6

Regimen ſanitatis ſalernitanū necnō et magri Arnoldi d̓ noua villa Feliciter īciꝑit Nglorum regi ſcripſit ſcola to ta ſalerni: Si vis īcolumēm ſi vis te reddere ſanū: Curas tol le graues. iraſci crede ꝓphanū Parce mero. cenato parū. nō ſit tibi vanū Surgere pyepl̓as ſomnū fuge meridianū Nō mictū retine. nec ꝯprime fortiter anū Hec bene ſi ſerues tu lōgo tempore viues Iſte eſt libellus editꝰ a doctoribus ſalernienſibꝰ in quo inſcribuntur multa ⁊ diuerſa pro cōſeruati one ſanitatis humane. ⁊ editus ē iſte liber ad vſum regis anglīe. Et in textu lecto autor ponit octo do cumēta generalia pro cōſeruatione ſanitatis. de qui bus poſtea ſpecialiter per ordinē determinabitur. Primū ergo documentū eſt ꝙ homo ſanus volēs vi uere debet ab eo remouere graues curas. Ham cure exſiccant corpora. ex quo triſtificant ſpiritus vita les. modo ſpiritus triſtes exſiccant oſſa Et ſub iſto documento etiā comprehendi debent triſticie que ſi militer corpora exſiccant ⁊ infrigidāt. maciem ⁊ ex tenuationem inducunt. cor cōſtringunt. ⁊ ſpiritum obtenebrant. ingenium ebetant ⁊ rationē impediūt. iudicium obſcurant ⁊ memoriā obcundūt. Verūptū aliqui pingues ⁊ carnoſi ſunt/ ſpiritꝰ adeo mobiles

⁊ calidos habentes ꝙ eis interdū bonuꝫ eſt triſtari vt ſpiritus calor ebetetur ⁊ corpus aliqualiter ma ceretur. Secūdum documentum eſt nō iraſci. prīmo quia ira ſimiliter corpora exficcat. cum ip̄a ſumme ſingula mēbra ſupercalefaciat/ nimia aūt calefactio ſiccitatē inducit teſte Auicenna prima primi doctrīa tercia capitulo primo. ſecundo quia ira propter fer uoreꝫ cordis omnes actꝰ rationis cōfundit Aduer cendum tamē eſt ꝙ quidā frigidi ſunt ⁊ maleficiati quibus interdū iraſci ꝓdeſt in regimine ſanitatis vt in eis calor excitetur. Terciuꝫ eſt parce vti potu vini Himia enim repletio vini ſomnolentiā/ prigri tiā/ debilitatem mēbrorū/ debilitatē ſtomachi/ ⁊ mul ta alia his ſimilia inducit de quibus poſterius ma gis patebit. Quartum ē parū cenare quia nimīa no cturna repletio dolorē in ventre inducit ac inquie tudinē/ inſomneitatem ⁊ anguſtiā prout manifeſta patet experientia ⁊ inferius magis declarabitur. Quintum ē ſurgere poſt cibū ſumptū quod facit ad digeſtionē propterea ꝙ cibū ſumptum facit deſcen dere ad funduꝫ ſtomachi in quo viget virtus dige ſtiua. Sextum eſt nō dormire poſt prādium cuius nocumiēta poſtea tāgunt̉ in textu ibi Febris pigri cies. Septimum ē non diu retinere vrinā Ex nimia enim vrine retentione aliquādo ſequit̉ difficultas mingendi aut omnino prohibitio a mictu vt teſtat̉ Auicenna decimanona tercii tractatu ſecūdo capitu lo de difficultate vrine. Similiter ex nimia retētiōe fecali plura proueniunt nocumēta Indurant̉ enim feces in inteſtinis propter continuā ſuctionē venaꝝ

meſeraicarum cum inteſtinis continuatarum omnē humiditatē a fecibus ſuggentiuꝫ ⁊ ſic remanēt ſicce Difficilis exitus inteſtina opilantes ad quā opila tionem propter vētoſitatum eductionis prohibiti onem ⁊ aliarum fecum aceruationeꝫ ſequūtur nocu mēta ī textu poſteriꝰ poſita ibi Spaſmꝰ ydrops ⁊cͣ Octauum ē non fortiter ꝯprimere anum. ex hoc enī ſequitur tenaſmon ſiue exitus lougaonis. Vlteri? ſubdit autor ꝙ omnia iſta debite conſeruans lōgo tempore ſanus viuere poterit. Si tibi deficiāt medici. medici tibi fiant Hec tria mes leta. requies. moderata dieta ¶ Autor in hoc paſſu tangit tria remedia generalia pro conſeruatione ſanitatis nature humane ⁊ pre cipue ip̄orum nobilium. Primum ē ꝙ animus homi nis debet eſſe letus ⁊ gaudēs/ cum leticia ſiue gaudi um etatem floridā facit/ hominē in iuuentute conſer uat/ virtutem cōfortat/ vitam prolongat ingeniuꝫ acuit. ⁊ ad ſingulos actus hominē abiliorem reddit Et debet iſtud gaudium in regimine ſanitatis cōue niens eſſe temperatū et non exceſſiuum quia exceſſi uum ſincopim ⁊ mortem inducit. Et maxime gaudi um competit his qui multum curant ⁊ ſolicitudini bus deſtruunt̉. Et poteſt in ip̄is d̓ nouo acquiri ꝑ vſum cibi ⁊ vini delectabilium ⁊ dimiſſione eorum que triſticiā inducūt ⁊ inhabitare cum ſibi dilectis ⁊ ſimilibus quibus virtus confortatur teſte Auicē na vndecima tercii/ capitulo de caſu virtutis ſubito ſic dicēte. Et ſcias ꝙ virtꝰ augmentat̉ cibo ⁊ vino aꝫ
5

ſubtili cōuenientibꝰ ⁊ odoribus bonis ⁊ trāquillita te ⁊ gaudio ⁊ dimiſſione eoꝝ que cōtriſtant ⁊ rixa ri faciunt ⁊ renouatione rerū amabilium ⁊ habita tione cum dilectis. Secundum ē trāquillitas animi Hobiles enim propter nimis magnas ⁊ diuerſas cu ras quas habēt plus ledunt̉ ceteris paribꝰ qͣꝫ qui mediocres ſunt. Inquietatio vero mētis ſomnum maxime impedit qui nobilibꝰ ſumme vtilis eſt qui cōiter nature ſicce ſunt atqꝫ colerice quibꝰ permaxi me ſomnus ē vtilis. Tercium ē moderata dieta id ē moderata ſumptio cibi ⁊ potus Hocumenta vero ſuperflui cibi ⁊ potus poſtea dicemus. Lumīa mane manꝰ ſurgēs gelida lauꝫ aqͣ Hac illac modicū ꝑgat. modicū ſua m̄bra Extendat/ crines pectat. dentes fricet. iſta Cōfortant cerebrū cōfortāt cetera mēbra Lote cale. ſta paſte vel i. frigeſce minute In hoc textu autor ponit ſex documēta quibꝰ ce rebrum cōfortatur ⁊ ſimiliter ſingula corporis mē bra. Primum ē ꝙ poſtqͣꝫ homo de mane ſurrexerit debet lauare oculos in aqua frigida Mundari eniꝫ debēt vt ab eis remoueantur immūdicies palpebris adherētes ⁊ circa oculos exiſtentes ne ab ip̄is oculi corrodant̉ Et iſtud ſatis īnuit Auicēna tercia tercii tractatu primo/ ca. de rememoratione cōſeruatiōis ſanitatis oculi ⁊ rememoratione eoꝝ que nocēt ipſi vbi dicit Ex eis autem que abſtergunt oculum et acuunt ipſum eſt ſubmergi in aqua clarā et aperire

oculum in ea Et idē vult trac̓tatu quarto/ capitulo de cura debilitatis viſus dicens. Et ingredi aquaꝫ claram viridem ⁊ ſubmergi in ea ⁊ aperire ambos oculos ī ea ſecundū quātitatē qua poſſibile eſt/ eſt ex eis que ſeruāt ſanitatē oculi ⁊ cōfortāt ip̄m ⁊ ꝓ prie ī iuuētute. Cauſa aūt quare oculi magis debēt lauari ī aqua frigida qͣꝫ calida/ ē qꝛ vnūquodqꝫ cō ſeruatur ſuo ſimili vt dicit Auicēna/ quarta primi ca. primo. Et idem vult Galienus tercia tegni cano ne illo Calidiora calidioribꝰ indigent adiutoriis/ frigidiora frigidioribus. ſed ſic eſt ꝙ oculi ſunt fri gide nature/ ergo potius debēt lauari aqua frigida qͣꝫ calida. Secundum ē ꝙ homo debet lauare manꝰ quia ſunt inſtrumenta quibꝰ mundant̉ organa per que exeunt ſuperfluitates cerebri/ vt ſunt aures ocu li nares. ⁊ ergo ob hoc manus debēt eſſe munde. plꝰ tamē debent lauari in aqua frigida qͣꝫ in aqua cali da/ quia lotio manuū in aqua calida generat b̓mes in vētre. ⁊ hoc ſpecialiter dūmodo manus in aqua calida lauant̉ poſt ſumptionē cibi vt innuit Auicē na decimaſexta tercii tractatu quīto/ ca. primo vbi agit de vermibus in ventre genitis. Et ratio ē quia per lotionē manuum in aqua calida poſt ſumptio nem cibi trahitur calor naturalis quo cōpletur di geſtio ī ſtomacho ad extra qͣre īperfecta fit digeſtio que potiſſima cā eſt vermiū. Terciū eſt ꝙ poſtqͣꝫ ho mo ſurrexerit a ſomno debet paulatim incedere ſiue ſe mouere. Cuiꝰ cauſa eſt vt ſuperfluitates prime et ſecunde digeſtionum que ſunt feces ⁊ vrina deſcēdāt et preparentur faciliori euacuationi. Quartum eſt a Y

ꝙ poſtqͣꝫ homo ſurrexerit a ſomno debet extendere manus ⁊ pedes ⁊ alia mēbra. Cuiꝰ cā eſt vt trahan tur vitales ſpiritꝰ ad mēbra exteriora ⁊ per hoc ſub tiliant̉ ſpiritus cerebri. Quintum ē ꝙ debet crines pectere. Cuiꝰ cauſa ē vt aperiant̉ pori per hoc capi tis ⁊ exeāt vapores cerebri derelicti pꝰ ſomnū ⁊ ſubti liētur eiꝰ ſpiritus Vnde vſus pectinis multum con fert viſui ⁊ maxime ſenibus prodeſt. Vn̄ dicit Aui cēna tercia tercii tractatu quarto/ capitulo de cura debilitatis viſus. Adminiſtratio pectinis ſuper ca put iuuatiua ē ⁊ cōfert proprie ſenibꝰ quare opor cet ꝙ adminiſtret̉ omni die multotiēs qm̄ attrahit v̓ apores ad ſuperiora ⁊ mouet eos a parte oculi. Sextum ē ꝙ homo debet mundare ⁊ fricare dentes. Cuiꝰ cauſa ē quia immundicies dentiū eſt cauſa fe toris anhelitus. Similiter a dentibus īmundis ſpiritus īmundi eleuant̉ adcerebrū ip̄m perturbātes Pretere a cōmixtio limoſitatis dētium cuꝫ ip̄o cibo ad ſtomachū miſſo ē cauſa corruptionis cibi ī ſto macho. Modum aūt cōſeruandi ſanitatē dētium et bonitatē odoris eoꝝ tāgit Auicēna ſeptīa tercii/ ca. de ꝯſeruatōe dētium ſub his v̓bis. Et ex eis q̄ cōſer uāt ſanitatē dētium ē vt colluat̉ os ī mēſe bis cū vi nō ī quo decocta ē radix titimalli. ē enī perueniēs ad vltimū ī faciēdo bonū ocorē ⁊ nō aduenit facienti illud dolor dētium. Vlteriꝰ autor in vltimo verſu ſubdit aliqua p̄cepta generalia. primū ē ꝙ hō lotꝰ ſtupha vel balneo debet ſe tenere calidum quia tunc pori ſunt aperti ⁊ ſic de facili frigus poſſit ſubītra re ⁊ magna nocumenta corpori inferre. Aliud eſt ꝙ

poſtqͣꝫ homo ſumpſerit cibuꝫ debet modicū ſtare vt cibus perfecte deſcēdat ad fundū ſtomachi ī quo cō pletur digeſtio. deinde lente ābulet ⁊ nō forciter ne propter motum fortē calor trahat̉ ad partes exteri ores ⁊ per hoc īpediatur cibi digeſtio. Aliud ē ꝙ hō frigidꝰ debet cauere ne ſubito ſe calefaciat ſꝫ pauia tim. mutationes enī ſubite naturā ledūt. Oīa enī ex tra naturā moleſta ſunt vt dicit Galienꝰ in cōmen to illius canonis Secundū multū ⁊ repente. Sit breuis aut nullꝰ tibi ſōny meridianę Febris pigricies capitis dolor atꝫ catarrHec tibi proueniūt ex ſomno meridiano In hoc textu tangit autor quattuor nocumenta que proueniūt ex ſomno facto poſt prādium. Quo rum primuꝫ ē ꝙ ex ſomno meridiano ſolet ſequi fe bris. Quod aliqui putāt verificari de febre proue niēte ex opilatione cauſam iſtiꝰ febris reddētes qͥa tēpore diei calor ⁊ ſpiritꝰ mouent̉ ad exteriora et ſic virtus digeſtiua in die eſt debilis. digeſtio eniꝫ perfecte eſt quādo calor ⁊ ſpiritus ad interiora mo uentur propter quorum motuꝫ calor naturalis in tenditur ⁊ ſic tēpus noctis ē tēpus perfectioris di geſtiōis. Indigeſtio enī ⁊ cruditas humoꝝ ē cā opi latōis q̄ opilatio ē cā febris ſcd̓m Auicēnā prīa qͣr ti ī pluribꝰ paſſibꝰ. Scd̓m nocumētū ē pigricies q̄ ex eadē cāvidet̉ oriri. Ex materia enī īdigeſta ⁊ groſſa groſſi eleuantur ſpiritus qui moti ad mēbra corpo ris grauedinem corpori inducūt quēadmodū ſpūs ſubtiles ⁊ leues leuitateꝫ animi ⁊ corporis inducūt

Tercium ē dolor capitis qui etiā ex eadeꝫ cā proue nire videt̉. Ex cibo eniꝫ īdigeſto in ſtomacho eleuā tur groſſi ſpiritꝰ cerebrū perturbātes qui ſpūs ſunt cā diſcolorationis etiā faciei qn̄ adcutē mouentur qꝛ vbi eſt materia groſſa neceſſe ē quidqͥdex tali ma teria diſſoluitur eſſe groſſum vt innuit Galienꝰ in cōmento illiꝰ amphoriſmi. Et qui creſcunt ſic īqui ens quidquid enī de qualibet re diſſoluit̉ ei vn̄ diſ ſoluit̉ neceſſe ē vt aſſimiletur. Quartum nocumētuꝫ eſt catarrus qui ſimiliter ex eadē cauſa videt̉ oriri ſcilꝫ ex reumate. Reuma enim dicit̉ oīs fluxus mate rie de mēbro ad mēbrum in quacūqꝫ parte corporis fuerit. ſed ſecundū ꝙ ad diuerſas partes corporis fluit diuerſa ſortit̉ nomina. qn̄ enim mouet̉ ad pec tus. ſiue ad mēbra ſpiritualia videlicet ad pulmonē dicitur catarrus. Sed qn̄ fluit ad fauces ſiue ad co latorium palati dicit̉ brancꝰ. Et qn̄ fluit ad nares dicit̉ coriza/ vt habet̉ in iſtis verſibꝰ. Si fluat ad pectus dicatur reuma catarrus Ad fauces brancus ad nares dico corizam. Preter tn̄ predictorum no cumentorum cauſas narratas alie poſſunt aſſigna ri magis efficaces. Cauſa nāqꝫ primi nocumēti ſcilꝫ febris q̄ aliqn̄ ē effimera aliqn̄ putrida ē. febris qͥdē effimere retētio fuliginuꝫ in ſomno diurno quaꝝ re ſolutionē vigilia facere cōſueuerat quibꝰ aceruatīs ⁊ ſpiritibus admixtis ī eis accēdit̉ calor extraneˢcauſans febrē effimerā. Febris v̓o putride putrefa ctio hūiditatū multiplicataꝝ ex ſomno diurno ad cor effumātiū. Scd̓m v̓o nocumētum ſcꝫ pigricia cō tīgit propter hūiditates per ſomnū diurnū retētas

circa muſculos cordas ⁊ iuncturas quibꝰ torpeſcūt et tarde redduntur ad ſolitos motus. Terciuꝫ vero nocumentum ex ſimili cauſa oritur ſcilicet ex humi ditatibus ⁊ vaporibus per ſomnum meridianū re tentis qui moti verſus caput ⁊ cerebrum ei dolorē ingerunt. Quartum vero nocumentum videlicet ca tarrus quo vniuerſaliter omne reumna ſignificatur cōtingit propterea quia vapores ⁊ fumi qui vndi qꝫ per cutem hora vigiliarum reſolui ſolent in ſom no diurno ad caput tendunt vbi inſpiſſatī recidūt inferius reumatizantes. Auicēna auteꝫ tercia primi doctrina ſecunda capitulo nono alia ſuperaddit no cumenta ſomni diurni quorū primum eſt generare egritudines humidas vt guttas ⁊ paraliſes ex retē tionibus humiditatum que de die magis reſolui ſo lent. Secundum ē corruptio coloris faciei propter humiditates aquoſas vrine ſimiles ⁊ ſanguine mul tiplicatas ex ſomno diurno/ reſolui ſolitas tēpore vigiliaꝝ que ad faciei cutē cū ſanguine expulſe red dunt eā tumidā ⁊ declinātem ad citrinitatē. Terciū ē generatio ſplenis id eſt ſplenetice paſſionis ī diſ poſitis ad eā Cuiꝰ cā ē retētio humoris groſſi melā colici ī ſplene ex ſomno diurno. ſicut enī iuuāt vigi lie motū ⁊ liberū trāſitū huiꝰ groſſi hūoris per cana les ſtrictos cuꝫ calore diei vias aperiēte/ ſic ſomnꝰ impedit maxime diurnus cū tunc inſtet hora ſecun dū plurimum trāſitus melācolie per canales ſuos ⁊ maxime per illum canalē qui a ſplene trāſit ad orifi cium ſtomachi gratia ꝓuocationis appetitus ꝑ quē ſplenis ſuꝑfluitas emūdari ſolet nō eniꝫ cōuenit vt

de nocte prouocet ſed de die potius appetitum cibi. Quartum ē relaxatio neruoꝝ ſeu remollitio eorum Cuiꝰ cauſa ē prohibitio reſolutionis humiditatuꝫ quā facere ſolēt vigilie diurne que interiꝰ retēte ner uos imbibūt. Quintū ē debilitatio appetitꝰ Cuiꝰ cā eſt prohibitio reſolutōis que ē prima cauſa famis Alia cauſa ē repletio ſtomachi ex fumis vaporibꝰ ⁊ humiditatibꝰ remolliētibꝰ ⁊ ſaturātibus orificiū ſtomachi. Sextum ē generatio apoſtematū Cuiꝰ cā eſt qꝛ ſuperfluitates per ſomnū diurnuꝫ multiplica te colligunt̉ ſepe in aliquo mēbroꝝ ⁊ ip̄m intumeſce re faciunt. Et vlteriꝰ dicit Auicēna ꝙ due de potio ribꝰ cauſis propter quas nocet ſomnꝰ diurnꝰ ſunt prima quidē qꝛ cito interrūpit̉ propterea ꝙ calor diei trahit verſꝰ exteriora calorē corporis ⁊ ecōtra ſomnꝰ ad interiora vnde motꝰ prouenit agitatiuꝰ ⁊ ideo cōſulit̉ tūc dormire volētibꝰ ꝙ ī vmbra dor miāt ⁊ ī tenebroſo loco. ſecunda v̓o ꝓpterea ꝙ red dit naturā ſtupidā ⁊ qͣſi perterritā retrahētē ſe ab eo ī quo erat ſcilꝫ a digeſtione cibi. Attendēdum tn̄ eſt ꝙ licet ſomnꝰ diurnus generaliter vituperet̉ ⁊ noc turnus cōmendet̉/ ex diurno tn̄ ille minꝰ vitupera tur qui a mane ē vſqꝫ ad terciā ſcilꝫ ab ortu ſolis vſ qꝫ ad terciā poſt ip̄m Iuxta illud ypocratis prono ſticoꝝ ſecunda dicētis Somnꝰ vt moris ē cōueniēs ⁊ naturalis vt noctē nō effugiat ⁊ diē nō impediat eſt laudabilis cōtrarius vero eſt improbandus mi nus tamen ſi a mane vſqꝫ ad terciam tenuerit. Quā qͣꝫ tamen ſomnus diurnus et meridianꝰ in tantū a primis medicīe inuētoribꝰ deteſtet̉. moderno tn̄ tꝑe

nō omnis ſomnus diurnꝰ eſt vicuperādus ⁊ ꝓprie ſi ī eo quinqꝫ cōditiones obſeruent̉ vt vult Bartru cius. Prima eſt vt ſit cōſuetus. ſecūda vt nō ſit illi co ſupra cibū. tercia vt nō ſit capite depreſſo. quar ta vt non ſit longꝰ. quinta vt nō fiat ab eo ſubito ſtupida ⁊ repentina expergefacio ſed moroſa. Quattuor ex vēto veniūt in ventre retēto Spaſmꝰo ydrops colica vertigo qͣttuor iſta In hoc textu autor ponit quattuor nocumēta ꝓ uenientia ex retentione ventoſitatis in corpore no ſtro. Quorum primū eſt ſpaſmꝰ Cuiꝰ cauſa ē quia ventoſitas retēta ſepe capit raptū ad iuncturas et neruos ip̄os replētes ex quorum repletione ſequit̉ ip̄orum cōtractio que vocat̉ ſpaſmus Et ab Auicē na ſecūda tertii capitulo de ſpaſmo/ ſpāſmꝰ ſic dif finitur Spaſmꝰ ē egritudo neruoſa qua mouent̉ la certi ad principia ſua ⁊ inobediētes ſunt in dilata tione eorū Et iſte ſpaſmꝰ eſt duplex Ham quidam ē ex repletione in quo mēbrum abbreuiat̉ ⁊ ingroſ ſatur propter rem implentē ſicut coriū aut corrigia cum ē res implens abbreuiatur ⁊ ingroſſatur ⁊ iſte ſpaſmus fit ſubito Alius ē ex inanitione in quo cō trahit̉ longitudo ⁊ latitudo ⁊ minorat̉ mēbrum ſe cundū lōgum ⁊ latum ſicut in pargameno cum ap ponit̉ igni fit cōtractio ſecundū longum ⁊ latum ⁊ iſte ſpaſmꝰ fit paulatine. Secundū nocumentum eſt ydropiſis que ē morbus materialis cauſatus ex re frigidā plurima ingrediēte ⁊ inflāte mēbra aut loca partium in quibꝰ regimen.i. digeſtio ciborum fit ⁊

humorum vt dicit Bartrucius Ydropiſis eniꝫ nō generat̉ niſi cum ſanguis nō generat̉ vt dicit Gali enus ſexta particula āphoriſmoruꝫ in cōmento illiꝰ Emorroydes ſananti antiquas. Et ē triplex yoro piſis ſcilicet ypozarcha aſclites ⁊ tympanites Et de tympanite intelligit̉ iſtud ſecundū nocumētū Tym panites eniꝫ vt dicit Bartrucius fit a mala cōplexi on frigidā ſtomaci ⁊ epatis prohibēte cibum tranſ mutari inchilum ⁊ humorē benignū aut ſanguineū quare cōuertitur in rem vētoſam que duꝫ nō expel litur per eructuationē aut aliunde opilatione viarū prohibēte vel virtute expulſiua vel ſequeſtratiua ſu perfluitatum debili exiſtēte colligit̉ inter cyphac et mirach vētris ⁊ cauſat ydropiſim. Terciuꝫ nocumē tum eſt colica que ē egritudo multum doloroſa fac ta in inteſtino dicto colon quod ē vnum de inteſti nis groſſis quēadmoduꝫ yliaca ē egritudo doloro ſa facta in inteſtino gracili dicto ylion Et fiūt dic te egritudines ſepe ex vētoſitate incluſa in dictis in teſtinis. Quartum nocunētum ē vertigo ⁊ eſt egritu do cum qua videt̉ homini ꝙ ōnia voluātur in gy rum Cuiꝰ egritudinis cauſa ē vētoſitas ad cerebrū mota que propter eiꝰ in cerebro motionē vertiginē facit. Et iſta quattuor nocumēta cum quibuſdā ali is pulcre cōmemorat Auicēna decimaſexta tercii tra ccatu quarto capitulo de rebꝰ que nocent colicis di cens Et ſcias ꝙ retētio ventoſitatis multotiens fa cit accidere colicā propterea ꝙ ſubleuat eaꝫ ⁊ expri mit ip̄am ita vt aggreget̉ res vna ⁊ ꝙ facit accide re debilitatē in inteſtinis Et quādoqꝫ perducit illud

adydropiſim Et qn̄qꝫ generat̉ tenebroſitatē viſus ⁊ vertiginē ⁊ epilenciā Et qn̄qꝫ retinetur in iunctu ris ⁊ facit accidere ſpaſmum. Ex magna cena ſtomacho fit maxīa pēa Ut ſis nocte leuis ſit tibi cena breuis In hoc textu autor ponit vnū documentum pro cōſeruatione ſanitatis dicēs ꝙ homo in cena debet eſſe ſobrius ⁊ ſe nō multuꝫ cibo replere qꝛ nimīa re pletio nocturna inducit impedimētum ſomni/ torci onē ventris/ inquietudinē corporis/ puſtulas in fa cie/ grauitatē capītis ī mane ⁊ maliciā oris. Dubiū iā incidit vtrum maior quātitas cibi ſit ſumēda in prādio qͣꝫ cena Pro cuiꝰ deſciſione aduertēdum eſt ꝙͣ ſecūdū diuerſitatē corpoꝝ maior aut minor quā citas cibi ſumēda eſt in prādio qͣꝫ cena qꝛ corpora aut ſunt in morbū decidētia aut ſub latitudine ſani tatis Si ī morbū deciderint aut cum hūoris vicio aut ſine hūoris vicio Si ſine hūoris vicio ſic ē ma gis cenādum Cuiꝰ ratīo ē qꝛ natura in talibꝰ ſolū eſt ciboꝝ digeſtioni incēta nō autē ſuperfluitatum maturationi carēt enim eis Ꝙ ſi cū humoris vicio patiant̉ cōueniencius ē prādium malorare vn̄ pri ma tercii tractatu quīto/ ca. de cura epilēcie Ille cu iꝰ cōſuetudo nō tollerat vt ſē reficiat̉ diuidat cibū ſuū qͥ ē mīor refectōe ſua ī tribꝰ partibꝰ ⁊ ſumat du as tercias in prādio ⁊ terciā in cena poſt exerciciū ſubtile Ratōe ſic perſuadet̉ qm̄ illo tꝑe quo natura debilis iuuat̉ in digeſtiōe calore ſolari viuifico ⁊ re ſoluunt̉ āplius ſuperfluitates āplior ſumēdꝰ ē cib

hoc auteꝫ magis fit in prādio qͣꝫ cena ergo ⁊cͣ. Pre terea in die calor vitalis adeſt ſolaris ⁊ lucis dige ſtiuus cū ſit vite principium quare ad digeſtioneꝫ tunc duplex operabit̉ calidum nocte vero non. Et etiā nocte natura magis ē circa ſuperfluoꝝ digeſtio nē in talibus intenta/ nō eſt ergo impediēda multa ciboꝝ exhibitione. Ꝙͣuis enim calor in pleriſqꝫ for tificet̉ in nocte ſpirituum retractione ⁊ ſomni redu ctione nō tn̄ poteſt huiuſmodi calor duo vt alimen tum ⁊ ſuperfluitates digerere. Cōuenit itaqꝫ in his cenā breuiare. Si vero huiuſmodi corpora ſub lati tudine fuerint ſanitatis Aut ſunt ſufficiēter ſana ro buſta ſuperfluitatibꝰ ſenſibilibus carentia cū ōnes expellant ſua via vt athlete ⁊ hos expedit cenā ma iorare. Tum quia natura eoꝝ nocte ſolum ē digeſti oni ciboꝝ intenta ⁊ nō ſuperfluorum maturationi cum illis fere careāt. Tum quia ſolum robur corpo ris intēdunt quod ⁊ nocte acquirit̉ magis cum ani plior fiat ſanguificatio diſtributio ⁊ ſpirituum in his generatio. Si autē corpora fuerint a dicto tēpe ramento ⁊ robore diſtātia ſicut ſunt plurima vſqꝫ in egritudinē nunc deueniētia talia aut exercitantur exercicio forti cōtinuo ⁊ vehemēti aut nō. ſi ſic vt ſunt victum manibus querētes meliꝰ eſt eis prādi um ſuper cenā maiorare. Cuiꝰ cauſa eſt quia alimē tum nō ſolum expetit̉ propter nutrire ſed propter humectare mēbra ac irrorare ne arefiāt ex forti mo tu ⁊ reſiſtat̉ reſolutōni caloris propter quod opor tet plus cibi exhiberi in prādio Heqꝫ propter exer cicium talia corpora ceſſant ab eoruꝫ digeſtione cū

ita ſint cōſueti vſus enim ē res preter naturā. Eſt ⁊ calor vehemēs propter exerciciū potēs ſuper dige ſtionē in eis/ propter quod videmꝰ eos ter in oie cū appetitu comedere ⁊ bene digerere. Si autē nō vtan tur forti ⁊ laborioſo exercicio ꝯtinue ſicut predicti dupliciter illud euenit qꝛ aut ſolum qn̄qꝫ vtunt̉ ex ercicio forti laborioſo ⁊ nō continue aut ſolū vtun tur exercicio debili cum quo ſtat multiplicatio ſuꝑ fluitatum. Si vtant̉ exercicio plurimo forti ⁊ labo rioſo propter occupationes neceſſarias ī vita ⁊ ad ſaluteꝫ ſicut ciuiles viri qͣꝫ plures circa bona fortu ne negociantes ⁊ ſalutē interdū exercicio forti ⁊ la borioſo mouent̉ vt diu equitantes vel itinerantes aut aliud quoddā fortiꝰa cōſueto agentes exercicio Et his vtilius ē cenā ſuper prādium amplius auge re. Cuius ratio ē qꝛ ſi tales prādium augerent cuꝫ nō. ſint cōſueti adeo forti ⁊ laborioſo exercicio agi tari vt priores ip̄oꝝ iam corrūpetur digeſtio malo rum humorum generatiua. Itē propter motū ſuper fluum calor hoꝝ diſſeminatione ē debilitatus cuiꝰ qͥdē vnicio q̄ magis nocte fit qͣꝫ die potiſſima ē forti tudinis ⁊ digeſtiōis cā qͣre in cena inſtāte nocte ali mētum amplius poteſt adminiſtrari. Itē iſti prius non laborioſo vtebant̉ exercicio ⁊ ſic corpꝰ eoꝝ hu miditatibus plenū ē quibus ⁊ paruo cibo ſufficien ter poteſt reſiſti reſolutioni ⁊ exſiccationi factis ꝑ motum ī die occurrentē. Si vero paucis debilibus exerciciis ⁊ paruis occupationibus in vita vtantur precipiēdū ē ip̄is meliꝰ prādere qͣꝫ cenare. Et decla rat̉ iſtud ſicut ī corporibꝰ nūc egrotātibꝰ apparuit

Cum enim hi ſunt debilis digeſtionis vt plurimuꝫ iuuantur per calorē ſolis ⁊ lucem valde viuificos cōfortatur enim inde ſpiritꝰ propter ſuū ſimile. Ip ſe enim ē lux aut effigiem habet lucis ſecundū Auicē nam. Iuuant̉ etiā quia ſuperfluitates tunc melius expellunt̉ poris apertis de die qͣꝫ d̓ nocte. Preterea nocte non oportet eos multo cibo ſed pauco repleri cum natura tunc intenta ē magis circa digeſtionem humoruꝫ crudoꝝ quos ſomnus habet maxime dige rere ac ad benignum reducere. licet enī nocte digeſti ua fortificet̉ virtus nō tn̄ adeo ꝙ valeat cibum et ſuperfluitates digerere. Aduertēdum ē inſuper ꝙ in exhibitione cibi maioris aut minoris in prādio qͣꝫ cena maxime ſeruādus ē vſus quia ꝯſuetudo ē res maxima in cōſeruatione ſanitatis ⁊ egritudine curā da ſecundo regimīs acutoꝝ quod oſtendit̉ ex eo ꝙ eius mutatio ⁊ maxime ſubita vehementer eſt leſiua Vnde Damaſcenus mutare cōſuetudinem nociuum eſt ⁊ moleſtum ⁊ precipue ſenibus. Et ideo praue cōſuetudines abolēde ſunt ſed nō mox eo ꝙ natura nō ſuſtinet repentinas mutationes. Et ſic patet ꝙ vniuerſalius maiorādum eſt prandium ſuper cenā cum plurime egritudines ſunt materiales ⁊ plurīa corpora lapſa. Si tamen ſoluꝫ ſemel in die comeda tur melius eſt cibum in cena exhibere niſi oculi aut cerebrum patiantur tunc enim melius eſt in prādio exhibere cum cena non parum egrotantis nocet ocu lis et cerebro. Vlterius circa textum eſt notandum ꝙ non ſolum repletio nocturna ſiue in cena nocet ſtomacho ymmo omnis repletio cibi generat enim

opilationes febres putredines apoſtemata ⁊ leprā quia ē cauſa indigeſtionis. Ꝙ aūt oīs repletio nō citiua eſt ſtomacho declarat Auicēna decimatercia tercii tractatu primo/ ca. de rebꝰ quaꝝ vſu ledunt̉ ſtomachus ⁊ inteſtina dicēs. Et ex rebus magis ini micis ſtomacho ē repletio ⁊ propter illud nō auge tur corpus guloſi qm̄ cibus eiꝰ nō digeritur quare nō creſcit ex eo corpus. Ille autē qui cibo abſtinec dum tn̄ remanet aliquid appetitus eiꝰ augetur qm̄ eius bene digerit cibuꝫ. Et ſic valde ca ſtomac omachus torqueat̉ ⁊ multum grauet̉ uer tanhelitus anguſtiet̉ ⁊ pulſꝰ velocitet̉ epletio nauſeatiua ⁊ faſtidiū inducēs tāda ⁊ ſpecialiter ex malis nutrientibꝰ um ſit ex groſſis nutriētibus proueni 2 dolores ⁊ renum ⁊ podogra ⁊ groſſi eꝑatis ⁊ regulariter egritudines fleu ācolice. Et ſi faſtidium ſit ex nutrienti us proueniunt febres acute ⁊ maligne ⁊ apoſtemata multum acuta igit̉ euitāda ē repletio nauſeatīa. non igitur tm̄ ē comedendum quin in ſto macho maneat aliquis locꝰ vacuus nec ex toto de bet deſiderium ſopiri ſed retineri debent alique reli quie appetitus ⁊ hoc ſpecialiter obſeruandū ē in ha bentibus appetitum fortem. ſunt enim aliqui quoꝝ appetitus naturaliter multum ſopitus eſt ⁊ iſti for te debent plus comedere qͣꝫ appetunt. Tu nūqͣꝫ comedas ſtōachū niſi noueris an̄ purgatū. vacuū cibo quē ſumpſeris ante br

Ex deſiderio poteris cognoſcere certo Hec tua ſunt ſigna ſubtilis in ore dieta In hoc textu ponuntur aliqua precepta que ho mo ſane cupiēs viuere neceſſario debet obſeruare an̄ ſumptionē cibi. Quoꝝ primū ē ꝙ hō nō debet ſume re cibum niſi nouerit ſtomachum ſuū eē purgatuꝫ a malis humoribꝰ qd̓ fit per vomitū expellēdo humo res putridos ⁊ malos ī eo exiſtētes qꝛ ſi ſumeret̉ ci bꝰ p̄dictis malis hūoribꝰ ī ſtomacho remanētibꝰ ex ꝯmixtiōe taliū hūoꝝcū cibo cibꝰ ſumptꝰ corrūperet̉ Scd̓m p̄ceptū ē ꝙ hō nō debet ſumere cibū de nouo niſi p̄ſenſerit cibū p̄ſumptū ī ſtomacho ſuo fore di geſtū ⁊ ab eo euacuatū qꝛ nihil ē deteriꝰ ī hūano cor pore qͣꝫ ītromittere cibū ſuꝑ aliū qͥ nō ē digeſtꝰ ſed digeri īcepit. Hā ſuꝑaſſumptꝰ cibꝰ prioris digeſtio nē īchoatā īpedit. Et digeſtio prioris an̄ ꝯplebit̉ qͥ trāſiens ad ep̄ar per venas meſeraicas ducet ſecum cibum ſuperaſſumptum īdigeſtū vn̄ crudi hūores ī corpore multiplicabunt̉. Vlteriꝰ ī textu ponuntur duo ſigna euacuatiōis ſtomachi a cibo p̄aſſumpto primū ē deſideriū certū.i. vera fames. Et ꝓ ītellec tu iſtiꝰ ſciēdū ē ꝙ duplex ē fames ſcꝫ vera ⁊ mēdoſa Verā Galienꝰ deſcribit ſcd̓a āphoriſmoꝝ ī ꝯmento illiꝰ canōis vbi dicit īdigētia nō oportet laborare dicēs certa fames ē cū hō cibo īdiget vn̄ īmēſꝰ ſeqͥt̉ appetitꝰ. Sꝫ mēdoſa fames ē cibi appetitꝰ corpore nō indigēte. Et ſicut vera fames fit ex cōſtrictione ⁊ corrugatiōe venaꝝ orificii ſtomachi ꝓcedētibꝰ a ſuctiōe mēbroꝝ in anitoꝝ cibo īdigentiū ſic mēdoſa

fames ſolet ab his fieri que ſtrīgunt ⁊ rugant orifi ciū ſtomachi mēbris cibo nō egentibus vt ab actu frigidis ſtipticis aut acetoſis. Et iſtiꝰ ſigni ⁊ ſecū di precepti precedentis cōmemorat Auicena tercia primi doctrina ſecunda ca. de eo quod comedit̉ ſic̄ portet preterea ne aliquis comedat niſi inqr um neqꝫ in hoc tradetur cum deſideriuꝫ orte fuerit niſi mēdoſum fuerit vt ebri cium ⁊ habētium faſtidiū qm̄ tollerare chum putridis replet humoribus. Et in capitulo dicit. Et neqꝫ ip̄e neqꝫ ōnes habere volūt aliquid cōmedant niſi de qui ſar rit certum ⁊ ſtomachus ⁊ ſuperiora in ſi derir imo nutriēte euacuata fuerint. quod enī iſtit deterius ē nutriens ſuper nutriēs igeſtum mittere. Secundū ſignum qd̓ per certo deſiderio ſiue certa fame ē ſub recedēs.i. parua adminiſtratio cibi qn̄ enim illā ſequitur fames ſignificatur eſſe certa ⁊ ve ra. Sciendum eſt inſuper ꝙ in vna ⁊ eadem re fectione peſſimum ē ſimul multos ⁊ diuerſos cōiun gere cibos vt carnes ⁊ piſces vel pullos ⁊ porcum ⁊ poſtea prolongare tēpus in comedendo quia pri mus cibꝰ iā digeri incipit cum aduenit vltimꝰ ⁊ ſic partes cibi diſſimiles fiunt in digerēdo ſic ꝙ preaſ ſumpte prius digeſte ſunt qͣꝫ poſtremo ſumpte ſue digeſtionis medium attigerint vnde fit ꝙ quedam corrumpunt alias. Et iſtud innuit Auicenna tercia primi doctrina ſcd̓a ca. de eo qd̓ comedit̉ dicēs. Et nihil qͥdē deteriꝰ ē qͣꝫ diuerſa nutrimēta ſil̓ adiūgere b3

⁊ poſt hoc in comedendo tēpus prolongare cuꝫ enī poſtremum nutriens aduenit primum iā incipit di geri nutrientis ergo partes in digerendo nō ſimilā tur. Sciendum eſt tamen ꝙ prolongatio in comedē do moderate facta fere vna hora gratia bone maſti cationis ⁊ tranſglutionis ē laudabilis ⁊ plurimum cōferens ad cōſeruationem ſanitatis quia perfecta cibi maſticatio cum moroſa tranſglutione ſiue īglu uie eſt veluti media digeſtio ſed mala maſticatio vel digeſtionem cibi impedit vel vehementer retar dat. Sed prolongatio in comedendo cum interlocu tionibꝰ ⁊ pauſis duabus vel tribꝰ horis ē plurimū nociua ⁊ ſequuntur ex ea nocumēta p̄narrata. Perfica/ poma/ pira/ lac/ caſeꝙ/ ⁊ caro ſalſa Et caro ceruina/ leporina/ caprina/ bouia Hec melancolica ſunt infirmis inimica In hoc textu tanguntur decem cibi ſiue alimenta melancoliam generantia aut infirmis inimica. Quo rum primuꝫ eſt comeſtio perſicorum de quibus Ga lienus ſecundo alimentorum capitulo decimonono dicit ꝙ ⁊ horuꝫ ſuccus ⁊ quod velut caro facile cor ruptibilis eſt ⁊ omnino quidem prauus quare nō oportet ſicut quedā poſt aliud alimētum offerre/ cor rumpunt̉ enī ſupernatantia. Memīſſe autē oportet huius quod ē cōmune in ōnibus q̄cunqꝫ cacochima humida ⁊ lubrica ⁊ facile ſubire potentia/ propter hoc oportet ipſa comedere priora alijs ſic enim ip ſa celeriter ſubeunt et illis viam faciunt/ vltimo autē ſumpta ſimul corrumpunt et alia. Et ita patꝫ

ꝙ iſtud dictum debet intelligi de perſicis comeſtis poſt cibum alium quia ip̄a ſumpta ante cibum bo na ſunt ſtomacho ventrem lenientia atqꝫ appetituꝫ prouocantia. Iuxta illud Auicēne ſecundo canonis capitulo de perſicis dicentis; Matura ſunt bona ſtomacho et in eis eſt virtus faciendi appetitum ci bi. Et ſubdit Auicenna. Et oportet quidem vt non cōmedantur poſt alium cibum quoniā corrumpun tur poſt eum ſed precedant ante cibum. Similiter ſe rapion in aggregatore capitulo de eis autoritate Dyaſcoridis ait. Matura ex ꝑ̄ſicis ſunt bona ſto macho ⁊ molliunt ventreꝫ/ immatura vero ſtringūt ⁊ quando deſiccantur ſtringunt fortius et decoctio ſiccorum quando ſcilicet bibitur prohibet fluxum humiditatum ad ſtomachum ⁊ ventrem ⁊ quando trita ſuper locum puluerizantur vnde fluit ſanguis abſcindunt eum. Et licet prenarrata habeant iuua menta quia tamen humoreꝫ generant putrefactibi lem nocitiua ſunt infirmis ⁊ maxime quando inde bite ſumunt̉. Et ſunt perſica frigida ī primo gradu et humida in ſecundo. Secundum eſt pira ſiue come ſtio pirorum. Et cauſa eius eſt quia pira ⁊ genera liter omnis fructus recens nō correctus replet ſan guinem aquoſitate ebulſiente in corpore ⁊ ſic preꝑa rant ſanguinem ad putrefactionem ⁊ per conſequēs nocent egris. Pira ſimiliter vt dicit Auicēna ſecū do canōis ca. de eis a ꝓprietate īducūt colicā. Ip̄a tn̄ iter ceteros fructꝰ multū īpinguāt ꝓpterea porci ex ip̄is piris īpinguāt̉ plꝰqͣꝫ ab aliquibꝰ alijs fructibꝰ Et quia pira ventoſitatē generāt ⁊ ſic īducūt colicā b 4

vſus habet ꝙ pira ⁊ alij fructus ventoſitatē facien tia cū carminatiuis.i. ventoſitatē expellētibꝰ come dunt̉ vel poſſumꝰ obuiare nocumēto ip̄oꝝ ſuperbi bendo vinum vetꝰ odoriferū. Et meliora pira ſunt que magis odorifera ſunt ⁊ magis dulcedine parti cipātia. Et etiā meliora ſunt decocta qͣꝫ cruda ⁊ poſ ſunt decoqui cum aniſo feniculo ⁊ zuccaro. Terciuꝫ ē comeſtio pomoꝝ de quibꝰ dicit Auicēna ſecūdo ca nonis ca. proprio ꝙ aſſiduatio comeſtionis eoruꝫ facit euenire dolorē neruoꝝ. Et poma etiā malā ha bent proprietatē in generādo ventoſitatē in ſecūda digeſtione quare nocēt egris ⁊ etiā propter ſimileꝫ cauſam illi q̄ dicta ē de piris. Et iſta dicta de piris et pomis maxime intelligēda ſunt de ip̄is crudis et nō de ip̄is coctis. Et nedum iſti fructꝰ ab infirmis ſunt vitādi ymmo ōnes fructus implētes ſanguinē aquoſitate ebulliēte vt fructus recētes quoꝝ ſuccꝰ in humano corpore ebullit ſicut muſtum ⁊ ſuccus fructuū ebulliunt exterius ī vaſe ⁊ hoc propter calo rem ſolis derelictum ī eis cum maturabant̉. Iſti enī fructus propter ebullitionē ſucci eoꝝ preparāt ſan guinem ad putrefactionē licet pro hora qua ſumun tur iuuamētuꝫ preſtent humectationis. Et hac de cā Auicēna febricitantibꝰ prohibuit fructus maxime recentes prima quarti tractatu ſecūdo/ ca. ſeptimo dicens. Et oēs fructus nocent febricitāti cū ebulliti one ſua ⁊ corruptione in ſtomacho. Quartum ē co ineſtio lactis. Cuius cā ē quia lac de leui corrumpi tur ⁊ ī fumum aut acetoſitatē cōuertit̉ in ſtomacho īmundo ſicut vt plurimū ē ſtomachus febricitātis

febre putrida et ergo febricitātibus febre putrida nō conceditur. Et ſimiliter malum ē habentibus do lorem capitis ⁊ ſiticuloſis ⁊ pluribus alijs de qui bus loquit̉ Ypocras quinta particula āphoriſmo rum/ amphoriſmo illo. Lac dare caput dolentibus malum ⁊cͣ. Verum ē tn̄ ꝙ in aliquibus paſſionibꝰ cōuenit ſicut in ꝑtiſi ⁊ ethica ⁊ aliquibꝰ alijs pro ut dicit etiā Ypocras amporiſmo iā allegato ⁊ etiā inferius aliquid dicet̉ ibi Lac ethicis ſanū ⁊cͣ. Et licet lac in predictis paſſionibꝰ vicuperet̉ in ſanis tamen laudabile ē ⁊ hoc ſi in ſtomacho ⁊ eꝑate bene digerat̉/ tunc eniꝫ inteſtina lauat ſua aquoſitate et mundificat/ butiroſitate ſua humoribꝰ venenoſis repugnat mēbra humectat/ caſeitate ſua vulnera pe ctoris iuuat ⁊ pulmonis gucturis renum quoqꝫ ⁊ in teſtinoꝝ ⁊ veſice/ moſuram acutorum humoꝝ in īte ſtinis mitigat quia viſceribus inuiſcatur ⁊ humoꝝ prohibet morſum. Preterea cōuenit lac corporibꝰ temperatis quorum ſtomachus mundus eſt a cole ricis ⁊ fleumaticis humoribus. In his enī lac bene digeſtum multum dat nutrimentum/ laudabileꝫ ſan guinem generat/ carnem augmentat/ totum corpus laudabiliter humectat/ exteriora pulchra facit vt refert Yſaac in dietis vniuerſalibus. Et ibi etiam autoritate Ruffi dicit ꝙ lac bibentes ieiunos eſſe oportet et bibatur calidum cuꝫ exeat vbera neqꝫ ali quid cōmedatur quouſqꝫ digeratur ⁊ labor et nimi us motus caueatur non eſt tamen quieſcenduꝫ om nino a deambulatione ſed deambulandū ē ſuauiter

quouſqꝫ in ſtomachi fundum deſcendiſſe ſentiatur. In diſtemperatis vero corporibus lac nō conuenit In calidis enim corporibꝰ cito mutat̉ in fumoſita tem ⁊ coleram. In frigidis vero in acetoſitatē ⁊ pu tredinem. In ſtomacho etiā immundo lac nō conue nit quia in eo corrumpit̉. Circa electionem aūt lac tis ſciendum ē ꝙ magis eligēdum eſt lac mediocre ī viā nutrimenti et nō ſubtiliſſimum ſicut lac cameli aut etiam aſininum neqꝫ pinguiſſimū ⁊ groſſiſſimū ſicut lac vaccarum ⁊ pecudum. Eligēdum eſt igitur lac capre non enim habet tātum aquoſitatis ſicut lac cameli quod nō eſt aptum ad nutriendum ratōe nimie humiditatis ſed ventris ſubductiuum nec ha bet tantum pinguedinis ⁊ grofficiei ſeu caſeitatis ⁊ vnctuo ſitatis ſicut vaccarum ⁊ pecudū quod prop ter groſſiciem ⁊ vnctuoſitateꝫ eſt venarum opilati uum/ ventoſitatum generatīuū ⁊ difficilioris dige ſtionis qͣꝫ ſit neceſſarium in regimine ſanitatis. Eli gatur igit̉ lac capre non nimis propinque partui nec nimis diſtantis a partu nō pinguātis nutrite ī bonis paſcuis ⁊ in tēpore quo reperiunt̉ meliora paſcua. Quintum ē comeſtio caſei. Et poteſt intelli gi de omni caſeo maxime tn̄ de veteri. Cuius ratio ē quia caſeus recens eſt frigidus ⁊ humidus ⁊ groſſe ſubſtantie ⁊ difficilis digeſtionis ⁊ opilatiuus ⁊ la pidis generatiuus et non multum competit via ci bi in regimine ſanitatis. Et caſeus vetus eſt calidꝰ ⁊ ſiccꝰ propter ſal facit cibū digeri ⁊ difficulter di gerit̉ parum nutrit ⁊ male ſtomacho nocet ⁊ nimis deſiccat et minus competit qͣꝫ recens Et ſiʳ aliquis

caſeꝰ eſt medius inter nouum ⁊ veterem viſcoſum ⁊ frangibilem durum ⁊ mollem ⁊ parum declinans ad aliqualem dulcedinem non nimis ſalſus non la crimoſus cum inciditur ſaporis delectabilis ⁊ boni odoris/ cuius in ſtomacho mora non eſt diuturna ex bono lacte conuenienter factus ſufficienter vnc tuoſus talis vtiqꝫ caſeus bonus eſt ⁊ inter alios ma gis eſt diligendus ⁊ poſt cibum ſumptus non mul ta quantitate/ multa vero quantitate ſumptus in via cibi vniuerſaliter eſt malꝰ ſtomachum grauās ⁊ inobediens digeſtioni ⁊ opilatiuus ⁊ lapidis in renibus ⁊ humorum groſſorum in corpore et vento ſitatum generatiuus. Solum igitur ille caſeus eſt bo nus quem dat auara manus. Sextum eſt caro ſalſa Caro enim ſalſa ſiue ſale ſiue fumo exficcata cuiuſ cunqꝫ generis aut animalis fuerit generat ſanguinē groſſum ⁊ melancolicum et per conſequens nocet in firmis nec eſt conueniēs ſanis. Et iſtud innuit Aui cenna ſecunda primi doctrina ſecunda capitulo deci moquinto in fine dicens. Et exemplum ſpiſſi pauci nutrimenti mali chimi.i. mali humoris eſt caro ſa lita. Septimum eſt caro ceruina que ſimiliter ē ſan guinē melancolicum generans teſte Raſi tercio alinā ſoris capitulo de animalibus ſilueſtribus et domē ſticis. Octauuꝫ ē caro leporina que ſimiliter ſangui nis melācolici ē generatīa. Dicit enī Raſis d̓ ea loco preallegato Ip̄a enim plꝰ alijs melācolie generatīa eſt. Et de iſta etiā dicit Yſaac ī dietis vniuerſalibꝰ ꝙ nō cōuenit in via cibi ſed ſolum in via medicine. Et ē ſciēdū ꝙ iſta caro leporina ⁊ ſil̓iter ceruina cū

peruenerint ad antiquitatē ſimpliciter ſunt euitāde ſi tamen aliquo modo cōueniant meliores ſunt iſte carnes cum partui ſunt propinque vt ſiccitas eaꝝ obtemperetur ab etate ⁊ etiaꝫ ſunt euitande niſi ſint pingues nam ex earum pinguedie obtemperatur ſic citas. Honum eſt caro caprina. Decimum eſt caro bouina quia iſte carnes etiam ſunt carnes melanco lice. Ham Yſaac in dietis vniuerſalibus de eis di cit. Caro caprina ⁊ bouina ſunt peſſima dura in di geſtione tarda/ ⁊ digeſta groſſum generant ſangui nem ⁊ melancolicum. Et Auicenna ſecundo canonis de carne caprina dicit Caprina vero non eſt bona multum ⁊ eius humor fortaſſe eſt malus valde. Et ſub iſtis etiam intellige carnem hircinam ⁊v̓ accinā que peiores ſunt predictis carnibus ſcilicet capri nis ⁊ bouinis. Ham de eis dicit Auicenna ſecundo canonis capitulo de carne. Caro vaccina ⁊ ceruoꝝ ⁊ hircorum ſilueſtrium ⁊ magnarum auiuꝫ facit eue nire febres quartanas. Et de carne vaccina adhuc dicit ꝙ caro vaccina plurimi nutrimenti eſt groſſa melancolica generans egritudines melancolicas. Et vlterius dicit ꝙ caro vaccina generat lepram. Et de carne hircina dicit ꝙ eſt mala abſolute. Quia iā textus loquutus eſt de carnibus vitandis ⁊ maxi me animalium quadrupedium. Videndum eſt vlte rius de carnibus eligendis animaliū quadrupediū Et quia circa electionē carnium aīalium quad rupe diuꝫ cōtrouerſia videt̉ inter autores medicīe quidā ⁊ qͥ dā eī dicūt carnes porcīas eē meliores ſicut Galiēalij. Alii v̓o dicūt carnes edīas eē meliores ſic̄ Raẜ

Auicenna ⁊ Auerroys licet Auerroys quīto colliget impon uicenne ꝙ dixerit carnes porcinas eſſe meliore od tamen non dicit autoritate propria te xp̄ianorum. Alii vero vitulinas lau ſed das carnibus. Sciendum eſt ꝙ electio et meliorit. arnium animalium quadrupedum po teſt multi liciter attendi/ primo modo ex parte ma iorinenti ⁊ irreſolubilioris ⁊ carnibus hu mani oris. Et iſto modo caro porcīa ceteris imo propter maximam ſimilitudinem cun s humanis teſte Galieno tercio alimen icit porcine autē carnis ſimilitudinem nes addiſcere eſt ex eo ꝙ quidā comederūt humanas carnes vt porcinas nullā ſuſpitioneꝫ ha bentes ſecundū guſtum ip̄aꝝ ⁊ odorem. Et Auicēna ſecundo canonis ca. de ſanguine ait ſanguis hōinis ⁊ ſanguis porci ſunt ſimiles in oī re ita vt quidaꝫ fuerunt qui vendebāt carnem hominis ac ſi eſſet ca ro porci ⁊ occultatum fuerat illud vſqꝫ quo inuenti fuerant in ea digiti hominis. Et iſtud idem ſentit ſa tis Auerroys quinto colliget capitulo de carne. Se cundo quia caro porcina valde nutritiua eſt. Ham dicit Galienus tercio alimentorum. Omniū edulio rum caro porcorum eſt maxime nutritiua ⁊ huiꝰ ex perientiam euidentiſſimam habēt athlete. Et poſtea eodem libro ait porcoꝝ carne nullum aliud amplio ris nutrimēti habebis ſumere. Tercio qꝛ generat ali mentū ſtabile fortiter reſiſtens reſolutioni. Et iſta fuit mēs Galieni in paſſibꝰ vbi nō paruꝫ p̄fert por cinas carnes ceteris carnibꝰ ſcꝫ in octauo de īgenio

vbi dicit ceteris carnibus porcina eſt laudabilior ſi porcus montana incoluerit poſt porcum edus. Et ſimiliter in quīto terapentice vbi dicit quādrū pedum caro laudabilior ē porcina in calore ⁊ humi ditate tēperata eiuſqꝫ cibus plurimus ⁊ ſanguis ab ea generatus omni melior ē ſanguine. Et iſtud veri tatem habet de carne porcoꝝ nō antiquorum quia eorum caro indigeſtibilis ē nec iuuenum ſiue lactā tium quia caro eoꝝ humidiſſima eſt ſed etate medi ocrium puta vnius anni vel duoꝝ tam domeſticoꝝ qͣꝫ ſilueſtrium veriſimilius tn̄ eſtimādum eſt ꝙ por ci ſilueſtres ſunt domeſticis meliores quia carnes porcoꝝ domeſticoruꝫ ſunt plus debito viſcoſiores Et de carnibus porci ſilueſtris ſiue apriº dicit Aui cenna ſecundo canonis capitulo de carne. Xp̄iani vero dixerunt ⁊ qui eos ymitantur ꝙ melior caro ſilueſtris eſt caro porci ſilueſtris nam cum hoc ꝙ eſt leuior carnibus domeſtici porci eſt fortis nutrimēti ⁊ plurimi ⁊ eſt velocis digeſtionis ⁊ eſt melior qͣꝫ eſſe poteſt in yeme. Et ex iſto vlterius ſequitur ꝙ predicte carnes porcine multū laudabiles ſunt cor poribus iuuenibus ſanis fortibus laborātibus nō diſpoſitis ad opilationes et his qui impinguari querunt quia talia corpora indigent plurimo nutri mento ⁊ difficulter reſolubili. Et ergo dicit Raſis tercio alinanſorum capitulo d̓ virtute carnium. Cā ro vero groſſa multum laborantibus conuēniens ē ſubtilis vero his qui predictis ſunt contrarii con uenit. Et idem vult Auicēna tercia primi ca. de regi mine eiꝰ qd̓ comedit̉ dicēs exercitati p̄terea ⁊ multi

laboris magis ſunt tollerantes nutrientia groſſa. Alio modo poteſt attēdi melioritas ⁊ electio carniū ex parte tēperate cōplexionis eaꝝ facilis digeſtiōis ⁊ ſanguinis ex ip̄is generari tēperantiam vt ſcilicꝫ illa car at̄ melior que tēperate ē ꝯplexionis fa nis ſanguinē generans tēperatum ī ca iditate ſubtilitate ⁊ groſſicie. Et iſto dulina ē melior ⁊ laudabilior ceteris Auicēna ⁊ Auerroys. Ham dicit Raẜ ſoris ca. de aīalibus ſilueſtribus ⁊ do ilina caro ē tēperata nullā in ſe habēs xtionem que licet tēperatum generet ſā ātibus tn̄ non cōgruit cui nulla alia a eſt. Nō eſt enī adeo debilis vt ex ea vij ſuatur neqꝫ eiꝰ nutrimētum adeo multuꝫ eſt ⁊ groſſum vt ex eo proueniat repletio ⁊ groſſꝰ generetur ſanguis. Sanguis quoqꝫ qui ex ea genera tur inter ſubtilem ⁊ groſſum ac inter calidum ⁊ fri gidum exiſtit. Et iſta caro nō cōuenit multuꝫ labo rantibus ſed iuuenibus tēperatis exercicio mediocri vtentibus quia iſta caro generat ſanguinē forti ex ercicio vel labore faciliter reſolubilē licet nō exerci cio mediocri. Et ſicut quo ad iſtā intentionem caro ediua inter carnes domeſticas ita caro capreoli in ter carnes ſilueſtres eſt melior. Et poſt iſtā carnem ediuam plurimi medicoruꝫ ſicut Raſis ⁊ Auerroys ponunt carnem arietinam. Et dicit Auerroys quin co colliget capitulo de carne ꝙ hec eſt opinio ma ioris partis medicorum preter Galienum qui ab hominatur carnes arietum

Et videtur ſibi ꝙ caro vituloꝝ ē melioris nutrimē ti qͣꝫ arietina. Et forſan Galienus hic attēdit melio ritatē nutrimēti ex eo quod ē plurimum nutrire ⁊ nu trimentum dare magis irreſolubile quod magis vi detur cōuenire carnibus vitulinis qͣꝫ arietinis cum arietine magis humide ſint. Tercio modo poteſt at tendi melioritas ⁊ electio carniuꝫ ex parte minoris viſcoſitatis ⁊ melioris odoris eaꝝ. Et ſic carnes vi tuline ſunt meliores ceteris carnibus. Et iſtud innu it Auerroys quinto colliget capitulo d̓ carne dicēs Et carnes vituloꝝ ſunt bone carnes ideo quia non habent illā viſcoſitatē frigiditatem ⁊ ſiccitatē quā habēt carnes bouine veteres ⁊ carnes eoꝝ ſunt ma gis odorifere alijs carnibus ⁊ quātum ē in hoc me liores ſunt carnibus edulinis quia in carnibꝰ edu linis manifeſtat̉ quedā muſcillago.i. viſcoſitas an teqͣꝫ coquātur/ ſꝫ carnes eduline ſunt meliores vitu linis quia meliores generant humores. Et ex iſto patet quomodo nō eſt tanta controuerſia inter au tores medicine ſuper electione carnium quāta pri ma facie apparet. Hotādum ē inſuper ꝙ carnes ani maliuꝫ ſicce cōplexionis meliores ſunt circa partū qͣꝫ diſtantes multum a partu ⁊ ergo edi ⁊ lactātes vituli meliores ſunt hircis ⁊ bobus quia ſua ſicci tas prime etatis humiditate corrigit̉. Sed carnes animaliuꝫ cōplectionis humide ſunt meliores diſtā tes a partu ⁊ circa partum deteriores qꝛ ſua nimīa humiditas proceſſu etatis exſiccātis ſcilꝫ iuuētutis corrigitur aut tollit̉ ⁊ ab humiditate prime etatis creſcit. Et ideo iuuenes caſtrati arietes ſcilꝫ vnius

anni ſunt meliores ⁊ minꝰ viſcoſi lactātibus agnis ⁊ porci vniꝰ anni vel duoꝝ meliores lactātibus por cellis. Et ergo bene dicit Auicēna tercia primi ca. de regimine eius quod comedit̉. Oportet autē vt cibꝰ ſupple ſanitatis cōſeruatiuus ſit talis quales ſunt carnes ⁊ proprie carnes edoꝝ ⁊ vitulorum lactan tium paruoꝝ ⁊ agnorum annalium. Et ex iſtis om nibus cōcluditur ꝙ carnes hircoꝝ capraruꝫ ⁊ arie tum ⁊ boum ⁊ porcoꝝ antiquoꝝ ⁊ ſpecialiter nō ca ſtratoꝝ ⁊ porcelloꝝ lactātiū ⁊ agnoꝝ lactātiū nō ſūtmultū ꝯuenientes ī regimine ſanitatis ſed carnes vi tulorum iuuenum ⁊ arietum annalium ⁊ porcorum duorum annoꝝ vel vniu̓s etiā caſtratorum ſuffici enter cōueniētes ſunt eſui in regimine ſanitatis. Et ē diligēter notandū ꝙ carnes declinātes ad ſiccita tem debēt elixari ⁊ declinātes ad humiditateꝫ debēt aſſari vt eaꝝ humiditas temperet̉/ ⁊ ideo carnes cū niculorum lepoꝝ ceruorum vitulorum ⁊ caprioloꝝ debent elixari ⁊ carnes porcellorū ⁊ caſtratoꝝ arie tum aſſari/ elixatio enim obtemperat ſiccitatem. Et ex hoc patet ꝙ in tēporibus ⁊ cōplexionibus humi dis magis cōpetunt carnes declinātes ad ſiccitatē ⁊ aſſentur In tēporibus ſiccis ⁊ cōplexione ⁊ etate ſiccis magis cōedūt carnes declinātes ad hūiditatē Qua recentia. vina rubētia. piguia iura Cum ſimula pura nature ſunt valitura In hoc textu ponuntur tria alimenta que in mo dica quantitate multum nutriunt. Quorum primū eſt oua recentia quia ſunt de his que in modica

quantitate multum nutriunt vt innuit Auicēna ſecū do canonis ca. de ouis. Et ideꝫ vult quarta primi ca. primo vbi dicit nutriēs vero parue quātitatis ⁊ multi nutrimenti ſunt oua ⁊ galloꝝ teſticuli. Et illud idem in multis alijs locis repetit. Circa electio nem ouoꝝ ſciendum ē ꝙ oua gallinarum ⁊ pardicū ⁊ faſeanorum iuuenū ⁊ pinguiū ſunt bona in ſani tatis regimine ⁊ alijs ouis ſimpliciter meliora/ vn̄ oua paruula longa ſunt bona/ vnde/ Filia preſbite ri iubet pro lege teneri Ꝙ bona ſunt oua candida longa noua. Ampliꝰ oua tremula.i. per decoctionē aliqualiter inſpiſſata vt in manu tenentis in cortice ſuo videant̉ tremere ſunt meliora duris ⁊ ſorbilibꝰ ⁊ ſunt multi nutrimenti ⁊ facilis et bone digeſtiōis et generant ſanguinem maxime cordi proportiona lem vnde conualeſcentibus ſenibus ⁊ debilibus ma xime conueniunt ⁊ maxime vitella/ vnde Auicenna in tractatu de viribus cordis vult ꝙ vitella ouo rum animalium bone carnis ſicut gallinarum ꝑdi cum ⁊ faſeanoruꝫ licet non ſint medicine cordi mul cum tamen cor confortant. Et poſtea ſubdit ꝙ cito in ſanguinem conuertuntur ⁊ poſt conuerſionē pau cam habent ſuperfluitatem ⁊ generant ſanguinē ſub tilem ⁊ clarum et ergo maxime confortant cor gene rando ſanguinem ei proportionalem. Et vlteriꝰ di cit ꝙ multum valent in diſſolutione ſubſtātie ſpiri tus et diminutione ſanguinis cordis. Sorbilia ve ro oua facilis ſunt digeſtionis ⁊ leniunt pulmoneꝫ et pectus ⁊ ventrem lubricant ⁊ minus nutriunt qͣꝫ cremula. Dura vero oua per decoctionem facta ad

digerendum ſunt difficilia ⁊ nutrimētum exhibent groſſum et tarde a ſtomacho deſcendens et tarde pe netratiuum. Potādum ē inſuper ꝙ ex diuerſitate p̄ parationis ouoꝝ etiā acquirit̉ eis bonitas vel ma licia. Aut eī ſunt aſſata aut elixa aut frixa aut ī iure ſunt cocta. Aſſata elixis groſſiora ſunt et ad digerē dū duriora qꝛ focꝰ ſubſtācialem eoꝝ humiditatem deſiccat. Et fiunt ouobus modis Aut enī cum corti cibus inter calidos cineres ponunt̉ aut ī teſtis frā gunt̉. In teſtis fracta peiora ſunt aliis. Illa auteꝫ corticibꝰ inter calidos cineres ponunt̉ du que ē iodis/ aut inter cineres ponunt̉ tota us ſones partim diſcooperta. Que in cine tota ſunt peiora quia cum calor fo ioſitates retinet. Diſcooperta ſuꝑ car fumoſitatem emittunt ⁊ munda fiunt ua meliora ſunt qͣꝫ aſſata quia aque hu miditas calori foci in humiditate deſiccanda repug nat. Et fiunt duobus modis aut eniꝫ cum corticibꝰ elixantur/ aut intra aquam franguntur. Cum corti cibus peiora ſunt alijs quia cortices prohibent diſ ſolutionem fumoſitatum et groſficiei In aqua frac ta calor aque temperate penetrat et groſſiciem ſuaꝫ ſubtiliat et aufert ſibi grauitatem ſui odoris. Vnde huiuſmodi laudabiliora ſunt ceteris omnibus. Fri xa ceteris peiora ſunt quia peſſimos generāt humo res et ſunt in ſtomacho morantia fumoſitatemᵉ et corruptionem inducentia et faſtidiuꝫ facientia In iure cocta inter aſſata et in aqua fracta ſunt medio cria. Et iſta colligūt̉ ex Yſaac ī dietis vniuerſalibꝰ C 2

Sciendum eſt etiā ꝙ ouum diuerſificatur ſecundū eius partes cōponentes. Nā vitellum in caliditate tēperatum exiſtit. Albumen vero frigiduꝫ ē et viſco ſum dure digeritur et ſanguis etiā ex eo generatus non eſt bonus vt habetur ex Raſi tercio alinanſo ris ca. de virtutibus ouorū. Et ſicut oua predicta ſcilicet gallinarum pardicum ⁊ faſeanoꝝ ſunt cōue nientia in regimine ſanitatis ita oua anatuꝫ anſeꝝ ſtrucionum ⁊ ſimilium volatilium minus cōuenien tia ſunt in regimine ſanitatis vel ſimpliciter euitan da. Secundum ē vinum rubeū/ pro quo ſciēdum ꝙ vina diuerſificantur in colore. Hā quedam ſunt al ba quedam rubea clara quedā citrina et quedam ni gra. Vina enim alba debiliora ſunt ceteris minꝰ ca lida et minus nutritiua verum ſunt minus ledentia caput et magis vrine prouocatiua et aperitiua. Ꝙ ſunt debiliora ceteris patet quia ſecundum Galienū ſuper primo canone tercie particule regiminis acu torum debile vinum eſt qd̓ minus calefacit et minꝰ replet̉ caput cum ergo vina alba minus calefaciūt. et minus replent caput ceteris vt patebit debiliora erunt ceteris. Ꝙ autem vina alba ſunt ceceris minꝰ calida patet per Galienum in ꝯmento illiꝰ canonis tercie particule regimīs acutoꝝ de vino etenī albō dicentē. Hō ē poſſibile alicui ex vinis albis vt cale faciat calefactōe vehemēti. Et poſtea ſubdit Vinū aūt album ē minoris calefactionis ōibus vinis. Et iſtud eſt verum cōparando vina eiuſdē territorii ad inuicem et non aliter qm̄ vina rubea et ruffa galli cana non ſunt ita fortia nec ita calida ſicut ſunt

multa vina alba que reperiunt̉ in alijs territoriis debet igit̉ fieri ꝯparatio inter vina eiuſdē maneriei ⁊ territorii. Ꝙ aūt ſint ceteris minus nutritiua pꝫ per Galienum in ꝯmento illiꝰ āphoriſmi ſecūde par ticule amphoriſmoꝝ Facile ē r̄pleri potū qͣꝫ cibo di centē vinū enī aquoſum ſubtile atqꝫ albū vſualiter aque ē vicinū ⁊ illiꝰ virtuti viciant̉ ad nutriēdum vn̄ vrina prouocat̉ nec corpꝰ inde nutrit̉. Et ſimi liter ī ꝯmento illiꝰ āphoriſmi eiuſdē particule Eoꝝ qui nutriunt̉ dicit Ga. vinū aquoſuꝫ minꝰ dat cor tum cuiꝰ līquor ē ſicut aqua ſubtiliſſi pori ni bꝰ. Ꝙ āt minus ledunt caput pꝫ per la primi doctrina ſcd̓a/ ca. de regimine icentē. Dinū vero albū ⁊ ſubtilē cale ꝫ nō enī capitis efficit dolorē ſed for it ⁊ capitis dolorē alleuiabit. Et idē nus ī ꝯmento illiꝰ canōis tercie ꝑticu toꝝ Potus āt dulcis Rō āt quare mi ut ē qꝛ minus fumoſa ⁊ vaporoſa āt magis ſunt vrīe ꝓuocatiua ⁊ ape rYpocratē ī canōe illo tercie ꝑticule ꝝ de vino etenī albo dicentē ſed trāſi lī albi in veſicā ē facilior qͣꝫ cuiuſlibet ī quo etiā vim aperitiuā habere dinoſ iſto ſequit̉ ꝙ iſta vina alba ſubtilia plꝰ ꝯueniunt qͣꝫ alia vina calefactis ſiue a natura ſicut colericis ⁊ ſanguineis naturalibꝰ ſiue ab accidēte ſi cut calefactis ex ira vel mora ī ſole. Et ſimiliter ma gis ꝯueniūt ſtudētibꝰ qui debēt vti vino nō turbāte cerebrū. Et ſimiliter ꝯueniūt habētibꝰ cerebrū debile c 3

ſiue naturaliter ſiue accidētaliter quia habētes cere brum debile ex forti vino faciliter inebriātur vt ha bet Auicēna tercia primi loco preallegato. Et ergo ſi vti velīt vinis fortibꝰ neceſſe ē ea fortiter līphare Et ſimiliter cōueniūt habētibꝰ ep̄ar calidū ⁊ ſtoma chum calidū ⁊ habitātibꝰ ī regione calida qꝛ calida vina ī iſtis facerēt eſtuationē. Vina vero rubea cla ra ſicut beluēſia calidiora ſunt ceteris vt vult Gali enꝰ in ꝯmēto illiꝰ canonis ſupra allegati de vino etenī albo vbi dicit verūptū cuius calefactio ex vi nis ē vehemēs eiꝰ calor ē rubeꝰ clarus. Et iſta vina etiā nutribiliora ſunt ceteris vt habet Galienus in ꝯmēto illiꝰ āphoriſmi p̄allegati Facile ē repleri v̓bi dicit groſſum vero ⁊ rubeū vinum nutribilius ē ce teris īplēs corpora cito obnoxia inanitioni. Et cir ca iſtud ē intelligēdū ꝙ vina rubea dicunt̉ nutribi liora eo ꝙ plus eoꝝ in ſubſtantiā mēbroꝝ ꝯuertit̉ Vina tn̄ nigra poſſunt dici nutribiliora ceteris qꝛ cōſtantius dant nutrimētū ⁊ tardius a mēbris reſo lubile. Et iſto mō dicit Galienꝰ ī ꝯmēto illiꝰ āpho riſmi p̄allegati Eoꝝ q̄ nutriunt̉ ꝙ vina groſſa ⁊ ru bea nutribiliora ſunt qͣꝫ aquoſa minus tn̄ qͣꝫ nigra Et iſto mō etiā intelligit̉ dcm̄ Yſaac in dietis ꝑti cularibus vbi vult ꝙ vinum nigrū plus nutrit qͣꝫ rubeū. Et iſta vina rubea magis ledūt caput qͣꝫ al ba ⁊ minus vrine ſunt ꝓuocatiua. Et hinc ē ꝙ iſta vina qꝛ fortia ſunt habētibus debile cerebrū nō cō ueniunt vt dcm̄ ē ſꝫ bene ꝯueniunt habētibus forte cerebrū cū forte cerebꝝ vapores eleuatos ad ip̄ꝫ nō ſuſcipit vt dicit Auicēna tercia primi ca. p̄allegato

Et circa iſtud ē ſciēdum ꝙ ingeniū hoīs fortis cere bri magis clarificat̉ ⁊acuit̉ ſi bibat vinū bonū qͣꝫ ſi nō biberet vt vult Auicēna tercia primi ca. p̄alle gato. Et rō ē qꝛ ex bono vio plꝰqͣꝫ ex quocūqꝫ alio potū generant̉ ⁊ multiplicant̉ ſpūs ſubtiles clari ⁊ ꝑuli. Et inde ē ꝙ theologi cōtemplari ſoliti circa altiſſima bona vina diligunt. Et ſcd̓m Auicennam ibi Iſta vina valēt hōibꝰ frigide cōplectōis ⁊ fleu maticis. Talia nāqꝫ vina corrigunt lapſum frigidi tatis ꝯplexiōis ⁊ aperiūt opilatōes euenire ſolitas frigidis fleumaticis ⁊ digerūt fleumata cooperātia ad ꝯuerſionē eoꝝ ī ſanguinē ⁊ digerūt̉ faciliter ⁊ ci co penetrāt ⁊ p̄bent alimētum mundū ⁊ ſpūs pluri mos. Vina vero citrina mīoris calefactōis ſunt qͣꝫ rubea clara vt vult Galienus ī ꝯmēto illiꝰ canōis pͥallegati de vino etenī albo/ maioris tn̄ calefactio nis ſunt qͣꝫ alba vt ergo etiā magis ſunt caput ledē tia qͣꝫ alba vt vult Galienꝰ in ꝯmēto illiꝰ canonis preallegati Potus aūt dulcis. Et iſta vina etiā mī nꝰ nutritiua ſunt qͣꝫ rubea magis tn̄ qͣꝫ alba Et apd̓ quoſdā iſta vina etiā vocant̉ alba. Et hinc ē ꝙ ali qui dicūt ꝙ vina alba cito calefaciunt multū. Vina vero nigra ſunt minoris calefactōis qͣꝫ citrina ⁊ er go etiā minus ledunt caput qͣꝫ citrina. Sꝫ qꝛ tardi oris deſcenſꝰ ſunt ī ventrē ⁊ minꝰ vrine ꝓuocatiua qͣꝫ alba magis ledūt caput qͣꝫ alba vt habet Galiēī ꝯmento illiꝰ canōis p̄allegati Potꝰ āt dulcis. Et ſunt iſta vina etiā plus nutritiua qͣꝫ alba ⁊ citrina minꝰ tn̄ qͣꝫ rubea vt predictū ē. Tercium ē ſorbilia facta ex iuribꝰ carniū ⁊ maxīe ex brodio pullorum CX

Talia enī brodia nature humāe ſunt amica ex quo facilime in ſanguinē ſunt mutabilia ⁊ bonū ſangui nē generāt. Et maxime dū fiunt ex ſimula.i. ex ſub tiliſſima parte farine qꝛ ſimula ⁊ maxīe tritici mul tum nutritiua ē ⁊ bonū nutrimētū affert vt haberi p̄t ex Raſi tercio alināſoris. Et iſta tria p̄dcā pōit Auicēna ſcd̓a primi doctrīa ſcd̓a ſūma prima ca. xv in fine vbi dicit Exēplum ſubtilis multi nutrimēti boni chimi.i. hūoris ē ouoꝝ vitelli ⁊ vinū ⁊ aqua carnis. Et ex iſto cōcludit̉ ꝙ iſta tria ſunt de gene re naturā humanā maxime cōfortantium. Nutrit ⁊ īpinguat triticū. lac. caſeo īfans Teſticuli. porcina caro. cerebella. medulle Dulcia vina. cibus guſtu iocūdior. oua Sorbilia. mature ficus. vueqꝫ recentes In hoc textu tāgunt̉ duodecim res corpꝰ hūanū nutriētes ac īpinguātes. Quaꝝ prima ē triticū.i. pa nis ex tritico de quo dicit Auicena ſcd̓o canōis ca. de pane ꝙ īpinguat velociter ⁊ maxīe de frumēto nō uo Raſis v̓o tercio alināſoris de tritico dicit Triti cū tēperamēto vicinū ē licet caliditati parū actineat Qd̓ āt pōderoſius ⁊ ſolidiꝰ īuenit̉ maioris ē nutri mēti. Oībꝰ quoqꝫ hōibus alijs granis ꝓficiens ma gis ꝓpriū inuenit̉. Sāguis etiā ex eo generatꝰ ōni ſanguīe qͥ ex alijs generat̉ granis tēperatior ē. Et ſequētī ca. dicit. Panis qͥ ex tritico fit pluribꝰ hōiꝫ ꝯueniētior ē. Circa electōeꝫ āt tritici ſciēdū ē ꝙ electō eiꝰ p̄t ſumi vno mō ex ꝑte ſubſtātie ip̄iꝰ/ alio mō ex

ꝑte p̄ꝑatōis eiꝰ. Electōnē āt eiꝰ ex ꝑte ſubſtātie ip̄iꝰ pōit Auicēna ſcd̓o canōis ca. de frumēto dicēs Me liꝰ ē illud qd̓ ē mediū īter duriciē ⁊ raritatē magnū pīgue recēs.i. nō nimis ātiquū planū quod ē īter ru bedinē ⁊ albedinē/ frumētū vero nigrū mali ē nutri mēti Raſis vero ſuꝑaddit pōderoſitatē eiꝰ ſuꝑ ele ctōe eiꝰ. Circa electionē vero eiꝰ ex ꝑte preꝑationis eiꝰ ſciēdū ē ꝙ ōia q̄ ſūt ex farīa tritici frixa tarde a ſtōacho deſcēdūt generāt groſſos hūores opilāt vi as eꝑatis augmētāt ſplenē ⁊ generāt calculū multū nutriūt ſi digerant̉. Triticū vero elixū ē cibꝰ grauis ⁊ īdigeſtibilis ſed ſi digerat̉ fortiter nutrit ⁊ robo rat virtutē. Sed triticū ſub forma panis bene fermē tati ⁊ aſſati in clibano moderato igne ē electꝰ cibꝰ. Et ōia iſta colligunt̉ ex Galieno primo alimētorū Secunda res ē lac. Et p̄t iſtud intelligi de lacte ebu tirato quod apud medicos a doc dicit̉ ⁊ apud cōes bal lbuca enī recēs ſi cōmedat̉ cum pane re cēt calido ei īpoſito maxime īpinguat. Poceſt etiā intelligi de lacte caprino quod etiā multum nu trit de quo prius latius dictuꝫ ē ibi Perſica poma pira. Tercia res eſt caſeus infans ſiue recēs de quo dicit Auicenna ſecundo canonis ca. de caſeo ꝙ ē nu tritiuus ⁊ impinguatiuꝰ. Et licet caſeus recens nu triat ⁊ impinguet in regimine tamen ſanitatis non conuenit quia ſequuntur ex eo nocumenta prius dic ta ibi Perfica pomapira. Quarta res eſt teſticuli. Et iſtud maxīe intelligēdū ē de teſticulis galloꝝ im pinguatoꝝ de quibꝰ Auicēna ſecundo canōis ca. de teſticulo dicit ꝙ ſūt valde boni nutrimēti ⁊ plurimi

Et qͣrta primi ca. primo de eis dicit ꝙ in modica quātitate multū nutriunt. Et poteſt iſtud etiā intel ligi de teſticulis porcoꝝ multū pinguium nundum coeuntiū ſicut enī porcoꝝ caro ea q̄ alioꝝ aīalium quad rupedū melior exiſtit ⁊ hoc quo ad hoc quod ē nutrimētum prebere maiꝰ irreſolubiliꝰ ⁊ corpori hu mano ſimilius ſic etiā ⁊ porcoꝝ teſticuli reſpectu te ſticuloꝝ alioꝝ animaliuꝫ quadrupēdū. Et ē hic di ligēter notādum ꝙ teſticuli aīaliuꝫ prouectoꝝ ī qui bus ē iam fermētatum ſemen ⁊ generatū nō ſunt bo ni nutrimēti ſed teſticuli animaliuꝫ iuuenum adhuc nō cōire potētium quibus adhuc nō ē ſperma fermē tatum ſunt ſatis laudabilis nutrimēti ſi bene digerā tur ⁊ de iſtis etiā intelligitur dictum prius. Quinta ē caro porcina de cuius electione ⁊ effectu ſatis am ple dictum ē prius ibi Perſica poma pira. Sexta ē ꝯmeſtio cerebrorum. Pro quo ſciendū ē ꝙ cerebrū eſt ſtomacho malum nauſeatiuū deiectiuū appetitꝰ ⁊ groſſi humoris generatiuū verum ē tn̄ ꝙ ſi bene digerat̉ alimentum dat corpori notabile ſed nullo modo comedi debet poſt alios cibos. Bonum āt eſt ꝙ cum origano vel calamento vel cum aliquibꝰ ob tēperantibꝰ eius viſcoſitatē ⁊ frigiditatē in quibꝰ ſit virtus inciſiua ⁊ calefactiua paret̉. Et cauēdum ē ꝙ ſi ꝯmedat̉ ꝙ primitus aſſetur ſuper carbōes. Et ē aduertēdum ꝙ nō confert illis quibus frigide ſo lēt aduēire egritudīes ſꝫ bene habētibꝰ ꝯplexionē ca lidā vt vult Raſis tercio alināſoris ca. d̓ virtutibꝰ mēbroꝝ aīaliū. Et breuiter parū ꝯuenit ī regimīe ſa nitatis ſꝫ aliqn̄ bene ꝯuēit via medicīe ſicut cerebꝝ

caprioloꝝ cōueniens ē cōtra venena ⁊ contra mor ſum venenoſoꝝ ⁊ cerebrum ſeporis cōtra tremoreꝫ ⁊ ſecundū quoſdā cerebruꝫ pulloꝝ ⁊ caponū ad me moriā ⁊ ſubtilliationē ingenū cōferunt. Circa electi onē tn̄ cerebroꝝ ſciēdum ē ꝙ meliora eoꝝ ſunt cere bra volatilium ⁊ ꝓprie montanoꝝ ⁊ ex cerebris qͣ drupedum cerebrū arietis deīde vituli vt vult Aui cēna ſecūdo canōis ca. d̓ cerebro. Septīa ē medullē q̄ multi ſunt nutrimēti ſi bene digerant̉ ꝓut dicit Auicēna ſecundo canōis ca. de medulla. Et etiā faci le in ſanguinē cōuertuntur. Hoc tamen maluꝫ faciūt ꝙ deiciunt appetitū atqꝫ nauſeā īducunt ⁊ ergo Aui cēna docet eas cōmedere cū piperibꝰ. Et etiā aliqui eas p̄parāt cum citoniis ⁊ paſtillis vt faciūt leccar di. Et pro electione eaꝝ dicit Auicēna ꝙ cōuenien tior ē medulla vituloꝝ ⁊ cerui deinde tauri ⁊ poſtea capraꝝ deinde ouium. Et ſcd̓ꝫ aliquos medulle tau roꝝ iuuenum ⁊ pinguium multuꝫ cōuenientes ſunt. Octaua ē dulcia vina de quibus poſterius dicet̉ ibi Sunt nutritiua. Hona ē cibus guſtu iocundior qꝛ talis maxime nutrit Iuxta illud Ypocratis ſecūda particula amphoriſmoꝝ dicētis Parum deterior ci bus ⁊ potus delectabilior quidē melioribus magis delectabilis ē appetēdus. Et Galienus ī ꝯmēto illiꝰ ait. Omnis enī cibus ſapidꝰ ī quo quiſqͣꝫ delectat̉ cū accipit̉ a ſtomacho cōplexus retinet̉ ⁊ cū mag na delectatōe digerit̉ pluſqͣꝫ quilibet aliꝰ qui ſi ſit abhominabilis fugit vn̄ vomitꝰ faſtidiū īflatio ru gitꝰ generant̉. Et hinc ē ꝙ aliqͦ meliꝰ valēt cū malo cibo qͣꝫ cū bono qꝛ maiorē delectationē habēt ī malo

Decima ē oua ſorbilia que ī modica quātitate etiā multū nutriunt de quibꝰ etiā dictū ē ſupra ibi Qua recentia. Vndecima ē ficus mature q̄ propter ſuaꝫ dulcedinē multum nutriunt ⁊ īpinguat. Circa iſtd̓ tn̄ ſciēdum ē ꝙ licet nucrimētum ficꝰ nō exiſtat ī ro bore nutrimēti carnis ⁊ granoꝝ eſt tn̄ vehemētioris roboris qͣꝫ nutrimētum oīm fructuū vt vult Auicē na ſcd̓o canonis ca. de ficubꝰ. Et ibidē etiā dicit ꝙ ficus ē nutribilior ceteris fructibꝰ. Et idē vult Aui cēna tercia primi ca. de regimīe eiꝰqd̓ ꝯmedit̉ dicēs ꝙ īter fructꝰ fructꝰ magis nutritiui ⁊ ſimiliores et ꝓpīquiores carnibꝰ ī nutriēdo ſunt ficꝰ ⁊ vue valde mature ⁊ dactili. Circa electionē v̓o eaꝝ ſciēdū ē ꝙ ſcd̓m Auicennā ſecūdo canōis ca. de ficubꝰ. Melior ē alba qꝛ leuior deide rubea ſiue citerna ⁊ deinde ni gra. Et q̄ vehemēter matura ē melior ē ⁊ ꝓxima ad hoc vt nō noceat. Itē humide ⁊ recētes ficꝰ magis ⁊ velocius nutritiue ſunt qͣꝫ ſicce ⁊ citius trāſiunt de ſtomacho ad ep̄ar ⁊ magis humectāt ep̄ar ⁊ magis lenificāt qͣꝫ ſicce. Verū ſicce ſunt minꝰ īflatiue ⁊ ma gis ſtomacho cōuenientes qͣꝫ humide. Et de ſiccis di cit Auicēna loco preallegato. Sicca quidē ī ſuis ope rationibus ē laudabilis verū ſanguis ex ea genera tus nō ē bonus ⁊ propter hoc facit pediculos verū ſi ſit cum nuce tunc eius chimus.i. humor fit bonꝰ ⁊ poſt nucem cum amigdala. Et poſtea dicit ꝙ ad miniſtratio ſicce cuꝫ ieiunium adeſt eſt mirabilis iu uamēti ī aperiēdo vias cibi ⁊ ꝓprie cū nuce ⁊ amig dala cū tn̄ eiꝰ nutrimētū cū nūce ſit plꝰqͣꝫ cū āigdala Et cōueniunt vtreqꝫ ficus in hoc ꝙ in ip̄is ē īflatio

et lenificatio et expulſio ſuperfluitatum ad cutē et prouocatio ſudoris ⁊ remotio aſperitatis gutturis et mundificatio et lenitio pectoris pulmonis ⁊ cāne eius ⁊ apertio opilationum epatis renū ⁊ ſplenis. Duodecima res eſt vua recens.i. vua dulcis ⁊ bene matura. Pro quo ſciendum ꝙ vua ē triplex. Ham quedā eſt immatura ⁊ acerba ⁊ fit ex ea agreſta ⁊ iſta ſtringit ventrē ⁊ coleram rubeā reprimit atqꝫ ſanguinem. Et multum valet in fluxu ventris cole rico. Alia eſt matura viridis ⁊ recens ex qua fit vi num. Et iſta ſpecialiter quando eſt alba ⁊ ſine nūcle is ⁊ cortice ventreꝫ laxat ⁊ ceteris fructibus pluri mi ⁊ melioris nutrimenti exiſtit ſicut ⁊ ficus mino ris tamen nutrimenti eſt qͣꝫ ficus vt habet Auicēna ſecundo canonis capitulo de vua ¶ Verum ē tamen ꝙ ventoſitatem generat ⁊ inflationes ⁊ ventris do lorem. Et ſi remanſerit per duos dies vel tres poſt collectionem ſuſpenſa donec cortex detumeſcat meli us nutrit ⁊ minus laxat nec tantum inflat. Et habē tes ſtomachum plenum cibo ⁊ immunduꝫ malis hu moribus nullo modo cōedant vuas ⁊ ſpecialiter re centes ⁊ ſine arillis velociter enī in ſtomacho immū do corrumpunt̉ ⁊ in ſtomacho pleno cibis quia ni mis cito digeruntur ⁊ non poterunt exire de ſtoma cho poſt earum digeſtioneꝫ ꝓpter cibū nōdū dige ſtū qͣre tūc ī ſtomacho corrūpunt̉ ⁊ aliū cibū corrū punt. Et ſimiliter etiā intelligendū ē de alijs fructi bꝰ laxatiuis. Et ſi aliquis velit ſumere vuā viridē ⁊ recētē bonū ē ꝙ primitꝰ īfūdat̉ ī aqͣ feruēti ꝑ horā ⁊ deinde ponatur in aquam frigidā ⁊ poſt ſumatur

Raſis vero tertio alinanſoris de vua recenti ⁊ ſpe cialiter dulci dicit ꝙ cito corpus impinguat ⁊ au gmentat erectionem virge. Et vlterius dicit ꝙ illa vua q̄ ē ſubtilioris coru.i. corticis citiꝰ deſcendit a ſtomacho Illa vero que eſt groſſioris tardiꝰ. Alia eſt vua ſicca que paſſula vocatur ⁊ iſta licet pona tur et numeretur inter equalia parum tamen calidi tati attinet et bene nutrit ſecd̓m Raſim loco prealle gato et confortat ſtomachum et epar ſecunduꝫ Aui cennam loco preallegato ⁊ opilationes remouet. Et dicitur ꝙ ep̄ar impinguatur ex eis et maxime ſi mū dent̉ ab arillis. Et ſic textꝰ p̄dictꝰ p̄t ītelligi d̓ vua matura recēti et de vua ſicca q̄ paſſula dicitur. Uina probāt̉ odore. ſapore. nitore. colore. Si bona vina cupis hec quīqꝫ ꝓbāt̉ ī illis Fortia formoſa. fragrantia. frigida. friſca In hoc textu ponunt̉ quattuor generalia quibꝰ vina probātur. Primum ē odor Vinū enī boni odo ris ſiue redolens multiplicatiuuꝫ ē ſpirituū ſubtiliū Et ſecundum cōſtantinū quīto theorice bene nutrit et bonum ſanguinem generat. Vinuꝫ vero fetidum abhominabile eſt nature humane ſpiritus groſſos et melancolicos generans et ſecundum conſtantinū quinto theorice malū ſanguinē et capitis dolorē ex malo fūo caput aſcēdēte generat. Galienꝰ b̓o tercia regimīs acutoꝝ ꝯmento prīo loquēs de diuerſitatē vinoꝝ ex odore dicit quod ex vino ē boni odoris ē melioris chimi.i. hūoris ⁊ ſcd̓m illud ē multitudo q̄ implet ex eo caput quod ē qꝛ ē ſubtilius ⁊ calidius

quod aūt ex eis eſt mali odoris ſecundū maliciā chi mi generati ab eo erit paucitas leſionis eiꝰ ī capite quod ē quia ē frigidiꝰ ⁊ groſſius. Illud autē cui pe nicus nō eſt odor non facit omnino aliquid accide re in capite quia ē vehementer groſſum. Scd̓m ē ſa por ſicut eniꝫ cibus ſapidior melius nutrit et meliꝰ a ſtomacho amplectitur vt dictum ē in ſentētia pre cedēti ita ⁊ vinum. Circa iſtud tn̄ ſciēdum ē ꝙ vina in ſapore diuerſificant̉ quedā eniꝫ ſunt dulcia alijs nutribiliora groſſum ſanguinē faciētia ⁊ ventrē hu mectātia ad digerēdum dura ⁊ ſitim generācia. Alia ſunt pontica ſiue ſtiptica ſtomachū cōfortātia ven trē ꝯſtipātia pectori ⁊ ſue pertinētie ſcꝫ pulmoni et cāne eiꝰ nociua īteſtinis cōgrua ad digerēdū dura Alia ſūt acerba q̄ ſūt diuretica.i. urīe ꝓuocatīa groſ ſos hūores nō generātia ſꝫ diſſoluētia. Alia amara minꝰ calida vt habet ꝯſtātinus quīto theorice. Ter ciū ē nitor ſiue reſplēdentia q̄ īdicat ſuper ſubtilita te vini ⁊ ſic ex ꝯſequēti ſuper ſubtilitate ſpirituū ex ip̄o generatoꝝ. Quartū ē color Ex parte enī coloris vina diuerſificant̉ ī nutricione. Vina enī rubicūdi ora ceteris paribꝰ magis nutribilia ſūt albis ⁊ ideo plus cōueniūt macris qͣꝫ alba. Alba tn̄ plꝰ ꝯueniūt pinguibꝰ. Et de iſta diuerſitate vini ex colore dcm̄ ē prius ibi Oua recētia. Deinde ītextu ponunt̉ quī qꝫ ſpecialia quibus probat̉ bonitas vini. Primum tangitur cum dicitur fortia ¶ Fortitudo enim vini cognoſcitur ex effectu. Vinum enim forte ē quod ca lefacit corpus vehementer replens caput ſecunduꝫ Galienū ꝯmēto primo tercie particule regīs acutoꝝ

Iſtud enim vinum maxime ſpirituuꝫ ē multiplicati uum ⁊ multum nutritiuum. Caueant tamen ab illo niſi ſit limphatum qui ſunt debilis cerebri quia ma gna effumatio ab ip̄o ad cerebrum ip̄oꝝ perueniret ⁊ ip̄m lederet. Secundum tangit̉ cū dicit̉ formoſa Vinum enī formoſum ſiue pulchrum quia cū maio ri appetitu ſumitur melius digerit̉ ⁊ meliꝰ nutrit. Tercium tangit̉ cum dicit̉ fragrantia. Vinum eniꝫ fragrās ſiue bene redolens maxime cōfortatiuum ē ⁊ ſpirituum ſubtiliū generatiuū vt dictum ē. Quar tum tāgitur cum dicitur frigida. Ham vinum debet eſſe frigidum quō ad tactuꝫ nō autē quo ad effectū Vinum enim calefactū cum ſit rarius ⁊ ſubtilius ci tius inebriat neruos debilitat ⁊ caput ledit niſi in modica quantitate ſumptum fuerit. Quintum tan git̉ cum dicitur friſca. Vinū enim bonum debet eſſe friſcum ſiue leue quod ſpumādo ſonum facit ⁊ habꝫ ſpumā tenuem de facili labilem ⁊ in medio exiſtentē ſiue quādo in eo mouent̉ athomi. Uinum eniꝫ non iſtius diſpoſitionis pendulum dici debet ⁊ maxime ſi nō ſonat vel corpora athomalia nō habeat. Vel debet dici debile vel limphatum ſi ſpumā habeat cū magnis āpulis vel ad latꝰ cyphi ſpuma diu maneat Sunt nutritiua plus dulcia cādida vina In hoc textu ponit̉ vnum documētum de vinis. Et ē ꝙ vina cādida ⁊ dulcia ceteris paribus plus nutriunt reliquis vinis ⁊ iſtud voluit cōſtantinus loco preallegato ⁊ idem vuſt Auicēna tercia primi ca. de regimine aque ⁊ vini vbi dicit vinum quoqꝫ

groſſuꝫ quodē dulce ē meliꝰ illi qui vult eē pīguis Et rō ē qꝛ vina dulcia vehementer a mēbris attra hunt̉ ꝓpter eoꝝ dulcedinē cui natura congaudet. Nā dicit Auicēna ſcd̓o canōis tractatu prīo ca. ter cio. Oꝑatiōes āt dulcis ſunt digeſtio ⁊ lenificatio ⁊ multiplicatio nutrimēti ⁊ naturā diligit ip̄m ⁊ vir tꝰ attractatiua attrahit ip̄m. Et licet iſte textꝰ veri ficet̉ de ōi vino dulci eligibile tn̄ ē vinū moderate dulcedinis ⁊ nō dulce in ſummo ſicut vinū qd̓ vul go muſcadellū ſiue muſcādetū dicit̉ qꝛ tale corrum pit ſanguinē. Cuiꝰ rō eſt qꝛ natura rapit auide tale omacho ad epar priuſqͣꝫ digerat̉ quod vinum chilificationi ⁊ āteqͣꝫ maturet̉ eiꝰ ſuper in eo ter delectationē eiꝰ maximā in cōnatu fluit ralitate dulcium ⁊ ſic replet ſanguinē aquoſitate in digeſta ex qua reddit̉ aptus ebullitioni ⁊ putrefa ctioni. Et iſtud etiā intelligēdū ē de alijs cibis dul cibꝰ in ſummo. Pro maiori noticia ſciēdū eſt ꝙ ex vſu vini dulcis ⁊ alioꝝ nutriētiuꝫ dulciū tria timē tur nocumēta ⁊ maxīe his qui ad ea proni ſunt. Pri mum ē faſtidium ꝓpterea ꝙ dulcia ſuis caliditate ⁊ humiditate leniūt ⁊ applanāt orificiuꝫ ſtomachi inducētia illic diſpoſitionē contrariā inanitioni et corrugatōi illiꝰ q̄ ſunt cā famis. Scd̓m ē velocitas inflāmatōis eoꝝ ⁊ ꝯuerſiōis in colerā. Hā res dul ces ꝯueneniētiſſime ſunt in generatōe colere. Et ꝓp ter hoc mel plꝰ ōibꝰ rebus generat colerā qm̄ ip̄m ē dulciꝰ ōibꝰ rebꝰ ⁊ pꝰ ip̄m vinū dulce vthꝫ Galiēꝰ ī ꝯmento illiꝰ canōis tercie ꝑticule regimis acutoꝝ Mentē leuiꝰ percutit. Et hinc ē ꝙ inducit ſitim nec

cōuenit febricitātibꝰ nec etiā colericis vt ibidē dicit Galienus. Terciū ē opilatio epatis ⁊ ſplenis qꝛ dul cia trahunt̉ ab eis cuꝫ fece ſua ꝓpter magnā delec tationē qͣꝫ habēt in eis ⁊ maxīe ep̄ar an̄qͣꝫ digerant̉ qͣre illic leuiter īducunt opilatōes cooperāte ad hoc ſubſtātia groſſa in qͣ fundat̉ ſapor dulcis ſcd̓ꝫ Aui cennā ſcūdo canōis tractatu prio ca. tercio. Et hinc ē ꝙ vinū dulce minꝰ ē vrine ꝓuocatiuū qͣꝫ alia vi na. Et ꝯtra iſta tria nocuniēta ſumme valēt acetoſa qꝛ appetitum ſua acetoſitate prouocāt et ſua frigi ditate īflāmationē prohibēt ⁊ ſubtilitate ſue ſubſtā tie opilatōes aperiunt. Hotādum inſuper ꝙ licꝫ vi na dulcia ⁊ alia nutrientia dulcia opilēt ep̄ar ⁊ ſple nē deopilant tamen ip̄m pulmonē. Et ratio quare nō opilant pulmonē ſicut ep̄ar ⁊ ſplenem ē quia a dulcibꝰ in tranſitu ſuo per mery nil niſi ſubtile ad ip̄m reſudat ⁊ ſanguis genitus ex rebus dulcibꝰ ad pulmonē venit iam purificatus in eꝑate prius ⁊ in corde ſubtiliatus ⁊ iſtud vult Galienus in ꝯmento illius canōis tercie particule regiminis acutoꝝ dul cis potus. Itē vina dulcia minus inebriāt ſecundū Ypocratē tercia particula regiminis acutoꝝ canōe illo Mentē lenius percutit qͣꝫ reliqua fortiora vina Ex predictis ꝯcludi p̄t ꝙ ſi bibat̉ vinū rōe nutri tōis corporis reſtauratōis ⁊ īpinguatiōis ſicut cō tingit in his qui macri ſunt ſiue naturaliter ſiue ac cidētaliter tunc cōpetunt vina dulcia ⁊ groſſa ſuffi ciēter colorata talia enim vina ſunt ſufficienter nu tritiua ⁊ deperditi reſtauratiua ⁊ corpoꝝ īpinguati ua vn̄ ꝯueniētiora ſunt ad īpinguādū corꝑa macra

Et per oppoſitum ſi intēdamꝰ nō nutritionē nec de perditoꝝ reſtaurationē nec impinguationē vt con tingit in his qui ſunt multū carnoſi ⁊ pingues tunc vina ſubtilia nō dulcia ſed ſapore amicabilia odo rifera ad albedinē declinātia ſufficiēter fortia eligen da ſunt. Si vero det̉ vinū ad ſitis extinctionē tunc vinū album ſubtile debile ē eligibiliꝰ tale enī vinū magis humectat ⁊ īfrigidat ⁊ ꝑ cōſequēs meliꝰ ex tinguit ſiciꝫ ⁊ quāto ſitis ē maior tāto tale vinū ē cōuenientius. Si vero vinum det̉ ad ſpirituū ꝯfor tationē ⁊ reparationē ⁊ virtutis cōfortationē tunc debet dari vinum ſubtile odoriferum ſaporis delec tabilis mediocris coloris ſufficiētis fortitudinis ⁊ tale vinum debet ſumi cum pauco cibo ⁊ debet eē de puratū ab vtraqꝫ ſuperfluitate ⁊ debet ſumi in pau ca quantitate. Si vero intendamus pectoris ⁊ pul monis mundificationē ⁊ ventris laxationē tūc vīa mediocris ſbē ſapore dulcia ſunt magis eligibilia. Si vinū rubeū nimium quādoqꝫ bibatur Uenter ſtipatur vox limpida turbificatur In hoc paſſu ponunt̉ duo nocumenta nimie po tationis vini rubei. Primum eſt ꝙ nimia bibitio vi ni rubei conſtipat ventrem id eſt duros facit ſeceſſꝰ ſeu difficulter habere egeſtionem. Cuius cauſa ſecun dum aliquos eſt quia tale vinum rubeum plus cete ris paribꝰ ē calefactiuū ⁊ magis nutritiuum Inquā tum enī plus ē calidum magis exſiccat ⁊ inquātum magis nutritiuum auidiꝰ a natura retinet̉. Poteſt tamen textus intelligi de nimia potatōne vini rubei D2

ſtiptici aut pontici ex qua ſtipticat̉ ⁊ cōſtipat̉ vē ter ꝓpter ſtipticitatē aut pōticitatē vini. Cirta it tud tn̄ ſciēdum ē ꝙ ſi exhibeat̉ vinū ad ſtomachi ⁊ viſceꝝ cōtentiue fortificationē eligemꝰ vina groſſa pōtica vel ſtiptica rubea vel nigra ſicut cōtingit in babētibꝰ fluxū vētris ꝓpter debilitatē ꝯtentiue ſto machi ⁊ iſtud vult Ypocras tercia ꝑticula regimīs acutoꝝ canōe illo palmeꝰ quidē ⁊ niger ⁊ ſil̓iter Ga liēꝰ ī ꝯmēto illiꝰ. Sꝫ ſi ītēdamꝰ ꝯfortationē digeſti ue ꝯpetunt vina ſubtilia vel mediocria ī ſubſtātia ⁊ colore bōi odoris ⁊ ꝯueniētis ſaporis ⁊ ſufficiētis vigoris ⁊ aliqualis ſtipticitatis. Scd̓m ē exaſpera tio gutturis ſiue raucedo quā inducūt aliqͣ vina in tēſe rubedīs ꝓpter eoꝝ ſiccitatē ⁊ terreſtreitatē. Et iſtud nocumētuꝫ etiā ꝯtingit ex vinis rubeis patrie brabātie ꝓpter eoꝝ ſtipticitatē ⁊ terreſtreitatē. Et maxīe qn̄ muſta ſunt vina p̄dicta iſtud nocumētuꝫ ſcd̓m ꝯtingit Nō tn̄ primū qꝛ muſtū magne rubedi nis ſolet inducere vētris fluxū ꝓpter feces ſuas ter reſtres cū eo mixtas q̄ ſui mordicatōe mordicāt ī teſtina ex qua mordicatione fluxꝰ vētris cauſatur Et tale vinum non debet bibi muſtū.i. qͣꝫ diu fuerit turbiduꝫ ⁊ bulliens quia ex quo ip̄m eſt mordicās propter ſuas feces terreſtres ab eo etiā eleuatur fu mus mordicans qui ad cerebrum veniens ſui mor dacitate mordicat oculos atqꝫ rubificat. Et iſtud etiam intelligendum ē de iſtis muſtis patrie brabā tie ſiue rubeis ſiue albis propter eoꝝ terreſtreitatē. Cauſa autē quare iſte fumus eſt mordicatiuus ē qꝛ vinū a quo diſſoluitur ē mordicatiuū Iā vt dicit

Galienꝰ prima ꝑticula āphoriſmoꝝ in ꝯmento illiꝰ āphoriſmi ⁊ qui creſcūt qͥcquid a qualibet re diſſol uit̉ ei vn̄ diſſoluit̉ neceſſe ē vt aſſimuletur. Allea/ nux/ ruta/ pira raphano/ et tyria ca Hec ſunt antidotū cōtra mortale venenū In hoc textu ponunt̉ ſex medicine valētes cōtrā venenū. Prīa ē alleū qd̓ maxīe valet cōtra nocumē ta ꝓuenire ſolētia ex mala aqͣ ⁊ maxime valꝫ ꝯtra potū male aq̄ d̓ quo dicit ſerapion ī aggregatorio ca. de eo ꝙ qn̄ ſumit̉ alleū ⁊ pꝰ bibit̉ aqua corrup ta nō nocet aqua illa potāti. Et idē innuit Auicēna ſcd̓o canōis ca. de eo ⁊ tercia primi ca. de ꝯſeruatōe iter agētis a nocumēto diuerſaꝝ aquaꝝ. Et iſtd̓ idē etiā operat̉ cepe vt vult Auicēna ſcd̓o canōis ca. de eo ⁊ ſic p̄t ꝯprehēdi ſub alleo. ⁊ de eo etiā dicit Aut cēna tercia primi loco p̄allegato ꝙ cepe ē vt tyria ca malaꝝ aquaꝝ ⁊ maxīe cū aceto qꝛ cepe ē ſubtili atiuū inciſiuū abſterſiuū cū ſtipticitate ⁊ aperit for titer vt vult Auicēna ſecūdo canōis ca. de eo. Et ē calidū in tercio qͣre calefacit malas aqͣs prohibēs ne ſua frigiditate ſtomacho noceāt ⁊ ſubtiliat groſ ſas faciēs eas cito penetrare. Et acetū huic permix tum vigorat virtute eiꝰ in ſubtiliatōe ⁊ penetratōe aquaꝝ ⁊ prohibet a ſiti quā inducere ſolet cepe cō meſtum. Et eadē ratio verificat̉ de alleo ⁊ ergo etiā dicit Auicenna tercia primi loco preallegato ꝙal lea comedēda ſunt ſuper aqͣs groſſas ⁊ turbidas qꝛ ſubtiliant eas/ cito deſcendere faciunt ⁊ ꝑ rohibent ne ſtomacbo noceant ⁊ inteſtinis ⁊ ne venas opilēt D 2

Alleum preterea comeſtū an̄ iter ⁊ pꝰ hoc ex meliori bus rebꝰ ē ⁊ cōueniētioribꝰ illis qui veniūt ab aere frigido vel qui vadūt ad eū vt īnuit Auicēna tercia primi ca. de regēdo iter agentē ī frigore ⁊ cōgelatū Et ex iſto ſequit̉ ꝙ alleū multum valet iter agētibꝰ ⁊ ꝑ diuerſas terras eūtibꝰ ⁊ diuerſis potibꝰ vtētibꝰ Iuxta illud metricū Allea qui mane ieiuno ſumpſe rit ore Hunc ignotarū nō ledit potꝰ aquaꝝ Hec di uerſoꝝ mutatio facta locoꝝ. Valet preterea alleuꝫ ad puncturā vermium venenoſoꝝ ⁊ morſuꝫ ſerpētū qn̄ bibit̉ cum vino quod Auicēna ſcd̓o canōis ca de eo ſe dicit fuiſſe expertum. Et ꝯfert etiā morſui canis rabioſi ⁊ qn̄ fit emplaſtrum ex alleo ⁊ foliis ficus ⁊ cimino ſuper morſuꝫ mugali cōfert vt ibidē dicit Auicēna. Cepe vero ſecundū Auicennā ſecundo canonis ca. de eo confert etiā morſui canis rabioſi cum linit̉ ſuper ip̄m aqua eiꝰ aut emplaſtratur ex eo cum ſale ⁊ ruta. Et cepe quod comeditur expellit nocumentum ventoſitatis venenoſoruꝫ. Et dixerūt quidam ꝙ ipſum generat in ſtomacho humoreꝫ hu midum plurimum frangentē nocumentū venenoſoꝝ Hotādum eſt circa iſtud ꝙ alleum ⁊ cepe ⁊ ſimiliter etiam porrum via cibi non competunt temperatis corporibus nec calidis ⁊ ſpecialiter cruda paruꝫ enī nutriunt ⁊ male nutriunt ⁊ generant ſanguineꝫ acu tum ⁊ pungitiuum groſſos humores tn̄ ſubtiliant ⁊ viſcoſos incidunt ⁊ pꝰqͣꝫ decocta ſunt perdūt pūgi tiuitatē ⁊ adhuc remanet virtꝰ inciſiua ⁊ ſubtiliatī ua vn̄ magis cocta cōpetunt qͣꝫ cruda. Porri enim ſūt calidi ⁊ ſicci ⁊ dāt corpori alimēcū illaudabile ⁊

oculis nocēt et generāt ſanguinē nigrū ⁊ melācolicuꝫ ⁊ ſomnia terribilia ⁊ neruos ledunt rōe pungitiuita tis eoꝝ nocēt dentibꝰ ⁊ gingiuis et nullus colericus nec melācolicus eis vtat̉ et ſpecialiter crudis. Cępe calide ſunt ⁊ habēt humiditatē ſuperfluā terreſtrem cū humiditate aquoſa ſubtili indigeſta. Si comedā tur cruda generāt ī ſtomacho humores malos ⁊ pu trefactibiles et corruptibiles et īducunt ſomnia ma la et terribilia et dolorē capitis. Et nimiꝰ vſꝰ eaꝝ diſponit hominē ad memoriā deperde̓dā ⁊ perturbat intellectū et perducit ad dementiā. Sed ſi cōmedāt̉ cocte cū aqua laudabiliū carniū laudabiliter iuuāt digeſtionē ⁊ minuunt̉ eaꝝ nocunēta ⁊ tēperāt ciba ria frigida cum quibꝰ decoquunt̉ ſed meliꝰ ē eis nō vti. Allea calida ſunt et declināt ad aliqualē humidi tatē ſed minꝰ qͣꝫ cepe valent cōtra vētoſitatē et va lent in tuſſi et bene ſcreare faciunt ſed nocēt viſui et dolorē capitis inducunt et ſunt tyriaca ruſticoruꝫ. Et ſic predicta ſolum conueniunt his qui fleumati cum aut groſſum viſcoſum humorē habuerint. Cole rici vero a predictis abſtineant. Secunda ē nux de qua dicit Auicēna ſecundo canōis ca. de ea ꝙ ipſa cum ficubꝰ ⁊ ruta ē medicina omnibus venenis ⁊ ex ea cum cepe et ſale fit emplaſtrum ſuper morſum ca nis rabioſi. Et iſtud maxime intelligitur de nūce ſic ca ante cibum ſumpta mō predicto. Et circa iſtud vlterius ſciendum ē ꝙ nūces ſicce peiores ſunt recē tibꝰ ⁊ humidis qꝛ ſicce magis vnctuoſe ſunt rōe cꝰ in colerā ꝯuertunt̉ ⁊ īducūt capitis dolorē et oculos turbāt et vertigineꝫ generāt et ſpecialiter ſumpte pꝰ D X

cibum et līgue paliſim inducūt et vomitū ꝓuocāt ⁊ veſicas ī ore faciūt. Et habētes ſtōachum colericuꝫ maxīe debēt euitare nūces ſiccas ⁊ quāto antiqͥores tāto peiores ſunt. Recētes āt minꝰ male ſunt qꝛ nō ſunt tāte vnctuoſitatis ⁊ ideo nō generāt dolorē ca pitis aut vertiginē ⁊ ſimilia ſicut ſicce ⁊ rōe hūidita tis lubrificātis laxāt vētrē ⁊ ſi aliquātulū torreāt̉ ⁊ comedāt̉ pꝰ cibū ꝯprimūt cibū ſumptū. Et ſic pꝫ ꝙ nūces recētes ſunt magis ꝯueniētes corporibꝰ ſa nis qͣꝫ ſicce. Tercia ē ruta d̓ qͣ dicit Auicēna ſcd̓o ca nōis ca. de ea ꝙ reſiſtit venenis. Et poea ſubiūgit̉. Et bibat q̄ ſibi timet ne ī potū ſumat venenū ⁊ pūgi a venenoſis de ſemīe eiꝰ pōdꝰ ꝫī cum foliis ſuis cū vino ⁊ ꝓprie ſi bibit̉ cū nuce ⁊ bolo ōibꝰ ꝯtritis ⁊ ꝯmixtis. Et dicit ariſtotiles ī de aīalibꝰ ꝙ cū mu ſtela vult pugnare cū ſerpēte ſiue cū bufone ip̄a cō medit rutā vt īterficiat eū qꝛ odor rute ē inimicꝰ ve neno vn̄ comeſtio rute cum ficuibꝰ ⁊ amigdalis dul cibꝰ in mane p̄ſeruat a veneno. Hotādum circa iſtd̓ ꝙ duplex ē ruta quedā domeſtica et alia ſilueſtris Domeſtica melior ſilueſtri ē qꝛ ſilueſtris ⁊ maxime ſicca calida ⁊ ſicca ē in quarto grādū qͣre plurimū ſumere de ea ē pernicioſum. Domeſtica vera humida calida et ſicca ē in ſecundo gradū/ ſicca vero ī tercio Et eſt inciſiua reſolutiua carminatiua vētoſitatū ⁊ iſtud maxime cōuenit ſicce. Hā dicit ſerapion ca. de ea ꝙ eſt de rebus magis cōferentibꝰ inflationibꝰ.i. vētoſitatibus ſed in humida ē inflatio. Itē ruta ve hemēter acuit viſuꝫ ⁊ proprie ſuccus eiꝰ cū ſucco fe niculi et melle collirio facto ex ea aut comeſta vt

dicit Auicēna ſcd̓o canōis ca. de ea. Quia tn̄ ī ſucco rute quēdā ē bauracitas nocēs oculo ideo ruta p̄t ap plicari oculo vētilādo ita ꝙ ſolū vapor ſiue fuma lis euaporatio eiꝰ ⁊ nō ſubſtātia rute ad ſubſtātiaꝫ ocl̓i ꝑtigat. Quarta ē pira d̓ qͥbꝰ dicit Auicēna ſcd̓o canōīs ca. de eis ꝙ ſunt cura fungoꝝ mortificātiū. Et qn̄ coquunt̉ iſti fungi cū piris mīorat̉ nocumē tum ip̄oꝝ Vel p̄t iſte textꝰ verificari de piris aro maticis q̄ ſui aromaticitate ſpūs ꝯfortaret ⁊ ſic no cumētum veneni repellerēt. Guīta ē raphanꝰ de quo dicit Auicēna ſcd̓o canōis ca. de eo ꝙ ꝯfert morſui vipere et cū vino morſui cornute etiā. Et ſemē eius cōfert venenis ⁊ vermibꝰ venenoſis. Et ſi ponatur fruſtum eiꝰ ſuꝑ ſcorpionē morit̉ ⁊ aqͣ eius ē exꝑta in hoc ⁊ ē fortior. Etſi momorderit aliquē ſcorpio qui raphanuꝫ comederit nō nocebit ei. Et ꝯfert etiā prefocationē q̄ fit a fungis mortiferis. Vel p̄t dici ꝙ raphanꝰ valet cōtra venenum qꝛ prouocatiuus ē vomitus et ſic ꝑ vomitum ſtomachus purgat̉ a malis humoribꝰ ſi qui in eo ſint. Et circa iſtud ſciē dum ē de raphano et radice q̄ ſunt propinqͣ ī ꝯple xione ꝙ nocent corporibus colericis generant enim ſanguinem acutum et pungitiuuꝫ et raphanus ē ma lus ſtomacho faciēs eructuare et generat humorem groſſum et ſi digeſtiua ſit debilis generat humorem cruduꝫ habet tamen virtutem ſubtiliatiuam et inci ſiuam. Quidam autē cōmedunt radicē et raphanum poſt alios cibos adcōfortandum digeſtionē de quo admirat̉ Galienus. Vnde verum ē quod experiētia docet ⁊ dicūt ſapiētes medici ꝙ ſi cōmedāt̉ pꝰ aliū

cibū iuuāt ad digeſtionē et deſcenſuꝫ eiꝰ ⁊ ventrē la xāt ſed ſi ꝯmedant̉ an̄ aliū cibū īpellūt cibū ad ſuꝑe riora et vomitū īducunt. Bonū ē āt ꝙ cōmedāt̉ cū aceto et ſale pꝰ alios cibos ⁊ ī pauca qͣntitate verū ē tn̄ ꝙ ocl̓is nocēt et capiti Raẜb̓o tercio alināſoris dicit ꝙ raphanꝰ longā faciēdo morā in ſtomacho ī cidit fleuma cuiꝰ folia cibū digerunt et appetitiuaꝫ adiuuāt qn̄ paꝝ ſumit̉ de eis. Sexta ē tyriaca q̄ a toto genere valet ꝯtra venenum et ideo valet tam rationabilibꝰ qͣꝫ brutis ꝯtra venenū tā frigidū qͣꝫ calidū. Et ſub tyriaca p̄t ꝯprehēdi metridatū quod ſimile operat̉. De tyriaca enī dicit Auicēna ſexta qͣr ti tractatu tercio/ ca. prio. Scias ꝙ canon maximꝰ in curatōe veneni ē ꝯfortatio caloris innati et exci tacio ip̄iꝰ ad expellēdū ſicut facit tyriaca. De tyria ca vero ⁊ metridato ſimul dicit Auicēna ſexta qͣrti tractu prīo/ ca. de medicinis cōibꝰ ad venena. Sūt medicine q̄ ꝯtrarie ſunt veneno qͣre nō permittunt ip̄ꝫ ꝑuenire ad cor et ſunt ſicut tyriaca ⁊ metridatū Aer ſit mundus habitabilis ac luminoſ Nec ſit infectus nec olens fetore cloace In hoc textu notant̉ quattuor circa electionē ae ris habitabilis quoꝝ primum eſt ꝙ homo debet eli gere aerē mundum id eſt nō infectumʳ vaporibꝰ qꝛ aer īmundus alterat cor ſecundum cōplexionē illiꝰ qd̓ ſibi ꝯmiſcet̉ ſicut īnuit Haly tercia tegni ī ꝯmē to illiꝰ canōis Oīa hec enī ⁊c̓. Scd̓ꝫ ē ꝙ hō debꝫ elige re aerē lūinoſuꝫ/ aer eī turbidꝰ īducit ī corꝑe triſticiā ⁊ pigriciē qꝛ aer turbatꝰ ꝯmiſcet hūores ⁊ turbidꝰ

ad cor peruenit qͣre ex ip̄o ⁊ humoribꝰ groſſi ⁊ tur bidī generant̉ ſpūs aīam triſtificātes ⁊ pigriciē in ducētes. Hihil ē ergo quod magis iocundū facit ho minē atqꝫ minꝰ grauē qͣꝫ ī claro aere ābulare vl̓ ma ne ſurgere. Terciū ē ꝙ hō debet vitare aerē infectuꝫ cuiuſmodi ē aer ī quo fiūt ſtrages cōiter enī ī locis in quibꝰ p̄ceſſit maxima hōim interfectio ſequit̉ pe ſtis et in locis vicinis. Aer enī infectꝰ qn̄ inſpirat̉ inficit ſpiritus in nr̄o corpore. Quartum ē ꝙ homo debet vitare fetorem cloace. Et per hoc innuunt̉ in fectiones particulares. aeris cuiuſmodi ē infectio ae ris latrinaꝝ vel foueaꝝ coquine vel locoꝝ in quibꝰ proiciunt̉ cadauera mortua ⁊ oſſa mortuoꝝ ⁊ ae ris vicini aque in qua putreſcit linū vel canapis. Aer enim taliter infectꝰ inficit ſpūs nr̄i corporis et maxime cerebro nocet. Et hinc ē ꝙ dicit Auicēna ſe cunda primi doctrina ſcd̓a ca. ſecūdo. Et aer quidē dum ē tēperatꝰ ⁊ clarꝰ neqꝫ ſubſtātia extranea ꝯple xioni ſpūs ꝯtraria ei admiſcet̉ ē ſanitatē efficiēs ⁊ ip̄am cōſeruās et cū mutat̉ ꝯtrarium ſue operatio nis operat̉. Et ꝓ maiori declaratōe p̄dictoꝝ ſcien dum ē ꝙ aer neceſſarius ē in regimine ſanitatis du pliciter primo quidē propter refrigerationē cordis ſecundo propter expulſionē fumoſaꝝ ſuperfluitatū tribulātium ſpiritum et calorē innatū ſicut enī in ex terioribꝰ nos videmꝰ ꝙ ignis ſine euētatione aeris ſuffocat̉ et extinguitur ſic etiam ymaginari debemꝰ ꝙ ſpiritus et calor innatus indigent aere ipſuꝫ nu triente conſeruante et obtemperāte. Obtemperatio igitur caloris innati fit per aeris attractionē et ei

depuratio fit per aeris expulſionē. Primum quidē fit per motū attractionis ⁊ ſecundū per motū expul ſionis ſi igit̉ aer attractus ſit fetidus ⁊ impurꝰ cor rumpit̉ calor ⁊ ſpiritus innatꝰ. Aer igit̉ debet eſſe bone ſubſtantie cui nō admiſcetur aliquid ex vapo ribus nec fumoſitate extranea Hon enim debet eſſe aer turbidus nec nebuloſus nec malis vaporibꝰ ad mixtus hic enim aer humores conturbat ⁊ animaꝫ contriſtat vt dictum eſt. Et debet eſſe diſcoopertus celo ⁊ non inter pariētes ⁊ tecta conſtrictus ⁊ vt ſit ad vnum dicere maxime euitandus eſt aer incluſ⁊ non euentatus. Verum eſt tamen ꝙ tempore epy dimīe in quo accidit aeris putrefactio cōis eligen dus eſt aer incluſꝰ. Vnde tēporibꝰ illis bonū ē ma nere in domibꝰ ⁊ tenere feneſtras clauſas ne aer pu trefactꝰ ingrediat̉/ ſed alias aer diſcoopertꝰ melior exiſtit. Euītandus ē preterea in regimine ſanitatis aer cui miſcent̉ vapores lacuū ⁊ ꝓfunditatū aquā putridā cōtinentium ⁊ olerū taliuꝫ qualia ſunt cau les ⁊ eruca ⁊ ſimilia ⁊ arboꝝ viſcoſaꝝ malaꝝ qua les ſunt ficus ⁊ nuces. Ampliꝰ eligēdus ē aer in quo ſufflant vēti ex terra alta vel equali. Et multū etiā ſollicitari debemus ꝙ aer nō excedat in aliqua qua litatum primaꝝ ſcꝫ caliditate frigiditate humidita te ⁊ ſiccitate quod ſi forſan contigerit obtēperet̉ per artem quātum poſſibile ē. Et iſta colligunt̉ ab Aui cēna ſecunda primi doctrīa ſcd̓a capitulis diuerſis Si tibi ſerotina noceat potatio. vina Hora matutina rebibas ⁊ erit medicina

In hoc textu ponit̉ vnū documētū ⁊ ē ꝙ ſi quis male valuerit ex ſumptione vini de nocte ſiue tꝑe ſerotino talis in craſtino debet iterato ſumere vinū Vnde potatio vini nocturna p̄t inducere ebrietatē ſiue ſiti matutinā vel p̄t inducere ſupercalefactionē corporis. Si vero inducat ſupercalefactionē corpo ris tunc maximꝰ error ē de mane iterum ſumere vi num qꝛ ē addere ignē igni. Si vero hō incurrat ebri etatē cum aliquali nauſea tunc de mane bonum ē ſu mere vinuꝫ qꝛ ex ſumptione vini de facili tunc pro uocatur vomitus ex quo ſequit̉ mundificatio ſto machi qua mundificatione facta de facili ceſſat no cumētum ebrietatis ⁊ nauſea. Et propterea cōſulit Ypocras ſemel in mēſe īebriari vt ex ebrietate ꝓuo cet̉ vomitꝰ qui ē maxime p̄ſeruatiuꝰ ab egritudībꝰ cronicis.i. longis ⁊ malis. Si etiā ex potatōne vinī nocturna ledat̉ aliquis ⁊ hoc ꝓpter incōſuetudineꝫ potādi vinū tūc de mane p̄t ꝯcedi vinū vt aſſueſcat ⁊ ſic minꝰ ledit̉ a ſumptione vini. A cōſueto enī mi nor fit leſio vt vult Ypocras ſcd̓a āphoriſmoꝝ ibi Ex multo tꝑe cōſueta ⁊cͣ. Si vero ex potatiōe vini nocturna ſequat̉ ſitis matutina illa ē mēdoſa q̄ cu rat̉ potatione vini magis tn̄ ſedat̉ potatione aque Et quia iā dictum ē de leſione ex ſumptione vini. Scienduꝫ ē ꝙ homo debilis cerebri ⁊ etiā cuiuſcūqꝫ alteriꝰ cōditionis ſummopere cauere debet a frequē ti ebrietate. Frequēs enī ebrietas ſcd̓m Auicēnā ter cia primi ca. de regīe aq̄ ⁊ viui īducit ſex incōmoda ī corpore hūano quoꝝ pͥmū ē corruptio ꝯplexiōis epatis qꝛ vinū ſuperflue bibitū ad ep̄ar veniēs vel

ſuperflue reſoluit calorē ip̄ius vn̄ amittit virtutem ſanguificā ⁊ loco ſanguīs generat aquoſitates effici entes ydropiſim vel īcēdit ep̄ar ⁊ hūores eiꝰ vn̄ ge nerat̉ lepra vel mania. Scd̓m ē corruptio ꝯplexio nis cerebri ꝓpter aſſiduā eleuationē fumoꝝ vini ad ip̄m diſponētiū calidū cerebrū manie ⁊ freneſi ⁊ fri gidum epilētie litargie appoplexie ⁊ ſubeth. Terciū ē debilitas neruoꝝ Videmꝰ enim bibulos inebriari ſolitos tremer̄ caput ⁊ mēbra nō ſolū ī ſenio ſꝫ etiā in ſenectute ⁊ iuuētute qn̄qꝫ. Ruartū ē egritudines neruoꝝ ſicut ſpaſmꝰ ⁊ paraliſis qꝛ vinū ſuperflue acceptū ſepe ī ſtomacho acetū efficit̉ qd̓ valde nocꝫ neruis. Sepe quoqꝫ ꝯuertit̉ ex defectu digeſtiōis in aquoſitates indigeſtas q̄ neruos remolliunt. Et ſe pe ducit hūores groſſos ad neruos quibꝰ diſtendūt̉ vel cōtrahunt̉. Quintū ē appoplexiā ꝓpter hūidi tates cerebri multiplicatas a vino ita vt totaliter opilēt vias ſpirituū aīaliū a cerebro ī mēbra. Sex itū ē mors ſubitanea dū ſcꝫ ſtertēdo ⁊ dormiēdo vie āhelitꝰ ml̓titudine vini l̓ hūiditatū ex eo generataꝝ claudūt̉ ⁊ ebriꝰ ſuffocat̉. Et lꝫ vinū īmoderate ſūp tū p̄dicta īducat nocumēta moderate tn̄ ſumptū ml̓ ta īducit iuuamēta Tāgit enī Auicēna ca. p̄allegato quinqꝫ eiꝰ iuuamēta Primū ē ꝙ ē bonꝰ cibi penētra tor in toto corpore.i. facilem efficit penetrationē ci bi cui immiſcetur ad omnia mēbra ſuis calore ſubti litate ⁊ conuenientia in proprietate occulta. Secun dum ē ꝙ incidit fleuma ⁊ hoc ſuis calore ⁊ ſubtili tate ſubſtātie ⁊ reſoluit ip̄m/ ip̄ꝫ coaptādo expulſio ni vias aperiēdo ⁊ naturā cōfortādo ad expulſione

Tercium ē ꝙ educit colerā rubeam in vrina ⁊ alijs euacuationibus vt ſudore egeſtione ⁊ reſolutionē ī ſenſibili. Et iſtud intelligendū ē de vino ſubtili ſub rubeo vel albo quod vel debile ſit ex natura ſui vel fortiter limphatum. Alioquin multiplicaret coleraꝫ per cōuerſionem ip̄ius in eā ⁊ ſupercalefactionē ep̄a tis ab eo. Quartum ē ꝙ facit melancoliā que groſſa eſt ⁊ tardi motus faciliter labi per canales propri os ab epate ad ſplenē ⁊ a ſplene ad os ſtomachi et tandē a corpore cum fecibus exire ⁊ flectit ſeu repri mit nocumētum melancolie propter cōtrarietateꝫ in cōplexione ⁊ modo ſubſtantie ⁊ in effectibꝰ. Hā me lācolia triſticiam puſillanimitatē ⁊ auariciā parit Vinum vero gaudiū audaciā magnanimitatē ⁊ li beralitatē. Quintum ē ꝙ reſoluit oēs modos ſeu ſpe cies laſſitudinis niſi ml̓ta caliditas extranea fuerit eis ſociata qꝛ vinum reſolutos ſpiritꝰ habūde reꝑa rat virtutem cōfortat humiditates relictas in muſ culis neruis cordis ⁊ iūcturis tollit aut minuit. Et ſi fuerit opus humectatione vt in laſſitudine arefa ctiua vinum velociter humectat dūmodo limphetur Preter āt iſta iuuamenta plurīa alia inducit. Oīm enim velociter ⁊ ſubito nutriētium ē vinū/ calorē et ſpirituꝫ naturalē cōfortat ⁊ totū corpus calefacit ingeniū clarificat/ irā cōpeſcit/ triſticiā remouet/ libi dinem incitat. Et ſuper oēs potus ſemicrudos hūo res digerit. Et vt ſit ad vnū dicere vinū reddit ho minē virilem ⁊ ſecundū animā ⁊ ſecundū corpꝰ vn ceteris paribus non bibentes vinum ſunt effemina ti reſpectu bibentium vinum.

Signit ⁊ humores melio vini Ires Si fuerit nigrū corpus reddit tib pigruꝫ Uinū ſit clarumqꝫ vetus ſubtile maturuꝫ Ac bn̄ limphatū ſaliēs moderamīe ſūptuꝫ Hic primo ponit̉ vnum documentum de vino. Et ē ꝙ vinū melius meliores generat humores. Et cauſa ē quia quāto maſſa humoꝝ eſt melior tanto humores ex ea geniti meliores eē debent. Deinde ſub ditur ꝙ vinum nigrū īducit pigriciā in corpore. Et cauſa ē quia vinum nigrum groſſiꝰ ⁊ terreſtriꝰ ē re liquis ergo ſpiritus ab eo geniti groſſi ſunt. Iuxta illam autoritatē Galieni prius allegatā. Quicquid de aliqua re diſſoluit̉ ei vnde diſſoluit̉ neceſſe ē vt aſſimiletur. Spiritus autē groſſi faciunt corpꝰgra ue ſiue pigrum. Deinde ponunt̉ ſeptem documenta circa electionē vini. Primum ē ꝙ debet eligi vinum clarum. Tale enī qꝛ ſubtile ē ſpiritus ſubtiles ⁊ cla ros generat. Secundum ē ꝙ debet eſſe vetꝰ.i. nō no uum. Houū eniꝫ vinum ſiue muſtū ceteris paribus facilius inebriat fluxum vētris prouocat atqꝫ coli cā inducit ⁊ cetera accidētia poſteriꝰ dicēda ibi Im pedit vrinā. Hec ē intelligēdum ꝙ vinum debet eſſe omnino vetus tale enī ſecundū Auicennā tercia pri mi ca. de regimīe aque ⁊ vini ē quaſi medicina ⁊ nō ſicut potꝰ.i. magis ineſt ei virtꝰ alteratiua corpo ris ad caliditatē ⁊ ſiccitatē qͣꝫ virtus alterabilitatis a corpore per opus nutritionis ⁊ ē pauci nutrimēti quia ē ſpoliatum a fece ⁊ viriditate quā prehabuit
uuit̓ idiptſ

et pene igneum factum propter quod in aggregato re ſcribitur ca. de vite autoritate Galieni ꝙ eſt cali dum ⁊ ſiccum in tercio grādū. Terciuꝫ ē ꝙ vinū de bet eſſe ſubtile. Subtile enim vinum multos ſpiritꝰ procreat atqꝫ ſubtiles/ groſſum autē groſſos Quar tum eſt ꝙ vinū debet eſſe maturū ⁊ nō ſtipticū. Vi num enim ſtipticū abſcindit omnes ſpecies euacua tionis. vt vult Galienus in commento illius cano nis Tercie particule regiminis acutoꝝ Sciēdum eti etiam ⁊cͣ. ⁊ ergo nocet corporibꝰ indigētibus euacu atione per vrinā ⁊ ōnibus membris ſuperioribꝰ vt ibidem etiā dicit Galienus. Verū eſt tamen ꝙ vinū ſtipticum cōueniens eſt infirmitatibꝰ accidentibus in iteſtinis vt ibidē dicit Galienꝰ ⁊ etiā ſuperiꝰ dcm̄ ē. Remouet̉ tn̄ ſtipticitas a vino ꝑ multā ꝯmixtio nē aque vt ibidē etiā vult Galienꝰ. Quītum ē ꝙ vi num debet eſſe limphatū qꝛ ꝑ hoc remittit̉ vinum a ſua fumoſitate et ſic minꝰ inebriat. Et iſtud verum ē de vino ſubtili. Vinuꝫ tn̄ groſſum ſi limphet̉ citiinebriat qꝛ ꝑ hoc ſubtiliat̉ ⁊ magis fūoſum efficit̉ Et de iſto vino ītellexit Auicēna qn̄ dixit tercia pͥmi ca. de regimīe aq̄ ⁊ vini ꝙ vinū līphatū citiꝰ īebri at qͣꝫ vinū purū. Sextuꝫ ē ꝙ vinū debet eē ſaliēs cū ꝓpinat̉ ⁊ ē vna de cōdicionibꝰ boni vini priꝰ dic tis. Septimum ē ſumptū ex ꝯditōe bibētis ⁊ nō vi ni et ē ꝙ vinum debet tēperate ſumi qꝛ tēperate ſūp tum acuit ingenium et inducit iuuamenta priꝰ nar rata. Ex predictis omnibus concludi p̄t ꝙ vinuꝫ eligibilius ⁊ melius in ſanitatis regimine eſt vinuꝫ medium ſeu equale inter vetuſtatem et nouitatem

⁊ ē clarum ad rubedinē trahens bonum habēs odorē et equalis ſaporis quod nec acre nec acutū nec dul ce ſit quod nō fumoſum nec groſſum nec valde ſub tile ſed ad ſubtilitateꝫ declinans quod etiā inter for titudinem et debilitatē obtinet mediocritatē qd̓ etiā nō creuit in ſaxoſis et lapidoſis mōtibus nec in ter ra ſimpliciter plana et arabili ſed in cerra mōtuoſa verſus meridiē diſcooperta et in regione nō nimis calida nec nimis frigida. Et iſta partim colliguntur ex Auicēna tercia primi loco preallegato. Circa regi men vini quo ad etates notāde ſunt tres regule qͥs ponit Auicēna tercia primi loco allegato. Prima ē ꝙ dare vinū pueris ī potu ē ſicut ignē addere igni ī lignis debilibꝰ eo ꝙ pueri vehemēter rari ſunt et de facili inflāmabiles propter habundātiā ſui caloris innati et ſunt debilium neruoꝝ et debilis cerebri q̄ re ledit eos multipliciter vinum/ et inflāmatione fa cili/ et percuſſione cerebri et neruoꝝ ſua penetratōe facilima/ et effumatione copioſa. Cuꝫ igitur pueris vinuꝫ in potū datur calor eius inflāmabilis calori pueri inflāmabili additur in corpore pueri quod ē pauce reſiſtentie ſicut debile lignum vel arundo ſic ca vel ſtipula aridā ante faciē ignis. Secunda regu la ē ꝙ ſeni poteſt dari vinum in potu quantum tol lerare poteſt ſine nocumento ſcilicet quātum appetit appetitu naturali et regulato. Sicut enim veteres ocree aride et rugate renouantur oleo leniuntur et applanātur ſic corpora ſenum potū vini electi ſicut vini beluenſis. Senes eniꝫ frigidi ſunt et a vino ca lefiunt et habent ſpiritum triſtem et habundant

in melācoliis ſed vinum exhilarat eos ⁊ melācolias reprimit/ cōiter male dormiunt/ vinum vero prouo cat in eis ſomnū. Ad opilatōes proni ſunt quas vi num aperit et eas prohibet. Et ſic ſicut vinum eſt pueris contrariiſſimum ita ſenibus vtiliſſimum Tercia eſt ꝙ vinum temperate dandum eſt iuueni bus/ temperate quidem ſecundum menſuram quan citatiuam et decentem limphationem. Licet enim iu uenes ſunt calidi ſicut pueri tamen habēt mēbra ſo lidiora neruos ⁊ cerebrum fortes quibꝰ potēter reſi ſtunt nocumētis potꝰ vini. Cōſequunt̉ etiā ex potu vini ſobrie ſumpti iuuamēta plurima videlicꝫ edu ctionem colere/ corporale robur ⁊ ingenu acumē/ ha bundātium ſpirituum ſubciliū ⁊ paruiorum. Non ſit acetoſa ceruiſia ſed bene clara De validis cocta granis ſatis ac veterata In iſto textu ponunt̉ quinqꝫ circa electionē cerui ſie quoꝝ primum ē ꝙ debet eligi ceruiſia nō acetoſa qꝛ acetoſa nocet ſtomacho Acetum enī nocet neruis ſecundū Auicennā in pluribꝰ paſſibꝰ Iā ſtomach eſt mēbrum valde neruoſum ⁊ hoc quo ad eiꝰ orifi ciū. Scd̓m ē ꝙ ceruiſia debet eē clara qꝛ turbida opi lat atqꝫ calculoſis nocet nimiū īpinguat ac inflatio nē inducit atqꝫ breuitatē anhelitus ⁊ ē multoꝝ fleu matum generatiua. Terciū ē ꝙ debet eligi ceruiſia de bonis granis non corruptis ſcilicet de optimo or deo critico ſiue auena quia quanto grana ſunt me liora melior ex eis generatur humor. Quartum eſt ꝙ ceruiſia debet eſſe bene cocta quia melius digerit̉ e 2

⁊ amicabilius a natura recipit̉ et nocumēta que ꝓ ueniunt ex bibitione eius melius tollerantur. Cerui ſia enim nō bene cocta ventoſitates in ventre indu cit tortionem inflationē atqꝫ colicam. Quintum eſt ꝙ ceruiſia debet eſſe antiqua et a fecibus mundata non nimium recens. Recens eniꝫ ceruiſia inducit ea dem nocumenta que ceruiſia nō bene cocta ⁊ cuꝫ hoc de ſe facilime inducit ſtranguriam. De qua potet̉ ſtomachus nō inde grauet̉ Hic ponit̉ vnum documentum circa vſum cerui ſie et ē ꝙ vtens ceruiſta debet ea vti tēperate ſic ꝙ nō grauet̉ ſtomachus vel inducat̉ ebrietas. Ebri etas enim que ex ceruiſia prouenit deterior ē ea que ex vino eſt ⁊ magis durans cum ex ceruiſia fumi et vapores eleuati ad caput ſunt groſſi quare minꝰ re ſolubiles ſunt qͣꝫ qui ex vino eleuātur. Et ē hic ſciē dum ꝙ in principio prandū vel cene ceteris paribꝰ vtilius eſt incipere ſuum potum a ceruiſia qͣꝫ a vio Cuiꝰ cā eſt quia in principio mēſe corpꝰ ē famelicū ⁊ ſic ſtomachus ante principium ſumptionis cibi famelicus erat ⁊ ſic traxit ſuperfluitates a mēbris Si ergo vinum in principio menſe daretur ex quo natura maxime trahit vinum quia de ſe maxime nu tritiuum ille ſuperfluitates ſcilicꝫ a ſtomacho tracte ſimul cū vino ad partes corporis traherēt̉ ſꝫ natu ra nō ita auide trahit ceruiſiā. Similiter ceruiſia la uat hūores adherētes orificio ſtomachi. Et ꝓpter illam cām medici cōſulunc ꝙ ī maxima fame debeat prius prouocari vomitus qͣꝫ cibꝰ ſumatur vt ille

ſuꝑfiuitates a ſtōacho famelico tracte euacuet̉ ne cō miſceāt̉ cū chilo. Sil̓iter timēs ſitī ex nimia potatōe vini dꝫ bibere ceruiſiā Ip̄a eī ſitī mēdoſaꝫ repͥmit Tēporibus veris modicū prādere iuberis Sed calor eſtatis dapibꝰ nocet īmoderatis Autumni fructus caueas ne ſit tibi luctꝭ De menſa ſume quantum vis tꝑe brume paſſu determinat̉ de qͣntitate cibi ſumēdi itē tēpoꝝ qͣttuor anni q̄ ſūt ver eſtas ſcd̓m d s ⁊ dicit textꝰ prīo ꝙ tꝑe veris debēce. i. paucū ſumere cibum. Et idē vult rimi doctrīa ſcd̓a ca. vi. ⁊ tercia pͥmi ca. d̓ regīe tēpoꝝ cū rectificatōe aeris vt ibidē etiā vult Auic. qꝛ tꝑe hyemis oſitatē/ exercicii ꝑuitatē ⁊ reſolutōis ꝓhi ꝓpter bitionē multiplicāt̉ hūores crudi ⁊ maxīe fleumati ci qͥ ꝓpter ꝓporcionalitatē tꝑis tūc maxīe generāt̉ ⁊ iſti ī interioribꝰ corporis quoadunāt̉ ꝓpter frigcircūſtās. Ver āt ſuꝑueniēs iſtos hūores crudos in iterioribꝰ quoadunatos eliquat ⁊ facit eos currere ꝑ totū corpꝰ qͣre natura tūc multū occupat̉ circa di geſtionē eoꝝ. Si ergo tꝑe veris daret̉ magna qͣnti tas cibi natura a digeſtiōe taliū hūoꝝ fleumaticoꝝ īpediret̉ ⁊ diuerteret̉ qꝛ ꝑ iſtos hūores ⁊ magnam qͣntitatē ciboꝝ nimiū grauaret̉. Et ſic tales hūores ī corꝑe mnanerēt īdigeſti/ ⁊ currētes ad aliqd̓ mēbꝝ illic egritudinē īducerēt. Et ergo ſummoꝑe cauere debemꝰ a magna qͣntitate ciboꝝ ī vere qꝛ dimīutio ciboꝝ tali tꝑe ē vnum de maxime p̄ſeruantibus ab e 2

rimi lo egritudīnibus veris vt vult Auicēna ſcd̓ cō p̄allegato. Et iſtud qd̓ ocm̄ ē maxīe veritatē habꝫ de medio ⁊ fine veris ⁊ nō de inicio eiꝰ qꝛ iniciū eiꝰ hyemi aſſimulāt̉ qͣre tunc hō p̄t nutriri ſicut ī hye me. Et iſtud etiā ītelligēdū ē qn̄ ver īuenit corpꝰ re pletū humoribꝰ fleumaticis crudis. Si enī ver īue niat corpꝰ tꝑatū ī humoribꝰ cibꝰ in eo dādꝰ ē ſcd̓m mēſurā caloris īnati ⁊ reſolutionē q̄ fit a corꝑe qꝛ tunc ablata ē cā qͣre dimīueret̉ cibꝰ. Et iſtd̓ voluit Ypo. prīa āphoriſmoꝝ dū dixit vētres hyeme ⁊ ve re calidiſſimi ſunt natura ⁊ ſomni lōgiſſimi. In his igit̉ tꝑibꝰ oblatōes plures dāde ſunt/ etenī innatus calor ē multꝰ nutrimēto igit̉ indigēt āpliori. Scd̓o dicit ꝙ nimia ſumptio cibi nocet in eſtate. Cuiꝰ cāē qꝛ tunc tꝑis digeſtiua virtꝰ ē debilis cū ſpūs ⁊ ca lor īnatꝰ qͥ ſunt īſtrumētū virtutū multū ſunt debi les ſparſi ⁊ reſoluti ꝓpter calorē extrinſecū vehemē tē trahētē eos ad exteriora ⁊ ergo multꝰ cibꝰ nō poſ ſet digeri. Et circa iſtud ſciēduꝫ ē ꝙ ꝓpter vehemē tiā reſolutōis hūiditatū tā ſubſtātialiū qͣꝫ nutrimē taliū corꝑis in eſtiuo tꝑe groſſior ⁊ maior cibꝰ exhi bēdꝰ eſſet ſi virtꝰ ſufficeret ad digerēdū talē ⁊ tm̄ ſꝫ qꝛ nō ſufficit vna vice multū digerere cibū/ paꝝ ⁊ ſepe de eo dandum ē iuxta illd̓ Galieni prima āpho riſmorum cōmento illius canonis Et quibus ſemel aut bis dicentis. In eſtate cibus multotiens erit dā dus et parum multotiens quia indiget propter ſe piſſimam diſſolutionem parum propter virtutis defectionem. Et licet in eſtate parum de cibo ſit dan dum multum camen de potu poteſt dari cum tunc

reſolutio maxīa fiat et deſiccatio corporis et eleua tio caloris ſuꝑ humidū ⁊ plꝰ ficiat hō qͣꝫ alio tꝑe. Verū ē tn̄ ꝙ potꝰ vini et precipue vinoſi puri mi nuēdꝰ eſt qꝛ tale vinum ē faciliter inflāmabile ⁊ ca lorē iā acutum eſtu violento excādeſcere facit et er go ſi bibat̉ vinum miſcenda ē multa aqua et dimit tat̉ vinum vetus ⁊ forte. Tercio dicit ꝙ in autūno debemꝰ cauere a fructibus ſaltem illiꝰ tꝑis vt vuis perſicis ficubꝰ ⁊ ſimilibꝰ vel ſaltē non multū de eis ſia tales fructꝰ generāt ſanguinē diſpo comedere trefactionē ꝓpter ebullitionē quā ī cor ſitum ar ribꝰ faciūt et maxime ſi fuerīt in ſtōa vl̓ ī cacochimico corꝑe recepti qͣle cor ho īmu ſepiꝰ occurrit. Et ſic male tūc accidūt in au cꝫ variole morbilli et peſtilentes. Pro gritudī ticia regimīs cibi ⁊ potꝰ tꝑe autūn ſci maiori endum ē ꝙ tꝑe autumni debet euitari fames ⁊ ſitis ⁊ repletio multi cibi in vna hora vt vult Kaſis qͣrto alināſoris ca. de regimīe corporis ſcd̓m tꝑa. Vinū p̄terea quod bibit̉ tꝑe autumni vehemēter ē limphā duꝫ vt corpꝰ humectet ⁊ calorē reprimat ſꝫ nō ſuꝑ flue debet limphari in tm̄ quātum ī eſtate neqꝫ ſuper flue debet tūc bibi qꝛ tunc natura debilitata nō ſuf ficeret ip̄m regere ⁊ digerere ⁊ nimis limphatū calo rē obtūderet ⁊ multiplicaret vētoſitates quibꝰ coli ca generari poſſet. Quarto dicit ꝙ tꝑe hyemali debe mꝰ ſumere cibū tm̄ quātum volumꝰ.i. plꝰqͣꝫ ceteris tꝑibꝰ. Et idē vult Auicēna tercia primi loco prealle gato ⁊ Galienꝰ in ꝯmēto illiꝰ āphoriſmi prime par ticule āphoriſmoꝝ. Et quibꝰ ſemel aut bis vbi dicit̉ e Q

In hyeme multus cibus ⁊ paulhuius ē qꝛ calor noſtri corpori ſimus/ tū quia vnitus. Tum qꝛ pariſtaſiꝫ.i. iuxtā poſitionē ſui cōtra ii videlꝫ frigi ditas aeris nr̄a corpora circūdantis. Et iſtud verū ē in corporibus robuſtis ⁊ carnoſis ⁊ nō in raris ⁊ debilibus qꝛ in talibꝰ corꝑibus frigus intēſum hyc mis nō cōfortat calorē ſꝫ magis debilitat. Et iſtd̓ ī nuit Ypocras prīa āphoriſmoꝝ dicēs Vētres hyē me ⁊ vere calidiſſimi ſunt natura ⁊ ſomni lōgiſſimi In his ergo tꝑibꝰ oblatōes plures dāde ſunt eteniꝫ innatꝰ calor ē multꝰ nutrimēto igit̉ āpliori īdigēt Et ex iſto etiā ſequit̉ ꝙ nutrimēta groſſiora ⁊ duri oris digeſtiōis cōueniūt hyeme qͣꝫ alijs tꝑibꝰ qꝛ ca lor ē fortior. Vinum āt quo vtēdum ē hoc tꝑe debꝫ eē roſeū nō album cum aqͣ pauca. Hotādum hic ꝙ licet cōſideratione habita ad fortitudinē caloris et digeſtiue virtutis in hyeme groſſiores ⁊ denſiores cibi cōueniant quia tamen corpora tunc diſpoſita ſunt ad opilationes ⁊ repletiones ex fleumate plu rimo nec ab eis reſolutio multa fit a continente tu tius eſt vti tunc mediocribus cibis inter ſoliduꝫ ⁊ rarum/ groſſum ⁊ ſubtile ſicut carnibus edi vituli mutōnis luciis percis ⁊ cancris. Et vtentibus groſ ſioribus cibis vt boue porco ceruo conchis oſtreis carpis ⁊ ſimilibus expedit vt vnica comeſtione in die contententur vel vtantur ſepe rebus diureticis ⁊ aperitiuis vt petroſilino naſturtio apio ⁊ ſimili bus ⁊ forti vtantur exercicio.

Saluia cū ruta faciunt tibi pocula tuta Adde rōſe florem minuit potēter amorē In hoc paſſu ponunt̉ duo remedia corrigētia po cum malum quoꝝ primum ē ſaluia cuius folia im poſita potui corrigunt maliciā potus ſua proprie tate ⁊ etiaꝫ in ſe habent virtutē confortādi neruos ⁊ cerebruꝫ quibus confortatis melius reſiſtunt ma lis fumis reciptēdis qui ꝓueniunt ex malo potu. Scd̓m ē ruta cuiꝰ etiā folia integra abſqꝫ eoꝝ alia cōtritione debēt potui imponi qꝛ ſua caliditate ⁊ ꝓ prietate corrigūt maliciā potus. Et de ruta qūo va let ꝯtra venenū priꝰ dcm̄ ē ibi Allea nux ruta. Poſt ea ſubdit textꝰ ꝙ iſtis duobꝰ p̄dictis p̄t addi flos roſe. Et hoc maxīe debet ītelligi de roſa rubea q̄ ſua aromaticitate exiſtēte in eiꝰ ſuperficie ⁊ ſimiliter ſua ſtipticitate corrigit maliciā potus. Nauſea nō poterit quēqͣꝫ vexare marina Antea cū vino mixtā ſi ſumpſerit illam In textu ponit̉ vnum remedium contra nau ſeam ſiuitum prouenientes tranſfretantibus dicens ꝙ ille qui debet cranſfretari tret debet aliquibus diebus miſcere aqt rinam ſuo vino. Et iſtud eſt remedium pro diuitibꝰ. Ꝙ ſi pauper fuerit debet potare aquā marinam vt facilius nauſeam euitet. Et cauſa huiꝰ eſt quia aqua maris ſalſedinem habet ⁊ ſic ſua ſal ſedine ⁊ ſtipticitate que conſequitur ſalſedineꝫ ori ficium claudit ⁊ per hoc vomitus impeditur.

Et circa iſtud ē notādum ꝙ ſicut vult Auicēna ter cia primi ca. de regimine iter agētis in mari/ viator in mari nō debet multum conari retinere vel ꝯpeſce re a principio nauſeā vel vomitū ſed dimittat̉ vo mitus ip̄ius continuari donec per ip̄m fuerit bene purgatus hoc eniꝫ preſeruat a multis egritudinibꝰ ⁊ nedum preſeruat ymmo etiam curat vel alleuiat graues ⁊ magnas egritudines vt leprā ydropiſim appoplexiā frigiditatē ſtomachi ⁊ eius inflationeꝫ ꝓut vult Auic. tercia primi doctrīa ſcd̓a ca. ſcd̓o. Si tn̄ vomitꝰ viatoris in mari ſuꝑfluxerit ſic ꝙ ve bemēter debilicet ip̄m reſtringēdus ē comeſtiōe fruc tuum ſtipticoꝝ ⁊ acetoſoꝝ ſicut ſunt citonia ⁊ ma ciana acetoſa vel poma de capēduto ⁊ mala grana ta acetoſa quibꝰ orificiū ſtomachi cōfortatū depel lit humores inferiꝰ ⁊ ſtomachꝰ etiaꝫ ꝯfortatus ab his hūores repellit effluētes ad eū ex agitatione ab vndis. Vel p̄t ſemē apii torreſcm̄ bibi cū vino vel abſincium p̄t comedi aut bibi. Et ſimiliter panis aſ ſatus ⁊ īfuſus ī vino bene redolēte comeſtꝰ valet ad idē. Et vniuerſaliter valet nutricioviatoris ī mari ex cibis acetoſis ꝯfortātibꝰ os ſtomachi. ⁊ ꝓhibēti bus vapores ⁊ fumos aſcēdere ad caput ſicut ſunt lē tes cocte in aceto vel in ſucco vue acerbe. Saluia. ſal. vinū. piper. allea. petroſilinū Ex his fit ſalſa niſi ſit commixtio falſa In hoc cextu ponit̉ modus faciēdi ſalſamentum ꝯmune ſi in mēſa deficiāt ſalſamēta ſpecialia. Et ꝓ aillo ponunt̉ quinqꝫ ex quibꝰ p̄t fieri ſalſamentum

Primum ē ſaluia qua fit cōdimentum in aſſatione auce ſiue decoctione. Vniuerſaliter enim auce aſſate ſiue porcelli ſaluia implentur vt humiditates ſuper flue ſiue viſcoſitates extrahantur et odor ſaluie au cis aut porcellis immaneat. Poſt aſſationem tamen ſaluia eici debet et non comedi. Similiter ex ſaluia fit condimentū comeſtibile a ruſticis uel cōmunibꝰ in comeſtione auce̓/ terunt enim alleum cum ſaluia ad auferendum aliquid ſaporis allei. Secundum ē ⁊ ē ſalſamentum diuitū ſiue nobilium. ſal cum ſciēte ſin apio vel veriuto ponūt ī ſal ui modicū ſalis admiſcēt. Terciū ē pi binū alſamētum ruſticorū. Cōmiſcēt enī piper cū piſis. Similiter etiā ex pane aſſo cū ceruiſia pipere fit ſalſamētū nigrū ad moduꝫ vel īper dicit̉ ⁊ hoc ſuꝑeffundūt carnibꝰ pulti uartū ē alleū ex quo etiā fit ſalſamētū aut ent enī cum molli caſeo ⁊ lacte terēdo ruſtico medūt cū cibo ſiue aſſo ſiue elixo ſiue alleſalſo ſiue dulci et cum ouis duris. Quītum ē petro ſilinum ex cuiꝰ foliis cōtuſis cum veriuto vel albo vino fit viridis ſalſa cū aſſis comeſtibilis. Et circa iſtud ē notāduꝫ ꝙ ſalſamēta ſiue ſalſe diuerſificāt̉ prīo ſecundum tꝑa. Tꝑibus enī calidis declinēt ſal ſe ad frīgꝰ vel paucā caliditatē/ tꝑibꝰ vero frigidis ecōuerſo. Materia igit̉ ſalſaꝝ in eſtate ſit verintū vel agreſta de ſummitatibus vitis vel acetum/ ſuccꝰ limonum vel citranguloꝝ vel granatoꝝ cū zuccara et aqua roſarum. Et interduꝫ in ſalſis que fiunt in eſtate poteſt addi aliquātulum ſerpilli ⁊ petroſilini

ad obtemperādum frigiditatē predictoꝝ. Materis vero ſalſaꝝ ꝯpetentiuꝫ tēporibꝰ frigidis ſunt ſina piū eruca zinziber piper cinamoniū gariofili allea ſaluia mentā ſerpillū ⁊ petroſilinū viuuꝫ aqͣ carniū acetū nō forte ſed ꝓpinquū nature vim. Et ī tꝑibꝰ mediocribꝰ ſint mediocris caliditatis ⁊ frigiditatis Scd̓o diuerſificāt̉ rōe cibarioꝝ ꝓ quibꝰ fiunt. Hā alia ⁊ alia cibaria indigent alijs ⁊ alijs ſalſis ſicut ſciunt dn̄oꝝ coci. Mutōnum enī ⁊ ſimiliter vituloꝝ ⁊ capriolorum ſalſa cōueniens ē ſalſa viridis. In eſtate quidē ex aceto ⁊ agreſta cum paucis ſpeciebꝰ ⁊ ſine alleis cuꝫ petroſilino zinzibere albo ⁊ agreſta ⁊ pani aſſo infuſo in aceto vel agreſta. In hyeme ſit eadē ſalſa cū pluribꝰ ſpēbꝰ ⁊ pauco alleo ⁊ optīo vino et pauca agreſta vel poteſt ſufficere ſinapiuꝫ ⁊ eruca. Salſa autem pro carnibus bouinis elixis eſt piper bullitum quod fit ex pipere ⁊ pane aſſo et aqua carnium ⁊ pauca agreſta et iſta eadem ſalſa ē ſatis conueniens carnibus porcinis in hyeme. Poſ ſunt etiam carnes porcine comedi in eſtate cum ace to et petroſilino in principio refectionis. Si auteꝫ predicte carnes paſtillentur et ſpecialiter bouine et porcine/ in hyeme quidem apponatur cepe album cū puluere ſpecieruꝫ dulci in parua quantitate/ in eſta te vero ſine cepis et cum veriuto vel poſſunt appo ni cepe parue et in pauca quantitate. Si autem pa ſtillatura ſit ex carnibus ſubtilioribus non appo natur cepe ſed in eſtate lac amigdalarum cum veriū to et pauco puluere ſpecierum dulcium et in fine po teſt apponi ouum conquaſſacum cum

agreſta ſed in hyeme loco agreſte ponit̉ vinū ⁊ plꝰ de ſpeciebꝰ. Aſſature āt cuniculorum ⁊ pullorum iu uenum cōueniens eſt ſalſa in qua eſt cinamonium ⁊ mica panis cum agreſta quidem in eſtate ⁊ cum vīo in hyeme. Aſſature aūt porci ſalſa conueniens eſt li quor deſcendens cōquaſſatꝰ cum optimo vino ⁊ ce pis in hyeme ⁊ in eſtate viridis ſalſa ſuperius nō minata. Aſſature autem faſianorum ⁊ columbaꝝ et turturum nulla alia ſalſa indigēt niſi ſale. Caponū autem ⁊ gallinarum elixatoꝝ cōueniens ſalſa ē aqͣ decoctionis eoꝝ cum aliquantulo pulueris ſpecierū dulcium ⁊ preciſe ſi in predicta decoctione addatur pus petroſilinum ⁊ hoc in hyeme ⁊ ī eſta ſaluia y a aqua cum aliquātulo ſucci ſummita te ſuffic ed pro ſalſa caponum ⁊ gallinarū pī tum vit landoruꝫ nihil penitus eſt apponendū guium niſic aliquātulum pulueris ſpecierum ⁊ in fine agre ſta ſupradicta in eſtate/ optimum vinuꝫ in hyeme. Piſces vero quanto ſunt groſſioris carnis ⁊ diffi cilioris digeſtionis ⁊ maioris ſuperfluitatis ⁊ hūi dioris nature tāto indigēt ſalſis calidioribus ⁊ acu tioribus ⁊ hoc etiam verum eſt in carnibus. imtmi Si fore vis ſanus ablue ſepe manus quantiuma. Lotio pꝰ mēſam tibi cōfert munera bina ond poſui Nūdificat palmas ⁊ lumina reddit acuta In hoc textu ponunt̉ due cōmoditates proueni entes ex lotione manuū pꝰ cibū ſumptū prīa ē qꝛ ꝑ hoc palme manus mundant̉/ ſecunda ē qꝛ reddit lu mina acuta.i. prodeſt oculis ⁊ hoc maxīe ꝑ accidēs um cum

quia manꝰ ſunt inſtrumēta mundādi oci ꝫ qͣre ml̓ tum cōfert eas eſſe mundas. Et de iſtis cōmoditatꝭ bꝰ dcm̄ ē etiā prius ibi Lumina mane manus. Panis nō calidus/ nec ſit nimis īueterate Sed fermentatus. oculaty. ſit bene coctus Hodice ſality. frugibus validis ſit electꝭ Nō cōedas cruſtā colerā qꝛ gignit aduſtā Panis ſalſatus. fermentatus. bene coctus Pury ſit ſanus. qui nō ita ſit tibi vanus In hoc textu ponunt̉ duo vitāda circa electionē panis/ primum e caliditas. Hō eniꝫ debet panis cō medi calidus. Panis eniꝫ calidus ē bumiane nature nociuus Iuxta illud Auicēne ſcd̓o canōis ca. de pa ne dicētis. Hō cōmedat̉ calidus ſicut ē. Panis enī calidus nō ē apud naturā receptibilis ⁊ acceptio eius qui ē de furno ⁊ reliquoꝝ ſibi ſimilium eſt ma la. Et ratio eſt quia talis panis multum opilat. Et poſtea iterum dicit Auicēna panis calidus ſitim fa cit ſua caliditate et natat propter ſuaꝫ humiditatē vaporoſam ⁊ eſt velocis digeſtionis et tarde deſcē ſionis. Et quāuis iſte panis calidꝰ nō cōueniat in regimine ſanitatis quo ad eſum/ odor tn̄ panis ca lidi multum cōfert/ reſuſcitat enī ſincopizantē ⁊ poſ ſibile ē aliquos hōies viuere ex odore panis calidi. Scd̓m ē ꝙ nō debemꝰ ꝯmedere panē diu piſtum ſiue muſcidū qꝛ talis panis nō ē cōueniēs ꝓ nutrimēto nature hūane exſiccat enī corpꝰ ac hūores melacō licos generat. ⁊ ex iſto relīqͥt̉ ꝙ pāis nō dꝫ eē calidꝰ

nec vetuſtate induratus ſꝫ priori die coctus. Poſt ea in textu ponuntur quinqꝫ cōditiones panis elec ti quaꝝ prima eſt ꝙ panis debet eſſe fermentatꝰ be ne. Et iſtud vult Galienꝰ prīo alimētoꝝ ca. ſcd̓o di cēs. Optimi āt panum ꝓ digeſtione ſunt qͥ maxime fermētati ⁊ qͥ aſſationē habuerūt a ꝯmēſurato igne ī clibano. Et iterū eodē ca. dicit qui vero penitꝰ īfer mētatꝰ ē nulli vtilis ē. Et ſcd̓ꝫ Auicennā ſcd̓o cano nis ca. de pane. Panis habēs parū fermēti plurimi ē nutrimēti ſꝫ eiꝰ nutrimētū opilat niſi illos qui ſunt plurimi exercicii. Scd̓a ē ꝙ panis debet eē oculatus .i. peroſꝰ ⁊ ꝑ hoc denotat̉ ꝙ viſcoſitas eiꝰ ē ablata Verum ē tn̄ ꝙ iſte panis ſcd̓m Auicennā loco p̄alle gato velocis ē penetratōis ⁊ mīoris nutrimēti ⁊ dete rioris ſicut ē panis opirꝰ qui ē plurimi furfuris. Tercia ē ꝙ panis debet eſſe bene coctꝰ qꝛ panis ma le coctꝰ male digeſtiōis ē ⁊ ſtomacho grauedinē af fert. Et Auicēna ſcd̓o canōis loco p̄allegato dicit. Et ille qui nō bene decoquit̉ ē plurimi nutrimēti ſed eiꝰ nutrimētum opilat niſi illos qui ſunt plurimi ex ercicii. Et panis de patella ē huiꝰ generis/ eiꝰ nāqꝫ ꝑs īterior raro decoquit̉ bene. Quarta ē ꝙ pāis dꝫ eē tꝑate ſalitꝰ. Himiū enī dulcis opilat et nimiū ſal ſꝰ exſiccat Moderate tn̄ ſalſꝰ optimū nutrimētū p̄bꝫ dū tn̄ cetere ꝯditōes aſſint. Quītaē ꝙ ſit factꝰ ex op timis grāis videlꝫ ex optīo tritico ⁊ ſana meſſe collec to. Dein̄ ſubdit textꝰ ꝙ nos debemꝰ cauere ab eſu cru ſte pāis qꝛ illa generat colerā aduſtā ſiue humoreꝫ melācolicū ex quo enī ip̄a aduſta ⁊ ſicca ē hūor ab ea gēitꝰ aduſtꝰ erit ⁊ ſiccꝰ ⁊ ꝓpter̄a nobiles qͥ natura

colerici ſunt deponere faciunt ſuperiorem cruſtā pa nis ac inferiore quos ymitant̉ prelati ac delicioſi Eligatur igitur mica panis que eſt melioris maio ris et velocioris nutrimēti qͣꝫ cruſta. Verum ē tn̄ ꝙ aliquādo cōuenit ſanis habetibus ſtomachuꝫ humi dum ⁊ volentibꝰ demacerari et in fine comeſtionis plus cōpetit. Iuuat enim cibi deſcēſum et cōfortat orificium ſtomachi. Poſtea in duobꝰ vltimis verſi bus innuitur ꝙ panis bonꝰ debꝫ habere iſtas quīqꝫ cōditiones ſcilicet ꝙ ſit ſalitus/ fermētatus bene coo tus purus id eſt de mū̓dis granis ⁊ ſanus.i. de gra nis ſana meſſe collectis. Et iſtas cōditiones parciꝫ innuit Auicēna loco preallegato dicēs. Oportet vt ſit panis mundus ſalitus maſſam habens cōfectaꝫ fermētatus coccus bene et vna nocte permanēs. Et circa iſtud ē ſciendum ꝙ ſi querat̉ nutritio maior ⁊ prior mundificet̉ panis a furfure et ſi velimꝰ vt̓ tris ſubductionē aliqualeꝫ dimittamus aliquā par tem furfuris/ furfur enim parum nutrit et ventrem ſubducit et farina econuerſo. Eſt caro porcina ſine vino peior ouina Si tribuis vina tūc eſt cibus et medicina In hoc textu cōparat autor carnem porcinā car ni ouine dicens ꝙ caro porcina ſine vino minus ſa na ē ouina tn̄ ſi caro porcina ſumat̉ cum vino ip̄a ē optimum nutrimētum ⁊ medicinā prebens qꝛ mul tum humectat et hoc intelligēdum ē maxime de por cellis aſſis ſiue de apris optime preparatis. Et cir ca iſtud ē ſciēdum ꝙ carnes porcine quibus ruſtici

⁊ cōmunes vtuntur quādo videlicet ſunt ſalſe vel ſole vel fumo exſiccate nullo mō ſaniores ſunt car nibus ouinis ceteris paribus ſiue cum vino ſiue ſi ne vino ſumantur. Sed iſtud dictum veritatem ha bet de carnibus porcellorum aſſatorum vel de car nibus aprinis modo predicto. ylia porcoꝝ bona ſūt/ mala ſūt reliquorū In hoc textu ꝯparant̉ omaſa porcoꝝ omaſis re liquoꝝ brutorum ⁊ dicit textꝰ ꝙ omaſa porcoꝝ.i. inteſtina preualēt quo ad eſuꝫ inteſtinis alioꝝ bru toꝝ. Cuiꝰ rō p̄t eſſe iſta qꝛ pauca inteſtina comedi mꝰ niſi illa q̄ replent̉ ſanguine vel q̄ ſunt aīaliū ml̓ tum pinguiū cuiuſmodi ſunt porci Iā ſolꝰ ſanguis porci ꝓpter ſuā ꝯplexionē ⁊ ſimilitudinē ꝯplexio nis cū natura hūana ē ſanguis quo omaſa ſiue īte ſtina implēt̉. Et ſimiliter porci faciliꝰ īpinguāt̉ qͣꝫ aliqd̓ alioꝝ brutoꝝ ideo magis ſumimus inteſtina porci qͣꝫ aliorum brutorum. Impedit vrinā muſtū. ſoluit cito ventrē Epatis emfraxī. ſplenis. generat lapidēqꝫ ¶ Hic ponunt̉ quinqꝫ nocumēta ꝓueniētia ex pota tione noui vini vel muſti. Primuꝫ ē ꝙ muſtū impe dit vrinā ⁊ hoc poteſt intelligi dupliciter primo qꝛ muſtum groſſum propter ſuā groſſitudineꝫ ex fece admixta opilat ip̄m epar ſiue ip̄os renes ſic ꝙ vrīa de facili nō p̄t habere ſuū curſum/ ſcd̓o īpedi vrinā quo ad debitū eiꝰ modū ſicut facit muſtū renēſe ali qd̓ ⁊ qͥdā alia vina ſubtilia ſil̓iter qꝛē aliqd̓ muſtū renēſe cuiꝰ feces ſunt mordicātes ⁊ dū ip̄m venit in

veſica ille partes terreſtres nitroſe mo veſicā ⁊ cogunt vrinare ſine ordine debito ⁊ ōſueto. Scd̓ꝫ ē ꝙ ſoluit ventrē. Et rō ē qꝛ abſtergit viſcera nitroſitate ſine ſalſedie ſue fecis ⁊ ſtimulat ea ad ex pl̓ſionē prīo ꝓpter mordicatōnē fecis/ ſcd̓o ꝓpter multitudinē ventoſitatis quā inducit tale vinum ſiue muſtū/ tercio lubricādo cito inferiꝰ per viā idi geſtibilitatis ⁊ grauaminis ſtomachi qͣre ſtomachꝰ ſe relaxat a porta nariū oppreſſus aperit. Terciū ē ꝙ muſtū nocet bone ꝯplexioni epatis qꝛ opilat ip̄ꝫ propter īmixtione plurimam ſue fecis ⁊ ꝑducit ad diſſinteriaꝫ epaticā propter inflationē eiꝰ qua debi litat ep̄ar. Et iſtud vult Auicena tercia primi ca. de regīe aq̄ ⁊ vini. Et ſic etiā īducit cāchecia ſiue malā diſpoſitionē coloris ⁊ malas īducit egritudīes epa tis ſcꝫ diuerſas ſpecies ydropiſis. Quartū ē ꝙ mu ſtū nocet ſpleni ⁊ diſpoſitioni eiꝰ propter eādē cām q̄ dicta ē de epate qꝛiopilat ſplenē ⁊ ſic inducit du riciē eiꝰ. Quītum ē ꝙ muſtū. generat lapide ⁊ maxīe illū qͥ ī renibꝰ ē qui rubeꝰ ē ⁊ de facili frāgibilis cā opilationis quā facit ⁊groſſitudine ſue ſubſtātie. Et iſtud verum eſt de muſto vinorum multum dul cium non habente feces nitroſas ⁊ mordicantes. Muſtum enim habens feces nitroſas ⁊ mordicātes magis impedit lapidem quia multum facit prinare ſicut muſtum aliquod renenſe facit apparere arenn las in vrina ſiue grauellam quia facit multum vri nare. Multa enim. vrina ſua lotione abſtergit are nulas adherentes que cum ea expelluntur.

otꝰ aque ſumptꝰ fit edēti valde nocius Infrigidat ſtōacūqꝫ cibū nitit̉ fore crudū Hic ponunt̉ duo nocumēta ꝓueniētia ex potu aq̄ ⁊ hoc quo ad edentē. Primū ē ꝙ potꝰ aque nocꝫ ſto macho edētis Cuiꝰ rō ē qꝛ ip̄m infrigidat ⁊ relaxat ⁊ maxīe deicit appetitū cibi. Scd̓ꝫ ē ꝙ potꝰ aque cū ſumit̉ cibꝰ īpedit digeſtionē cū cibum ſumptū īcru det. Et iſtud vult Auicēna tercia primi ca. de regīe eiꝰ quod comedit̉ dicēs neqꝫ pꝰ ip̄m ſcꝫ cibū multa bibēda ē aqua q̄ īter ip̄m ſcꝫ cibū ⁊ corpꝰ ſtomachi ſeꝑationē faciat ⁊ ip̄m natare faciat. Et ca. de regīe aque ⁊ vini dicit. Et cū natura ī digerēdo nutriēs ſtudeat ſacietate aqͥ iā p̄cedēte ſufficiēter.i. ſi p̄ceſſe rit ſacietas aque ſufficiens ad bonā cibi permixtio nē/ aqua vehemēter ē impediens ſupple digeſtionem inchoatā. Et idem vult Auicēna ſecunda cātice trac tatu primo ca. quarto dicens Eſt etiā vitandꝰ pō tꝰ aque in menſa niſi ratōne adherētie ⁊ tarditatis deſcenſus buccelle. Hō eſt etiam ſumenda aqua cuꝫ cibo. Et Auerroys in ꝯmento ayt. Cauſa quidē hu ius eſt qm̄ cum ſumitur aqua ſuꝑ cibuꝫ priuſqͣꝫ ſto machus calefecrit ip̄m infrigidat ipſum ⁊ incrudat. Eſt etiam cauſa quare ſuꝑnater cibꝰ ſumptꝰ in ſto macho ⁊ quare etiā non adhereat ⁊ vniat̉ eidem ꝙ cōterat ip̄m ſicut exigitur. Actio uāqꝫ ſtomachi ſuꝑ ſumptum cibum fit cōterendo cōquēdo ſimul vn̄ ſi cut cum infunditur ſimul ⁊ in magna quantitate aqua in olla propter quod tardatur cibi decoctio in eadem ſic etiam contingit idem ipſi ſtomacho. f 2

Et iſtud maxime verificat̉ de pōt dica enim quātitas aque frigide ſu impta poteſt cōcedi an̄ deſcenſuꝫ cibi vt per eā cōpleat̉ ci bi deſcenſus ad inferiora et hoc ſi ſitis infeſtauerit ⁊ bibere coegerit. Ham modica quātitas aque frigi de p̄dicto mō ſumpta ſtomachū alleuiat ⁊ colligit Alleuiat quidē a ſiti/ alleuiat etiam cooꝑando ad deſ cenſum cibi. Colligit āt ſua frigiditate coadunās ꝑ tes ſtomachi. Et iſtud colligitur ab Auicēna locis ꝑ allegatis. Hotandum ꝙ quāuis in ſitis extinctione aqua ſit cōuenientior potus qͣꝫ vinum tamen omni bus conſideratis vinum eſt potus cōuenientior in regimine ſanitatis qͣꝫ aqua. Haꝫ dato ꝙ in ſitis re preſſione que eſt appetitꝰ frigidi ⁊ humidi aqͣ vni uerſaliter melior ſit quia frigida ⁊ humida natura liter tamē in cibi permixtione ⁊ eiuſdē delatione ad partes corporis extremas vinū preualet aqua. Hā vinum rōne ſue ſubtilitatis in ſubſtantia ⁊ actione ſubtilius cibis permiſcet̉ ⁊ ſpecialiter quia natura magis in eo delectatur ideo citius attrahit ip̄ꝫ ⁊ ali is cibis permiſcet ⁊ ſpecialiter quia hec mixtio fit ꝑ viam cuiuſdā ebullitionis quā vinum magis iuuat ratione virtualis caliditatis ⁊ aqua impedit ratio ne frigiditatis. Et ſic patet ꝙ vinū preualet aqua in ciborum permixtione. Et ſimiliter preualet in eo ruindem delatione. Nam vinum eſt optimꝰ penetra tor quod et debetur ratione ſubtilitatis ſue ſubſtan tie ⁊ ratione caliditatis virtualis/ ſubtilia enim et calida multum ſunt penetratiuat per conſequens vi num eſt magis delatiuum qͣꝫ aqua in qua nihil eſt

virtualiter calidum nec ſubſtantie aereitatis nec ig neicatis vnde aque mora trāſeundo impedit omnē curſum. Amplius aqua ex alio nō eſt potus ita con ueniens ſicut vinum quia aqua īpedit alimētuꝫ nu trire eo ꝙ non nutrit quare illud vtiqꝫ minꝰ nutrit vnde quanto cibꝰ eſt magis aquaticus tāto ē minꝰ nutritiuus. Bonum ē igitur ꝙ vinū permiſceat̉ cuꝫ cibo quod ſolū nō impedit nutritionē ymmo multū iuuat qꝛ vinū ē maxime nutritiuū ⁊ maxime reſtau ratiuū ⁊ velociſſime nutrit vt priꝰ dictum ē. Hotā dum inſuper ꝙ nō ſolū nociuꝰ eſt potꝰ aque edenti ſiue ſumenti cibū ymmo in pluribꝰ alijs caſibꝰ no narrat. Auicēna terciā primi ca. de regīe ciuꝰ ēPrimo enī incōueniēs ē in hoīe ieiuno qui enetrat aqua bibita nullo retinaculo d intimā mēbroꝝ principaliū mortifi ē innatū. Et iſtud ē verū de hoīe vere nī qn̄qꝫ proficit neqꝫ ledit̉ ip̄e ſi ieiu qꝛ ieiunꝰ ebriꝰ nō ē ōnino ieiunꝰ nec vacuꝰ ſed adhuc habet reliquias ali crapule qͣꝝ nitroſitas aqͣ mitigat̉ et s ꝑ aquā abluit̉ ⁊ repreſſis vaporibꝰ parat̉ ſtomachꝰ ad receptionē noui nu trientis. Scd̓o incōueniēs ē in hoīe exercitato forti exercicio ⁊ ſimiliter ſtatim poſt coytim. Ham tunc pori corporis ſunt multuꝫ aperti quare penetrat aqͣ in ꝓfundā mēbrorum mortificans calorē innatuꝫ qui pꝰ coytū etiā debilitatꝰ ē. Tercio incōueniēs eſt pꝰ balneatōnē maxīe cū fit hec balneatō vētre vacuo tūc enī vie ſunt vehemēter aperte qͣre ledēs penetrat f 3

aqua vt dictū ē. De iſto potu aq Iiit xta qͣrti ſumma ſcd̓a ca. vltimo. nio ⁊ pꝰ balneū ⁊ pꝰ coytū timet̉ corruptio cōplexi onis ⁊ ydropiſis. Quarto īconueniēs ē bibere aquā frigidā cauſa obediēdi ſiti nocturne mēdoſe q̄ acci dit in crapulatis ⁊ ebriis. Hā ꝑ potū aque frigide ꝓhibent̉ reſolutio ⁊ digeſtio humoris ſalſi vel for tis vin vel alterius acuti faciētis ſitim ⁊ ſic cito ppotum reuertit̉ ſitis ita fortis vt ante. Sed ſi vehe mens affuerit ſitis nimiū vexās ⁊ inquietās nec ſuf ficiat aeris inſpirati frigiditas nec ablutio oris cū aqua frigida bibat ſitibundꝰ aquā frigidā cū vaſe ſtricti orificii ſiue gracilis roſtri quatenꝰ aqua ꝓ lixiꝰ detur ſuper orificiū ſtomachi fortiꝰ ſitiꝫ miti get ⁊ de ea minꝰ ſumatur ne digerendoꝝ digeſtionē penitꝰ impediat. Quinto generaliter malum ē ſanis bibere multam aquā frigidā qꝛ extinguit caloreꝫ in natum ⁊ pectus offenpit ⁊ ſtomachi appetitum dei cit ⁊ mēbris omnibꝰ neruoſis obeſt. Verum ē tamē ꝙ aqua temperate frigidā aliquādo ꝑ accides appe citum excicat ⁊ ſtomachum forteꝫ efficit coadunan do ip̄m ⁊ ſtringendo villos eius Sunt nutritiue multum carnes vituline In hoc paſſu autor lauꝑat carnes vitulinas di ces ꝙ carnes vituline multū ſunt nutritiue. Et iſtd̓ innuit Auicenna tercia primi ca. de regimine eiꝰ qd̓ comeditur vbi vultꝭqꝫ cibus. ſanitatis conſeruatiuꝫ debet eſſe talis quales ſunt carnes quia ſunt ſimilis nature prius apte fieri ſanguis ⁊ maxime carnes ε3 Iτεͣ

edorum ⁊ vitulorum paruorum lactantiū ⁊ agnoꝝ annalium. Et iſtas carnes vitulinas ſumme laudat Galienus tercio alimentoꝝ vbi vult ꝙ carnes vitu li lactantis ſex eboomadarum vel octo aſſate ſanio res ſunt mutoninis facilis eniꝫ digeſtionis ⁊ multū nutritiue ſunt. Et de iſtis carnibus vitulinis etiam prius dictum eſt. Sūt bona gallina capo turt̉ ſtarna colūba Quiſcula uel merula phaſiano ethigoneta erdix frigellus orex tremulus amarellē In hoc paſſu ponuntur carnes eligibiliores pro nutrimento nature humane animalium volatilium ⁊ enumerantur quattuor decim aues quaruꝫ carnes bone ſunt pro nutrimento hominis. Prima auis eſt gallina cuius eſus ſiue comeſtio nature humane cō ueniens eſt. Haly enim Auēzoar Auerroys ⁊ Meſne vt dicit cōſiliator pre ceteris laudant que pulloꝝ carnes ⁊ maxime gͣalline que nōdum peperit ⁊ galli qui nōdum calcauit. Sunt enī facilis cōuerſiōis in ſanguinē ⁊ ſuperfluitatū paucaꝝ proprietatē mira bilē habētes ī tēperādo cōplexionē ⁊ hūores cꝰ bro diu̓ optīa leproſis ē medicia. Et d̓ carne gallinaꝝ dicit Auicēna ſcd̓o canōis ca. de gallinis ⁊ gallo/ ꝙ caro gallinaꝝ que ſunt pulle in ītellectu augmentuꝫ efficit clarificat vocē ⁊ augmentat ſperma. Et meli or gallina ſecundū eum ibi ē que nōdum parit ouaSecunda auis eſt capo ſiue gallus caſtratꝰ cuiꝰ car nes ponit ꝯſiliator differētia ſexageſimaoctaua īter laudabiliores carnes. Et carnes iſtas ⁊ ſilr̄ pͥores

digerit ſtomachꝰ a proprietati tur que etiā ē boni nutrimenti rem. Cuiꝰ carnē Auicēna ſcd̓o c me laudat dices Volucris quidē q lior nō eſt qͣꝫ alduragī.i. turturis ⁊ gallinaꝝ ⁊ ſubtilior eaꝝ ⁊ nō ſunt cum nutrimento carniū alcubegi.i. ꝑ̄dicū ⁊cͣ Quarta auis ē ſcd̓m aliquos ē ſturnꝰ ⁊ iſtā auis de bet comedi in iuuētute ⁊ ē auis nota teuthonice een ſpreme. Secundum alios ē ſtarna quā Raſis tercio alināſoris pr̄e ceteris volatilibꝰ laudat dicens ſtar ne caro omni carne auiū leuior inuenit̉ atqꝫ his q̄ ſubtili volūt cuſtodiri regimine ꝯuenientior. Et p̄t per ſtarnam intelligi auis magna velut anſer griſea cinerea cuius caro laudabilis ē maxime cuꝫ iuuenis fuerit ⁊ iſto modo intelligit alinanſor preferēs iſtā carnem alijs. Vel p̄t per ſtarnaꝫ intelligi maneries p̄dicis parue quam Moyſes videt̉ ītelligere iudeis inquiens ſimiliter ſtarne nō videntur pro dn̄o no ſtro quia ventre cōſtringunt. Et iſtā proprietatem alij attribuunt p̄dicibꝰ carnes enī ip̄aꝝ ventre con ſtrīgunt teſte Raſi tercio alināſoris. Quīta auis eſt colūba que ē auis nota cuiꝰ caro eſt colerica. Et de colūbis dicit Raſis loco preallegato. Colūbe vehe mentis ſunt caliditatis que ſanguinē inflāmatū ge nerant ⁊ cito febricitare faciunt. Et ergo aptiꝰ co lūbe comedi debent ī paſtillis cū vuis acerbis qͣꝫ aſ ſari. Per vuas enī acerbas aufert̉ caliditas quam ſanguini inducunt. Et electiores colūbe ꝓ eſu ſunt colūbe iuuenes volare potētes qꝛ tales ſunt leuioris digeſtionis ⁊ melioris hūoris. Pulli enī nō volare

ilidum
potētes caliditatē ⁊ hūiditatē hn̄t ſuꝑfluas qͣre groſ ſos generāt hūores vt vult Auicͣ. ſcd̓o canōis ca. de colūbis. Antique vero columbe ⁊ eaꝝ caro ꝓpter caliditatem nimiā ⁊ ſiccitatē ⁊ digeſtionis difficul tatē ſunt euitāde. Et ſimiliter etiā curtures antique Sextalauis ē quiſcula q̄ ab aliquibꝰ noīatnr cōtur nix quia quiſcula ē nomē onomatopeyon ſcꝫ fictuꝫ a ſuo ſono. Et caro iſta ſecundum aliquos ē ſubti lis ſubſtātie bonū generās humorē ⁊ multū cōperit ſanis cōualeſcētibꝰ. Secūdum Yſa ac tn̄ cōturnices ceteris volātilibꝰ ſunt peiores nec nutrimento nec digeſtioni laudabiles qꝛ ex comeſtione carnis earū timetur ſpaſmus ⁊ tethanus prout etiā vult Auicē na ſcd̓o canonis ca. de eis ſubiungēs rationē ſcꝫ qꝛ in ſubſtantia carnium eaꝝ eſt virtus faciēdi huiuſ mod ia narrata ⁊ ſic nō proueniunt illa ac ſolū quia cōturnices comedūt ellebo ſt ꝙ gallici cōmedunt cōturnicesˣ cuꝫ jſeo ⁊ inde faciunt paſtillaª. Poteſt rnicem intelligi alia auis a predicta iſdem fere coloris cuꝫ rubeis pedibꝰ is delectabilis dicta cōturnix ytalica modo Raſis tercio alinanſoris acci in quando prefertꝰ carnes eius pꝰ car nes ſtarne aliorum volatilium carnibus. Septima auis ē merula que ē eiuſdem quantitatis cuꝫ ſturno ſed ē ad nigredinē tendēs habēs roſtrum ſubrubeū ⁊ ſilr̄ debꝫ comedi iuuenis. Ocͣtaua auis ē phaſianꝰ .i. gallꝰ ſilueſtris que ab oībus medicis enumerat

inter aues laudabilis carnis: Caro enim talis allio nature humane eſt conuenientiſſima ⁊ eſt cibꝰ prin cipum ⁊ magnatum. Conſiliator enim loco prealle gato dicit ſilueſtrium vero laudabiliores ſunt faſi ani ad ſanitatem ⁊ ad robur. Et fortaſſis etiaꝫ vni uerſaliter domeſtici cum ſint gallinis ꝓpinquiſſimi ⁊ eiuſdem fere ſpeciei ſintqꝫ illis ſiccioris aeris ⁊ ali menti ac exercicū amplioris. Hona auis eſt ethigo neta que eſt auis parua ad modum perdicis ſed lō gum roſtrum habens cuius caro eſt optima. Decīa eſt perdix cuiꝰ caro ſcd̓m Auic. ſcd̓o canonis ca. de cubugi eſt de ſubtilioribus carnibus impinguas qꝛ multum nutrit cor abſtergens ydropiſi ⁊ ſtōacho conferens ⁊ augmentum in coytu faciens. Verum ē tamen ꝙ ſtringit ventrem. Et iſtam carnem Galie nꝰ tercio alimentorum ca. decimoſeptimo ⁊ octauo de ingenio ca. ſecūdo prefert omnibꝰ alujs volatiliū carnibꝰ. Et dicit̉ de iſta carne ꝙ ſi aſſidue comeda tur maxīme confert memorie. Vndecima eſt frigellꝰ ⁊ eſt auis comedens racemos velociter volans ſimi lis ſturno ſed eſt melioris nutrimenci qͣꝫ ſturnꝰ ⁊ ml̓ te tales inueniuntur vbi ſunt vinee ⁊ inebriantur ex eſu racemorum ⁊ melior eſt caro earum circa feſtū omnium ſanctorum. Duodecima eſt orex ⁊ eſt ſecun dum aliquos gallina ſilueſtris ſiue gallina phaſia ni. Vel ſecundum alios eſt gallina aquatica id eſt natans in aqua ⁊ ſiue ſit femina phaſiam ſiue galli na aquatica eiꝰ caro ē boni nutrimēti. Decīatercia ē tremulꝰ ⁊ ē auis cōiterſtās ꝓpe mare mīor qͣꝫ gallia

ſed eſt auis fuſca alte clamans ⁊ velociſſime volat⁊ quando ambulat ſuper terrā cauda eius ſemꝑ tre mit ⁊ ideo dicitur tremulus ⁊ habet ſupra caput eiꝰ longas plumas. Et non ē parua auis longā habēs caudam que a medicis vocatur cauda tremula. Vl tima auis eſt amarellus ⁊ etiam eſt auis ſimiliter exiſtens in aquis ſimilis anete ſed ea minor. Et ge neraliter loquendo inter aues comeſtibiles plꝰ lau dantur ille que volatu velociores ſunt. Et ſicut car nes predictarum auiuꝫ ſunt laudabilis nutrimenti ⁊ facilis digeſtionis ita etiam reperiuntur carnes aliquarum auiuꝫ illaudabilis nutrimenti difficilis digeſtionis ⁊ inequalis complexionis ſicut ſunt car nes anſerum ⁊ pauonum ⁊ malardorum ⁊ vniuerſa bentium collum longum ⁊ roſtrū lon liter aui n in aquis ⁊ carnes paſſeruꝫ que ſunt cemperamento longiſſime ⁊ multum tum. Circa electioneꝫ vero carnis vo u eſt ꝙ ſecundum diuerſas laudabili ti proprietates aceuis quod nutrit̉ oboris intentionem carnes laudant̉ ſanicat alienus reſpiciens facilem alteratio tatem in carnibus pardicum prefert eaſdem Raſis vero cum Yſaac reſpiciens ſubtilita tem ſtarne ac leuitatem ipſam ceteris pretulit Yſa ac etiam ſecundum diuerſas intentiones carnes vo latiliuꝫ laudauit diuerſas. Auicenna vero laudauit carnes turturū p̄ ceteris vel quia reſpexit ad ꝓpri etatē qua roborāt ⁊ cōfortāt̉ intellectū. Vel qꝛ ī ter ris eiꝰ ē ip̄aꝝ canta bonitas que nō ē ī alijs terris

Sciendum inſuper ꝙ carnes volatiliū plus cōueni unt qͣꝫ carnes qͣ orupeduꝫ his qui relicto exercicio corporali vacant ꝯſilus ſtudiis ⁊ ꝯtemplationibꝰ quia digeruntur facilius alujs. Iuxta illud Galieni tercio alimentorum Digeſtibilior eſt tamē hac caro volatilium animalium ⁊ maxime pardicum ⁊ gene rant ſanguinem clarum mundum ſpirituoſum men tis exerciciis ⁊ eleuationi intellectus aptum. Si piſces molles ſūt magno corpore tolle Si piſces duri parui ſunt plus valituri Hic ponuntur duo accidentia ex quoruꝫ noticia attenditur electio piſciū. Vnde piſces aut ſunt du ri aut molles. Si molles ſunt tunc ſeniores ſunt eli gibiliores. Cuius cauſa eſt iſta quia mollicies pro uenit ex humiditate que in; iuuene piſce indigeſta ē ⁊ in ſene plus digeſta ⁊ ſic in iuuentute tales piſces ſunt generatiui fleumatum ſed ſenes minus. Et ſic patet ꝙ anguilla ſenior ſanior eſt iuuene ſecunduꝫ quoſdam. Si vero tales piſces ſunt duri tunc iuue nes ſunt ſaniores.i. digeſtibiliores cuiuſmōi ſunt lucii ⁊ parce duricies enim inquātum huiuſmodi re ſiſtit digeſtioni. Et iſtam ſententiam ponit Auicen na ſecundo canonis ca. de piſcibus dicens. Et eligi tur quidē ex piſcibus durā carnē habentibꝰ ille qui eſt minor; Et ex habentibus mollem carneꝫ ille qui eſt maior ad terminum aliquem. Lucius ⁊ parca ſaxaulis et albica teuca Sornus plagicia cū carpa galbio truca

ic tanguntur decem piſces eligibiles pro nutri mento nature humane/ quorum primus eſt lucius qui eſt piſcis notus ⁊ dicitur eſſe tyrannꝰ piſcium quia non ſolum deuorat piſces alterius ſpeciel ſed etiam eiuſdem ſpeciei cum eo. vnde verſus. Lucius eſt piſcis rex ⁊ tyrannus aquarum A quo non dif fert lucius iſte parum Eſt enim piſcis dure carnis ⁊ natatū velox. Secundus eſt parca a parco parcis parcere dicta per contrarium quia nulli piſci parcit ymmo irata vulnerat alios piſces ſuis ſquamis qͣs habet ſupra dorſum nec eam audet inuadere lucius ymmo vt narrat albertus de naturis animalium ē naturalis amicicia parce ⁊ lucu/ lucius enim leſꝰ ab alio difficulter ſanatur ſed leſus querit parcā que videns eum leſum tangit ⁊ lenit vulnus lucii et ſic lucius ſanatur. Et ē parca ſimiliter piſcis dure car nis notus ceuthonice een baers. Tercius piſcis eſt ſaxaulis vel ſaxaulus piſcis marinus apud galli cos dictus ſola. Alii dicunt ꝙ eſt piſcis teuthonice dictus een conghe ⁊ eſt piſcis multum ſanus inter piſces marinos. Quartus eſt albicaʳ teutbonice wi tinc ⁊ eſt piſcis marinus. Quintus eſt ceuca que eſt piſcis dulcis aque notus pellem habens lubricam atqꝫ viſcoſam ad nigredinem tendens ſed eius caro eſt dura. vnde ab iſtis tribus piſcibus qui ſunt lu cius parca ⁊ teuca poſt eorum coctionem aufertur pellis. Et dicit̉ iſte piſcis teuthonice ytinche. Sex tus eſt gornus ⁊ eſt piſcis minimus marinus albꝰ ad quantitatē medie partis medii digiti quo ad lō gitudinem qui comeditur cum capite ⁊ ſpinis et

Adicitur teuthonice een gaernaert gitia ⁊ eſt piſcis marinꝰ notus ota al parte ſue pellis maculas rubeas. ba curuum os habens teuchonice een pladiis ſcol. Octauus eſt carpa que eſt piſcis dulcis aque notꝰ multuꝫ tamen de ſe ē viſcoſus ſed a magnatibus de coquitur in vino ⁊ ſic ab eo tollitur eius viſcoſitas Honus eſt galbio ⁊ eſt piſcis marinus notꝰ a qui buſdam dictus rogetus teuthonice roetbaer̄t ⁊ eſt piſcis dure carnis ⁊ ſanus. Alii textus habent go uio ⁊ eſt piſcis paruus dulcis aque ad longitudinē vnius digiti longi ⁊ eſt rotondus ⁊ ſuauiſſimꝰ gal lice gouion. Vltimus eſt truca que eſt in carne ſimi lis ſalmoni nec tn̄ ē ſalmo ⁊ eſt longus ⁊ non groſſꝰ Et capitur in magnis fluns ⁊ permittit ſe fricari in aqua ⁊ ſic capitur ⁊ ex eo fiunt paſtilla cum ſpe ciebus ⁊ eſt piſcis valde precioſus gallice trutes. Circa electionem vero piſcium. Sciēdum eſt primo ꝙ piſces reſpectu carnium ceteris paribus minoris ſunt nutrimenti ⁊ facilis digeſtionis ⁊ nutrimentū eoruꝫ eſt plurium ſuperfluitatum ⁊ fleumaticum et frigidum ⁊ humidum ⁊ minus manſiuum. Et ſunt ad digerenduꝫ duri ⁊ longam faciunt moram ī ſto macho. Et quia in eoruꝫ digeſtione laborat ſtoma chus ⁊ interdum corrumpuntur in ſtomacho ⁊ qua litatem quamdaꝫ ſuſciptunt putredinalē ſitim gene rant. Et vt ſit ad vnū dicere carnium laudabilium nutrimentum meliꝰ eſt nutrimento piſcium. Scd̓o ſciēdum ē ꝙ piſces marini ſunt meliores in regīe ſa nitatis ceteris paribꝰ piſcibꝰ aq̄ dulcis. Eoꝝ eniꝫ

rimcuto pſtu ſuſit niditit m iqj pilia fanutrimētum ē minꝰ ſuꝑfluicū ⁊ nature carniū magis ꝓpinquū. Gꝫ qꝛ ceteris paribꝰ piſces marini ſunt durioris carnis piſcibꝰ aque dulcis ideo ſunt dif ficilioris digeſtionis ⁊ reſolutionis ⁊ pluris nutri menti ⁊ purioris. Vernꝫ ē tamen ꝙ in egris magis conferunt piſces aque dulcis propter debilitate di geſtiue eorum. Tercio ſcienduꝫ ꝙ in piſcibꝰ tā mari nis qͣꝫ aque dulcis eligendi ſunt quorū caro ē alba nō viſcoſa ſed frangibilis nō multuꝫ groſſa ſꝫ ſub tilis non grauis odoris ſed ſuauis nec cite putrefa ctionis ſed ſufficientis durationis nō mali coloris ſed bon ⁊ quorū habitatio non eſt in lacubus ſta gnis ni is ſordidis nec in aquis habentibus Et eligendi ſunt non valde iuuenes i ⁊ qui ſunt velocis motus ⁊ pauce ſi ſint piſces marini eligendi ſunt nt in fluminibꝰ multum diſtantibꝰ teris condicionibus bonis ſuppoſi oſitis predictis conditionibꝰ quāto piſces ſunt ſquamoſiores tanto ſunt meliores. Et ſimiliter intelligitur d̓ ſpinis qꝛ ſpine multe ⁊ ſqua me ſignificant puritatem ſubſtantie piſcis. Item in ter piſces marinos meliores ⁊ puriores ſunt q̄ cap ti ⁊ nutriti ſunt in mari profundiori ⁊ magis agi tato ad quod eſt curſꝰ plurium. fluuiorum. Et ergo capti in mari ſeptemtrionali quod magis eſt agita tum ⁊ magis tempeſtuoſum ⁊ velocioris fluxꝰ ⁊ re fluxꝰ meliores ſunt captis in mari mortuo vel me ridionali. Et ſimliter ītelligēdū ē de piſcibꝰ dulcis

aque. Ham ceteris paribus quātor ⁊ mobilior tāto piſcis in ea n vitupe ex his ſufficiēter eligi poteſt qui pꝰ rabiles ⁊ qui laudabiles./ Piſces eniꝫ beſtiales ſicut porcus marinus canis marinꝰ delphin ⁊ morua nō multum cōpetunt in ſanitatis regimine. Sunt enim difficilis digeſtionis ⁊ groſſi humoris ⁊ multe ſu perfluitatis nec in carnibus predictoꝝ piſciū appa rent conditiones ſuperiꝰ numerate puta albedo ſub tilitas ⁊c̓. Et ſi hos piſces ⁊ conſimiles comedi cō tingat nō ſtatiꝫ ſunt cōquendi ⁊ comedendi poſtqͣꝫ capti ſunt ſed obſeruādi ſunt per aliquos dies quo uſqꝫ eorum carnes molleſcant ⁊ tremeſcant ſine ſub ſtantie corruptione. Et etiam predicti piſces melio res ſunt ſemiſalſi qͣꝫ recentes aut perfecte ſalſi. In ter alios autem piſces marinos conſideratis condi tionibus ſupradictis laudabiliores videntur roge tus ⁊ gornatus ſiue gornus. Ham eoruꝫ caro ⁊ ſub ſtantia ē puriſſima. Et poſt hoc plagitia ⁊ ſola ſed borum caro ē magis viſcoſa ⁊ minus frangibilis ⁊ minus alba ⁊ magis groſſa ⁊ minus ſubtilis necho rum ſapor aut odor ē ita delectabilis. Et forte piſ cis merlengus eſt laudabilior poſt rogetum. Hon eſt enim tante groſficiei ⁊ viſcoſitatis ſicut plagitia ⁊ ſola ⁊ eius ſubſtantia ē ſatis frangibilis/ ſed con fideratis ſapore ⁊ odore cum colore ⁊ ſubſtātie pu ritate ⁊ mobilitate deficit in bonitate a rogeto ⁊ gor nato/ ⁊ ſimiliter intelligat̉ de allece. Et morua iuue nis ſatis appropinquat predictis in bonitate con ſideratis predictis ꝯditionibus/ eſt tamen groſſior

⁊ viſcoſior predictis piſcibꝰ. Aolmones āt ⁊ turbo ti ⁊ maquerelli multū deficiunt in bonitate ſunt enī multum groſſiores ⁊ viſcoſiores ⁊ ad digerendum difficiliores ⁊ magis ſuperfluitate pleni vnde ꝯpe tunt niſi exercitātibꝰ fortibus iuuenibꝰ cum quibuſ dā ſalſis eoꝝ viſcoſitati groſficiei ⁊ frigiditati re pugnātibus. Inter piſces āt dulcis aque cōſidera tis p̄dictis ꝯditionibꝰ ꝑcha ⁊ lucius mediocris pri mum gradū bonitatis obtinēt ſuppoſito ꝙ ſint pr̄ gues deinde vēdoſia ⁊ deinde lopīa. Et quāuis car pa ſit ſquamoſior predictis tamē nō habet carnem adeo albā ⁊ frangibilem ⁊ ſubtilē ſicut lucius ⁊ par cha ⁊ ſepius reperit̉ in ſtagnis. Et vl̓iter ceteris paribi meliores ſunt piſces pulcis aque qui capi untur in petroſa currente verſus ſeptētrionē te agitationis ad quam non conflu iuitatum in qua etiam non ſunt her lauteꝫ fluuiales ⁊ marini multi ſunt nunon facile in ſtomacho corrumpunt̉ verum ſunt difficilis digeſtionis. Sciendum eſt in ſuper ꝙ piſces recentes corpus humectant ⁊ lac et ſpmna multiplicant ⁊ multum competunt colericis. Et non ſunt comedendi piſces poſt forte exerciciū vel fortem laborem quia tunc de facili in ſtomacho corrumpunt̉. Et caueant ab vſu piſcium habentes ſtomachū debilē vl̓ malis humoribꝰ plenū. Ampliꝰ ſciēduꝫ ꝙ piſces groſſi ſemiſalſi meliores ſunt qͣꝫ re cētes piſces. Et ſaliti multi tꝑis nō ſunt boni. Iteꝫ nō ſunt comedēdi piſces ⁊ carnes ſimul nec piſces ⁊ lacticinia nec ſunt comedēdi piſces pꝰ alios cibos. g

Item piſces laudabiles parum ſaliti ⁊ in paucaquā titate ſumpti reuocāt appetitum ⁊ ip̄m corroborāt ſi quis habuerit appetitum ad eos. Uocibus āguille praue ſunt ſi comedātur Qui phiſicā non ignorāt hec teſtificantur Caſey āguilla nimis obſunt ſi comedatur Ni tu ſepe bibas et rebibendo bibas Hic autor ſubdit ꝙ anguilla ē piſcis inſanꝰ ma xime nocens vocibꝰ ⁊ hoc probat ſermone medicoꝝ ⁊ naturalē philoſophiā ſtudētiuꝫ. Et rō ē qꝛ anguila ē piſcis limoſꝰ viſcoſꝰ ⁊ maxīe opilatiuꝰ ⁊ multū ceficit a ꝯditionibꝰ boni piſcis prīꝰ narratis ī ꝑte precedēti. Et qd̓ dictuꝫ ē de anguilla etiā intelligen dum ē de lampreda licet lamprede parue laudabili ores ſunt anguillis ⁊ minꝰ periculoſe cū nō ſint tāte viſcoſitatis ⁊ groſficiei ſicut anguille vt patet ad ſenſum. Vnde ſalua reuerētia vtētiū iſti piſces ſunt valde periculoſi qͣꝫuis ori ſint ſaporoſi. Horum enī piſcium in aqua ſimilis ē generatio generationi ſer pentū in terra/ vnde multū dubitanduꝫ ē ꝙ nō ſint venenoſi vnde eoꝝ capita ⁊ cauda in quibꝰ venenū conſueuit eſſe ⁊ ſimiliter interior ſpina nullo modo ſunt edenda. Bonū eſt etiā propter eaꝝ viſcoſitatē ꝙ ſubmergantur in vino optimo viue ⁊ dimittan tur ibidem quouſqꝫ mortue ſint ⁊ deinde preparen tur cum galentina optimarum ſpecierum ſecundum ꝙ coci magnorum dominorum facere conſueuerunt Bonum eſt tamen ꝙ prebuliantur primo duabus

ebullitionibꝰ in vino ⁊ aqua ⁊ illa abiecta decoquā tur ad perfectioneꝫ ⁊ fiat galentina vel paſtillatura vel aſſatura cum ſalſamēto apropriato videlicet cū ſalſa viridi cum fortibꝰ ſpeciebus ⁊ vino in hyeme cū debilibus ſpeciebꝰ ⁊ agreſta ⁊ aceto in eſtate. Tōmodoſiꝰ tn̄ eſt maneriē huiuſmodi piſciū dimit tere. Deinde ſubdit textus ꝙ caſeꝰ ⁊ anguilla multū nocent ſi cōmedant̉ ⁊ iſtud intelligendū ē ſi in mag na quantitate ſumātur quoꝝ cauſe dicte ſunt de ca ſeo ibi Perfica poma. Et de anguilla nunc dicta ē cauſa. Poſtea dicit textus ꝙ ſi iſta ſumantur cum frequenti potatione vini malicia eorum corrigitur. Et iſtud non debet intelligi de vino ſubtili ⁊ pene tratiuo nec de vino quod datur via potus conduc tiui quia tale non debet dari ſuper cibuꝫ generatiuū mali humoris quando comeditur nec ante ip̄m nec poſtqͣꝫ fuerit digeſtus vt vult Auicenna tercia pri mi ca. de regimine aque ⁊ vini quia tale vinum ma gnum nocumentum induceret/ penetrare eniꝫ faceret humorem mialuꝫ ex hoc cibo genitū bſqꝫ ad extrema corporis qui forte non ſufficeret penetrare ſine vi ni auxilio ⁊ conductu. Sed intelligendum eſt iſtud de vino forti non multū penetratiuo ſepe ⁊ in ꝑua quātitate dato gratia permixtionis ciborum. Tale enim corrigit maliciam ciborum/ confortat digeſti onem/ ⁊ digerit fleumaticos humores ⁊ frigidos qͥ re iuuat ad digeſtionem caſei ⁊ anguille que male digeſtionis ſunt. Inter prandendū ſit ſepe parūqꝫ bibendū g2

Si ſūmas ouum molle ſit atqꝫ nouum ¶ Hic autor tangit duo documenta quoꝝ primū ē ꝙ comedens in prandio vel cena debet viciſſim co medere ⁊ bibere multiplicādo vices bibitionis ſꝫ ꝓ qualibet vice parum potus ſumere. Et facere nō de bet quēadmodum bruta que totū cibū capiunt ⁊ pꝰ ea bibunt quia ſic potꝰ melius cibo permiſcet̉ ⁊ ci bus exinde reddit̉ remollitus ⁊ digeſtionis capati or. Et circa. iſtud ē ſciendū ꝙ triplex ē potꝰ ſcilꝫ ꝑ mixtiuꝰ delatiuꝰ ⁊ ſitis ſedatiuus. Iſtud āt qd̓ dic tum ē intelligendū ē de potu ꝑmixtiuo ciboꝝ. Iſte enī potus debet viciſſim recipi cū cibo. Et ſaluo me liori iudicio nō debet iſte potꝰ differri vſqꝫ ad finē comeſtiōis nec debet expectari ſitis. Et iſte potꝰ ma xīe ꝯpetit qn̄ ſumunt̉ cibaria accualiter ſicca l̓ vitualiter ſicut patet in laborātibꝰ comedentibꝰ panē ſiccū. Sed potꝰ ſitis ſedatiuꝰ regulariter ⁊ in hoībꝰ bene diſpoſitis debet differri vſqꝫ ad finē comeſtio nis tunc enī ē vera ſitis ꝓpter eſtuationē cibi cali di ⁊ ſicci. Hō enī multū rationabile ē ꝙ ſimul vrge at ſitis ⁊ fames qꝛ ſunt appetitꝰ ꝯtrarioꝝ. Et debꝫ iſte potꝰ dari ſcd̓m plus ⁊ minꝰ ſcd̓m ꝙ maior vel minor eſt ſitis. Potus vero delatiuus maxīe ꝯpetit cōpleta prima digeſtiōe regulariter ⁊ parū ante ho rā ſuſcipiendi alium cibū ſequentē. Et talis potus ſpecialiter competit qn̄ cibaria primitus ſumpta fu erint groſſa in ſubſtātia nec debet expectari ſitis ad talē potū ſuſcipiendū. Hā talis potꝰ p̄parat ſtoma chū ad ſuſcipiēdū cibū ſequētē ⁊ iuuat trāſitū cibi

macho nec debet talis potꝰ eſſe magnͣe cito poſſit digeri Ante eniꝫ eius dige ſit ad epar. Et iſtud verum ē niſi talis ꝯ fuerit aqua in qua nō oportet expe nē an̄ penetrationē eiꝰ ad epar Regula ꝯueniēs delatiuus aut etiā ꝑmixtiuꝰ aqua ſed vinum vel aliquid proporti puta ceruiſia vel ceraſariū. vel pome ciacū vel aliqd̓ ſimile quibꝰ oībus vi Sciendū ſcd̓o ꝙ quāto cibꝰ ē groſ rigidior tāto potus ꝑmixtuius ⁊ de ē maior ⁊ ecōuerſo quāto cibꝰ ē cali humidior tāto potꝰ delatiuꝰ ⁊ per ſſe minor. Et quāto cibꝰ ē groſſior geſtioni inobediētior tāto vinū per atiuum debet eſſe ſubtilius ⁊ fortius Et ibꝰ eſt ſubtilior calidior ⁊ digeſtibilior potꝰ debet eſſe debilior l̓ vinū debiliꝰ vn̄ fortiꝰ vinū bibendū ē cū carnibꝰ bouinis qͣꝫ pullinis ⁊ fortius bibendū ē cū piſcibus qͣꝫ cum carnibus regulariter. Secundū documentum ē ꝙ ſumens ouū debet ip̄ꝫ ſu mere qn̄ ē molle ⁊ nouū cuius cā dicta eſt ſupra. hiſam laudare decreuimus ac reprobare hellibus ablatis eſt bona piſa ſatis Eſt inflatiua cum pellibus atqꝫ nociua ¶ Hic ponitur vnū notabile de piſis ⁊ ē ꝙ piſa ali quo modo laudantur ⁊ aliquo modo vicuperant̉. Laudantur enī quādo cōmedunt̉ ablatis corricibꝰ Vituperantur vero quādo comedunt̉ cū corticibꝰ g 3

eſt ar ⁊pellibus qꝛ tunc ſunt inflatiua. Et ergi tificiale ea comedere ſimul cum cortice qꝛ medulla rum ⁊ corticum nature diſcordāt. Alterum enī labo rat vt ſoluat ⁊ exeat. Alterum obuiat vt cōſtringat vt dicit Yſaac̓ in dietis vl̓ibus quare in corpore fit motus agitatiuꝰ inducēs torturā ⁊ inflationeꝫ Et iſtud nedū veritatē habet de piſis verum etiā de oībus leguminibꝰ ſicut fabis faceolis lentibꝰ ⁊ ſimi libus. Et ſpāliter de habētibꝰ multū corticē ſicut fa be ⁊ cicera nigͥra. Cortex etiā ī ōibus ē peioris nutri mēti qͣꝫ medulla. Et circa iſtud ē ſciēdū ꝙ ē vna ma neries piſoꝝ alboꝝ rotundoꝝ habētiuꝫ corticē exte riore valde paucuꝫ ⁊ ſubtilē ⁊ iſta piſa ſecuriꝰ pn̄t comedi cuꝫ cortice qͣꝫ alia qͣꝫuis melius ſit ꝙ depu rentur a cortice. Et quia dem̄ precedens veritatē ha bet de ōnibus leguminibus. Scienduꝫ eſt ꝙ legumi na recētia minus habēt de cortice ⁊ in eis minor di uerſitas eſt inter corticē ⁊ medullā ⁊ facilius digerū tur ⁊ ideo dicunt aliqui ꝙ magis cōpetunt corpori bꝰ ſanis ſꝫ nō ē ita qꝛ legumina recentia ſunt pluri maꝝ ſuꝑfluitatum ⁊ corruptibilioris ſubſtātie qͣre minꝰ ꝯueniunt corporibꝰ ſanis. Et ideo ꝓ veritate tenēduꝫ ē ꝙ legumina ficca depilata a cortice exteri ori ſunt ſaniora qͣꝫ recētia nō depilata ſꝫ viridia ſūt ſaniora ſiccis nō depilatis. Sciēdum vlteriꝰ ꝙ qꝛ oīm leguminum ſubſtātia ē inflatiua ⁊ difficilis di geſtionis ⁊ eoꝝ nutrimētū malū nō ꝯpetit ī regimīe ſanitatis/ ſed brodium ſiue decoctio ip̄oꝝ cōueniēs eſt quia eoꝝ decoctio ventris eſt ſubductiua.i. laxa ciua vrine prouocatiua ⁊ venarum deopilatiua.

cōprurum iretntia ſin nia ſiulin
Vnde ſatis cōuenit tꝑibus in quibꝰ hoīes vtuntur tibis groſſis ⁊ opilatiuis puta tꝑe ieiunioꝝ. In iſto enī brodio ſiue in iſta decoctōe ꝯueniēter facta non ſunt nocumēta q̄ ſunt in ſubſtātia vn̄ ī ea nō ē īfla tio nec difficultas nutritōis ⁊ digeſtiōis nec malicia nutrimēti. Fit āt iſta decoctio ꝑ iſtū moduꝫ/ in ſero enī ponunt̉ cicera vel piſa in aqua feruēti ⁊ in eadē longo tꝑe manibus cōfricant̉ deīde predicta aqua tota nocte tēperetur ⁊ in eadeꝫ ſequēti nocte bulliāt duabus vel tribꝰ bullitionibꝰ ⁊ poſtea colet̓ ⁊ cola tura reſeruet̉ ⁊ appropinquāte hora refectōis p̄pa ret̉ cuꝫ cinamomo ⁊ croco ⁊ aliquātulū vinū addat̉ ⁊ deinde vnico feruore bulliat ⁊ ſpumet in princi pio refectōis. Et brodiū ſeu pureta cicerū ⁊ piſoꝝ rotundoꝝ alboꝝ ē melius ⁊ conuenientius ⁊ nature amicabilius. Et ſimiliter eoꝝ ſubſtantia. Lac ethicis ſanum caprinuꝫ pꝰ camelinū Ac nutritiuū/ plus omnibus ē azininum Plus nutritiuuꝫ vaccinum ſit et ouinum Si febriat caput ⁊ doleat nō eſt bn̄ ſanum Hic ponunt̉ quedā documēta circa electioneꝫ lac tis/ primum eſt ꝙ lac caprinuꝫ ē ſanū ethicis.i. con ſumptis ⁊ maceratis vel habentibus febrem ethicā. Et iſtd̓ vult Auicēna ſcd̓o canōis ca. de lacte dices ſac caprinū ⁊ lac azininū ſunt bona ethicē. Et idem vult prīa quarti tractatu tercio/ ca. de r̄memoratōe medicīaꝝ humectātiū ethicos. Et rō etiā ē qꝛ lac ca prinū ē tēperatuꝫ ſcd̓m Auic. ſcd̓o canōis ca. d̓ lacte

Et poſt ⁊ etiā multi nutrimenti vt vult hic textu iſtuo lacvalet camelinum Iſtud enim ſubtile ē mul te aquoſitatis ⁊ humiditatis quare p̄t hūectare eos verum ē tn̄ ꝙ iſtud lac̓ ꝓpter ſuā nimiā humidita rinū tē parum nutrit quare minꝰ eis cō Iſtud tn̄ lac camelaꝝ ⁊ maxim fert ÿoropiſi valde ⁊ patiētib renouat ep̄ar ſcd̓m Auicennam lacte. Secundū documētum ē c ris lactibꝰ ethicis ꝯuenit. Et i dedi lac azininum ad lac̓ alioꝝ bruto nat̉ ad frigidicatē ⁊ humiditatē ⁊ ē ſubtiliꝰ ⁊ citiꝰ utoꝝ penetrās ⁊ tardiꝰ coagulabile qͣꝫ lac Ocd̓m Galienū ſeptimo de ingen iſtud idē vult Auicēna prima q dicens. Et nō eſt lac pꝰ lac̓ mu Ex priꝰ dicit Et ꝓprie lacaꝫ fuerit ei er adicator. Cōparand o ſūp mulieris minꝰ ꝯuenit. Lac enī mul tum ꝯuenſentiꝰ eſt ōībꝰ vt vult Auicēna prima qͣrti loco p̄allegato. Et rō eſt qꝛ lac humanū ſiue muliē bre ſubtilius ē frigidius ⁊ humidiꝰ ⁊ nature huma ne magis ſimile velociꝰ penetrās citiꝰ digeſtū ⁊ ma gis nutriēs. Et debet iſtud lac dādum ethicis quātū poſſibile eſt mulgeri magis prope lectum infirmi ſet et protinus ſine mora adminiſtrari ne ab aere cor rumpatur. Et circa iſtud ſciendum eſt ꝙ non ſem conuenit ethicis lac mulieris aut azine ꝟmmo in ali quibꝰ caſibꝰ lac̄ acetoſum ſiue ebutiratum eſt vtiſi? ethicis qͣꝫ lac mulieris aut azine quoruꝫ primus eſt

uuulū q ſiitim xpe 3 ti laxcujpt emi mulienia bitmn Auitira pumi umamm iuula i ⁊ juiluma s citiꝰ upt cdādum duip. b pe licumiu
quādo cū ethica ē ſolutio vētris. Secundꝰ ē qn̄ eſt iuſpitio de coagulationenlactis in ſtomacho velide ardore vehemēti febris vel quia ſtomachus de ſe ē colericus vt lac in colerā ꝯuertat. Terciꝰ ē qn̄ cum ethica ꝯplicat̉ putrida precipue qn̄ in iterioribꝰ nō fuerint multe opilationes nā lac acetoſum reſtrīgit ventrē ⁊ nō faciliter colerizat̉ qꝛ priuatū ē butiro ſitate ꝑ quā faciliter lac̄ inflāmat̉ nec x. putrida fe bre cito trefit ꝓpter eādem cām Quartꝰ ē ſi ſto t ſorpidꝰ tunc enū lag facile. in eo corrū ſi ethicꝰ abhominet̉ lac pulce ⁊ integꝝ im ſiue ebutiratū. Terciū documētum ē ⁊ ouinū ſunt magis nutriciua qꝛ pi iora ſunt alujs vt dicit Auic. ſcd̓o ca ē. Et ibidē d̓ lacte vaccino dicit Lac pregnatio ꝓlixior eſt ip̄gnatōe mu ū quapropter proportionebile ē illud iū ſicut v̓ accinū: Raſis b̓o tercio alinā cte dicit vaccinū emī lacion lacte cꝰlibꝫ is groſſiꝰ īudicat̉ quod etiāt ōibꝰ ſui corporis pinguedinē adipiſci volentibꝰ ꝯueniētiꝰ exiſtit. Quartum documentum eſt ꝙ lacinocet habē ti febrem ⁊ dolorem capitis. Cuius cauſa dicta ē ſu pra ibi Perſica pomapira. 8m2 un Lenit et humectat ſoluit ſine febre butirū Hic autor ponit tres ꝓprietates butiri qͣs tp̄m inducit ī corꝑe humano/ prima ē ꝙ butirū lenit vē trem ſiue mollificat atqꝫ lubrificat hāc proprietatē fatt ſua vnccuoſitate. dcd̓a ꝓprietas ē ꝙ butirū ē

humectatiuū qꝛ ex melioribꝰ ꝑtibꝰ lactis ꝯpoſituꝫ e ⁊ ita ſibi ꝯuenit hūectare ſicut ⁊ ip̄i lacti a quo ex trahit̉. ercia ē ꝙ ſoluit ventrē.i. ē ꝓuocatiuū ſeceſ ſus ⁊ hoc facit qꝛ lubricitatē inducit in inteſtinis. Et iſtas ꝓprietates eiꝰ etiaꝫ ponit Auicēna ſcd̓o ca nis ca. de butiro. Et inducit butirū iſtas tres ꝓprie tates in corpore nō febricitāte. Hociuū tn̄ ē corpori febriēti qꝛ butirum ſola vnctuoſitate de facili inflā id ſciē mat̉ ⁊ in febriēte calorē augmentat. Ciro letates dum ꝙ līcet buttrū inducat predictas ꝯpe rōe tn̄ nimit ſue hūiditatis ⁊ ventuoſitatit via cibi ſpāliter ī qͣntitate notabili. Prīo eī ſi qͥs eo vtat̉. in quātitate notabili abhominationē indu cit ⁊ facit cibū ſuꝑnatare in orificio ſtomachi ⁊ vē trē plus debito laxat ⁊ vomitū inducit. Hullo er go mō butirū ē comedēduꝫ via cibi in quātitate no tabili ⁊ ſpecialiter nō cōmedatur poſt alios cibos/ ad condimētum cibariorum ſatis conuenit. Inciditatqꝫ lauat penetrat indat quoqꝫ ſeꝝ Hic ponunt̉ qͣttuor ꝓprietates ſeri.i. aq̄ lactis quaꝝ prīa ē ꝙ ſerū ē īciſiuū ſiue ſubtiliatiuū. Scd̓a ē ꝙ ē lauatiuū.i. abſterſiuū. Tercia ē ꝙ ē penetrati uū ⁊ iſta ſequit̉ ex prima. Quarta ē ꝙ ſerū ē mūdi ficatiuū. ī ſolutiuū ſiue purgatiuū. Et tres iſtaꝝ ꝓ prietatū narrat Auicēna ſcd̓o canōis ca. de lacte di ces ꝙ aqͣ eiā ſcꝫ lactīs ē ſubtiliatiua lauatiua ⁊ ſolū tiua ⁊ ī ip̄a non eſt mordicatio. Raſis vero tercio alinanſoris dicit ꝙ ſerum coleram rubeam expellit ſcabiei quoqꝫ atqꝫ puſtulis necnon eis puſtulis

que in facie naſcunt̉ vctericie etiā atqꝫ ei cui fortis vini potus nocuit auxilium prebet. Caſepeſt frigidꝰ ſtipās/ groſſo quoqꝫ dure Caſeus ⁊ panis bonꝰ ē cibus hic bn̄ ſanis Si nō ſunt ſani tunc hunc nō iūgito pani In hoc textu aucor duo facit/ prio ponit qͣttuor ꝓprietates caſei quaꝝ prima ē ꝙ caſeꝰ ē frigidꝰ.i. frigide natute. Et iſtud intelligēdū ē de caſeo recēti qui ⁊ hūidus ⁊ nō de veteri qui ē calidꝰ ⁊ ſicci Auicēna ſcd̓o. canōis ca. de caſeo. vel aſeo qui fit ex ſola coagulatōe lactis lteriꝰ rei ꝯmixtione. Reperit̉ enī ca ire calefaciēs ſtomachū ac linguam nixtione rerū ſibi admixtaꝝ ſicut eſt riridis qui ſi in magna quātitate ſu lefacit corpꝰ. Scd̓a ꝓprietas ē ꝙ ca ꝯſtipatiuꝰ ſiue durū ventrē efficiens. Et iſtd̓ maxīe hꝫ veritatē de veteri ⁊ multū coagulū habēte. Tercia ē ꝙ ceſe ē groſſus.i. groſſi humoris generatiuꝰ qd̓ veritatē habet de ōni caſeo qꝛ oīs ca ſeꝰ ex groſſiori ⁊ terreſtriori parte lactis fit. Quar ta ē ꝙ caſeus ē durus.i. duriciē vētris efficiēs. Et iſta poteſt eſſe eadē cum ſecunda. Deinde dicit textꝰ ꝙ caſeus qͣꝫuis ſolus ſumptus ſit inſanus ex quo male digeſtionis ē vt predictum ē tn̄ ſi in modica quātitate miſceatur pani cum ip̄o pane digeſtibilis fit ⁊ alias nō. Et iſtud veritatē habet ī corꝑe ſano In egro autem non. Et de caſeo prius dictum ē ibi Putrit ⁊ impinguat.

Ignari medici me dicunt eſſe nociuum Sed tamnen ignorant cur nocumēta fera Languenti ſtomacho caſeus addit opeꝫ Si poſt ſumatur terminat ille dapes Qui phiſicam nō ignorāt hec teſtificatur In hoc paſſin autor fingit ꝑſonā loquenteꝫ in ſpe cie caſei ꝯtra dicentes vſum caſei eſſe inſanu Et di cit̉ʳ loquens in perſona caſei Ignari medici id eſt. medicinā ignorātes dicūt me caſeū eē nociuū ſupple vniuerſaliter ⁊ ignorāt cām cur hūane nature noce re dicor. Et pꝰ hoc tāgit autor duas vtilitates ſūp tionis caſei. Prima vtilitas ē ꝙ caſeus cōfert egro tanti ſtomacho. Et circa iſtuo ē notandū ꝙ nō oīs caſeus confert opē omni ſtomacho languenti ſed in certis caſibus omnis caſeus nocet ſcilicet ſtomacho rare texture et omni ſtomacho debilitato ex lon garegritudine. Sed caſeus recens et nouus non multe viſcoſitatis opeꝫ confert ſtomacho calido qꝛ teſte Kaſi tercio alināſoris aduſtionē ⁊ caliditatē eiꝰ repͥmit. Et ſtōacho etiā ſicco ꝯfert ꝓpter eꝰ hūi ditatē. Et talibꝰ ſtōachis multū nocet caſeꝰ ātiquꝰ ſiue multū acutꝰ l̓ multū coagulū habēs. Sꝫ ſtōacho habēti multa fleumata eiꝰ pelliculis adherētia multū ꝯfert caſeꝰ ātiquꝰ l̓ multū coaguli hn̄s qꝛ talis ſui acuitate fleuma incidit ⁊ abſtergit. Sed tali ſtoma cho maxime nocet caſeus recēs ⁊ mollis. Et ſic pa tet ꝙ in aliquo caſu caſeus ſemper nocet ⁊ ī aliquo nō ⁊ ꝙ aliqn̄ caſeus recens prodeſt ⁊ aliqn̄ vetus

Secunda vtilitas eſt ꝙ caſeus ſumptus poſt cibuꝫ terminat ip̄m quia facit cibum deſcendere ad illum locum in quo viget digeſtio ſcilicet ad fundum ſto machi. Et iſtud totum ſciunt qui verā ſcientiaꝫ me dicine habent. Et de caſeo acuto dicit Raſis tercio alinanſoris verumptamen cum poſt cōmeſtionem parua ex eo guſtatur quantitas os ſtomachi corro borat ſacietatem quoqꝫ nimiam atqꝫ faſtidium que ex dulcibus ⁊ vnctuoſis nutrientibus in ore ſtoma chi proueniunt aufert. Inter prādēdum ſit ſepe parumqꝫ bibēdū Ut minus egrotes nō īter fercula potes uo documēta quoꝝ p̄cimū eſt ꝙ prā ēdo aliquis debet viciſſim poſt cibū z ⁊ ſepe bibere ita ꝙ nō debet primo iere ⁊ poſtea potum. Et iſtn̄ verſum ion habent quia reuera idē verſꝰ in xpoſitus ē. Secūdū documētū ē ꝙ in ter duas comeſtiones ſicut prandiū ⁊ cenā debemꝰ pro poſſe potū euitare ⁊ hoc ſi cibus ſumptus ī ſto macho nundū fuerit digeſtus niſi magna neceſſitas adſit quia calis potus ſumptus impedit ⁊ interrū pit digeſtionē cibi primo ſumpti cibum facit indi geſtuꝫ de ſtomachō deſcēdere atqꝫ appetitū deicit cir ca cibū in cena ſumendū ⁊ corpus grauat ⁊ ad diſ poſitionē in qua homo neqꝫ ſanꝰ neqꝫ eger ē īclinat ſiue ad diſpoſitionem preuenientem febrem. At vites penam de potibus īcipe cenam Hic autor inuit ꝙ cena debꝫ īcipi a potū. Et aliqͣ

exponunt metruꝫ iſtud Si tu vis vitare penā id eſt infirmitatē prius potes in principio cene anteqͣꝫ cō medas/ ſed iſta expoſitio non valet qꝛ ſecundū me dicos regularius eſt a cibo cenā incipere qͣꝫ a potuEt qͣꝫuis iſte liber directꝰ ſit anglicis ip̄i tamen hāc ſententiā non obſeruant quia regulariter quacunqꝫ hora diei potū ſumunt preponunt morſum panis. Ideo aliter poteſt exponi verſus iſte accipiendo po tū pro cibo liquido ⁊ facile digeſtibili ſicut accipit Ypocras potū ſecūda particula āphoriſmoꝝ ibi fa cile ē xeplexi potū qͣꝫ cibo/ ita ꝙ ſenſus iſtiꝰ verſus ſit ꝙ meliꝰ eſt cenaͣ incipere a potu.i. cibo liquido ⁊ facile digeſtibili qͣꝫ a groſſo ⁊ duro ⁊ difficile dige ſtibili. Cuius rō ē qꝛ ſi cibus liquidus ⁊ facile dige ſtibilis poſt ſumatur cum in nocte ſuperueniēte for tificetur calor digeſtiuꝰ cibus liquidus ⁊ facile di geſtibilis longo tꝑe erit digeſtus ante groſſuꝫ ⁊ dif ficulter digeſtibilem. Et cum non poterit habere exi tum propter cibum groſſum nōdum digeſtū nimis aduret̉. vel ſi exiat groſſum ſecū rapiet cibū nōdū digeſtuꝫ plene. Meliꝰ ē ergo vt iſte cibꝰ liquidꝰ ⁊ fa cile digeſtibilis priꝰ ſumat̉ vt tꝑe quo digeſtus ſit exitum habeat nullo repugnante. Singula poſt oua pocula ſume noua Poſt piſces nux ſit poſt carnes caſeꝰ aſſit Unica nuxͣ ꝓdeſt nocꝫ altera/ tercia mors ē ¶ Hic autor ponit aliqua documēta primū ē ꝙ pꝰ ſumptionē cuiuſlibet oui recētis ſupple ⁊ mollis de bemus ſumere potum. Et maxime hauſtum vini.

Cuius cā poteſt eſſe qꝛ ouū recens ⁊ molle ē optimi nutrimēti ⁊ facilis digeſtionis ⁊ eſt de his que ī mo pica quātitate multuꝫ nutriunt ⁊ precipue eiꝰvitel lus vt dictū eſt priꝰ ibi Oua recētia. Sic ergo vinū quod eſt amicū nature facit ꝙ ouuꝫ auidius ad mē bra trahit̉ ⁊ ad eius penetrationē iuuat. Et cauſa eſt eſſe quia ouū tarde per mery deſcen alia etiā o vel vinum iuuat eiꝰ deſcēſum. Secū dit poti tum ē ꝙ pꝰ cōmeſtionē piſciū debemꝰ oco caſei quia nux ſua ſiccitate impe em̄ fleumatis quod generari ſolet ex eſt ꝙ in quadrageſima vltīo dantur documentum eſt ꝙ poſt comeſtionē is ſumere caſeum ⁊ non nūces quia exſiccarent ⁊ caſeus non. ſed facit ci ofundū ſtomachi in quo viget dige verū de caſeo mediocri inter veterem ide ſubdit cextus in vltimo verſu ꝙ nux muſcata prodeſt nature humane uia bonū odorem oris efficit viſum niliter epar ſplenē ⁊ ſtomachuꝫ ⁊ ma xim cundū Auic. ſcd̓o canonis ca. de nuce muſca altera nux ſcꝫ auellana vel coīs nocet Auellana quidem qm̄ inflatiua eſt ⁊ generatiua vē toſitatum in ventre inferiori ⁊ facit zodā ⁊ tarde ē digeſtionis ⁊ excitat vomitum vt habet Auicēna ſe cūdo canōis ca. de ea. Hux vero cōis qꝛ etiā facit zoda ⁊ difficilis eſt digeſtionis ⁊ mala ſtomacho ⁊ hoc calido propter eius caliditatē. Sed cercia nux ſcilicꝫ nux baliſte eſt mors.i. mortem inferens quia

per baliſtā hoīes interficiunt̉. Vel p̄t iſtud intelligi de nūce methel que ſcd̓m Auicēnaꝫ ſcd̓o canōis ē ve nenum ſtupefactiuum quare mortifera eſt. Adde potum piro/ nux ē medicīa veneno Fert pira nr̄ā pirꝙ ſine vino ſūt pira viro Si pira ſunt virus/ ſit maledicta pirus Si coqͣs ātidotū pira ſūt/ ſꝫ cruda venenū Cruda grauāt ſtōachū/ reuelant pira cocca grauatū Py pira da potū pꝰ pomū vade fecatum In primo verſu autor dat vnum documētum di cens ꝙ nos debemꝰ poſt eſum p̄troꝝ ſumere potum ſcꝫ vinum. Cuius cā ſufficiēter dicta ē priꝰ qꝛ pira ſunt generatiua ventoſitatis ⁊ de proprietate coli cā inducētia ⁊ ſanguinē aquoſitate replētia ⁊ ergo cum eis debet potari vinū ⁊ maxime forte ⁊ caliduꝫ quod ē vētoſitatum carminatiuum ⁊ aquoſitatum cōſumptiuum quas inducūt pira. Scd̓o dicit textꝰ ꝙ nux ē medicina veneno.i. remediū ꝯtra venenum vt priꝰ dcm̄ ē ibi Allea nux ruta. Deinde in ſcd̓o et tercio verſibꝰ innuit ꝙ pira ſumpta ſine vino ſunt venena.i. nature nocētia ꝓpter cām dictā in prio verſu. Verum ē tn̄ ꝙ pira nō ſunt viro.i. venenum ſimpliciter qꝛ ſi ſic comeſtio eoꝝ morteꝫ induceret. Et pirus ea portans eſſet maledicta. Deinde ī quar to verſo autor innuit ꝙ pira cruda ſunc venenum id eſt nocumentum inferentia quia faciunt ebullitio nem humorum colicam fleumata ⁊ ſcabieꝫ ſi tn̄ ip̄a coquant̉ ſunt antidotuꝫ id eſt medicina modo quo

dictum eſt ſcꝫ cum vino ⁊ maxīe etiā pꝰ alios cibos ſumpta qꝛ ſic iuuāt ad expulſionē fecuꝫ. Deinde in quinto verſu dicit ꝙ pira cruda grauāt ſtomachū qꝛ ip̄m īpediunt a digeſtione ⁊ inflatiua ſunt ſꝫ pi ra cocta releuāt ſtomachū grauatū ⁊ diſponūt ip̄m ad ſuā naturalitatē. Et in vltīo verſu ſubdit duo pͥ mum ē ꝙ nos debemꝰ pꝰ pirū ſumere potū propter cāꝫ dictā prius. Secundū ē ꝙ pꝰ eſum pomī debemꝰ refeca ad ſeceſſum; Et ſecundum Auicennā ſe ca. de pomīs Poma dulcia ⁊ aceto ho inueniunt humorē groſſuꝫ qn̄qꝫ egeſtione. Ratio tn̄ textus p̄t eſſe um inflatiua ſunt ventoſitatem ge eceſſu emittitur. das tibi ꝯfert grādia dona cū/ nūcleꝙ lapidē tibi tollit ſanguis eritqꝫ bonus ia ꝯmoda ꝓueniētia ex vſu ceraſo aſa expurgāt ſtomachū. Et iſtud eꝝ ē qn̄ ſimul cū eis nūclei terūt̉ qꝛ uādam vim abſterſiuā ac mundifi catiū ndū ē ꝙ nūcleus ceraſoꝝ.i. arillꝰ habet virtutem frāgendi lapidem renum vel veſice ſi ſiccꝰ ſumatur vel ex eo fiat lac. Terciū eſt ꝙ caro ceraſo rum eſt generatiua optimi ſanguinis ⁊ cōfortans ac impinguans. Et iſtud experimento cōprobat̉ qꝛ vi demus paſſeres qui ſunt aues multum comedētes ce raſa ꝙ tꝑe ceraſoꝝ habēt epata ml̓tū maiora qͣꝫ alio tꝑe ſignum ergo eſt ꝙ magnificāt epar ⁊ confortāt.

Circa iſtud tn eſt nocandum ꝙ duplicia ſunt cera ſa ſcꝫ groſſa ⁊ ꝑua. Groſſa āt adhuc duplicia ſcꝫ dl̓ cia ⁊ pōtica Oīa dulcia ⁊ ꝑua ſunt inſana de facili corruptibilia ac in corporibꝰ faciētia vermes. Groſ ſa pōtica dicunt̉ cina ⁊ illa ſunt adhuc duplicia q̄ dā ſunt rubra ⁊ mollis carnis ⁊ talia debent recētia comedi ⁊ in prīcipio mēſe ⁊ habent vim abſterſiuā ſtōachi atqꝫ appetitū incitādi. Alia ſunt cina nigra ⁊ groſſa ſatis dure carnis ⁊ inter cetera maxīe pōti ca ⁊ iſta debent comedi in fine prādii ſiue cene. Cu ius cā eſt quia iſta ſua pōticitate qn̄ in fine mēſe ſu munt̉ claudunt orificium ſtomachi quo clauſo di geſtio melior ac velocior fit. Infrigidāt/ laxāt/ multū ꝓſunt tibi pruna Hic ponunt̉ due vtilitates ꝓueniētes ex eſu pru noꝝ/ prima ē ꝙ pruna infrigidāt corpꝰa ideo porte galenſes in calida regiōe exiſtētes in decoctōe ſuaꝝ carniū ſemꝑ ꝯmiſcent pruna ⁊ maxīe damaſcena. Se cunda eſt ꝙ pruna laxāt ventrē ⁊ hoc ē ꝓpter eoꝝ humiditatē ⁊ viſcoſitatē ſcd̓ꝫ Galienū ſcd̓o alimēto rum. Et iſtud ē veꝝ de prunis maturis. In crudis enī q̄ nō ſunt matura eſt ſtipticitas ⁊ eoꝝ nutrimē tū eſt paucū vt dicit Auic. ſcd̓o canōis ca. de eis. Et iſta ſecūda vtilitas licet etiā multū ꝯueniat prunio dam aſcenis ſicut ⁊ prima maxime tn̄ ꝯuēit prunis armenis.i. deportatis ex terra armenia qꝛ mēliora ſunt ōibꝰ ⁊ vehementiꝰ ſoluētia ſcd̓m Auic. loco p̄ allegato. Et ꝓ maiori declaratōe iſtaꝝ vtilitatū ſci endū ē. ꝙ pruna matura ſunt in vſu ⁊ non imatura

Pruna āt magis nature ꝯuenientia ſunt illa q̄ ſunt figure oblonge habentia carnē paucā ⁊ durā ad ali qualē ſiccitatē declinātia ⁊ corticē exteriorē tenuē et pebent eſſe in ſapore nō vere dulcedīs ſꝫ debet eē eo rum dulcedo attinens alicui acredini ⁊ huiuſmodi ſunt pruna damaſcena talia enim priina infrigidāt vt dictū ē Sūt āt multe alie maneries prunoꝝ quo rum vſꝰ nō ē approbandꝰ. Sunt etiā quedā prumel la ſilueſtria parua q̄ creſcunt in ſiliſis ⁊ nō ſunt la xatiua ſed ventris reſtrictuia ⁊ ex his fit aqua q̄ ventris reſtrictionē facit. Debent āt pruna q̄ ſumū pter ventris laxationē primo poni in aqͣ fri turgida tunc enim perfectiꝰ infrigidāt ⁊ humectāt ⁊ co lerā quā īueniunt lubricando ſoluūt ⁊ ſic ſtomachꝰ melius diſponit̉ ad cibū recipiendū. Et eſt dilīgen ter notādum ꝙ pruna humida recentia ſunt magis alteratiua qͣꝫuis ſint peioris nutrimēti ⁊ pluriū ſuꝑ fluitatū/ ſed pruna ſicca magis cōfortāt ⁊ meliꝰ nu trimentum dāt corpori. Et ſicut dcm̄ ē de prunis ſic ſuo modo intelligat̉ deceraſis verum tn̄ eſt ꝙ cera ſorum humiditas eſt ſubtilior ⁊ minus viſcoſa vn̄ minus nutriunt qͣꝫ pruna. herſica cuꝫ muſto vobis dat̉ ordine iuſto Sumere ſic ē mos nucibꝰ ſociādo racemos haſſula non ſpleni tuſſi valꝫ ē bona reni In iſto paſſu tria ponunt̉ documēta/ primū ē. ꝙ muſtum eſt bibendū cum ꝑficis/ vel ꝑfica comedēda ſunt cuꝫ muſto. Cauſa prime partis eſt quia muſtū eſt multum calefactiuum ⁊ ebullitionem faciens

in corpore nr̄o/ hanc āt ebullitionem ⁊ calefactionē prohibent ꝑſica ſua frigiditate. Cā ſecunde partia eſt qꝛ ꝑfica ſunt multum frigida ⁊ corpꝰ multum in frigidatia ergo ſuper ip̄a debꝫ bibi illud vinū quod plus calefacit illud āt eſt muſtum quod ſcit̉ experiē tia. Et de ordine comedendi ꝑſica ⁊ multis alus di ctum ē priꝰ ibi Perfica poma pira. Secūdum docu mentum ē ꝙ racemi debent comedi qn̄ comeduntur nūces ⁊ maxime antique ⁊ ſicce/ recentes enī nuces ſane ſunt per ſe. Sed antique ſicce nimiū exficcāt et propter eaꝝ vnctuoſitatē de facili inflāmationē in corpore inducunt quare cuꝫ eis comedi debent race mi qui reſiſtunt inflāmationi ⁊ exſiccationi cum hu mectent. Et de nucibus ample dictū ē ibi Allea nux ruta. Tercium documentū ē ꝙ paſſula.i. vua paſſa nocet ſpleni qꝛ inducit opilationem eius. Sed vna paſſa vtilis eſt renibꝰ quia ex quo ip̄a eſt vrine ꝓ uocatiua ip̄a ē lauatiua renū ex multa enī aquoſita te ad renes ducta ip̄i renes mundificāt̉. Et de vuis paſſis ſiue paſſulis etiam dictum eſt ſupra ibi Hu trit ⁊ impinguat. Scrofatūor glādes ficy cata plaſmate cedit Iūge papauer ei cōfracta foris tenet oſſā Hic ponunt̉ due vtilitates ꝓueniētes ex emplā ſtratōe ficuū/ prima ē ꝙ ficꝰ decocte ī aliquo liquo re videlꝫ in aqua ⁊ tunc ſuppoſite cū humiditate cu rant iſtas tres egritudines ſcilicet ſcrofulas glādes ⁊ tumores. Per ſcrofulas intelligūtur inflationes ſub mento circa colluꝫ. Et dicit̉ ſcrofula a ſcroffa

ad idem ē quod ſūs ſiue porcavel qꝛ iſta egritudo multū accidit porcis ꝓpter guloſitatē eoꝝ vel quia eius figura ſcd̓ꝫ plurimū aſſimulat̉ porcis vt vult Auicenna tercia quarti tractatu ſcd̓o/ ca. de ſcrophu lis. Per glādes vero intelligunt̉ aptāta que cōiter ſolent accidere ſub aſcellis ⁊ in īguinibꝰ. Et ꝑ tumo rē pn̄t intelligi inflatōes in qualibet parte corporis Vn̄ pro iſtis aptātibꝰ curādis ⁊ maxime maturan dis debet decoqui ficꝰ in aqua ⁊ ip̄i aq̄ debet cōmiſ i vt acetū luuet penetrationē virtu ōe facta ficus debent teri in morta eri cū modica aqua cū qua bullite laſma proprie eſt medicīa facta co eiꝰ. Iuxta illud metrū Tunc ca um ſuccum ponis ⁊ herbā. Scd̓a is cuꝫ papauere cathaplaſmate re ⁊ debent decoqui īſimul cuꝫ aqua iceti ⁊ debent ſimul teri ⁊ addi eis earum ⁊ tunc ſuperponi. Et cau ē quia papauer eſt ſtupefactiuum dolor qui accidere ſolet in fracti ꝯuocat ſomnum/ ficus ſimiliter fa ditates ad exteriora quibus humi ſa motis oſſa poſſunt retinere ad qͣꝫ tamen vere continuari. Aliqui ta abent loco tenet trahit ⁊ tunc ſenſus ē melior. Vnde papauer eſt triplex ſcilicet album ni grum ⁊ rubeum/ rubeum āt eſt ſilueſtre ⁊ venenoſuꝫ ⁊ creſcit in bladis ⁊ iuuenes ſolent terere flores ⁊ fa cere incauſtum ex ip̄is floribus. h 3

Pediculos venerēqꝫ facit ſꝫ cuilibꝫ obſtat Hic ponunt̉ due operatōes ficuū. Prima ē ꝙ ex cōmeſtiōe ficuū ſequit̉ multitudo pediculoꝝ ī corpo ribꝰ humanis. Et iſlud maxime veritatē habet de fi cubꝰ ſiccis vt dicit Auic. ſcd̓o canōis ca. de ficubꝰ Et cā ſecundū eū ibi eſt ꝓpter malicia ⁊ corruptio nē humoris generati ex eis. Et alia cā etiā p̄t eē qꝛ ficus prouocāt multū ſudore ex quo ſequit̉ genera tio pediculoꝝ. Scd̓a operatio ē ꝙ ficꝰ incitāt appe titū coeundi qꝛ generant ventoſitatē que iuuat ad crectionē virge ⁊ ſimiliter ſunt multaꝝ ſuperfluita tum ⁊ ſperma augmentantes. Hultiplicāt mictū/ vētrē dāt eſcula ſtrictū Eſcula dura bona ſed mollia ſunt meliora hic ponuntur due vtilitates eſculoꝝ/ prima ē q inultiplicant mictum ſiue vrinā. Cuius cāpoteſt eſſe quia indurant feces ⁊ ſic aquoſitas fecuꝫ eſt cauſa multitudinis vrine. Vel poteſt ſumi cauſa ſimilis il li que ſumitur ex illo amphoriſmo vrina nocturna ultum facta modicum ſeceſſum ſignificat in die ec econuerſo qui multas habuerit cameras nocturnas de mane habet paucā vrinaꝫ. Cuiꝰ cauſa eſt quia ſi multa fiat egeſtio multū de humiditate que trāſire deberet ad veſicam ſimul cum ea exit. Et ſi vrina fi at multa multum de humiditatibus que tranſire de berent cum egeſtionē ⁊ eā magnificare cū vrina eua cuant̉. Secunda vtilitas eſt ꝙ eſcula conſtipāt ven trē ⁊ iſtud accidit. ꝓpter eoꝝ ponticitateꝫ ⁊ ſtiptici tatem. Ex quo infert textꝰ ꝙ eſcula dura ſunt bona

⁊ hoc quia cōſtringunt ventrē ⁊ ergo ꝓſunt ventri nimium laxato. Sed mollia eſcula ſunt meliora du ris qꝛ melius nutriunt ⁊ minꝰ ventrē ꝯſtipant. Et qͣrca iſtud ē ſciendū ꝙ eſcula minꝰ ꝯpetunt nutrimē to qͣꝫ poma pira ꝑſica ficꝰ ⁊ ſimilia quod ſatis oſtē pit auſteritas ſaporis eoꝝ ⁊ duricies ſubſtātie eoꝝ pꝰqͣꝫ in arbore maturata ſunt ⁊ ergo ex his paꝝ de bet comedi ⁊ magis recipi debent̓ via medicine qͣꝫ ci bi. Et qꝛ virtꝰ eoꝝ ē ſtiptica valde/ ſatis ꝯpetunt in fluxū ventris. Et quia eſcula in arbore non mol leſcunt mollicie ſufficiente ad eſum. Ideo anteqͣꝫ co olliantur ⁊ tunc ſunt magis delectabi medanti ius ſtiptica. inā muſtū/ cito ſoluit/ ⁊ īflat proprietates tres muſti quaꝝ pri n prouocat vrinā. Cuius cauſa eſt nt partes terreſtres nitroſe mordi ad eā veniunt ⁊ ꝓpter eaꝝ mordi tius nititur eas expellere ⁊ ip̄m mu roprietas intelligēda ē de muſtis ha mordicantes ſicut muſta plurima re muſta habētia feces groſſas nō mordicā nēſia quia tes ſꝫ magis opilantes impediunt vrinā ſicut priꝰ dictuꝫ eſt ibi Impedit vrinā. Secunda eſt ꝙ muſtū cito ſoluit vel laxat ventrē propter eādem cauſam dictā in prima proprietate. Tercia ē ꝙ eſt inflatiuū propter ebullitionem quam facit in corpore ex qua proueniunt ventoſitates. Et cauſe iſtarum duaruꝫ proprietatum dicte ſunt prius ibi Impedit vrinā. b8

Sroſſos humores nutrit ceruiſia/ vires Preſtatꝭ ⁊ augmētat carnē/ gnratqꝫ cruore Prouocat vrinā vētrē quoqꝫ mollit/ ⁊ īiflat Infrigidat modicū ſꝫ plus deſiccat acetu infrigidat macerat melāc dat ſꝑma mīorat Siccos infeſtat/ neruos/ et pinguia ſiccat In hoc textu autor duo facitAp̄rietates ceruiſie quaꝝ prim corpore nr̄o groſſos huores; Et veritatē reſpectu vini. Et diuerſ nerādo groſſos huores ex ꝑte ſi ceruiſia ex groſſiori ſubſtātia ge nerat ⁊ ex minꝰ groſſa minꝰ groſſ y cer uiſia augmētat vires. Et iſtud ē intelligēdū de cerui ſia ex optimis granis ꝯpoſita ⁊ q̄ plurime decocti onis ē cuiuſmodi ē ceruiſia oeſtrenſis. Iſta enī mul tu nutritiua ē ⁊ ergo vires augmentat. Tercia ē qͥ augmentat carnē. Et iſtud ꝓuenit ꝓpter multā eiꝰ nutritionē. Quarta ē ꝙ multiplicat ſanguine eadem de cauſa. Et iſte tres vltime ꝓprietates habēt veri catē de ceruiſia ātiqua multū decocta ⁊ de optimis granis ꝯpoſita. Quīta ē ꝙ prouocat̉ vrinā. Sexta eſt ꝙ laxat ventrē. Et iſte due proprietates maxīe habēt veritatē de ceruiſia clara multū lupulenta.i. ī qua plurimū lupuli imponit̉ cuiuſmodi eſt ceruiſia amburgēſis q̄ prouocat vrinā ⁊ laxat ꝓpter lupu lū. Ip̄a tn̄ nō valet debilia cerebra habentibꝰ quia cales de facili inebriat̉ propter mulcitudinē lupuli

geptima ē ꝙ infiat ventrē. Et iſtud habet veritatē de ceruiſia modica decoctōne cocta cuiuſmodi ē coy ta hallādie q̄ maxīe īflat ⁊ opilat a propterea plu rimū īpinguat. Octaua ē ꝙ cerui ſi a modicū īfrigidat cuiuſmodi eſt ceruiſia hollādie brabātie hanonīē et flādrie ⁊ illa qua cōis hō vtit̉. Et iſta proprietas maxīe veritatē habet reſpectu vini. Ec circa iſtud ē ſciendū ꝙ ceruiſia p̄t fieri ex auenaq̄ ordeo ⁊ ex fru mento. Et ſcd̓m ꝙ fit ex alio ⁊ alio grano ē alteriꝰ ⁊ alteriꝰ ꝯplexionis. Que enī fit ex ordeo plꝰ atti net frigiditati qꝛ ordeum eſt frigiduꝫ. Que āt fit ex ordro ⁊ auena minꝰ opilat̉ ⁊ minꝰ generat ventoſi tates ⁊ minus nutrit. Et que fit ex frumento plꝰ at tinet caliditati ⁊ magis nutrit ⁊ magis opilat̉. Et quāto ceruiſia eſt groſſior tāto eſt deterior ⁊ quan to ſubtilior tāto melior. Et vlteriꝰ ē ſciendū ꝙ peſ ſima ceruiſia eſt q̄ fit ex rebꝰ inebriantibꝰ puta ex grano quod nominatur lolium quia iſta maxīe dolorem capitis generat ⁊ neruos ledit. Deinde ponit. tertus quinqꝫ proprietates aceti quarū prima ē ꝙ acetum exficcat/ dicit enī Auicena de eo ſcd̓o canōis ꝙ eſt fortis exſiccatōis. Et propterea medici p̄cipi unt tꝑe peſtis vti aceto cū cibo ⁊ ſimiliter cuꝫ potu. Dicit enim Auicē. tercia primi in ca. vnico doctrine quinte. Aceto preterea in cibo ⁊ poͣtū vti in peſtilē tia ē nocumēti ip̄iꝰ ſecuratio. Scd̓a ē ꝙ acecū īfrigidat ꝓprietate q̄ in eo ē. Tercia ē ꝙ macerat.i. facit boīem macrū: Et rō ē qꝛ exſiccat. Et iſtd̓ maxīe ve ri ē de aceto ī ieiuno ſtōacho ſumptont vult Auictercia pmi doctria qͣrta ca. quito d̓ extenuatōe craſſi

Verum ē tn̄ ꝙ aſſiduus vſꝰ aceti maxīe in ieiunio multa inducit incōmoda viſum debilitat pectꝰ offi dit tuſſim ꝯmouet ſtomachū ⁊ epar ledit neruos/ ⁊ iuncturas vehemēter opprimit/ has arteticis dolori bꝰ cremoribꝰ ⁊ paraliſibus vexās. Quarta ē ꝙ ace tum generat melācoliā eo ꝙ hūores infrigidat ⁊ ex ficcat. Quinta ē ꝙ acetū minorat ſpmna ꝓpterea qꝛ exſiccat infrigidat ⁊ macerat. Et iſtas ꝓprietates aceti ponit Raſis tercio alināſoris dicens Acetū fri gidū eſt ⁊ ſiccū quod ⁊ maciē efficit ⁊ vires deſtruit ſpma quoqꝫ minuit. Et colerā corroborat nigrā/ ru beā vero colerā ⁊ ſanguinē debilitat ciboſqꝫ quibus admiſcet̉ ſubtiliat. Dein̄ in vltimo verſu autor ſub dit tria primū ē ꝙ acetū nocet macris. Et rō ē quia acetū exſiccat ⁊ ſic addic in macredinē ſimile enī ad ditū ſuo ſimili facit ip̄ꝫ furere. Et etiā oīs ꝯplexio lapſa ꝑ ꝯtrariū medicat̉ ⁊ ꝑ ſil̓e deteriorat̉. Scd̓m ē ꝙ acetū nocꝫ neruis vt dicit Auic. ſcd̓o canōis cade eo. Terciū ē ꝙ acetū macerat vt dictum eſt. Rapa iuuat ſtōachū/ nouit ꝓducere vētū Prouocat vrinā faciet quoqꝫ dente ruinā Si male cocta dat̉ hinc tortio tūc generat̉ ¶ In hoc paſſu ponunt̉ prīo tres vtilitates rape tēperate cocte ⁊ vnū eiꝰ nocnmētū/ prīa vtilitas eſt ꝙ rapa īliuat ſtomachū qꝛ bene digerit̉ a ſtōacho nec ip̄e ea grauat̉. Secūda ē ꝙ rapa ē prouocatiua venti quod patet experimento. Tercia eſt ꝙ rapa ē prouocatiua vrine. Preter tn̄ iſtas ꝓprietates vult Auerroꝝs ꝙ magnā ꝓprietatē hꝫ ī ꝯfortādo viſum

Et rōto ē ſinle ptia oīs apia vitriorai. li. ſcdo cunuma victulili.
Hocumentū vero rapaꝝ ē ꝙ aſſiduatio rapaꝝ nocꝫ dentibꝰ. In vltimo āt verſu ſubdit̉ ꝙ rapa male co cta tortiōes facit in corpore qꝛ multiplicat vēto ſi tates Iuxta illud Ventū ſepe rapis ſi tu vis viuere rapis. Et eſt ſciendū ꝙ caude rapaꝝ fortiter vētrē ſaxāt. Pro maiori noticia ſciendū ē ꝙ rape inter ra dices magis cōueniunt ad corporis nutritionē/ qd̓ n̄dit̉ ex amicabilitate ſui ſaporis. Hec enī ſati edulus ꝙ amara ⁊ pūgitiua minꝰ plex pori ⁊ dulciā magis quia ergo ra is ſunt dulciores ⁊ minus pungiti t via cibi ſed generant ſanguinem cū ſi digeſtiua ſit debilis. Et bonū a prima aqua ⁊ nullomodo debēt incitant ad coytum ⁊ vias mūdi e cor digeritur quoqꝫ dure V melior ſit in extremitates bonū nutrimentū medicine facile pulmo cito labitur ipſe Eſt melius cerebrū gallinarum reliquorū In iſto paſſu notant̉ quinqꝫ/ primū ē ꝙ cor aīa llū comeſtū tarde digerit̉ ⁊ tarde etiā egerit̉. Et rō eſt quia caro cordis eſt caro melancolica que diffi culter digeritur ⁊ tarde deſcēdit. Et nō eſt caro bo na ſcd̓m Auic. ſecundo canōis ca. de carne ⁊ nō mul tij nutrit vt dicit Raſis tercio alināſoris. Scd̓ꝫ ē ꝙ ſtomachꝰ ſil̓iter ē male digeſtiōis ⁊ tarde orſcēſiōis

Cuius rō eſt qꝛ ſtomachus ē mēbruꝫ neruoſum car tillaginoſum quale difficile digeritur. Et ergo etiā nō generat bonū ſanguinē. Deīde ſubdit textꝰ ꝙ ſto machꝰ in eius extremitatibꝰ ſcꝫ quo ad eiꝰ fundū et orificiū meliꝰ digerit̉. Cuiꝰ rō ē qꝛ in illis ꝑtibꝰ ma gis carnoſꝰ ē ⁊ magis pinguis. Terciū ē ꝙ līgua eſt boni nutrimēti ⁊ hoc quo ad eiꝰ radicē vt vult Au. ſcd̓o canōis ca: de carne. Et rō eſt qꝛ ē facilis digt ſtionis ⁊ carnoſa. Et inter reliquas linguas līgua porcelli que ablata eiꝰ pelle eqͣmparat̉ carni apri vt ſciunt ſcindētes an̄ prīcipes Ligua tn̄ bouis nō ē multū ſana ꝓpter eiꝰ nimiā humiditatē. Leccato res tn̄ linguis vti volētes āte eaꝝ aſſationē īponūt gariofilos quibꝰ humiditas linguaꝝ minuit̉ ⁊ ſic aptiores ſunt eſui. Quartū ē ꝙ pulmo facile digeri tur ⁊ facile egerit̉. Et iſtud eſt ꝓpter eiꝰ raritatem ⁊ molliciē. Verū ē tn̄ ꝙ eius nutrimentū nō eſt ꝯue niens nature humane qꝛ paruū eſt ⁊ fleumaticuꝫ vi dicit Auic. ſecundo canonis ca. de eo. Et circa iſtud eſt ſciendū ꝙ pulmo arietis qͣꝫuis nō ſit bonus ci bus eſt tamen bona medicina quia ſanat excoriati onem calcanei ex calciamento ſi ponat̉. ſuꝑ ip̄aꝫ ca lidus vt dicit Auicenna loco preallegato. Guintum eſt ꝙ cerebrum galline inter oīa cerebra eſt meliꝰ de quo dicit Auic. ſecundo canonis ꝙ ꝓhibet fluxum ſanguinis nariū. Debet tn̄ cuꝫ ſale aut cū ſpeciebꝰ co mebi quia de ſe vomitum prouocat. Et circa iſtud ſciendū eſt ꝙ de cerebro pulloꝝ dicūt medici ꝙ au gmnentat memoriā. Cerebra vero porcoꝝ nature nō ſunt cōueniētia ſed cerebrum ouis leporis l̓ cuniculi

cum ſale vel ſpeciebus comedi p̄t. Et de cerebro am plius dictum eſt ibi Putrit ⁊ impinguat. Semen feniculi fugat et ſpiracula culi Hic ponit̉ vnum documentū ⁊ ē ꝙ ſemen fenicū li quod dr̄ maratrū expellit vētoſitates aut eas diſ ſoluit. Et rō eſt qꝛ ē calidū ⁊ ſiccū ⁊ carminatiuum Et circa iſtud eſt ſciendū ꝙ a cōibꝰ qͣttuor tāgunt̉ vtilitates ꝓuenientes ex eſu maratri ſiue ſeminis fe niculi prima ē ꝙ ꝯfert febribꝰ/ ſcd̓a ē ꝙ pellit vene nū/ tercia ē ꝙ mūdificat ſtomachū. quarta ē ꝙ acu it viſum. Et de iſto ſolēt dari iſti verſus cōes Bis duo dat maratrū febres fugat atqꝫ venenū Et pur gat ſtomachum lumē quoqꝫ reddit acutuꝫ. Et iſtas qͣttuor vtilitates tangit etiā Auicēna ſecundo cano nis loquens de feniculo. Et circa quartā vtilitatem nota ꝙ Aūicenna loco preallegato de ſemine fenicu li dicit Democritus quideꝫ exiſtimauit ꝙ venenoſi vermes paſcunt feniculi recentis ſemen vt eoꝝ viſꝰ cōfortet̉ ⁊ vipere ⁊ ſerpentes fricāt oculos ſuos cū egrediunt̉ de cauernis ſuis poſt hyemē ſuper ip̄ꝫ vt illuminentur oculi. Sciendum vlterius ꝙ feniculus carde digerit̉ manutrit/ ⁊ parū ⁊ ergo nō cōpetit via cibi ſed magis via medicine. Nō igit̉ vtenduꝫ eſt eo in regimine ſanitatis niſi ad correctionē mali cie quorūdam aliorum ciborum ſicut interdum cuꝫ lactuca comedimus petroſilinum ad reſiſtenduꝫ fri giditati ⁊ humiditati lactuce ſic etiā cuꝫ cucurbitis poteſt decoqui feniculus ⁊ ſimiliter cum rapis ad corrigendum maliciam earum.

Ęmēdat viſum ſtomachū cōfortat aniſuꝫ Copia dulcoris aniſi ſit melioris ¶ Hic ponunt̉ due vtilitates aniſi quaꝝ prima t ꝙ aniſum ꝯfortat viſum. Scd̓a ē ꝙ aniſuꝫ ꝯfortat ſtomachū. Cuiꝰ cā ē qꝛ aniſum mūdat ſtomachū a fleumatibꝰ ⁊ ip̄m calefacit. Et ꝓpterea etiaꝫ ꝯfert viſui qꝛ nihil ē quod viſui magis nocet qͣꝫ īmundi cia ſtomachi qꝛ a ſtomacho īmundo eleuant̉ fumi īmūdi qui oculis nocēt ꝑturbādo ſpūs viſiuos. Et iſta duo inuamēta facit aniſum dulce. Et p̄ter iſtas vtilitates Auic. ſcd̓o canōis ca. de aniſo plures ali as vtilitates aniſi ponit/ vult enī ibi ꝙ aniſum eſt apertiuum/ doloꝝ ſedatiuū/ ⁊ ventoſitatum reſoluti uum ſedatiuum ſitis cauſate ex humiditatibꝰ ſalſis aperitiuū opilationū epatis ⁊ ſplenis generataꝝ ex humiditatibꝰ ⁊ ſimiliter renū veſice ⁊ matricis pro uocatiuum vrine ⁊ menſtruorum ⁊ mundat matricē a fluxū humiditatum albaꝝ et eſt motiuum coitꝰ. Si cruor emanat ſpōdiū ſūptū cito ſanat ¶ Hic ponitur vnum iuuamentum ſpōdū. Et eſt ꝙ ſpōdium ſumptum ſanat fluxum ſanguinis. Cuius cauſa poteſt eſſe quia ſpōdium habet virtutem pro priam conforcandi ep̄ar ⁊ ſic fortificato epate qd̓ eſt fons ⁊ origo ſanguinis/ ſanguis melius ab eo re tinet̉. Et dicit Auicenna ſecundo canonis ca. de ſpo dio ꝙ ſpodium eſt radices cānarum aduſte. Dicit̉ eniꝫ ꝙ ip̄e adurunt̉ propter fricationē ſuaꝝ extre mitatum cū ventꝰ eas ꝑflat. Symon tn̄ ianuenſis dicit ꝙ ſpōdium eſt res cuius origo nos latet

eratapa natriaa pi al iumma
res tn̄ aduſta videt̉ ⁊ diuiſiōes cānaꝝ aduſtarū. Et neduꝫ ſpodium ꝯfert in nimio fluxū ſanguinis ymmo etiā in nimio fluxu ventris ⁊ vomitu vt oi at Raſis tercio alināſoris. Et cōfert etiā in febribꝰ acutis/ cōfortat cor ⁊ tremori eiꝰ ⁊ ſincopi facte ex effuſiōe colere ad ſtomachū auxiliat̉ vt vult Auic. loco preallegato. Et ē ſciendū circa p̄dicta ꝙ ſicut ſpōdium habet aſpectū ad ep̄ar ⁊ proprietatē cōfor tādi ip̄m ita ſunt alique medicine q̄ habent ſimilem nilē proprietatē ꝯfortādi aliqua alia aſpec ſicut macis cor muſcꝰ cerebrū liqui apperes ſplenē ⁊ galāga ſtomachū erſibꝰ. Gaudet ep̄ar ſpodio/ mace muſco/ Pulmo liquiricia/ ſplen galanga. nti preponi debet edenti gatꝭ et nō ſapidūqꝫ ſaporat ca male que datur abſqꝫ ſale a viſum/ ſpermaqꝫ minorant tſcabiem pruritū ſiue vigoreꝫ u tria fiūt/ primo ponit̉ vnū documē iod obſeruat̉ apud oēs ⁊ ē ꝙ vas cō ener is quod cōi noīe ſalinū dr̄ debet p̄po nti oim ni in menſa ip̄i edēti Iuxta illud cōe metrū Sal pri mo poni debet primoqꝫ reponi Oīs menſa male pō nitur abſqꝫ ſale. Scd̓o tāgunt̉ duo iuuamēta ſalis primum eſt ꝙ ſal reſiſtit veneno. Cuius duplex po teſt eſſe cauſa vna eſt quia ſal exſiccatiuum eſt

⁊ ſic ſua ſiccitate exſiccat humiditates eibus p̄t ſequi corruptio. Alia cauſa eſt quia ſal exficcat et cōprimit humiditates a corpore extrahendo ⁊ ſic claudit poros ⁊ per cōſequens prohibet penetratio nem veneni quę fieri deberet per poros. Secundum iuuamētū ſalis eſt ꝙ ſal inducit ſaporē in cibariis Ham cōiter videnus ad ſenſum ꝙ nulla cibaria ſa piunt ſine cōmixtione ſalis vt dicit tercius verſus Tercio ponuntur quattuor nocumenta ſalis ſiue ci bariorum valde ſalſoꝝ/ primum eſt ꝙ cibaria valde ſalſa vrunt viſuꝫ.i. deperdunt viſum vel nocent vi ſui. Cuius cauſa poteſt eſſe duplex prima eſt quia res nimium ſalſe inducunt nimiam ſiccitatem que ē contraria oculis qui ſunt inſtrumenta viſus cū ocu li ſint de natura aque vt dicitur in de ſenſu ⁊ ſenſa to. Secunda cauſa ē quia cibaria multum ſalſa ſunt pruritiua ⁊ mordicatiua modo vt ſuperius dictum eſt a cibariis mordicatiuis in ſtomacho exiſtentibꝰ eleuant̉ fumi mordicatiui qui ſui mordicatōne ocu lis nocent ac ip̄os multum rubificant. Et ergo vide mus ꝙ bullientes ſal rubeos cōiter habent oculos. Secundum nocumentum eſt ꝙ cibaria multuꝫ ſalſa minorant ſperma. Et ratio eſt quia cibaria multum ſalſa multum exſiccant omnes humiditates corpo ris quare etiam ſperma exſiccatur ⁊ ſic minoratur. Tercium nocumentum eſt ꝙ generant ſcabiem. Cuiꝰ ratio eſt quia ſal generat humorem acutum mordi catium aduſtum qui eſt cauſa ſcabiei. Ruartuꝫ no cumentum eſt ꝙ augent prurituꝫ. Et ratio eſt quia generant humorem mordicatiuum ⁊ pruritiuum.

⁊ pruſi
Et iſta quattuor nocumēta ꝯmemorat Raſis tercio alināſoris de ſale dicens. Eoꝝ preterea ſanguinem qui multā ex eo ſumpſerint quātitatē adurit viſum quoqꝫ debilitat atqꝫ minuit ſpma ⁊ generat pruritū ⁊ ſcabieꝫ. Et preter iſta nocumenta perſalſa..i. mul tum ſalſa inducunt ſerpigines īpetigines morpheā lepram in diſpoſitis ⁊ vias vrine excoriant cū diu cōtinuant̉. Moderate tamen ſalſa faſtidiū auferūt ⁊ appetitum excitant atqꝫ acuunt. hi feruore vigēt tres ſalſy. amaro. acut Alget acetoſus ſic ſtipans ponticus atqꝫ Unctꝭ ⁊ inſipidꝰ dulcis dant tēperamentū ctu ponunt̉ qualitates cuiuſlibet ſapo icit̉ ꝙ iſti tres ſapores ſcꝫ ſalſꝰ ama lefaciunt corpus ſumētis ip̄os. Se tres ſapores ſcꝫ acetoſꝰ ſtipticus et āt. Tercio dr̄ ꝙ iſti tres ſapores ſcꝫ ꝰ ⁊ dulcis ſunt tēperati nec īducūt tatē aut frigiditatē. Et ꝓ ītellectu ꝙ ſcd̓m Auic. ſcd̓o canōis tractatu octo ſunt veri ſapores qui ſequūt̉ nt dulcedo amaritudo acuitas ſalſe onticitas ſtipticitas ⁊ vnctuoſitas tn̄ inſipiditatē pro ſapore ſicut textꝰ ſunt noueꝫ ſapores. Et tunc capit̉ ſa por pro ōi eo qd̓ guſtu iudicat̉. Et inter iſtos ſapo res tres ſunt calidi vt dicit hic textꝰ ſcꝫ ſalſꝰ ama rꝰ ⁊ acutꝰ. Et ſcd̓m Auicennā loco preallegato Acu tum eſt calidius/ deinde. amarum ⁊ deinde ſalſum

qm̄ amarum eſt fortius ad reſoluendū incidendū ⁊ abſtergendū qͣꝫ amarū ⁊ deinde ſalſuꝫ eſt ſicut amā rum cōfractum cū hūiditate frigida. Et tres de iſtis ſaporibus ſunt frigidi ſcꝫ acetoſꝰ ſtipās.i. ſtipticꝫ ⁊ pōticus. Pōticus tn̄ ceteris frigidior deinde ſtip ticꝰ ⁊ poſtea acetoſus. Et ꝓpter iſtud in ōibꝰ fruc tibꝰ qui dulceſcūt priꝰ ē poticitas vehemētis infri gidatōis dein̄ pꝰqͣꝫ ꝑ calorē ſolis digeſtiuū aliquo mō digeſti ſunt fructꝰ apparet in eis ſtipticitas ⁊ de inde declināt ad acetoſitatē ſicut agreſta. ⁊ pꝰea dul ceſcūt. Et licꝫ acetoſum ſit minꝰ frigidū qͣꝫ ſtipticū tn̄ ꝓpter ſui ſubtilitatē ⁊ penetrationē in pluribꝰ ē maioris infrigidationis. Et ſcd̓m Auic. loco p̄alle gato pōticum ⁊ ſtipticum ſunt in ſapore ꝓpinqua ſed ſtipticū nō cōtrahit linguā niſi quo ad ſuꝑficiē apparentē ſed pōticum cōtrahit ⁊ exaſperat qd̓ ap paret in līgua ſcꝫ ſuꝑficiē ⁊ occultū ſcꝫ interiora eiꝰ Et tres de iſtis ſaporibꝰ ſunt tꝑati.i. nō excedētis caliditatis vel frigiditatis ſicut dulcis vnctuoſꝰ ⁊ inſipidꝰ. Licet enī dulce ſit calidū tn̄ in eo nō appa ret fortitudo caliditatis ſicut dicit Raẜ tercio alinā ſoris. Et ē ſciendū vlteriꝰ ꝙ vnicuiqꝫ ſapori ꝓprie debent̉ operatōes vt volūt Auicēna ⁊ Raſis locis p̄allegatis. Operatōes enim dulcis ſcd̓m Auic. ſunt digeſtio ⁊ lenificatio ⁊ ml̓tiplicatio nutrimēti ⁊ na tura diligit ip̄m ⁊ virtus attractiua attrahit ip̄m. Et ſecundū Raſim dulce eſt generatiuum multe cō lere rubee ⁊ opilationum in eꝑate ⁊ ſplene ⁊ flegmo nis precipue ſi predicta membra ad hoc fuerint ap parata. Et ventris fluxꝰ ex ip̄o ſequit̉ ⁊ mollificat

ſtomachum/ ⁊ cōfert pectori ⁊ pulmoni/ corpus im pinguat ⁊ augmentū ſꝑmatis tribuit. Operationes i ſcd̓m Auic. ſunt abſterſio ⁊ exaſperatio vero am aſim Amarū calefacit ⁊ deſiccat forti nē ad aduſtionem ⁊ maliciā perducit beā in ſanguine augmētat. Operatio undum Auic. ē cōtractio ſi pōticitas xpreſſio ſi ſit fortis. Et ſcd̓ꝫ Raſim frigidat̉ ⁊ deſiccat/ carnis ⁊ ſangui facit ſi multotiēs aliquis eo vtat̉ cōfortat ⁊ frequenter ventreꝫ cō iē generāt melācolicum. Operatio ſecundū Auic. ſunt ꝯtractio inſpiſ retentio. Et ſcd̓m Kaſim operati pōtici licꝫ debiliores qꝛ ip̄e videt̉ icū ſub pōtico qꝛ de ſtiptico nihil eratōes vero vnctuoſitatis ſcd̓m itio lubrificatio ⁊ coctio.i. digeſtio ſim vnctuoſum ſtomachuꝫ mollifi tfluxū ⁊ ſacietatē an̄qͣꝫ hō cibi quā ariā aſſumat adducit ⁊ calefacit ma ātes ⁊ hn̄tes ep̄ar ⁊ ſtōachū caliduꝫ ctat ⁊ lenit/ fleuma v̓o auget ⁊ cogita eddit ⁊ auget ſomnū. Oꝑatiōes vero acuti ſunt reſolutio īciſio ⁊ putrefactio ſcd̓m Auic. Et ſcd̓m Raſiꝫ Acutū calorē auget ⁊ corpꝰ cito īfla mat ⁊ ſanguinē ādurit ⁊ ip̄ꝫ prīꝰ ī colerā rubeā mu cat ⁊ pꝰea in nigrā. Operatōes ſalſi ſcd̓ꝫ Auic. ſunt abſterſio ablutio exſiccatio ⁊ ꝓhibitio putrefactio nis. Et ſcd̓ꝫ Raſiꝫ dicte ſunt ī textu īmediate p̄cedēti i 2

Aperationes vero acetoſi ſunt ſecundū Auicrinfyi gidatio ⁊ inciſio. Et ſcd̓m Raſim Iceroſum coleraꝫ rubeā ⁊ ſanguine reprimit ⁊ vetre ſtrigit ſi ſtōacha ⁊ inteſtina mūda fuerit. Si āt fleumatis i eis fuerit ml̓titudo vētris facit fluxū/ ⁊ corpꝰ īfrigidat/ virtu tē quoqꝫ digeſtiuā debilitat a ꝓprie ī epate. Heruis vero ⁊ neruoſis mēbris nocumētū affert ⁊ corpꝰ de ficcat/ virtutē āt appetitiuā excitat. De operatiōibꝰ vo īſipidi dicit Raſis ꝙ aliqd̓ ē īſipidū qd̓ magis nutrit ſcꝫ qd̓ eqͣlitati magis vicinū ē. Alid̓ē qd̓ tꝑate calefacit. ⁊ aliud qd̓ tꝑate īfrigidat ⁊ ſi cū ip̄o fuerit ml̓ta hūiditas hūectabit ſi v̓o ſiccu fuerit deſiccabu Bis duo vipa facit mūdat detes/ dat acutu Uiſū qd̓ minōē īpſet/ minuit qd̓ habūdat Hic ponunt̉ quattuor iuuamenta vipe primuꝫ ē ꝙ vipa mundat dentes. Cuius cauſa eſt quia prop ter panem diutius inherētem dentibus qͣꝫ vinum ſo lū ſine pane limoſitas illa dencibus adherens a qua dentes luridi dicuntur a vino melius conſumitur ⁊ abſtergiturū Secundum eſt ꝙ acuit viſum quia prohibent malos fumos ad cerebrum aſcendere qui offuſcarent ſpiritus viſiuos per eorum immixtionē Et iſtud facit ex eo quia digerit materias malas in ſtomacho exiſtētes. Tercium eſt ꝙ minus digeſtum facit digeri quia facit clauſionemꝰ orificii ſtomachi confortat digeſtionem. Quartum eſt ꝙ ſuperfiuē Sigeſtum ad medium reducit. Et totum iſtud maxīe veritateꝫ habet de vipa panis cū vino dūmodo pa nis primo aſſus ſit aut ſupra prunas exficcatus.

dipolin ſicitmpapi etes/ datacut. it qd̓ iabinū lixx priuiū iſt qua pla in qͣ niſumua ⁊ adherinb ade ius eoſtiumitli lit viſuln qiula Maſcenſdeſt ui i imimmixiuli mattrias malaal ꝙ minius dicuſiſi ifici ſtomim xq inti pia vino duIad extlatinu
Omnibus aſſuetam iubeo ſeruare dietam Approbo ſic eſſe/ ni ſit mutare neceſſe Eſt ypocras teſtis qm̄ ſequit̉ mala peſtis Fortior eſt metha medicine certa dieta Quā ſi nō curas fatue regis ⁊ male curas Hic ponuntur aliqua documenta quoꝝ primum ōnibus bonū eſt ſeruare dietā conſuetam. Et n̄telligitur adminiſtratio cibi ⁊ potus documenti eſt qꝛ tranſgreſſio a cōſue umēto magno/ cōſuetudo enī ē altra tur naturā cuſtodire oportet ſic ⁊ cō īliter ſi cōſuetudo fuerit laudabilis ſeruare cōſuetā adminiſtrationē ci tiā oportet ſeruare cōſuetudinē ī ali turalibus propter eādē rationē. Vn̄ cōſuetus multū laborare ⁊ velit hāc ittere ⁊ in ocio viuere vel multo mi aliā ſpeciē laboris aſſumere ⁊ aliud nodum proculdubio multum ex hoc ſimiliter intelligit̉ in cibis ⁊ potibꝰ tis ⁊ euacuationibus ⁊ anime accidēti bus enī multum obſeruāda ē cōſuetu ibilis vel parū laudabilis vel indiffe nitate ⁊ malicia reſpectu huius ad quod debet fieri permutatio. Et circa iſtud ſciendū eſt ꝙ aſſueti exercitare vel laborare quibuſdā laboribꝰ cō ſuetis dato ꝙ tales ſint debiles vel ſenes minꝰ ledū tur ⁊ fortius laborant qͣꝫ ſi eſſent iuuenes incōſueti i 3

Et iſtud vult Ypocras ſecunda ā̄phoriſmoꝝ dicēs Aluēti aſſuētos ferre labores ⁊ Ijfuerinꝫ imbeciules aut ſenes inconſuetis. fortibus ⁊ iuuenibus faciliꝰ atio eſt quia iſti habent maiorem incu onſuetudinem ad iſtos labores iā con habita leuior eſt vt dicitur in com amphoriſmi. Et iſta eſt caliſa quare nes debiles vel ſenes qui ex cōſuetu rcent opus mechanicū facere aliqua oſſent eis fortiores aūt iuniores ⁊ mi nus ab eis ledunt̉ ſicut videmꝰ multorē debilē faci lius ſaccū eleuare qͣꝫ eo fortiore ⁊ fabrū ātiquū mi nus ledi malleationeqꝫ iuuenē fortē non conſuetū. Secundū documentū ē ꝙ mala peſtis.i. magnū noqꝫ mentū ſequit̉ ex permutatōne diete cōſuete vt vuli Ypocras niſi fuerit neceſſe eā permutare. Eſt autē neceſſariū eā permutare prīo qn̄ eſt illaudabilis ſic ꝙ ex ea perueniretur ad peſſimas egritudines ſicut cōſuetudo comedendi malos cibos in fine ex neceſſi tate perducētes ad malas egritudines. Tale enī ꝯſu etudinē ⁊ ſimiles neceſſe ē corrigere ⁊ permutare vl̓ totaliter vel faltē infra terminos latitudinis eaꝝ ſꝫ hoc debet fieri paulatiꝫ ⁊ ſecūdū quēdā ordinē. Hā ōis ſubita mutatio ijehementer nocet ⁊ ſpecialiter a cōſuetq̄ apincōſuexyt. Aecundo. neceſſe eſt ea permū xare n̄paliqui qͣ minus. Ieq̄s turi exͣ xij conſueta. ſe poſt ea ad eam ſe tranſtulerit. S epim quis ad qͣmne dſe tam ſe aſſueſcat. minus ab omni ledetur cum ſe ad eam tranſtulerit. Et iſtud etiam intelligenduꝫ eſt in altīs rebus nd naturalibus. Et iſtud eſt quod̓ dicͥt

vſt̓ rbuſtiſ iui ttqli m vrit̉ ioii toiſitu. ij mnadi oꝫ li vi lilſi int n pxeimtſtu indinailt mpordut ſi xj lpiuliiti
ecundā amphoriſmoꝝ. Ex multo tēpore Frreta. ⁊ſ cuerint deteriora inſueris minus mole ſtare ꝯfueuerunt/ oportet̉ igitur ad nō conſueta trāſ mittere. Et circa iſtud eſt ſciendū ꝙ quiſqꝫ debet ſi pi cauere ne vnius rei quantūcunqꝫ bona ſit ſibi cō ſuetudinem faciat quā ipſum ſeruare ſit neceſſariuꝫ verbi gratia fi quis vno cibo conſueto ſemper vta tur vel aliquo potu vt̓ totaliter ab eis abſtineat vl̓ dotmire vel moueri vel coyre totaliter aſſueſcat et ad hoc Frauiter aſtringatur/ maximum eniꝫ incurret nocumentum ſi interdum ab eiſdem oporteat abſtine re ſic igitur quodlibet corpus ſe diſponere debꝫ vt calorem ⁊ frigus pati poſſit ⁊ ad motiones ⁊ queli bet nutrientia aptus reddatur ⁊ vt ſomni ⁊ vigilia rum hocas manſiones ⁊ domos lectos ⁊ indumēta ſine leſione permutare poſſit quod quideꝫ poterit fi eri ſi conſuetudo non obſeruetur ad vnguem ſed in terdum ad inconſueta tranſiamus. Oportetigit̉ ad inconſueca aliquando permutare. Et iſtud bultꝭ Ra ſis quarto alinanſoris capitulo de conſeruatiōe cō ſuetudinum. Tercium documentum eſt ꝙ fortior et potior metha in medicando egruꝫ eſt adminiſtrare dietam certam quaꝫ ſi medicus non curauerit ⁊ ali am indebitam adminiſtrauerit fatue regit egrum et nale eumn curat: Et tirca iſtud eſt ſciendū ꝙ triplex dieta ſclilcet grona que eſt quaſt dreta ſanorum Atenuiſſima que eſt nihil dare vel qͣliaſi ⁊ media q̄ abſolute tenuis dicitur. Et iſta diuiditur in dietaꝫ tenuem declinantē ad latus groſſe ſicut aqua carnis dua ſorbilia ⁊ pullū ꝑui ⁊ declinantē ad tenuiſſimā i X

ſicut aqua ordei mellicratum ⁊ vinum. g ⁊ media que certa nominatur vt p̄cianlata ⁊ extremitates pullorum. Ex iſta pieta. xerta. in plu ribus cōuenit̉ egritū dinibls non tamen. in omnibꝰ Non enim conuenit in egritudinipus calibus oportet virtutem longoniat̉ ad victoriam ⁊ virtus cun tꝑe nō poſſet perdurare fine ma tet ergo in tali egritudine cipū ij nō cōuenit in acutiſſimis egritu terminant̉ in quarto die vel an uenit dieta renuiſſima vt buſtI phoriſmoꝝ ibi ad vltimas egritudines vltimē cura tiones ad perfectionē ſunt poxentes Quale. qd̓ ⁊ qͥn̄. quatū. quotiēs. ipbi dādor Iſta notare cibo debet medicus dietando Iniſto textu ponunt. ſex a medico cōſideranda in adminiſtratione plete. Primum e quale. x. cuius qualitatis debet eſſe cibus quia īegritudine calida debemus egrum dietare frigido cibo ⁊ in frigida ca lido. In humida ſicco. In ſicca humido. Verum eſt tū ꝙ naturalis complexio dicta ſibi ſimili conſerua ri debet vtivult Galienus tercia tegm̄ ibi callolorcalidioribus indigent ad iutorus frigroloraº frigi diorigus ⁊cͣ. Secunduꝫ eſt qulbid eſt cirtua ſubſta tie debꝫ eſſe cibus quia athlere ⁊ ruſtiet rortibus ex ercicus ſuppoſiti debent dierari cibo groſſo quia in eis vis digeſtiua eſt efortis ⁊ ſic non debent vtr ci bis ſubtilibus vt pullis caponibꝰ carnibꝰ vītulinis 14 3 ijꝫ Nin marmo Am 1u2

H1I ſalt bedinis quia iſteʳ caruts iij eis adurerētum aucnimis cito digererentur. quare neceſſe eſſet eis ſepecomedere: Hobiles vero ⁊ In ocio ninētes debent vti dieta ſubtilts ſubſtātię qꝛ xeis pirtꝰ digeſtiua ē debilis nō potens in groſſos cibos cuiuſmodi ſunt carnes porcine ſalſe ⁊ bouine ⁊ piſces ſole exſiccati. Si militer in egris egrotantes egritudinibus acutis de bent vti. ſubtiliori diēta qͣꝫ egrotantes egritudīni bus cronitis. id eſt longis ſicut quartanis. Tercium eſt quanbo. i. quo temporę dieta debet. pari quia in ſanis maxime debꝫᶠ at̄tendi conſuetupo. Vnde ī eſta te homines mane ſurgentes ⁊ conſueti his ſolum in die comedere/ debent comedere hora decima vel mo dicum ante ⁊ non expectare. medium diei propter nimium diei calorem. Similiter debent cenare hora ſexta el modicū poſt. Imhyeme vero debent pran dere h ecima vel duodecima propter longitu veinde cenare hora ſeptima vel modi naxime ſeruanda eſt conſuetudo. In tiam conſiderandum eſt tempus quia ī febribus ī poxiſmo vel ſtatim a̓tę poxiſmū vel ſtatī poſt nō eſt dandā dieta quia ſuſtatięante poxiſmū vel in poxiſmo detur naturs diuertitur: a digeſtione materie febris per. hoc ꝙ debetidigeſtioni tibi eſſe ī tenta. Et non̄ debet parioſtatim poſt poxiſinuꝫ quia virtus. adpuc. multum. debilitata eſt ep̄ poxiſmo im mediatē p̄ recedenti. Debet igitus dari mēta ante pa roxiſmum tanto tempore ꝙ poſſit digeri ante aduē tum paroxiſmi/ vel debet darie aliquo tempore poſt poxiſmum. Et iſtud eſt verum niſi timeatur magna

debilitasⁱ virtutis tungent̉ dando eſt cibus quiddu qꝫ tempore. Accidētibꝰ ent virtutē diſſoluentibꝰ cibꝰ ulico dādus ē vt vuit Galiens in ꝯmento illiꝰ āpho riſint prime ꝑticule cōtemplari at oportet. Quartuꝫ ē quātū.i. quātitas cibi ſumēdi qꝛ vt dictū ē pri quātitasᶠ cibi eſtate comedēqi ꝓ qualibet vice deb eſſe pauca qꝛ calorª naturalis tunc debilis ē ꝓpter nimias reſolutōes. In hyeme vero cibꝰ nna vice ſu mendꝰ debet eſſe multꝰ qꝛ virtus digeſtiua tunc foi tis eſt cū calor naturalis ſit vnitus propter friguꝫ circūſtansᶜ vt dictū eſt prius ibi Temporibus verQuintum eſt quotiens.i. quotiens in die ſit cibus veme dandus quia ineſtate debet ſepiꝰ dari antumno vel vere licet modicuꝫ pro qualibet vicę vt etiā prius dictum ē. Similiter virtute digeſtiua exiſtente debili ſepe ⁊ modicum de cibo eſt dandun birtute vero exiſtente forti poteſt multū dari ⁊ par cta vicibus. Sextum eſt vbi.i. in quo loco qꝛ cibꝰ nō eſt ſumendꝰ in loco frigido multū nec multū ca ſido ſed mnagis in loco temperato. Ius caulis ſoluit cuio ſubſtantia ſtringit Utraqꝫ qn̄ datur venter laxare paratur In hoc textu autor dicit tria primum eſt ꝙ ius caulis.i. aqua ⁊ maxime prime ebullitionis cauli ſi bulliantur ſoluit ventreꝫ. Cūius cā eſt quia in fe lijs ⁊ partibus exterioribus cauliuꝫ eſt virtꝰ quedā nitroſa abſterſiua debiliter inherens ⁊ facile ſepere bilis per modicam decoctionem ſiue ebullitionem que ſperſa per aquam ipſam laxatiuam reodit.

Et hinc etiā eſt ꝙ prīma aqua decoctionis cauliuꝫ Aa laxat̉ qͣꝫ ſecunda quiā iſta virtꝰ nitroſa ab ſterſiua per primā decoctionē plurimū ſeparat̉. Se cundū qd̓ dicit ē ꝙ ſub̓ſtātia cauliū ⁊ hoc pꝰ decoc tionē eoꝝ ſtringit ventrē. Et cā ē qꝛ ōis nirtꝰ qua laxaret ꝑ decoctionē ab ea ablata ē ⁊ manet ſubſtā tia terrea ſicca que ventre ſtringit. Terciū quod di cit ē ꝙ vtraqꝫ ſimut ſumpta ſcilicet aqua decoctiōis tauliū ⁊ ſubſtantia eorū laxant vētrem. Et catio ē quia virtus abſterſiua ⁊ introſa ī aqua manet gr̄a lia cuius totū laxat. ¶Pro maiori noticia ſciendum eſt primo ꝙ caules generant humore melancolicuꝫ ⁊ ſomnia mala mali ſunt ſtomacho/ parū nutriunt/ viſum obtenebrant/ ſomnumʳ inducunt menſtrua et vrinam prouocantꝭ vt partim ab Auicenna ſecūdo canonis ⁊ parti a Raſi tercio alinanſoris colligit̉. Decundo ſciendum ꝙ cōmeſtio caulis que decoctiō nis ſiue ſeminis eius prohibet̉ ⁊ retardat ebrietateꝫ vt videtur innuere Ariſtoteles tercta particula pro bleumatum querens propter quid caulis ſoluit cra pulam ⁊ idem volunt Raſis ⁊ Auicenna locis pre allegatis. Cuius cauſa poteſt eſſe iſta fecunduꝫ ali quos quia propter cōmeſtionē. caulis eleuantur fu ni valde groſſi ingroſſantes fumoſitates vini que Ingroſſate impediun tum penetra eē ad cerebrum pro pter earum groſſitudinem. Philoſophus vero. probleumate p̄ redicto aliam. dat cauſam aſtaꝫ ſcilicꝫ. qꝛ omnt quod trahit humidū vinoſum ad ſe ac a cor pore expellit ⁊ corpus infrigidat curat crapulam ſed caulis eſt huiuſmūdi ergo curac crapulam

Ꝙ āt caulis ſit huiuſmodi probat qꝛ ꝑ ſuccuꝫ cau lis qui eſt diureticus trahunt̉ humiditates vinoſe indigeſte a toto corpore ⁊ in veſicā deferuntur ⁊ ꝑ ſubſtantiam eiꝰ frigidā ſtipticam ⁊ terreā in ſtoma cho relictam non potentem penetrare infrigidat to tum corpus. Et per conſequens curat crapulaꝫ hoc modo quoniam ſuperfluitates ſubtiles que non po terant deorſum tendere propter caliditatē vini mo uentē eas ad ſuperiora vt ad cerebrum/ feruntur re preſſe deorſum ⁊ virtute ſucci trahuntur ad veſicā Eſt enim diureticus ⁊ menſtruorum prouocatiuus vt dictum eſt. Dixerūt maluā veteres qꝛ molliat aluū Halue radices raſe dedere feces Uulue mouerūt ⁊ fluxum ſepe dederunt Hic ponunt̉ tres proprietates ſiue effectꝰ malue quoꝝ primus eſt ꝙ malua mollificat ventreꝫ quia eſt vnum de remollitiuis. Sunt enī quattuor remol litiua ſcꝫ malua biſmalua branca vrſma ⁊ mercuri alis ex quibus cōiter fit cliſtere lenitiuum ⁊ mollifi catiuum quod valet ad fecum indurataruꝫ eductio nem. Et eſt duplex malua quedam enim eſt habens ſanguineos flores ⁊ alia eſt habens albos flores Et in iſta eſt maior ꝓprietas mollificādi qͣꝫ in pri ma. Secundus effectus eſt ꝙ radices malue abraſe educunt feces ⁊ hoc eſt quando ex ip̄is fiunt ſuppo ſitoria ſicut ſolent fieri de radice mercurialis. Terci us effectus eſt ꝙ malua facit fluxū menſtrui in mu lieribus ⁊ hoc eſt propter nimiā eius bumectatione

a lubrificationem qua vene matricis facillus a ſan cuine atuto finduntur. Et dicit plateariꝰ ꝙ certo experimento menſtrua prouocatꝭ Hentitur menta ſi ſit depellere lenta Uetris lūbricos. ſtoachi omeſqꝫ nociuos hic ponit autor vnum documentum de menta di cens ꝙ menta nō debet denominari hoc nomine mē ta ſi n at vim ſtatim auferendi vermes ven l. Menta enim magne ⁊ fortis ē aro igne amaritudinis ⁊ ideo quemad z vermes interficit ſic ⁊ menta. Et lo eius ſicut ⁊ abſinthii ⁊ non ſub um tamen qui a multum calida eſt adurens non comperit via cibi ¶Meruli tis. Bene tamen conuenit via me p ſutefti pi ichum confortat ⁊ ipſuꝫ calefacit iollificat vmipt pi ⁊ digerit ⁊ prohibec vomitū fleu ni quattuor im neū ⁊ ad coytuꝫ incitati propter. prſma ⁊ nim ſt in ipſa ⁊ humiditatē orculanā e lenitiuum ⁊ uiui ſanguinis. Et conferti ad morſum n in durataruꝫ iueſt propria ad illup. Et ſi fruſtra ip in enim eſtiulm ſius in lacte dimittuntur nō caſeatum vt colligitur ns alboa fium ex quicēna ſecūdo canonis capiculo de menta. Ng 1 ollifitipiū̄ ip Cur moriat̉ hō cui ſaluia creſcit in orto radites nalut iuſi Carea pim mortis nō x mepſcame ſtprtis do ex ip̄ifimnim aitr umuliu¶ Saluia ꝯfortat neruos manuūqꝫ tremore urū irimumdi tallū ⁊ eius ope febris acuta fugit niū tuꝰ hiniiua.

Saluia. caſtoreū lauēdula. p̄mula veris Naſtur. athanaſia ſanāt paralitica mēbra Saluia ſaluatrix nature conſiliatrix In hoc textu autor principaliter tria facitꝭ prīo innuit magnam vtilitatē ſaluie querēs ꝑ modū du bii Cur hō moriat̉ in cuius orto creſcit ſaluia. Ao hoc reſpōdetur in ſecundo verſu ſic ꝙ nulla ē medi cina creſcens in ortis q̄ ꝓhibeat mortē qͣꝫuis in or tis bene creſcat medicina prohibens putrefactioneꝫ corporis ⁊ humiditatē naturalē defendens ne cito diſſoluatur. Et iſtud innuit Auicenna tercia primi ca. ſingulari dicens Et ars quidē ſanitatē cuſtodie di non eſt ars que a morte ſecuros nos faciat neqꝫ corpus ab extrinſecis nocumentis muniat neqꝫ vnū quodqꝫ corpus ad vltimā vite longitudinē ꝑducat que eſt ſecunduꝫ hominē abſolute ſed de duabus re bus ſecuritatem prebet putrefactionis penitus pro hibitione ⁊ defenſione hūiditatis ne cito diſſoluat̉ Secūdo ponit tres effectꝰ ſaluie quoꝝ primus ē ꝙ ſaluia ꝯfortat neruos quia exſiccat humiditates q bus impediuntur ⁊ relaxantur nerui. ſecundus eſt ꝙ remouet tremorē manuum. Cuius cā eſt qꝛ ꝯfor tat neruos vt dictū ē Iā ōe ꝯfortans neruos tremo rem remouet cum tremor cauſet̉ ex debilitate neruo rum. Et propterea ſenes aliqui ⁊ vetule ſpecialiter imponunt potui ſiue cibo eorum folia ſaluie. terciꝰ eſt ꝙ remouet febrem acutam id eſt impedit eam ne contingat. Cuius cā p̄t eſſe qꝛ exſiccādo hūores ip̄e dit eoꝝ putrefactōeꝫ ad quā poſſꝫ ſeqͥ febris acuta

nos faciat in a mumat̉ ntdiua lonqirutint pllo ne ſeid de duitiui ⁊ peuula
Et ꝓ maiori noticia ſciendū ē ꝙ ſaluia ē calida et ſicca ⁊ ideo nō multū ꝯpetit ꝑ ſe via cibi. Ꝙꝛ tn̄ ip̄a ſaluia multū ꝯfortat neruos hoīes in ſanitate mul tu vtunt̉ ſaluīa dupliciter/ primo quidē cōponēdo ex ea vinū ſaluiatū quo vino hoīes in latitudine ſa nitatis vtunt̉ ſpāliter in principio menſe ⁊ ꝯpetit hmōi vinū paraliticis ⁊ epilenticis moderate ſump tum recedente purgatione antecedētis medicine. Secund ſaluia in ſalſis Hā excitat appetitū tomachus fuerit repletus malis hu indigeſtis. Et ē duplex ſaluia ſcꝫ t lata folia ⁊ magna. Alia eſt que s dicitur ⁊ habet minora ⁊ ſtructi id medicos dicitur lilifagus. Ter or ſex res medicinales valentes in 18. Et dicitur ꝙ ſaluia. caſtoreum lla veris. naſturcium ⁊ athanaſia embra paralitica.i. paraliſi tacta e ſaluia autē cauſa patet ex dictis ſt ſaluia confortat neruos qui in ſunt. Et eciam quia ſaluia calida it materiam fleumaticā inbibitaꝫ paraliſis. De caſtoreo patet quia xime confortatiuū calefactiuum ⁊ ruoꝝ. Dicit enī Auic. ſcundo canōis ca. de eo ꝙ eſt ſubtilius ⁊ fortius ōī quod calefacit ⁊ exficcat. Et poſtea dicit ꝙ confert neruis ⁊ calefa cit ⁊ confert tremori ⁊ ſpaſmo humido ⁊ ſtupori et paraliſi. Et poſtea adhuc ſubdit ꝙ non eſt aliquid magis iuuatiuum ventoſitati in aure qͣꝫ

ip̄m cum ex caſtoreo accipit̉ quātum eſt lens vna ⁊ diſſoluitur in oleo nardino ⁊ diſtillatur in eam. Plures alios effectus habet caſtoreum quos Auicē na narrat loco preallegato. Et eſt caſtoreū teſticulꝰ cuiuſdā animalis marini quod dicit̉ caſtor. Et ole um de caſtoreo etiā multuꝫ valet in paraliſi ſicut ca ſtoreum poſt euacuationem materie quia tunc illā materiā que reſidua eſt conſumit ⁊ neruos cōfortat De lauendula etiā patet quia ſua aromaticitate cō fortat neruos ⁊ ſua calefactione cōſumit materiaꝫ paraliſis. De p̄mula veris etiā patet qꝛ ſua aroma ticitate ⁊ calefactione ꝯfortat neruos. Et dicit̉ pre mula veris quia eſt de primis aromaticis in vere creſcentibus. De naſturcio paret quia naſturciū eſt calidum ⁊ ſiccū ſubtiliatiuum ⁊ inciſiuum ⁊ reſoluti uum quare aufert materiā paraliſis. Et dicit Auic ſecundo canonis ca. de eo ꝙ cōfert omni mollifica tioni neruoꝝ quia calefacit ⁊ educit fleumata ⁊ mū dificat neruos a fleumate. Et ideo cōſulunt medici vt naſturciuꝫ in quadrageſima edat̉ propterea qꝛ cibi quadragenales ſunt fleumatici. Et ē naſturciū herba cōis creſcēs in locis frigidiſſimis ſcꝫ in locis petroſis ⁊ aquoſis vbi ſunt multi fontes. De atha naſia vero que alio nomine dicit̉ tanacetuꝫ teutho nice tente vel reynvaen̄ patet quia iſta herba habꝫ virtutem purgandi fleumata ⁊ ſua caliditate exſic cat neruos. Et etiā habet virtutē purgādi vernes ⁊ materiā ex qua generātur Et ideo gallici cōiter ī diebus paſchalibus vtunt̉ athanaſia frixa cū ouis ad purgādum fleumata ex piſcibus in qͣdrageſima

Iia aidna fruint̓ pp ia in vepreplnul. Etē nullſſinis ſq iua fontis. Iultanatemūꝭ it quia iſta lutulū q ſua calipitur te pulpibi ſumu
generata ex quibus facile generātur vermes in diſ poſitis. Et in fine textus autor ſubdit ꝙ ſaluia di citur quaſi ſaluatrix nature. Hobilis ē ruta quia lumina reddit acuta Auxilio rute vir quippe videbis acute Ruta viris coytū minuit/ mulieribꝰ augꝫ Nuta facit caſtū dat lumē et ingerit aſtum Cocta facit ruta de pulicibus loca tuta nit autor quattuor effectꝰ rute primꝰ eſt Et ꝓprie ſuccus eiꝰ vt dicit Auic. acu s ca. de ea ⁊ priꝰ dictum ē ibi Allea dus ē ꝙ ruta minuit deſideriū coeū mulieribꝰ auget. Cuiꝰ cā p̄t eē iſta itate ⁊ exſiccatione ſpina in viris ibtile ē ⁊ aereū ſed in mulieribꝰ ſub quia in eis ſꝑmna ē aquoſuꝫ ⁊ frigi agis ad cōitū incitat ꝓpter ſubtili itē ſpermatis ex ruta. Terciꝰ effectꝰ cit aſtuciam.i. facilem apprehenſio iem alicuiꝰ medii in cauſa ſubtili qꝛ actionem ⁊ exficcationē ſubtiliat ſpiri tus ⁊ ſic ingeniū clarificat. Quartꝰ effectꝰ ē ꝙ deco ctio rute effugat pulices ⁊ hoc ſi ex ea irroretur do mꝰ qꝛ interficit eas ſecundū ꝙ cōiter dicunt medici Et ſecundū Auic. ſexta quarti tractatu tercio ca. de effugatione pulicū. Quando aſpergit̉ domus cū in fuſione coloquinti de ſaliūt pulices ⁊ fugiūt ⁊ ſimili ter ex decoctione rubi. Ec poſtea ſubdit Auicenna. k

Et dixerunt quidaꝫ qn̄ ponitur ſanguis hyrci in fo uea in domo aggregant̉ pulices apud eum deinde moriuntur. Et ſimiliter aggregantur ſuper lignū li nitum ex adip̄e ericti ⁊ effugiunt ex odore caulis et foliorum oleandri. Et ſecundum aliquos nihil ma gis deiectiuum eſt pulicumqꝫ res fortis odoris ⁊ er go ruta valet menta mentaſtrum lupulus ⁊ ſuperō nia feces vel vrina equi. Item domus irrorata ex decoctione ſeminis rape occidit pulices. Et ſi fumi getur domus ex cornu taurino fugiēt pulices. Pro captione tamen earum nihil melius eſt qͣꝫ impoſitio pauci bombacis in lecto quia in illo aggregantur De cepis medici non conſentire videntur Colericis non eſſe bonas dicit galienus Fleumaticis vero multū docꝫ eſſe ſalubres P reſerti ſtomacho pulchrūqꝫ creare colorē Contritis cepis loca denudata capillis Sepe fricās poteris capitis reꝑare decorē Hic loquitur autor de cepis. Et dicit quinqꝫ pri mum eſt ꝙ medici diſſentiunt de natura ceparum qꝛ aliquibꝰ videt̉ ꝙ cepe bone ſunt fleumaticis. Ali qui vero ꝙ eis non valent ſicut forſan Raſis vult quia dicit eas cercio alinanſoris generare humo res ſuperfluos in ſtomacho⁊ fleumaticos. Secundū eſt ꝙ Galienus dicit. cępas multum obeſſe colericis Cuius cauſa eſt quia pt dicit Auic. ſecundo canōis ca. de cepe/ cępe eſt calidū in tercio ⁊ ergo nocet cali dis vt ſunt colerici. Tercium eſt ꝙ ceꝑe multū valē

fitum aticis qꝛ ſunt calide inciſiue ſubtiliatiue abſter ſine ⁊ aperitiue qͣre fieumaticos hnores ⁊ viſcoſos ī fleumaticis multiplicatos digerunt īcidūt ſubtili ant ī abſtergunt. Quartū ē ꝙ cepe valēt ſtōacho qꝛ mūdificāt̉ ip̄m a fleumatibꝰ ⁊ ip̄ꝫ calefaciūt ⁊ ergo dicit Auic. loco p̄ allegato ꝙ illud qd̓ ex cepe comedi jter ſuā caliditatē ꝯfortat ſtomachū debilem tur qͣ tud etiā decorāt colorē faciei qꝛ nō eſt ꝓp faciei eē viuidū ſtomacho exn̄te ml̓ aut repleto malis humoribꝰ crudis uintum ē ꝙ loca depilata.i. loca pi ſiue crines recuperāt ſi ꝯterant̉ ce fricent̉ loca depilata. Et iſtud veꝝ accidit propter opilationē poroꝝ ſaterie ſub cute qꝛ cepe aperiunt po nateriā malā que ſub cute ē ⁊ bonā it. Et ergo fricatio cuꝫ cepis valet ū vt vult Auic. ſecundo canonis ca. na quarti ca. de cura alopicie. Et fert textus ꝙ capitis decor poterit im fricationem cuꝫ cepis qꝛ capitis t. Pro maiori noticia effectuuꝫ cepa rum ſciendum eſt ꝙ ceꝑe excitant coytum/ appetituꝫ prouocant/ faciē rubificant/ cuꝫ melle verrūcas era dicant/ ſitim faciunt/ intellectui nocēt quia humorē malum groſſum generant ſaliliā multiplicanti ⁊ ſue cus earūt conferc aque deſcendenti in oculū ⁊ abſter git viſum ſicut colligitur ex Auic ſecundo canonis capitulo allegato. Sciendum vlterius ꝙ cepe tritecum melle ⁊ accto conferube morſui canis rabidi k

⁊ ergo quidam ſuperaddunt textui orecedenti iſtos duos. ver ſus Appoſitas perhibent morſtis cutare caninos. Si trite cum melle prius fuerint Vaceto Et de iſto etiā prius dictum eſt ibi Allea mix ruta. Eſt modicū granū ſiccū calidūqꝫ ſinapis Dar lacrias purgatqꝫ caput tollitqꝫ peenū ¶ Hic autor duo facit primo ponit complexioneꝫ ipſius gr̄an ſinapis dicens ꝙ granum ſinapis eſt modicum granum calidum ⁊ ſiccum quod verum eſt quia eſt calidum ⁊ ſiccum bſqꝫ ad quartum gradū ſecundum Auicennam ſecundo canonis capitulo de ſinapi. Secundo ponit tres proprietates ſiue effec tus gr̄ani ſinapis. primus effectus eſt ꝙ cōmouet lacrimas. Cuius cauſa ē quia ſua caliditate nimia ſubtiliat ⁊ diſſoluit humiditates cerebri ex quibus tunc propter eaꝝ fluxuꝫ proueniunt lacrime Secū dus effectꝰ ſeminis ſinapīs ē ꝙ expurgat caput cerebrū mundificādo ⁊ abiſtergēdo huipitates fleu maticas a capite. Expurgat etiā caput naribꝰ īpoſi tum ꝓuocādo ſternutationē ſua mordicatōe ⁊ ideo īponit̉ naribꝰ appopleticoꝝ. Per ſternutatōnē āt ex pellūt̉ nocumēta cerebri. Et ſil̓iter ſemē ſinapis ſua caliditate ſubtiliat. fleumata ⁊ diſſoluit illa q̄ opi lāt meatꝰ cerebri ex quoꝝ opilatōe ſequit̉ appople xia. Et ſic relinquit̉ ꝙ ſęmen ſinapīs eſt valde inſci ſiuum fleumatis ⁊ cōſunpcluum ⁊ mundificatiuuꝫ Tercius Aectus eum cōtuit venenum. Eſtud con corgat cum dicto. Auiceme. loco preollegato. ſcuſcꝫ permes. venenoſi fumo. p. fugiū V Q Qb ¶SaA S6 1F45 A

cindunt vligit vimi xqulia IIſaſt it uurlbūu xpicatōt il iutatōntum at lpi pis eſt vulpe li mundificati Ruiſli
Crapl̓a diſcutit capitis dolor atqꝫ grauedo hurpuream dicunt piolā curare caducos Hic ponuntur tres proprietates ſiue effectus vi oſe primus effectus eſt ꝙ viola habet proprietatē ſedandi ebrietatem. Cuius cauſa poteſt eſſe quia vi ola odorem habet temperatum atqꝫ ſuauem ⁊ talis maxime eſt cōfortatiuus cerebri/ forte enim cerebrū nō patitur cito ebrietatem ſed debile. Et etiā viola re cerebruꝫ infrigidat ⁊ ſic ineptificat idum funum calidum. Secundus ef ola ē ſedatiua doloris capitis atqꝫ iſtuo verum eſt de dolore capitis ex lt Auic. ſecundo canōis ca. de viola s tercio alināſoris ⁊ meſue. Et rō ē gida ⁊ ſic repugnat cauſe calide. Ter dicit̉ curare caducos.i. epilenticos nter in textu dicunt qꝛ cōes autores nō attribuunt iſtuꝫ effectū viole. Et ergo ſi iſte effe ctus cōueniat viole. Cauſa eius p̄t eſſe quia prop ter aromaticitatem viole cerebrum cōfortatur quo exiſtente forti a modicis nocumentis non leditur et per conſequens etiam non incurrit epilentiam que dicitur parua appoplexia ex opilatione neruorum ſtuſiciuorum contingens De vrtica Egrisi dat ſonū vōitu quoqꝫ tollit ad vſū Compeſcit tuſſim veterē colicisqꝫ medet̉ Helit pulmonis frigo vētrisqꝫ tumorem k 3

Omnibꝰ ⁊ morbis ſubueniet articulorum ¶ Hic ponunt̉ ſeptē effectꝰ vrtice quoꝝ primus eſt qͣ vrtica dat egris ſomnū qꝛ ē ſubtiliatiua ꝙ inciſi ua ⁊ abſterſiua fleumatis ⁊ groſſoꝝ humoꝝ naturā grauācium ⁊ ſomnū īpediētium. Secundꝰ effectꝰ eiꝰ ē ꝙ tollit vomitū ⁊ vſum vomitꝰ. Et rō ē qꝛ vomi tus ⁊ nauſea multū accidūt ex humore viſcoſo cuiꝰ vrtica ē inciſiua. Terciꝰ ē ꝙ vrtica ſedat tuſſim anti quā ⁊ maxīe mel in quo tꝑata fuerīt ſemina vrtice qꝛ vrtica de pectore fleuma expellit viſcoſum ſcd̓m Raſim tercio alināſoris. Et ſil̓iter eiꝰ ſemē cū maxi me ſint inciſiua abſterſiua ⁊ ſubtiliatiua. Et dicit Auic. ſcd̓o canōis ca. de vrtica/ ꝙ cū bibit̉ cū aquā ordei mundificat pectꝰ ⁊ qn̄ decoquunt̉ folia eiꝰ in aqua ordei educit hūores groſſos qui ſunt ī pecto re ſed eiꝰ ſemen ē forciꝰ. Quartꝰ ē ꝙ cōuenit colicia .i. colicā patientibꝰ qꝛ vrtica ē inciſiua ſubtiliatiua reſolutiua ⁊ abſterſiua hūiditatis fleūatice aut vē toſitatis groſſe ex quibꝰ ꝓuenit colica plurimū. Et ē colica egritudo doloroſa ī inteſtino dicto colon ſi cut yliaca egritudo doloroſa ī īteſtino dicto ylion. Quītꝰ ē ꝙ vrtica pellit frigꝰ pulmōis ⁊ hoc ē ꝓpter ſui caliditatē. Sextꝰ ē ꝙ vrtica ē ſedatiua tūoris vē tris qꝛ reſolutiua ē vētoſitatis ex qͣ vt plurimū fit cumor vētris. Sepcimꝰ ē ꝙ vrtica ſubueīt doloribꝰ articuloꝝ.i. tūccuraꝝ ſicut arcetice ſciatice ⁊ podagre Et hoc verū ē qn̄ proueniunt a materia frigida fleu matica groſſa Cuius: cauſa eſt qꝛ vrtica ē calefacti ua inciſiua ſubtiliatiua materie fleumatice groſſe. nun

iii ni atula Erdidi vuiuiblt tl idia uiquuſt̉ falia qpū aſſos qui ſunt ī puu ant) ē ꝙꝫ cōuent coliu a t inciſiua ſibtillatia itatis fituante alr u lica plutmū fꝙ dicto colanino dicio plto ia a hoc ē xum atiua tūonaſi vt pluriniſi Ibnait dplonla atiteq potupt id hupuſticatuimiti matiſt pͥb
Ec preter iſtos effeccus ſecundum Auicennā ſecundo canonis. ca. de vrtica excitat coytum proprie ſemen eius cums vino/ ⁊ aperit orificium matricisꝭ ⁊ ſoluē do educit fleum a ⁊ humorem crudum ſua abſterſio ne ⁊ non cuꝫ. vircute ſolutuīa que ſit in ipſa. He ta men aliquis inigutture ex urtica aut eius ſemine le datur bonum eſt ꝙ poſt eius ſumptionem. hibatur aliquid de oleo roſaceo. Et eſt vrtica calida in prī cipio tercii grādus ⁊ ſiccaun ſecundo ſecunduꝫ Aui cennam loco ꝑre allegatō yſopus ē herba purgās a pectore fleuma nōis opus tu melle coquat̉ yſop ximiū fertur reparare colorem īeffectus yſopi quoꝝ primꝰ ē ꝙ yſō euma a pectore. Cuiꝰ eā ē qꝛ yſopus ſicca in tercio multū abſterſiua diſ imptiua bm̄ditatis flātice ⁊ habꝫ reſ ſuper p̄tes pectoris ⁊ propterea yſo dicit̉ purgare fleuma a pectore. Se ē ꝙ etiā valet ad purgādū pulmo dem de cāt. Et proprie ſi coquat̉ cū etiā eſt abſterſuiuꝫ ⁊ abſterſione mel ix abſtenſio yſopi. Et iſtud ideꝫ vult do canonis capitulo de Yſopo dices fert pectaran pulmonū patientibus a untiquis mieius. decoctio cum. ficubus ⁊ melle ſimiliter: Tertius effectus ē ꝙ facit bonū cō lonem faciei. Et iſtud etiam mult Auicenna loco ꝑ re allegato dicens ꝙ eius potus efficit colorē bonum k 4

Et preter iſtos effectꝰ ſoluendo educit fleuma qper mes vt vult Auicenna ibidē. Et ſecundū plateariū vinum decoctionis eius matricem mundificat a ſū per fluis humoribus ⁊ abſtergit. ri Inatirim Intnoq ꝯici ¶ De cerifolio Appoſitū cantris Hritu tuꝫ melle medetur Cum vino potum poterit ſedare Sepe ſolet vomitū vētrēqꝫ tener ¶ Hic ponuntur tres effectus cerifoluimus eſt ꝙ cerifolium tritum cumʳ melle ⁊ ſuperpoſitum can cro curat ipſum. Et iſtud iōem dicit platearius cade cerifolioª. Et eſt cancer apoſtema melancolicum corrodens partes corporis tam carnoſas qͣꝫ neruo ſas. Et dicitur cācer quia procedere videtur vt can cri. Secundus effectus eſt ꝙ cerifolium bibitum cū vino abſcindit dolorem ventris; Cuius cauſa eſt quia ventris inflationem de groſſa ventoſitate ex qua prouenit dolor mitigat cum ſtomachi ventoſi tatem ⁊ omnium viſcerum ſoluit ⁊ opilationem ape rit. Et ad hoc etiam coadiuuat vinum. Tercius effe ctus eſt ꝙ cerifolium ſedat vomituꝫ ⁊ fluxū vētris Cuius cauſa eſt quia cum cerifolium calidum eſt in tercio gr̄adū ⁊ ſiccuꝫ in fecundo materiā illā digerit ⁊ exfictat ex qua prouenit vomitꝰ. EEtq iſtud maxie verū eſtemdomitꝭ aut ſolutio vetris Prouentunt a materia frigida fleumarida: Eo p̄ter iſtos effectus ꝓuocat prinā qmēſtrua q ſoluit doloceꝫ ſaceris reiſu. num ⁊ velice ⁊ precipue datum cū mellicrato. Rod gitꝰ incirtuſsM6 016 L

Ix vt uſ
Enula campana reddit drecordia ſana cuiū Iucco rule ſi ſuccus ſumitur hulus Affirmant ruptis nil eſſe ſalubrius iſtis Hic ponunt̉ duo effectꝰ enule cāpane/ quoꝝ pri mūs ē ꝙ enula cāpana ꝯfortat p̄cordia.i. orificiuꝫ ſtomachi quod proprie p̄cordiuꝫ dicit̉ ſiue mēbra a. i. mēbra āhelitꝰ qͥ vicina ſunt cordi Et ſpiritu pāliti 9. Ꝙ āt ꝯfortet orificiū ſtomachi cęnule ſit ꝯdorifera ꝯfortat mēbra āt ſtomachi mēbrū neruoſuꝫ ē. Ꝙ a ſpiritualia patet qꝛ vinū factuꝫ cat̉ vinū enulatum mūdificat pec t vult Auic. ſecundo canonis ca. de ti ā ſcd̓m ip̄ꝫ ibidē deglutita cū meſ uendum ⁊c ex eis que letificant ⁊ ecundus effectꝰ ē ꝙ ſuccꝰ enule cuꝫ ie valet ruptis.j. patientibꝰ ruptu inteſtinoꝝ ad burſam teſticuloꝝ ⁊ iptura ē propter. ventoſitate quia iccꝰ rute ⁊ enule. Et p̄ter iſtos effec ē ſtomacho malis humoribꝰ repleto tiones ępatis ⁊ ſplenis vt vult. Raſis tercio alināſoris. Et cōfert. ōibus leſionibꝰ ⁊ dolo ribus. frigidis ⁊ cōmotionibꝰ ventoſitatum ⁊ Infla tionia ſecundum Auicennam loco preallegatohō aiixꝯM θοM ¶ De pulegio pNad tgerꝭ armam a Cum vino toleram rigra potatā repellipncj Anm Sic dicut vetere iumptū curart podagraꝫ

Hic panuntꝭ duo effectꝰ pulegii quoꝝ primus: ꝙ pulegiū ⁊ prīcipaliter aqua eiꝰ ſumpta cū vino aipurgat colerā igrā. Recundꝰ ē ꝙ pulegiū habet ꝓ prietatē curādi pōdogrā veterē ex quo habet̉ ꝓprie tatē liquefaciēdi ⁊ diſſoluendi fleuma ex quo podo gra ſepiꝰ generari ſolet. Et circa iſtud ē notādū qͥ vt dicit plareariꝰ pulegiū ē calidū gradu/ ſubtilē habet ſubſtantiā v tatiuā ex aromaticitatę(aperitiū litatibꝰ/ attractiuā ex ignea ſubi cōſumptuuā ex calore ⁊ ſiccitate. ctionis eius valet contra dolorem ſtomachi ⁊ inte ſtinorum ex frigiditate vel ventoſitate. De naſturcio Illius ſucto crines retiuere fluentes Alitus aſſeritur dentiſqꝫ curare dolorem Et ſquamas ſuccꝰ ſanat cū melle punctus ¶ Hic ponunt̉ tres effectus naſturcii quoꝝ primꝰ ē ꝙ naſturciū habet proprietatē retinendi crines de fluentes ⁊ hoc ſi caput vngatur cum ſucco eius vel ſi aqͣuta vel ſuccus eius bibatur ⁊ hunc effectum tā git Auicenna ſecundo canōis ca. de naſturcio dicēs Retiner capillos cadētes hibitum ⁊ linitum. Secun dus eius effectus eſt ꝙ curat dolorē dentium ⁊ hoī maxone ex cauſas frigida quiā naſturcium eſt incui uum refolutiuum ⁊ calefactiuuꝫ vt patuit̉ bruja il Cur moriatur homo. Uercius effectijs eius ē qꝫ ſpt cus eius habet ꝑroprletatem curandi ſquamas

pelli adherentes qn̄ ſumitur cum melle ⁊ ex eo linit locus. Et cauſa eſt quia tales ſquame generant̉ ex fleumate ſalſo. Haſturcium autem vt predictuꝫ eſt omne fleuma purgat ⁊ ergo per intus ſumptum ꝓ hibet cauſam ſquamarum ⁊ ab exterius linicum ſua abſterſione eas abſtergit ⁊ maxime cum melle quia hoc etiam abſterſiuum eſt ⁊ ſic iuuat abſterſionem naſti preter iſtos effectus naſturcium exſic vacuitatis ventris/ mundificat pul et aſmati ⁊ in medicinis aſmatis po uo quod eſt in ipſo de inciſione et lefacit ſtomachum ⁊ epar ⁊ confert s ⁊ proprie quando ex eo fit empla le ⁊ facit euomerre coleram ⁊ educit eam olucione/ augmentum efficit in coitu ⁊ ſoluen do educit vermes ⁊ prouocat mēſtrua vt vult Aui cenna ſecundo canonis loco preallegato ¶ De celidonia cecatis pullis hac lumina mater vrundo plinius vt ſcribit̉ qͣꝫuis ſint eruta reddit ¶ Hic ponitur vnum notabile de celidonia. Et eſt ꝙ quando pulli yrundinis excecati fuerint tūc ma ter affert celidoniam ⁊ cum ea fricat oculos pulli ex cecati ⁊ ſic viſus reſtituitur. Et per hoc oat innuere autor ꝙ celidoniā maxime confortat viſum. Et iſtud etiam manifeſte patet quia. in medicinis balen tibus contra debilitatem viſus communiter ponit̉ Et eſt celi donia herba nota glaucum habens ſuccūs

Cauſa āt quare ip̄i vrundini data eſt virtꝰ cognoſ cendi celidoniā plus qͣꝫ alijs auibus poteſt eē iſta quia pulli yrundinis ſepuis cecitatem patiunt̉ qͣ pulli aliarum auium quia feces vrundinum habent vim excecatiuam oculorum ⁊ ſepius patiuntur a fe cibus matrum. Et eſt ſciendū ꝙ ſecundū plateariū celidonia eſt calida ⁊ fic̄ca in tercio gradū. Et ex qͥ litatibus ſuis ⁊ ſubſtantia habet virtutē diſſoluen di cōſumendi ⁊ attrahendi. Et radices eius trite et iij vino decocte valent ad purgāduꝫ caput ⁊ viulā ab humore fr̄o ⁊ hūido ſi patiens funuꝫ per os reci piat ⁊ poſtea vinum gargarizet. De ſalice Auribus infuſus vermes ſuccus necat eiCortex verrūcas in aceto cocta reſoluit Homorum ſuccꝰ flos partus deſtruit eius ¶ Hic autor tria dicit de ſalice/ primū ē ꝙ ſuccꝰ ſā licis auri infuſus interficit vernes auris. Et iſtud poteſt prouenire propter ſtipticitatē ⁊ exficcationē eius. Et ē hic ſciendum ꝙ ſcd̓m Auic. ſcd̓o canonis ca. de ſalice. Non eſt aliquid magis vltimū qͣꝫ ſuccꝫ folioꝝ eius in cura ſaniei que currit ex aure. Scd̓m eſt ꝙ cortex ſalicis.i. extrema pars eius in aceto de cocta reſoluit verrucas. Auicēna vero loco prealle gato dicit ꝙ eiꝰ cinis et adicat verrucas ſinitꝰ cū ace to ⁊ iſtudē propter vebementē exficcationē cineris eiꝰ. Pro deletione tamen verrucaꝝ non eſt aliquid magis abſcindens verrucas qͣꝫ fricatio porculace

ſuper verrucas. Et facit hoc portulaca ſui ꝓpͥrieta te n nō qualitate ſcd̓m Ac. ſcdo canōis ca. de por tulaca. Terciū ē ꝙ flos ſalicis ⁊ ſuccꝰ pomoꝝ.i. fruc tuit ciꝰ nocēt partui qꝛ propter ſtipticitatē ⁊ exſic cationē eoꝝ reddunt partum difficilem. confortare crocus dicatur letificando Hēbraqꝫ defecta confortat epar reparā do Hic ponunt̉ aliqua iuuamēta croci quoꝝ primū eſt ꝙ crocus cōfortat corpus humanū letificando. Et circa iſtud eſt ſciendū ꝙ crocꝰ tantā proprietatē habet letificandi ꝙ datus in maiori quātitate qͣꝫ de beat interficit letificando ſiue ridendo. Vnde dicit Auic. ſecundo canōis ca. de croco ꝙ tres aurei de ip ſo interficiūt letificādo. Et ē aureꝰ pōdus dragmē vniꝰ ⁊ ſemis. Scd̓m ē ꝙ crocꝰ cōfortat mēbra defe cta ⁊ principaliter cor. Cōfortat etiā ſtomachū ꝓp ter ſuā ſtipticitatę ⁊ caliditatē. Et ꝓpter eādē cām etiā reparat ep̄ar ⁊ maxīe propter ſtipticitatē q̄ nō permittit diſſolui epar. Himiꝰ tn̄ vſus eiꝰ inducit rauſeā ⁊ deicit appetitū. Et iſtud innuit Auic. loco p̄. Aegato dicens. Ip̄e facit nauſeā ⁊ deicit appetitum propterea ꝙ oppoſitus ē acętoſitati que ēſtoma cbo ex qua ē appetitus. Et q̄reter iſtos effectꝰ ē faciens ſomnū ⁊ obtenebrās ſenſūs ⁊ cū bibit̉ in vino mebriat abſtergit̉ viſum ⁊. pxohibet fluxū ad ip̄mi facit anhelitum facilem ⁊ coptorcat inſtrumenta anbelitus lexcitat coytum ⁊ prouocat prinaꝫ vt vult Ilucennia loco preallegatō. 16 8Hd mtOs eg De porro
An

Reddit fecundas ꝑ manſum ſepe puellas Iſto ſtillantem poteris retinere cruorem ¶ Hic ponuntur duo iuuamēta porrū/ primū eſt ꝙ porrum per māſum.i. per comeſtione eius reddit pu ellas ſepe fecūdas. Cuius ratio poteſt eſſe quia ſecū dum Auicennā ſecundo canonis ca. de por ꝯfert coartationi matricia ⁊ duriciei que e ſunt eſſe impedimenta conceptio ꝙ porrum abſcindit fluxum ſang vult Auicenna loco pręallegato. I iſAr ctus eius dicti ſunt prius ibi Allea nux ruta Qd̓ piper ē nigrū nō ē diſſoluere pigrum Fleumata purgabit digeſtiuāqꝫ iuuabit Lencopiper ſtomacho ꝓdeſt tuſſiqꝫ dolorꝭ Utiſe preueniet motum febriſqꝫ rigorem Hic ponunt̉ multa iuuamenta piperis ⁊ primo tri a piperis nigri quorum primum eſt ꝙ piper ni grum non eſt pigrum in diſſoluendo.i. reſoluendo propter fortem eius caliditatē ⁊ ſiccitatē eſt enī cali dū ⁊ ſiccū in qͣrto. Scd̓ꝫ ē ꝙ purgat fleumata quia attrahit ex interiori corpore fleuma ⁊ ip̄m ꝯſumit ſimiliter fleuma in pectore ⁊ ſtomacho inuiſcatū re mouet ip̄m calefaciēdo ſubtiliādo ⁊ diſſoluēdo Ter cium ę ꝙ eſt iuuatiuum digeſtiue. Et iſtud patet pe Auicennā ſecundo canōis ca. de pipere. dicentē ꝙ pi per eſt digeſtiuum faciens appetitū. Et iſtud marie intelligenduꝫ de pipere lōgo quod ē magis ouenies digeſtioni crudorum humorum qͣꝫ albū vel nigrum

vt teſtat̉ Galienꝰ quarto de regimine ſanitatis ca. ſeptimo. Scd̓o ponit quinqꝫ iuuamēta lencopiperis .i. piperis albi quoꝝ primum ē ꝙ piper albū ꝯfor tat ſtomachū. Et iſtud patet per Galienū loco p̄alle gato dicentē ꝙ ē ꝯfortās ſtomachū ſuper alia duo bipera. Et idē vult Auic. ſcd̓o canōis ca. de pipere dicēs. Et albū magis ꝯueniens ē ſtomacho ⁊ vehē mentiꝰ cōfortat. Scd̓m eſt ꝙ piper cōfert tuſſi ma xime ex materia frigida fleumatica qꝛ illā calefacit diſſoluit ⁊ incidit. Et iſtud vult Auic. loco p̄allega to dicēs ꝙ qn̄ admiſtrat̉ piper in electuariis ē ꝯue niēs tuſſi ⁊ doloribꝰ pectoris. Terciū eſt ꝙ piper al bum ꝯuenit dolori. Et p̄t iſtud ītelligi de dolore pec uic. allegatū ē Vel de dolore vētoſo it omne piper qꝛ oē piper ſui calidi im eſt ventoſitatū ⁊ ſic educit vēto o loco preallegato dicit piper albū in conuenire in dolore ventris pun cuꝫ melle ⁊ follis lauri recentibus fii vtiliter poteſt preuenire motum fe bris id eſt acceſſionem ſiue paroxiſmuꝫ febris ⁊ hoc febris frigide quia in tali piper aliquomodo mate riam calefacit ⁊ digerit. Quintum eſt ꝙ piper albū valet in rigore febrium. Cuius cauſa eſt quia ꝑiper ſua caliditate conforcat neruos ⁊ materiā ſparſam ſuper eos conſumit. Et Auicena dicit ꝙ fricādo fit inunctio ex ip̄o cū vnguēto ⁊ confert rigori. Et iſta iuuamenta quinqꝫ etiam poſſunt conuenire alijs ge neribus piperum vt ex Auicenna loco preallegato patet. Et preter iſtos effectus piperꝰ calefacti

neruos ⁊ lacertos adeo ꝙ in hoc nō eſt aliud ei psmundificat pulmonem prouocat brinā paucum de ip̄o/ ſed multū de ip̄o ſoluit ventreꝫ vt colligitur ex Auicenna loco preallegato. Et circa īſtud ſciendum eſt ꝙ triplex eſt piper ſcꝫ piper album quod dicit̉ lencopiper/ piper longum quod dicitur macropiper ⁊ piper nigrum quod dicit̉ melanopiper. Piper al bum dicit̉ quod eſt viride multū humidum. Et qn̄ illud eſt deſiccatum aliquantulū ita ꝙ apparet que dam diſcōtinuatio inter eius partes nō tn̄ ſit perfec te maturatum dicitur ꝑiper longum. Sed qn̄ eſt per fecte maturatū tunc dicitur piper nigi Et mox po eſcam dormire nim Iſta grauare ſolent auditu Hic tangunt̉ tria grauedinen tia/ primuꝫ eſt immediatus ſomī tum ⁊ hoc vſqꝫ ad repletionem. eſſe iſta quia ſomnus immediate. indigeſti facit indigeſtionem ciborum/ cibi autem groſſos ac indigeſtos fumos procreāt qui ſua groſ ſicie meatus auditus opilant ⁊ etiaꝫ ſpiritus audi tiuos ingroſſant ⁊ perturbant. Secunduꝫ ē nimius motus poſt cihū ſumptum quia talis etiaꝫ impedit digeſtionem ⁊ clauſionem debitā orificii ſtomachi Aliqui tn̄ textus loco nimis habent minꝰ ⁊ tunc ſen ſus ē ꝙ nullꝰ motus poſt cibum ſumptum etiā gr̄a uat auditum. Cuius ratio eſt quia tunc orificiū ſto machi non ita facile clauditur ſicut per paucam de ambulationē qua cibi deſcēdūt ad fundū ſtomachi
ſibꝰ propter na vero qu liū iluid tua dui. lx ij

am ſtomacho nō exiſtente clauſo fumi multi aſcen dunt ad caput grauātes auditū. Terciuꝫ ē ebrietas qꝛ ex ebrietate procreant̉ fumi ml̓ti ⁊ vapores qui aſcēdunt ad caput ⁊ ad organum auditꝰ ſpm̄ eiꝰ ꝑ turbātes ⁊ auditum grauātes. Et nō ſoluꝫ ebrietas inducit nocumētum auditui ſed etiā viſui ⁊ ōibꝰ ſen ſibꝰ propter eādem cām vt etiā priꝰ dcm̄ eſt. Auicē na ī quarta tercii ca. ſcd̓o de ꝯſeruatōne ſanita tis au pat tria nocētia auribꝰ. Et dicit. Et ie nocent auri ⁊ reliquis ſenſibꝰ ſunt letio ⁊ proprie ſomnꝰ ſuꝑ repletio dum ꝙ aliqui textus adhuc habent ntinentem adhuc alia inducenti a itus. Et eſt iſte. BMalnea ſol vomi io clamor. quia iſta inducunt etiā ditus maxime tn̄ tīnitum quia dicit ica. de cura tīnitus. Oportet vt oēs ⁊ balneum laborioſum ⁊ vomituꝫ ⁊ clamorem ⁊ repletionem. Hetus. lōga fames. vomitꝰ. ꝑcuſſio. caſ Ebrietas. frigus. tinitum cauſat in aure hic tagūt̉ ſeptē īducētia tinitū ī aure.i. ſonū que bo videt̉ audire exteriꝰ/ quoꝝ primū ē metꝰ ⁊ ſecun dum alios motꝰ. Cā ē de mētu qꝛ ī mētu ſpūs ⁊ hūo res mouent̉ ad īteriora ſcꝫ. verſꝰ cor ſubito ex quo motu facile generat̉ vētoſitas q̄ penetrādo ad orga num auditꝰ tīnitū cauſat. De motu etiā patet qꝛ ex motū corporali etiā ꝯmouent̉ hūores ⁊ ſpūs ex qͣ dmotione etiā generat̉ ventoſitas facile q̄ veniens

ad aures tīnitum cauſat qꝛ tinitꝰ cauſat̉ ꝓter ali quā ꝯmotionē vaporis aut vētoſitatis circa orga nū auditꝰ ꝯmouentiū aerē cōnaturalē ī organo au ditꝰ exiſtentē. Scd̓m ē lōga fames. Et rōem ſubiun git Auic. qͣrta tercii ca. nono dicēs. Et illud ē ꝓpter agitationē cadentē ī hūoribꝰ ſꝑſis ī corpore quieſcē tibꝰ ī ip̄o. Et cū nō īuenit natura cibū aliquē ꝯuer tit̉ ad eos ⁊ reſoluit ip̄os ⁊ mouet eos. Terciuꝫ ē vo mitꝰ qꝛ in vomitu qui ē motꝰ laborioſꝰ mouēt̉ ma xime humores ad caput In ſignuꝫ cuiꝰ oculos ⁊ fa ciē videmꝰ fieri rubeos ⁊ viſus fieri nocumētuꝫ. Et ſigetiā facile mouent̉ ī vomitu vapores ⁊ vētoſita tes ad organum auditus. Quartū ē ꝑcuſſio ſperei capite ⁊ maxīe in aure. Cuius cā ē qꝛ ex tali etiā ac cidit vehemēs ꝯmotio aeris cōnaturalis in organo auditus exn̄tis qꝛ natura aliquo mēbro leſo imme diate nutrit ad ip̄m ſpiritū ⁊ ſanguinē qui ſunt in ſtrumenta nature ex quibꝰ tunc accidit in auce ꝯmo tio. Quintum ē caſꝰ ⁊ maxīe ſupra caput ꝓpter eā dem cām que dicta ē de percuſſione. Et etiā ex caſu quocunqꝫ vehemens fit ꝯmotio humoꝝ in corpore Sextuꝫ ē ebrietas. Cuiꝰ cā ē qꝛ in ebrietate caput re plet̉ fumis ⁊ vaporibꝰ ex quibus ad organū auditꝰ veniētibꝰ facile ꝯmouet̉ aer cōnaturalis in organo auditus exiſtens. Septimum ē frigꝰ ex forti enī fri gore debilitatur. organum quare ex leui cauſa faci le patitur vel contingit timnitus ex forti frigore qꝛ forte frigus cauſat ventoſitates. Et non ſolum ex iſtis cauſis cōtingit timnitus aurium vmmo ex plu ribus alijs ſicut ex ventoſitate in capite generata

intui. ſ ⁊ peraſita ſlo ſpiti tali piā a⁊ in ip̄o mota/ aut ex ſonitu ſaniei que generat̉ for taſſe in ip̄a ⁊ ex feruore puris ī ꝑtibꝰ eiꝰ/ aut ex mo tu vētoſitatis accidētis multotiens in meatibꝰ eius ſicut fit in febribus/ aut ex repletione ſuperflua in corpore ⁊ proprie in capite/ aut ex materia viſcoſa reſoluta in paucam ventoſitatem/ aut ex medicinis quarum proprietas eſt nt retineant humores ⁊ ven toſitates in partibus cerebri vt colligitur ab Auicē na loco preallegato. tim Balnea/ vīa/ veno/ vēto/ piꝑ/ alleanſum: potri cū cepis lens) fletus) faba/ ſinapis tol ignis labor ictꝰ/ acuina pl̓uis oculis ſed vigilare magis .xxi. res nociue oculis/ prima eſt bal idū ſiue ſiccum quod ſtupha dicitur lefacit eos calefactione multa ⁊ ſic le cionem cū naturaliter ſint frigidi de Secūdo quia exſiccat ⁊ reſoluit humi ditates ſubtiles oculoꝝ quibus ſpiritus viſiui qui ſunt ignei habēt refocillari ⁊ tēperari. Et propter iſtud plures reperiunt̉ꝰ ceci ſupra renū in quibꝰ cōi ter vtūt̉ ſtuphis ⁊ balneis/ quēadmodū etiā plures reperiunt̉ leproſi in hollādia qͣꝫ aliqua alia regiōe propter indebitū regimē. Scd̓a res ē vinū ⁊ hoc īmo derate ſumptū cale enī debilitat oculos ⁊ viſum qꝛ caput replet fumis ⁊ vaporibꝰ ⁊ ergo etiam ebetat oēs ſenſus. Tercia res ē venus.i. nimius vſus coytꝰ qui ab ōibus medicis fertur debilicare multū viſuꝫ ktia ii 13

Et Ariſtotiles quarta probleumatū particula pro bleumate tercio aſſignat cām iſtā ſcꝫ qꝛ ꝑ coytū au fert̉ quod oportunum ē oculis. Oportet enī hūidū aqueū ſubtile eis īeſſe in quo viſibiles ſpē fulciāt̉ Pā oculꝰ naturaliter ē talis ſcꝫ humidꝰ Vn̄ de ſen ſu ⁊ ſenſatō ⁊ quīto de generatōe aīaliuꝫ dicit̉ ocu tum eſſe de natura aqͣ. Sꝫ euulſis humidis ⁊ euacu atis ꝯuenit ſuꝑiora deficcari ꝓpter qd̓ oculi a ſui recedunt natura q̄ humiditate vigebat. Et merito bcuti vigēt humiditate qꝛ ꝑ ſpiritꝰ igneos qui ſunt in multo motu euaneſcerēt niſi humldo ſuſtētarent̉. Et ex iſto manifeſtum ē ꝙ coytꝰ exſiccat ꝑtes ſuperi ores ſubſtrahendo humidum ad quod ſequit̉ leſio acuitatis viſus. Quarta res ē ventus ⁊ maxime me ridiōalis de quo dicit Ypocras tercia āphoriſmoꝝ āphoriſmo illo Auſtrini flatꝰ ꝙ ē caliginoſus.i. ca ligine ⁊ obſcuritatē in oculis inducēs quod prouēit qꝛ talis ventus caput replet humiditatibus ebetā tibus ſenſus ⁊ ſpiritꝰ offuſcātibꝰ. Quinta res ē pi per quod prouēit propter ſui acuitatē qua generat fumos oculos mordicātes. Sexta ē allea q̄ etiā no cēt viſui propter eoꝝ acuitatē ⁊ vaporoſitateꝫ vt etiā prius dcm̄ ē ibi Allea nux ruta. Septima ē fu mꝰ qui etiā nocet oculis propter ſui mordicationē ⁊ exficcatiōꝫ. Octaua ē porri quia ex eſu ip̄oꝝ gene rantur fumi groſſi melancolici quibus viſus obum bratur vt etiam prius dictum eſt ibi Allea nux ru ta. Hona eſt cepe quarum comeſtio nocet oculis ꝓ pter earum acuitatem. Decima eſt lens de quo dicit Auicenna ſecundo canonis capitulo delente ꝙ illiꝰ

lit ſitnt ult̓ itlio Idiuluūi l iIipexii qui plurimum eiꝰ comeſtione vtit̉ viſa obtenebrab propter vehementiā exficcatiōis eius. Vndecīa res ē fletus nimiꝰ qui debilitat oculos ex eo ꝙ īducit de bilitatē retentiue oculoꝝ. Duodecīa ē faba cuiꝰ vſus generat fumū groſſum melācolicū ob tenebrātē ſpūs viſiuos ſicut porrum. Et ergo etiā comeſtio fabaꝝ inducit ſomnia terribilia. Decīatercia ē ſinapis cuiꝰ vſꝰ indebilitatē viſꝰ ꝓpter eius acuitatē. De picere ſole ⁊ hoc ē propter eiꝰ vehemētē orē qͥbꝰ deſtruit̉ viſꝰ vt pꝫ ad expien qꝛ vehemēs ſenſibile nō proporciona it radū ſolares corrūpunt ſenſuꝫ. De vtꝰ ⁊̄ maxīe pꝰ nimiā repletionē vel ā nacuitatē ⁊ inanitionē ⁊ de iſta re naſexta ē ignis cuiꝰ inſpectus cāt ſic ē in oculis ⁊ ſic ledit viſum ⁊ etiā le ritatē eius. Er ergo cōiter videmus qui ꝯtinue corā igne operant̉ rubeos ibere oculos. Decimaſeptima nimiꝰ la tiā vehementer exficcat. Decīaoctaua ē ꝑcuſſio ꝯtra oculos q̄ ledit oculos ⁊ viſum qꝛ facit ſanguinē ad oculos fluere ſpm̄ viſiuum ꝑturbantē ⁊ aliqn̄ apoſtema generātē. Decīanona ē nimiꝰ vſꝰ re rum acutaꝝ videlꝫ pti diuerſis ſalſamētis acutis ⁊ hoc propter acuitatē fumoꝝ ex ip̄is generatoꝝ. Vi ceſima ē puluis ſiue ābulare in locis puluerulētis in quibꝰ de facili pulis ad oculos ꝑuenit ⁊ viſum of fuſcat. Diceſimaprima ⁊ͣ inter ceteras magis ledēs oculos ⁊ viſum eſt nimum vigilare quia vigilie ni mie nimiā ſiccitatē ī oculis inducunt. Et in generali l 3

omnis repletio nocet oculis ſimiliter omne quod ex Aitcat naturāt omne quod turbat ſanguinē ex rebꝰ ſalſis acutis ⁊ alus ⁊ omnis ebrietas. Vomitus ve cd̓ confert ei inquātum purgat ſtomachum ⁊ nocet et inquantum mouet materias cerebri expellēdo eas id ipſum. Et ergo ſi fuerit vomitus neceſſarius de bet fieri poſt cibum ⁊ cū facilitate. Et ſimiliter ſom nus ſuperfluꝰ nocet viſui ⁊ ſomnus ſtatim poſt re Spletionē/ ⁊ multitudo fleubothomīe ⁊ proprie cum Gentoſis cōtinuis. Et iſtud colligit̉ ex Auicēna ter riā tereū tractatu quarto/ ca. quarto de rememora tiōne rerum viſui nocentium vbi etiā Auicenna pli res ex cauſis in tertu narratis exprimit. Feniculus. verbena. roſa. celi donia t ruta Ex iſtis fit aqua que lumina reddit acuta Hic tagunt̉ quiqꝫ res medicinales quaꝝ aqͣ con cert viſui Prīa ē feniculꝰ cuius ſuccꝰ ī oculo poſit qcuit viſum ſcd̓m Raſim tercio alināſoris. Scd̓a ē verbena cuiꝰ aqͣ a cōibꝰ medicis ponit̉ ī receptis va lētibꝰ ꝯtra debilitatē viſꝰ. Tercia ē rōſa cuiꝰ aqͣ cō fortādo. ſpm̄ aīalē p̄t ꝯfortare viſuꝫ. Quarta ē celi dōia ⁊ ē herba hn̄s ſuccū citrinū. Et dr̄ celidōia qͣſi celica dona donās. Quīta ē ruta ⁊ ē herba cōis ⁊ ac iſtaꝝ duaꝝ herbaꝝ/ ſil̓iter valēt vt excōibꝰ auto ribꝰ medicine pacet. Et de pluribꝰ iſtaꝝ herbaꝝ pri us in diuerſis paſſibus dictum eſt amplius Sic dentes ſerua porrorum collige grana Aſc carcas ſure cum ſuſquſa mo ſimul prt ili dirſio O

puib puli i. Culit
Sieqꝫ ꝑ embotu fumū cape dente remotū ¶ Hic ponuntur alique medicine valentes ad dolo rem dentium. Et dicit textus ꝙ ſemina porrorum ⁊ iuſquiamus ſimul vſta valēt in dolore dentium. Et idminiſtrari ſuccus iuſquiamī cum ſemi debent ſ rum debent ſimul comburi ⁊ fumꝰ iſto nibus tum recipi in illa parte in qua eſt. do iuſquiamo enim eſt virtus ſtupefaciē ore dolon nō percipitur. Et in fumo eſt wirtus interficiendi ⁊ eiciendi ver tando in concauitatibus dentium exiſ rabilem faciunt dolorē. Et iſtud dicit ido canōis ca. de porro. Et eſt porruꝫ Et iuſquiamus ē herba ſtupefactiua ha bens longa folia pinguia ⁊ fetidaʳ. Nuxi oleū frigꝰ capitis/ āguillaqꝫ potus Ae pomū crudū faciūt hoīem fore raucuꝫ ¶ Hic ponuntur ſex cauſe raucedinis vocis/ quaꝝ prima eſt nux id eſt comeſtio nucum quia nuces ml̓ tum exſiccant ⁊ ergo vocem exaſperant ⁊ faciunt eā ſimitem vocibus gruum. Secunda eſt oleum cuiꝰ vſꝰ poteſt inducere rancedinem quia partes eius alique viſcoſe adherent ip̄licanne pulmonis facientes rau cedinem/ ſecundo p̄t indijcere raucedinem in corpo ribus colericis quia oleum initalibus cito inflāma tur ⁊ ſic indicit exitali calefactione exaſperationē ⁊ raucedinē/ prima tn̄ cā nidetur melior. Tercia ē fri M capitis. Cuiꝰ cā ē quia ex frigore capitis fit cō p̄ſſio cerebri ex cꝰ cōpreſſiōe hūores fluūt deorſum l 4

verſus guttur ⁊ cannā pulmonis inducentes rauce cedinem propter nimiā humectationē cāne. Quarta eſt anguilla ſiue comeſtio anguille quia ex eſu eius fleumata diſcoſa multiplicantur que venientia ad cannam pulmonis illic adherent inducentes rauce dinem. Quuinta eſt potus nimius ⁊ maxime quando itur dormitum. Cuius cauſa eſt quia exītali canna pulmonis etiam multuꝫ humectatur. Iā vehemens humectalio canne pulmonis potiſſima ē cauſa rau cedinisⁿ docis ſecunduꝫ omnes medicos. Sexta eſt pomum crudumi quia inquantum crudum multiplicat fleumaca. Et ſi ſit cum hoc immaturum ſtipticuꝫ ſiue ponticum guttur exaſperatu inyirs. Ieina vigila/ caleas dape valde labora Inſpira calidū modicū hibe/ ꝯprimeſtati Hec bene tu ſerua ſi vis depellere reuma Si flual̓ ad pectus dicat̉ reuma catarrus Ad fauces brancus ad nares eſto coruſa ¶ Hic tāguntur ſeptem quibus curatur reuma pri mum eſt abſtinentia ſiue ieiunium quia per hoc ma teria reumatis diminuitur quia abſtinētia exſiccat ⁊ materia melius maturatur ⁊ conſumitur quia na tura non habens materiaꝫ cibalem in quā agat agit in materiam reuinatis ⁊ conſumit eā ⁊ caput. minꝰ repletur. Et ergo dicit Auicenna quinta tercii trac catu primo ca. decimotercio. Et oportet qui dē ne patiens catarrum ⁊ coriſam repleat vētrem cibis qua re repleatur caput eius. Secundum eſt vigilia quia
tunſt ſti

illa etiam eſt exſiccatiua cerebri ⁊ prohibitiua aſcē ſus multorum vaporum ad caput. Tercium eſt cibi calidi qui etiam iuuant in reumate cum eſt ex ma teria frigida quia per illos etiaꝫ tunc digeritur ma ſI teria frigida. Quartum eſt multum laborare quia ꝑhoc etiam conſumitur materia reumatis quia laboric multus exſiccat ſuperfluitates corporisEtloco ilixj lius dici valde quidam textus habent neſtamo tunc ſ ꝙ in curas reumati a etiam vale cale. q hoc etiam verum eſt maxime tamē qͥn̄. cis eſt frigida. Quintū eſt inſpiratio hoc maxime in catarro ex materia fri gida quia per aerem inſpiratum calidū tunc calefit materia ⁊maturatur. Sextum eſt modicū bibere et pati ſitim quia per hoc etiam materia reuinatis con ſumitur cum ſitis ſiue modica bibitio exſiccat. Et eti am per modicā bibitionem caput non repletur ſi cut per multuꝫ potum. Septimū eſt comprimere. fla tum id eſt retinere anhelitum. Iſtud enim valdē bo num eſt in catarro maxime a cauſa frigida quia per iſtam retentionem anhelitus calefiunt pectoralia et ſic melius digeritur materia frigida fieumatica faci ens catarrum. Et plurima iſtoꝝ ⁊ alia tangit Aui cenna loco preallegato dicens oportet vt aſſiduet calefactionem capitis ⁊elongationem eius a frigo re ⁊ minuat ipſum a ſeptentrione ⁊ proprie poſt au ſtrum. Auſter eniꝫ replee ⁊ rarificat ⁊ ſeptētrio cō ſtrigit ⁊ expͥmit ⁊ minoret potū aqͣ ꝯgelare neqꝫ dor miat ī dīe ⁊ ſitiat ⁊ famē paciat̉ ⁊ vigilet quantū p̄t kalij ⁊ Alis

quoniā ſunt inicium cure. Raſis vero nono alinar ſoria vult ꝙ patiens reum a debet cauere ne iaceat ſupinus Et ratio eſt ne per illum decubitum mate ria fluat ad partem poſteriorem ⁊ cum pars poſti rior non habꝫ manifeſtos meatus per quos materis fluat timetur ne fluat ad neruos ⁊ faciat ſpaſmum vel paraliſim. Et ſimiliter debet abſtinere omnino atolno quia vinum eſt vaporoſum. Et cum multu ſit caidum diſſoluit materiam ⁊ auget reumna. Et ſi militer non oebet ſtare ad ſolem aut ad ignem quia ſolin ignis diſſoluendo matertam ectam augent reu ma Deinde texcus in duobusⁱ bicimis verſibus po nit differentiam inter iſta triaⁱ nomina ſcilicet catarus brancus ⁊ coriza. Et ſtat differentia in hoc qͥ eſt fluere materiam ad aliam ⁊ aliani partem. Vnde reumna eſt nomen cōmune ad omneꝫ fluxum materie de vnb mēbro ad aliud. Et ergo dicitur reuma qua ſtruens materia. In cōmuni tamen vſu capitur ſo lum pro nomine cōmuni ad omnem fluxum materie a capite. Et continet ſub ſe iſtas tres ſpecies ſcilicet catarrum brancum ⁊ corizam; vnde ſi illa materia fluat ad pectus vel mēbra vicina dicitur catarrus. Si vero ad fauces brancus. Sed ſi fluat adnares dicitur coriza. Auripigmentuꝫ ſulphur miſcere memēto His decet apponi calcem cōmiſce ſaponi Quattuor hec miſce cōmixtis qͣttuor iſtis Fiſtula curatur quater ex his ſi repleatur

In hoc textu ponit autor medicinam curatiuam fiſtule dicens ꝙ emplaſtrum factum ex auripigmen to ſulphure calce ⁊ ſapone ſiml̓ mixtis curat fiſtulā Cuius cauſa eſt quia in iſtis eſt virtus exficcatiua ⁊ mundificatiua que intentiones neceſſario requirū tur in curatione fiſtule. De auripigmento dicit Pla tearius ꝙ eſt calidum ⁊ ſiccum in quarto gradu diſ ſoluit attrahit conſumit ⁊ mundificat. Et ſulphur ⁊ ſapo ſecundum eum etiam calida ſunt ⁊ ficca ſul phur tamen vehementius quia eſt calidum ⁊ ſiccuꝫ in quarto ſap̄o vero non̄. De calce dicit Auicenna ꝙ calx abluta eſt exſiccatiua ſine mordicatiōe ⁊ cō folidat. Hotandum circa iſtud ꝙ fiſtula eſt vulnus aſſidue ⁊ periodice fluens id eſt ſecunduꝫ diuerſa tē pora vel ſecundum diuerſas lunationes. Auripig mentum vero eſt illud quo vtuntur ſculptores quo faciunt̉ adherere es ſiue metalluꝫ lapidibus. Gapo vero id eſt ſmigma eſt illa pinguēdo alba ſiue nigra qua mulieres lauant ⁊ mundant veſtes. Alia voca bula nota ſunt. Oſſibus ex denis bis centeniſqꝫ nouenis Conſtat hō denis bis dētibus ⁊ duodenis Ex tricentenis decies ſex quinqꝫqꝫ venis In hoc textu autor ponit numerum oſſiū dentiuꝫ ⁊ venaꝝ humani corporis. Et dicit prīo ꝙ homo conſtat ex ducentis ⁊ nouen decim oſſibus. Secundū tamen ſolemnes medicine doctores vt Ypocratem balienuꝫ Raſim Auerroym ⁊ Auicennam oſſa hoīs ſunt ducēta ⁊ quādragintaocto licet in particulari

entimeratione oſtium diſcōueniat Et iſtud vult ulle cōis verſo. Oſſa diicētena ſunt atqꝫ quater duodena Secundo dicit ꝙ hō debet habere triginta duos den tes. Et iſtud intelligendū ē cōiter ⁊ vt plurimū ī ho minibꝰ ꝑfectis. Aliqn̄ enī ꝯtingit aliquos hoīes nō habere dentes quattuor extremos qui ſunt pꝰ mola res ⁊ in talibus dentes ſunt viginti octo tm̄. Et ali qui carent his dentibus vlcimis in puericia tantuꝫ Alij iij huericiā ⁊ inuentute. jta ꝙ nō. eis naſcuntur donec ſint ſenes. Aii tota vica. Firca. iſtud ſcienduꝫ eſt ꝙ ſecundum Auicena. prima primi doctrina qui ta ſumma prima capitulo de anathonia dentium Inter iſtos dentes duo upcant̉ duales ⁊ ſunt duo dentes anteriores ⁊ duo quaprupli iuncti dualibꝰ a dextris ⁊ ſiniſtris ⁊ tā dn̄ales qͣꝫ quadrupli ſunt duo iij ſuperiori mandibula ⁊ duo in inferiori et ſunt omnes ordinati ad inſcidendum ⁊ ideo a qui buſdam inciſores vocantur ⁊ ſpecialiter duales. Et poſt iſtos dentes ſunt duo dences qui vocantur ca nini ſuperius ⁊ duo inferius immediate coniuncti quadruplis ⁊ officium eorum eſt frangere dura. Et poſt illos ſunt quattuor dentes molares a dextris ⁊ a ſiniſtris quattuor tam iij ſuperiori qͣꝫ inferiori mandibula. Et poſt iſtos in aliquibus eſt dens vnꝰ ſenſus tam a dextris qͣꝫ ſiniſtris ⁊ tam in inferiori. qͣꝫ ſuperiori mādibula in aliquibꝰ vero nō. Et ſunt iſti detesa molares ⁊ dētes ſēſꝰoēs ordīati ad molēdū Et ſic ſumma totiꝰ nūeri dentiū ē triginta duo l̓ vtiginti octo ī nō hn̄tibꝰ dētes ſenſꝫſcꝫ qͣttuor duales

quattuor quadrupli ⁊ quattuor camini ⁊ ſedecim molares ⁊ quattuor dentes ſenſus. Tercio dicit ꝙ homo habet tricentas ⁊ ſexaginta quinqꝫ venas vt poſſet patere enumeranti eas. Quattuor hūores in hūano corpore ꝯſtāt Sanguis cum colera fleuma melancolia Terra mela. aqͣ fleg. ⁊ aer ſāguis colerit̉ igniſ In hoc textu enūerat prīo autor humores q̄ ſunt neceſſarū ad ꝯſtitutionē humani corporis ⁊ dicitq quattuor ſunt humores ī hūano corꝑe ſcꝫ ſanguīs fleuma colera ⁊ melācolia. Scd̓o on̄dit naturā ⁊ cō plexionē cuiꝰqꝫ humoris per hoc ꝙ ꝯparat vnūquē qꝫ vni elementoꝝ. Et vult ꝙ melancolia ē frigida ⁊ ſicca ⁊ ſic comparatur terre q̄ ſimilis nature ē. Fleu ma eſt frigidum ⁊ humidum ⁊ ſic cōparatur aque. Sanguis eſt calidus ⁊ humidus ⁊ ſic comparatur aeri. Sed colera eſt calida ⁊ ficca ⁊ ſic cōparat̉ igni Et iſte ſenſus etiam patet in his verſibus. Humidꝰ eſt ſanguis calet eſt vis aeris illi Alget humet fleu ma ſic illi vis fit aquoſa Sicca calet colera ſic igni ſit ſimilata Melancolia friget ſiccat quaſi terra. Et pro maiori intellectu ſciendum eſt ꝙ ſecundum Auicennam prima primi doctrina quarta capitulo primo quattuor ſunt humores in corpore hominis ſcilicet ſanguis fleuma colera ⁊ melancolia vt dic tum eſt. Inter quos ſanguis eſt melior primo quia eſt materia ſpirituum in quibus vita conſiſtit ⁊ om nis operatio vegetatiua vitalis ⁊ animalis/ ſecundo quia conformis eſt cum principiis vite/ eſt enim

calidus ⁊ humidꝰ tꝑate. Tercio quia plus nutrit. reſtaurat deꝑdituꝫ ceteriā humoribꝰ. Et vt ad vnū ſit dicere ē teꝫ aurus nature ex cuiꝰ ꝑditione ſequit̉ mors. ſtatim. Dein̄ ſequit̉ fleuma in bonitate/ prīo quia aptū eſt vt tꝑe neceſſitatis fiat ſanguis ⁊ ideo nō habet proprium receptaculum ſed incedit cū ſan guine. Secundo quia vicinuis eſt radicali humido quod ē velut baſis vite. Deinde ſequit̉ colera quia participat cū naturali calore qͣꝫ diu menſurā ſeruat Deinde eſt melancolia pelut fex ⁊ ſordicies elōgata a principiis vite inimica leticie. ⁊c liberalitati ⁊ con nata ſenio ⁊ morti. Secundo ſciendum pro diuiſiōe ⁊ diffinitione humorum ꝙ ſanguinis due ſunt ſpe cies ſcilicet naturalis ⁊ innaturalis. Haturalis eſt culus color eſt rubeus ſcilicet venalis rubeus obſcu rus ⁊ arterialis rubeus clarus malo carens odore ⁊eſt valde dulcis. Et hoc per reſpectum ad alios hu mores. Innaturalis eſt quplex. Dam quidam ē in naturalis qualitate ſcilicet qui eſt mutatus a com plexione bona in ſe ſine alterius humoris commixti one. Alius eſt innaturalis propter humorem malū ei admixtum peccantē qualitate ſubſtantia vel quā titate vel in proportione alteriꝰ ad alterum. Et iſte eſt duplex. Ham quidā eſt nō naturalis ex permix tione mali humoris qui ab extra ſibi ſuperueit. Ali us eſt non naturalis ex permixtione mali humoris generati in ipſomet ſanguine ſicut qn̄ pars ſanguis. putrefacta eſt ⁊ eius ſubtile conuerſum eſt in colerā⁊ groſſum in melancoliam vel illa colera vel illa me lancolia vel vtraqꝫ manſit in illo ſanguint.

Etiſte ſanguis nō naturalis ex admixtione mali hu moris multipliciter diuerſificatur a naturali prīo in ſubſtantia quia groſſior ⁊ turbidior eſt cuꝫ ſibi miſcetur melancolia vel ſubtilior cum ſibi miſcetur colera citerna vel aquoſitas. Secundo in colore qꝛ eſt declinans ad albedinē ex ꝑte fleumatis vel ad ni gredinē ex parte melancolie. Tercio in odore qꝛ feti bior ē ex admixtiōe putridoꝝ humoꝝ vel ōino odo re caret ex admixtione crudoꝝ. Quarto ī ſapore qꝛ vergit ad amaritudinē ex admixtione colere vel ad acetoſitatem ex parte melancolie vel ad inſipidita tem ex parte fleumatis. Fleumatis vero etiam due ſunt ſpecies ſcilitet naturale ⁊ innaturale. Haturale eſt quod eſt aptum vt in aliquo tempore fiat ſan guis quoniam eſt ſanguis non bone coctus. Et eſt quidam modus dulcis fleumatis quod non valde exiſtit frigidum ymmo corporis ꝯparatione eſt fri giditatis pauce ſanguinis vero cōparatione ⁊ colere rubee eſt frigidum. Et eſt naturaliter album. Et dicitur iſtud fleuma dulce extēſo hoc nomine dulce ad omnes ſapores delectantes guſtū quia alio modo iſtud fleuma naturale non eſt duice cū ſit inſipiduꝫ aquoſum ⁊ ſapori aque multū propinquuꝫ. Et nō fecit natura iſti fleumati propriuꝫ receptaculū ſicut colere ⁊ melancolie fecit/ ſed fecit ip̄m tranſire cum ſanguine vt tempore neceſſitatis vertatur in ſangui nē quia habet ſimilitudinē propinquā ſanguini. Et iſtiꝰ fleumatis due ſunt neceſſitates ⁊ vna vtilitas Prima neceſſitas ē vt ſit iuxta membra ad hoc vt operentur in eo eoꝝ virtutes ⁊ coquant ⁊ digerant

⁊ nutriant̉ ex eo cum mēbra amiſerint nutrimentuꝫ quod conſueuit venire ad ip̄a quod eſt ſanguis bo nus propter retentōnem materie ſanguinis que qui dē retentio a ſtomacho ⁊ epate fit propter aliquas cauſas accidentales. Secunda neceſſitas eſt vt miſ ceatur cum ſanguine ⁊ reddat ip̄m aptum ad nutriē dum mēbra fleumaticaꝝ cōplexionum ſicut cerebꝝ ⁊ nuchā in quoꝝ ſanguine ea nutrituro notabilem Fleumatis partē eſſe oportet. Vtilitas vero eius eſt vt humectet iuncturas ⁊ mēbr̄a que multum mouen tur ne deſiccent̉ propter calorē qui prouenit ex mo tu ⁊ confricatione. Fleuma vero innaturale poteſt diuidi primo ex parte ſubſtantie. Et ſic quoddam ē mūſcillaginoſum ⁊ eſt fleuma ſecundū ſenſum diuer ſum in ſubtilitate ⁊ groſſicie in ſuis partibus. Et di cit̉ muſcillaginoſum propter ſimilitudineꝫ quā ba bet cum muſcillaginibus extractis a ſeminibus. Ali ud eſt fleuma groſſum quod apparet equale in ſub ſtantia id eſt in ſubtilitate ⁊ groſficie ſecundū iudi cium ſenſus ſed ſecundum veritateꝫ diuerſum eſt in ſuis partibus ⁊ dicitur fleuma crudū. Et iſtud mul tiplicatur in ſtomacho ⁊ inteſtinis. Et propter ip ſius expulſionē a ſtomacho ꝑ recepit Ypo. fieri vo mitum in menſe bis. Et ad eius expulſionē ab īteſti nis ſtatuit natura colerā defluere a ciſti fellis ad inte ſtinum ieiunū ⁊ cōſequenter ad alia inferiora quāte nus abſtergeret illud fleuma ab orificiis inteſtinoꝝ ⁊ faceret ip̄m deſcendere cū fecibus. Multiplicatur etiā interduꝫ in venis ſpecialiter in ſenibus propter diminutōnē digeſtiōis ⁊ illic morā trahēs paulaum

augetur ⁊ ingroſſatur ⁊ cum ab eo tādem grauetur natura ⁊ non poſſit ipſum per venas expulſionis ordinarias expellere faciens de poſſibilibus quod melius eſt elongat ip̄m a corde ⁊ alijs mēbris intrī ſecis ⁊ mittit ad extrema ⁊ ſpecialiter ad tybias qꝛ ſua grauedine naturaliter tendit ad inferiora. Et iſta eſt cauſa quare tybie ſenum inflantur inflatio ne relinquente foueā poſt impreſſionē digiti ſpecia liter circa noctē ⁊ in pinguibus ⁊ ſolitis nutriri hu eſt fleuma valde ſubtile ⁊ eſt fleuma midi le aque aliqualiter inſpiſſate ⁊ ſepe in nis ⁊ ſputis male digerentiū ⁊ nimis rcebro ad nares diſtillare ſolet in prī in ⁊ cuꝫ per decoctionem ingroſſatur fleuma groſſum aut muſcillaginoſuꝫ a valde groſſum album vocatuꝫ gip na cuius ſubtile fuit reſolutum prop ram eius in iuncturis ⁊ groſſuꝫ remā ſit quaſi lapidificatum. Et iſtud fleuma facit pōdo gram nodoſam fere inſanabilem. Aliud eſt fleuma vi treum. Et eſt fleuma ſpiſſum groſſum ſimile vitro liquefacto in colore viſcoſitate ⁊ pondere. Secundo diuiditur fleuma innaturale ex parte ſaporis. Haꝫ quoddam eſt fleuma dulce quod fit ex admixtione ſanguinis cum fleumate. Et ſub iſto etiam contine tur fleuma vnctuoſum quod fit ex admixtione vnc tuoſitatis ſanguinis cum fleumate. Aliud eſt fleuma inſipidum factuꝫ ex cruditate ſicut quoddā fleuma vitreum. Aliud eſt fleuma ſalſum factum ex admixti one colere. Et iſtud ē magis mordax ſiccius ⁊ leniꝰ

ceteris ſpeciebus fleumatis propter coleram quam ſuſcipit in ſe que ſicca exiſtit leuis ⁊ acuta. Et hoc fleuma ſepe reperitur in fleumaticorum ſtomachis potancium ſepe vina fortra ⁊ vtentium ſalſis ⁊ acu tis ⁊ adherēs ſtomacho cauſat interdū ſitim clamo roſam ⁊ diu currens per inteſtina qn̄qꝫ excoriat ea ⁊̄ inducit diſſinteriam ⁊ in ano frequenter inducit fortem tenaſmonem. Aliud eſt fleuma acetoſum qd̓ fit qn̄qꝫ propter melancoliam acetoſam ſibi admi xtam. Et quandoqꝫ fit propter ebullitionem que ac cidit fleumati ſicut accidit ſuccis dulcibus fructuuꝫ ꝙ primo ebulliunt ⁊ poſtea aceſcunt. Et iſtud fleu ba ſepius apparet in ſtomacho male digerentiuꝫ qͣꝫ in alis partibus/ nā ad os ſtomachi naturaliter ꝓ fluit melancolia ad deſideriū ſuſcitādum q̄ deorſum cadens qn̄qꝫ fleumati mixta reddit ip̄m acetoſum ⁊ hoc cognoſcit̉ per ructus acidos ⁊ interdū fleuma ta le generat̉ in ſtomacho per viā ebullitōnis a debili calore ex chilo. Aliud ē fleuma ponticuꝫ quod qn̄qꝫ cātur propter admixtionē melācolie pōtice ⁊ iſtud raro reperitur propter raritatē melācolie pōtice qn̄ qꝫ vero cātur propter vehementē infrigidationē eiꝰ qͣ hūiditas eiꝰ cōgelat̉ ⁊ aliqualiter ad terreſtreita tē alterat̉ ⁊ nō ſuperuenit ei calor debilis qui faciē do ip̄m ebullire cōuertat ip̄m in acetoſitatē neqꝫ ca lor fortis qui digerat ip̄m ⁊ cōuertat ip̄m ī ſangui nem. Colere vero ſpecies ſimiliter due ſunt ſcꝫ natu ralis ⁊ innaturalis. Colera naturalis eſt ſpūma ſan guinis cuius color eſt rubeus clarus id eſt citernus in vltimo gradu citernitatis ſicut capilli ſafrani

⁊eſt leuis acuta ⁊ quanto magis fuerit calida erit maioris rubedinis. Et iſta colera poſtqͣꝫ generata ē in epate diuiditur in duas partes quaruꝫ vna trā ſit cum ſanguine ad venas ⁊ alia pars tranſmittit̉ ad burſam fellis. Pars autem illa colere que tran ſit cum ſanguine penetrat cum eo cauſa neceſſitatis ⁊ cauſa vtilitatis. Deceſſitas eſt. vt miſceatur cum ſanguine ad nutriendum membra colerica. Et vtili tas eſt vt ſubtiliet ſanguinem ⁊ faciat ipſum pene trare in venis. Pars autem illa que tranſit adbur ſam fellis tranſit illic etiā propter neceſſitateꝫ ⁊ vti litatem. Heceſſitas eſt duplex quedam eſt neceſſitas corporis totius ſcilicet mundare ipſum a ſuperflui tacibus colericis. Alia eſt reſpectu burſe fellis ⁊ eſt nutrire ipſam. Vtilltas etiam duplex eſt vna eſt abluere in teſtina a fecibus ⁊ fleumate viſcoſo adhe rente eis. Altera ē pungere inteſtina ⁊ muſculos ani vt ſentiant quod eſt eis nociuum ⁊ emittant egeſtio nem. Et huius rei ſignum eſt ꝙ colica ſepe accidit propter opilationem factam in foramine quod pro cedit a burſa fellis vſqꝫ ad inteſtina. Colera vero innaturalis duplex eſt. Ham vna eſt innaturalis propter cauſam extrinſecaꝫ que ei admiſcetur. Alia eſt innaturalis propter cauſam in e quia ſubſtan tia eius non eſt naturalis. Colera innaturalis prop ter cauſam extrinſecam alia eſt ſcita ⁊ famoſa ⁊ eſt illa cui fleuma admiſcetur. Et dicitur famoſa ſiue etiam nota quia ſepiſſime generari ſolet. Et ex hac colere ſpecie fit terciana nota. Alia eſt que eſt mino ris fame ⁊ eſt illa cui melancolia eſt admixtam 2

Colera vero famoſa vel eſt citrina ⁊ generatur ex admixtione fieumatis ſubtilis cum colera naturali Vel eſt vitellinā ſimilis vitellis ouorum ⁊ generat̉ ex admixtione fieumatis groſſi cum colera naturali Eolera vero minoris fame fit duobus modis vnus eſt quādo colera in ſe adurit̉ ⁊ fit cinis a quo nō ſe paratur pars ſubtilis colere ſed cum eo miſcetur et hec colera eſt peior. Alius eſt vt melancolia colere de foris adueniens cum ea miſceatur ⁊ hec colera ē melior alia/ ⁊ eſt eius color rubeus ſed nō clare nec floridus ymmo eſt magis ſimilis ſanguini venali. Colore vero innaturalis in propria ſubſtantia ſine alterius humoris cōmixtione. Alia eſt que ſepius generatur in epate per hoc ꝙ ſubtile quod eſt in ſan guine aduritur ⁊ trāſit in coleram ⁊ groſſum in me lancoliam. Alia eſt que in ſtomacho magis generat̉ ex cibis malis non digeſtis ſed corruptis. Vel gene ratur in venis ex humoribus alijs. Et iſtius colere due ſunt ſpecies. Ham quedam eſt praſſina ſimilis colori praſſi nigri que generatur ex vitellina quan do aduritur. Ham aduſtio facit in colera vitellina nigredinem qua cōmixta cum citernitate generatur color viridis. Alia ē eruginoſa ſimilis in colore eru gini eris ⁊ generatur ex praſſina quando praſſina tantum aduritur donec ſiccetur eius humiditas ⁊ ī cipiat redire ad albedinem propter ſuam ſiccitatem Et iſte due vltime colere male ſunt ⁊ venenoſe eru ginoſa tamen peior eſt. Mel ancolie vero ſpecies ſi militer due ſunt ſcilicet naturalis ⁊ innaturalis. Ha turalis ē fex boni ſanguīs ⁊ turbulētia ⁊ ſuꝑfluitas

or eſt medius inter dulcedinem ⁊ pontici culu 8 atem. Et iſta melancolia cum generata eſt in epate artitur in duas partes quarum vna penetrat cum ſanguine ⁊ manat cum eo ad venas. Alia tranſmit titur ad ſplenem. Prima pars penetrat cum ſangui ne propter neceſſitatem ⁊ vtilitatem. Heceſſitas eſt vt miſceatur cum ſanguine ad nutriendum membra melancolica frigida ⁊ ficca ſicut oſſa? Vtilitas eſt vt fluxibilitatem ſanguinis nimiam coerceat ⁊ vigo ret corpulentiam eius ⁊ conoēſet donec fiat pars ſo lida membrorum durorum que debet nutrire. Alia pars qua ſanguis non indiget vadit ad ſplenē pr̄o pter neceſſitatem et vtilitatem. Heceſſitas ē duplex vna eſt ſecundum totum corpus ſcilicet ip̄m a ſuꝑ fluitate melācolica mundare. Alia eſt ſecundum ſple nem ſcꝫ ip̄m nutrire. Vtilitas vero procedit ex ea propter hoc ꝙ ip̄a profluit ad orificium ſtomachi exprimēdo humiditates quas illic inuenit ſicut mu lier mulgendo exprimit digitis lac ab vberibus vac ce. Et hec vtilitas eſt duobus modis vno modo qꝛ ip̄a ml̓ia conſtringit ⁊ inſpiſſat ⁊ confortat orifici um ſtomachi. Secundo quia facit in ore ſtomachi cōmotionem propter acredinem eius ⁊ excitat famē ⁊ facit deſiderium. Melancolia vero innaturalis ē ſicut res aduſta vel cinis reſpectu aliorum humoꝝ Et eius quattuor ſunt ſpecies famoſe licet plures ſint nō famoſe. Prima ē q̄ ē cinis colere ⁊ ē illud qd̓ aduritur de colera ⁊ hec ſpecies eſt amara. Secunda eſt que eſt cinis fleumatis et illud quod fuit adiiſtū ex fileumate/ ⁊ ſi fleuma quod aduſtum eſt fuerit m2

valde ſubtile ⁊ aquoſum tunc melancolia ex eo ge nita erit ſalſa in ſapore. Si auteꝫ fuerit fleuma groſ ſum quod aduritur tunc cinis eius aut melancolia ex eo generata tendit ad acetoſitateꝫ aut ponticita tem. Tercia eſt que eſt cinis ſanguinis ⁊ illud quod aduſtum eſt ex ſanguine ⁊ hec melancolia eſt ſalſa parum trahens ad dulcedinem. Quarta eſt que eſt cinis mel ancolie naturalis. Et ſi melancolia natura lis ex qua fit fuerit ſubtilis tunc erit multum aceto ſa ⁊ cum effunditur ſuper terraꝫ ebullit ⁊ eius odor eſt acris ⁊ ab eo fugiunt muſce ⁊ animalia. Si vero talis melancolia naturalis ex qua fit fuerit groſſa erit minoris acetoſitatis cum pauca ponticitate. De ſanguineis Natura pingues iſti ſunt atqꝫ iocantes Semꝑ rumores cupiūt audire frequētes Hos veno et bachꝰ delectant fercula riſus Et facit hos hylares ⁊ dl̓cia d̓ba loquētes Oībꝰ hii ſtudiis abiles ſūt ⁊ magis apti Qualibꝫ ex cauſa nec hos leuiter mouꝫ ira Largꝰ amās hylaris rides rubeiqꝫ coloris Cantās carnoſo ſatis audax atqꝫ benignꝰ Hic ponit autor ſigna per que cognoſcere poſſu mus hominem ſanguinee cōplexionis/ quorum pri mum eſt ꝙ ſanguineus eſt naturaliter pinguis. Et non debemus intelligere ꝙ ſanguineus ſit pinguis pinguedine proprie accepta quia calis ſignificat

ſuper frigiditatem complexionis vt vult Auicenna ſecunda primi doctrina tercia capitulo tercio. Sed eſt pinguis pinguedine extenſa ad multam carnoſi tatem quia eſt multum carnoſus. Vult enim Auicē na loco preallegato ꝙ multitudo carnis rubee cum decenti firmitate ⁊ non laxitate eius ſignificat com plexionem calidam ⁊ humidaꝫ qualis eſt ſanguinea Et ratio eſt quia multitudo carnis rubee atteſtatur ſuper fortitudine virtutis aſſimilatiue ⁊ multitu dine ſanguinis que vigent ⁊ inualeſcunt calido ⁊ hu mido teſte Galieno ſecundo complexionum dicente multitudo autem carnis a multitu dine ſanguinis ge neratur. Caliduꝫ vero perfecte digerens ⁊ aſſimilās carnis ſoliditatem operatur. Dicit etiam Auicenna loco preallegato ꝙ ōne corpus carnoſum ſine mul titudine pinguedinis ⁊ adip̄is eſt ſanguineum. Et idē vult Galienus ſcd̓a tegni canōe illo Humida v̓o ⁊ calida craſis. Secundū ē ꝙ ē iocōſus ſcꝫ proferēs verba alios ad riſum prouocātia vel letꝰ. Et hoc ē propter benignitatē humoris ſanguinei prouocātis hominē ad leticiā ⁊ iocunditatē propter ſpiritꝰ cla ros ⁊ perfectos ex ſanguine generatos. Terciū ē ꝙ li bēter audic fabulatōes iocōſas eadē de cauſa. Quar tum eſt ꝙ īclinatus ē ad luxuriā propter caliditatē ⁊ humiditatem prouocantium ad coytum. Quintuꝫ eſt ꝙ talis libenter bonum vinum potat. Sextum eſt ꝙ libenter comedit bona cibaria quoꝝ cā p̄t eſſe quia talis appetit ſimiliora cōplexioni eius q̄ ſunt bona vina ⁊ bona cibaria. Septimuꝫ eſt ꝙ talis de facili ridet. Cuiꝰ cā ē qꝛ ſanguis prouocat ad riſuꝫ m ꝓ

Octauū eſt ꝙ talis ē hylaris.i. hylarē faciē amabi lem ⁊ locuabum habens propter viuacitatem colo ris ⁊ formoſitatem cōpoſitionis ex cōplexione ſan guinis. Honum eſt ꝙ calis profert dulcta verba ꝓ ter amicabilitatem nature ſanguinis. Decimum ē ꝙ talis eſt aptus omnibus artibus.i. de facili poteſt addiſcere quālibet artem propter viuacitatem ⁊p ſpicacitate ingenii eius. Vndecimum eſt ꝙ talis nō facile iraſcitur. Et iſtud prouēit propter humidita tem ebetantem feruorem colere prouocantis ad irāDeinde textus in duobus vltimis verſibus reperit aliqua ſigna dicta ⁊ aliqua addit. Primum eſt ꝙ ſanguineus eſt largus non auarus ſed liberalis. Se cundum eſt ꝙ talis eſt amans ſiue amoroſus. Ter cium eſt ꝙ talis eſt hylaris.i. habens vultum iocun dum. Quartū eſt ꝙ talis quaſi ſemper videt̉ ridere quoꝝ oīm cā eſt benignitas ſanguinis ad iſta ꝓuo cātis. Quintū eſt ꝙ talis ē rubei coloris. Vult enim Auic. loco p̄allegato ꝙ color cutis rubeꝰ ſignificat multitudinē ſanguinis. Et debet iſtud intelligi de co lore rubeo cum quodā ſplēdore ⁊ nō de rubeo fuſco qualis reperiri ſolet in vultibus hoꝝ qui libenter ⁊ habunde bibunt fortia vina ⁊ vtuntur ſalſis ⁊ ſpe ciebus acutis quia talis ſignificat lepram futurā Sextum eſt ꝙ talis libenter cantat vel audit canta re propter letum eius animum. Septimum eſt ꝙ ta lis eſt carnoſus propter cauſam prius dictā. Octa uum eſt ꝙ talis eſt ſatis audax propter caliditateꝫ ſanguinis q̄ eſt cā audacie. Honū eſt ꝙ talis ē benig nus propter ſanguinei humoris bonitatem.

Eſt ⁊ hūor colere qui cōpetit impetuoſis ſoc geny ē hōim cupiēs p̄cellere cunctos ij leuiter diſcūt ml̓tū cōedut etto creſcūt inde magnanimi ſunt largi ſūma. petētes hirſutus fallax iraſcēs prodigus audax Aſtutus gracilis ficcus croceiqꝫ coloris hic ponit aucor quedā ſigna per que cognoſcere poſſumꝰ hominē colerice cōplexionis/ primū ē ꝙ cō lericꝰ eſt īpetuoſꝰ.i. faciens rem cū īpetu. Cuiꝰ cā eſt qꝛ ſuꝑfluus calor qui eſt ī colerico mouet ad īpetū Et ergo etiā vult Auic. ſcd̓a primi doctrina tercia ca. cercio ꝙ oꝑationes exceſſiui motꝰ ſigͣnificāt cali oītatē. Scd̓m eſt ꝙ talis ē cupidꝰ honoris ⁊ appetit eſſe ī primis ſedibꝰ ⁊ p̄cellere cūctos alios. Cuiꝰ cā ē qꝛ ſuꝑfluꝰ calor pronificat aīam ad arrogantiaꝫ ⁊ temeritatē. Terciū ē ꝙ iſti cito diſcūt ⁊ hoc ꝓpter ſubtilitatē hūoris colerici ⁊ eiꝰ caliditatē. Et ergo etiā dicit Auic. loco pͦ allegato ꝙ ītellectꝰ.i. prōptitu do ⁊ viuacitas ad intelligētiā ſignificat caliditateꝫ ꝯplexiōis. Quartū ē ꝙ iſti multū comedunt qꝛ ī ip ſis fortior ē calor digerens ⁊ maior reſolutio qͣꝫ in alijs corporibꝰ. Quintum eſt ꝙ iſti cito creſcunt.i. perueniunt ad augmentum ⁊ hoc propter fortitudi nem caloris naturalis in eis qui cauſa eſt augmenti Sextum eſt ꝙ iſti ſunt magnanimi.i. non potentes tollerare iniurias ⁊ hoc propter caliditatē in eis ⁊ er go dicit Auicēna loco preallegato ꝙ parū pati ab pn aqͦqꝫ re.i. īpatientē ſe reddere ſignificat caliditatē

Septimū ē ꝙ iſti ſunt largi ⁊ hoc reſpectu illoꝝ a qͦ bꝰ honores accipere poſſunt. Octauū ē ꝙ iſti appe tunt ſumma.i. ſummas dignitates ⁊ officia ꝓpter cām ſcd̓i ſigni. Honū ē ꝙ colericꝰ ē hirſutꝰ.i. piloſꝫ ⁊ hn̄s ml̓tos crines ꝓpter caliditatē apperiētem po ros ⁊ mouētē materiā piloꝝ adcutē. Et dr̄ hirſutꝰ qͣſi hircū ſequēs qꝛ īter ōīa aīalia bruta hircꝰ habꝫ lōgiores crines: Decimū ē ꝙ ip̄e ē fallax.i. decepto riꝰ. Vndecimū ē ꝙ ip̄e ē iraſcēs.i. de facili iraſcit̉ ꝓ pter caliditatē. Et ergo dicit Auic. loco p̄allegato ꝙ ira frequēs ⁊ a leui cā ſignificat caliditate ⁊ hoc ē propter facilitatē ꝯmotionis colere ⁊ ebullitiōis ſanguinis circa cor. Duodecimū ē ꝙ ip̄e ē prodigꝰ qꝛ largꝰ ē in exponēdo ꝓpter honores habrdos. De cimūterciū ē ꝙ talis ē audax qꝛ audaciā etiā ꝓuēit ꝓpter nimiā caliditatē ⁊ maxīe cordis. Decimūq̄r tū ē ꝙ ip̄e ē aſtutꝰ.i. cautꝰ. Decimūquintū ē ꝙ talis ē gracilis.i. nō groſſoꝝ mēbroꝝ neqꝫ ml̓te carnis ꝓ pter ſuꝑfluā caliditatē vehemēter reſoluētē. Decimū ſextū ē ꝙ talis ē ſiccꝰ.i. macer ꝓpter ſiccitatē ꝯple xiōis. Xvii. ē ꝙ tal̓ ē crocei coloris.i. citerni. ⁊ ergo dic̄ A. locop̄al. ꝙ color ſubruffꝰ ſigīficat coler̄ dn̄ini Fleūa vires mōicas tribuitlatoſqꝫ breueſqꝫ Fleūa facit pigues ſaguis reddit mediocres Ocia nō ſtudio tradūt ſꝫ corpora ſomno Senſo ebes/ tardo motꝰ/ pigricia/ ſomnus Hic ſomnolēto/ piger/ in ſputamine ml̓to Eſt huic ſēſo ebes/ piguis/ facie color albe

hic ponit autor aliqua ſigna cōplexionis fleu matice. Primum ſignū ē paucitas viriuꝫ/ fieumatici enim paucas vires habēt propter paucitatē caloris naturalis a quo ōis vis habet exordiū. Scd̓m ē ꝙ fleumatici ſunt lati ⁊ breues qꝛ in eis ē paucꝰ calor naturalis nō ſufficiens extēdere corpꝰ in longū/ ex tēdit igit̉ corpꝰ ſecundū latum. Terciū ē ꝙ fieuma tici ſunt pīgues propter eoꝝ frigiditatē ⁊ humidita tē. Et ergo dicit Auic. loco p̄allegato ꝙ pīguedo vl̓ adeps ſuꝑflua ſignificat exceſſum frigiditatis ⁊ hūi ditatis ⁊ ꝯplexionē corporis frigidā ⁊ hūidā qꝛ ſan guīs vnctuoſitas q̄ ē vtriuſqꝫ materia cū reſudat a venis ⁊ obuiat mēbris frigidis vel remiſſe calidis coagulat̉ ab eoꝝ frigiditate vel remiſſa caliditate ⁊ fit pinguedo vt vult Galienus ſcd̓o cōplexionum. Et poſtea ſubdit hic textus ꝙ ſanguinei ſunt medi ocres ſupple in longitudine ⁊ breuitate. Quartū eſt ꝙ fleumatici magis ad ocia inclinant̉. qͣꝫ ad ſtudia propter frigiditatē mouentē ad ocia ⁊ pigriciā. Quī tum eſt ꝙ multuꝫ dormiunt ⁊ hoc eſt propter multā humiditatem eoꝝ ⁊ etiam prouenit multus ſomnꝰ propter frigiditatem vt innuit Auicēna loco p̄alle gato. Sextū ē ꝙ fleumatici ſunt duri īgenii qꝛ ſicut viuacitas intellectus ⁊ ꝑſpicuitas ingenii proueni unt propter naturalē caliditatem ita ebetudo intelle ctus ⁊ duricies ingenii propter cōtrarium ſcꝫ frigi ditatem. Septimū ē ꝙ fleumatici ſunt tardi motꝰ ⁊ hoc etiā ē ꝓpter frigiditatē q̄ facit motū tardū ſicut caliditas velocē. Octauū eſt ꝙ ſunt pigri. Honū ꝙ ſomnꝰ in eis ē longo quoꝝ cā eadē ē cum predicta.

Poſtea ponūt̉ duo alij v̓ſꝰ recolligētes ſigna p̄dic ta cū qͥbuſdā alijs. Primū ē ꝙ fleumaticꝰ ē ſomnolē tꝰ.i. īclinatꝰ ad multū ſomnū. Scd̓m ē ꝙ ip̄e ē piger .i. tardꝰ ad oēm oꝑationē. Terciū ē ꝙ ē multi ſpuri ꝓpter hūiditatē ī eo habundātē ml̓tiplicatiuā ſputi Quartū ē ꝙ talis ē obtuſꝰ ī ſenſibꝰ ⁊ nedū ī ſenſibꝰ īmo etiā ī ītellectu. Quītū ē ꝙ talis ē pīguis. Sextū ē ꝙ talis ē albꝰ ī facie. Albedo enī cutis ⁊ maxīe faci ei ſignū ē priuatōis ſanguīs aut paucitatis eiꝰ cuꝫ frigiditate vt dicit Auicenna loco preallegato. Reſtat adhuc triſtis colere ſubſtātia nigre Que reddit prauos ꝑtriſtes pauca loq̄ntes Hii vigilāt ſtudiis/ nec mēs ē dedita ſōno Seruat ꝓpoſitū/ ſibi nil reputāt fore tutū Inuido et triſtis/ cupidꝰ dextreqꝫ tenacis Nō exꝑs fraudis/ timidꝰ/ luteiqꝫ coloris Hic ponit autor aliqua ſigna complexionis me lancolie. Primum eſt prauitas/ melancolia eniꝫ red dit homines prauos ⁊ malorum morum quēadmo dum ſunt qui ſeipſos interficiunt. Secundum ē mul ta triſticia/ melancolici enim multum triſtes ſunt vt plurimū propter ſpiritus melācolicos turbidos et tenebroſos ſicut homines leti ſunt propter ſpirituū claritatē. Tercium ē taciturnitas/ melācolici enī tacidi ſunt ⁊ paucoꝝ verborum propter frigiditatē ſi cut nimia garrulitas prouenit propter caliditateꝫ. Quartū ē ꝙ melācolici ſunt apti ſtudio qꝛ ſꝑcupiūt eē ſoli. Quintū ē ꝙ tales ſunt inſomnolēti nec bene

pripir b inijni ili j
dormiūt ꝓpter nimiā ſiccitatē cerebri ⁊ ꝓpter fn̄os melācolicos ꝯmouētes in eis ſomnia horribilia qͥbꝰ excitāt̉ a ſomno. Sextū ē ꝙ tales ſunt tenacis ꝓpo ſiti.i. ꝑtinaces ⁊ cū aliqͥd in mēte habēt diu retinēt ⁊ difficulter placabiles ſunt ⁊ hoc ꝓuēit ꝓpter ſicci tatē eoꝝ q̄ nō ſinit propoſitū cito mutari. Septimū ē ꝙ melācolici nihil reputāt eis eē tutū īmo ſemꝑ ti mēt ⁊ hoc ē propter ſpirituū tenebroſitatē. Pꝰea in duobꝰ vltimis v̓ſibꝰ ponūt̉ aliqͣ ex ſignis p̄dictis ⁊ aliqͣ addūt̉. Primū ē ꝙ melācolicꝰ ē īuidꝰ. Scd̓ꝫ ē ꝙ ē triſtis. Terciū ē ꝙ ē auarꝰ. Quartū ē ꝙ ē tenax. i. nihil volēs expōere ⁊ male ſoluēs. Quītū ē ꝙ ē frau duloſꝰ ſimplex ⁊ ꝓpterea hoīes melācolici ſunt de uoti ml̓tū legētes ieiunātes ⁊ alias ml̓tas abſtinēti as faciētes. Sextū ē ꝙ ē ml̓tū timidꝰ. Septimū ē ꝙ ē lutei coloris.i. terreſtris ſiue fuſci coloris Color enī fuſcꝫ ⁊ maxīe ſi viriditati approxiāt ſignificat domi niū melācolie ſcd̓ꝫ Raſim ſcd̓o alināſoris ī prīcipio hii ſunt hūores qui p̄ſtāt cuiqꝫ colores Omnibꝰ in rebꝰ ex fleumate fit color alby Sāguīe fit rubey colera rubea quoqꝫ ruffe Si peccet ſāguis facies rubet extat ocellus Inflātur gene corpus nimiūqꝫ grauatur Eſt pl̓ſoqꝫ frequēs pleny moll̓ dolor īgēs Haxime fit frōtis et conſtipatio ventris Siccaqꝫ lingua ſitis ⁊ ſōnia plena rubore Dulcor adeſt ſpūti ſūt acria dulcia queqꝫ

In hoc textu primo ponit colores ꝯſequentes cō plexiones ⁊ dicit ꝙ fleumaticus eſt albi coloris ſeo colericus eſt ruffi coloris ⁊ ſanguineus rubei ⁊ de melancolico dixit in fine precedentium verſuuꝫ. Et de iſtis ōibus dictum eſt prius. Scd̓o ponit tredecī ſigna ſuperhabundātis ſanguinis/ quoꝝ primū ē ꝙ facies ē rubea propter aſcēſum ſanguinis ad caput⁊ faciē. Scd̓m ē ꝙ oculi plꝰ vident̉ exire ſolito ꝓp ter extenſione quā facit ſanguis multiplicatus. Tercium ē ꝙ geneᶜ inflant̉ propter ſimilē cām. Quartū eſt ꝙ corpꝰ totū grauat̉ qꝛ natura ſuppeditat̉ non ſufficens regere humores ⁊ ſuſtētare debite corpus Quintū eſt ꝙ pulſꝰ fit frequēs propter caliditatem quā īducit ſanguis multiplicatꝰ. Sextū ē ꝙ pulſus ē plenꝰ propter ml̓titudinē vapoꝝ calidoꝝ ⁊ humi doꝝ. Septimū ē ꝙ pulſꝰ ē mollis propter humidi tatē nimiā mollificantē arteriā. Octauū ē ꝙ dolor fit in frōte ⁊ hoc p̄ropter ſanguinē multiplicatū ī re thi mirabili. Honū ē ꝙ vēter cōſtipat̉.i. durus fit nec bene aſſellans propter caliditatē nimiā exſiccātē feces. Decimū ē ꝙ līgua fit ficca propter ſimilē cām Vndecimū ē ꝙ ſitis ē magna propter exſiccationē orificii ſtomachi ex nimia caliditate. Duodecimū ē ꝙ fiunt ſomnia declinantia ad rubedinem. Et iſtud vult Auicenna ſecunda primi doctrina tercia capiſeptimo dicens. Et ſomnia que illud ſignificant ſcꝫ habundantiam ſanguinis ſunt ſicut cū hō in ſomni is res videt rubeas aut ſanguineꝫ multū ex ſuo cor pore exire aūt ſe ī ſanguine natare ⁊ ſimilia. Decimū terciū ē ꝙ ſputū ē dulce ꝓpter ſanguinis dulcedine

Potandum circa iſtud ꝙ ſicut hic ponuntur ſigna ſuperhabundantis ſanguinis ita quidam etiam po nunt ſigna ſuperhabundantie alioruꝫ humorum ſub quibuſdam verſibus. Signa quidem ſuperhabundā tis colere ſub iſtis verſibus. Accuſat coleram dextre polor/ aſpera lingua/ Tinnitus/ vomituſqꝫ frequēs vigilantia multa/ Multa ſitis/ pīguis egeſtio/ tor ſio ventris Hauſea fit/ morſus cordis/ langueſcit orexis/ Pulſus adeſt gracilis/ durus/ velox/ qꝫ caleſ cens/ Aret/ amareſcit/ incendia ſomnia fingit. Sig na vero ſuperhabundantis fleumatis ſub iſtis ver ſibus. Fleuma ſupergrediens propria in corpore leges Os facit inſipidum/ faſtidia crebra/ ſaliuas Coſtarum ſtomachi ſimul occipitiſqꝫ dolores Pul ſus adeſt rarus ⁊ tardus mollis inanis Precedit fallax fantaſmata ſomnus aquoſa. Signa vero ſu perhabundātis melancolie ſub his verſibus. Humo rum pleno dum fex in corpore regnat Higra cutis durus pulſus/ tenuis ⁊ vrina Sollicitudo timor ⁊ triſticia ſomnia/ tempus Acreſcet rugitus/ ſapor et ſputaminis idem Leuaqꝫ precipue timnit ⁊ ſibulat auris. Denꝑ ſeptenꝑ vix fleubo thomū petit anꝑ Spiritus vberior exit per fleubo thomiam Spiritꝰ ex potu vini mox multiplicatur Humorumqꝫ cibo damnū lente reparatur Lumina clarificat ſincerat fleubothomia Hetes ⁊ cerebꝝ/ calidas facit eē medullas

Uiſcera purgabit/ ſtōachū vētrēqꝫ cohercꝫ Puros dat ſenſo/ dat̉ ſomnū/ tedia tollit Auditus vocem/ vires producit et auget ¶ In hoc textu autor loquit̉ de fleubothomia ⁊ pri mo oſtēdit etatem requiſitā ad fleubothomiā dicēs ꝙ ānus decimuſſeptimus vix petit fleubothomiam Et pro iſto dicit Galienus. xi. de ingenio ꝙ pueri non debent fleubothomari niſi habeant quattuorde cim ānos ad minus. Et cauſa eſt quia corpora pue roꝝ ſunt faciliter reſolubilia a calore extrāeo ⁊ ideo debilitantur multum ex euacuatione forti facta per fleubo thomiam. Iteꝫ quia indigent nutrimento du plici de cauſa ſcilicet propter nutrimentuꝫ ⁊ augmē tum ideo minutio ſanguinis non competit eis. Iteꝫ quia facile diſſoluuntur a calore extraneo ſufficit quod ab eis diſſoluitur quare non indigent fleubo thomīa. Et circa iſtud ſciendū ꝙ ſicut fleubothomia nō cōuenit pueris predictis ſed cauenda eſt ita etiā eſt cauenda in magna etate ſcꝫ ſemi vt vult ẜalienꝰ nono megategni quia ſecundū Galienū ⁊ Haly ter cia tegni in conuel aſcentibus ⁊ ſenibus eſt paucꝰ ſan guīs bonus ⁊ multus malus/ fleubothomīa igit̉ ra piet bonum ⁊ dimicet malū vt innuit Aurana qͣr ta primi capituloᵏ viceſimo de fleubothom ¶ Ideo in talibus non competit fleubothomia. Secundo po nit nocumentum fleubothomīe ⁊ eſt ꝙ ſpiritus vbe riores exiunt per fleubothomiā. Cuiusᵉ rō p̄t eſſe qꝛ cū multa euacuatōe ſanguinis q̄ fit ꝑ fleubothomīa neceſſe eſt etiam multitudinem ſpirituum euacuare

Tercio tangit remedia per q̄ ſpiritꝰ emiſſi refocillā tur ⁊ iterato multiplicantur. Et dicit ꝙ ex potu vi ni ſubito regenerantur ſpiritus quia oīm ſubito nu trientium maximū eſt vinū vt priꝰ dcm̄ eſt. Et ſpi ritus etiā regenerant̉ ⁊ refocillantur ex cibo ſed hoc fit lente ⁊ non ſubito ſicut ex vino. Et cibus qui de bet dari erit digeſtibilis ⁊ multi ſanguinis generati uus ſicut oua ſorbilia ⁊ ſimilia. Et circa iſtud ſcien dum eſt ꝙ licet cibus regeneret ſpiritus poſt fleubo thomiam tamen debent cauere patientes a multo ci bo in prima ⁊ ſecunda die. Vnde dicit Yſaac in di etis cibus eſt eis minuendus ⁊ potus augendus ſci licet reſpectu cibi non tamen reſpectu ſue cōſuetudi nis ymmo minꝰ debent bibere qͣꝫ ante fleubothomiā quia virtus digeſtiua debilior ē. Quarto ponit au tor. xi. iuuamenta fleubo thomīe debite facte pr̄imū eſt ꝙ temperata fleubothomīa confortat viſum qꝛ minuendo humores etiam minuit effumationem ad caput ⁊ repletionem eius offuſcantes viſum. Secū dum eſt ꝙ clarificat ⁊ ſincerat mentem ⁊ cerebrum propter ſimilem cauſam. Tercium eſt ꝙ calefacit me dullam quia minuit ſuperfluitates queᵗ ad eam veni entes ipſam infrigidant. Quartum eſt ꝙ purgat viſ cera id eſt interiora quia exonerata natur a a ſangui ne humores crudos in interioribus cōtentos meliꝰ pigerit. Quintum eſt ꝙ fleubothomīa reſtringit vo mitum ⁊ fluxum ventris quia diuertit humores ab interioribus ad exteriora. Et iſtud vult Auicenna loco preallegato dicens. Amplius fleubo thomīa ꝓ vterea ꝙ ad diuerſum trahit naturam ſecundum

plurimum retinet. Et iſtud maxime veruꝫ eſt quādo Fleubothomīa fit de venis brachii. Ham fleubotho mia facta de venis peduꝫ non ſic retinet. Poteſt ta men per accidens contingere ꝙ ad fleubo thomīaꝫ ſe quatur maior fluxus ventris ⁊ hoc dupliciter/ prīo quia ex fieubo thomīa factaⁱ tollitur onus nature tunc enim virtus confortata aliqn̄ prouocat alias euacuationes. Secundo ſi fluxus ventris fiat ex ml̓ ta debilitate virtutis contentiue tunc enim quia ex fleubothomīa debilitat̉ virtꝰ in agis augebit fluxvētris. Sextu eſt ꝙ fleubothomia facit puros ſenſquia minuit euaporatōnē ad caput vn̄ curbant̉ ſen ſꝰ. Septimū ē ꝙ ip̄a iuuat ſomnū īpeditum quia ꝑ ip̄am euacuant̉ humores plurimi a quibꝰ eleuant̉ vapores acuti ⁊ diuerſi īpedientes ſomnū: Occauū ē ꝙ ip̄a tollit tedia ⁊ grauitates nimias qꝛ ꝑ ip̄aꝫ virtꝰ exomenatu s ſuo gratramine. Et etiā educto per ip̄am ſanguuns educit̉ ſimutꝰ melancolia fex ſangui nis que inducit tedtā ⁊ grauitates. Honuꝫ eſt ꝙ ip ſa confert auditui quia per ipſam diminuuntur va pores ⁊ humores aſcendentes ad caput impediētes auditum. Decimū ē ꝙ ip̄a ꝯfert voci quia ꝑ ip̄am diminuunt̉ ſuꝑfluitates ⁊ hūiditates q̄ poſſent per uenire ad pectꝰ vel cannā pulmōis ⁊ īpedire vocē. Vndecimū ē ꝙ ip̄a auget vires qꝛ ꝑ ip̄am corpꝰ a ſuo grauamine exonerat̉ quare virtꝰ augmentat̉. Tres īſunt iſtis Hayus Septēber Aprilis Et ſunt lunares ſunt velut ydra dies prima dſes primi poſtremaqꝫ poſteribti

Nec ſanguis minui nec carnibꝰ āſeris vti In ſene vl̓ iuuene ſi vene ſanguine plene Omni menſe bene confert inciſio vene hit ſunt tres mēſes maiꝰ ſeptēber aprilis n quibꝰ eminuas vt lōgo tēpore viuas In hoc textu autor tria facit/ primo dicit ꝙ iſti tres menſes ſcꝫ. Matꝰ Septēber Aprilis ſunt mēſes lunares q ī eis ſunt dīes ꝑrohibiti a fleubo thomīa videlicerj prima dies May ⁊ vltima Septēbris ⁊ Aprilis. Et iſtud cōes dicunt. Verūptū ē dictū fic tum nec alicuius xaloris ymmo predīcti dies pn̄t eſſe ita boni ⁊ electi ſicut ⁊ alij ſecundum ꝙ diuerſa ꝯſtellatio in eis poteſt eſſe. Et ſubdit autor ꝙ in ta libus diebus nulli veſci debent caurnibus anſeris quod etiā falſum ē ⁊erroneum ⁊ mnagis ſortilegio attribuendum. Ex. forte autor iſtud habuit a iudeis qui iſtum ritum. obſeruat. Secundo dicit ꝙ ſenex a ſenectute ⁊ nō a ſenio ⁊ iuuenis venas plenas habē tes ſanguine minui poſſunt omni menſe quia iſti nō faciliter reſolubiles ſunt nec in eis ſolum paucus ē ſanguis bonus ymmo multus. Tercio dicit ꝙ inci ſio vene pro regimine ſanitatis cuſtodiende debet fi eri in aliquo iſtorum trium menſiuꝫ qui ſunt Maiꝰ Septēbris. ⁊ Aprilis differenter tn̄ quia in Aprili ⁊ Nayo debet incidi vena epatis propter multipli catione ſanguinis eo tꝑe cum ſit tempꝰ vernale ⁊ in Septēbri vena ſplenis propter melancoliā q̄ tunc babet multiplicari cum ſit tempus antumnale. n 2

Frigida natura frigēs reglo dolor Ingēo Poſt lauachrū/ coytu/ mīor etas atqꝫ ſenil̓ Horbus prolixus repletio potus et eſce S i fragills vel ſubtilis ſenſo ſtomathi ſit Et faſtiditi tibi non ſunt fleubothomādi Hic autor ponit. xii. que īpediunt fleubothomiā Primū eſt frigiditas ꝯplexionis. Cū enī ſcd̓m Ga lienū in megategni fleubothomīa īfrigidat tūc aug mētaret frigiditatē. Cā āt qͣre fleubothomīa infrigi dat eſt quia ſcd̓m Yſaac in vrinis ſanguis ē funda mentū caloris naturalis.i. illudan quo calor natu ralis ſeruatꝭ. ⁊cquia feubo thomia ſanguinē euacuat ideo ⁊ calorē naturalē ⁊ tunc ꝑ cōſequēs infrigidat. Secundū eſt iregio frigida vehemēter ſub qua debet ōprehendi tēpus multū frigidū quod etiā ꝑrohibet M Rleubothomiā qꝛ imregiōe ⁊ tꝑe multū frigidis ſan euiguis inꝓfunditate corporiancludit̉ ⁊ ille qui circa na extremitates ſexiſtit a frigiditate cōdenſat̉ ⁊ ineptꝰ uofitao hoc ꝙ fluat. Tercium ē intenſꝰ dolor ſub quo Ametiā poteſt cōprehendi nimia corporis inflāmatio H quia ſi in iſtis accidentibꝰ fieret fleubothomīa ſeque aa ret̉moto agitatius qui eſt cōtrarius nature cuꝫ ſic da Sdifformisinmaior inflāmatio que etiā ē naturam amnmagis debilitans. Et cā motꝰ agitatiui ī dolore in abtēſo ē quia fintractꝰ ad diuerſas ꝑtes. Per flōmiā Ienī fit tractio ad locū fleubothōatū ⁊ ex dolore for onti fieret tractio ad locū doloris. Cā vero maioris in is flāmationis eſt quia ex flōmīa ꝯmouent̓ bumores

quare magis inflāmantur ex motū. Et iſtud vert ē qn̄ flōmīa fit parua ⁊artificialis. Si tamen fiat vſ qꝛ ad ſincopī prodeſt in predictis caſibꝰ qui a iſta cū vincit attractionē doloris nō facit motū agitatiuū Et ſimiliter tollit inflāmationē cum nō ſint humo res ibi qui cōmoueant̉ ⁊ calefiāt ⁊ maiorē inflāma tionē inducunt. Et iſtud voluit Galienꝰ in ꝯmento illius āphoriſmi prime particule āphoriſmoꝝ q̄ ege runt cū dixit ꝙ nō eſt melior medicina ī aptāte ve bementis inflāmationis ⁊ ſimiliter in febribꝰ ⁊ dolo re forti qͣꝫ fleubothomīa. Quartum ē balneū ⁊ maxi me reſolutiuum cale eniꝫ prohibet flomiam quia ta le etiam eſt euacuatiuum iam natura non facile toi lerat euacuationem ſuper euacuationem. Fonntum eſt coytus immediate precedens: Poſttaleꝫ eniꝰ nō ſtatim debꝫ fieri inciſio vene qꝛ ex hocmaxima debi litatio nature ſequeretur cum. pxx. Myuim prlosta tura debilitata ſit. Sextum eſt etas maonpel mīorꝭ qͣꝫ requiritur ad fleubo thomiam Acut etas anfantias up ⁊ etas ſemi prout declaratum eſt ꝓriuaa Eſij ſtarima. iii pedimenta tangit Auicenna loco preallegator d īcēs gns Tibi quoqꝫ cauere debes a minutione in complexio an ne vehementis frigiditatis ⁊ in regionibus fortis. vn friciditatis ⁊ in hora fortis doloris ⁊ paſthalneſmoela reſolutiuum ⁊ poſt c̓oꝝtum ⁊ in exatę aus eſt minor muti .xii. annis ⁊ in etate ſenum quantomagis oterisuaꝝ niſi in figuraʳ confiſus fueris ⁊ in Mtate mīſcupn̄s lorum ⁊ venarum amplitudine ⁊ earum repletione ⁊ coloris rubedine. Et vlterius ſubdit hos namqꝫ ex adoleſcentibus ⁊ ſenibus fleubothomare audebis n3

Adoleſcentes tamen ſecundum ordinē ad fleubotho madum paulatim p̄ rouehere debes cuꝫ pauca minu tione. Septimū ē morbus prolixꝰ quia tunc ex tali fleubo thomi a natura dupliciter debilitatur putas morbo prolico ⁊ a iniuitione. Et iſtud ē verū ſcd Auic. loco pallegato niſi ſanguis affuerit corruptio qꝛ ſi ſic flomīa p̄t̄ duenire. Octauū ē nimia xepleto potꝰ. Donū ē nunia replētio cibi ſub quā etis ꝯpre hendit̉ indigeſtio cibi. Et cauſa h̓oꝝ eſt quia ſecui dum Auic. in primo attrahentia. ſunt tria ſcꝫ yacuū calidum ⁊ tota ſpēcies. Si ergo nene per flomīam a ſanguine eū genarent̉ cibum indigeſtum nel ſuper fluum ſiue potum ſuperfluum a. Coma cho. ꝓxꝭ. epate attraherent qui indigeſtus peniens ad mēbra non cōfrigeretur quia tercia digeſtio non corrigit pecca tum ſecunde ſicut. nec. ſecunda prime ſi. peccatum ſit n agnum. propter quod in mēbra nō cōuerteret̉ ſed ihi eemarengipꝰ. ſſic eſſe ca egritudinis. Decimū ē fra Alitas. i. dehilitas vir̓tutis fleubothomīa enī ē for tis exacuatio ſecunduꝫ Galienum ſcd̓a āphoriſmoꝝ an cōmento illius iū quo morbo ſꝫ virtꝰ debilis nō poteſt pati matum fortē. Vn decimum ē ſubtilis ſen ſatio prificij ſtomachi quod precordiū dicit̉ qꝛ ex flōmīa. iij. tali facile ſequitur ſincopis. Et ſub iſto etiam cōprehendit̉ debilitas ſtomachi ⁊ facilia Ilū xira xolere aꝑ orificium euus inducens ad vomitum facilem colere. Vn de in habentibus. ꝑ redicta accidē cia non conuenit fleubo thomīa. Per fl eubo thomīaꝫ enyhumores. cōmoti ad os ſtomachi inducerēt̉ taij qͣꝫ ad locum conſuetum ⁊ quia membrum eſt debile

illi fluxui reſiſtere ideo illis multa mala ber fliōmiam accidunt. Et hec eſt vna cauſa quare qͥniqꝫ aliqui in flōmīa ſincopizāt ſcꝫ quia colera ad ſlomachū fluit que mordicādo ſtomachum ex ꝯpaſ ſide cordis ⁊ ſtomachi ſincopī inducit: Duodecimū e faſtidium ſi enī in faſtidio fieret flōia cum vene cuacuarent̉ traherent ad ſe materiā malā facientem faſtidium. Et plurima iſtoꝝ ſex vltimoꝝ accidētiū tangit Auicenna loco preallegato. Et circa iſtud eſt ſciendum ꝙ preter predicta accidentia ſunt adhuc aliqua alia etiam impedientia fleubothomiā quoꝝ primum eſt alia euacuatio vt quādo eſt fluxus mē ſtruorum aut emorroydarum cunc enim non debet fieri flomia ⁊ hoc ad euacuationem licet ad diuertē dum fluxum ſeu materiam poſſet fieri. Secundum ē corporis ſiue cōpoſitionis raritas quia a corpori bus taris multum diſſoluitur ⁊ ideo ſufficit iſta ex ſolutio nec euacuatione indigēt nt vult Galienꝰ no no inegategni Terciū eſt humoꝝ cruditas ⁊ viſcoſi tas tunc enim eſt cauenda flōmīa quia augmētaret cruditas humorum ⁊ propter hoc in morbis lōgis non eſt facienda flōmis quia cruditas hūmoꝝ aug mentaretur ⁊ virtus debilitaretur ⁊ morbus prolō garetur ⁊ ideo timendum eſſet de caſu virtutis. EEt propter hoc vult Auicenna ꝙ in morbis eronicis facienda eſt farnacia ante fleubo comiāmō ē flōta ante faciēda licet vtraqꝫ in digeāt patiēreb Sꝫ crudi tas hūoꝝ p̄t accidere duabꝰ de cauſis vna cā ē ꝓp ter habūdātiā hūoꝝ calorē naturalē ſuffocātiū qͥ de bilitatꝰ ⁊ ſuffocatꝰ hūores crudos generat ⁊ tūc bn̄ n x

cōpetit flōmia. Vnde ſcd̓m Alexandrum ſecundo li bro ſuo ca de yoropiſi flōmīa ī principio ypozar ce cōpetit cū prouenit ex multitudine ſanguinis mē ſtrualis cuꝫ prohibeant̉ fluere mēſtrua ꝓpter cām aliquā/ aut ex multitudine ſanguis emorroydalis qꝛ ſicut ignis ꝑuus ſub multa lignoꝝ cōgerie ſuffo cat̉ ſimiliter ē de calore innato ſuffocato ſub humo rum multitudinē. Secūda cā cruditatis humoꝝ ē ca loris innati debilitas vt in illis qui ſunt debilis cō plexiōis ⁊ qui habuerunt longā egritudinē ⁊ ī ſeni bꝰ ⁊ tunc nō ꝯpetit flōia qͦꝛ ꝑ hoc augeret̉ cruortas quia ſanguis in quo calor. ꝯſeruat̉ extraheret̉ ⁊ ita corpꝰ infrigidaret̉ ⁊ humores magis incrudarent/ debet ergo ſanguis dimitti vt humoꝝ cruditatē di gerat̉. Quartum ē aeris īdebita diſpoſitio vt nimia caliditas aut nimia frigiditas quia ꝑ caliditatem mulcā fortis fit̉ feſolutio ⁊ per frigiditatē multam ineptificatio humorum ad fluxum. Quid debes facere qn̄ vis fleubo thomari Uel qn̄ minuis fueris vel quādo minutꝭ ¶ Inctio ſiue poty lauachrū vl̓ faſcia mote Debent qō fragili tibi ſingula mēte tentri In hoc paſſu autor ponit quinqꝫ que debent fieri circa fleubothomīa aliqua quidē ante flōmīam aliqͣ in flōmīa ⁊ aliqua poſt flōmīam. Primū ē vnctio que aliqn̄ fit⁊. flōmīa ſicut vnctio fleubothomi vt dolor leniat̉ aliqn̄ vero poſt flōmīā vt cōſolidatio vulneris recardetur ad hoc vt poſt fiōiam humores

relicti in venis aliquā poſſint habere reſpirationē ⁊ fumi aliqui mali exalent. Secundū ē potꝰ ⁊ maxīe vini qui valet in flōmīa ſi ſincopis accidat ⁊ etiam valet poſt flōiam pro regeneratione nouoꝝ ſpiri tuum ⁊ noui ſanguinis ⁊ iſto modo iā faciunt cōes Terciū ē lauachrū.i. balneuꝫ quod valet ꝑ duos vel tres dies ante ⁊ per duos vel tres poſt flōiam ⁊ nō eodē die. Ante quidē ſi quis timeat ꝙ habeat in ſe humores groſſos quia balneū humores diſſoluit et cōmouet eos ⁊ ꝓpter hanc cām etiā cōpetit an̄ accep tio ficupi acetoſi ⁊ motus vt humores diſſoluant̉ ⁊ ſubtilientur. Et ergo qn̄ debet fieri flōia debet fri cari brachiuꝫ vt humores exiſtentes in venis pro pinquis brachio ſubtilientur ⁊ preparentur ad exe undum faciliꝰ. Poſti flōiam vero valet vt reliquie humoꝝ ⁊ vaporum. derelicte reſoluantur. In die ve ro flōmīe nō conuenit quia per balneum cutis lenis fit que lenificara percuſſionem factam in flōmīa fu git⁊ hoc eſt periculuꝫ. Quartum ē faſciari. ligatura cuꝫ pannis lineis que valet poſt flōiam immediate ad retinendum fluxum ⁊ ante flōiam ad trahenduꝫ humores ad locum vbi queritur flōia vt ex eo etiā vene ingroſſentur ⁊ melius videantur. Quintum eſt motus ſiue ambulatio moderata que poteſt fieri an te vt humores diſſoluantur ⁊ ſubtiliētur ⁊ poſt ad reſoluendum reliquias humorum ex fleubothomīa derelictas. Circa predicta ſciendum ꝙ cōes ſe faciūt flōmare ieiuni ſed quibuſdā doctoribꝰ meliꝰ videt̉ ⁊ ꝯueniētiꝰ ꝙ an̄ flōiaꝫ primo vnū ouū ſorbeāt mol le cum vno hauſtu vini circa nonam vel decimam

boram ante prandiuꝫ ⁊ ſtatim poſtea ſe flōmari fa ciant. Et huius cā eſt quia ſtomacho vacuo natura fortius ſanguinem retinet ne deficiat in nutrimento ſed cum cibus qui de ſe multum nutritiuus eſt ſit in ſtomacho cuiuſmodi ſunt oua ſorbilia ⁊ vinum tūc natura melius ſanguinem exire permittit. Exhilarat triſtes iratos placat amantes Ne ſint amentes fleubothomia facitIn hoc paſſu autor ponit tres effectꝰ fleubotho mīe. Primus eſt ꝙ fleubo thomīa exil̓arat.i. letificat q triſtem homineꝫ. Secundus eſt ꝙ flōmia placatira tos. Et cā vtriuſqꝫ ē quia ī ſanguine qn̄ multa ꝯmiſ cet̉ melācolia fit triſtitia ⁊ qn̄ multa colera fit īra cum mel ancolia ſit cā triſtitie ⁊ colera ire/ iā vterqꝫ iſtoꝝ duīoꝝ humoꝝ educit̉ eductione ſanguinis qꝛ ei cōmiſceturᵈ Tercius eſt ꝙ prohibet amantes ne x inſtamane quia facit humores fluere̓ ad partes exte ſiriores ⁊a capite diuertit. Pro maiori declaratione īſciendum eſt ꝙ vuinqꝫ ſunt cauſe propter quas de bet fieri flelibothomīa quaꝝ prima ē directa ⁊ alie qͥuattuor in directe. Prima q̄ ē directa ē vt habūdā atia ſanguinis euacuetur ſiue hebundet ſanguis in qͦ litate ſiue quantitate ſiue vtroqꝫ mō Mā ſecundum Auicennā loco p̄allegato duo genera hoīm ſunt fleu bot homanda quoꝝ vnum ē ille modꝰ hoīm qui ſā parati ſunt īcidere ī egrituoīes vt qͥ hn̄t habūdātiā ſanguīs īqͣntitate ⁊ reliquū genꝰ ē genꝰ illoꝝ hoīm qͥīā egritudinē inciderūt ꝓpter hūoꝝ ſiue ſanguis maliciā. Sꝫ dr̄t flōmia iſta ⁊ illa qꝛ ꝓpter ſanguīs

habundantiā debet fieri multa fleubothomīa ſed ſi ī qualitate peccet ſint ſix malicioſꝰ tunc cōpetit̉ flōia palica. vnde ſecundūt Galienum nono inegategni ſi quis ſit malꝰ ī cordore debꝫ euacuari paulatiue ideo peccāt multū illi qui qn̄ vident ſanguinē ma lum fieubothomāt ſe quouſqꝫ videant ſanguinē bo num exire cum forte priꝰ totꝰ ſanguis exiret qͣꝫ bo nus exiret ſed debet fieri pauca euacuatio ⁊ tunc ſecū dum Galienum in caſu iſto priuſqͣꝫ fiat flōmīa debꝫ dieta bonum. ſanguinem genecans exhiberi vt loco mali ſanguinis bonus ſanguis. generetur ⁊ poſtea debet fieri poſt mopicum tempus flōmīa pauca et ſicedeinceps. Iſta fleubo thomīa eſt directa quia fit per ſe ad euacuationē illiꝰ quod pͦ ſe debet ꝑ flōiam euacuari ſcꝫ ad euacuatione plenitudinis humoruꝫ ſiue ſanguinis principaliter/ tamen ſecundum. ꝙ cū eo ſunt alij humores. ¶ Prima cā indirecta ē magni tudo morbi ⁊ inagnitudo aꝑ tātis vehemētis. inflā mationis. quia ſcd̓m Galienū in ꝯmeto illiꝰ āphorit mi que egerunt̉ ⁊cͣ. Hō ē melior medicina incaptāte Iehementis inflammationis ⁊ in febribus ⁊ dolore forti qͣꝫ fleubothomīa vt etiā dictum eſtiqbi Frigi da natura. Secunda cauſa indirecta eſt vt attraha tur materia ad partē illā per quā debet euacirarpma teria vnde in retentione menſtruoꝝ e⁊eemorroydaꝝ debet aꝑiri ſophena ſcd̓m Galienū ⁊ Anic. vt trahat̉ materia ſāguīs ad īfertꝰ. Tercia cauidirecta ē vt hūo res trahāt̉ ad locū ꝯtrariū illi toco ad quē fluūti būo res ⁊ hoc ad diuertēdū matertā aloco ad quē fluūt humores vnde in nimio fluxuē menſtruorum debet

fieri fleubothomīa de baſilica vt trahatur materia ad contrarium loco ad quem declinat ⁊ diuertatur a ſuo fluxū. Et propter hoc in pleureſi ſiniſtre par tis debet fieri fleubothomīa ī parte dextra vt. diuertatur materia ⁊ attrahatur ad locum contrarium loco ad quem declinat ⁊ ſimiliter ſi ſit in parte dexe tra debet fieri fleubothomīa in parte ſiniſtra. Guar ca cauſa indirecta eſt vt per fleubothomiā vna pon il tio materie euacuetur ⁊ natura potentior ſit ſupran reſiduuꝫ ⁊ ſic cōpetit flōia qn̄ replerio ē in corpore ne fiat apoſtema quia natura eſt debilis reſpectu re giminis illoꝝ humoꝝ ideo vna portio illius materie eſt euacuāda ne propter impotentia nature in recen do illā materiā illa materia fluat ad aliquē locū de bilem in quo aggregetur ⁊ apoſtema genereta ineFac plagā larga mediocriter vt cito fum ¶n8πI Exeat. vberius liberiuſqꝫ crudi aagrilicho In hocⁱ paſtu autor ponit̉ vnum pocumentum. A quantitate ſciſſure in fleubothomīa. Et dicit̉ ꝙ ſcu ſura debet eſſe larga mediocriter vt funus ⁊ groſſ ſanguis liberius exeant quia quando ſciſſura eſt ſtri cta tunc ſoluꝫ ſubtilis ſanguis exit ⁊ groſſus rema net. Eirca iſtud eſt ſciendum ꝙ aliquando in fleubo thomia debet fieri dulnus magnum ⁊ aliquando. p uum. Debet autem fieri vulnus maguum tribua. de cauſis. Primo qftſta humores ſunt groſſi ⁊ groſſus ſanguis ē cuacuadus vt per illud vulnꝰ magnū ſan guis faciliꝰ poſſit exire ⁊ ergo ī melācolicis faciēdū ē magnū vulnꝰ. Scd̓o propter tēporis frigiditatem

qud̓d humores ingroſſat ⁊ ergo in hyeme debet fie ri vulnus magnum. Tercio propter habundantiam humdrum quia tunc melius fit euacuatio per vulnꝰ magnum qͣꝫ paruum. Sed vulnus paruum fit cum ē nirtꝰ debilis vt de ſpiritibus ⁊ calore minus euacue tur. Et in tempore calido eadem de cauſa ⁊ quando eſt ſanguis ſubtilis Sdgline ſubſtracto ſex horis ē vigilāduꝫ Ne ſomni fumus ledat ſenſibile corpus Ne neruū ledas nō ſit tibi plaga ꝓfunda Saguine purgato nō carpas ꝓtind eſcas In hoc paſſu autor tangit tria cōſideranda circa fieubothomīa. Primū ē ꝙ fiōmatꝰ nō debet dormi re imediate pꝰ flōiam niſi ad minus trāſiuerint ſex hore. Et huiꝰ ſubdit autor cam ne fumi qui ſcilicet in ſomno cauſant̉ moti ad caput ſeꝑant cerebrum. Alie tn̄ poſſūt aſſignari cauſe/ quaꝝ prīa ē ne ī ſom no vertat̉ ſe patiens ſupra brachiuꝫ flōmatum ⁊ ꝑ hoc ledatur. Secunda ē ne humores in ſomno fiuāt ad mēbrum leſum in quo ē dolor propter ictuꝫ fleu bothomī ⁊ fiat apoſtema. vn̄ Galienꝰ ſcd̓a āphoriſ moꝝ ſuper illo āphoriſmo In quo morbo vult ꝙ ī ſomno ſi fiat apoſtema intra corpus aut membruꝫ ſit leſum ad ipſum fluunt humores. Aulcenna vero iliam aſſignat cauſam ſcilicet ꝙ per talem ſomnum poſſet accidere confractio membrorum ¶Et iſtius cauſa poteſt eſſe quia ſicut ſecundum Galienum ſu per illo ampboriſmo In quo morbo ⁊cͣ ſomnus in

principlo paroxiſmi non opetit qꝛ calor naturalis ad interiora regredit̉ ⁊ exteriora īfrigidant̉ ⁊ fumi remanēt nō ꝯſumpti propter quod rigor augmētat ⁊ poxiſmus etiā prolongat̉ ſic etiā fumi ꝑ ꝯmotio nē humoꝝ in flōia ad neruos ⁊ ad lacertos eleuant̉ qui nō cōſumpti remanentes in ſonino infrigipant̉ in exterioribꝰ ⁊ ingroſſantur ⁊ ideo faciunt neruoꝝ ⁊ lacertoꝝ confractionem ſi fiat ſuperdormitio imt diate poſt fleubothomiā. Alia cā poteſt eē quia ma teriam ingroſſans eſt faciens confractionē. ſicut in quartana in cuius typo fit confractio propter fri giditatē ⁊ groſſicieꝫ materie ſed nerui ⁊ lacerti ſunt frigidi idro ad iōos veniens iſte fumus in ſomno in quo fit retractio caloris ad interiora infrigidat ⁊ ingroſſatur ⁊iſte funus infrigidatus ⁊ ingroſſa tus frigiditatem ⁊ ingroſſationem inducit in mem bro ſiue confractionem quia ad membruꝫ conſimi le properant egritudines conſimiles Et iſtud verū eſt de ſomno flelibothomie vicino ⁊ non de remoto poſtqͣꝫ fumi illi filerint conſumpti. Secunduꝫ quod dicit eſt ꝙ fleubothomans debet cauere ne faciat n mis profundam aperturam in minutione ita ꝙ cuꝫ fleubothomo lebat neruum vel arteriam vene ſup poſitos. Ham ex leſione nerui ſequitur ſpaſmus ex quo vlterius acerbiſſima mors ſequitur vel ad mi nulsꝫ perditib memori puta brachil̓ vel digiti ⁊cͣ. Et ex leſione arterie ſequitur fluxus ſanguinis arte rialis difficilime curabilis. Tercium eſt ꝙ fleubo thomatus non debꝫ illico id eſt immediate poſt fieu bothomiam cibum ſumere ſed debet

expectare quouſqꝫ in eo humores fuerint quieti ne ci bus ante eius digeſtionē ad ſubueniendū mēbro le cum ſanguine ſimul attrahatur. mnia de lacte vitabis rite minute Et vitet potum fleubo thomatus homo frigida vitabis qꝛ ſunt inimica minutis Interdictus erit minutis nubilus aer Spiritus exultat minutis luce per auras Omnibꝰ apta quies ē motꝰ valde nociuē Hic autor ponit quiqꝫ vitāda ab ip̄o fleubotho mato/ quoꝝ primū ē ꝙ fiōmatꝰ debꝫ vitare lac ⁊ la cticinia. C cā ē qꝛ ex ꝯmotōe huioꝝ ꝑ flōmiā ſepe fluunt humores aliqui ad ſtomachū. Si ergo lac ſu meret̉ ex ꝯmixtiōe illoꝝ humoꝝ lac ī ſtomacho cor rijperet̉ ex quo de ſe maxīe corruꝑ tibile ē. Et etiam lac propter dulcedinē eiꝰ poſſet̉ trahi indigeſtū ad venas. Et propter cōmotione ꝓumoꝝ facile corrū pi. Secundū ē ꝙ flōmatꝰ debet cauere a potū nimio quia propter euacuationē venaꝝ t̓alis potus trape ret̉ facile ad venas indigeſtus ꝓxgut p̄rius dictuꝫ eſt. Tercium eſt ꝙ fleubothomatus debet vitare om nia frigida tam intus ſumptaqꝫ exterius adhibita puta cibaria multum frigidat aerem frigidum/ bal neum frigidum/ tenuitatem veſtium ʸeſſionē ſupra petrā/ frigiditatē capitis vel pedi quia cū calor na turalis per flōiam debilitatꝰ ē corpꝰ facile ſuꝑflue ifrigidaret̉. Quartum ē ꝙ fiōmatus nō debet ambu lare in aere tenebroſo nebuloſo turbatō quia talis

contriat anima ⁊ pigriciem in corporibꝰ inducit vt prius dictum eſt ibi Aer ſit mundus/ iā triſticia cā eſt ſanguīs melācolici. Sed debet ābulare in aere claro ⁊ lucido quia in cali aere ſpiritꝰ vitales natu rales ⁊ animales recreant̉ ⁊ ad extra mouent̉ con gaudentes ſimili. Quintum eſt ꝙ fleubothomatꝰ de bet querere quietem temperatam ſimiliter ⁊ motum exceſſiuum vitare quia motus exceſſiuus tunc maxi me debilitat ⁊ humores cōmouet/ quies vero tempe rata motum ſedat. Frincipio minuas in acutis ꝑperacutis Etatis medie multum de ſanguine tolle Sed puer atqꝫ ſenex tollet vterqꝫ parum Uer tollet duplū reliquū tꝑo tibi ſimpluꝫ Hic autor dicit quactuor primū eſt ꝙ fleubotho ml̓a faciēda ē in prīcipio egritudinū ꝑperacutaꝝ.i. maxime acutaꝝ q̄ ſcꝫ terminant̉ in die qͣrto qꝛ ta les ſunt breues nec dāt inducias ⁊ ideo a principio medicāde ſunt. Secundū eſt ꝙ in etate media ſcꝫ qͥ ē a triceſimo anno vſqꝫ quadrageſimumquintuꝫ vel quinquageſimū annum plꝰ de ſanguine extrahendū eſt qͣꝫ in aliqua aliaꝝ etatū qꝛ in tali etate maxime multiplicat̉ ſanguis ⁊ eiꝰ ſubſtractio nō impedit au gmnentum nec diminuit̉ virtus corporis quia corpꝰ in cali etate non augetur neqꝫ diminuitur ſenſibiliter ſed ſtare videtur. Tercium eſt ꝙ ſenes ⁊ pueri parū fleubothomandi ſunt quia in pueris ſanguis multꝰ requiritur propter nutritionē ⁊ augmentationē ī eis

Et in ſenibus virtꝰ incipit debilitari. Quartū ē ꝙ in vere dupla quātitas ſanguinis abſtrahenda ē ꝑ flōmiam reſpectu alioꝝ temporuꝫ. Cuiꝰ ratio eſt qꝛ ver eſt tēpus maxīe multiplicatiuuꝫ ſanguinis ſecū dum oēs autores medicine. Circa primū dcm̄ ꝓ ma iori declaratōe ponende ſunt alique regule circa fleu bothomiā/ quaꝝ prima ē ꝙ in principio morbi nō eſt facienda flōmīa medicꝰ enī eſt miniſter nature ſe cundum Galienū tercia tegni canone illo Oīm natu ra operatrix medicꝰ vero miniſter ſed ſcd̓ꝫ Galienū quarta āphoriſmoꝝ in cōmento illius egritudinibꝰ quibuſcunqꝫ incipientibꝰ nulla euacuatio in princi pio morbi eſt naturalis ſicut ergo natura in princi pio morbi non euacuat ita nec medicus. Iſtud tn̄ ī tribus caſibus habet inſtantiam/ primo in materie furioſitate. Vnde Auicēna loco ſepe allegato vult ꝙ in principio morbi flōmīa nō debꝫ fieri quia flōia humores cōmoueret ⁊ ſubtiliaret ⁊ currere per cor pus faceret niſi materia ſit furioſa. Secundo habet inſtantiaꝫ in materie multitudine. vnde Galienꝰ ſu per illum āphoriſmum Inchoantibꝰ morbis vult ꝙͣ oportet fieri fiōiam aut farnaciā vt natura alleuie tur que ſcꝫ onerata ē propter materie multitudineꝫ Tercio habꝫ inſtantiā in morbi magnitudine ⁊ acu itate vt quando eſt apoſtema magnū ⁊ doloroſum licet non ſit multa materia ſcilicet antecedens in cor pore. Vnde dicit Galienus decimotercio megategni Si apoſtema ſit magnum fleubothomet̉ in prīcipio licet nō ſit materie multitudo ne crepetur aut aperi atur apoſtema ante ſui maturationē. Ergo vt mala

ſinthomata vitent̉ minutio ē faciēda. Scd̓a regula eſt ꝙ nō fiat flōmīa in die motꝰ egritudinis ſicut ī criſi nō eſt facienda flōmia nec aliqua euacuatio ne materia a loco ad quē natura mittit ip̄am diuertat̉ Similiter neqꝫ in paroxiſmonn̄ de ſcd̓m Galienū pri ma āphoriſmoꝝ In ſtatu neqꝫ flōmīa neqꝫ farmacia fieri debet quia in eo fit coctio morbi que meliꝰ fit in quiete qͣꝫ motu. Sed ſicut ſe habet ſtatus ad mor bum totalē ita paroxiſmꝰ reſpectu dierū interpola tionis ſicut ergo in ſtatu nō eſt euacuanduꝫ ita nec in paroxiſmo. Tercia regula eſt ꝙ flōmīa nō eſt fa cienda in principio morbi cuꝫ criſis ē remota quia ſecundum Yſaac in vrinis ſanguis eſt fundamētū caloris naturalis ip̄m ſcꝫ ſuſtinēs licet cor ſit fūda mētum generās ⁊ ſpiritꝰ fundamentum deportans ſed ſanguis eſt fundamentū caloris naturalis quia ex eo materialiter generat̉ calor naturalis ⁊ ideo ali quis ſanguinē euacuādo euacuat calorē qui materiā morbi habꝫ digerere ⁊ per ꝯſequēs morbꝰ prolōga tur ⁊ virtꝰ debilitat̉ propter quod timēdū ē ne ꝓp ter longitudinē morbi ⁊ debilitatē virtutis natura ſuccūbat. Quarta regula ē ꝙ in corpore habēte fecē in inteſtinis nō debet fieri flōia. Cuius cā eſt quia tria ſunt attrahentia ſcilicet calidum vacuuꝫ ⁊ tota ſpecies quia ergo per flōiam vene euacuantur q̄ a membris ſibi propinquis attrahunt ⁊ ita meſeray ec 4º ſtomacho/ venter plus conſtipatur ⁊ materia tontenta in venis plus inficitur ⁊ meſerayce attra nit humiditatē fecum ⁊ feces plus deſiccant̉ debet go venter primo leniri vt per ſuppoſitoria aut

cliſteria niſi per ſe laxetur. Quinta regula ē ꝙ non debet fieri flōmia multa quia ex hoc malū accidit ī ſenio ſcilicet multi morbi mali ſicut epilentia appo plexia ⁊ paraliſis quia propter remotionē ſangui nis ⁊ caloris generantur multe ſuperfluitates fleu matice q̄ ſunt cauſe haꝝ egritudinū. Sexta regula ē ꝙ nō debet fieri flōmia in muliere mēſtruata aut im pregnata. In impregnata nō debet fieri quia ꝑ hoc calor digerens cibum diminueretur ⁊ nutrimentum fetus auferretur ⁊ maxime quando fetus ē magnꝰ cū tunc indiget ampliori nutrimento. Et iſtud dicit Ypocras quinta amphoriſmorum. In menſtruata vero naturaliter ſcilicet ſcd̓m reuolutionē mēſis nō debet fieri flōia qꝛ in fluxū nimio mēſtruoꝝ eſſet fa cienda ad diuertendum materiā ſꝫ qn̄ eueniūt natu raliter ⁊ ſecundū debitū curſuꝫ nature tunc nō debꝫ fieri flōia cū materia euacuet̉ ſufficiēter a natura ⁊ natura nō debet diuerti ab operatōe. Septīa regula ē ꝙ pꝰ colericā paſſionē nō debet fieri flōmīa cū enī flōmīa ꝯmoueat humores per hoc poſſet humor co lericꝰ ad ſtomachum fluere ⁊ ip̄m inflāmare nec de bet fieri pꝰ vomitum ne ſimiliter humores fluāt ad ſtomachuꝫ neqꝫ pꝰ fluxum vētris neqꝫ pꝰ vigilias magnas neqꝫ pꝰ motuꝫ fortē ⁊ breuiter nec poſt vl lum calefaciens multum aut multum diſſoluens qꝛ fleubothomīa humores plus cōmoueret ⁊ virtuteꝫ magis debilitaret. Deinde videndum eſt in quibus hominibus competit fleubothomia. Et pro illo po nēde ſunt aliq̄ regule quaꝝ prīa ē ꝙ flōmīa cōpetit hōibꝰ delicatis ocioſis ⁊ quieſcētibꝰ multū carnoſis O 2

⁊ cibis multum ſanguinē generantibꝰ vtentibus. Se cunda regula ē ꝙ flōmīa cōuenit illis in quibꝰ ē ha bundantia ſanguinis quod cognoſcit̉ ꝑ vrine ſpiſ ſitudinē/ habundātia enī ſanguinis facit eā ſpiſſam ſed colera ſubtilē. Tercia regula ē ꝙ flōmīa debꝫ fie ri in illis in quibꝰ melancolia habundat vn̄ cum eſt multa melācolia naturalis currens cum ſanguine ꝑ totū corpꝰ quia ſanguis in epate ab ea nō mundifi cat̉ tunc cōpetit flōmīa ſiue minutio poea farmacia Vnde duplex ē melācolia naturalis ⁊ innaturalis. Haturalis ē fex ſanguinis que qn̄ habundat ip̄a eſt currens cum ſanguine quare cū ſanguine per flōiaꝫ euacuat̉ Ideo facienda eſt flōmia ad eiꝰ euacuatio nē cum ſanguine/ ab eodem enim calore ſcꝫ a calore tē perato fiunt ſanguis ⁊ melancolia que eſt eius fex ⁊ poſtea facienda eſt farmacia. Quarta regula eſt ꝙ ī illis in quibus timetur humorum ebullitio ⁊ cōtur batio ⁊ calefactio cōpetit flōmīa ⁊ iſti ſtatim quan do ſentiunt ſe calefieriʳ debent flōmari cuꝫ ſit timor ebullitionisʰ conturbationis ⁊ calefactionis prop ter humorum habundantiam. Aliquando tamen ali qui decipiuntur per iſtam regulam quia ſtatim qn̄ ſentiunt calefactionem ⁊ timent de humorum ebulli tione ſtatim fleubo thomant ſe. Et quando iſtud eſt ex colere calefactōne ⁊ incenſione per fleubothomiā nō ceſſat calefactio nec ebullitio ymmo per hoc au gmentatur quia fleubothomīa humores cōmouet ⁊ per corpus currere facit ⁊ ergo non cōpetit flōmia niſi hoc fit ex habundantia humoruꝫ quod cognoſci turper ſudoris multitudinem ⁊ maxime in mane.

qliqui eni ſunt qui nō ſudāt niſi qn̄ euacuatōe indi gent. Quīta regula ē ꝙ illis debet fieri flōia qui ha bent fortē virtutē ⁊ qui ſunt ſanguinee cōplexiōis nō frigide ⁊ ſicce. Vnde Raſis ſeptimo alināſoris. Corpora apta ad flōmīam ⁊ q̄ eā plus poſſunt pa ti ſunt illa q̄ habēt venas āplas ⁊ manifeſtas ⁊ cor pora piloſa ⁊ b̓runa ⁊ ex colore rubeo ⁊ fuſco mix tis ſunt colorata ⁊ iuuenes ⁊ adoleſcentes ⁊ ſenes non decrepiti ſed pueri ⁊ infirmi non ſunt minuendi niſi magua vrgente neceſſitate. Et plurime iſtarum regularum colliguntur ex Auicenna quarta primi capitulo de fieubothomīa. Eſtas ver dextras antūno hyēſqꝫ ſiniſtras Quattuor hec mēbra/ cephe/ cor pes/ epar vacuāda Uer cor epar eſtas/ ordo ſequens reliquas hic autor ponit aliqua concernentia mēbra eua cuanda flōmia. Et dicit primo ꝙ in vere ⁊ eſtate debent euacuari vene dextre vt dextre manꝰ vel dex tri brachii vel pedis. Sed in hyeme ⁊ antūno debēt fleubothomari vene ſiniſtre ſcilicet ſiniſtre manꝰ vel ſiniſtri brachii vel pedis. Et iſtius cauſa poteſt eſſe quia ver eſt multiplicatiuum ſanguinis ⁊ eſtas co lere ergo in vere ⁊ eſtate debent euacuari ille vene ī quibus magis habundant ſanguis ⁊ colera ſed ille ſunt vene dextre quia in parte dextra corporis ſitu atum eſt membrum generatiuum ſanguinis ſcꝫ epar ⁊ receptaculū colere ſcꝫ ciſtis fellis. Sed antūnꝰ ē ge neratiuꝰ melācolie q̄ etiā coacernat̉ ⁊ nō reſoluit̉ ꝑ hyemē ergo in antūno ⁊ hyeme debēt fleubothomari O3

ille vene in quibus magis dn̄atur melācolia q̄ ſunt vene ſiniſtre cum in ſiniſtra parte corporis contine atur ſplen quy eſt receptaculum melancolie. Secun do dicit ꝙ iſta quattuor membra ſcilicet cephe id eſt. caput cor pes ⁊ ep̄ar ſecundum quattuor partes an ni ſunt euacuanda/ cor quidem in vere/ ep̄ar in eſta te/ caput in hyeme ⁊ pedes in antumno. Dat ſalnatella tibi plurima dona minuta Purgat eparꝭ ſplenē pecto/ p̄cordia/ vocē Innaturalem tollit de corde dolorem Hic tangit ſex iuuamenca prouenientiā ex flōia bene que dicitur ſalnatella ⁊ ē vena in dorſo manꝰ in loco qui eſt inter auricularē digitū ⁊ medicū. Pri mum eſt ꝙ ip̄a purgat epar. Scd̓m eſt ꝙ ip̄a mun dificat ſplenē. Terciū ē ꝙ mundificat pectꝰ. Quar tum ē ꝙ preſeruat precordia.i. orificium ſtomachi a nocumento. Quincū ē ꝙ aufert nocumēta vocis. Sextum ē ꝙ aufert dolorē innaturalē cordis. Et ra tio oīm iuuamentoꝝ eſt quia predicta vena ab om nibus iſtis locis ſanguinem eu acuat vt poſtea etiaꝫ patebit. Pro maiori declaratione p̄dictorū ſciendū eſt ꝙ in flōmia aliqn̄ aperiuntur vene ⁊ aliquando arterie. In apertione auteꝫ arterie eſt timor. Et hu ius cauſa potiſſima eſt nimius fluxus ſanguīs qui duplici cauſa habꝫ fieri in fleubothōia arterie. vna cauſa ē caliditas vehemens ſanguīs arterialis. Cali dū enī ē facile mobile ⁊ arteriā dilatans ⁊ aperiēs ⁊ ideo iuuat multum ad euacuationē ſanguīs ī flōmīa arterie. Secūda cā ē arterie mobilitas ⁊ ideo tardiꝰ ī.

ea vulnus curat̉. quia vulnera nō ſanant̉ niſi qui eſcāt. Prodeſt tn̄ iſta flōmīa tripliciter/ primo cū ē in corpore ſanguinis ſutilis habundātia. Scd̓o qn̄ vaporoſi. Tercio qn̄ calidiſſimi ſanguinis enī ſubti lis ex quo calor naturalis ⁊ ſpiritꝰ fiūt habitat ī arteria ſed ſanguis groſſꝰ ex quo mēbra nutriunt̉ ī venis. Sil̓iter ſanguis vaporoſꝰ ī arteria ꝯtinet̉ ⁊ ſanguis ſanguineus in venis. Sāguis etiā calibiſſi mus qui a corde efficit̉ ⁊ digerit̉ quod ē calidiſſimū mēbruꝫ etiā ꝯtinet̉ in arteria. Alius āt ſanguis ī ve nis. Secundo ſciendū ꝙ venaꝝ aꝑtio ē ī multis mt̄ bris. Aliquādo in brachio ſiue manu magna. Aliqn̄ in parua. Aliquādo in pede. Aliqn̄ in naſo. Aliquan oo in frōte. Aliqn̄ in labiis. Aliquādo ſub līgua ſiue in palato. Aliquādo in agulis oculoꝝ verſus frontē In manu maiori que eſt ab aſcellis vſqꝫ ad cubitos ſunt quinqꝫ vene aperiēde ſcd̓m Raſim ſeptimo ali nāſoris ⁊ Auicennā loco preallegato. Vna vocat̉ cephalica que ē vena capitis. Scd̓a baſilica que eſt vena eparica. Tercia mediana ſiue cordiaca ſiue ni gra ſecundū ꝙ vocat̉ ab Auice̓na ſiue matrix ſicut vocat̉ a Raſi. Quarta aſſellaris. Et quinta funis brachii. In manu minori eſt ſceiles ſiue ſalnatella ⁊ ita in brachio ſecundum ꝙ continet maiorem ma num ⁊ minorem ſunt aperiende ſex vene. Cęphalica a partibus que ſunc ſupra collum euacuat ⁊ ideo paſſionibus capitis valet vt in emigrania mania ⁊ in alijs calidis paſſionibus ſiue ex materia calida Vnde ⁊ iſta incipit ſiue oritur ab humero ⁊ tendit berſus partem ſilueſtrem brachii. Baſilica euacuat. o 4

immediate a partibus ſub collo vt a pectore ⁊ ep̄a te. Vnde in paſſionibus pectoris epatis ⁊ ſimilium valet. vnde valet in pleureſi. Et īcipit iſta ab aſcel lari ⁊ tendit ad parte domeſticā brachii ad curuatu rā brachii. Mediana vero ē media inter duas pre dictas in ſitu ⁊ in cōpoſitione quia ex eis cōponit̉ Eſt eniꝫ ramus vtriuſqꝫ. Et eſt etiā media in euacu atione quia vndiqꝫ euacuat ⁊ ab inferioribus parti bus ſub collo ⁊ a collo ⁊ ſupra collum. Vnde e vni uerſalis toti corpori in euacuando. Nō vniuerſalis ſicut dicunt quidaꝫ quia a corde oritur ſed quia ra mus eſt cephalice ⁊ baſilice. Et ergo cum volumus fleubothomare de cephalica ⁊ non apparet debemus accipere magis medianam qͣꝫ baſilicam ⁊ ſimiliter cum volumus fleubo thomare baſilicam ⁊ non ap paret magis debemus fleubothomare medianam qͣꝫ cephalicam quia magis cōuenit cum vtraqꝫ qͣꝫ vna cum alia cum ſit ramus iſtarum ⁊ iſte extrema. Sei les ſiue ſalnatella eſt vena que eſt inter auricularē ⁊ medicum cendens plus verſus medicum digitum ⁊ oritur a baſilica ⁊ iſta aperitur in dextra manu ī opilatione epatis ⁊ in ſiniſtra manu in opilatione ſplenis. Et quare hoc fit neſcitur ratione ſicut dicit Auicenna ſed experientia/ hanc enim inuenit Galie nus per ſomnium vt ipſe dicit quia habebat quem dam in cura habentem opilationem eꝑatis ⁊ ſplenis ⁊ ſomniabat ſe Aeubothomare parientem de illa ve na ⁊ ſic fecit ⁊ curatus eſt. De iſta fit fl eubothomia ponendo manum in aquancalida quia ſubtilis eſt x G AIIIUEI

ideo vt ingroſſetur ⁊ dilatetur ⁊ ne vulnus clauda tur citius debito ⁊ vt ſanguis groſſus ſubtilietur. Iſſellaris eſt illa que poſita eſt ſub baſilica ⁊ illa ap paret in ligatura brachii ⁊ de iſta idem eſt iudicium cum baſilica. Funis brachii eſt illa que eſt ſupra ce phalicam ſiue os vltimum ſiue altius brachii verſꝰ partem ſilueſtrem. Et eſt idem iudicium de iſta ⁊ de cephalica. Licet ergo ſecundum Auicennam ⁊ Galie num in apertione vene fit euacuatio vniuerſalis a toto corpore non tamen ab omnibus venis equali ter vt viſum eſt. LLicet etiā vene a toto corpore eua cuent non tamen in eis eſt timor equalis ymmo ce phalica ſecunduꝫ Raſim ſeptimo alinanſoris eſt ſe curior. Et baſilica ē magis timenda ⁊ cardiacā etiā multum eſt timenda licet minus qͣꝫ baſilica. Cęphali ca eſt ſecurior quia neqꝫ iuxta eam eſt neruus neqꝫ arteria neqꝫ ſupra eam. Sed ſub cardiaca eſt neruꝰ ⁊ altius ſupra eam eſt neruus ſubtilis ideo timēdū eſt ne incidatur neruusBaſilica eſt periculoſa val de quia eſt ſub ea arteris ⁊ iuxta eam eſt neruus et muſculus ⁊ ideo eſt timenda valde. Seiles ſiue ſalna cella non eſt periculoſa ſed tamen ſubtilis eſt ⁊ ideo vt aperiatur melius eſt ꝙ ponatur in aqna calida In pede ſunt tres vene ſcilicet ſciatica ſophena ⁊ ve na poplicis. Et hec aperiuntur cum volumus tra bere ſanguinem ad partes inferiores vt in prouoca tione menſtruoruꝫ ⁊ illa que eſt inpoplice ſecundū Auicennam magis valet. qͣꝫ ſophena autē ſciatica qꝛ propinquior eſt matrici ⁊ ideo melius poteſt ab ea trabere. Sophena vero a virga teſticulis et

a matrice ſanguinē attrahit. Sed ſciatica ab anchis renibus ⁊ mēbris que ſunt ſituata verſus partem ſil ueſtrem melius trahit. Sophena vero a matrice ⁊ amēbris poſitis verſus partem domeſticam licet ſint rami vniꝰ vene. In medio frontis ē vena vna que aperienda eſt in antiquatis paſſionibus faciei vt ī morphea ⁊ impetigine ſcabie ⁊ in paſſionibus ocu lorum prius tamen debet fieri minutio de cephalica Et ſimiliter eſt vna vena in naſo. Et in vtriuſqꝫ ap tione debet collum ligari ⁊ poſtea aperiri vna ante aliam per ligationem enim colli melius manifeſtan tur. In labiis etiam ſunt vene que aperiuntur prop ter apoſtemata exiſtentia in ore aut gingiuis cepha lica tamen prius minuta. In palato ſunt quattuor vene que ſi aperiātur valent fluxui reuinatis ad de tes in eis facientis dolorem. Et iſte vene ſunt mani feſte ⁊ debent aperiri materia digeſta. Item quedam ſunt vene in angulis oculorum verſꝰ frontem ⁊ ape riuntur in paſſionibus oculorum cephalica prius minuta Item quedam ſunt vene ſub lingua que ape riuntur in ſquinancia cephalica prius minuta. Iteꝫ vene que ſunt in timporibus inciduntur ꝓpter emi graneam ⁊ propter dolorem magnum capitis ⁊ egri tudinem capitis diuturnam ⁊ iſte ſunt quas vocat Vpocras ⁊ Auicenna iuueniles quarum inciſio red dit hominem impotentem generare. Item in collo etiam ſunt vene que vocantur guides que minuende ſunt in principio lepre ⁊ maxime tamen anhelitus anguſtatur. vnde ⁊ in ſquinancia impediente anheli tum minuuntur.

Sl dolorē capitis ex potū limpha bibat̉ Ex potu nimio nā febris acuta creatur Si vertex capitis vel fros eſtu tribulētur Timpora froſqꝫ ſil̓ moderate ſepe fricent̉ Horella cocta nec nō calidaqꝫ lauentur In hoc paſſu autor duo notat. Primū ē ꝙ ſi do lor capitis accidat ex potu nimio ⁊ maxīe nini vel alicuiꝰ alteriꝰ pot̄ꝰ quo ꝯtingit hoīes inebriari tūc ſuꝑbibi debet aqua frigida q̄ ſui frigiditate atqꝫ in groſſatione īpedit ne fumi ex tali potu eleuati cere brum ledāt vel ad ip̄m eleuent̉. Scd̓m ē ꝙ ſi ſummi tas capitis vel frons nimio calore vexet̉ tūc debēt timpora ⁊ frons moderate fricari ⁊ poſtea debent ex aqua decoctionis morelle calida lauari quia mo rella que a communibus medicis ſolatrum dicitur habet infrigidare quia frigida eſt. Temporis eſtiui ieiunia corpora ficcant Quolibet ī mēſe ꝯfert vōitꝰ quoqꝫ purgat huōres nocuos ſtomachi lauat ābito oīs Uer antunus hyems eſtas dn̄atur in āno Cēpore vernali calidus fit aer humiduſqꝫ Et nullū tēpus melius fit fleubo thomie Uſus tunc hōi veneris confert moderatꝭ Corporis ⁊ motoi vētriſqꝫ ſolutio/ ſudore

Galnea/ purgent̉ tūc corpora cū medicis Eſtas more calet ficcat noſcatur in illa Tūc quoqꝫ precipue colerā rubeā dominari Hūida frigida fercl̓a dētur/ ſit venꝰ extra Balnea nō ꝓſunt/ ſint rare fleubo thomie Utilis ē requies ſit cū moderamine potus In hoc paſſu autor plura notat̉. Primum eſt ꝙ leiunare multum exſiccat corpora in eſtate quia ex quo eſtas de natura ſua eſt calida ⁊ ficca ipſa reſol uit humiditates corporis que etiā reſoluuntur per ſudores ineſtate multiplicatos ⁊ ſic ſuperueniente ieiunio corpora plus exſiccantur quia abſente hu mido cibali calor noſtri corporis agit in humidita tes proprias ipſas exſiccando. Et ergo bene dixit Ypocras ſeptima particula amphorifmoruꝫ/ corpo ribus humidas carnes habentibꝰ famē adhibere con uenit/ fames enī corpora exficcat. Scd̓ꝫ ē ꝙ vomitꝰ ꝯfert quolibet mēſe qꝛ ꝑ vomitū euacuant̉ hūores nociui cōtenti ī toto ābitu ſtomachi. Et iſtuo etiaꝫ voluit Auic quarta primi ca. decimo tercio de iuūa mentis q̄ affert vomitꝰ cū dixit ꝙ Ypocras prece pit vomituꝫ fieribis in vnoquoqꝫ menſe ſcilicꝫ du obus diebus continuis vt ſecundo die expellatur il lud quod primo die non potuit expelli. Et per hoc ſecundum Ypocratem conſeruatur ſanitas cū talis vomitus mundificat ſtomachū euacuādo fleuma ⁊ colerā. Stomachꝰ enī nō habꝫ aliquid qd̓ mūdet ip̄ꝫ ſicut inteſtina habēt colerā rubeā ip̄a mundificante

Et poſtea Auicenna loco preallegato ponit plura alia iuuamenta vomitus bene facti quoꝝ primum ē ꝙ ꝯfert grauitati capitis ⁊ hoc verum ē qn̄ illa gra uitas accidit ex materia humorali vaporoſa perue niente a ſtomacho ⁊ mēbris inferioribus ad caput gi enī grauitas capitis fieret a nocumēto ꝓprio ip ſi⁊ cerebri tūc vomitꝰ magis noceret qͣꝫ ꝯferret. Se cundū ē ꝙ clarificat viſum ⁊ hoc qn̄ obſcuratio vi ſꝫ ꝓuenit ex materia vaporali ꝑueniēte a ſtomacho ad ip̄os oculos/ alias āt nō. Terciū ē ꝙ aufert faſti diū.i. nauſeā ⁊ abhominationēremouēdo ⁊ euacuan do humorē a ſtomacho qui ē cā faſtidii. Ruartuꝫ ē ꝙ ꝯfert ei adcuiꝰ ſtomachū deſcēdit colera corrūpēs eiꝰ cibū. Quītū ē ꝙ remouet abhonationē q̄ fit ꝓp ter vnctuoſitatē. Sextū ē ꝙ remouet caſuꝫ deſiderii ⁊ illud quod facit deſiderare acutū pōticum aut ace toſum qꝛ vomitꝰ remouet cām oīm iſtaꝝ diſpoſiti onum iā remota cā remouet̉ effectꝰ. Septimū ē ꝙ cō fert laxitati.i. cachecie q̄ p̄cedit ydropiſim euacuā do materiā talis laxitatis ⁊ mundādo ſtomachū. Oc tauū ē ꝙ ꝯfert vlceribꝰ in renibꝰ ⁊ veſica diuertēdo materias currētes ad illa loca ad partē oppoſitam. Honū ē ꝙ etiā ꝯfert lepre maxīe qn̄ fit cū vōitruo forti ſicut elleboro quia talis vomitus euacuat ma terias que ſunt in locis remotis ⁊ difficilis eradica tionis ex quibus fit lepra. Etiaꝫ vomitus corrigit digeſtionem primam ex qua alie digeſtiones melifiunt vnde lepra peccat in corruptione digeſtiue. Decimum eſt ꝙ confert malicie coloris in cute ex aliquo humore diuertendo ipſum a cute.

Vndecimum eſt ꝙ ꝯfert epilentie ſtomatice euacuā do humorē ꝯtētum ī ſtomacho ex cuiꝰ effumatione cauſat̉ epilentia. Duodecimū ē ꝙ ꝯfert ycterice ma xīe illi q̄ ē ex opilatōe nā ꝓpter motū fortē ī vōitu materi a opilās ꝯmouet̉ ⁊ remouet̉ a loco ī quo faci ebat opilatōnē. Sil̓iter euacuat̉ materia fleumatica ꝑvomitū q̄ cōiter ē cā iſtiꝰ opilationis. Decimūter ciū ē ꝙ cōfert aſmati euacuādo materiā an̄cedentē ex ſtomacho q̄ fouebat materiā aſmatis. Et etiā calefa ciendo mēbra ſpiritualia ⁊ pulmoneꝫ ex quoꝝ cale factione ſequit̉ cōſumptio ſuꝑfluitatum facientiuꝫ aſma. Decimumquartum eſt ꝙ confert tremori ⁊ pa raliſi euacuando materiā iſtarum paſſionum. Deci mumquintū ꝙ confert habentibus vlcera nigra ma gna ſuper partes extremas diuertendo humores a partibus extremis. Et licet vomitus debite adminiſ tratus iſta conferat iuuamenta ſuperflue tn̄ factus multa inducit nocumenta quia debilitat ſtomachū ⁊ reſoluit ip̄m ⁊ facit eum aꝑtum vt materie fluāt ad ipſum ⁊ obeſt pectori ⁊ viſui ⁊ dentibus ⁊ anti quis capitis doloribus ⁊cͣ. prout dicit Auicenna quarta primi capitulo decimoquarto. Terciū quod̓ notat hic textus eſt ꝙ quactuor ſunt tempora anni ſcilicet Ver Eſtas Antumnus ⁊ Hyems prout ma nifeſtum eſt. Et inter iſta tempora ver eſt calidū et humidū ⁊ hoc reſpectu alioꝝ tempoꝝ licet in ſe ſit te pꝰ tꝑamento attinēs vt vult Galienus in de cōple xionibus. Et ex iſto ſequit̉ ꝙ iſtud tempus magis aptum eſt fleubothomīe quia magis eſt multiplica tiuum humoꝝ qͣꝫ alia tꝑa. Et ergo etiā iſto tempore

poteſt conuenire moderatꝰ vſus coytus ⁊ motus tē beratus ⁊ ventris ſolutio ſiue fluxus ⁊ ſudor tempe ratus ⁊ ſimiliter balnea temperata ad diminuendū repletionē. Et ergo etiā iſtud tempus aptum eſt ad purgationem corporis cum medicinis. Quartum ē ꝙ eſtas calefacit ⁊ exſiccat ⁊ ergo in ip̄a etiam mul tiplicatur colera rubea que calida eſt ⁊ ſicca. Et ꝓp ter hoc etiaꝫ in eſtate fercula debent eſſe frigida ⁊ hu mida ad remouendum diſtꝑantiam caliditatis ⁊ ſic citatis ex cōplexione eſtatis inductā. Et debet fieri abſtinentia coytus cum talis etiā exſiccet. Et abſti nentia a multis balneis ſimili de cauſa. Et rara fleu bothomīa eadem de cauſa niſi neceſſitas hominē cō pellat. Et debet fieri quies ⁊ paucꝰ motus qꝛ quies humectat ⁊ multus motus nimiū exſiccat. Et debet homo predicto tempore vti potu cum moderamine ⁊ maxime frigido quia ex ſuperflua ſumptione po tus frigidi propter apertionem pororum aliquādo ſequitur ſubita infrigidatio corporis vel paraliſis ſuue laxitas mēbrorum vel mors ſubita A qua nos defendat qui eternaliter viuit ⁊ regnat. hoc opo optat̉ quod flos medicīe vocat̉. Quid debes facere qn̄ vis fleubothomari Uel qn̄ minuis fueris vel quādo minutꝭ

Incipit liber de conſeruatione corporis ſeu de re gimine ſanitatis compoſitus per magiſtrum Arnodum de villa noua. Rima pars vel conſideratio ſanitatis cō ſeruande pertinet aeris electioni nā inter ea que neceſſario approximant humano corpori/ nihil eſt quod īmutet fortius ip̄ꝫ qͣꝫ aer cum per os ⁊ nares ad cor ⁊ arterias inſpirā do peruenit cū qualitatibus ſuis/ ⁊ per omnes arte rias immiſcet̉ ſpiritibus corporis per quos ōnes actiones vice corporalis perficiuntur. Idro regalis prudentia que ad proprie ſanitatis cōſeruationem ſtudere debꝫ propter ſalutē regni nūqͣꝫ negligat quā tum facultas concedit eligere aerem tam in partibꝰ regni qͣꝫ in manſionibus locoꝝ ad que inhabitando declinat. De electione aeris. Am cum in parte regni elegerit diutius habtta re iuxta differētias partiuꝫ āni in qua ſalubri or ⁊ purior viget aer dupliciter prouidet vtilitati cōmuni. Primo quidē in conſeruatione proprie ſa lutis a qua diriuat̉ ſalus totius multitudinis cui preeſt. Secundo vero qm̄ prouidet multitudini quo ad eius preſentiā/ nō ſolum autē corpori eſt accōmo dus aer purus ſed etiā menti/ nam ōnia mentis ope ra ſiue in apprehendēdo ſiue in iudicādo clarius ⁊ ꝑ fectius exercent̉ in aere puriori. Ex qua cōſiderati one nō modice regis prudentia ſublimat̉/ cum per boc publice vtilitati prouideat valde in procurādo

claritatem cognitionis ⁊ induſtrie naturalis nō ſo lum mente propria ſed totius ꝯſilii vnde manat gu bernationis influētia toti regno ad quod bonū pro creanduꝫ quātum ei poſſibile fuerit ip̄e rex obligat̉ ex proprie maieſtatis officio/ cum nō tm̄ nacurali bus documentis ſed cotidianis cōſtet experientiis ꝙ aeris impuritas atqꝫ grofficies ingeniū ebetat ap prehenſionē obtundit/ iudiciuꝫ obſcurat/ cognitōes infatuat ⁊ obligat affectiones. Ea igit̉ pars ad ha bitāduꝫ diutius eligat̉/ vbi fuerit in ſubſtātia puraer/ ⁊ in qualitatibus temperatꝰ iuxta differenti aꝫ tēporis. Ham in eſtate querēdus eſt purꝰ ⁊ ex circū ſtantiis habitationis declinās ad moderatā frigidi tatē ⁊ econtrario in hyeme/ vbi aūt purus ē aer ibi ver ⁊ antūnus exiſtunt in qualitatibꝰ tēperati. Sed quia frequēter cōtingit ꝙ vbi purus eſt aer ſubitis ventoꝝ flatibꝰ agitat̉. Ideo tūc corpꝰ rarū de faci li ledit̉ alterationibꝰ repentinis cum leuiter ad eius interiora penetret vētus/ maxime ſi flauerit veluti per canalem propter quod expedit in locis vētoſis veſtibus operiri. Sed colericis ⁊ ſanguineis cōgru it veſtis ex lino vel ſerico intercluſa bōbace/ nam ta lis veſtis ſanguineꝫ nō inflāmat/ nec eſtuare facit ⁊ a ventoꝝ ingreſſu partes protegit circūtectas ⁊cͣ. In manſione vero que precipue deputabit̉ ad iacē dum cauebit̉ ne ſic aer cōcluſus ⁊ nō habēs liberas exſpirationes ſicut in aliquibꝰ domibus teſtudino ſis que pauca ⁊ parua habēt ſpiracula vel reumnati cis ſicut in ſubſolariis quoꝝ ſolum nō eſt pauimen tatum: In talibus enim māſionibus aer eſt nimis

groſſus ⁊ iacentes maxime dormiētes in eis multuꝫ grauat in capite ⁊ in pectore facit eniꝫ eos obtuſos pigros ⁊ ſomnolentos cor cōſtringit̉ anhelitum in durat faciendo reſpirationē difficilem ⁊ voceꝫ āpu tat ⁊ obſcurat. Preterea ſi neceſſitas vrgeret in tali domo iacere ſubtiliter in hyeme depuret̉ aer cū igne maximo facto devitibus ſiccis aut rore marino vl̓ bruſco vel ſimilibus lignis nō fumantibus ſed faci entibus flāmam claraꝫ. In eſtate vero cuncta ſpira cul a teneant̉ aperta vt ſolum irrigetur ⁊ in ea parte faceatur per quā liberius īgredi poteſt aer. Et ſi ſter ni debuerit virentibus plantis caueat̉ ne ſint aquo ſe vt iuncus groſſus ſed bona ⁊ mollis herba ſcilicet mirto vel ſalice aut ſimilibꝰ/ ⁊ talis domus poterit in hyeme cuꝫ ligno aloes aut thure ſubfiungari aut ligno inmperi vel cipreſſi. Eſtate vero cuꝫ ſandalo aut folus mirti ſiccis aut irgis eius vel roſis ſic cis quibus etiam ſi copia ſuppetat ſolum ſternetur aut ſaccelli repleantur ex eis ⁊ collocentur. circa pul uinar lecti. Cum autem frigora cogenti nri beneficio ignis cauendum ē ne nimis approximetur ant diu ſe deatur ad ip̄m ⁊ maxime ſumpto cibo ⁊ vultū appo ſito/ nam rara corpora depauperat ſpiritu ⁊ eorum impedit digeſtionem ⁊ ebetat viſum ⁊ acuit ſangui nem ⁊ cauſat vertiginem: Sed dorſo ad ignem con uerſo/ eius beneficium moderate ſumatur. Si vero fuerit coram oculis ⁊ maxime prope/ conuenit ali quid propter oculos interponi. ¶ De exercirio corporis

Oſt conſiderationem aeris ideo cōſideratio ſe quitur exercitii quoniā naturaliter debet refec tionem precedere propter duo/ quoꝝ vnum eſt qꝛ calorem excitat naturalem per quē eſt cibi digeſtio celebranda. Vnde expedit ꝙ cibus qui ſumitur euꝫ inueniac excitatum ⁊ nō ſopitum/ aliud eſt quia ſuꝑ fluitates corporis reſoluit ⁊ preparat expulſioni quibus in corpore manentibus natura nequit ſuas perficere actiones. Etenim calorem naturalē obtun dunt ⁊ meatus impediunt per quos debꝫ alimentum tranſire. Vnde natura corporis impedita manet do nec ſuperfluitates cibi preteriti fuerint excluſe perfe cte. Quāuis autem groſſe ſuperfluitates vt inteſtina les ⁊ veſicales ab aliquibus corporibus egredian tur abſqꝫ exercitio tamē ſubtiles que per poros cū ctis habent expelli ⁊ que vt plurimum aggregantur nter lacertos mēbrorum ⁊ inter cutem ⁊ carnē raro niſi per exercitium educunt̉ a corpore ſano/ tum qꝛ raro ſudat/ tum quia raciſſimum ē ꝙ aliquis ita ꝑte viuſar ſiue cibetur ꝙ calor naturalis poſſit mēbroꝝ ſuperfluicates propter paucitatem cōſumere vel ꝙ ita ſit fortis ꝙ poſſit quātaſcūqꝫ ſuperfluitates va ſtare/ cognouit enim ante cibum exercitari ſed come dentibus parum ſufficit exercitium modicū. Habēs āt qui copioſe reficiunt̉ maius ē neceſſariū ⁊ ecōuer ſolnā his qui parū exercitāt̉ ſufficit modica leuiſqꝫ refectio. His ergo attētis in prādio ⁊ cena pͥmittat̉ exercitium moderatū ⁊ vniforme. Moderatū quidē eſt ex quo alacrior quis efficit̉ ⁊ mēbra etiā leuiora nā ſi doluerit aut inde fatigata ꝑmāſerīt ꝓcul dubio pª

fuit immoderatio/ ⁊ ideo cū fatigatio inchoat ceſſan edum eſt ab eodē. Uniforme vero dicitur qn̄ inferio ra ⁊ ſuperiora proportionaliter excitāt̉ ſiue peditā do ſiue equitando vel aliter exercitium peragatur. Vnde qui peditando exercitat̉ debet aliquando īcli nari ad colligendum manibus aliquid placidū vel operandum. Equītans vero ſiue aſcendendo vel deſ cendendo mouendo equum nō ſolum pedum colum nas. ſed porſum moueat/ ⁊ manus ⁊ brachia/ maxi me ſi. venationi operam dederit. Illa tamen in pro poſito ſpecies motus. vel exercitium eligi debet per quam ſemper illeſa permaneat regalis maturitas et honeſtas. Quapropter ludus pile aut lucte cum cōe tanis nullo modo regi. congruit qm̄ perſonam ip̄iꝰ contemnibilem reddit. Iſtud etiaꝫ publice vtilitati nimium derogat. De balneo. Oſt conſiderationem exercitu/ conſideratio bal nei ſequitur. Ideo quia defectum ſupplet ip̄iꝰ nā in regimine ſanitatis illi ſolū balneant̉ in quibꝰ propter omiſſionē exercitii ⁊ copioſam refectionem multitudo ſuperfluitatū aggregatur in lacertis ⁊ in tercutaneis regionibus aut quibus pꝰ multitudinē ſudoris in exercitio vel alia cauſa lotio corporis ē Xneceſſaria. Et ideo balneū ſtuphe cōpetit primis ad prouocādū ſudorē. Alijs. v̓o balneū aq̄ ad abluēdū Sꝫ ī ꝓpoſito neutrū balnen locū hꝫ nā corꝑi tꝑato l̓ ſanguīe hn̄dāti ſi moderate cibet̉ ⁊ exercitet̉ nec cō gruit ſudare/ nec nccm̄ ē ablui ꝓpter ſudoris veſti gia. Qd̓ ſi ꝓpter eius exercitiū ſudoris ꝓuocatiuū

aliqn̄ ſequeretur neceſſitas abluēdi. Cauendū ē ne corpus mergatur in aqua notabiliter calida/ ſed ſit tepida velud illa que ſolis feruoribꝰ eſtate caleſcit/ ⁊ roſe vnico feruore bullite proiciātur in balneo. Columne tn̄ pedū ad cōſeruationem ſanitatis viſꝫ ⁊ auditꝰ/ atqꝫ memorie ſepe lauent̓ ⁊ fomentent̉ cū aqua tēperate caliditatis/ ⁊ talis lotio fit ī ſero cir ca introitum lecti diebꝰ illis in quibꝰ nō cenare cō tingit/ lotio vero capitis nō tardetur vltra viginti dies/ nec ī ebdomada pluſqͣꝫ ſenel fiat/ nec vnqͣꝫ ſto macho repleto/ ſed ante prandium vel poſt ipſum ⁊ ante cenam ſi proponat̉ cenare. De refectionibus. Oſt cōſiderationem exercitii ſequitur cōſide ratio refectionis duplici ratione/ quarum prima ē qm̄ exercitiū corpus inanit/ ⁊ in anito cor pori debet̉ refectio. Secunda vero ē qm̄ exercitium tinaniēdo prouocat appetitum cibi qui nominat̉ fa mes que nihil aliud ē qͣꝫ preco nature ad iudicandū heceſſitatē cibationis. de corpore nāqꝫ ſano tunc eſt certum ꝙ īdiget cibo qn̄ manifeſte fameſcit. Et ideo ſpecialiter habentibꝰ tēperatum corpꝰ ⁊ ſanguinem habundantibꝰ pre alijs nō expedit ſumere cibū/ do nec eſuriāt/ natura enim mēbroꝝ nō amplectit̉ ſed reſpuit ip̄m. Et ideo cibꝰ qui ſumit̉ abſqꝫ appetitu nature velud grauis ſarcina fert̉ ī ſtōacho/ ⁊ alijs mēbris. Preterea magis corrūpit̉ ī eis qͣꝫ ꝯuertat̉ ī ea/ nā reſpuunt ip̄m vel conant̉ tepide ī ſubſtātiaꝫ ſuā ꝯuertere. Quāobrē patet ex eis ꝙ ſanis corꝑibꝰ ī qualibet ꝑte āni null a ſcd̓m naturā ē alia congrua p 3

hora cibationis ſiue in prādio ſiue in cena; niſi qn̄ natura comedere appetit. Et hoc teſtat̉ ꝙ vulgaris obſeruātia tēpeſtiue cenandi/ nō habet in ſanis exiſ tentiam rationis. Sed ex leui conceptu manauit im peritoꝝ/ ⁊ obſeruatur ex indiſcreta cōſuetudine po pulari. Sumendꝰ ē ergo cibus appetente natura nec diu etiā poſt eſuriē debet ſumptio tardari/ niſi quia ſancte cōſtitutiones eccleſie/ vel honeſta occupatio aut religioſa deuotio qn̄qꝫ ſuggerunt ip̄am eſuriem tollerare/ debet etiā taliter menſurari cibatio ne ſto machus tentione grauetur. Sicut enim nocet cibus ſumptꝰ ante tēpus predictū/ ſic etiā nocet ſi ſumat̉ īmoderate/ ad quod vitādum expedit vt duo viten tur/ primum ē imperfecta maſticatio per quā magna fit nature īiuria cū nō reddat̉ ei quod ex prima īſti tutōe debet̉. Ad hoc enī dentes a natura ſunt ordīa ti vt ꝑfecte cōminuat̉ cibꝰ anteqͣꝫ trāſmittat̉ in lo cum digeſtiōis. Cum enī cibꝰ nō ē liquidꝰ aut ꝑ ar tificium cōminutꝰ valde naturā ſui corporis defrau dat/ qui ſuis dentibꝰ ꝑfecte nō cōterit/ nā aptitudo cōterendi nec ſtomacho nec ceteris mēbris interiori bꝰ eſt cōceſſa. Quapropter neceſſe ē vt ledant̉ a ci bo imperfecto maſticato dupliciter/ primo qꝛ plus inde ſumit̉ ex quadā degluciēdi voracitate. Secūdo qm̄ deglutitus imperfecte digerit̉/ ⁊ per cōſequens corpꝰ ad multas p̄parat paſſiōes/ ⁊ ideo voraces frequēter egrotāt̉ ⁊ nūqͣꝫ ad naturalē ꝓueniūt ſenec tutē. Scd̓m āc ꝙ mētu refectōis īmoderate dꝫ vitari ē varietas ferculoꝝ ī vna mēſa/ ⁊ maxīe ſi fuerīt de licata. Citiꝰ enī laſſat̉ ⁊ deficit appetitꝰ ī ſumptione

vnius cibi qͣꝫ diuerſoꝝ qm̄ blādimēta ſaporis ꝓuo cant eū ad plꝰ ſumēdū qͣꝫ ſtomachꝰ poſſit digerere propter hoc etiā qn̄ difformitas ferculoꝝ ē tāta ꝙ vnū ē facilis reliquū vero difficilis digeſtiōis ne ceſſe ē vt debita nutritio mēbroꝝ impediat̉ quia cū peius digerat̉ vnum qͣꝫ aliud ⁊ ꝯmiſceant̉ adinui cē/ aut cuꝫ digeſto illabit̉ īdigeſtū/ aut ſi vſqꝫ ad ꝑ fectā digeſtionē alteriꝰ remāſerit corrupet̉ veluti ſi carnes pulloꝝ ⁊ vaccine īſimul decoquerēt̉. Accidit etiā ꝙ qn̄ fercula varia multa ſunt numero oliobꝰ modis īpedit̉ ꝑfectio digeſtiōis/ prīo qꝛ comedēs ad frequentiꝰ potādum. īducit̉. frequēs āt potꝰ di geſtionē impedit/ quē admodū frequēter ſuꝑfundere aquā olle impedit eiꝰ feruorē. Scd̓o qꝛ īter primuꝫ ferculū ⁊ vltimū magnum ē interuallū/ propter qd̓ inchoata digeſtio primi/ a cruditate ſuꝑueniētium ī pedit̉ q̄ oīa nocumēta vitātur ꝑ ſumptionē vniꝰ fer culi aūt duoꝝ ad plꝰ tn̄ inter ea nō cadit notabile interuallū/ ⁊ ꝙ nō ſint valde difformia quātum ad habilitatē digeſtionis. Et ideo qui paucis veſcunt̉ ad extremā ⁊ mundā ꝑueniunt ſenectutē. Qui vero ſtudēt ad multitudinē ciboꝝ incarcerādam vel ante ſenectutē extingunt̉/ vel eoꝝ ſenectꝰ ītempeſtiua erit ⁊ valde īmunda ſicut ī habitatōibꝰ ſeptētrionis fre quēter occurrit/ ⁊ nō ſolū hora refectōis ⁊ quātitas ſed etiā qualitas ciboꝝ debet attēdi Sic ſeꝫ vt illi ſu mantur qui corpori congruunt ſecundum exigentiā nature ipſius ⁊ temporis/ ⁊ qui non congruunt enī center. Vnde qui naturaliter diſpoſitus eſt/ ad pati endum fluentes emorroydas ⁊ pulſantes vitare

debet acuta/ ⁊ ſalſa nimium ⁊ dulcia quecunqꝫ con ſtipant de quibus infra dicitur. De regimine potus. Vnc autem cōuenit de regimine potus in gene rali tractare/ circa quod breuē natura prebꝫ ſa nis corporibꝰ regulam/ ſcꝫ vt potetur qn̄ ip̄a requi ret/ hoc eſt qn̄ veram ſitim aliquis patiet̉. Tunc āt eſt vera ſitis qn̄ in ore ſtomachi percipitur eſtuatio quod nunqͣꝫ in ſanis corporibus niſi ſumpto cibo contingit. Vnde cū talis ſitis eſt manifeſta ſumendꝰ eſt potus ⁊ ſobrie qualis nature corporis ⁊ tēpori debetur. Eſt enim in propoſito cauēdum ne ſit vinū acutum vel igneum aut groſſum ⁊ dulce/ ſed in eſta te album vel rōſeum in hyeme ſubrubeum ⁊ in ſub ſtantia ſemper clarum atqꝫ ſubtile cuiꝰ ſapor ſit ſim plex ⁊ amicabilis ⁊ odor ſuauis/ ⁊ ex talibus eligā tur ſemper debiliora/ que minus tollerare poſſint aque mixturam. Corporibus eniꝫ tēperatis ſangui neis ⁊ colericis vtilius eſt vinum debile naturaliter cum modico aque qͣꝫ vinoſum fractum cum multa aqua. Sic igitur in propoſito patet ꝙ expedit omni no vitare quecunqꝫ vina que conficiunt̉ gipſo vel calce/ vel que conſeruantur in vaſis pice linitis ⁊ eadem ratione vitandum ē nectar niſi cōficeretur ſe cundum formaꝫ inferius ſcriptam/ patet etiā ex pre dictis ꝙ vinum nouū perfecte clarificatuꝫ ē in pro poſito veteri ſemper vtiliꝰ In ſiti vero mēdoſa in qua nō eſtuat orificium ſtomachi ſed areſcit vel os aut palatum propter puluerē aut motum aut aeris Calorem ⁊ ſiccitatem non expedit bibere ſed ſufficit

gargariꝫando vinum bene limphatum aut aquā par tes predictas humefacere vel emundare vel ſi ma gis placeret ſuccoſos fructus maſticare ⁊ abicere vel modicum ſucci deglutire propter gutturis ardi tatem erit expediens. De quiete ⁊ dormitione. Oſt refectione ordine naturali quieſcere cōue nit atqꝫ dormire. Cibus enim ad hoc recipitur vt digerat̉ ⁊ digeſtꝰ cōuertatur in mēbroꝝ ſubſtā tiam. Digeſtio vero cibi ⁊ maxime in ſtomacho/ vbi recipitur cum totalitate ſue difformitatis ad mem bra nequit cōpleri niſi calor naturalis per quē di geſtio celebrat̉ quātum poſſibile eſt coadunet̉ circa locum digeſtionis. Quapropter immoderate nō cō uenit refectis ambulare ſumpto cibo vel vigilare uel laborare. Maxīe ſi corpꝰ eoꝝ nō habūdauerit na turali calore/ qm̄ in motu ⁊ labore diſtrahit̉ calor ad mēbra q̄ motū exercētur/ ſil̓iter in vigilātibꝰ da to ꝙ nō moueāt colūnas pedū et manuū nihilomi nꝰ ad organa ſenſuū vt auditꝰ ⁊ viſꝰ ⁊ ad ip̄m cere brū vbi meditatōis oꝑatio exercet̉ calor naturalis diſtrahit̉ qm̄ ſine ip̄o nulla vite opera pn̄t ī corꝑe ꝑfici. Que oīa recte ꝯſiderātes phiſici dixerunt con corditer ꝙ potior hora maioris refectiōis ad obſer uādū ſanitatē ē veſpertina/ ꝓpterea qꝛ nox refecti oni ſuccedit. Ex qͣ multa bona ꝓueniunt neceſſaria digeſtiōi ꝑficiēda. Primū ē frigiditas aeris etenī in aere frigido fortior ē digeſtio qͣꝫ ī calido/ qm̄ ꝑ frigi ditatē aeris coadunat̉ calor natural̓ ī elibāo corꝑis ⁊ ꝑ calorē ip̄iꝰ aeris diſgregat̉ verſus exteriora/

propter quod vt plurimum comedunt āpliꝰ in fri gidis habitationibꝰ ī hyeme. Scd̓m ē tranquillitas mētis ⁊ corporis/ qm̄ de nocte ceſſant meditatōes ⁊ occupatōes diurne. Terciū ē ſomnꝰ quierus/ nā ſub ſilētio noctis nec ſtrepitu vel clamoribꝰ interrūpit nec occupatiōibus īpeditur/ nec luce feriēte oculos/ breuiat̉. Ergo qui moderate reficitur ſumpto cibo ſedeat quieſcat tam mēte qͣꝫ corpore/ ſedendo audi mara nec ſubtilia ſed placida q̄ fuerīt facilis vt ſunt regū ⁊ ſanctoꝝ hyſtorie vel muſice melodie. Cum āt ſomnꝰ aduenerit protinus dormi at. Sed de die maxīe in eſtate dormiat̉ in loco frigi diori ⁊ obſcuriori ⁊ maxīe tranquillo dū tn̄ nō ſit reumaticus. Pedes quoqꝫ diſcalcientur ⁊ cooperian tur nā dormire calciatis pedibꝰ ⁊ tibiis maxime in eſtate fumos reflectit ⁊ corpus eſtuare facit ⁊ inqui etari propter quod impeditur digeſtio/ viſꝰ obſcu ratur/ ⁊ mēs ebetat̉/ cooperiēdi vero ſunt ne nimiū infrigidētur. ⁊ ſimiliter caput ī ſomno phꝰqͣꝫ ī vigi lijs cooperiendū/ nā cum calor naturalis ī eo coad unetur circa mediā corporis regionē/ extrema rema nent modico calore munita/ ⁊ ideo tunc facilius po teſt a frigore ledi maxīe ſi aer frigidꝰ quaſi per ca nalē propulſꝰ a vētis penetrat mēbra/ cauenduꝫ eſt etiam ne indirecto capitis feneſtra vel ſpiraculum ſint aperta. Qui vero ſani ſunt corpore debēt in pri mo ſomno ſuper dextrum latus dormire/ vt epar quod circa cor plus habundat naturali calore ſub iaceat ſtomacho/ tanqͣꝫ ignis ſuppoſitus lebeti. Cum autem fuerit primus ſomnus expletus

nō ē neceſſarium his qui tꝑate reficiunt̉ āpliꝰ dor mire. Sed ſi qn̄ plꝰ debito ſumeret̉/ aut aliquid qd̓ eſſet graue ad digerendū tūc dormiēs nō excitaret̉ a primo ſomno propter ꝑfectionē digeſtiōis ſꝫ ꝓp ter ſtimuluꝫ ſuꝑfluitatis aggregate in mēbris ſicut vrine ī veſica vel fumoꝝ in lacertis aut ſcreatꝰ ī pec tore aut ſimiliū/ quibꝰ expulſis vrinādo vel tuſſiēdo vel mēbra tendēdo adhuc expediēs erit ad ſomnum redire/ quod ꝑpendet̉ ex pōderoſitate capitis ⁊ gra uedine palpebraꝝ. Et cunc ne funiis cōcluſis/ epar ſupercaleſcat cōuenit iacere ſuper latꝰ ſiniſtrum nā cibo fere digeſto multo minor calor ſufficit ad ꝑfi ciēdum digeſtionē qͣꝫ crudo. Supinus āt nunqͣꝫ debꝫ ſanus dormire/ ne ſuꝑfiuitates q̄ fluunt ad palatuꝫ ⁊ nares refluant ad cerebrum ⁊ ſubiungant memori am. Sed excitatus poteſt expandidari ſuꝑinus ⁊ pa rum quieſcere ad mēbroꝝ equationem ⁊ maxime iūc turaꝝ ſpinalium. Similiter ſanis ⁊ ſtomachū haben tibus caliduꝫ vel tꝑatum nō expedit ſupra ventrē dormire propter ceruicis cōtorſionē ⁊ ſtomachi cō preſſionē. Illis vero quibꝰ propter ſtomachi frigi ditatē neceſſarium ē precipit̉ vt ſuꝑ molliſiina pul uinaria ventrem collocent ⁊ ingementur quātum mi nus poterunt collum torquere/ licet melius eſſet vē tri ceruical molliſſimuꝫ ⁊ calidum applicare ac bra chiis amplecti/ vel cuꝫ lata faſſia lini ſuperfirmare vt in ſomno adhereat. Sicut autem his qui modera te reficiuntur non expedit ſumpto cibo deambula re/ ſic immoderate refectis/ erit expediens priuſqͣꝫ dormiant deambulare ſuauiter et

diu quouſqꝫ depreſſum fuerit pōdus orificii ſtoma chi. Et cū ōis refectꝰ debeat in ſomno tenere caput⁊ pectus ceteris partibꝰ altiora/ magis tn̄ hoc expe dit immoderate repletis ne regurgītatōe cibi grauet̉ orificiū ſtomachi/ ⁊ ꝑ cōſequēs capit ⁊ mēbra ſpiri tualia. Sōno itaqꝫ cōpleto ſtudēdū ē diligenter emū dare corpꝰ a ſuꝑfluitatibꝰ ml̓tiplicatis ī eo n̄ ſolū ꝑ ſeceſſum aut vrinādo/ ſed etiā ꝑ alias partes vt tuſſi endo ⁊ ſcreando ⁊ nares mungendo/ caput pectinan do ⁊ faciē ⁊ mentum aqua tepida lauādo. Coytꝰ etiā qui ad nature cōmodum ordinat̉ exerceri debet ex pleto ſomno ⁊ corpore tēperato. His āt quoꝝ iunc ture ſunt debiles/ aut quos emoroy de ſepe vexāt ſi ue fluētes fuerint ſiue ſurde cauendū ē diligenter ne famelici coeant/ vel immediate poſt repletionem/ ⁊ maxime ſi ſtimulis volūtariis excitaret̉ ad hoc ſtu dioſe natura ſemper enim ſpectāda eſt/ vt ip̄a ſpōte requirat/ ⁊ ex debitis interuallis/ vt natura poſſit eſ fundere ſemē abſqꝫ diſſolutione corporis ⁊ tormēto violētus enim coytꝰ ē a cunctis hōibꝰ cū terrore vi tandꝰ/ qm̄ omnes vires corporis amputat ⁊ in extre mam ꝑrecipitat ſenectutem. ¶ De Ira ⁊ triſtitia Vpradictis igitur per ordinem obſeruatis ſci re conuenit inſuper ꝙ accidentia corpus effica citer mutant ſeu alterant/ ⁊ in operibus mentis faci unt manifeſtā imꝑreſſionē. Et ideo q̄ nociua ſunt de bent ſtudioſe vitari ⁊ ſpāliter ira ⁊ triſtitia qm̄ ira

ſupercalefacit omnia mēbra ⁊ propter feruorē cor dis omnes actꝰ rationis cōfundit. Et ideo cauēde ſunt eius occaſiones niſi quātum ex precepto ratio nis aduerſꝰ illata cōcitatur. Triſtitia vero corpus infrigidat ⁊ exſiccat ⁊ propterea maxīe extermīatio nē inducit quia cor cōſtringit ⁊ ſpiritū obtenebrat ⁊ ingroſſat ingeniū ebetatꝰ apprehenſioneꝫ impedit/ iudicium obſcurat ⁊ obtundit memoriā. Et ideo vi tanda ſunt eiꝰ obiecta niſi quātuꝫ ratio perſuaſerit ad detaſtionem vicioꝝ ⁊ mentis pulcritudinem re formandā. Qui vero multis curis ⁊ ſollicitudinibꝰ diſtrahunt̉ ⁊ crebro pungunt̉ gaudio ſepe vacare debent ⁊ honeſtis ſolatiis vt animus refloreat ⁊ ſpi ritus recreentur. De nutrimentis ſcilicet cibis ⁊ potibꝰ. Oſt generalia ꝯuenit ſpecialiter loqui de nutri mentis ⁊ remediis cōtra lapſus ⁊ intermittien̄ Primo de cibis. Secundo de potibꝰ. Sed quia cibo rum quidā ſumuntur in alimētum quidā nero in ſa porem ⁊ cōdimentum. Ideo prius erit ſermo de ali mentis. Quedā enim ſumuntur ex terrenaſcētibꝰ que dam vero ex animalibus. Et licet animalia dignita te priora ſint plantis tamē quia materīa ſunt aīali um in eo ꝙ nutriuntur ex eis. Ideo terrenaſcentia priora ſunt animalibus ꝑ naturā ⁊ rōem nutritio nis. Ex terre vero naſcentibus aſſumunt̉ in alimen tum quinqꝫ per ordinem ſcilicet Primo grana pani fica vt frumentum/ ordeum ⁊ ſiligo. milium/ auenapanicum ⁊ riſi. Secundo legumina. Tercio fructus. Quarto folia ſcilicet olerum et herbarum.

Quinto radices vt ſunt porri ⁊ cepe ⁊ cetera q̄ ſub terra ſuſcipiunt incrementum. Frumentum aūt coc tum frequentari nō debet/ qm̄ lūbricos multiplicat ⁊ opilationes generat ⁊ diſponit ad calculum in re nibus ⁊ veſica. Et ſimiliter pultes de farina frumēti ⁊ quicquid fit de paſta frixa vel elixa. Et idem eſt iudicium de tritico quod vulgariter dicit̉ alatera ⁊ amido/ licꝫ ſit leuiꝰ ceteris tēperato tn̄ corpori nō expedit iſtis vti. Et ſi forte diebus ieiunioruꝫ inter dum placuerit ſumere condiantur cum multo lacte amigdaloꝝ/ ⁊ prius forte coquantur. Simula vero omnibus predictis minus eſt nociua. Et adhuc mi nus colatur a furfuris que ſi prius cum multa decō quatur aqua/ deinde cum lacte amigdaloꝝ erit in di ebus ieiunioꝝ paratis atqꝫ colericis cibus leuiſſimꝰ ⁊ vtilis. Vrilius camen erit ferculum ex ordro fac cum mundato prius cocto vſqꝫ ad rupturam. Dein de loto cum aqua frigida poſtmodum piſtato ⁊ coc to cum multo lacte amigdalorum vſqꝫ ad mediocrē denſitatem. Talis cibus eſt valde conueniens patiē tibus emorroydas pulſantes. Et ſimili modo debet fieri ferculuꝫ ex auena mundata ſi magis placuerit licet ſit minus vtile qͣꝫ predictum. ferculum autem ex riſi ſi fiat cum multo lacte amigdalorum ſemper eſt vtile corporibus temperatis ad vitanduꝫ tamē conſtipationem vltimo debet ſumi. Etiam in omni bus eſt cauendum ne vetuſtate corrupta ſint/ del appropinquent corruptioni ⁊ ideo farina ⁊ furfur ⁊ ſimula et triticum que plus qͣꝫ ſex menſibus fue rint reſeruata/ vitari debent a

corporibus temperatis atqꝫ colericis. Et amidum ſi pluſqͣꝫ. xii. menſes habuerit ⁊ riſi ſi plus octo mē ſibus fuerit extra corticem reſeruatuꝫ ⁊ maxime in regionibus calidis. Generaliter vero tenendum eſt ſi predicta omnia fumoſi odoris percipiant̉ vel acuti ſaporis aut terrei ſemper ſunt euitanda. De pane. Anis auteꝫ ſemper debet eſſe mediocriter fermē catus ⁊ parum ſalſus ⁊ nequaqͣꝫ farina imbu tus ⁊ ad vitandum conſtipationem prodeſſet vt ſex tam vel ſeptimam partem furfuris contineat. Cauē dum tamen eſt ne ſumatur calidus aut induratus Si vero neceſſitas. vrgeret aliquando veſcibis cōe to ſumatur a principio remollitum in pingui bro dio ſiue fuerit pinguedo carnium ſiue fuerit dulcis liuarum aut amigdalorum ⁊ in diebus carniū ſtra lardi baconis cum eo ſumantur vel aliqua entrem humectantia ſeu mollificantia de quibus infradicetur. ¶ De leguminibus. Egumina aūt nunqͣꝫ congruunt tēperatis cor poribus qͣꝫ diu manēt ī ſanitate propterea cō uenit in propoſito vt eorum ſubſtantia vitetur et maxime ſiccorum. Sed ſi de recentibus aliquando placuerit ſumere gratia nouitatis expedit ꝙ coquā tur cum zinzibere ⁊ croco ⁊ in fine condiantur cum lacte amigdalorum niſi cum pinguibus carnibus coquerent̉/ qꝛ tūc nō oportet addere lac amigdaloꝝ

Et inter cetera legumina minꝰ ſunt nociua ſanis cor poribus piſa rotunda ⁊ cicera ⁊ fabe. Et iſtoꝝ etiā trium minus nociua ſunt piſa rotunda ⁊ alba. Ge neraliter āt quādocūqꝫ legumina ſicca ſine carboni bꝰ preparant̉ debet cepe rotundū ⁊ albū cōminutū frixari cū multo ⁊ dulci oleo ⁊ eis adiungi ⁊ vltīo lac amigdaloꝝ ⁊ hoc eſt maxime neceſſarium ſi faba debeat comedi ⁊ precipue ſi fuerit de faba fracta/ le gumina vero que cū lacte animaliū preparant̉ om nino vitanda ſunt in propoſito. Sed in quadrage ſima qn̄ diuturnus eſt opilantiū vſus alimentorū vt piſcium ⁊ palentaꝝ vtile eſt ad cōſeruationē ſa nitatis in principio refectionis interdū ſumere pu retam cicerum aut piſoꝝ. Et hec eſt illa aqua quā ſapientes cōmedunt ſcꝫ vt piſa vel cicera in aqua dulci remolliant̉ per noctem ⁊ in eadē aqua ſequēti die bulliant̉ duabus aut tribus feruoribus ⁊ tunc colentur ⁊ colatura reſeruet̉ ⁊ appropinquāte hora refectōnis addat̉ ei parum vini albi ⁊ modicum oē puluere ſpicenardi ⁊ croco ⁊ ſale in moderata quāti tate drinde vnico feruore bulliant̉ ⁊ propinent̉ in principio refectionis vel ad pacādum vel ſumagis placuerit fiant offe/ tale nāqꝫ brodium mundificat venas capillares eꝑatis ⁊ vias vrinales ⁊ ideo pre ſeruat a calculo in veſica ⁊ in renibus precipue ſi piſa vel cicera remolliantur ⁊ coquant̉ in aqua pre dicta cum petroſillino. Vulgares aūt nimis decipiū tur/ in eo ꝙ credunt hanc vtilitatē ineſſe brodio ci cerum remollitoꝝ in lixinio nā tota ſubſtātia ſubti lis ⁊ apertiua ꝑ primā remollitionē ſeparat̉ exinde.

De vſu fructuum. Gus fructuū tꝑato corpori nō cōgruit in via cibi/ ſed potiꝰ medicine videlꝫ ad preſeruandū ip̄m ab aliquo accidēte nociuo quod ex ꝯcurrētibꝰ p̄t timeri. Et ideo moderate ⁊ ordinate cōuenit vt eis vtat̉/ cōſiderata ſemper vtilitate q̄ ſperatur ac quiri ꝑ ſumptionē ip̄oꝝ/ nō enī ad voluntatē ſumē di ſunt/ ſed ad euidentē vtilitatē. Nā vti fructibus ad voluntatē cōſeruationeꝫ impedit ſanitatis. Eſt igit̉ aduertēdum ꝙ corpora q̄ fructibꝰ nō vtuntur pro alimento/ debēt in qualibet parte āni cōſiderare qualia poſſint accidentia nociua īcurrere vel ex qua litatibꝰ aeris vel ex nutrimētis illiꝰ tēporis ⁊ ſecun dum hoc fructibꝰ magis vti ꝯgruit ad obuiandum accidētibꝰ illis meliori modo. Qm̄ igit̉ in eſtate ſan feruore aeris inflāmat̉ in ip̄a vero ⁊ antumno tate acuit̉. Ideo tunc expedit ad tēperādum ſan uinē vti frigidis ⁊ humidis fructibꝰ. Similiter qn̄ eſtiuo feruore mēbra rarificātur ⁊ faciliꝰ ab eiſdem exalant calores naturales ⁊ ſpūs. Ideo tūc expedit vti fructibꝰ ꝯſtringētibꝰ poros quales ſunt ſtiptici Sil̓iter tunc ꝯpetit vſꝰ acetoſoꝝ ad frāgendum co leraꝝ acumē. Siccitas etiā tꝑis q̄ ventrē cōſtipat ſe pe requirit frequēter eſtate ⁊ antumno vſum ip̄oꝝ. Et ſimiliter quoqꝫ proſunt ad ſomnum prouocan duꝫ vbi a ſiccitate temporis impeditur/ vel adſitim compeſcendam vel ad eſtuationem cordis ⁊ epatis ⁊ orificii ſtomachi mitigandum. Quibus omnibus diligenter conſideratis facile quiſqꝫ poterit eſtate ⁊ antūno vſum fructuū moderare ad regimē ſanitatis

Quicunqꝫ ad cōſeruationem ſanitatis intēdit/ debet hanc regulam generaliter obſeruare ſcilicet ꝙ nunqͣꝫ vtatur fructibus tam coctis qͣꝫ crudis donec in ar bore fuerint cōſecuti perfectam maturitatē exceptis moris quibus vtendum nō eſt/ poſtqͣꝫ ex perfecta maturitate nigreſcunt/ qm̄ ſunt cibus araniaꝝ ⁊ ſan guinem inficiunt ac putredini preparāt ⁊ būbones ⁊ carbunculos ⁊ antrates multiplicāt. Et ideo in re gionibus calidis āno quo talium moroꝝ copioſus eſt. vſus epidimia regnat/ niſi per fluxum vetris im pediatur. Secunda vero regula ꝙ aſtinendum eſt a fructibus qn̄cunqꝫ multiplicant̉ in eis vermes/ aut interius tabeſcunt/ quod in vulgari cathalanoꝝ di citur endecar ⁊ cognoſcitur per hoc quia fructus ex terius non eſt naturaliter coleratus nec habet natu ralem medullam. Tales enim fructꝰ generant conti nuas febres niſi forte ſuperfluitates eorū per fluxū vētris aut fortē laborem ⁊ copioſos ſudores a cor pore reſoluantur. Tercia vero regula precipit ne fructus diuerſi ſumantur ſimul quātumcunqꝫ ſint ī naturis vel effectibꝰ propinqui. verbi gratia ſi de buerint praua ſumi ad ventrem mollificādum non expedit cum eis ceraſa ſumere ſimul ſed ſufficit/ vt hec vel illa ſumantur in principio refectionis. Simi liter quoqꝫ tempore quo ficus ⁊ vue reperiuntur nō expedit vt ſimul ſumantur. licet vtraqꝫ proſint ad ventrem mollificandum ſed ſufficit alterum ⁊ maxī me ficus. Quibus ad hoc vt efficaciter mollificent debet brodium ſuperbibi/ vel alius liquor. Sedha bētibus ep̄ar ⁊ ſtomachū calidū/ ⁊ cunctis colericis

quales ſunt babitatores affrice ⁊ libre/ tutius eſt aquā frigidam ſuperbibere. Ceteris aūt vinū limpha tum. Si vero debuerit vua ſumi propter vētris ſo lutionem. Cauendū erit ne ſumatur in menſa ſed lō ge ante/ maxīe ſi fuerit recens/ qm̄ non ſolū generat ventoſitatem/ ſed etiā facit bullitionē. Et ideo ſub uertit cibum ⁊ perturbat digeſtionē. Et vuis ſump tis nullo modo vinū ſuperbibatur ſed brodium tm̄ vel aqua frigida. Si tn̄ in menſa debuerint vue ſu mi/ ꝯuenit vt ml̓tis diebꝰ pꝰ collectionē fuerīt reſer uate/ vel eum aqua feruenti ſuperfundant̉ primo ⁊ ſecundo cum aqua frigida. Idem quoqꝫ de perſicis ⁊ ancepſicis comparatis ficubꝰ ⁊ vuis debet intelligi nam perſica ſumunt̉ interdum in principio prādii ad ventris ſolutionem ab his maxime quorū epar idum eſt ⁊ ſiccum ſed non expedit vt tunc ficus nantur ⁊ multo minus vue/ ſed ſufficit vt anteꝑ ca vel ꝑfica tm̄ ſumant̉ ⁊ maxīe duratiua q̄ maio ri habundant aquoſitate. Et econuerſo vero in his quoꝝ viſcera frigida ſunt ⁊ humida quia plus eis molliora ꝯpetunt ⁊ ſi predicta neceſſitate cogantur aliqn̄ duratiua ſumere prius remolliantur in vino puro maxime ſi fuerint ip̄o die collecta/ naꝫ que pꝰ collectionē ſoli biduo vel triduo exponunt̉ fapidiꝰ ⁊ ſalubrius tunc ſumuntur. Si tamen habentes viſce ra calida deberent ſumere ficus in notabili/ quanti zate tunc expedirec eis premittere perfica vel anteꝑ lica ficubus vel poma bene matura ⁊ aromatica cru da eſtate ⁊ cocta in hyeme vel ſaltem eligant ficus muzas ſcilicet quaꝝ ſapor participat manifeſtam qꝛ

acredinem per naturam. Electiſſime nanqꝫ ſunt ficꝫ quaꝝ rubea eſt medulla ⁊ ſapor muzus ⁊ tales cō petunt maxime iuuenibus/ ⁊ quaꝝ eſt complexio ca lida vel temperata. Predicta vero regula ſimiliter locum habet in fructibus qui ſumuntur ad mitigan dum feruorem ſanguinis vt ſunt cucumeres ⁊ melo nes. vel citrulli vel ad frangenduꝫ acumen valoris vt ſunt acetoſi fructus. Ham cucumeres melones vel citrullos ſimul non cōuenit ſumere ⁊ ſi in menſa ſumantur parum debet ſumi ex eis/ ⁊ ex cucumeribꝰ ſola medulla. Et ante cibum iuuenibus dico ⁊ habē tibus viſcera calida/ verumtn̄ eſtiuis temporibus non incōgrue ſumunt̉ ab eis in fine cene vt diafrag mati ⁊ ſuperioribus mēbris eſtuantibus propter p̄ cedentis diei feruorem ⁊ ariditatem efficatius miti gium prebeatur maxime cum ſomnus debeat ſubſe qui ⁊ exhinc patet ratio propter quam perfica ⁊ ma lagranata dulcia plus conferunt ſumpta in fine ce ne cum moderamine qͣꝫ in principio/ licet ſint fructꝰ aquoſi nam ariditatem ⁊ eſtuationem ſuperiorum partium efficaciter mitigant ⁊ ſuaueꝫ procurāt ſom num. In his etiam qui acutis ⁊ crudis veſcuntur ī cena vt aſſaturis obtundunt fumoris acumen. Ta men ſi longe ante cenam ſumeretur medulla cucume ris aut melonis ad mitigandum ſanguinis feruorē vtilius eſſet. In fine vero cene ſumantur perſica vl̓ malagranata vel poma electa cruda vel aſſata ⁊ in frigidata cum modico panis. Acetoſi quoqꝫ fructꝰ qui ſumuntur ad coleram obtundendam/ ⁊ excitan dum appetitum longe ante prandium ſumi debent

vt malagranata vel in principio ſicut ceraſa cantū aut mora imperfecte matura. Siue tamen in princi pio ſiue longe ante nihil ſuperbibenduꝫ eſt/ niſi for ſitan timeretur in his qui longe ante ſumuntur ꝙ eo rum acetoſitas offenderet guttur et orificium ſtomachi vel ſpiritualia tunc enim expedit parum brodii vel vini bene limphati aut zucaram puram immediate poſt ſumere. Et ideo tales ſi ſumpſerint in ieiunio acetoſitatem malagranati aut citranguli vel limonis debent cum ſucaro ſumere. Predicta ſi militer regula tenet in fructibus qui cōprimunt vel conſtringunt quia multi ſimul non debent ſumi. Et ideo ſumptis ſarmeneis nō debēt pira ſumi ⁊ ſump tis piris eſt abſtinendum a coctanis/ ⁊ ſumptis coc tanis reſꝑuenda ſunt ſorba ⁊ meſpula ⁊ econuerſo Sed circa fructus comprimentes multe occurrunt di uerſitates nam quidam cōprimunt ſola groſſicie at qꝫ grauitate ſubſtantie ſicut auellane crude. Quidā vero cōprimunt quia potentiam habent cōſtringen di ⁊ iſtorum cōprimentium quedam ſunt que debili ter conſtringunt ⁊ vocantur ſtiptica ⁊ ſarmenia et pira/ quedam vero fortiter vt coctana ſorba ⁊ hu iuſmodi pontica nominantur. Item iſtorum omniū quedam ſunt aromatica quedam non/ ⁊quedam dul cia ⁊ quedam non dulcia. De cōprimentibus ergo datur regula generalis ꝙ ſi ſola grauitate compreſ ſerint ⁊ nullam habeant potentiam conſtringendi vel aggregandi partes membri cui obuiant/ nec aro matitatem aut dulcedinem nullo modo ſumi debent Maxime a corporibus tēperatis. Et ideo auellane q

recentes vitande ſunti licꝫ poſſint cibum ſumptū cō primere quia nec dulcedinem habēt que placeat ori ſtomachi nec aromatitatem qua confortent ⁊ foue ant ſpiritum eius nec ſtipticitatem aut potentiam qua corroborent aggregādo partes ipſius. Et ideo generaliter ſunt nociue ori ſtomachi quia ſua graui tate ⁊ frigiditate percutiunt nullum conferendo iu uamen. Sicce vero minus frigide ſunt. Et ideo minꝰ nocent. Et ſi aliquantulum correantur minus noce bunt ⁊ acquirunt ſtipticitatem atqꝫ dulcedinem per quam poſſunt prodeſſe. Sicut ⁊ caſtanee quando aſ ſantur nam ſtipticitas ⁊ dulcedo vigorantur in eis Et ideo ſumpte poſt cibum comprimunt ip̄m orifi cium ſtomachi confortando/ maxime ſi in vino aro matico calide immergantur. De cōſtringentibus au tem dantur regule plures. Et prima eſt ꝙ ſi ſuman tur ante cibum conſtipant. Si vero poſt cibum la xant/ nam quando precedunt cibum conſtringunt partes inferiores quibus obuiant ⁊ feces ciboruꝫ ꝑ meatusᵉ conſtrictos difficilius expelluntur. Quan do vero ſequuntur cibum quia conſtringunt meatū ſuper feces exprimunt eas per partem inferiorem. Secūda regula ē ꝙ conſtringentia pōtica nunqͣꝫ ſu menda ſunt cruda niſi fuerint condita vel per diu turnam moram ponticitatem amiſerint. Omnia enī pontica ledunt immediate panniculos pectoris. Et ideo coctana debēt priuſqͣꝫ ſumantur in pingui bro dio carnium decoqui/ vel in paſtillis cum carnibus aut ſi magis placerent aſſari ſub prunis aut in fur no quod eſt meliꝰ vel coquant̉ in vino puro ſꝫ aſſa

vel in vino puro cocta fortius ſtringunt qͣꝫ que cū pinguedine carnium cōquuntur. Sorba vero ⁊ meſ pula que raro matureſcunt in arbore per diuturnā moram poſt collectionem amittunt ponticitatem. Et ideo tunc ſi predicta neceſſitas vrgeat vt ſumā tur vel ip̄a meſpula que carent notabili amaritudi ne poſſunt aſſari vel coquantur cum mero. Illi ve ro fructus pontici qui condiuntur per condimentū amittunt nociuam ponticitatem ſicut nuces que cuꝫ cortice condiuntur ⁊ oliue in ſulſo/ ⁊ ideo hec mode rate ſtringunt plus tamen oliue qͣꝫ nuces/ quoniam condiuntar abſqꝫ melle vel zutbara ⁊ ideo partius debent ſumi/ quoniam lederent ſpiritualia. Tercia re gula eſt ꝙ conſtringentia ſuccoſa vt pira magis cō gruunt ſiccis temporibus/ vt eſtate ⁊ antumno qͣꝫ hyeme. Succo vero carētia ⁊ maxime ſi fuerint dul cia hyeme ⁊ vere plus cōpetunt ſicut caſtanee ⁊ dat tili. Omnes enim dattili habent aliquam ſtipticita cem ſed manifeſtior eſt in dattilis inſularibus ⁊ af fricis qͣꝫ allexandrinis. Et hyeme ⁊ vere ſi neceſſi tas vrgeat vti fructibus ad laxandum ventrem cō uenienter ſumuntur poſt cibum ſicut vue paſſe cum ſuis granis dum tamen nihil ſuperbibatur ⁊ effica tius venter mollificatur ſi ficus ſicce ſumantur in principio abſqꝫ pane. In fine vero vel datcili vel oliue ⁊ poſt oliuas poterūt abſqꝫ potu ſumi alique vue paſſe. Sed ſi fructus ſuccoſi magis placerent il lis temporibus vitari debēt magis nociui ſicut ſunt vue brumales que valde nocent inteſtinis renibus ⁊ peſice. Vnde ſi ſumere placuerit in principio q8

refectionis ventris mollificatiua ſuccoſa melius eſt vt pomum aromaticum aſſum ⁊ frigidatum ſumat vel coctum in vino aut vue vineales maxime albe⁊ abiciantur cortex ⁊ grana. Si vero neceſſitas vr geret ſumere brumales immergantur prius in aqua feruenti deinde ſuperfundantur cum frigida ⁊ parū in de ſumātur. Si vero conſtrigentia vel cōprimen tia ſuccoſa in fine placuerit ſumere ſicut pira ſumā tur cum caſeo veteri electo vel aſſent̉ ⁊ in vino po nantur. Caueant tamen ab eis qui frequenter patiū tur torſiones aut iuncturarum dolores. Iltima ve ro conſideratio que de fructibus eſt habenda perti net ad fructus oleaginoſos/ vt ſunt amigdala auel lane nuces pinee fiſtici de quibus due regule dant̉. Et prima eſt de crudis. Secunda de coctis. De cru dis quidem ſcienduꝫ eſt ꝙ omnes offendunt ſtoma chum/ ſed amigdale ⁊ nuces ⁊ fiſtici minus offendūt in ſua recentia ⁊ teneritate. Auellane vero ⁊ pinee tunc pluſqͣꝫ ſunt mediocriter exficcate. Vnde corpo ribus temperatis/ ⁊ quorum complexio ad calidita tem declinat non expedit his fructibus crudis vtiquia multum nocere poſſunt ſed parum prodeſſe. Amigdale nanqꝫ recentes ⁊ tenere poſſunt aliquali ter eſtuationem ſtomachi temperare. Sicce vero ⁊ re mollite non proſunt niſi ad prohibendum aſſenſuꝫ vaporis vini ad caput/ nūces autem tenere ⁊ indu rate non ſolum ſtomachum ſed caput ⁊ viſum offē dunt ⁊ ſolum a venenoſitate piſcium tuentur. Auel lane parum epar confortant ſua proprietate ſed ſto macho nocēt ⁊ capiti. Pinee vero īter cetera grana

plus ſtomacho inimicantur ſed proſunt palicitis ha bentibus ſcreatum fumoſum in pectore/ fiſtici vero efficaciter proſunt epati frigido ⁊ ſtomachū ceteris minus offendunt/ ſed capiti nocent. Si vero predi cti fructus condiantur cum melle vel zucharo ſicut pineatum vel nucatum ſtomacho quidem minus no cebunt predictis tamen corporibus nō expedit eis vti precipue cum magis ad voluntatem condiant qͣꝫ ad vtilitatem. De oleribus. Ic ſub oleribus comprehēduntur largo nomī ne quoqꝫ naſcentia ſuper terram ex quibus cō quina ſeu ferculum preparatur/ ſiue ſint herbe vt caules ⁊ ſpinargīa ⁊ ſimilia ſiue fructus herbarum/ vt cucurbite ⁊ melongene que vulgariter albergine nominantur/ de oleribus vero breuiter eſt ſcienduꝫ ꝙ nunqͣꝫ expedit corpori temperato ꝙ cruda ſuman tur/ exceptis lactucis ⁊ portulatis temporibus fer uidis ad compeſcendum ſanguinis feruorem ⁊ eſtu ationem in ſtomacho ⁊ in eꝑate. Ita ꝙ ante cibum cum modico limphato aceto ſumantur. Amare tamē lactuce ſunt omnino vitande a corporibus tempera tis/ ⁊ quorum complexio ad caliditatem declinat/ fercula vero poſſunt ex bis omnibus fieri exceptis melongenis/ quarum vſus nullo modo prodeſt illis ſed in ceteris cadit diſtinctio/ nam borago ⁊ bugloſ ſa domeſtica propter ſui temperamentum omni tem pore congruunt maxime quibus venter eſt ſtipticꝰ

quibus ad tollendum aſperitatem poſſunt adiungi ſemper ſpinargia vel bliti tenerrimi ⁊ nō rubei ⁊ in eſtate lactuce vel etiam atriplites aut blete. In hye me vero creſſones aut petrocillū ⁊ pauca folia mēte vel oculi caulium alboꝝ. Spinargia vero ⁊ bliti ſu pradicti qui vicinant̉ tēperamento poſſunt mixtiꝫ vel ſeparatim ſumi qualibet parte āni ⁊ cetera que tēpori cōgruunt adiungi. Eſtati enim cōgruunt lac tuce dulces ⁊ portulate blete atriplices ⁊ cucurbite Hyeme vero creſſones ⁊ vrtica tenera ⁊ petrocilluꝫ ⁊ caules rubei aut criſpi ⁊ virides. Albi vero quoꝝ caſta eſt lata ⁊ foliū leue maxime ſi creuerint in ſolo irriguo ⁊ vmbroſo vtiliter ſumunt̉ interdū eſtate et antumno abiectis magnis et extremis folis et oculis preparatis. In vere autem teneritates ſpera gorum poſſunt adiungi vel per ſe preparari poſtqͣꝫ fuerint prebullite. In vſu tn̄ predictoꝝ tria cuōenit obſeruare. Primum ē vt cum ſpicata fuerint reſpu ant̉. Secundū eſt ne cum lacte aīalium cōdiantur/ qm̄ nimīa fumoſitate lederent corpora ſupradicta ſcꝫ tēperata vel calida ſed cum brodio carnium ma xime gallinaꝝ aut cum lacte amigdalorum vel oleo dulci ⁊ maxime recenti. In cucurbitis vero ſpeciali ter cōuenit obſeruare vt pro lacte animaliū lac po natur amigdalorum/ ne renibus noceant ⁊ veſice. Similiter quoqꝫ ne noceant inteſtinis/ conuenit eis aliquas cepas albas ⁊ rotundas adiungere/ ſed vt non obſint ſtomacho/ debent eis adiungi oculi cau lium/ vel in ſcutella conſpergi cum cinamomo. Ter cium eſt ꝙ ante omnia fercula debent ſumi Exceptis

caulibus que poſſunt vltimo ſumi propter ſtiptici tatem quā habent ⁊ maxime criſpi ⁊ virides ſiue ru bei. Si tn̄ ſumeretur tm̄ eorum brodium cōuenit vt primo ſumat̉ propter vim quam habet apertiuam vt brodium ciceruꝫ ſupradictum/ nā propter eoruꝫ repugnantiā vexatur ſtomachus ⁊ impeditur dige ſtio ſi ſumant̉ ſimul ſcilicet ſubſtantia ciceꝝ ⁊ pre dictorum cauliū ⁊ brodium ip̄oꝝ. Quāobrem expe dit ad vitandum hoc incōueniens/ ꝙ aut prebulliā tur/ ⁊ poſtmodum coquant̉ cum predictis aut feruē ti aqua diu ſuperfundantur aut ꝙ coquantur vſqꝫ addenſitatem ad hoc vt brodiū reſoluat̉ vel ꝙ bro dium in principio ſumatur ⁊ in fine ſubſtancia. ¶ De radicibus. Adices quibus cōiter vtimur ſunt porri ⁊ ce pe ⁊ allea ⁊ rafanus napi ⁊ rape paſtinate et cherinie. Et a primis quattuor debēt omnia corpo ra temperata ⁊ calida penitus abſtinere maxime ſi fuerint calores/ ſed in algoribus hyemis poſſunt in terduꝫ fieri fercula ex porris aut cepis. Patientibꝰ tamen fluentes emorroydas ⁊ pulſantes conuenit ſemper vitare porros allea rafanum cepas longas que vulgariter dicuntur ſcalomne. Et ſimiliter ro tundas ſi fuerint rubee ſed ſi fuerint albe poteſt ex eis prebullitis fieri cepulatum cum carnibus aut dulci oleo ⁊ ſiue ſic ſiue non debet eis lac̓ amigdalo rum ſemper adiungi. Et qꝛ tale ferculū ventrē mol lificat/ dꝫ ergo an̄ oīa fercl̓a ſumi. Rape quoqꝫ dl̓ces ⁊ napi tenerrimi ſi cū carnibꝰ coquāt̉ ⁊ melle ⁊ piꝑe

⁊ chimino congruunt predictis corporibꝰ/ ⁊ etiam dato ꝙ nullo ſapore cōdiantur/ ſi tn̄ placuerit ſuffi citⁿ vt coquant̉ cum gariofilis cōquaſſatis vel cum zinzibere ⁊ croco ⁊ cinamono ventrē etiā mollificāt ⁊ vias vrinales mundificant ⁊ viſui proſunt. Pa ſtinate quoqꝫ ſi fuerint albe potuerunt aſſari vel cū carnibus aliqn̄ ſumi qm̄ eadem iuuamenta ventri ⁊ viis vrinalibus conferunt ſed expedit vt predicte radices primo ſumantur. Cherinie vero poſſunt a predictis in hyeme ⁊ vere ſumi ſi moderate aſſentur tamen ſi caput ⁊ pulmonē vel pectus reuinati ſinꝰ vexaret nō ſumerentur qm̄ nocent humido pulmoni ⁊ capiti. De carnibus. Limenta que ſumuntur ex animalibus aut ſu muntur ex corum ſubſtantia vt ex mēbris vel ex humiditatibꝰ eorūdem ſicut ex lacte ⁊ ouis. Ani malia vero vel greſſibilia ſunt vt quadrupedes et aues vel natabilia vt piſces/ greſſibilia vero vel do meſtica ſunt vel ſilueſtria/ ⁊ tam de his qͣꝫ de illis ſemper ea ſumenda ſunt in alimentum que vicinio ra ſunt temperamento vel que magis cōgruunt qua litatibus temporis. Vnde gallina que parere īcipit ⁊ capo ſex vel octo menſium ad plus/ ⁊ cuniculus .iiii. vel. vi. menſium/ ⁊ capriolus. x. vel. xii. dūmo do in ſuo genere ſint mediocriter pinguia poſſunt conuenienter ſumi qualibet parte anni/ ⁊ ſimiliter cō gruūt omni tempore corporibus temperatis aut ca lidis carnes eduli lactantis aut vituli ſi pn̄t haberi q̄libet ꝑte āni. ſꝫ porci ⁊ porcelli magis ꝯgruūt eſtati

⁊ antumno. Pulli quoqꝫ pardicum eodem tꝑe con gruunt/ ſed quia ſolum in antumno reperiunt̉ ſicut etiam ⁊ iuuenes cōturnices ⁊ turtures ꝙ ideo tunc magis cōgruunt ſicut pulli etiā colūbini. Sed galli ne veteres ⁊ agiones ⁊ grues/ veteres pauones ⁊ par dices cuniculi animales ⁊ lepores/ anſeres ⁊ carnes bidentis arietis caſtrati ⁊ anicule que capiunt̉ in breto ⁊ palūbi ſexelli turdones ⁊ gallina cuncta ma gis cōgruunt hyemi. Et ſimiliter carnes ſalſe ⁊ que cunqꝫ ſunt dure digeſtionis vaccine ⁊ apri. Sed q̄ de facili digeruntur propter laxitatem ⁊ raritatem ⁊ tn̄ ſunt frigide ⁊ ſicce complexionis vt carnes cer ui caprei quocunqꝫ tēpore poſſunt ſumi dūmodo fu erint animalis bone habitudinis. Anates vero ⁊ ful ce magis antumno cōueniunt. Sed corporibus tem peratis nūqͣꝫ expedit anatibꝰ vti vel fulcis. Eis etiā quos emorroy de crebro vexāt ⁊ maxīe pulſantes ex pedit vt diligēter euitēt grues ⁊ agiōes ⁊ āſeres vete res pauōes turdos merulas ſturnellos turtures tur dōes ⁊ cōturnices. His tn̄ corꝑibꝰ maior vis facien da ē ī artificio p̄parādi carnes p̄dictas. Debēt eniꝫ gallīe pꝰ occiſionē euiſcerari ⁊ ſuſpēdi a mane vſqꝫ ad cenā/ l̓ ecōuerſo priꝰqͣꝫ coquāt̉. Pardices āt vete res ⁊ cuniculi debēt ad minꝰ ꝑ diē naturalē pꝰ occiſi onē ſeruari. Grues v̓o ⁊ faſiani biduo ī eſtate ⁊ ī hy eme triduo. Pauo quoqꝫ ōi tꝑe debꝫ ſeruari pꝰ occi ſionē diebꝰ duobꝰ/ ⁊ ſi plꝰqͣꝫ annū habuerit diebus tribꝰ ad minus debent etiā frequētare elixas vel co ctas in paſtillis qͣꝫ aſſas frixas vero debent ōnino vitare. Sil̓r ⁊ cuniculos aſſos ⁊ auiculas q̄ capiūt̉ ī

bręto vel ſimiles aſſas/ ⁊ in eſtate mutonem aſſum⁊ omnis aſſatura ſumat̉ in fine preter aſſaturā por ci ⁊ eduli. Porcellus etiam aſſus vitandus ē ſemꝑ Sed de condito inſulſo tꝑe eſtino poteſt aliqn̄ ſumi Eſt etiam obſeruandū in ouum aſſatura ⁊ ſpeciali ter in pardicibus ne marceſcant/ nā ſi nimis aſſent ſunt nociue. Quod etiam de aſſaturis fuerit in ſuper ficie/ torridum ſemper in propoſito eſt vitandū/ ⁊ ideo cutis ⁊ pinguedo aſſature porci debent vitari fercula vero que fuerint ex carnibus cōmunitis et cum pinguedine colligatis atqꝫ denſatis vt morce rolium vitanda ſunt ⁊ maxime in propoſito. Sed alba comeſtio de pulpis gallinaruꝫ poterit frequen tari dum tn̄ non fiat ex pulpis epulatis ſed ex trāſ uerſo generaliter inciſis ⁊ poſtmodum contritis ⁊ li gatis cum lacte amigdaloꝝ tantūmodo. vel ſi ami duꝫ aut farina rizi iungatur quod ſi valde modicū Membroꝝ etiam diuerſitas debet attendi/ nā licet partes viciniores cordi ſint puriores propter bene ficiū copioſum naturalis coloris quod ab ip̄o reci piunt/ ip̄m tamen cor in via cibi non cōpetit tēpe ratis atqꝫ colericis vel habentibꝰ debilem digeſtiuā cum ſit dure digeſtionis ⁊ groſſuꝫ generans ſangui nē. Epar quoqꝫ ſimiliter debet vitari maxime ſi fue rit perfecte coctum/ quoniā conſtipat ⁊ terreuꝫ ac me lancolicum generat ſanguinē. Solū autem ep̄ar edu li competit interdum predictis dum tamen modera te ſit aſſum. Et ſimiliter cerebrum ipſius tantūmo do ſi perfecte aſſet̉. Cor aūt cerui ⁊ cerebrū leporis aut cuniculi ſi ſumāt̉ ꝓſunt ꝓpter virtutē tiriatale

Sed ceterorum quad rupedum cerebra ⁊ cunctorum animalium inteſtina ſtomachus renes ⁊ ſplenes de bent vitari/ preter ſtomachum gallinaꝝ anſeris at qꝫ gruis. Extrema vero ſicut roſtra ⁊ pedes quadrū pedum ex paucis animalibus debent in vſu aliquā do ſumi a predictis ſicut ex porco ⁊ edulo nā cole ricis prodeſſꝫ vſꝰ ip̄oꝝ ⁊ temperatis in feruido tꝑe maxime ſi ꝯdiantur in ſulſo/ ⁊ idem debet de pulmo ne intelligi/ dum tamen ab edulo accipiat̉/ nā alioꝝ animalium pulmones ſunt eis inutiles/ lingua vero ex vitulo vel ceruo tm̄ modo accipiatur. Vbera ve ro ſemper vitentur/ niſi deberent cum fame ſumi. et abſqꝫ alijs ferculis. ¶ De lacticiniis ⁊ ouis. Vmiditates animalium que cōiter maxime ſu (muntur in alimentuꝫ ſunt lac iumentoꝝ ⁊ oua gallinaꝝ ⁊ ea que ex lacte fiunt. Sanguis enim nul liꝰ animalis cōgruit alimento/ precipue corporibꝰ tēperate cōplexionis aut calide. In propoſito vero ſalubris eſt vſus ouorū recentium fractoꝝ in aqua ⁊ ſemper mollium. Ex quibus a medio antumni vſ qꝫ ad medium veris ſufficit vitellum accipere. Reli quo vero tempore p̄t accipi album cū vitello. Si placeret ſumere aliter preparata/ cauendum ē ne ſu mantur cocta in ventribus gallinarum. aut inuolu ta ⁊ frixa/ ſed aut ſint aſſa vel ſingulariter frixa/ ⁊ ſemper mollia lactis vſus omnino vitetur/ preterqͣꝫ a medio Aprilis vſqꝫ ad finem May/ nam in il lo ſpacio proderit lac caprinum ſaltem ſumere per quindenam ⁊ maxīme in prima quindena May

Sumetur āt ſicut ab vberibꝰ egrediet̉ ī ieiuno depo ſitis ſuꝑfluitatibꝰ ⁊ premiſſo aliquali exercitio/ dū tn̄ nullꝰ extraneꝰ ſapor ī ore ꝑciptat̉ aut tenebro ſitas ī oculis aut dolor ī capite/ ſitqꝫ mēſura medio cris ſcꝫ cōtinens mediā librā vel ad plꝰ vntias no uē vl̓ decē pꝰ cuiꝰ ſumptionē tam diu tardabit̉ prā diū donec manifeſtꝰ aduenit apperitꝰ. Inter ea v̓o q̄ ſunt ex lacte butirū ſpāl̓iter ⁊ ſeratiū ſunt a p̄dic tis corporibꝰ euitāda. Si tn̄ placeret ī hyeme aliqn̄ ſumere butirū cauēdum ē ne ſit rācidum aut nimis ſalſum ⁊ ꝙ ī modica quātitate ſumat̉. Quod ſi fue rit melle ꝯdicum/ erit meliꝰ ad ſumēdum cruduꝫ. Se rum āt recēs ⁊ maxīe caprinū bullitū ⁊ colatū eſſet ꝑutile frequētare ī medio may vſqꝫ ad finē iuli vl̓ auguſti ſup radicta hora ⁊ quātitate. Caſeus vero ſi fuerit vaccinꝰ ⁊ butiroſꝰ ac dulcis p̄t frequētari aſſus vel elixꝰ antūno ⁊ hyeme. Ouinus āt pinguis ⁊ nūdum rancidus nec nimis ſalſꝰ poterit interduꝫ ī fine refectionis in modica quātitate ſumi multum āt nō expedit nec ē tutum niſi cū cuturbitis aut her bolato facto ex voraginibꝰ ſpinargiis a triplicibꝰ ſumeret̉ ⁊ raro. Caſei vero quicunqꝫ fuerint cū coa gulato facti debēt a predictis corporibꝰ euitari/ ſed lac cum flore coagulatum poſſit eſtiuis feruoribus aliquando ſumi ad eſtuationem ſtomachi compeſcē dam ⁊ ſitim in principio cene dummodo poſt vinū non ſumeretur immediate. Simili quoqꝫ ratione po teſt tunc temporis caſeus recens in fine ſumi vbi de eſſent fructus nominati ſuperius.

¶ De piſcibus. Iſces quicunqꝫ fuerint lacuales vitādi ſunt ni ſi conſtaret locum eſſe limpidiſſimū in profun dū vt ſaxoſum vel calculoſum vel arenoſum ⁊ ma xime ꝙ ex trāſitu magni fluminis crearet̉ vl̓ ex mag na ſcaturigine fontiū aut ex magno ⁊ frequēti reflu xu maris ſimiliter ſunt vitādi qui ſunt exriuulis lē te fluentibꝰ ⁊ maxīe ſi receperīt putredines canapis ⁊ lini aut putridaꝝ herbarum vel linioſitates cori orum aut cōdimenta ip̄oꝝ vel ceteras ſuꝑfluitates villaꝝ aut oppidoꝝ. Et vndecunqꝫ fuerint. hoc eſt marini ſiue fluīales vel lacuales/ attēdū ē principa liter ꝙ habeāt ſubſtantiā puraꝫ que nō ſit in odore grauis nec in ſapore nec in tactu ⁊ in ſeparatione li moſa. Et eoꝝ qui puram habent hoc modo ſubſtan tiam ſemper exiſtunt ſalubriores qui pulpā habent candidam vt argentum. Et inter hec etiam ſquamo ſi ſunt ſemper preferendi/ tn̄ ſi ſquamis caruerint/ ſaltem obſeruandum erit vt ſubſtantia ſit qualis ē dicta. Erit etiā cauendum ne piſces magni ⁊ duri cōmedantur recenter capti ſꝫ tm̄ reſeruentur ⁊ maxi me euiſcerati ꝙ abſqꝫ corrupcione tenereſcāt. debent aūt predictis corporibꝰ piſces recētes vt plurimuꝫ aſſari vel elixari. Sed aſſatura magis ē frequentan da in hyeme qͣꝫ in eſtate ſiue in furno ſiue in prunis aſſentur. Elixatura vero econuerſo. Sꝫ illa que fit cum vino albo congruit omni cempore/ ⁊ eſt obſer uandum ne in aſſando piſces oleo liniantur ſed vi no in quo ſal fuerit diſſolutum. Si vero fricantur aut multo liniantur oleo dum aſſantur/ expedit non

ſumere cutem. Vniuerſaliter tamen cutis piſcium eſt vitanda ⁊ de ip̄oꝝ auxungia. Piſces. āt perfecte ſal ſi ⁊ maxime pr̄e ſalſedine arefacti nō cōgruunt pre dictis corporibꝰ/ licet brooiū ſimplex congrui ſicci ſumptum interdum precipue in quadrageſima qn̄ frequentātur opilatiua ſit vtile in principio menſe qm̄ aperit meatus atqꝫ mundificat. Sed ex ſubſtan tia vel nihil ſumat̉ vel parū ⁊ raro ⁊circa finē re fēctionis. Si vero piſcis perfecte ſalſus fuerit lar doſꝰ vt balena ſiue cuuina poterit in quadnageſima parum aliqn̄ fumi cum ſpinargits in principio qn̄ cuijqꝫ neceſſitas occurreret conſtipationē ſoluen di. Sed ex piſcibꝰ ſemiſalſis ⁊ maxime pinguibꝰ elixa tis Iargis poteſt ſumi mam Piſces pingues ⁊ groſ Irqus SDiō veEttduo fuerintʰ fale conditi ſi elixē maao atubrus comedentur. inipli Id Ahipa mu in Ii ribus. ⁊condimentis axj hu mundina conolmentis conuenid ſcire ꝙ Iiohi redictis corporibus atuta conueniūt. edI ſalſamenta vt piperatas ⁊ alleatas A l aſſi es vt ſinapium ⁊erutā eis expedit qua acui nt pitenthl̓ſi catiter poſſent reprimi ꝙ eorum nocu mentum non timeretur/ ſicut eruta reprimitur quan paſIlum xiꝰ An In aqua ſimplici coquitur/ quā olxē geterentirt paiccine carties venpepſta xima tiice G cym palicis amigdalis diſtemperetur cum puro noAcēto puhiIaliuo adiungendo niſi forte modicum inamoni. Mel auteꝫ vitare debent corpora ſupra mufactā Amultum etiam vſum zucare. Si tamen erū te vel alicui acido falfamento placeret interdum

iuungere quicqͣꝫ dulce melius eſt zucara albiſſima vel parum ſape iungat̉ que vulgariter dicit̉ arab. Semper tn̄ eſt memorandum ꝙ valde dulce acuta ⁊ aſſa patientibus emoroydas vexationes inimicant ⁊ ideo non expedit eis vt confectiones ⁊ ſalſamenta frequenter maxime ſi fiant de pipere quocunqꝫ vel cum multozinzibere galanga vel gariofilis aut etiā multo croco. Sed vt error omnis poſſit euitari por tabitur ſequens puluis ℟ zinziberis albiſſimi. z. ii. corrandri bulliti in aceto ⁊ exficcati. 3.i. caroamo mi ben albi an̄. 3. ẜ. raſure eboris lote. 3. ii. gariofilo rū croci an̄. 3.i. cinamoni electi. 3. vi. fiat puluis ⁊ de ip̄o cum amigdalis piſtatis fiat ſalſamentum cum modico aceto. vel agreſta poterit addi. de ipſo etiā in moderata quantitate condiantur paſtilla ⁊ per totam eſtatem imponatur paſtillis cum de furno ex trabantur/ lac amigpalorum factum cum agreſta vl̓ cum ſucco maſorum granatorum aut limonum vel citrangulorum que vulgariter dicuntur terongie vl̓ arangie/ tales enim ſapores acetoſi facti cuꝫ amigda lis raro vel nunqͣꝫ poſſunt ledere ſpiritualia poſſit etiam acetoſitatum que ponuntur in paſtillis eaue ri offenſa ſi cotum ouum cum eis agitetur fortiter/ poſtmodumqꝫ paſtillis imponacur/ cum fuerint ex tracta de furno. Similiter quoqꝫ ſi lacte amigdalo rum facto cum predictis acetoſitatibus aſſature cō ſpergantur ſemper minus nocebūt. Sed ſi placuerit eſtiuis feruoribus vti ad ſaporem ſimplici acetoſi tate cauendum eſt ne nimium frequentetur ſuccus limonum quomiā valde neruis ⁊ neruoſis mēbrum r 2

inimicatur. Acetoſitas vero citranguli quia vicini or temper amento ſemper eſt minoris offenſionis. Et in his etiam fructibus obſeruari oēbet regula ſu pradicta ſcilicet vt ſumantur in vſum donec in ar bore maturauerint/ ſimo enim tunc perfecte matura uit cum amiſerit omnino corticis duriciem atqꝫ vi riditatem. Citranguli autem ad ſui perfectam matu ritatem debēt per annum integrum in arbote perma nere. Omnibus autem acętoſitatibus melior eſt que ſumitur ex malo granato muro anhi preteriti tum quia debilior tum quia modicum habet ſtipticita tis que poteſt confortare ſtomachum ⁊ membra in teriorā. Et hac etiam ratione p̓re ceteris cōmenda tur agreſta que fit ex tenuitatibus vitium. Et ab omnibus alijs abſtinendum eſt/ cum de ipſa copia reperiatur que poterit acuiꝰ cum ceteris acetoſitati bus ſi placuerit cum aſſaturis tamen auium eſtiuo tempore ſufficit ad ſaporem vt̓ conquaſſentur ī mi xtura vini ⁊ multe aque roſacee cum modico ſalis Aflaturis etiam quadrupedum ſi. placuerit ſaporē alium a ſale cōmungere ſufficit eruca predicto mo do parata/ vel ſalſamentum viride factum ſolummo A cum aceto vel amigdalis ⁊ petrocillo ⁊ modico mente ⁊ cinamomi. Vel ſi carnes aride fuerīt quas tamen. oportet. diligenter vitare ſufficit parum ſa lis cum multo vino limphato. Sed in propoſito po teſt ex cinamomo electo ⁊ amigdalis atqꝫ aceto fie ri ſapor conueniens omnibus aſſaturis non ſoluꝫ quadrupedum ſed etiaꝫ piſcium/ ⁊ hyeme poteſt ad quparum zinziberis. Sed ille ſapor qui fit tantum ωs

ix optimo cinamomo ⁊ multis amigdalis atqꝫ ace to poteſt omni tempore frequentari ſi cōſuetudo re quirat vti ſaporibus/ quod ideo dicitur quia corpo ra temperata non indigent alieno ſapore/ nam cum appetitu regulato ſemper ab eis ſumitur alimentum Et ideo niſi qualitates alimentorum vel temporuꝫ ab equalitate receſſerint non indigent medicato ſa pore niſi ſale tantummodo. Sed conſuetudo nature ſemper imponit neceſſitateꝫ. Et ideo teſte Ypocrate dandum eſt aliquid conſuetudini ⁊ aliquid nature corporis ⁊ aliquid tempori ſicut docetur in propo ſito per regulas predictas. De his autem quibus cibaria condiuntur/ ſicut ſal oleum acetum carnes ſalſe ⁊ ſimilia per predicta ſufficienter datur intelli A quod conueniat obſeruare De potibus. Epotibus vero ſciendum eſt ꝙ ea que bibun tur a ſanis cōmuniter aut ſumuntur tantum in ratione potꝰ aut in ratione ſolūmodo medicine pre ſeruatiue vel in ratione potus ⁊ medicine. In ratio ne quidem potus bibitur omnis liquor ſumptꝰ ad extinguendum ſitim cauſatam ex cibo ⁊ ad redden dum ipſum moderate fluxibilem ſicut bibitur vinū vel aqua in hora refectionis. De vino ergo quale conueniat in propoſito ⁊ quando debeat ſumi dic tum eſt ſupra in generalibus. In ratione vero me dicine ſumitur tantum/ quando in eſtate bibitur ali quis liquor ad mitigandum eſtuationem interiorū r 3

membrorum/ qua intentione bibitur a pluribus tūc in feruore iuleb. Et eſt ſyropus factus ex aqua ro ſacea cantum ⁊ pane zucare qui ſyropus eſt tunc tē poris valde vtilis temperatis/ quando pre feruore temporis eſtuant/ ⁊ adhuc magis vtilis habentibus complexioneꝫ naturaliter calidam ſpecialiter in ep̄a te ⁊ in corde bibitum enim cum aqua frigida non ſo lum infrigidat ſed humectat etiam ⁊ confortat. Si mili quoqꝫ ratione habentibus ſtomachum ſiccum ⁊ inteſtina ſpecialius conuenit tunc temporis bibere ſyropum violatum modo predicto. Quibus vero ſunt humida ſyropum roſaceum. Sicut in his quo rum cerebrum ſiccum eſt conuenit propter eſtuatio nem interiorum membrorum tunc temporis bibere nenufar: Eadem auteꝫ ratione tunc temporis bibūt aquam ordei quoruꝫ complexio totius declinat ad ſiccitatem. Sed carnoſis ⁊ habentibus viſcera cali da ſufficit tunc temporis propter eſtuationem inti morum aquam puram frigidam bibere que ſit de fō te viuo aut de laudabili puteo vel aſterna. Pingui bus tamen ⁊ opilatis vel ſtrictos habentibus meatꝰ interiorum conuenit addere parum aceti. Sed in ꝓ poſito ſi predicta neceſſitas vrgeret interdum bibe re ipſam diſſoluatur in ea prius roſacea zucara fa cta de puro ⁊ albiſſimo pane. Quapropter ipſa tūc debet potari maxime in diebus canicularibus ⁊ etiā iuleb ſic factum ſcilicet ꝙ ad vnam libram panis zu care ponantur. iii. libre de aqua roſacea nec ſupra ignem ſtare permittatur niſi quātum clarificationi cōuenit itat ꝙ ad plus nō ſumatur de aqua roſacea

niſeterria pars. An ratione vero potus ⁊ mepicine ſumitur ſicut quādo in feruoribus eſtatis poſt ſom num diuturnum ſitiunt ⁊ eſtuant vera ſiti qui bene fuerint in prandio refecti nam talibus tunc tempo ris expedittin via potus ⁊ medīcine bibere aquam frigidam vel vinum bene limphatum. Sed in algo ribus hyemis ⁊ interdum in quadrageſima ſumit in via medicine ſolūmodo nectar ſiue claretum in ſſi ne refectionis ſcilicet ad hoc vt cos ſtomachitabe faciat a digeſtinam cōforret/ ⁊ ideo ſumitur vt phi rimum cum. eo quod circag regionem orificii ſtoma chi plus retinet ipſuꝫ ſicut cum nebulis que ſua viſ cōſitate adherent: vel habentes ipſum humidum. cū pane aliquantulum terrefacto. Qed in propoſito nō eſt neceſſarius nectaris iſus/ quia conficitur empn abus habentibus acumen ainflāmantibuanſcilicet ſpeciebus ⁊ vnio nitercto infilāmabiliqꝫ eſt dulce ſer licet mel auti zucara Propterea ſiccationes ī tēporis aut conſuetudinis eo placueriti vti parce ſumad̉ ex ſemper fiet ex pulnere ſequenti ℟ cinamomi electiꝝ3. .i. zinriberis albiſſimi 3. ẜ. roſarum rubearum gario filis ſandali rubei an̄. 3. iu.pilorū. ſpice. xii. fiat pul uis qui ſufficit in propoſito ad. xxxvl̓ba vini addi to melle vel zucara quātum ſufficiti pulueribus in corporandis ⁊ ad plus ſufficit tantum zucare quā tum mellis deſpumati aut media libra zucare diſſo lute in vino modico tamen cum melle diutius ⁊ mi lius conſeruatur kAυ C 7R7 Ani ¶ Remedia emoroydarum. r4

Ertum eſt ꝙ ſeruando regimen ſupradictum emoroydaꝝ vexatio vel ōnino ceſſabit vel tā leuis erit ꝙ poterit paruipendi. Sed qꝛ frequēter a debito regimīe declinatur. Ideo cōuenit vt hi qui ꝑ naturā proni ſunt ad vexationem tale ſciant quibꝰ remediis in actu paſſionis poterunt ſe iuuare Guā do igitur emoroy de moderate fluunt non ſunt vllo modo reſtringende/ qm̄ talis fluxus corpori ē ſalu bris/ ⁊ preſeruat ip̄m a pluribus ⁊ grauibus mor bis. Sed immoderate fluetes quia nimis corpus de bilitant/ ſunt cōpeſcende. Ad quod ſunt tri a neceſſa ria/ primum ē diligenter ſeruare precepta ſupradic ti regiminis ⁊ ſpecialiter in vitando acuta ⁊ ſalſa ⁊ dulcia/ ⁊ in acutis debent aſſature intelligi ⁊ maxīe ſi fuerint aride. debent etiam cuncta inflāmatiua vi cari ſicut ira ⁊ coytus ⁊ exercitium forte. Secundū eſt vti a parte intra delectabilibus ſtipticis vt ſar menlis plris ⁊ coctanis ⁊ ſimilibus it eſt ſcriptum ſuperius/ non tamen in principio ſumantur ne ven trem conſtipent. Et auricule porci ⁊ pedes ⁊ amidū ⁊ etiā rizi tunc frequentabuntur. vel in eſtate biba tur mane ſyropus roſaceus aut factus ex ſucco cito niorum ſiue murtillis/ ⁊ ſi cōcti fuerint ad perfectio nem admiſceatur duplum aque calide ⁊ quaſi tepi dum bibatur. Si vero non eſſet ſyropus ad perfec tionem coctus quod melius eſt calefiat modicum et bibatur/ ⁊ ſi forte horreretur dulcēdo addatur cum debuerit ſumi parum de ſuccō maligranati recenter expreſſi vel ſaltem puri vel modicum de ſuccō citrā

guli. In hyeme vero comedantur in ieiunio. xxx. vel.xl. radicule que dicuntur vulgariter trufiex de ronax. Tercium eſt vt exteriusˡ applicentur aliquia ſtiptica ſic videlicet vt ineſtate fiat ſaccellus ex tri bus partibus roſarum ⁊ quarta murtilloruꝫ ⁊ vni to feruore bulliantur in aqua/ deinde exprimatur ⁊ cum tepuerit diu ſedeb̓itur ſuper ipſum ⁊ mane ⁊ ſe ro. In hyeme vero ſaluia recens conquaſſabitur ⁊ frigetur cum multo oleo roſace̓o ⁊inⁱ ſaccello pone tur⁊ſedebitur deſuper vt pͥrius: Eſt etiam in fiuen tibus emoroydis aduertēdum ne teſſante fluxū ſan guinis forte ſtillent aquoſitates albe vel citrine vl̓ virides ⁊ ibidem ſordicies aggregetur nam talis immundicia concluſa non ſolum prarigines ſed fre quenter vltra generat corroſiua: Et ideo cum appa ruerint predicti feruores debēt illa regid ſepe lauari ⁊ et̓iam diucum bino in quo ſalura recens ⁊ blan tago equaliter ſumptaⁱ ⁊ cōncaſſata pͣriuis Epiſrat tur vel in defeccu pſantaginis ⁊ ſaluie ſumaljtur eo les partes roſarum ⁊ vreos vel abſintii ⁊ concaſſen tur ⁊ bulliantur cum vino. Contingit etiam ſepe ꝙ dolore moleſcant/ ⁊ hoc multipliciter. Euandocun qꝫ quidem propter retentionem ſanguinis emitten di/ quando enim ille vene ſunt immoderate replerenec aperiuntur vt conſueuerunt ad effundēdum ſan guinem excedentem/ dolore afficiunt regionem illani ⁊ quandoqꝫ vitinas vt eſt regio ancarum ⁊ colligs tas/ vt regio dorſi/ et cognoſcitur Fl

exceſſus ſanguinis ibi retenti per hoc ꝙ ip̄e tument ⁊ grauedo ſiue ponderoſitas ⁊ pulſatio ſequuntur ibidē/ ⁊ in iuuenibus maſculis magis ſentiti pulſs tio qͣꝫ grauedo ⁊ quādoqꝫ ſanguis exuberat nō ſolū ibi ſed etiam ſupra totum dorſum tendit̉ ⁊ diffici liter curuantur ac ſi baculus eſſet infixijs. Mitigarꝭ autē dolor dupliciter vno modo ſcꝫ ad curam per fectā/ alio vero modo ad remedium tantū. Cura ve ro perfecta eſt vt cauſa doloris abſcindat̉ perfecte quod fit ſi ſanguis qui ſuperfluit ſenſibilitęn eus cus tur ⁊ maxime per illas partes per quas. naturs con ſueuit ⁊ adhuc conatur euacuare ſcilicꝫ per emoroꝝ das ⁊ ideo feſtinandum eſt vt ille aperiantur. quod fit tribus modis vnus ē cū fleubothomīa aliꝰ ē cū ſanguiſugia appoſitis her canaa/ tercius ē cū medici nis ⁊ mellor mediciſaꝝ ē folium ficulnee/ quod ve bet p rilſa cōbi cari/ ⁊ ꝙ vilia pars cum alia ꝯterat quonſcꝫ lac̄ effinat īde Poſtmodij fricenti emoroy de cū ſuꝑficie fricat̉a donec aperiant̉ ⁊ ſili mō con fricant̉ cum cepaʳ tacrimāte vel diſtemperent̉ aloe cicotrinū cum felle bonino ⁊ modico aceti ⁊ calidū cū pāno vel bombace ſuperponat̉ vel ſupra pānum ſedeat̉ donec aperiātur vel ſimili modo ſuperpona tur oleum amigdaloꝝ amaraꝝ vel perſicarum. Ai vero tardaretur aut tardari timeretur emoroy darū abertio ſaltem diuertēdus eſt ſanguis abinde quoꝯ in aperiendo venam groſſiorem que apparet ſuper dorſum pedis fit in ambobus pedibꝰ ⁊ hoc fiat in ieiunio/ ⁊ ad minus de vtraqꝫ. iii. vncie ſanguinis

extrabant̉. vl̓ ſi predicta fleubothomia nequeat̉ fie ri fiat de vena epatis ī plicatura brachii/ ⁊ ſubtilis dieta ſeruetur. iii. diebus. Congrua vero remedia ſunt in propoſito calefactoria mollitiua que ſuaui ter ⁊ inſenſibiliter detinue faciunt ſuperfiuitatē ſan guinis reſoluendo/ fiunt aūt hec calefactoria duobꝰ modis/ vno mō vt medicine cocte in aqua ponant̉ in aliqua olla ſub ſella perforata ⁊ ſedēdo in ſella recipiat̉ vapor per inferiora. Alio vero modo vt medicine cum aqua decoctionis eaꝝ ponant̉ in gra dali vel conca ⁊ ſedeatur ibi vel immergatur de ſpō gia ⁊ exprimatur ⁊ ſuperſedeatur. Sed primus mo dus ⁊ ſecundus efficatius operant̉. Medicine ve ro que bullientur in aqua erunt iſtę ſcilicet duo ma nipuli foliorum lingue canis vel in defectu eius tā tūdem maluarum vel biſmalue ⁊ manipulum vnum violarie ⁊ tantūdem petrocilli ⁊ l̓b ſemis fenugretivel in defectu eius ponantur. iiij. vncie mellilotꝭ ⁊ .ii. de ſticados citrino ⁊ omnia concaſſata ponant̉ in ſaccello lineo ⁊ bulliant̉ in aqua dulci ⁊ fiat vt prius dictuꝫ ē. Quādoqꝫ vero dolorē creant et ꝓp ter excreſcentiam quando ſcilicet in extremitate ip̄a rum exteriꝰ erunt quedā additamenta ſicut ſi eſſent papille mamiſtarum que excreſcentie in quibuſdam ſunt aſpere ⁊ dure verrute ⁊ inde vocantur verruta les. In quibuſdam vero ſunt lenes ⁊ rotundē ⁊ tur gentes ad modum vue ⁊ inde dicuntur vuales. In quibuſdā v̓o ſunt molles ⁊ granoſe vt mori ⁊ ide di cunt̉ morales/ ⁊ qꝛ ſudāt humiditate ſanguinolēta

deo quidam ficus nominauerunt. Et omnes hmōi excreſcentie affligunt̉ ſedentē velꝰ equitantē ⁊ maxi me verucales propter ſuā duriciā ⁊ aſperitatē ⁊ pꝰ has grauius affligunt vuales qͣꝫ morales qꝛ prop ter ſui tumorē vel tenſionem nō cedunt cōpreſſioni In his ergo excreſcentiis eſt ſciendū ꝙ parum pro ſunt remedia ſupradicta preterqͣꝫ in vnalibus que vt plurimum generant̉ ex retentione ſanguinis cuiꝰ euacuatio moderata prodeſſet/ ⁊ ideo poſſunt in eis excerceri predicta. In verucalibus āt prodeſt ad re medium applicare mollitiua ⁊ lenitiua/ vt vitellum oui concaſſatū in eſtate cū oleo violato et in hye me cum oleo amigdaloꝝ dulcium ⁊ butyro recenti; ⁊ omni tempore prodeſt adiungere predictis muſti laginem maluarum aut fenugreci/ ita vt in mixtura predicta bombax vel pannus lineus immergat̉ et ſuꝑponatur. In moralibus aūt ad remedium plus proſunt exſiccatiua ſine mordificatiōe ſicut pulnis factus ex folis tapſi barbati vel plantaginis adu ſtis vel ex radicibus cannaꝝ aduſtis. Hic enim pul uis incorporatus cum oleo roſato debet ſupponi cū panno vel debet ſuperſederi in ſpongia. Predictis āt pulureibꝰ poteſt adiungi quarta pars ceruſe/ ⁊ alia quarta pars licargeri ⁊ cum oleo roſato fit vnguē tum conueniens in propoſito ad remedium. Sed in omnibus predictis excreſcentiis eſt melius ad curā intendere qͣꝫ ad remedium/ quoniam per remedium nō prebetur niſi momencaneū iuuamētū ⁊ ideo ꝓcu rādū ē vt ille excreſcētie auferāt̉ ad hoc vt equalis

maneat ſuperficies regionis. Tamen in illis corpo ribus in quibus expedit vt emoroyde ſepe fluāt ca uendū eſt diligenter ne per modū auferendi folitus fluxus prohibeat̉ ſicut accidit quādo exſtirpantur cauterio. vel inciſione quia vt plurimū contigit tūc ꝙ in ſanatione cauterii vel inciſionis claudunt̉ ōi no per conſolidationē venaꝝ. Sed conueniens aut ſecurus modus eſt/ vt auferant̉ paulatim cū ſuaui bus corroſinis qualia ſunt ea que ſunt de natura ſalis ijā quali pruriendo cōſumunt ſuperfluitatē/ ⁊ ci co liqueſcunt; ſicut fex aceti cōbuſta/ ⁊ ſanguinē vi tuli ⁊ ſal gemna nitrum a mel ac vetus exungīa por ci ex quibus optimū conficitur, vnguentū ſic ſcꝫ vt fex aceti combuſta ⁊ ſanguinē vituli ſal gemina ⁊ nitrum/ omnia ſimul vl̓ aliqua ip̄oꝝ accipianti equa libus portionibus ⁊ pulnerizent̉/ deinde cūd vnā parte mellis a duabus axungīe liqueffacte fortiter ieor porentur. vt frac ſicut vnguentū ⁊ in pāno ſuperpo natur a qualibet vice lauetur prius cū vino calido in quo modicum mellis diſſoluat̉/ potexit āt in eſta te modicū aceti cum predictis ex quibus vnguentū fiet incorporari. Cū at excreſcētie fuerint elimate et manſerit ſuperficies regionis equata ſufficit ineſta te lauare cū vino decoctionis rōſaꝝ aut capſi bar bati vel plantaginis. In hyeme cum vino decōctio nis ſaluie cui parti poſt lotionem ſuperaſpergetur puluis ex duabus partibus rōſarum ⁊ vna cerujſe factus. Poſſunt etiam conuenienter auferri ſi ligen tur in radice ſicca vel ſeritino filo

dum tamen ligatura non ſtringatur immoderate ſꝫ quātum tollerari poterit abſqꝫ dolore graui. Si ve ro accipiatur cortex laureole/ ⁊ fiant ex eis fila/ ex quibus predicte excreſcētie ligentur ⁊ radicitus mo derate ſtrictura celeriter abſcindentur. Tercio modo affligunt propter inflammationem ipſarum in cir conſtantiis regionis ⁊ tunc ſufficit vt ſepe lauentur cum aqua dulci tepida in qua prius bullīatur ſemē cucurbite vel cucumeris concaſſatum aut portulata vel ſemperuiua vel flores nenufaris vel ſuo tem pore liniatur cum ſucco cucurbite ſemperuiue auc ex albumine oui cum oleo violaceo fortiter agitatis Vel fiat vnguentū ex ceruſa lota ⁊ cera alba ⁊ oleo violaceo ⁊ muſtillagine pſilli equaliter acceptatis ⁊ forciter incorporatis. Et ſimiliter poterit inunctio fieri ex populeon ſi recens inueniatur. Et ſi predic ta omnia deficerent cepefiat aqua ſimplex ſicut ſi ſtetiſſet ad ſolem/ ⁊ bombax vel pannus lineus mer ſus in ea frequenter applicetur regioni predicte. Quarto etiam modo conſueuerunt affligere ſpeciali ter in egerendo quando ſtercus emittendum eſt du rum/ quia runc maxime ſi fuerint excreſcentes coher centur ⁊ comprimuntur ab eo in exitu ⁊ grauem ge nerat cruciatum/ ⁊ ideo precauendum eſt ne feces in durentur ciborum/ vtendo mollitiuis ⁊ humectanti bus iuxta doctrinam ſuperiorem. Et ſi cetera non habentur in promptu in principio prandii/ ſumere tur medulla caſſia fiſtule vſqꝫ ad quantitatem vni us vncie vel circiter vel ſemis ad minus/ in actu

vero aſſel andi poteſt obuiari afflictioni ſi mergan tur inferiora in aqua moderate quantitatis ⁊ maxi me ſi malue fuerint ibi cocte vel in oleo violato tēpi do pannus lineus immerſus ano ſuauiter quātum poterit intromittatur IAI Explicit rerimen ſanitatis compoſitum ſeu oroi natum a magiſtro Arnoldo. de villa noua Cathalo nō omnitim medi corum viuentium Gemma. uiumamaicrubt Mrui mi imi a ymiridi omaloīo ꝝ g01 Au3 43 s mellacipo ſillū q̄ anotllin at arnnor erilim ¶ Aana ioericoni meeri Anamnal am⁊ Inorlijqdo 3 r11 lqmit anparariq antr̄og eiumo e nil anunnej ho ⁊ndꝭmod olmalol oe iI obari um. ilcj emmhupo Aro in ani Som mubꝰ orige A CdCōmpbI nam ꝯnen aīcipiaeri 8 Merecimo pamm qligepah bo mag mmriodis ⁊mato daPMod areni ane ItrMIni menm Inci 3.A Qmn ⁊ca)

p
I