Incipit prologus ſuꝑ concluſiones de diuerſis materijs moralibus vti les valde poſite per mgr̄m iohannē gerſon. doctorem theologie eximiū ac Cancellarium pariſienſem. Gamus nunc interim. quod natura et imitatrix nature ars ſolent. nos ab imperfecto ſumamus exordiū. vt inde ſi deus annuerit ad ꝑfectiora conſurgamꝰ. Itaqꝫ vide̓ eſt naturā in florige ris aꝑibus primum ex apricis locis materiaꝫ fauoꝝ colligere. de hinc collectam digerere ī aliam formam quā vnde ſūpta eſt. demum ī alucolo cōſtipantur miro ordīs artifitio ꝑtes ſingulorum. Quid vero ars. nōne proceſſus in ea ſimil̓ agnoſcitur. ꝓuidet ſibi in primum de materia copioſe. ipſam deinceps in partes diuidet. porro dat ꝑtibus forma. primum rudē de hinc policiorem. Poſtremo qd̓ eſt omniū difficilimum ꝑtibus ſparſim poſitis ⁊ politis ordinem colligacōnemqꝫ tribuit. ꝑ qd̓ tandeꝫ oꝑi ſuo ꝑfectio cōſummata donat̉. Segregaꝰ in hunc modū ꝑtes aliqͣs velud e ſilua gradi ⁊ prediuite minera ſacre ſcriptue̓. qͥbꝫ formaꝫ aliquam addimꝰ. Noli igit̉ lector ſi quis ſoate LILDES UIID SIADI. BIBLIOTHER DAS SE DORI

occurreris. deſpice̓. ſi iaceāt interea hec ꝑtes abſqꝫ ordine ſine vinculis ⁊ calce. qͥs dum ſic erunt. regulas doctrinas aut conſideracōnes poterimꝰ fortaſſis dn̄o propicio poterit ⁊ eis in poſterum ex decoro ordine libelli pulchri tudo donari. ꝙ ſi datum non fuerit nichilomiꝰ arbitramur nōnichil profeciſſe ſi matei̓am preꝑauerimꝰ alijs ad ea que libuerit fabricā da. aut ſub alio tropo. non fruſtra fudaueriꝰ ſi ex agro florentiſſimo ſacre ſcripture apes cogitacōnum noſtrarū collegerint. digeſce rintqꝫ buccellas quaſdam faui mellis ad lu men cognicōnis ⁊ ad deuoconis dulcorem at qꝫ pro medicamento deſideriorum infirmoꝝ quas particulas liceat poſtmōdum in alueo lo libri vniꝰ decoro artifitio ſpecioſiꝰ ordinae̓ Explicit prologus. Incipiūt ꝯcluſiōēs. A que tibi precepit deus cogita ſemper. Quoniam quilibet obliga tur ſcire. illud abſqꝫ cuiꝰ noticīa non poteſt euitare peccatū Cul pabilis ignorantia iuris diuini nō cadit in fa cientem illud quod in ſe eſt. quoniā ſpiritus ſanctus talem hoīem de ncc̄arijs ad ſalutem

que vires ſuas excedunt. docere immediate patus eſt. Ignorātia inuincibilis excuſat in eis preſertim q̄ ſūt facti. nō autē craſſa vel ſupina q̄ ꝓuenit ex negligentia ſciendi ⁊ faci endi qd̓ in ſe eſt. dicitur autē inuincibilis. nō quin vīci poſſit. aut ꝙ ex ea ncc̄e ſit tunc oꝑari ſed quia oꝑans ſufficiēter ſcd̓m caꝰ euentum diligentiam appoſuit ſciendi illud qd̓ neſcit Ignorantia iuris hūani ſufficienter ꝓmul gati non liberat ſubditos a pena in foro exte riori. licet frequenter quo ad deum excuſet a culpa quoſdā ignorātes. Nō qͣlibet tenet̉ ſcire de quolibet peccato morli an ſit tale. licet expediat iſtud inquire̓ ⁊ ſcire iuxͣ vniuſcuiꝰqꝫ vires ⁊ ſtatum. ⁊ plꝰ ecc̄iaſticos ꝙͣ laycos. Et inter ecc̄iaſticos prelati ex offitio tenentur.q ſint ꝑati omni poſcenti r̓ddere racōꝫ de ea que in eis eſt fide et ſpe. Nemo vtens rōe. diu ab ignorantia principioꝝ moraliū excuſatur forte enim morulā ad cōſiderādū appone̓. fas habet. Omnis doctrina ⁊ omē ſtudium de bent de curioſitate vana aut noxia culpari que non ordinantur actu vel habitu. mediate vel immediate ad beſie moraliter gratuiteqꝫ viuendum. dare ſtudiū ſuū rebꝰ inutilibꝰ aut noxijs. vtilioribus ſcienter omiſſis curio ſitas eſt dampnabilis. Vtile et inutile

noxiū et innoxiū dicuntur in moralibus. non abſolute. ſed per reſpectū ad nos cum circum ſtācijs finis loci ⁊ tꝑis officij atqꝫ ceterorum Omnis obligacō finaliter reducīt̓ ad dicta men liberi arbitrij dn̄ij ſic volentis obligare creaturam. quod dictamē nob̓ innoteſcit l̓ in lumine fidei vel gͣcie infuſaꝝ l̓ in lumine natu rali ſignato ſuꝑ nos. Vn̄ practica iudicīa ra cōnis habemꝰ. Aut ꝑ lumina ſcīaꝝ tā diuina rū ꝙͣ humanaꝝ ex duplici lumine pͥori emanā ciū aut poſtremo ꝑ exꝑiētie multiplicis lumi noſū docuniētū. ꝑ qd̓ fit ut virtus qua ars cī cius oꝑetur. ꝓpter qd̓ virtuoſus bene iudicat de omnibꝰ et eſt ſuo iudicō virtutis medium aſſumendum. In principijs moralibus fit ꝓceſſus qn̄qꝫ a nocioribus ⁊ qͣi a poſterioribꝰ ut ex hijs q̄ videmꝰ in humana pollicia aſſur gendo ad diuinā legē. qn̄qꝫ fit ecōtra a priori conſiderando eas leges. que nature ſunt noci ores qualis eſt lex eterna. Equitas quam noīat ph̓us Epykeiam preponderat iuris ri gori. Eſt aūt eqͥtas iuſticia pēſatis omnibꝰ cār cumſtācijs ꝑticularibꝰ. dulcoe̓ mīe tꝑata hoc intellexit qui dixit. Ipſe etiā leges cupiūt ut iure regāt̓. Et ſapiēs. Noli eē iuſtꝰ nimis. Ali oquin ſūma iuſticia ſūma iniuſticīa fit. Oīa mandata dei equitas ⁊ cū equitate penſanda

Bonarū mentiū eſt idi agnoſcere culpam vbi culpa nō eſt. agnoſcere inquaꝫ nō ꝑ aſſen ſum firmum. hoc enī ſtultū periculoſūqꝫ fierꝫ ſed ſic. vt doleat aut peniteat homo poſtmo dum quaſi veraciter in culpa tene̓tur. Nul lum eſt pcc̄m moͣre actuale abſqꝫ cōſenſu libe ro rōnis vero vel interp̄tatiuo. Interp̄tatim̉ ꝯſenſum tunc eſſe dicimꝰ. dū habuit racō tꝑ̄s ſufficiens deliberandi ⁊ refugiendi ea. circa q̄ vitanda eſſe ꝑuigil tenebatur. qualiter dicit lex forenſis. Qui tacet ꝯſentire videt̉. dū vide licet repugnare debe̓t. Conſenſus in actum ſolum venialiter malum. eſt tm̄ mō venial̓. lo quendo de veniali ex gn̓e ſuo. vt eſt verbum ocīoſum. Nullū pcc̄m eſt ad eo veīale quin ip̄m vel ſibi ſimile fiat more dum placet. hoc eſt dum cōſenſus addit̉. ſi camē illud veniale erat actus mortalis ex gn̓e ſuo. ⁊ ex eo ꝙ non fiebat ex conſenſu libero et ꝑfcō venialis red debatur. Nullus eſt actus adeo mortalis quin ipſe vl̓ ſibi ſimilis ſit non mortalis dum diſplicet. vel ſi non placet ꝯſenſu ꝑfecto delibe ratoqꝫ. Nichil eſt adeo ꝯſilium in lege euā gelica. quin in caſu poſſet eſſe obligatoriū. et ita quilibet vtens rōne tenetur ſcd̓m p̄para cōneꝫ aī ad qd̓libet ꝯſilium vtputa martiriū vel dimiiſſionem oīm ſuoꝝ et ſimiliū. ſi et vbi

ncc̄itas immineret hoc agēdi. Obligat inſuꝑ quodlibꝫ cōſiliū quod nō ꝯtempnatur tāꝙͣ non ſit ſalubrior ſeruacio eius ꝙͣ oppoſitiNullus ita ꝯſilijs ſeruandis aſtringitur quin ab eo aut poſſit aut debeat in caſu eorū obſeruacō verbalis qn̄qꝫ p̄termitti. ut de nō habendo duas tunicas de p̄bendo pallio. tuni cam auferenti ⁊ ſimilibꝰ. Omnis agens conͣ conſciētiā edificat ad ichennā vel morliter fi ꝯſcientia ſit fixa. ꝙ illud quod agit̉ eſt moͣrle vel venialiter ſolū. quantum eſt ex ꝑte vniꝰ circūſtantie. que eſt facere conͣ conſcientiam ſi ꝯſciētia iudicꝫ illud eſſe ſolum veniale In nullo caſu eſt aliquis perplexꝰ inter duo pec cata quin ei pateat exitꝰ abſqꝫ nouo peccato Nam ſi iurauerit quiſpiā ſe occifurū petrum innocentē ⁊ nō occīdat eum ipſe nō peccauit nouit̓. ſꝫ iā peccauerat in iurādo. Si aūt dictꝫ ſibi ꝯſciētia erronea ꝙ petrꝰ innocēs eſt ſtatī occidendꝰ ab eo. dimittat hāc ꝯſciētiā ⁊ libea̓ tꝰ ē. Si poſtreō īcidāt duo p̄cepta īcōpoſſibili a ex culpa ſua agat illud qd̓ de ſe magis eſt obligatorium ⁊ a nouo pccō immius exiſtit Exponere ſe peiculo peccati moͣrlis eſt pcc̄m mortale vel ſic agere incertū ⁊ dimitte̓ certū ī matela moa̓li eſt peccatum mortale ſi tale ſit incertū ꝙ ſit moͣrle non ſolū ꝑ ꝯiectua̓s leues

aut ex ſuſpitione trepida et ſcrupuloſa. ꝓue niente ex nimio timore cadendi in via dei. Sed intelligitur. dum tale eſt vehementer et probabiliter incertum. eque. licet oppoſitum vel magis. tūc enim illud qd̓ agit̉ nō carebit mortali culpa. aliter non oportet. Conſiliū ſalubre eſt frequenter agere contra ſcrupu los leuēs ettrepidos vitando eos ad aliorū iudicium. quatinus ex ꝯſuetudine fiat homo robuſtus ſolidus et tranquillus in exercitio ſpūali. Exemplum in domificatoribꝰ ⁊ funibu larijs. dans operam rei illicīte ad ſe non ſpectanti. non excuſatur ꝑ ignorātiā de pccō ſequenti. preſertim quo ad penā ī foro exteiori de rigore ſoluendam. ſed apud deū ſepe non imputatur ad nouū aūt maius pccn̄. Sicut interfectio hoīs ꝑ ebrium nō vtentē rōne. nō habet culpam maiorēquā fuit talis ebrictas Sic aliqui dicerent de pcc̄is dapnatoꝝ. Am bulandum eſt in virtutū doctrina via regiavt nec ſtrictius fiat dei mandatum nec lacius ꝙͣ ipē mandauerat. quamuis inde ſumere poſ ſint aliqui aūt malicie velamen libertatem aut ecōtra in deſperacōnem corruere. Non tn̄ omnibus ꝓ omī tꝑe ⁊ loco p̄dicādam aſſeriꝰ quālibet veītatem. Homo qui tenet̉ r̓pͥme̓ illecebram anteꝙͣ ſit mortalis primo omiſit

reprimere et euitare. ⁊ hoc imputabitur ad culpam moͣrlem in primo inſtāti nō eē gratie ⁊ eſſe pcc̄i mortalis. ⁊ ante nunꝙͣ fuit verum dicere. Iſte moͣrliter omittit. Pcc̄m veīale ꝓhibitū ⁊ eē magis poſſet dici cohibitum qͣ contra inſtitutionem ſeu monitionem quaſi medium inter p̄ceptum et ꝯſiliū. ꝙ abſolute cōtra preceptū. cōmuīꝰ tn̄ dicit̉ eſſe cītra aut preter preceptū ⁊ preter dilcōnem dei. ⁊ non cōtra. Omēs pͥmi motus qui aptī ſūt in ſe q̄ racōem ⁊ per eam regulari. ſi eam p̄uenerint dici pn̄t pcca. etiam in ꝑuulis et fatuis qꝛ ſūt contra ordinem nature primitus inſtitute tn̄ rectius hoc dicit̉ de adultis racōe vigentibus in eis. inſuper certaqꝫ racō peruīgil eſſe debet Omnis infideliū vita pcc̄m eſt ⁊ hoc dū ex ī fidelitate oꝑantur aliter non oportꝫ qm̄ pn̄t bene moa̓liter oꝑari. ſicut de fidelibus extra gratiā ſententia doctoꝝ tenet Qui minima negligit paulatīm decīdit. Nam veniale pec catum ⁊ ſi non perimit de per ſe vitam gracīe infirmat tamen operationem eius que eſt vi ta ſecunda. et ad mortem ſi multīplicatur diſ ponit retardatqꝫ a profectu meriti ⁊ ab acce leratione viſionis dei. In viā enim dei non progredi regreci eſt. Fac interim ſcilici dum es in peccato moͣrli quidqͥd boni poteſt

vt̓ deus illuſtret cor tuum. nam bonum opus de genere ⁊ morale. etiam factū extra caritatē vtilitatem affert multā. ſicut nocet veniale quoniā per tale opus diſpoītur homo ad oꝑa virtutum. ⁊ ad faciliꝰ reſurgēdū trahitur ſeu ꝑ aduerſa ſeu ꝑ ꝓſpera. iuxta qd̓ expedie̓ noſ ct deus. Nullus actus degenere moris in hn̄te vſum rōnis eſt ſimplicit̓ indifferēs neqꝫ quo ad bonitatem moꝝ neqꝫ quō ad meritū vel demeritum ſaltē boni tꝑalis. Quantum obligamur ⁊ quotiens ex diuina auctoritate quere̓ ſalutē nrām eternam. tantū ⁊ tociens obligamur bene oꝑari ex gratīa. Et quia nō ꝓ quolibet momento tenemur actualiter ten dere ad beatitudinē eternā. cū hoc ſit preceptū affirmatiuum. idcirco non ſemꝑ culpabiliter omittimus dum extra gratiā aliqͥd oꝑamur Solus deus et nullus aliꝰ abſqꝫ eius cōmiſ ſione poteſt directe ⁊ per ſe obligae̓ quēcūc homiēꝫ etiā ſibi ſubditū abſqꝫ eiꝰ ꝯſenſu libero ad actus inteiores ⁊ latentes habēdos. ſolus quippe deus pōt de talibus iudicare. alij auteꝫ non niſi de eius mandato ⁊ reuelacōe. ſed tm̄ de exterioribus. Notanter vero dicit̉ dixecte et ꝑ ſe. et abſqꝫ conſenſu libero. qꝛ indircē ⁊ de ꝑ acēns vel ex conſenſu ſubditi hoc poteſt fiel dum vni iubetur actus exterior. qui nō pōt fiei

niſi ab interiori procedat. Nemo abſqꝫ cui pa ſua aut conſenſu ſuo libero pōt de ꝑ ſe obli gari ad ea que ſibi alias eēnt licita vel cōſilia Poteſt aūt hoc fieri de ꝑ accn̄s ꝓ manifeſta vtilitate rei publice. cuius eſt pars vel ex eius culpa ſaltem quō ad forū exteriꝰ. Quoniā rationabile eſt ut nullus homo aliquid pre cipiat niſi illud de quo poteſt cognoſcere iudi cīaliter ſcd̓m modū ſuum in foro ſuo. Idcirco finis et intentio legiſlatoris non cadunt ſub obligacōne ſubditorum. ſꝫ tātūmō oꝑacōes exteriores p̄ceptorū. Et ita dicens horas aut ieiunans in pccō mōrli aūc intencōne ſiniſtra vel abſqꝫ intencōne abſoluit ſe a precepto ec cleſie ſed non apud deum de negligentia aut Prece peruerſa intencione excuſatur. pta dei affirmatiua. quia obligant ad ſemper ſed non ꝓ ſemꝑ eorū obligacō eſt ſub qͣdā diſ iūctione ad hoc tꝑus vel ad aliud. Et ad hāc ſpeciem oꝑacōis vel ad illā. Sicut colere deū lat̉a exteriori nō plus de ſe obligat ad hanc ſpeciem cultus exterioris. ⁊ ad hanc diem qͣ ad illam. Ad erudicōem atꝫ certificacōeꝫ fi deliū ⁊ ut conformis ſit in ecc̄iaſtica policia cultꝰ diuinꝰ prelati ecc̄iaſtici tanꝙͣ ſapiētes ſtatuti ſūt ꝑ quod expedit illud quod eſt ſb̓ diſiunctioē ad aliquod vnū certū et cōmune

criſtianis limitare. ſicut ꝙ dei cultꝰ exterior de die dn̄ico ⁊ ꝑ ceſſationē ab oꝑibus ſeruilibus exſoluat̉. Ecc̄iaſtici p̄lati reſpectu p̄ceptoꝝ d̓inorum ⁊ r̓gule euāgelicenulloniō ꝯditores ſunt. ſed dūtaxat quidā interp̄tatoe̓s. expoſi tores. precōnes. doctoresqꝫ. Int̓pretatio ⁊ limitatio vel expoſitio prelatorū in lege d̓ina ꝙͣdiu prelatinon cognoſcūtur abuti ſua ptā te. ſuſcipienda eſt reuerenter tanꝙͣ lex deiAbuterentur autem. ſi manifeſte imponerent onera nimis grauia ceruicibus populi criſti ani. vt ſi ad feſtiuandum cottidie. aut ad ſta tuta qualia religioſi habent. oēs paſſim aſtn̓ gi quererentur. diſpenſacō prelatoꝝ. que eſt iuris cōis q̄dam relaxatio ſeu mitigatio. locum habet precipue circa ꝑticulares caſus ⁊ ꝑſonas ſingulares. qm̄ aliqua ſtatuta ſunt ꝓ cōitate. q̄ hūic ꝑſone vel illi. et in iſto caſu vel illo non ita ſicut oppoſita cōgrue̓ dinoſcun tur. Pene ſunt e̓ſtringende. ſic ꝙ abſqꝫ vti litate reipublice vel eius cui infliguntur. neqꝫ inſtitui. neqꝫ inſtitute exequi deberent. et pec cant oppoſitū faciētes. l̓ eas cū hoc ſciuerint ⁊ in ſtiterint nō tollentes. In omni republi ca tollerari poſſunt aut debent vicia. q̄ abſqꝫ deterirōi periculo. neqꝫ corrigi. neqꝫ extirpari valerent. quando autē illud eſt. et quādo nō

difficile e ſt ⁊ ſepe impoſſibile genelit̓ diffini re niſi prout circumſtacijs ꝑticularibꝰ inſpe ctis prelati ſuꝑiores ⁊ ſapientes det̓miābunt Exemplum eſt de meretricibus ⁊ vſuris et ſi milibus. que qn̄qꝫ ꝑmittūtur. Et ita de ꝯcubi narijs ſacerdotibus ꝓ loco ⁊ tꝑe ſtaret forte eſſe faciendum Cōīs error facit ius ad hūc ſenſum vel intellectū. ⁊ ſimiles ꝙ p̄lati ⁊ pn̓ci pes ſepe aliqua faciūt aut ꝑmittunt iuſtiſſime ob errorem ſubditorum cōmunē. que alias ſi fierent aut ꝑmitterent̓ ad culpā eoſdem obli garent. Cōmunis in obedientie culpa qn̄qꝫ abſoluit de per acēns ab obedientia ⁊ a culpa pro futuro ⁊ hoc in legibus poſitiuis ut tales ſūt. Alioquin nō videt̉ in multis. qm̄ lex lata et iurata poſſet per non obſeruacōem abolexi Conſuetudo eſt optima legū interpres ſi de poſitis ſermofiat. Cum conſuetudo ſit altera natura Leges aſſuete et quaſi iā īnatua̓les verſe non debēt abſqꝫ manifeſta vtilitate vel neceſſitate vel tolli vel mutari. Conſentire cenſendi ſunt ſuꝑiores ſaltem interpretatius in abolicōne legum ſuarum poſitiuarū quādo paſſim eas diu non obſeruari ſcie̓ pn̄t et nec verbo nec facto reclamant. Lex non inſti tuitur niſi dum promulgatur neqꝫ vigorem habet niſi cum moribus vtentiū approbatur

Et hoc ſi ſit lex pure poſitiā ad populi regimē Secus de d̓ina atqꝫ naturali dicetur. cōtra qͣs non eſt preſcriptio. vel ad oppoſitū cōſuetudo ſed tantum corruptela. In oī lege qnͣtūcun qꝫ poſitiua bene inſtituta. aliquid eſt de iure naturali ⁊ d̓ino. vt ꝙ expedit homiēs legibꝰ regulari. ꝙ qu ptāti reſiſtit. dei ordinationi reſiſtit. et ſimiles. Decernere ius diuinū et natua̓le a poſitiuis. ſicut eſt difficile ita maxīe neceſſarium eſt et vtile in oī doctrina morali et politica. et hoc fieri ꝑfecte neqͥt abſqꝫ ſacr̄ ſapientia. que legibus eternis innitit̉ atque fundatur. Comꝑatio pccōꝝ ad inuicē ſcd̓m grͣuitatē maiorē ⁊ minorē gn̓alit̓ ſumi nequit niſi conparentur in gn̓e ſuo et cetei̓s paribuſ qm̄ ſcd̓m alias circumſtantias ꝑticulares ſe habent plurimum vt excedentia et exceſſaQuātificacō pccōꝝ a poſteriori ſumit̉ a pena licꝫ nō ſufficienter vſqꝫ quaqꝫ. ⁊ a priori penes genus obiecti ⁊ intencōnē finis. et libidinem ſeu conatum voluntatis maiorem vel minoreꝫ et cauſam motiuam tꝑus et locum. et penes dampna inde ſequentia. que peccās p̄uidebat aut preuidere tenebatur. Omnis actꝰ cuiꝰ finis intentus eſt pcc̄m moͣrle. moͣrlis eſt. ſiue intendatur actu ſinc hītu. qd̓ ſcitur ſi operās infrogatus. cur hoc facit. et aduertens tādē

reſpondebit ad hunc finem feci. Actus qui aliūde non eſſet morlis ⁊ fit ꝓpter finem ſolū venialem videtur eſſe ſolū venialis niſi forte preſtituatur finis ille ut vltimus ⁊ quetans ⁊ non ſolum ut incidens ⁊ minus principalis actu vel habitu. Non omnis actus peccati ē fruicō creature. vel vſus eius. ſed quandoqꝫ ē abuſus ſolum venialis. qn̄qꝫ mortalis. Nō enī oportet ut in omni pccō creatura conſtituatur finis vltimatus abutentis ea. Si quis mōue tur occaſionaliter ſolū ex peccato mortali ad aliquem actum faciendū non oportet illum a ctū eſſe pcc̄m mortale. Secꝰ ſi cauſa principa lis huius actus eſſet mortale delictū. dili gi poteſt deus ꝓpter finem mercedis qui ipſe eſt vel prout li ꝓpter diceret finem ſubordina tum ſub vltimo fine. Aut prout cauſam moti uam minus principalem denoraret alias non Similiter de euaſione dampnacōnis dicetur Bonitas naturalis cōſequitur ad ens ⁊ hec non habet oppoſitam maliciā. Bonitas vero ⁊ malicia morales de gene̓ ſumūt̉ ex obiecto ſꝫ totalis bonitas moralis ſpecialiter pendet ex circūſtancijs finis et aliorū ſiml̓ adu̓natis Malicia vero ex vnius illarū circunſtanciaꝝ carencia ponimꝰ reſultare. Ceteꝝ bonitatem gratuitam ⁊ meritoriā gͣcia gͣtū faciens oꝑat̉

Circumſtantiaꝝ alie ſunt ſolū ꝯcomitātes actum. et hee nec addunt nec diminuunt ad pcc̄m. Alie dicuntur informantes qꝛ ad actus vt moͣrlis eſt integracōnem ⁊ informacōeꝫ exi guntur et intrant. Multa ex genere moͣrlia ſunt quoꝝ ſimilia pn̄t effici bona dum trahū tur extra rōnem ſuam. quēadmodum dolere deliberate de bono alterius eſt moͣrle delictū Si vero hoc fiat pro zelo iuſticie boni cōis cui contrarium eſt tale bonū ille dolor virtus eit Plerūqꝫ multa ex gene̓ bona eēnt que ex aliqua circumſtantia ꝑuerſa fiūt mala et ſpe ciem moralem mutātia. Non oīs deliberās agit ex deliberationē. ſicut nec oīs ignorans agit ex ignorantia aut ꝯtempnens ex ꝯtēptu Poteſt enim aliquis ꝓgredi in actū primoꝝ motuumdū actū deliberat qͥd agendū. nō tn̄ ex deliberatione aget ſed ex effreni appetitu et ex motu paſſionis. Dicītur autē aliqͥs age̓ ex aliqua cauſa quando ſi non eſſet illa cau ſa ipſe ab agendo ceſſaret accipiendo largo agere ꝓut ad amitte̓ protēditur. Duobus bonis ꝓpoſitis. qn̄qꝫ ad nullum obligor qn̄qꝫ ad vnum illoꝝ non ad aliud. qn̄qꝫ ad ambo ſub diſiūctioē ſolum. In quo caſu non teneor ſimpliciter eligere maius bonum ſi ſit michi difficilius. neqꝫ etiam ſi ſit faciliꝰ. ⁊ habeant̉

racōabiles cauſe illiꝰ dimittēdi. ⁊ aliud agen di. Exempli gͣcīa ad exꝑiēdā ꝓpriā libertatē quō ars perfecta non deliberat ſicut ex virtu te agit aliqͥs bn̄ qͣi ſubito. ſic ex ꝑuerſa aſſue factione vicōſus quaſi repēte p̄cipitat̓ in cul pā ⁊ ita male hītuatus in vicijs ⁊ in iurando ꝯcupiſcendo. odiendo. inuidendo. ⁊ ſimilibꝰ fe re deme̓tur cōtinūc ſicut vircuoſiaſſidue mer ces creſcit vt veꝝ ſit. q̄ iuſtꝰ eſt iuſtificet̉ ad huc ⁊ qͥ ſordidꝰ ē ſordeſcat ad huc. Nul lū deſiderui rei illicite factū tantūmō ſub cōdi cōne actualiter vel hītualiter adhibita eſt de ꝑ ſe mortale delictū. de ꝑ accn̄s tamen ꝓpter appetitꝰ ſenſualis ꝯmocōem nimiā. qͣ ſcienter dimittit̉ inualeſcere ex talis deſiderijs ꝯtinua cōne libera pōt ip̄m int̓ mortalia deputari. qꝛ q̄ amat ꝑiculū ꝑibit in illo. Nullus agens bene ſcd̓m oēs circumſtātias dici debet dare ſcandalū alt̓i. quātūcūqꝫ ſcandalizetur alius Scandalū enī eſt dictū vel factum minus rc̄m. p̄beus alt̓i occaſionē riune. Nam in via omīno rcā ſi qͥs ceciderit non ex ſcandalo vie ſꝫ ex ꝓprio defcū ꝓueniet. Solus ille ſcandali zat actiue. q̄ aduertens aūt aduerte̓ debens alios ꝓniores eē ad peccādū ex mō ſuo agen di qui ſibi non eſt in precepto. n̓lominus ipſe oꝑari non deſiſtit. ſecus in caſibꝰ hic excluſis

vbi malicīa ꝓpria eſt ſcandalum gratis acce ptum. vbi preterea non eſt aduertētia nec eē debet de ſcandalo alteriꝰ. ⁊ vbi quis ad illud oꝑandum tene̓tur. Ille dicitur ex malicīa ſua peccare et ſcandalum accipere nō ex actu alterius qui informatꝰ ſufficienter de bonitate hmōi actus. nlominus cadit in ruinam. vt ſi ex voto religionis emiſſo. parētes ptꝰ ſuffien tem de religionis ꝑfectione informacōnem ſe ſcandalizari cōquerant̓. ſcandalū eſt hoc non iam puſilloꝝ ſed phariſeorum. acceptum ſcꝫ non datum. Quilibet ab oī actu cui non eſt aſtrictus aliunde. tenet̉ deſiſte̓. quādo timet aut time̓ debet ſcd̓m vehemētem cōiecturam ſcandalum puſilloꝝ quouſqꝫ de illo cōpeſcēdo diligentiam ꝯpleuei̓t. niſi forte ꝓ cōi vtilitate vnctio ſpūs ſancti doceat illud cunc agendū vl̓ xp̄s fecit in publicacōne veritatis ſacr̄m̄ti De.vij. pcc̄is moͣribꝫ ⁊ pͥmo de ſuꝑbia c. 2. ppetitus glorie ſi eſt de vera gloria et ꝓpter deum. virtuoſus eſt. Si de vana citra deum et nō cōtra deum vt in bonis fortune natue̓ vel gratie venialis eſt. tam ex genere ꝙͣ ex more. ſi ſit ad finem bonum. vt pro euitacōe infamie. aut ꝓ magno bono edificacōnis aliene. ille appeti tus diſcretus eſt et meritorius. ſi gloria ſit

falſa ⁊ de pccō mortali aut ꝓ fine malo prīci paliter ⁊ vltimate tunc morlis ē. Preſūpcō Arrogantia. Iactantia ⁊ ypocriſis genea̓lit̓ ꝓprie ſunt de illis que non ꝯneniunt hoī ta liter ſe habenti ſi illa habere vel credit vel in ordinate appetit. ꝓpterea ſemꝑ habent errorē vel malitiam inuolutā qn̄qꝫ venialem ⁊ ſepe mortalem ſcd̓m genꝰ obiecti ⁊ iuxͣ circūſtāti as intencōis ⁊ finis ac ceteroꝝ. Preſumēs de dei mīa ꝙ ſaluabit̉ qualitercūqꝫ peccauerit et in pccō perſeueua̓erit errat ī fide ſi hoc iu dicet per intellectum et in moribꝰ morliter ſi taliter afficitur ꝑ volūtatem abſolutā qꝛ de condicōnata non oportet et ita diſtingui poſ ſit in valde multis de intellectu et affectū quia ſcd̓m hoc pccā varia naturam ſortiūtur vt di cantur vel errores vel mali mores vel vtrūqꝫ Preſumpcō de multis mei̓tis et gratijs fal ſa eſt et temeraria ſi non inſunt. Si autem credatur et ſentīatur ꝙ ex ſe ſunt principa liter impia eſt quantumcumqꝫ prius haberē tur ꝙ ſi ſīgulariter eas habere quis glorietur peſtifera eſt atqꝫ phariſayca preſumpcio. Credere et ſentire quod ex meritis preceden tibus aliquod bonum aut premiū ꝯſequatur non eſt preſumpcō vel error ſi ad deum tane ad originale pnͥcipiū actū l̓ hītu ſolū r̓ferat̉

deus enim miſeretur. cuius miſeretur hoc eſt gratiam dat. vt ex illa aliam grām largiatur Celare pccā ſua. non eſt ex ſe ypocriſis. ſed cautela prudens et debita. ſecus ſi fiat hoc ex appetitu laudis falſe aut alterius malicīe prīcipaliter. vel ſi ad malū fine vltiāte r̓ferat̉ ſecus eciam ſi per mendacia oꝑm vel ſignoꝝ vel verborum talis abſcōſio q̄ratur fiei. quēad modū ſi ad celandū pccā ſue luxurie. fingat ſe aliquis oꝑe. ſigno. aut verbo luxuriā maxiē deteſtari. et caſtitatem amplexari. cū ſufficere debeat. vt illam non on̄dat. Ita de ſuꝑbia et ceteris poſſet dici. Preſūpcō arrogātia. ia ctantia. et ypocriẜ. circa boā natue̓ aut fortuē minus hn̄t pcc̄i et periculi ꝙͣ circa bona gr̄cie p̄ſertim gratie grͣtum facientis. cū illa minus cognoſci poſſit in eſſe. Pertinatia in opi nionibus et actibus ꝓprijs per quā quis non eſt ꝑatus corrigi. dampnabilis ⁊ vix ſanabil̓ eſt preſūpcō. ⁊ dū in rcōres aliorū aūt apud religioſum eſt. cūcta turbat et ꝑdit. Non ē ſeruitus ſed libertas parere legibus. qm̄ obli gacō ꝑ votum aut p̄ceptū ceteris ꝑibus auget virtutis et meriti rōnem. vtrobiqꝫ enim addi tur circumſtantia bona in voto latere in prece pto obedientie. Subditi obligant̓ obedire ſuꝑioribus in hijs dumtaxat reſpcū quoꝝ ſūt

ſuꝑiores et dum regulas ſue dn̄ationis non excedunt. Nullus actus debet ab homine ꝓhiberi ſub pena peccati morlis alicui inuito etiam ſubdito niſi ad illū iam ſit obligatus ꝑ legem dininam explicite vel implicite virtua liter vel informa. Nam ſolus deus eſt qui ha bet imperium eterne vite et mortis. Stultū et iniurioſum pro ſuꝑioribꝰ eſt crede̓ omnes inſtitucōnes factas quales videmus reſpectu ſubditorum obligare ad peccatū mortale ſed ſunt multe accipiende vt cōmiācōnes multe vt monitiones. multe vt conſilia. multa vt quēdam decentie et honeſtates et facientes ad finem conſequendum. multe vt tꝑalē hac vitam ſolum regulantes ⁊ ad penam tꝑalē ſi tnͣſgrediantur ſolum obligant. Iurans vel vouens in aliqua religione vel cōmuīta te ad implere omnia que per r̓gulam talis r̓li gionis aut cōmunitatis ordinata ſunt aut ē runt nō ꝑ hoc cenſendus eſt eē obligatus ſb̓ pena pcc̄i mortalis ad obſeruacōnem illorū q̄ d̓ina lex non vult talit̓ obligare qꝛ nec huma na lex taliter obligae̓ intēdebat ſircē ut ſuppo nitur intēdebat. diſplicet deo infidel̓ et ſtul ta promiſſio infidel̓ q̄ non ſeruātur. Stulta q̄ diſcrecōnis ſale non cōdit̓. ꝓpt̓e̓a ſtultū eſt di cere. ꝙ de ingrediēdo r̓ligionē ꝯſiliādū nō ſit

ſed ad primam inſpiracōnem ingrediendum Poteſt ſincero et rectō cōſilio. religionis in greſſus diſſuaderi. quibuſdam ad tꝑs. alijs ineternum. Sic de prelatue̓ ſuſcepcōe aūt ſtatꝰ virginitatis diceretur. Attamē modeſtiſſimā cautelam in diſſuadendo ſcimus exhibendā Omne votum et iuramentū ad hoc ꝙ obli gatorium ſit et diſcretū. habet ꝯdicōes impli citas. quarum aliquas inutile. aliquas vtile eſſet in iurando ꝑ expreſſum apponere. Vna condicō eſt. que reſeruat ſuꝑioꝝ auctoritateꝫ Scd̓a. ꝙ iuramentum non ſit aut vergat in de teriorem exitum. ſcilicꝫ ad mortale vel veniale pcc̄m nunc aut in poſtrū. Tercia. ꝙ non ſit ī ſalutis diſpendium. hoc eſt imꝑfcōis impedi mentum. vt eēt vouere non intrare religionē nūquam ſuſciꝑe p̄laturā. aut non loqui cum parentibꝰ. ⁊ ſimilia. que licꝫ poſſint licite qn̄ꝫ dimitti. non tamē paſſim iuramēto aut voto vallari. Quando aliquis nec actu nec hītu per verba ſua intendit iurare. nō eſt reus ꝑ iurio apud deum nec etiam apud hoīes. ſi ſuf ficienter hoc ꝯſtiterit. pōt tamē de incauto mō loquendi vel ſcādalizandi vel aſſerendi vel de intencōne fallendi culpari. Hoc facit pro religioſis et quibuſdam alijs qui iurant per votas ſuas et per aīam canis irriſorie. Et pro

burgundis et aſſuetis iuratoribus p̄ter omēꝫ intencōnem obligandi ſe iuramento. In ſtitucōnes humane nō debent tales interp̄ta cōnes aſꝑnari quales iuramēta ⁊ vota ſcd̓m concordem doctoꝝ ſententiam recipiunt etiaꝫ dum ferrentur abſolute. Alioqṅ in laqueū et magnum ſalutis diſpendiū verterētur. Sed contempnere aliquam rem ut auctoritatem ſuꝑioꝝ eſt ip̄am vere vel interpretatiue nullā aut vilem aut minꝰ iuſte reputare. Omīs peccans etiam venialiter cōtempnit ꝙͣuis nō omīs talis agat̉ ex contēptu. Sicut nec omnis ſuꝑbus agit ex ſuperbia. et ita in alijs multis Contempnens auctoritatē ſuꝑioris non ex paſſione vel fragilitate vel ex ignorantia ſed ex ꝯtemptū qui eſt pnͥcipalis cauſa aut finis tranſgreſſionis ſue reus pcc̄i mortalis exiſtit vt dum qͦs dicit ſuꝑiori in eo ꝙ ſuꝑior. Ego in deſpcū veſtro hoc aga qd̓ inhibetis alias non acturus. Ad euitacōeꝫ pcc̄i nō ſufficit bene ſentire et iudicare de agēdis niſi volūtas ⁊ af fectus tali iuditio cōformentur. Afficitur enim ſepius volūtas ad aliqua et ita talit̓ exequit̉ Ac ſi ſuus intellectus taliter agendum dicta ret. Super hoc incōtinētes circa quodlibet vi cium tam carnis ꝙͣ ſpūs aꝑtūdant documen tum preſertim ī carne euidentius ꝙͣ in ſpiritu

ꝓpter difficilem reflexionem ſuꝑ actus intelo res ⁊ latentes. et hec abſconſio crebro fallit etiam ip̄os ſpūaliter ambulae̓ volētes. Po nentes intellectū libeꝝ vt talis eſt ponerent cōſequenter in eo pcc̄m ꝓprie. Alij ad negli gentiam aut maliciam volūtatis hn̄t r̓ferre crimē om̄e ſuum. Nulla eſt negligentia vel omiſſio criminaliter culpabilis abſqꝫ ꝯſenſu vero vel interpretatiuo cōmitante vel preuio Quid aūt ſit ꝯſenſus int̓p̄tatiuꝰ dcm̄ ē ī. xiiij. ꝯcluſio. prime ꝑt̓is. Et hoc ī angel̓ ⁊ in adā vi det̓ origo fuiſſe pcc̄i. Paſſio natural̓ vt ira. amor. gaudiū. odiū. inuidia. fames. ſitis. delcā cō. deſideriū. ⁊ ſimiles ſi fiāt abſqꝫ oī ꝯſenſu nl̓ lū pcē̄nj ſūt. ſi ve̓o cū ꝯſēſu ſꝫ nō ex ꝯſenſu. int̓ venialia deputantur. Similit̓ de actibus rōis tam in porcione ſuꝑiori vt eſt blaſphemia ꝙͣ in inferiori. vt eſt appetitꝰ vindicte diceretur Si in preceptis penalibus pena ſit addita per modum diliūctionis ad actū precepti ſufficit penam ſolue̓ dum actꝰ omittit̉. Si vero ſit in poſita pena. vt ſolum acceſſoria et inducens ad preceptum ꝑ ſolucōneꝫ eius non excuſatur precepti tranſgreſſio. ſed bene aliqn̄ ꝯpenſat̉ Iudicae̓ altꝝ tanꝙͣ malum ſi fiat ex officij iuditio et ꝑ teſtes legitimos non eſt ex ſe ma um ſed virtuo ſūetiā ſi ꝑ ꝯfeſſionē aut aliter

ſciretur eſſe per iudicē innocens nec aliud pa te̓t effugiū qnͥ ſuo fūge̓tur officio Iudicae̓ ꝓpria eſtimacōne alium ex aꝑtis ſignis extel oribus. que non poſſunt bn̄ fiei non eſt ex ſe pcc̄m mortale licet qn̄qꝫ ſit curioſitas venial̓ qn̄qꝫ mortalis dum homo ab alijs melioribꝰ aut debitis impeditur autdū per hoc in ſuꝑbi am erigitur. Iudicare alteꝝ leui p̄ſumpcōe ſcd̓m preſumpcōes exteiores p̄ſertim vehemē tes non ex ſe mortale. Secus ſi fixa aſſertione interiori vl̓ exteriori illud fie̓t in magnū ꝓxī dedecus ⁊ malū. Nullus in vita iudicandꝰ eſt tanꝙͣ dignus inferno. qm̄ ſpūs ſcūs oꝑa tur ſubito. facta igitur non ꝑſona ſūt a nobis iudicanda. Iclotopia que eſt vehemens amor ſuſpitioſus non ſatīs fidēs de re amata et alie ſuſpitiones ialiuole vt dum aliquis ſemper putat irrideri ⁊ falli vt quidam melā colici et quidam ex religioſis faciliter cadunt ſi non repͥmantur. Sed ſi addatur conſenſus liber ſunt vt plurimum mortalia delicta aut mortalium delictorū vehemens cauſa. Vdo latria que eſt exhibitio honoris diuim ve re vel interpretatiue aut attributiue alicui creature aliter ꝙͣ ſibi poteſt conpetere et apō ſtaſia q̄ eſt receſſus a vera religione et mur mur cōtra d̓inam ꝓuidentiam ⁊ blaſphemia

deo indigna aſſcribens. qn̄qꝫ fiunt ex ſuꝑbia intellectus nolentis ſe captiuare in obſequiū fidei. ⁊ tunc ibi eſt error in fide. Aut ſolū fiunper deprauacōneꝫ affectus. ⁊ tūc ſunt malicīe ex ſe criminales. licꝫ ex circūſtantijs dici poſ ſint qn̄qꝫ veniales. Sicut eſt aliquis honor d̓inus ꝓprie. aliquis ſolum ꝑ atr̓bucōne aut ꝑticipationem aūt ānalogiā. Ita ſecūdū hoc varie ſunt ſpecīes ydolatrie quēdā ꝓprie. q̄dā ſolum analogice dcē. omēs tamē ex gn̓e ſuo moͣrles exiſtunt. vt in inuocacōibꝰ demonum In aſtrologia de iudicijs circa ea que depen dēt pure ex libero arbitrio. In nigromācia ⁊ pyromācia ⁊ gn̓aliter in ſuꝑſticōibus omībꝰ ꝓhibitis atqꝫ nepharijs. quarū effcūs neqꝫ a miraculo. neqꝫ ā natua̓ rōnabilit̓ exſpectari poſſunt. Nulli facienti qd̓ in ſe eſt hoc eſt bene vtentidonis dei iam hitis deeſt deus in neceſſarijs ad ſalutem. ſiue ſint illa credenda ſiue oꝑanda. Volens crede̓ et fantaſias ad oppoſitum fidei tollerans inuitus. ſicut in pleiſqꝫ videre eſt. non eſt infidelis ſed me̓tur Ita de volente penitere ⁊ deū dilige̓ aut aliud bonum face̓ ex affcū. quē indiſpoſicō corꝑalis impedit. Pro regula dice̓mꝰ. Tollatur fu ꝑbia a viris deuotis et abſtractis. qꝛ ſentire cōſolacōnes ſpūales in affectu nō eſt ſignum

infallibile ꝙ caritas inſit. Sicut carū carētia caritatē deeſſe non ꝯcludit. Nam aſſuefactio et conplexio aut dyabolica illuſio cauſe ſunt cur tales affectus qn̄qꝫ vel inſunt vel nō inſūt Adorās adoracōe deo debita abſolute ydolū vel diabolum tnͣſſigurātē ſe in āgelū lucis ſeu xp̄m. a mortali crimiē neqͥt excuſai̓. Neqꝫ hec ignorantia inuincibilis locū habꝫ ſed ꝓbādi ſūt ſpūs ſi ex deo ſunt. Secus ſi ſub conditione implicita vel explicita hec adoracō fieret. Vbi probabilis coniecturā de ſic agendo contin geret quemadmod̓ hoſtiā nō ſacratam ȳmo lapidem hoſtie ſimilem caſus aliquis licite fa ceret adorare. Pia intentio faciendi et tenendi ſecūdū intentionem ecc̄ie ſi non excu ſaret multos ex criſtianis ſimplicibus ydola tre cenſerentur in ad oracōnibus ymaginum cicius puſchre ꝙ turpis et veteris ꝙͣ noue qͣſi numine aliquo ille magis ꝙ alie r̓plerent̉ Quidia que ē dolor de ali De inuidia. c. j eno gaudio vel gaudium de malo ex gene re ſuo mortalis eſt quia contra caritatem. Et preſertim ſi dolor ſit de bonis ſpirituali bus. Sed ex defectu deliberationis vt in pri mis motibus vel ex maliciā conplexionis me lancolice. Aut quia dolor ille trahitur ex tra genus inuidie poteſt non eſſe mortalis

vt dum dolet aliqͣs ex iuſta cauſa et fine bo no. detractio que eſt diminutio fame al terius occulta vel diffamatio q̄ eſt publica l̓ cōtumelia ⁊ ex ꝓbracō que fiunt in facīe eius qui leditur ſunt ex gn̓e ſuo morles ſi dāpnum vel dedecus ſit notabile. ⁊ ſi non trͣhantur exͣ ꝓpriam racōnem. vt ſi fiant ad cautelā alioꝝ ne ſeducant̉. aut pro bono reipublice vel cōi tatis alicuius. aut pro correctōne frat̓na. Sꝫ apd̓ imꝑfcōs iſta bn̄ age̓. ſcꝫ alios reē īcrepa re. ſicut ⁊ ſe digne laudae̓ difficilimū eſt. Ra per zelum. que eſt de malocul De Ira pe. dicitur ex ſe laudabilis ſed ex mō ꝓſe quē di poteſt fieri vituꝑabilis. dum nec tꝑus nec locum nec modū nouit obſeruae̓. p̄ ſertim qn̄ ꝑtinacie cōiuncta eſt ⁊ turbantiū ſedicōnum magis adductiua ꝙͣ ſedatiua. Ira que eſt motus concitatus ad inferendū vindictā pro malo ſibi vere illato. ſi ſit ſcd̓m ordinem iuris non eſt de ſe vituꝑabilis. ſed reducitur ad iram zeli. vt in iudice vel ꝑ iudicem. ſecus ſi ex libidine ꝓprie vindicte principaliter. vel ſi iniuria non ſit vere facta. ſed ita leuiter et irrōnabiliter eſtimat. Ira eſt qn̄qꝫ natua̓l̓ paſſio vt in melancolicis et colericis. qn̄que primus motus. qn̄qꝫ ſola impacientia abſqꝫ appetitu vltioris vindicte. qn̄que refrigeracō
y

quedam caritatis erga ꝓximū. citra odium In quibus caſibus aut nullū eſt de ſe aut ve niale pcc̄m. Ira que eſt appetitus deliaeratus vindicte ꝓprie preter aut conͣ iuris ordineꝫ ex ſe et vt ſic eſt mortalis. Preſertim ſi vindicta ſit notabilis detrimenti. Deaccidia. c. g. Ccidiam dicimus eſſe tediū interni boni que ex genere ſuo venialis eſt quia contrariatur non caritati ſed eiuſdem feruori. Fit autem mortalis dum per eam aut ex ea morle crimē incurrit̉ vt omiſſio eorum que ſunt de neceſſitate ſalu tis vt deſperatio de diuino auxilio aut fuij ſiꝰ interfectio. Sola negligentia morlis eſt ꝑ quam id quod ſub precepto cadit obmittī tur quamuis culpabilior in exercīcijs ſpiritu alibus et yerarchicis vt in miſſa ꝙͣ propha nis. Ocium ſanctum vite contemplatiue ⁊ ſtudioſe debet homo quātum ex ſe magis ap petere ꝙͣ officia vite actiue preſertim cum ob ligatione imminente manifeſta neceſſitate aut ſuperioris precepto racōnabiliter acceden te. dimittendum eſt ocium pro carita to proximoꝝ. Inhabilis prorſus ad ocium cō tēplatiue laboret ip̄e exteriꝰ ad ſui alioꝝ pro fectum. Et ſi aliqͥs ad vtrūqꝫ valet velud ābi dext̓ magna ꝑfectio eſt ⁊ mixturā hāc in ſtatu

pn̄tis indigentie optimam iudicamꝰ. Eua gatio mentis tꝑe oracōis. ex p̄cepto debite ſi fiat ex deliberato cōſenſu. atꝫ teneat̉. illa ſola interrūpit intencōeꝫ debitam or̄onis. et facit ut preceptū non ſufficienter ad impleatur niſi rurſus iteretur qd̓ ꝑ euagacōnē hanc infectū eſt. qd̓ tamen fieri aliqn̄ neqꝫ debet neqꝫ expe dit. neqꝫ poteſt in miſſa. aut dū hora preterijt ſi diu euagacōnem. qnͣtumcunqꝫ multa ſit. ex deliberacōne tene̓ non volumꝰ tunc habitual̓ primaria ⁊ virtualis intentio p̄habita de orā do ut debemus iugiter vna manet. Exemplū eſt de ꝑegrinacōne. Conuerſio cordis ad deum tꝑe oracōis ꝙͣuis ſit laudabilior ceteris ꝑibus. ſi ſcd̓m verba et ſenſum oracōnis fiat Attamen iſtud non eſt ncc̄itatis. qd̓ de illitte ratis conſtat. ⁊ de imꝑfcē etiā ꝯtēplatiuis non rarum eſt. Impacientia ⁊ languida molli cies ⁊ effeminata cōpaſſio ⁊ mutabilitas ad oēꝫ ventū ſūt ex ſe vituꝑabiles ⁊ ī culpā moͣr lem vergunt dū ex inde ea que iuſſa ſunt fieri vel exequi. ſcilicꝫ ⁊ veritas vite doctrine atqꝫ diſcipline relinquūtur. Tediū boni prouei ens ex difficultate operis. aut ex malicia con plexionis abſque culpaplus in iohanne ꝙͣ ī perro auget meritum ⁊ laudem iohannis. ſi et dum ī ceteris ip̄e cum petro equaliter oꝑetur

difficultas in opere virtutis ex aſſue factōe viciorū ꝓueniens plus de ꝑſedirimit racōem laudis et glorie meriti ꝙͣ augmentꝫ. Tamen male habituatus quin niſi ex maiori conatu opus ſimile ad bene habituatū ꝑficere nequit magis inde redditur incidētaliter cōmendan Puſillanimitas qua quis contra dus. iudicium ſuꝑioris ſui et prudencioris ſui repu tat ſe minus iuſto ad aliqua faciendum et per finaciter refugit officīa a ſuperiore impoſita ad inobedientiam ſuperbam imputatur quia iudicium ſuum nimis prefert ⁊ innititur pru dentie ꝓprie. Secus ſi ducatur proprie lege ſpi ritus ſancti de qua debet eſſe certus. Secus p̄ terea ſi ſciat ꝑiculū ſuū cuidenter. de quo fidē facere ſuꝑiori nequit. De Auaricia. c. j. Varicie obiectum eſt immodera ta poſſeſſio quod ex genere ſuo non videtur eē morle vniuerſalit̓ ſed in morle trāſit dū ex delibera tione efficaci et abſoluta appetuntur querun tur vel rapiuntur aut retinētur aliena inuitis dn̄is qualicumqꝫ modo fiat clam vel palam vi vel fraude conſilio vel auxilio. Perſertim ſi res ſit notabilis detrinienti et appetitu ſuf focante rationem et a dei ſeruicio penitus impediente etiam licita vel propria bona

appecuntur querūt̉ ſeu retinētur. quaſi in eis ſpes tocius auxilij velud in deo poneretur mortale eſt; quaꝫ aual̓cie ſpēm apl̓us ob hoc appellauit ydolorum ſeruitutē. Non debet aliquis dici tene̓ rem alienam inuito domino ꝙͣuis neſciente. qn̄ dn̄s p̄ſumitur rōnabiliter cōſenſurus ex familiaritate vel aliūde dum ſciuerit. aut ſi iuxta dictamen ree rōnis ita dꝫ cōſentie̓ quēadmod̓ in extrema ncc̄itate aut dum cū noͣbili detrimēto reddētis. ⁊ cū modi ca vtilitate recipientis alienū. qd̓ dāpnū ſub ꝑua exſpectacōne pōt euitari. nullus preterea gladium arreptū dice̓t r̓ddēdum in manus dn̄i dum furit. quāꝙͣ illū inſtantius repete̓t Sub furibus aut ſacrilegis aut raptori bus cōprehēdūtur quo ad crimīs equalitatē quitquit ſit de reſtitucōe facienda ip̄iꝰ aduoͣti fouentes cauſam quam crede̓ debent iniuſtā aut ꝑ culpam perdentes iuſtam. ⁊ medicī in fideles et iudices mali et prelati qui preficiūt offitijs publicis et beneficijs preſerti curatis illos quos ſcire debent eſſe raptores et aīarū deſtructores. bonis ſpretis. ipſi prorſus cōſili arij dn̄oꝝ ad tallias iniuſtas. et gn̓aliter qui talia agūt aut etiam conſenciunt agentibus Acquirere medijs illicītis. illicitū eſt plus vel minꝰ iuxta maliciā medioꝝ. varis inſuper

ſcd̓m naturam contractuū in acquirendo. Ita vt qn̄qꝫ tranſeat res in verū dn̄ium peccatis qn̄qꝫ non. Contractꝰ enī qn̄qꝫ irritat̓ dinino iure l̓ humano qn̄qꝫ permittit̉ vt infra dicen dum eſt. Symoīa q̄ eſt ſtudioſa voluntas emendi aliqd̓ ſpūale vel annexū ſpūali ꝯſtat ꝙ de genere ſuo eſt morlis plꝰ vel minꝰ ꝓprie vel in ꝓprie iuxta naturā eius qd̓ dicit̉ ſpūale Tꝑalitates enim ecc̄ie ꝙͣuis eis dicate ſint prie tn̄ ſpūales non exiſtūt. nec ſymonie nō men niſi poſitiuo Iure recipiūt. In actibus q̄ ſunt ſymoniaci ſolo Iue̓ poſitīo cadit p̄ſcripcō vt in recepcōne moderata ꝓ ſigillo aut littera aut ſuſtentacōne miniſtrorū in collacōne ordi num. in alijs nō ita. Faciens aliquod opꝰ ſpūale ⁊ inde mercedem tꝑalē exſpectās aut econtrͣ qͣſi vnū ſit rōnabile p̄ciū alteriꝰ ſymo niacus eſt aut yeſita corde vel ore vel opere dicitur aūt tꝑale qͦtꝙͣ pōt precio tꝑali cōꝑari vt eſt obſequium curialiū ⁊ ſimilia. Suſtēta cōnem ſuam moderatā in tꝑalibus aliūde nō hītam ſi quis exſpectat ex oꝑe ſpirituali non incurrit ex hoc ſymoniacam pͣuitatem. quia dignus eſt oꝑariꝰ mercede ſua. Caueatur tn̄ turpis queſtus ⁊ ſcādaloſus ⁊ intentioīs ocu lus conſeruetur incorruptus vt non ibi ſtatu atur principalis finis in mercede temporali

ſed ſub̓ordinatus ad deū. aut non contra deum Ita de predicacōne. ȳmo de dilcōne dei ſuper oīa dici poſſet. et de bn̄ficiorū appetitu. Sy moniacō ex pacto vel oꝑe nullum ius acqͥrit̉ in beneficio vel fructibus eius. qnͥ reſtituere teneatur. ſecus ſi ſteterit in ſola voluntatē qꝛ iam nō diceret̉ ſtudioſa. Similiter de he̓ticis puniendis cōdiſtingue. Se ludo taxillorū de torneamentis. de vſuris varijs et palliatis dicunt iuriſtarum plue̓s. irritatos ab eccleſia illic eē ꝯtractus. Secus in meretricō ⁊ hiſtrio natu. et ſymonia interiori. in miſſis cantādis ⁊ alijs quibuſdam. vt forte in cleicis mercatu ras aut medicinam. aut aduōtiā abſqꝫ diſpē ſacōne exercentibꝰ. Bn̄ficiatus iuſto titulo ſi ſimpliciter omittat d̓inū ſeruiciū in omnibꝰ non videtur acquire̓ ius in fructibus apud deum. Multa faciūt ad hoc ut aliqͥs facīat fructus ſui beneficij eſſe ſuos in foro exteriori ymmo ⁊ ꝙ reſtituere non teneat̉. que aīaꝫ a pccō mortali nō liberāt vt intrae̓ ſubito certis horis ad ecc̄iam et intēcōne ſolum queſtuoſa et ſimilia. Si certa bona beneficiatus ha beat inſtituta pro pauꝑibus ⁊ illa ꝯſumit ad alios vſus. ipſe ad reſtitutionem obligatur Secus ſi totum ſit cōmiſſum fidei ſue. vbi et ſi peccet grauiter ⁊ ſacrilege quādoqꝫ abutēdo

bonis illis luxurioſe tn̄ reſtituere non tenetur Si teneat quis plura bn̄ficia ex dono ſuꝑio ris in caſibus non excuſantibꝫ hanc pluralita tem. peccare pōt vt̓qꝫ. cōferēs ꝑ indiſcrecōem Recipiens ꝑ ābicōem. Nichilominꝰ occupās reſtituere ꝑcepta non tenet̉. Sed niſi pcīteat ⁊ ꝓ futuro p̄uideat non erit ei ſalꝰ. Rnͣtūcūꝫ multa beneficia aliquis teneat auctoritate fu ꝑioris illa pn̄t dici vnum bn̄ficiū ſicut plures tunice ī magnis frigoribus vna tunica et hoc vnitate morali ſi illa omnia non ſint niſi ad ſufficientem decentiā ſtatus occupantis ſeclu ſo ſcandalo et impoſſibilitate officiandi per ſe vel alium nō exn̄te. Bn̄ficiū datur ꝓpter officium nō quidē in dicendis horis ſolū. Alio quin duplex officiū ad duplices horas obliga ret. Sed officium eſt quidqͥd ecc̄ie ⁊ proximo prodeſt ſcd̓m ꝙ magis beneficiatus eſt ma gis obligatur. Si omībus circūſtantijs hic inde penſatis iudicare debeat prelatus petꝝ eſſe ſufficientiorem notabilit̓ ⁊ ſimpliciter ad hanc curam obtinēdā et det ſcīent̓ inſufficiēti peccat mortaliter quia nō habet rectū oculum Secus ſi non ſit noͣbilis dr̄ia. In collacōe be neficij p̄ſertim non curati haberi poteſt r̓ſpe ctus licite ad obſequia licita et honeſta ali cuiꝰ ⁊ ad genus et ad ſpē ꝓficiendi in futuro

aalia multa. dū tamen intencō principalior ⁊ finis ſit deus ⁊ vtilitas ecc̄ie. et ſcādalum eui tetur. Inſufficiens ad obſequiū ecc̄ie p̄ſertī de quo non eſt ſpes de breui ꝓfectū quocunqꝫ ſi ꝓmoueri querat. peccat mortaliter. ⁊ eum ꝓmouens ſimiliter. ſi hoc ſcire tenebat̉. In moralibus id qd̓ modicum eſt. ꝓ nullo repu tatur. tamen diuit̓i modicū eſt qd̓ pauꝑi non parum. nec inſuꝑ modicū dicendū eſt apud deum. illud qd̓ efficaciter ⁊ principalit̓ īducit aut induci queritur ad aliud ꝙͣ debe̓t. Secus ſi parui ſit incitamenti et velud occaſionalis in intencōne r̓cipientis ⁊ dantis. ſcd̓m hoc qn̄ tificetur muneꝝ recepcō in iudicībꝰ et p̄latis Raro licet alicui querere prelaturam. ſicut raro contingit. vt aliquis poſſit abſqꝫ preſūp tione iudicare ſe talem. qualē dicit apoſtolus oportere ep̄m eſſe. Camen ncc̄itas euidens eccie et ꝓbabilis cōiectura fidē faciēs de ſuffi cientia ſua pn̄t appetitum talē aut excuſabileꝫ aut laudabilem effice̓. Liberius pōt homo litteratus licentiam in ſua ſcīa ꝙͣ prelaturam appete̓. ſcd̓m itaqꝫ exigit ꝑfectioneꝫ in gͣtuitis de qua non ita licet p̄ſume̓. ſicut de eruditionis qualitate. dum curatꝰ baptizare puerum ſine pecuīa. aut ſepelire mortuum nollꝫ. liceret alicui grauē ꝑiculū ī mora vidēti dae̓ pecuīaꝫ

non vt precium ſed intencōne vexacōnem ſu am redimendi pecunia tamen nec cū curato non in dn̄ium et ius tanꝙͣ vere data ſit ſed in ꝑdicōnem deberetqꝫ ipſa reſtitui. Simile de prelato et iudice damus iudiciū in eis q̄ gr̄ͣtis miniſtrare debent. Studium lrāꝝ preſertim auctoritate ſuperioris et ad ꝓficiendū pro ſe ⁊ alijs in poſterum nō adociū vel curioſitateꝫ ſuſceptum excuſae̓ poteſt prelatū vel curatum areſidentia perſonali ꝓ tꝑe vbi de vicario ſuf ficienti ꝓuiſum eſt. Alioqnͥ ſtudere eſt ſe mer cēnarium ⁊ lupum ouibꝰ exhibere. Ad vi gilias mortuorum et alia ſuffragia q̄ in ecc̄ijs ſcd̓m diſtributiones quottidianas inſtituta ſunt beneficīatus ſtudens aut legittime ab ſens non tenetur. Horas canonicas ad ap tare horis diei vt primam prime terciā tercie quamuis ſingularibus perſonis ſit congruū non tamē neceſſariū. Horas enim quaſdā preuenire vel ſubſequipia intentione ſeu v tilitatē phas eſt. vt de ſero dicere matutinas pro mane ſequenti. Vſum eccleſie ſue cū ius ſuus eſt principalior titulus aut quam actualiter incolit beneficiatus regulariter in ſequi debet niſi diſpenſet vel ſuperior aucto ritas vel paupertas vel pia conuiuētium ca ritas atqꝫ vtilitas. Vſura proprie dicta

que iuri d̓ino ⁊ naturali ꝯtrariat̉. et de ſe mor lem culpam habet. eſt aliquid r̓ciꝑe ex pacto vltra ſortem. Sortem vero eſtimamꝰ appella tam. ius qd̓ hētur in re per vendicōnem aut empcōnem. aut aliū modū. ſcd̓m quem tnͣſit dn̄ium rei in ementem ⁊ fit ſua. Quia ius vtendi peruia ad tꝑus vel ꝓ ſe inꝑ. nō trāſit in aliquem abſqꝫ eius dn̄io. ꝓpte̓a in materia pecunie cōmodatio et venditio cōincidunt ⁊ illic ſepiꝰ vſurā colloͣtur. Ibi enim aliqͦs ꝓ re iam ſuā aliud dare ꝯpellitur. Recipiens ad vſuras ncc̄itate ꝯpulſus ſub intencōne dandi illud qd̓ eſt vltra ſortem tanꝙͣ ſuū. ⁊ ad redi nendum vexacōes ſuas et dāpna. nō videt̉ mortaliter delinque̓. quia nec ꝓprie cū vſuralo dāpnabiliter exigente ꝑticipat in crimiē. Sed nec ꝑ hoc ius habet vſurarius in datō obſtā te ecc̄iaſtica auctoritate que recepcōneꝫ hanc vetitat Omnis fere cōtractꝰ vſurarius ex gn̓e. pōt ꝑ piam intencōnem dantis et recipi entis trāſferri a ſuo gn̓e in opus pietatis. vt ſi cauſa ſuccurrendi principaliter indigentie ꝓximi ex vna ꝑte. et p̄ſeruandi ſe indēpnem ex altera. petar aliquis vltra ſortē. niſi infra tale tꝑus ſua ſors ei detur; ſic ꝙ mallet teſte ꝯſcientia ſuam ſortem apud ſe mane̓ nūc ſine illo precio. ꝙͣ tūc cum tali p̄cio eandē c̓ciꝑe ob

dampnum certū vel ꝓbabile quod ex ſolutio nis dilacōne ſortitur ſicut in redditibꝰ ſenſua libus r̓cipiendum ꝑ dn̄os certis t̓minis qn̄qꝫ pena pecuniaria imponitur non ſoluentibus die aſſignata poteſt aliquis recta intencōe et ꝓ ſecuritate ſolutionis taliter ſtatuere in ꝑti culari contractum vel ꝯceſſioēꝫ ad t̓minū. Eſt aūt illiꝰ intentioīs ſignum ſi mallet creditor id qd̓ conceſſum eſt tꝑe ſtatuto vel pͥus r̓ciꝑe ꝙͣ terminū elabi ⁊ emēdā incurreretur. Sic de ementibus redditꝰ ſub lib̓tate redimēdi iudi camꝰ. Vēdicōes ad terminū ⁊ ad tꝑsical̓ ori p̄cio. Similit̓ ꝯmutacōes in quibꝰ ꝑ diligē tiam vendētis res in nullo meliorat̉ cū tamen certum lucrum affertur abſqꝫ peiculo damni ſunt frequentius peccata morlia quāuis non ſemꝑ vſua̓ ꝓprie dicta. Inguerris faciēdis que malis in numeris plene ſunt nunc ad iſtos innocentes nunc ad illos ſola vtilitas reipublice eas excuſat a mortali que vtilitas eſt vnio ciuium cū principe ⁊ ad inuicem. ⁊ cō ſeruatio patrie aut euitatio dampni publici notabiliter prioris ꝙͣ ſic dampnum ꝑticulae̓ ex guerra ꝓueniens. Guerre iniuſte ſcite eſſe tales aut que tales debent iudicari non excuſant. A furtis. homicidijs et Rapinis quin reſtitucōes aut emendas fieri neceſſe ſit

quātum erit poſſibile. Seruitutes ppl̓oꝝ in eis que non ſunt cōtra legē dei et natue̓. pote runt ex ſuis vel patrū de meritis. vt ꝯſpiratio nibus ⁊ rebellionibus rō nabiliter introduci vt tallie qued̓ angariacōnes. et ſimilia. ſicut iudeis poſtulantibus regem. dn̄s impoſuiſſe videtur. Accepcō perſonarū in gubernacōe reipublice et gn̓aliter apud omnem iudicē et principem de ſe illicita eſt. nūc moͣrliter nūc ve nialiter ex circumſtancijs ⁊ obiecto et politīe cuiuſlibet maxime turbatiua. non eſt autem accepcō ꝑſonarum niſi vbi debitū eſt ⁊ pitas vtrobique. Riūīa in gracijs faciendis. vnum capere alium dimitte̓. non eſt accepcō perſo narum. aut ſi res nō ſūt pares. Retine̓ t̓bu ta et ſubſidia rōnabilit̓ introducta peius eſt furto ſimplici in ſubditis. et exigere violenter aut fraudulenter ſubſidia indebita a ſubditis per principem rapina dāpnata eſt qn̄ autem hoc eſt. ⁊ qn̄ nō. generali regula tradi nequit Mutatio monetarum pōt eſſe par aūt ma ius delictum ex ſe. ꝙͣ eſſet in caſu. falſam aliq̓ fabricare. qm̄ ſcd̓m dāpnū reipublice opus tale qd̓libet aſſumit modum culpe. ꝙ ſi prin ceps dicat ſe dn̄m monēte eē ſit ergo dominꝰ bonus diſpenſator nō tirannꝰ nec diſcipator Omnia ſūt principis. nō quidē ꝓprietario

iure nec pro ſe ſed pro ncc̄itate reipublice. Et quid mirum cū neceſſitas facit ꝑſone etiaꝫ ſin gulari aliena eſſe ſua. Omnia bn̄ficia ſunt pape tanꝙͣ ordinatori ſupremo non tanꝙͣ do mino aut poſſeſſori. ymmo nec tanꝙͣ immedi ato diſpenſatori regulariter ⁊ vniu̓ſaliter. niſi prelatorū inferiorum iniqͦͥtas. aut manifeſta ecc̄ie vtilitas caſibus certis iſtud exigeret. Ab vſurarijs et raptoribus quos conſtat ex alio iuſto nichil habere. ſtipēdia ſeruicōrū ſuſciꝑe non licꝫ ſub pena reſtitucōis faciende et ꝑticipationis in crimine. Ab vſurarijs ⁊ raptoribus quos habe̓ ꝯſtat aliud ab vſuris et rapinis ſufficienter ꝓ ſuſtentacōe tot ſerui torum vtputa qͣtuor ⁊ nō pluriū. pōt ſeruitor ſibi neceſſarius vnus ex illis quatuor ſtipēdia obſequij ſui reciꝑe. aliter non. Non dimitti tur p̄ccm niſi reſtituatur ablatum hoc eſt niſi voluntas efficax reſtituendi aſſit dū poſſibili tas ⁊ oportunitas acceſſerit et prout ſapiens preſe etim confeſſor prelatus determiābit. vt ꝙ veris dn̄is ſi ſuperſunt aut heredibus ſuis aut ſi fieri nequeat. quia non ſunt aut igno rantur in pios vſus referantur ablata. Nemini de bonis alterius ipſo inuito licet ducere ſtatum vltra parcam neceſſitatem ſui et ſuorum. maxime vbi. poſſet laborare

aut etiam in caſu mēdicare. ꝓpter hoc bonoꝝ omnium ceſſionē pro finali remedio iura ꝯſti tuunt. Fur aut raptor non ſolum tenetur reſtituere ablata. ſed dāpna inde ſequentia omībus rite ꝯpēſatis. Similit̓ retētores teſta mentorum aut plus iuſto differentes eorum cōplecōnem in grauēiacturā aīaꝝ. Nemo de neceſſarijs ſuis ſimpliciter tenetur elargi ymmo nec de nccārijs ſcd̓m ſtatū ſuū ſed nec de ſuperfluis ſuis. vt ſua ſunt ſub pena peccati mortalis. niſi vbi grauis ncc̄itas circa altrum ipſo preſumere debente ꝙ alius non ſuccurret immineret. Neceſſitas enim extrema ꝓximi preferenda eſt ſoli decentie ꝓprij ſtatus. ꝙͣto magis ſuꝑfluitati. Sciēter dimitte̓ ſuꝑflua ſua noͣbiliter cōſumi ꝑ putre fcōneꝫ aut alias potius ꝙͣ in vſus pios ipſa largiantur. vix a culpa mortali aūt nūꝙͣ pōt excuſari. The ſaurizare de ſe non eſt illicītū ſed ꝓuidū. quā uis ex circumſtancijs pōt fiei criminale. vt ſi fiat ex alieno. aut deſꝑcrando dediuino auxi lio. aut in grande preiudicium reipublice aut ſi alijs ꝑeuntibus non ſuccurrit. Vendere rem caius ꝙ empta eſt. ſi noͣbilis ſit exceſſus in lucro. omībꝰ miſerijs et ꝑicul̓ ⁊ induſtrijs hinc inde conpēſatis. eſt r̓gulariter de ſe malū et peius ſi ꝓpter indigentiam ꝓximi hoc fiat

Et ſi res vendita ex ſua induſtria meliorem conditionem nullā adepta eſt nec in ſe nec ex trinſecā cōſideracōne. vt qꝛ ꝓpinqͥor. et ad vſū facilior. et ſimilia. Defectus rerum vendēda rum quos quilibet ad extra p̄ſumit̉ cognoſce̓ de facili ſicut nec abſcondendi ſunt fallacibus cautelis. Sic nec eos dici neceſſe eſt preſertim quo ad fori extrinſecī iudicium ⁊ quo ad deū etiam ſi p̄cij quātitas ꝓporcīoͣbilit̓ ad defectū minuatur. dāpna q̄ aliqͣs nō ex culpa et ne gligentiā ſua mercando incurrit pōt vendēdo deducere. Preſertī ſi dāpnū ſit ꝑtinēs de ſe et qͣſi regulariter ad mercaturā. Alioqṅ nō opor tet. vt ſi demeī̓torum merces ignis fortuitꝰ aſ ſumpſerit. Secus p̄te̓a vbi ex culpa vel ſponte aliquis mercedes defectuoſas cōduxei̓t vt in e quis et mulis fieri ſolet ſed nō licꝫ vt vendat̉ ꝓ integris neqꝫ deꝰ irridetur. Cū decēpcōe vltra medium iuſti precij cōtractū initū leges interimunt. In alijs vero caſibus. etīam ſi pec cent vendētes res ſuas enormit̓ tamē r̓ſtitue̓ nō tenentur emētibꝰ qnͣtū regularit̓ occurrit iudicādum. Legitiē p̄ſcribēs in re pͥus alie na illam neqꝫ quō ad deū r̓dde̓ ꝯſtūgit̓. Secꝰ ſi fraus in p̄ſcribēdo fuit vt defcūs bone fidei q̄ fraus ſi pateat in iuditio exteriori ad reddē dum p̄ſcribēs impellit̓ qnͣtomagis apud deū

ſi latrat autpareat̉. Mercatores earūdem reꝝ ſi cōſpirent adinuicē ꝙ nō niſi ꝓ tali p̄cio notabiliter exceſſiuo merces ſuas tradent. ipſi quo ad forum exterius. ſi ſciat̉ et quo ad inte rius dampnādi ſunt. Solucō decimarum ſacerdotibus eſt de iure d̓ino. quatinus inde ſuſtententur. ſed quotā hanc vel illā aſſigͣre aut in alios redditus conmutare poſiti iuris exiſtit. In redditibus ad vitam emendis aut gregibus ouium preſtandis ad modum lucri ſic in mercaturis. ſic in ſil̓ibus regularit̓ contractibus qui nō penitus ex vno late̓ clau dicant. qꝛ videlicet ad vtrumlibꝫ nūc lucrum nunc dāpnum imminet. nunc vendenti nunc ementinulla videtur eſſe malicia de gn̓e. ſed circumſtācijs alijs veſtiri male poſſe nullus neſcit. Campſores ꝓ centum frācis reddē tes certam quotam in fine āni cū integra pe cunia et ſimiliter mercatores. difficile eſt ab illicito contractu liberare. niſi bonificauit hos contractus cauſa pia. qd̓ fieri nōnūquā poſſe non negamꝰ. ſed ſecurius eſt oppoſitum. A rebus que vſu peiorantur. a rebus inſuper qͣ rum vſus tranſlacōe dn̄nij fructū affert certū licitum eſt preciū locacōis adipiſci. Emp̄cō nem decem ſolidorum ad ꝑpetuū ſupͣ fundum aliquem cētū libraꝝ. aut ſub obligacōne tociꝰ

magne hereditatis. difficile eſſe. dicūt aliqui ꝑ directum iuſtificare. ꝑ indirēn auteꝫ poſſet aliquis totū fūdum vendere pro viliori precio Poſtea ipſum cariori recīꝑe vſqꝫ ad deductio nem illorū decē ſolidorū. Se vicō gule. c. vj. Vla eſt appetitus immoderatus cō medendi non conpetit ex ſuo gene̓ ꝙ ſit moris nec etiam in delcātione inde conſequenti. Fit autē moͣrlis tri pliciter. Aut ſi cōmeſtio eſt conͣ ꝓhibicōeꝫ vel votum ſiue hoc fit ratōe cibi. ſeu tꝑis. ſeu loci. Aut ſcd̓o quando aliqua fieri p̄cepta ſunt ob gulam ſcient̓ vere vel interpretatiue obmit titur. vel ꝑpetrantur ꝓhibita. Aut tercio deni qꝫ quando corpus aut racō notabili det̓mento per gulaꝫ ſciēter vere vel interp̄tatīe pregua tur. In moralibus ille dicit̉ interp̄tatiē ſcie̓ aliquid. qnͣto et ſi actulcire negligat ſcire tn̄ debet ⁊ diſcrimini nō ſemet obicere. vocamꝰ inſuꝑſciām non ꝑ demōſtracōeꝫ ſꝫ ꝑ vehemētē ⁊ ꝓbabilē ꝯiecturā. Ieiunijs ecc̄īe l̓ altei̓ ab ſtinētie ncō cū noͣbili et p̄cognito gͣuamiē ſui corꝑis ⁊ vſus racōis obligat̉. ſecluſo ſcādalo nemo tn̄ leuit̓ ſibi fingat gͣuamiā ex ieiunij ab ſtinentia qm̄ ex ip̄a paucores ꝑeūt ꝙͣ ex gula Pueros et ſenes pregnātes et nutrices et infirmi ⁊ pauꝑes nō hn̄tes vn̄ ſel̓ r̓fici poſſint

et laborantes nō habētes aliūde ſtatū ꝯpeten tem. ⁊ itinerantes auctoritate prelati et alij ꝯſuetudinem dyoceſis in qua ſūt inſequētes ab ecc̄ie iciunijs regulare ius excipit. Vo tum cartuſien̄ de non eſu carniū. votū inſuper alioꝝ religioſorum de multis obſeruacōibus duris al̓s licitis. votū deniqꝫ ꝑticularium ꝑſo narum de certis cibis nō edēdis ineternum vt de capite in certis caſibꝰ neceſſitatis extre me. ꝓbabiliter ſi vota hec tene̓nt̓ imminētis debent immutari. Non enim licet aliū contra dei preceptum occide̓. qnͣto minꝰ ſeip̄m. ſeclu dimꝰ tn̄ in omnibꝰ ſcandalū puſilloꝝ. de terior atqꝫ ꝑiculoſior eſt abſtinentia immode rata. ꝙͣ voracitas aut ebrietas. ſi dicta abſti nentia vſqꝫ ad curbatōneꝫ cerebri ⁊ vſus rōis notabiliter ⁊ ſcient̓ v̓gat ⁊ adducat. Pccā regulariter quāto ſūt ſpūaliora. et quāto ſūt ſub maiore ſpecīe bonipalliata. tanto ꝑiculoſi ora ſūt ⁊ a ſanacōne magis diſtant. Hn̄tes impedimētum de nō ieiunādo legitimū. qd̓ nō eſt exceptum a iuribus ꝑ expreſſum. ſecurius agunt. quanꝙͣ non ſit nccē ſi diſpenſacōnem prelati q̄ſiuerint. et ꝙ ſecrete agant id quod agunt ne alij ſcandalizent̉. Caritas diuide̓ cōcedit ꝯmeſtionē alias illicītam qn̄qꝫ ꝓpter hoſpitem. qn̄qꝫ ꝓpter infirmi ꝯſolacōeꝫ. qn̄qꝫ

ꝓpter obſequium p̄ſtandū vt in ſeruitoribus monachorum. ⁊ etiā pn̓cipū preguſtādo ⁊ in preguſtantibus cibis eoꝝ eſus ꝯcedit̉. Pre ceptū de ieiunio ecc̄ie poteſt aliqn̄ ſeruai̓ dum conͣ deū moͣrlis gula cōmittit̉. Sil̓iter ī multis dicendū eſt. Ebrietas aūt morlis eſt ⁊ gn̓a liter omīs delectatio cibi et potus. qn̄ aliquis tanta libidine ꝯmedit et bibit. Et poſtponit deum ſic ꝙ vbi aliqd̓ dei preceptū vnonō vel alio deberet a ſe violari. n̓lominus a tali delcā tione non ceſſaret. Secus ſi delectaret etiam ex conſenſu libero citra deū. non hoc facturꝰ ſi deus prohiberer. tūc enī vel nullū eſt vel tātū veniale delictum. ⁊ habet hec r̓gula in multis alijs materijs vtilem locū ſuū. P robabile eſt conmēdentem ter in die ieiunij ſine cauſa nō eē p̄uaricatorem precepti in t̓ciā ꝯmeſtioē ſicut in ſcd̓a ꝙͣꝙͣ oppoſitum tenere ſit ſeculus De conmeſtionibus ſpērum ⁊ ſimilibus cō ſuetudo teneatur et delectacōnis nimia libido vitetur. Inebriare alium ſcienter vt vſu careat racōnis in eius notabile detrimentum pcc̄n mortale eſt. De vicō luxurie. c. vij. Vxuriam ex gn̄e ſuo mortalē dicimus ꝓpter corruptionem gn̓atiue virtutis maiorem ꝙͣ nutritiue ac minorem eius ncc̄itatem. Et quia ꝯtrariat̉ huic precepto

Non mechaberis. ⁊ vt ꝑ bona mr̄imonij actꝰ iſte queretur excuſari. Conſenſus in delcācō nem luxurie circa obiectum ſibi ꝓhibitū eſt mortale pcc̄m. ſiue ſit in cogitacōe ſeu in verb̓ aut in viſu. aut tactū. aut nutibus. aut opera cōne. Quamobrem familiaritas magna hoīm carnalium mutuo. p̄ſertim ad nudū. qnͣtūcūꝫ ſint eiuſdem gn̓is aut ſexꝰ aūt diuerſe etatis ꝑiculo ꝓxima eſt. ideoqꝫ vitāda eſt. Graui tas pccōrū luxurie ex gn̓e ſic ordinatur. ſcd̓m grauiꝰ ⁊ minus gr̄ue. quanꝙͣ ex circuſtātijs poſſit eorum gͣuitas alit̓ variari. Beſtialitas cum brutis. Sodomia cū eodē ſexu. aut in va ſe non ordinato. Mollicies ſecū. Sacrilegium deo dedicatarū. Inceſtꝰ ꝑntum. Stupꝝ v̓ginū Adulterium ligatorū. Fornicacō ſolutorum. Luxuria gn̓aliter. Licitū eſt ſuam caſtitatē ſicut ꝓpriam vitā defendere. vim vi repellendo delcātio viri cum vxorē licita eſt cauſa ꝓl̓ cauſa reddendi debitum. cauſa p̄ſeruationis ab incontinentia ꝓhibita. Et ſi ſola delcācō q̄ ritur. infra methas tn̄ vinculi matrimoīalis ſic ꝙ extra non quere̓tur. neqꝫ ſit cū circūſtā tijs aliunde prohibitis. illud aut nullum aut tantum veniale pcc̄m eſt. Vxoratoꝝ alter peccare pōt moͣrliter in matrimonio. ſi cū detri mēto notabili ꝓlis ꝯcepte aut gn̓ande ſciēter

fiat vt tꝑe menſtruorum ſi extra vas ſi cū deſi derio abſentis quaſi preſentis. alteriꝰ non fui ſi principaliter ex cauſa aut ex fine mortaliter noxijs. Facilius eſt ſepe ab oꝑe carnali to talis abſtinentia ſicut in virginibus et vidu is ꝙͣ modeſte maritalem cōpulam exercere ſicut febris potu et ignis flatu et pruritus a tactu tandem magis ſuccendūtur. Quia cor pus ſacerdotis ſi vxoraretur eſſet vxoris ſa cerdos qui totus eſſe debet dn̄o conſecratus ⁊ expeditus a cura rerū familiariū et ſolutus legibus ciuilibus et orationi iugiter vacare racōnabiliter aſtringitur voto caſtitatis. De preceptis decalogi. c. viij. Iligere deum ſuper omnia. er toto corde. ex tota anima. et ex tota vir tute. quantum ſufficīt viatori ad ſalutem eſt taliter affici. ad deum actu vel habitu. ꝙ dei amiciciam. cuiuſlibet al terius rei dilectioni anteponit. Sic ꝙ pro nul la dilectione ſui vel alterius. caritatem vel let deſerere per tranſgreſſionem cuiuſcumqꝫ precepti d̓ini. Nemo ſcd̓m legē tenet̉ pociꝰ eligere annichilacōnem ſeu dampnationem eternam. ꝙͣ pecrare morlit̓. neutrū quippe pōt cligi licite ſtante legēde precepto hn̄de cai̓ta tis cumqꝫ neqꝫ ānichilacō ſtat neqꝫ dāpnacō

Propoſita alicui viatori iſta queſtione et ſimilibus. an cicius pateretur eſſe in igne per vnum diem. ꝙͣ pccō morli ꝯſentie̓. non tenet̉ circa hoc deliberare abſolute de altera ꝑcīum ſed teneat ſuſpenſum iudiciū ꝯſiderando fragi litatem ſuam. ⁊ fidendo in d̓ina miſericordia que vel non pacietur eum in talē tēptacōem incidere. aut ſi paciatur deus. faciet cū tēpta cōne ꝓuentum. vt poſſit ſuſtine̓. Propoſitis hmo: queſtionibus. qͥd homo facerēt tēpta cōne forti pn̄te. Aliud eſt optare et deſidera re illud qd̓ eſt melius. et iudicare illud eſſe eligibiliꝰ aūt minus fugibile altero. Aliud de liberare abſolute. ꝙ ip̄e ſic face̓t et ſic eligeret qm̄ primū eſt pie et fidelis aīe. ſcd̓m de p̄ſum pcōne ⁊ temētitate culpatur. Iurae̓ per deū qd̓ ē eū teſteꝫ veritatis adduce̓. ſit licite ȳmo meritorie. dū veritas ſubeſt. ⁊ reue̓ntia comi tatur. et pia ncc̄itas ex humana infirmitate conſurgēs impellit. Iurae̓ ī vanū eſt ꝓprie deum in falſitate. cuiꝰ eſſe teſtis nequit inuoͣ re. ymmodū ex deliberacōne fit. ſēꝑ eſt moͣrle Exigexe iuramenta ab hijs de quibus vehe mentior eſt preſumptio. ꝙ de oppoſito apud exigentes ꝙ deierabūt. et ad hoc ex delibera cōne induce̓. vix aut nunꝙͣ carꝫ moͣrli delicto niſi forſan qn̄qꝫ apud iudices quibꝰ ex offitio

ſic exigere nccē eſt. Neqꝫ neceſſe eſt neque vtile et ſepe criminoſum exigere iuramēta ab hijs qui queſtionantur in iudicō exteriori ec cleſiaſtico vel ciuili qnͣdo preſumi poteſt vehe menter ꝙ quidā deierabant et quando eorū iuramento nullatenus ſtatur. De re penitꝰ occulta que ſcilicet non poteſt ꝓbari teſtibꝰ duobꝫ. neqꝫ rem publicam ſcandalizat nullꝰ in foro exteriori licite poteſt ab alio inuito iu ramentum extorque̓. Quamuis ſemper non tamen pro ſemper obligemur cole̓ deum non ſolum mentaliter ſed etiam ſignis exterioribꝫ Illa tamen ſigna pro vai̓etate tꝑis ⁊ hominū poſſunt variari ſicut oracōnes genu flexioēs thurificacōnes ꝓſtrationes ⁊ preſētationes candelarū victiē et ſimilia. Signis exteriori bus nunꝙͣ bn̄ colit̓ deus qnͣdo illa vel neq̄unt̉ fieri bono animo vel ſcādalizāt ex ſimitudine ſui ad ydolattiam. aut aliā inhoneſtatē. que admodum fit ī inſanijs ſtultoꝝ apud multos ⁊ in iſtis delacōnibus baculoꝝ ꝑ mulieres ſa cris ornamentis indutas ⁊ q̄buſdl̓ ſimilibꝰ oīa p̄latorū ſollicitudo tene̓tur abrade̓. Ob ſeruatio ſabbati quo ad circumſtantias tꝑis ⁊ modis et loci ꝓ maxima ꝑte r̓licta eſt det̓mi nacōi p̄latoꝝ q̄ cōgnoſcit̉. tū ex eoꝝ inſtitutis tū ex ꝯſuetudinibus per eos legitiē tolleratis

de oꝑibus ſeruilibꝰ nō exercendis diebus dn̄icis et feſtiuis plus vt frequent̓ det̓minat conſuetudo loci ⁊ ꝑſonaꝝ a p̄latis tolerata q̄ alialex ſcripta Conſuetudo exercendi opera ſeruilia. hec ab iſtis. hec ab illis in diebus fe ſtiuis. tunc maxime dicenda eſſet corruptela qn̄ totaliter a ſeruitio dei. et a cultu feſtorū et maxime ab auditu miſſe reuocaret. qn̄ prete̓a hec ſeruilia magis ex cupiditate ꝙͣ pia neceſſi tate reipublice pertractantur. Ioci et alie recreationes corꝑales apud vulgus diebus feſtiuis. quanꝙͣ ſepius amixtas hēant malici as contra dei legem. non tn̄ ꝑ directū ecc̄iaſti cis obuiant inſtitutis. Oꝑa ſeruilia plerū qꝫ frcūoſius fierent. ſi non ea ꝓhibe̓t ecc̄ia ꝙͣ illa que vulgares in feſtis exercent. propterea p̄latorum intereſt attendere circa feſtiuitatū multitudinem ne ſit illa ad cumulū pcc̄i poci us ꝙͣ ad cultū. diligere ꝓximū ſicut ſeip̄m eſt velle proximo ea oīa que ſcd̓m r̄cām rōeꝫ homo vellet ſimiliter ꝓximū ſuū velle ſibi hec autē ſūt indiſpenſabiliter bona cai̓tatis ⁊ gl̓ie Quia bonis fortune ⁊ nature ⁊ gr̄cie ⁊ gr̄tis date pn̄t hoīes abuti in ꝑniciē fui vel aliorum non quilibet tenet̉ velle illa cuicūqꝫ proximo ſuo. ſed aliqn̄ non velle. qꝛ et ſcd̓nj reām rōeꝫ ita deberet homo velle. de ſeip̄o. Sic iudex cum

amore proximi necat ipſum aūt bonis ſpoliat Sic ingenium ⁊ ſciām ⁊ diuitie poſſunt deſide rari iſti vel illi proximo non adeſſe dum noci tura creduntur. Ante religioīs ingreſſum teneor prouidere ncc̄itati ꝑentum extreme ſi poſſum dum non aliūde patꝫ eis prouiſio nec excuſaret me religionis ingreſſus quin peccē intrando. et poſt introitum ꝓfitendo. Si tamē ncc̄itas illa non fit extrema aut patꝫ aliunde pro uiſio. non tencor pro iuuando exire religi onem iam profeſſam. Suꝑioribꝰ nr̄is quī omnes dici patres pn̄t obediēdū eſt de rigoe̓ in eis ſolis in quibus ſuperiores ſunt magis autam ei cuius auctoritas potior eſt attentis circumſtantijs ꝑſone tꝑis reipublice et vtili tatis in iſtis vt in concernentibus rem publi cam plus obediendum eſt principi ꝙͣ patri ſecus in re domeſtica. ꝓporcionabilit̓ de mō nacho reſpectu pape ⁊ Ep̄i ⁊ abbatis et princi pis tꝑalis diſtinctio locum habet. Quanto plures dilcōnis cauſe concurrūt circa aliquē ꝓximum vt eſt habitudo prelacōis ⁊ ſubiecti onis ad inuicem bonitatis ⁊ ratio cōgnitionis beneficentie conſorcij pr̄ie et ſimilium. tanto ceteris ꝑibus ille debet plus amari ⁊ p̄ferri tn̄ obligatio legibus cauta obſeruanda eſt Abinimico parato toͣlit̓ ſatiſface̓ de iniuria

ego teneor ſatiſfactioēꝫ ſuſciꝑe vel indulgere tamen verbū meū. aut ſocietatē ſolitam aut alia dilectiōis ſigna poſſum interdice̓ ad mei et ſui cautelam ⁊ non ad rancorē. Inimicū non paratū corrigi diligo qnͣtū ſufficit ad ſalu tem ſi ei nolo malū dāpnacōis. neqꝫ dampni tēporalis ꝑ iniuſta media. Inimico meo in corrigibili optare fas habeo. vt taliter ſibi ſit in anima vel in rebus. qualit̓ ſufficīt ad hoc ꝙ neqꝫ michineqꝫ reipublice iniuſtum dāpnū poſſit inferre. Iure naturali. vim vi repelle̓ licet. ſic ꝙ impetitus aliqͥs a qualicūqꝫ ꝑſonā cuiuſcūqꝫ dignitatis etiam papalis via facti et non hn̄s iuris remediū. fas habꝫ iniuriāti de fcō reſiſtere ſcd̓m qualitatē iniurie. ſcilicet quātum requirit̉ ⁊ ſufficit conͣ illū. ad ſui tuta mētum ab hac facti via. Caſus multi eſſe pn̄t. in quibus aliqͥs ſe gerens ꝓ papa ⁊ pro tali hītus ab ecc̄ia. poterit a ſubdito licite vel occidi vel in carcerari. vel ꝑ modum quendā appellationis ab eo. vel ſubſtractionis a ſua obedientia declinari niſi forte obſtare mōſtre tur conſtitucō aliqͣ non huāna ſolū. ſed d̓ina atqꝫ reuelata. huic naturali iuri preiudicans Nunꝙͣ ꝓ ſaluacōe vite aūt cuiuſcunqꝫ rei ſue licet alicui mortem alterius deꝑ ſe ſciēter via facti procurare. ⁊ maxiē illius qui nullaꝫ

infert iniuriam. Nūꝙͣ pro ſaluādo vitā ſuā corporalem ſūt innoxij via facti a ſe puniendi vt ſi non aliter euade̓ pōt aliquis ſe ꝑſequen tem ꝙͣ conterendo ꝑuulos viam obſidentes mors pocius eſt exſpectanda. Ita dum quis ē in extrema famis neceſſitate nō debet ab alio ſimilit̓ famelico panē nccāriū extorquere. N oī ſacramēto ſi de de ſacramētis. c. ix. ſit intentio actualis vel habitualis faciendi illud quod criſtꝰ inſtituit et ecc̄ia intendit n̓l agitur. Similiter ſi forma amittit̉ aut corrūpi tur et ſi materia debita aut ſi miniſter ydoneꝰ defuerit ⁊ hoc preciſe qꝛ aliquis ſciſmaticus eſt vel hereticus vel preſciſus et exconicatus vel degraclatus. non redditur impotens ad efficiendum vel conferendum ſacramenta niſi deſit aliunde vel poteſtas ordinis vel in tentio debita. vel materia vel forma. quanuis exercendo talia in caſibus prohibitis. grauis delicti reus teneatur. Fiat ſemper quod melius erit de poſſibilibus dum cirra ſacra mentorū miniſtracōneꝫ dubitacō aliqͣ ꝯtigeit aut ſuppleatur caute id quod amiſſum fueric ⁊ ſub quadam ꝯdicōne ſi nō eit illud iterādū Cerimonialia ſeu figuratiua legis antiō ante criſti paſſionem erant iudeis neceſſaria poſtmodumpro aliquo tꝑe licita ſꝫ inutilia

tandem vt̓ nūc obſeruantibꝰ. ⁊ ſpem in eis po nentibus mortifera. nec ab eis ſumendum eſt efficax argumnētum. ꝙ modo talia in aliquo ca ſu agere debeamꝰ. In caſu dubio vehement̓ an aliquis ſit vel non ſit baptizatus. vt ſi ſit expoſitus vel baptizatus in nomine xp̄i tantū aut alio tali dubio. iteretur baptiſmus ſub hac condicōne. Si tu es baptizatꝰ ego non te baptijo. Et ſi non es baptizatus. ego te baptī z0. In nomiē pr̄is ⁊ fi. ⁊ ſpūs ſci. Baptiſmū ſanguinis dat martiriū. et flamīs. cōtricō de pcc̄is aut ſatiſfactio gratuita? primus non re itcratur. alter ab obligacōne baptiſmi flumīs ſi facultas affuerit. non excuſat. Ea que ſūt de decencia ſacramētorum noͣbili. inſtituta et promulgata ab ecc̄ia. nec abolita ſunt per nō vſum. et ſi non ſint de ncc̄itate ſacramenti ad faciēdū id qd̓ intēdit̉. ſunt tamē de ncc̄itate precepti ad obligandū neſciēter ⁊ negligēter abſqͥ racōnabili cauſa dimittant̓. Forma in omni ſacramēto pōt corrūpi. aūt ꝑ addicōꝫ aut ꝑ ſubtractionem. aut variacōeꝫ. aut inter rupcōnem noͣbilē. quia modica non impedit Similiter addicō. ſubtractio ⁊ variacō. ſi neqꝫ trahant formā ad ſenſū aliū. neqꝫ in intellig bilem reddant. licet indiſcrete ⁊ culpabiliter fiant. ſacramentum tamē nō ānullāt. Hec

in baptiſmo ſunt de neceſſitate ſacramēti. Ai niſter. ydoneus. materia. q̄ eſt aqͣ elemētalis fluida ad dram luti ⁊ aquarum que ſūt artifi ciales. intentio actualis vel habitualis faci endi quod ecc̄ia intendit intingendo nō ſub inergendo ex aqua illa baptizādum aut eius ꝑtem principalem nudam. ⁊ ꝙ aliqͣliter cōſen ciat ſcꝫ actu vel habitu vel in ꝑentibus. dicen do ſimul hanc formam. Ego baptizo re in nō mine patris ⁊ filij et ſpūs ſācti. amē. Mi niſter ydoneus baptiſmi regulariter et extra caſum neceſſitatis eſt ex ecc̄ie precepto ſac̓dos qui p̄mittere habꝫ exorciſmos ⁊ catheci acōeet alia obſeruare q̄ in libris cōtinentur. Sed de ncc̄itate ſacramenti r̓quirit̉ ꝙ miniſter ſit viator ad excludēd̓ āgelos l̓ demoēs ⁊ ꝙ ſiml̓ poſſit intingere ⁊ verba ꝓferre. ad excluden dum macū a mutū aliū a ſe qꝛ nemo ſe bapti zat et intendens actualiter vel hītualiter qd̓ ecc̄īā intēdit etiam ſi nichil credat de effectu Baptizandus ydoneus eſt quilibet viator non baptizatus qui conſentit interpretatiue baptizari vel in fide parentum vel offere nciū eum vel eccleſie ſi nunꝙͣ fuerit capax rationis vt paruuli. Si autem fuerit aliqn̄do capax ra tionis et diſſenſerit continue baptizari aūt ſi nullomodo conſenciat. dum vtitur ratione

baptizari non debet. Secus ſi ꝑ ante cōſenſexit nec r̓uocauit. qꝛ p̄ſumitur ab ecc̄ia nūc ꝯſēſurſi rōne non care̓t. Baptizandū non eſt fas ꝯfiteri ſacramētaliter. cū baptiſmus ſit ianua ſacramentoꝝ. et de originali contricō actual̓ nequaꝙͣ exigitur. de actualibus vero ſufficit diſplicentia in gn̓ali abſqꝫ obice male volun tatis ꝓponentis actualiter ſe peccaturaꝫ. quo obice poſtea ceſſante baptiſmus efficaciam ſuam capit. Baptiſmus dimittit peniam ⁊ culpam ex integro. loquendo de pena debita pcc̄is. non ex cīuili inſtitucōne. vt ſunt irregu laritates et mortes pro delictis certis. loquē do p̄terea de pena debita per ſe. qꝛ penalitates huius vite debite originali per accn̄s manēt vt ſitis fames ⁊cͣ. quorum cauſa eſt pcc̄m ori ginale. ſine quo non veniſſent. Si paruuli infidelium baptizent̓. inuitis ꝑentibus in fide ecc̄ie. illi ſunt vere baptizati. nec debent reddi pntibus. ſi ꝑiculum timeatur. Similit̓ illi qui mētu inducuntur ad interius cōſenciendum baptiſmo. quanꝙͣ talia age̓. cōis vſus eccleſie non approbet. Baptiſmum flumis differre licet. qn̄ et vbi non apparet ſcd̓m veriſimiles ꝯiecturas ꝓxima mors. et ſꝑatur poſſibilitas ſeu congruitas maior. recipiendi in poſterum quo caſu. et ſi ſubito baptīzandus morietur

ſaluus eēt. Sacramentum cōfirmacōis ad robur inſtitutum tenet̉ qͣlibꝫ xp̄ianꝰ hn̄s vſū rōnis nō ꝯtempnere preſertī imminēte ꝑiculo ꝯfeſſionis xp̄i corā infidelibꝰ faciende. Euca riſtie ſacramētum duplicē habꝫ formā et ma teriam de ncc̄itate ſacramenti. Forma cōſecra cōis corꝑis xp̄i eſt iſta. Hoc eſt corpꝰ meum Et forma ſanguinis. Hic ē calix ſanguis mei aut hūic equiualens qd̓ dicīt̉ ꝓpter grecos Materia corꝑis xp̄i eſt panis de t̓tico pro maiori parte. Materia ſanguīs vinū de vite non tnͣſb̓atum in aliā ſpēꝫ vt in acētū. Cele bris conſuetudo et ordinatio ſuꝑior ī eis q̄ ad ſolempnitatē miſſe ⁊ gn̓alit̓ oīm ſacramētoꝝ ſpectant obligant ad nō ꝯtēpnēdū hmōi ꝯſue tudinem et ordinacōem qͣs lib̓ ſolēt hr̄e. obli gant p̄te̓a vt negligentia frequēs ⁊ craſſa fu giatur. Facta diligentia ſolita fiei in talibꝫ circa materiā corꝑis ⁊ ſanguīs. ſi ꝑ maliciā a̓ negligētiam mīſtri alit̓ oblatū fuit ꝙͣ debeat vtputa aqͣ ꝓ vino peniteat in oēꝫ euētū ſacer dos et ſi reus nō ſit ⁊ qd̓ obmiſſum eſt ſupple at vel emendet. preſertim vt integritas in ꝯfe ctōne ⁊ ꝑfectioē ē ſacramēti ꝯſeruet̉. diſcri men noui pcc̄i morlis in celebrando vitat̉. ſi ptꝰ diſcuſſionem ꝯſciē q̄ r̓gularit̓ ī talibꝰ hr̄i ſolet ⁊ celebraturꝰ nō hēat conſcientiā fixam

aut eque firmam ſicut de oppoſito. ꝙ ſit in pec cato moͣrli vel alio legittimo impedimento. vt eſt irregularitas. et hec vocatur certitudo mo ralis vel ciuilis. ꝙ homo ſufficient̓ probatus eſt. Exiſtente caſu quo homo poteſt celebr̄ re licīte. et a celebracōne licite deſiſtere. lauda bilius eſt ceteris paribus celebrare. tum quia opus de ſe priuilegiatum eſt ⁊ frcūoſū. tum qꝛ a nobiliori virtute procedit celebracō que fit ex amore. ꝙͣ omiſſio que ex timore generatur Laudabilius eſt. ꝙͣ oppoſitum ceteis ꝑibus et ceſſante legitimo impedimento cottidie ce lebrare. Pollutio nocturna tollens ſuffi cientem deuocōnem. recollcīonē ⁊ reuerētiā ad ſacramentum. eo ꝙ aīa magis inde ebes ⁊ carnalis effecta eſt. impedit a celebratione ꝙͣ diu talis carnalitas et ebetudo r̓gnauerit niſi caſu neceſſitatis vrgente vt ſi ſacerdos ſit vnicus ⁊ miſſa parrochialis fuei̓t celebnͣda Homo qui ꝓpter habitus virtutū et facilē ſui recollcīonem vel aliunde manet deuotꝰ ad ſacramentum. et reueres ptꝰ nocturnā pollu cōnem non videt̉ per eā impediri qn̄ celebret die ſequenti cōfeſſione tn̄ in oēm euētū prece dente. qm̄ nolle ſordes corporales impediūt niſi pro qnͣto vel ſunt pccā vel ſunt in horrorē ⁊ ſcandalū aſſiſtentiū. vel deuocōem debitā

tollunt. Vir enim leproſus ⁊ vir mēſtrua paciens a celebratione ſecreta non arcentur In omni adoratione ſacramenti altaris ſubintelligitur condicio iſta vel ſimilis ſi con ſecratio rite et debite ſcd̓m inſtitutionem xp̄i fuerit celebrata. Ac ꝑ inde adorans alienꝰ eſt abydolatria quamuis celebras ⁊ nō ꝯſecrans eēt in culpa. Apparente figura circa ſacramē tum. Alia a figua̓ ſolita panis ⁊ vini. Nō ꝯu̓e nit ſacramentum ſumi ſb̓ illa forma neqꝫ ſine ꝯdicōne implicita vel explicita debet adorari Poſitis pluribus hoſtijs ſuper altare ſi ſacerdos intendit gn̓aliter omēs conſecrare ille conſecrate erunt. Si tantum duas ex illis quas determinate ſignat ille due ſūt tātūmō conſecrate. Si illas duas intentio ſua non de terminat nichil ibi cōſecrat̉ obſtante ꝯfuſioē intencōnis ꝓpter quam iſta nō magis ꝙͣ illa pōt dici conſecrari. Regulariter vituꝑabile eſt ⁊ ſepe criminale ꝙ ſacerdos a celebracōe et catholicus habens vſū rōnis ab eucariſtie ſuſceptione totaliter abſtineat. Illi pue ri ſunt ydonei ſuſcipere eucariſtiam ⁊ ad hoc ligari videntur ſemel in anno qui ſecundum leges cenſentur habiles ad nubendum po teſt quoqꝫ deuotio etatem hanc preuenire ſicut in quibuſdam etatem ſupplet malicia

Audire miſſam integram eſt de obſeruāti one ſabbati. hoc eſt dieꝝ feſtoꝝ ꝓ tꝑc legis euāgelice niſi per impedimētū legitimū aliqͣs ſe tueatur. tale vero impedimētū ſcd̓m loca ⁊ tꝑa et etates et ꝯſuetudines varie iudicatur Obligatum celebrae̓ ꝓ quolibꝫ duoꝝ vnā miſſam. non abſoluit vna celebracō. vna q̄p pe miſſa virtute oꝑis operatī. ex quo finiti va loris eſt. non tm̄dem tollit de pena. nec tantū redimit quātū due. In anniuerſarijs ecc̄ia ꝑ vno p̄cio ſue fuſtē rum ⁊ recepcōne miſſaꝝ tacōnis et in ſimilibus. int̓p̄tacō viri ſapiētis locum habꝫ. Alioqn̓ non videtur. quō ſex aut ſeptem anniuerſaria ī ecc̄ijs cathedralibꝫ lici te ſimul eadem die iūgerent̉. Obligatū ad ſubſidia ſpūalia. tutum eſt dirige̓ intencōneꝫ ſuam ad deum. ſic ꝙ dignet̉ diſꝑtiri de valo re ſacramentoꝝ vel ſuoꝝ bn̄ficiorū qualiter ⁊ qnͣtum videt ſe apud benefactores eē ꝯſtrictū Caritatis maioris eſt ſpiritualis elemoſiā q̄ gratis diſtribuit merita ſua ſatīſfactoria ad liberacōnem animarū ꝙͣ elemoſina corꝑalis Et quāꝙͣ talis non inde minus hiturus ſit de premio eſſenciali. tardiꝰ tamē inde de ꝓprijs pcc̄is ceteris paribus ſatiſfacit. Falluntur plurimum hij qui potentes aliunde viuere obligant ſe ex bonis eccleſiaſticis vel alijs ad

ſatiſfaciendum pro alienis delictis cum hoc cedat in retardacōnem ſatiſfaciēdi ꝓ ꝓprijs et hec ſola radix improbare beneficioꝝ plura litatem ſufficeret. Expediēs videtur vt nul la excōicationis ſententia ferretur de facto a iure vel iudice neqꝫ pro pn̄ti neqꝫ pro futuro niſi pro manifeſta contumācia qua ſe mōſtra uit aliquis non paratū audire ecc̄iam. Aliter qualit̓ habetur ſicut ethnicus ⁊ publicanꝰ ſi audire ecc̄iam paratus non eſt. Expediens videtur vt nullꝰ tene̓tur aliū vitae̓ qnͣtūcūqꝫ excōicatum a iure niſi poſtꝙͣ a ſuo iudice fuit denunciatus eſſe talis. Siquidē in oī caſu alio videtur poſſibilis excuſacō ⁊ interp̄tacō eoꝝ q̄ aliquis cōmittit vn̄ excōicari dignꝰ ē ꝙ nō de beat cuitari a ꝑticulari perſona ⁊ hoc tolleret magnam in politica ꝯuerſacōe ꝯfuſionē. Ex pediens videtur ꝙ oēs ſentētie excōicacōis la te ſententie et iure ſcripto qͣꝝ vſus nullus eſt aut plus obeſt ꝙͣ proſit exp̄ſſa r̓uoͣcōne tā in proiuncijs ꝙͣ in dyoceſibꝫ ⁊ ī ecc̄ia vniuerſali caſſarentur. Expediens videt̉ inſtitucō aut iam inſtitutoris talis interp̄tatio vt ſolus ex cōicatus aūt ſuſpenſus a iudice ⁊ ꝓ talidenū ciatus ꝯtrahere dice̓tur irr̓gulaitatē immiſcē do ſe ſacramētis ⁊ quod ſolꝰ talis a poteſtate abſoluendi in foro conſciē ſpoliatus cenſeret̉

Scrupulus enim a ſubditis vix aliter aufeibi lis preſertim ī materia ſacramētalis ꝯfeſſioīs hoc auferret. Expediēs videt̉ vt nulla ſentē cīa excōicacōis ferrētur niſi ꝓ ꝯtumacīa facta in rebus pure ſpūalibus vt vbi tranſgreſſio verget manifeſte in diſꝑſioneꝫ fidei ⁊ ſuo ſpū alis libertatis. Non enim debꝫ vt videt̉ gr̄uioꝫ eſſe in foro exteriori punicō tranſgreſſionis q̄ dapnum fuerit illatum. Expediētius eſt in multis defectibus illos vel tollerare vel ad bonum finem ordinae̓ ꝙͣ ꝑ fulminacōes ſentē ciarum ⁊ ꝯdēpnacōeꝫ aut ꝑ p̄dicacōes rigoro ſas eos conari funditus extirpare vt de ence nijs prima die āni de capellanis mercēnarijs De penitentia. c. x. et ſimilibus. Iuina lex. et non ſolum conſtitutio obligat ad confeſſioneꝫ ſacramenta lem poſt peccatum actuale vt fiat ſe mel ante mortem. Hec concurrere ſimul tꝑe ad iuſtificacōnem impij neceſſe eſt que ſunt. infuſio caritatis. expulſio culpe. con uerſio liberi arbitrij in deum. ⁊ peccati deteſta cio. Homo non ſemper tenetur immediate confitei̓ ȳmo nec ꝯteri nec peccatum ſb̓ pena noui pcc̄i mortalis. dat enī ſpaciū penitentie deus. quale ſcit fragilitati nr̄e ſufficere ⁊ illud qnͣtum ſit in omnibus gn̓alis regula diffinire

nulla pōt. Obmiſſio in concernentibus con feſſionem ſicut in alijs actibꝰ preceptoꝝ. non vocatur obmiſſio niſi ſit reſpcū actus pnͥcipa lis dum deberet fici ⁊ nō r̓ſpcū circumſtācīaꝝ q̄ vel an̄cedunt vel cōmittant̓ vel ſubſequum tur. alioquin obmiſſiones in vnā obmiſſione numerarentur nifinite. Omnis ꝯtricō inclu dit confeſſionem in actu vel in habitu aūt in ꝓpoſito vel ī voto eam vero fieri actu ceſſante impedimento alio quadruplex caſus cōtinet Primꝰ inſtitucō ecc̄ie ſemel in anno. ſcd̓s ſuſ cepcō cucariſtie vel celebratio et ſacramētoꝝ aliorum ſuſceptio ſcd̓m quoſd̓. terciꝰ ꝑiculū mortis veriſimiliter imminētis. quartꝰ cōſciā ꝙ alias non hēbitur oportuītas pccā cōfitēdi In r̓cordacōe pcc̄i moͣrlis dū miſſa iā ꝑueīt vſqꝫ ad hoc vt cōmode ſine ſcādalo deſeri vel interrumpi nō valeat aut dū ſacerdos alius deeſt ⁊ vrget ncc̄itas ſufficit cōtricō includens ꝓpoſitum ꝯfitēdi. Circūſtantiaꝝ qͣdruplex eſt dra. q̄dam imꝑtinentes q̄dam minuētes quedam aggrauantes. quedā in aliam ſpēm tnͣſmutantes. Et hec vltime non ſolum ſunt circūſtantīe ſed pccā. Ideo ſūt de ncc̄itate ſb̓ expreſſione confitende. primas non expedit dicere. nec ſcd̓as regularit̓. tercias exprimere ſepe vtile eſt. et qn̄qꝫ ſcd̓m quoſdam neceſſe

Circumſtantiarū expreſſio in ꝯfeſſioē talis vel in talibꝰ verboꝝ circumlocucōibꝫ expreſſa ſufficit ꝑ quam ꝯfeſſor de magnitudiē pccōrū eius qui confitetur ꝓ abſolucōe ⁊ penitentia diſcrete conferendis inſtruatur Expedit nō nūꝙͣ circumſtātias de articulaciꝰ vel inquire̓ vel dicere. tum ad verecundam huīliacōnem confitentis. tum ad eius quietacōꝫ poſtmodū magis hn̄dam ꝙ oīa dixei̓t. tum qꝛ circūſtan cīe multe quas eſſe nullas aut veniales arbi trabatur cōfitens pccā ſua morlia. tum deniqꝫ ex hoc ꝙ vna circūſtantia habita. cōfeſſor de alijs coniecturat quas ꝯfitēs pudore preſſus celat. Cognito de ſtatu eius qui conſitetur qn̄qꝫ nocet plurimū nimiū ſuper circūſtāciaꝝ ꝑticularitate interrogacō p̄ſertim in peccatis carnalibus. tum ne confitens verecundia mō tus qn̄qꝫ mentiat̉ et pueri ⁊ puelle et hoc in hijs qui non eſſent ncc̄ia dici. tum ne ſcanda lizentur et inflāmēt̓ in noīacōe pccōrū prius cognitorum. ꝓpterea diſcretio maxiā re quirit̉ et ſemper a gn̓alioribus int̓rogacōnibus ad ſpēaliores gradatim ⁊ ſenſim cōueniet inuo candaqꝫ manus eius quo obſtetricante edu citur coluber tortuoſus. Secretum ꝯmiſſum fidei alterius celare eſt de ture naturali. hoc enim rōnabilit̓ quilibꝫ ſibi vellet fieri et alter

ſocialis conuictus deꝑiret multo amplius fi gillum ꝯfeſſionis ſecretū eſſe debet ⁊ nullo ca ſu ſigno aut verbo reſerandū. Confitens debet regulariter in peccatoꝝ ſuoꝝ explicacōe celare cōplices ſuos. niſi dum aliter confiteri non poteſt ſicut in inceſtu cū mr̄e vel vnica ſorore aut niſi ſic dicat et apud talem ꝙ r̓ue latio debeat prodeſſe non obeſſe eis qui dete guntur. Quo caſu n̓lominus magna cautela requirit̉ apud confitentem ⁊ confeſſorem ne zelo proficiendi indiſcreto fallant̓. Omnia ad confeſſionem ꝑtinētia vt penitētia iniūcta ⁊ interrogationes facte ⁊ cete̓a nō inducētia ad malum ſūt de cōfeſſionis ſecretō ꝓpter qd̓ peccant ſi nō excuſat eos ignorātia illi q̄ peni tentias ſuas et ea q̄ ſacerdos eis dixit paſſim dicunt et qͥ etiā ſuꝑ hoc inqͥrūt qm̄ talia ꝑ in directum cauſant aliqn̄ irriſioneꝫ ſacerdotis aut ꝯfeſſi culpam. Qui ſeduxit alios ad pec catum tenet̉ ꝓ poſſe eos poſtmod̓ ad viā veri tatis reduce̓ non minꝰ ꝙͣ de dāpno tꝑali illa to. Sic de infamacōne ⁊ ſil̓ibꝰ et hoc debꝫ cōfeſ ſor induce̓ ꝯfitētem. Cōfeſſus nolēs pcc̄m ſuum r̓uelal̓ ꝑ ꝯfeſſorē ſi petat̉ illud exͣ ꝯfeſſio nem detege̓ neqꝫ tn̄ adhuc ē tutū ꝯfeſſori illd̓ onus aſſume̓ ſi remediū poſſit alit̓ incōmodū adhiberi. Nullus ſemel rite ſacramentalit̓

abſolutus ſuper vno crimiē. pōt niſi de ꝯſenſu ſuo libere obligari ad amplius cōfitendū. Sꝫ ſit oppoſitum in qͥbuſd̓ regioībus aut caſibꝰ inſtitucōnis poſitiue quibus homo ſponte ſe ſubdit et hoc facīiunt. Si cōfeſſor veīſil̓iter p̄ſumatur ſollicitare aut ſollicitari ad peccata vtputa ad lubricitatem ꝑſona hoc timēs debꝫ ab illo ſi ſit ſuus curatus pete̓ licentiaꝫ alteri confitendi. quā nō obtenta pōt n̓lominꝰ altei̓ cōfiteri ⁊ abſolui. de ſtatu eoꝝ qui confeſſi ſūt tucius eſt vt confeſſor nichil dicat neqꝫ ad vi tuꝑium ſicut cōſtat neqꝫ ad laudē ne inde con feſſi ſuperbiant ne p̄te̓a ipſi ⁊ alij ī ypocriſim ficte confitēdi dilabant̉. Iudex coge̓ volēs ad reuelacōnem confeſſioīs pccāt et tenetur p̄ſb̓r ſibi nō reſponde̓ aut dicere hoc non eſſe de foro ſuo. ꝙ ſi opponat̉ qm̄ tacendo et non negando notare videtur ꝙ confeſſus ſit in culpa. Rn̄dendum eſt ꝙ ſacerdos aliter agē nō poteſt. Ideo nullū ſcandalū ſuo vicio depu tatur. Pccōri ꝙͣuis non ſufficienti penitēti vt qꝛ ꝓpoſitū habꝫ actuale peccādi in futurū vtile eſt confiteri et abſtinentias certas reci ꝑe cui tamen confeſſor expreſſe iteꝝ et iterum ꝓteſtetur ꝙ neqꝫ abſoluit̉ neqꝫ pōt neqꝫ peī tentie tales aut talis confeſſio cundē liberant qnͥ iterum eadē pccā cōfiteri teneat̉. Aicior

eſt opinio pro pccōribus dicens ſufficere ad abſolucōnis ſacramentalis fructuoſam ſuſce pcōnem ꝙ cōfeſſus non habeat actuale ꝓpoſi tum peccandi hoc enim dicunt eſſe non pone̓ obicem. ſed alia ſententia ꝙ requirit actuale ꝓpoſitum poſitiuum nō peccandi in futurū ꝓ babilior eſt atqꝫ ſecurior. Virtute clauium ⁊ meriti xp̄i dantur in qualibꝫ confeſſione ſa cramentali indulgentie ſed quante nouit deꝰ ſit etiam vt attritio minus ſufficiens fiat in confeſſione contritio. Soli actu confeſſi de peccatis ſuis capaces ſunt indulgentiaꝝ ſuaꝝ que dantur vere penitētibus et confeſſis niſi dicatur ſufficere eſſe in gratia et mēbris ecc̄ie et ita ly confeſſis ibidem ſumit̉ pro confeſſioē in ꝓpoſito vel in voto. dies indulgētiarum referuntur ad penitētias ꝓ vita hac iniūctas ſic enim textꝰ ſonat videt̉ tn̄ ꝙ iniūctio gn̓a lis q̄ bene fieri ſolet vt oīa boͣ faciēda cedant in remiſſionem ꝓſit in hoc et ſufficiat vbi etiā penitentia papalis totidē dies ꝙ ſonāt indul gentie neqͣꝙͣ iniuoxiſſeꝫ. Indulgētias non c̓cipit ille q̄ non porrigit manꝰ adiutrices iuxͣ ꝯtētum bullaꝝ et ita diues melioris ꝯdicōnis eſt quo ad aliqua ꝙͣ religioſus et mendicus Claue ſacramentali non noͣbiliter e rrante in impoſicōne penitentie cōfeſſus ꝑ illā pnīaꝫ

ſi fecerit abſolutus eſta pena etculpa virtu te conpromiſſioīs cuiuſd̓ liberal̓ et arbitrͣrie dei et pccōrum in ꝑſonā ſacerdotis. Tucīꝰ ē cum ꝑua penitētia que ſponte ſuſcipit̉ et veri ſimiliter adimplebit̉ duce̓ cōfeſſos in purga torium ꝙͣ cū magna non implenda p̄cipitare in infernum. Kēnuens penitentiam in hac vita ſtulte facit. nlominus abſoluendus eſt ſi hoc non ex infidelitate qua credit non eſſe purgatorium aliud in hoc faciat. Sed l̓ ꝓpter tēritudineꝫ corꝑis aūt infirmitatem aut pau pertatem vel aliud ſimile nulli inuito iniūgē da eſt penitētia publica pro pccō ſecreto ſecꝰ de publico. Similiter nullus ꝑ caſtigationem ſcandalizandus eſt publice pro pccō occulto ſecus pro publico vbi ſi ſcandalizetur pccōr ſcandalum illud non imponenti ſed ſibi qui meruit imputetur. diuiſio cōfeſſionis ſi ad ypocriſim aut pro nimio pudore fiat impedit veritatem abſolucōis ſecus vbi auctoritas ſu ꝑioris in caſibus reſeruatīs et bona fides ſim plicium hoc faciūt et excuſant. aut vbi ꝯfeſſor forte p̄ſumeretur ſcandalizai ex pccō confeſſi et non hēretur pro tūc cōfeſſor alius ſecretus cui abſqꝫ probabili ſcandalo pccā oīa reuelai poſſet aliqua tamen poſſent. Videat tamen quilibet ꝙͣ rōnabilit̓ ꝯſcīaꝫ ſcādali ſibi fingit

dum neſcit confitens de quibuſd̓ actibus an fecerit illos aut qͣ intencōe ⁊ quomō feceit vt ſepe ꝯtingit dicat ſub condicōne ſcrupulos ſuos vt ſic neqꝫ mēciatur neqꝫ abſolucōne de fcaudetur. Curatus obligatꝰ ꝑrochiano ſe mel in anno dare eucariſtie ſacramētū tenet̉ ei dare ſi petāt publice qnͣtūcūqꝫ ſciat̉ nō pe nitere niſi cauſa refutacōis fucit nota vtpote excōicatio publica vel pcc̄m notoriū de qͥbus non ſatiſfecit publice. Secꝰ p̄te̓a de ſacerdote inſecreto vel qui non tenet̉ miniſtrare vel pro tꝑe quo ad hoc nequaꝙͣ obligatur. Forma abſolutionis ab excōicacōne iſta eſt q̄ debet pͣ mo fieri. Ego abſoluo te a ſentētia excōicatio nis et reſtituo te ſacramentis ecc̄ie. In nomiē patris ⁊ fi. ⁊ ſpūs ſcī. deinde ſequit̉ abſolucō ꝓ pcc̄is ſi in excōicacōe pcc̄m includet̉ iiccārio ꝯfitendum ſacramētalit̓. Ego abſoluo te a per catis tuis In noīe p. ⁊ fi. ⁊ſ.ſ. amē. Tuciuſqꝫ eſt in iſtis formis nͥl immiſce̓. Materia ſuffi ciens in ſacramēto ꝯfeſſioīs eſt hō pccōr cōtri tus de pcc̄is ſpōte ſubiciens ſe ſuo ſacerdoti q̄ ſubiectō non eſt ꝓprie iuriſdcōis. Alioqnͥ pa pa nulli ꝯfiteretur ſꝫ eſt volūtaī̓a q̄ pōt n̓lomi nus impediri vel artai̓ ꝑ ſuꝑiorē vt nō qͥlibet pccōr cuilibet ſacerdoti poſſit ſe ſubicere pro pccō. Ep̄s nō minꝰ hꝫ auctoritatē cōſtituendi

coadintores confeſſores in ſua dyoceſi ꝙͣ cu ratus in ſua parrochia. Caueat tamē ep̄s pt̄ bare ecc̄iaſticā ierarchiam tollendo dircē vel indirecte poteſtatē curatoꝝ abſqꝫ culpā eorū vel cauſa manifeſta. Confeſſio ficta reite rari ex integro debꝫ ſcd̓m ꝓbabilioreꝫ opīoēꝫ ꝙͣuis durioreſt ꝙ non habet effcm̄ ſuum poſt mod̓ ceſſante fictioē ſicut baptiſmꝰ et hoc qꝛ penitentia reiterabil̓ eſt non ſic baptiſmꝰ cum etiam qꝛ nulla ibi abſolucō ſacramētalis fuit ſed pocius noui pcc̄i addicō. Non eſt fictio ſi pccōr dicat omīa quoꝝ actu recordatur ꝙͣuis non oīm recordatur ſed eſt fictio dū ſcienter celat aliquid aut in ꝓpoſito peccādi ꝑſeuerat aut ſcit et ſcire debet ꝙ a tali non pōt abſolui Penitentiaꝝ alia eſt recōcilians qͣlis fieri nequit niſi ī graciā. Alia eſt ſatiſfaciēs vel ex ſoluens qualis fieri poteſt extra gracīam ſic ꝙ illius iteratio ncc̄iā non exiſtit ymo et talis ſolucō reſpectu qͣrūdā penarū tꝑaliū debitarū forte poneretur in inferno. Satiſfactionem ꝓprie vt talis eſt oꝑantur ſola opera penalia que ſcilicꝫ voluntas naturalit̓ refugit ⁊ hinc penam habēt iuſte equidē vt pcc̄m volūtariū inuoluntaria pena rediniat̉. Per omīa ſpū alia qualia ſūt ꝯtēplatio ⁊ amor dei poteſt fiei ſatiſfactio. tum quia annexa eſt pro ſtatu iſto

fatigatio corꝑis tū quia contra ꝓpriaꝫ inclina cōnem ꝯmodi intellectus ⁊ volūtas abnegar ſe in obſequium fidei ⁊ caritatis. Vnū pro altero poſſe ſatiſfacere concedit liberalitas dei dum cauſa ſubeſt vel ex impotentia illius pro quo fit ſatiſfactio vel de mandato ſuo et cari tate ſatiſfacientis vel ſuꝑioris auctoritate ta liter ordinātis. De mr̄imonio. c. xi. Vnſenſus mutuus exp̄ſſus ꝑ verba de pn̄ti quo tnͣſfertur pro ꝑpetuo cor pus viri in ptātem mulieris et econͣ ⁊ in eis ꝓpinqua. ꝯiunctio talis ordi nata cauſat mat̓moniū. de Iure naturali ⁊ diuino limitatur conſenſus ad certas ꝑſonas cum certis circumſtantijs ⁊ quitꝙͣ aliter fuit attemptatū poteſt illud inualidare ſuperior auctoritas. Votum ſolempnizatum per fuſ cepcōnem ordinis velreligionis non magis ex natura ſua videtur dirimere mat̓monium iam contractum ꝙͣ ſimplex ſed hoc prouenit ex excleſie conſtituto maxime cū in illo diſpen ſare poſſe papam probabilis ſit opinio. Marrimonialis coniuctio vnius mulie ris cum pluribus viris repugnat Iuri natu rali non econtra quoniam corpus viri plus valet pro quanto plures fecundare ſufficit et Ita olim pluribus licebat fungi vxoribus

Prima tn̄ in hoc ꝯſentiente cui corpus vir iam cōceſſerat in ſuum ius. Nūc aūt ad ſtatū primeue inſtituconis reduxit xp̄s mr̄imoniū vniꝰ cum vna. Votū ſimplex caſtitatis nō dirimit mr̄imonium iam cōtractum pccāt tn̄ qͣ vouit dum pͥmo cōtrahēdi volūtatē habuit voti contrariā nō aūt poſteadū reddit debitū vt eſt concors ſentētia ſed negant peticōnem debiti poſſe fieri ſine fractioē voti. cuiꝰ oppoſi tum ex eo videtur verū. quia votū nō cadebat dircē niſi ſuꝑ hoc. ꝙ eſt nunꝙͣ ꝯtrahere. ⁊ non ſuꝑ hoc ꝙ eſt nunꝙͣ ꝯmiſceri carnaliter alteri Alioquindum nūc ꝯmiſcet̉ etiam reddendo debitum reus efficitur voti fracti. Alioqnͥ p̄te rea eēt ſors talis ꝯiugij nimis dura. Re ligioſus profeſſus aut ſacerdos vtentes cō pula carnali preter mr̄imoniū et ſi grauiſſiē tranſgrediuntur mandatū dei non tn̄ vidētur voti fractores. Votum quippe eſt ſolū ꝓprie de re alias licita qualis nō erit exͣ mr̄imonial̓ cōiunctio. Iſta ꝯcluſio licet apud ſimpliciores videatur extrema tamē apud intelligentes quid nomīs voti eſt clara. votum quippe ſo lum ſit de oꝑibus ſuꝑerogacōnis ad q̄ qͥs ali as non tenebatur. Sic religioſus ꝓprie loquē do vouet ꝙ nūꝙͣ vxorabit̉ qd̓ antea licebat illi. Nullus autē ꝓprie dicit̉ vouere ꝙ nunc

fornicabit̉ aut adulterabitur quia ex p̄cepto ad hoc iam omīs homo obligatur. vir et vxor nequeunt abſqꝫ mutuo cōſenſu voue̓ caſtitatem ymmo nec virtute voue̓t ſe nunꝙͣ petiturum debitu ab vxorē cum ꝓpter verecun diam petendi ip̄a in deterius labi poſſit. Spō ſaliaderimuntur vel mutuo conſenſu cū aucto ritate ſuperioris vel ſi altera perſona interim fornicata fuerit vel ꝑ votum ſolepnizatū per quod mr̄imonium eſſe contractū non tamen carnaliter conſummatum poſſet infra duos menſes ſolui. Contrahens ficte in foro ecc̄ie quandocumqꝫ carnalis copula ſubſequatur eadem fictione remanente non coniungitur mat̓monialiter conpelletur tamen ab ecc̄ia in foro exteriori tanꝙͣ ſi vetum fuiſſet matrimo nium habeatur. decus in interiori cuius eſt conſilium vt potius omēs ſententias eccleſie tolleret ꝙͣ peccato conſentiat. Poteſt tamen nouo conſenſu adhibito fictum matrimoniū ſi nil aliud obſtiterit in verum commutare. Perſona inducta per metum cadentem in conſtantem virum ad conſenciendum in terius in prolatione verborum matrimomali um. vt quia non vult mentiri. Poteſt poſt modum matrimonium dirimi tanꝙͣ nullum ſed de ſeductione per blandicīas non ita

Impedimentū perpetuū ī altro ꝯiugiū ꝑ qd̓ neq̄unt ſe mutuo carnalit̓ cognoſce̓ impedit matrimoniū iam ꝯtractū. Nulllus cōiugiū tenetur redde̓ debitū in det̓mentum notabile ⁊ certum ſui corꝑis vel fetus naſcituri et ſcd̓m hoc cognoſcitur qn̄ leproſis vel pregnātibus aut menſtruatis aut furioſis aut ypidimia tis et ſimilibꝫ caſibꝰ r̓ddi l̓ nō debitū oporteat Tempꝰ ⁊ locꝰ ſacerno vidētur excuſae̓ qnͥ alt̓ ꝯiugiū teneat̉ alteri petēti reddere. Petēt tn̄ qͣdā amicabili moīcōe de nō exigēdo exhor tetur ſeu inducat̉. De extreā vnctōe. c. xij Xtrema vnctio habet materiaꝫ et for mam in libris ſuis exp̄ſſam et obligat non cōtempne̓ dum finis vite ſecundū probabiles ꝯiecturas ꝑ infirmitatē exſpectat̉ que prete̓a reiterari poteſt ſimili cauſa rurſus veniente. Extrema vnctō rite ſuſcepta del venialia ymmo videt̉ ꝙ abſoluit ab oī culpa cōiuncta peticōe r̓cipiētis ꝙ ab oī peā libe̓tur tū virtute ſacramēti tū qͣ petit pie ꝑſeue a̓nter ꝓ ſe ⁊ iuſte. de ſacr̄mēto ordinis. c. xiij. Rd̓ inis ſacramentum plures formas habet plureſqꝫ matelas ȳmo et ſacer dotium duabꝰ formis cōplet̉ vna qua datur ſibi ptās ſuꝑ corpus xp̄i verum. Altera qͣ datur ſuꝑ miſticū. qd̓ ſi fuit defectꝰ l̓ dubiū

in aliquo pōt illud ſub cōditione caute ſupplel De poteſtate pape. c. xiiij. Lenitudo iuriſdictōnis reſidet apud pa pam ⁊ in alios ſecundum eius det̓mina cōꝫ diriuatur. Attēde̓ tn̄ debꝫ ſibi eē illā ptātem non in deſtructioēꝫ ecc̄ie datā ſed cius edificacōnem. Si papa diceret̉ dn̄s oīm in ſpūalibus qd̓ conſtat et in tꝑalibus qd̓ alij negant. n̓lominus dotacō ecc̄ie ī iuriſdictōibi et dn̄ijs ꝓprietarijs tꝑalibus ⁊ exercicium in illis neqꝫ eſſe de iure naturali neqꝫ eidem re pugnare videntur. Nam criſtꝰ neqꝫ exercuit talia dn̄ia neqꝫ ꝑ expreſſum ſucceſſoribꝰ ꝓhi buit ſed reliquit poteſtatē eorū diſcretioni ꝓ varietate tꝑis et deuotione xp̄ianorū ſic vel ſic exercendi. Papa non pōt ꝑuerte̓ ordinē yerachicum. vniuenſalis ecc̄ie ſic qm̄ in mul tis caſibus lice̓t eidem reſiſte̓ in facie et dicere cur ita facis vtpotein exempcōnibus mani feſte nociuis. Et ſi prelatos et eccīas ſibi ſub ditas onorare ſumptibus intollerabilibꝰ vel libertatibus penitus ſpoliare contendere. Expliciunt concluſiones de diuerſis mate rijs moralibus vtiles valde poſite per mgr̄m Ioh̓enigerſon doctorē theologie eximiū ac cācel. ecc̄ie btē marie pariſien̄. lIDES. IID SIMDI. BIELHOTIEAI DOSSEIDOXI