¶ Incipit libellus quidā editus a domino bonauentura ſeraphico doctore ſacroſancte rōne eccleſie Cardinali digniſſimo qui ab eodem Gentiloquiū ſiue Tentilogium intitulatur. opus litet paruum tamen ꝑfructuoſum 3 T ¶ Ece deſcripſi eam tibi tripliciter ī ce gitacionibus ⁊ in ſciencia vt oſtende rem tibi firmitatem et eloquia veīta tis. reſpondere ex hijs illis qui miſerunt te Prouerbiorum. vite ſimo. Informans in hijs verbis rum qui intendit ad preditacionis offi cium promoueri: quatuor innuit ſtudioſo diſcipu lo videnda. ſcilicet in quo eſt ſemper ſtudendum. quia ad diſcrecionem boni in trina tradicione: di cns Ecce deſcripſi eam ſcilicet ſatram doctrinam tripliciter. quia ad diſcrecionem boni et mali īfermaui racionalem. ad erettionem mali animam iraſcibilem. ad dilectionem boni excitaui concupi ſcibilem Item tripliciter dottrina ſacri canonis ē deſcripta. quia preter litteralem ſenſum tribi mo dis creditur exponenda. ſcilicet Tropologice ſiue moraliter. Allegorice. et Anagogite. Tropologia ſiue moralis eſt quando per illud quod factum eſt datur intelligi quod faciendum eſt. Allegoria eſt quando per illud qued factum eſt aliud indicat̉ ſcꝫ qd̓ credendum eſt. Anagogia eſt qͣſi ſurſum ductio LIDEUO STADT. BIELDOTHEX DIISSELDORI

quando per vnum factum intelligendum eſt illud quod deſiderandum eſt. ſcilicet eterna filicitas betorum. ¶ Secundo de quo eſt conferendum. quia de audita lectione quia addit. in cōgitacionibus et in ſcientia: vt cogites que audiſti. et frequenter intellectum cogas ad ruminationem. id eſt audita et rumninata apprehendas per cognicionē. ¶ Ter cio qͦd proponendum in preditacione. quiā p̄cepta mioralia que ſub lege nature ſcripture et gracie firma et immobilia perianſerunt et euangelica precipue. que ex ore altiſſimi prodiere Cum dicit vt oſtenderem firmitatem et eloquia veritatis. Quarto quid tenendum in interregacionē. quiaea que ſunt ex lectione percepta. ī ratione collecta et ī preditatione concepta: reſpondet cum ſubiun git Et reſpondere ex hijs illis qui miſerunt te. id eſt miſit te quando examinauit te. Sn adminitulum itaqꝫ paruulorum. rudis regatus a rudibus rudem tractatum rudibus cōpilaui. In quo rudi ui ruditas circa generalia ſaltem theologie ruditer poterit erudiri. et ex lacte infantie ad cibum ſo lidum preuia dei gracia tum ſenſus induſtria pre parari. Collegi autem hec ex dictis proborum. q̄ hintinde decerpens in vnius opuſculi anguſtiam to artaui. Qd̓ quia centum recepit ſectiones Cer tiloquium poterit appellari. Iro tuius cōtintuci a vt facilius pateat inquirenti; premittunt̉ centū
Inillu lellirerca

tituli ſectionū. qui ex quatuor ꝑtibꝰ diſtinguunt̉ In vniuerſo agit̉ de qͣtuor in pn̄ti opuſculo ſcꝫ. Primo de malo ſub rōne tulpe Scd̓o de malo ſub rōne pene Tercio de bono ſub rōne gracie Quarto de bono ſub rōne glorie ¶ Prima ꝑs habet. xxxiij. ſectiones Prima de malo culpe in gn̓ali Scd̓a de temptacōne Tercia de diffinicōne peccati Quarta de peccato originali Quinta de peccato actuali Gexta de peccato mortali et veniali Septima de ignorantia Octaua de omiſſione et negligentia Nona de Commillo Decīa de errore pͣuo iudicio et ꝑſonarū acceptōne Vndecimo de peccato cōſenſus cōtra cōſcienciam et pplexitatem Duodecima de mendatio Decīatercia de adulacōne maledcōne et detractōe Decīaquarta de pectato operis Decīaquinta de ſeptē vicijs capitalibus in gn̓ali Decimalexta de differēcia inter capitale viciū ini ciū peccati et radicem malorum

Decimaſeptima de ſuperbia. Decimaoctaua de gloria inani. Decimanona de inuidia Iiteſua de ira Dite ſimaprima de accidia. Niceſimaſecunda de auaritia. Diceſimatercia de gula. Diceſiuiaquarta de luxuria. xxv. de pccō ex infirmitate. ignorācia. induſtria Uiceſimalexta de ydolatria et hereſi. xxvij. de interdicto et duabꝰ ſpēbus excōitacōnis xxviij. de duabij regulis gn̓alibus c̓ca excōitatōe. Viceſimanona de diuinacione. Triceſima de ypocriſi. ſimonia. et ſacrilegio. xxxi. de raptu. furto. vſura. homicidio et ſcādalo. Triceſimaſecundā de pccō luxurie et gule. Triteſimatercia de paſſionibus ſiue proprietatibus viciorum aut pectatorum. Scd̓a ꝑs recipit ſeptē ſectiones. Prima de vulneracione naturaliū. Secunda de ſpoliatione gratuitorū. Tercia de penis corꝑalibus. Quarta de locis penalibus. Quinta de apercione librorum. Sexta de igne cōflagrationis. Septima de cruciatibus inferorum.
vimit

Tercia ꝑs. lvij. cōtinet ſectiones. Prima de eo qd̓ eſt frui et vti. Scd̓a quid de deo trins et vno credendum. intelli gendum et exprimendum eſt. Tercia qualiter deus trinus et vnus manifeſtat ſeipſum in effectibus creature. Quarta de appropriatis pris. Quinta de appropriatis filij. Sexta de appropriatis ſpūs ſantti. Septīa de qͣtuor ſil̓ treatis et de mēſuis duābiliū Ottaua de veītate exp̄iuenda cū extluſione errorū circa ꝓductionē mundi. Nona de triplici differencia creature. Decima de ꝓductione mathine mundialis. Undetīa de cōſiſtēcia machine mūdial̓ vel corꝑal̓ Duodecīa de ſufficientia celorum Decīat̉cia de qͣtuor attributis āgelis a cōdicōe ſui Decimaquarta de pͥuatōne ſpirituū malorum Decimaquinta de cōfirmatōne ſpirituū btatorū Decīaſexta de diffinicōibꝰ āgeli ordīs et ierarchie Decīaſeptima de triplici diuiſione itrarthie Decimaoctaua de tuſtedia hoīm ꝑ angelos Drcimanona de diffinicōnibus auime Diceſima de diuiſionibus potentiarū aīme ſcd̓m magiſtros in quinqꝫ membra Diceſumaprima de diuiſione potenciarū aīe ſcd̓m naturales in tria membra

Viceſiuaſcd̓a de diuiſione potenciarū aīme ſcd̓m theologos et naturales Viſimatercia de diuiſione earundē ſcd̓m Augo. Diceſuaquarta de quo eſt anima Uiteſimaquinta de condicōne humani corꝑis Detīalexta de toto hoīe ex aīa et corꝑe cōſtituto Uireſimaſeptīa de vnione naturarum in xp̄o Viceſimaoctaua de ꝑfectione graciarū in xp̄o Diceſimanona de ꝑ̄fectione ſapiencie in eodem Triceſima de plenitudine ſui meriti Triceſimaprima de tollerantia paſſionis eius Triceliā ſcd̓a de ſatͣ ſcpͥtura qͣtū ad duo teſtamēta Triceſimatercia de preceptis decalogi Triceſimaquarta de p̄ceptorum ſumma Triceſimaquinta de grā cōſiderata in ſe quantū ad diffinicōnem diuiſionē et oꝑacōnem Triceſimaſexta de grā in cōꝑatione ad habitus gratuitos vt ſunt virtutes in gn̓ali Triceſimaſeptima de fide Triceſimaoctaua de cōtinencia ſiuiboli quantū ad artitulos Triceſimanona de Spe Quadrageſima de caritate Quadrageſimaprima de prudentia Quadrageſiuiaſcd̓a de Temꝑantia Quadrageſimatercia de fortitudine Quadrageſimaquarta de iuſticia

Quadrageſimaquinta de donis ſancti ſpiritus Quadrageſimaſexta de beatitudinibus et vita actiua cū oꝑibus mīe et de vita contemplatiua cū oracōne duodetim fruttibus quinqꝫ et ſenſibus Quadrageſimaſeptima de ſatramentis in gn̓e Quadrageſimaoctaua de baptiſuo Quadrageſimanona de cōfirmatione Quinquageſima de eukariſtia Quinquageſimaprima de penitencia Quinquageſimaſcd̓a de vuttione extrema Quinquageſimatercia de ordine Quinquageſima quarta de iurimonio Quinquageſimaquīta de impedimentis in gn̓e Quinquageſimaſexta de impedimentis affinita tis et cognacōnis in ſpeciali Quinquageſimaſeptima de cognatōne triplici ¶ Quarta ꝑs tribus ſectionibꝰ eſt cōtenta Priuia de triplici drā premij Scd̓a de expedientia ad premiū Tercia de ſufficientia gaudij Expliciunt Capitula. ¶ Incipit Prima ꝑs Centilegij benauenture De malo culpe in gnali

Allum conſiderare occurrit quantum ad diffinicōꝫ. quod diffiniēs Augo. ait. Malum eſt priuacō modi. ſpeciei et ordinis. Ad cuius intelligenciam eſt notandum ꝙ creatura quelibet quantumtūqꝫ modica comparat habet ad deum ſecundum tplex genus cauſe. videlicet efficientis. exemplaris. ⁊ fi nalis. et ſit habet modum ſpeciē et ordinem. Cretura vero racōnalis non ſolum iſta tria habet pro ut eſt natura quedam ſitut tetere creature. verum etiam poteſt eſſe voluntate libera. Ioluntas autē quando habet modum ſpeciem et ordintui ſicut de bet tunc eſt bona. Tunc autem habet hec tria. qͣndo in operando contiuuatur virtuti diuine vt pnͥ cipio mouenti. cōformatur ei vt regule dirigenti. vnitur ei vt fini quietanti. in primo eſt modus. in ſecundo ſpecies. in tercio ordo attenditur. et ſecundum hoc eſt triplex genus tauſe. Quandotum qꝫ quis percat mortaliter diſcontiuuat̉ necellais a deo tanꝙͣ a printipio mouente. quia deus nūqͣ mouet ad pertatū. Diſcordat a deo tanꝙͣ a regula dirigente. Elongat̉ et deordinatur a deo tauꝙͣ a fine quietante. ponens creaturam finem ſuum. Et ſit mnaluui culpe priuat et corruuipit hec tria inſeparabiliter; et equaliter non tamen totaliter in creatura racōnali inquantum eſt agens voluntarie et libere vltra alias creaturas. Malum vers

pene torrūpit tria predicta ꝓut tum alijs creatū ris in natura cōuenit. Item conſideratur malum quantum ad diſtinctionē. Diſtinguitur autē aīa lum ſetundum triplicem differenciā. videlicet in malum culpe ſiue tranſgrellioīs. in malum pene ſiue punitōis. in malum pugne ſiue temptatōnis Malum culpe idem eſt ꝙ iniuſticia genealis ſiue abſencia debite honeſtatis vera paſſio voluntaria Malū pene eſt abſencia debite delectatōis cum cōſenſu ſui contrarij. ſiue paſſio inuoluntaria. Sed malum pugne tenet medium inter iſta. Nam diabolo eſt culpa in īſtigando. iuſto eſt pena in reluc tando Item conſiderat̉ quantum ad ſubdiuiſiouē Subdiuiditur autem malum culpe in malū ſecūduui ſe et per ſe. qd̓ nullo modo poteſt bene fieri. vt odire deum et ip̄m blaſphemare. In malum in ſe ſiue in genere. vt occidere. qd̓ poteſt bene et ma le fieri. vt ꝓpter iuſticiam et vindictami. In malū ex tircuiſtancia. vt dare eleuioſinam ex vana gloria. Item cōſiderat̉ quantum ad introductionem. et ſit malum originat̉ a bono. id eſt a voluntate et libero arbitrio nō efficiente ſed deficitute. ſubſtātificat̉ aūt in bono. Nō em̄ eſt eſſencia alij vel natura ſed corrupcō beni quod corrūpit que n̄ poteſt eſſe ṅ in bono. id eſt in libera volūtate. Cō trariat̉ autē bone moris. Ad qd̓ intelligendū noͣ ꝙ malū corrūpit iuſticiā. id ē rrītudinē volūtatis

Sunt autem tirta anime rectitudinem tria atten denda. ſcilicet potentia rectificabilis. et hant n̄ cor rumpit. Habitus rectificans. et hunt priuat ſimpliciter et corrumpit. ſcilicet graciam et virtutes. Habitus medius et hunc diminuit duui ruus he uio redditur babilis ad bonuui per pertatum. nō tamen tollit. quia non opponitur malum illi habi litati rōne nature ſue. ſed racione gratie et virtutis ſiue finis ad quem eſt. ¶ De temptatione ſectio ſcd̓a. Alū temptacōis ſiue pugne notificatur per ¶ Adiſfinicōem huguīs de ſancto victore Cip tare inquit eſt callide experiri et quaſi quibuſdam blandis conatibus probare. Anſel. Omnis temp tatio probatio eſt. Caſſiodorus. Temptacio diaboli eſt aſſimulacis apparētis boni ad fallendum Sit eciam aliter diffinitur. Temptacio eſt pulſa cio ex intentione vel ꝓpoſito ad declarandum bo uum ſiue maluui. Multiplicatur autem per diuiſionem. Poteſt autem conſiderari temptacio quātum ad nociuum. et ſit diuiditur in eam que ē ab hoſte. a carne. et a mundo. Suxta illud. Mundus taro demonia diuerſa mouent prelia. Iteui in eā que eſt temptatio alia ab hoſte. alia a carne. Prima generaliter. ſecunda ſpecialiter. Diuiditur eti am quantum eſt inſirumentum. et ſic eſt illa diui ſio Gregorij. Temptacio quedam eſt per vicia. jͣ
iuumiuei

dam per flagella Item ponitur alia ſuꝑ illd̓ Iſal miſie. Ouinem eſtam abhominata eſt anima eorū Multiplex inquit eſt temptatio. quarum prima eſt error ſiue neſcirucia vie veritatis. ſecunda diffitultas vintendarum contup. ſcenciarum. tertia tedium boni. quarta tempeſtas ſeculi. Diuiditur eciam quantum ad effectum et ſit genera iter ē illa ſuper illud prime Corintheorum. ducorcimo. Temptatio vos non apprehendat niſi humana. Temptatio alia diabolica. alia humana. Diabeli ca malum habet exitum. quia terminatur in uiortali. Sed humana tam periculoſum non habet ex itum. quia ibi eſt pectatum veniale vel nulla eſt ībi culpa. Specialiter et ſit eſt illa de doctrina triſtiana. Diabolus temptat aut vexando carnem. aut vulnerando natuālia. ſemper vt tollat gratui ta. Diuiditur etiam quantum ad gradum. Et ſit diuidit̉ generaliter et ſpecialiter. et ſit eſt illa Gre gorij dicentis. Temptacio tribus modis perficit̉ ſcilicet ſuggeſtiōe. delectacione ⁊ canſenſu. Diuidi tur nichilomiuus quantum ad modumi. et ſit generaliter et implicite eſt illa ſuper Pſalmū. Qui habitat in adiutoris altiſſimi ⁊cͣ. Quedam temptatio eſt leuis et occulta. quedam grauis et occulta. quedam leuis et manifeſta. quedam grauis et mauifeſta. Specialiter et explicite. Et ſic eſt illa Gerna: di ſecundum ſeptem intmbra. Iriua eſi

importuna que pertinaciter inſiſtit. Secunda eſt dubia que aniuum dubietatis nebula inuoluit. Tercia eſt ſubita que iudicium ratōnis preuenit Quarta eſt occulta que deliberationis ordinem p̄ terfugit. Quinta eſt violenta. que vires tranſcendit. Sexta eſt fraudulenta que animum ſeducit. Septima eſt perplexa que varijs vicijs cōpedit. Si autem ſpecialiter et implicite. ſic eſt illa Auguſtini. Diabolus temptat vt leo et vt drato. Si ſpecialiter et explicite ſit eſt illa Gregorij in Iob. Glo. Diabolus opprimendo rapit. inſidiando cir cumuenit. minando terret. ſuadendo blanditur deſperando frangit. promittendo decipit. Diuerſifitatur autem per intentionem Naui temptatde us vt erudiat. diabolo vt decipiat. iuiundus vt alliciat. homo vt conuiciet. taro vt inficiat. ¶ De diffinicione peccati. iij. Ilo de malo culpe in generali. et de mnalo pugne quod impellit ad culpam. deſcenden dum eſt ad peccatum in ſpeciali. Circa quod tria conſiderare debeuius. ſcilicet modum diffinitiuū. modum diuiſiuū in. et iuodum punitiuum. Pecca tum autem poteſt conſiderari formaliter prout di cit priuacionem. et materialiter prout ſubſternit ſibi aliquam actionem. Habet eciam formales dif finiciones preūt dicit priuationem per hunc mo dum. Nam aūt dicit recelſum a bono. et ſit tribe
xi alittinꝰ nuirume i lininſiuas iuulitulriu ipnilertriui ſaul. l

diffinitionibus quaſi idem circumloquentibꝰ dif finitus. Priuia ī libro de ciuitate dei; hec eſt Pec catum eſt abſencia boni vbi debet eſſe. Secunda ī libro de vera religione. Pectatum eſt appetitio nō naturarum malarum. ſed diſertione meliorum. Tercia eſt in libro de natura boni. Peccatum eſt corrupcio modi ſpecier et ordinis. Aut dicit receſſum a nature rectitudine. et ſit triplex diffinicio idem cirtumloqueus iuuenitur. Prima eſt Damalteni Peccatum eſt ab to quod eſt ſecundum na turam in id quod eſt preter naturami auerſio. Se cunda eſt Anſelmi. Peccatum eſt tarencia debite iuſticie. Tercia eſt Auguſtini. Peccatum eſt defectus quidam a lute veritatis naturam non perimens. ſed obſcurans. Aut dicit recellumi ab oiīs boni complemento et perfectione. et ſit tripliciter diffinitur. Primo ab Auguſtino in libro de libero arbitrio. Nectatum eſt auerſio a bono īcomuū tabili. Secundo ab eodem in libro de vera religio ne. Ieccatum eſt tarere bonis incommutabilibus quibus fruendum eſt. Tertio eciam ſumitur ab eo. Pectatum eſt tenebra ītellectualis. Habet quo qꝫ materiales diffiniciōes prout ſubſternit ſibi actum. et ſit ſecundumi hoc poteſt triplititer comyari. Aut ad deum quem offendit. et ſit triplicit̓ diffinitur Nrimo ab Augo. cōtra manicheos Pec tatū ē in p̄ceptis veritatis vel ī ipſa veītate errat̉

Secundo ab Ambroſio. Peccatum eſt preuaritati o legis diuine et teleſtium inobediencia mandatorum vel preceptorum. Tertio ab Auguſtino. Peccatum eſt dictum vel factum vel cōcupitum cō tra legem dei. Aut comparatur ad virtutē quam extludit. et ſit triplex datur diffinicio. Prima eſt Gaſilij. Pectatum eſt diſpolicio contrarie ſe hn̄s ad virtutem Secunda eſt auguſtini in libro de du abus animabus. Peccatum eſt voluntas retinen di vel aſſequendi quod iuſticia vetat. Tercia eſt eciam ipſius Iuguſtini in libro de vera religione. Peccatum eſt appetere que xpriſtus contempſit contempuere que xpriſtus appecijt. Aut compara tur ad id quod intendit ſiue pretendit. et ſit diffi nitur tripliciter. Primo ab Auguſtino in libro de tiuitate dei. Pectatum eſt male vti bono. Secundo ab eodem in libro de Trinitate. Peccatum ē v ti fruendis et frui vtendis. Similiter in libro eo dem ſed. ix. li. xij. ca. Idem in libro de libero at bitrio. Peccatuu eſt ſpreto bono intōmtali et ri bus cōmutabilibus adherere. Due autem alie du finitiones peccati inueniuntur. Prima eſt peccatum eſt attus incidens ex defectū boni. Secunda eſt iſta. Pectatum eſt perdere meritum vite et̓ne. De pettato originali. iiij. Iſo de peccati diffinicione. ſequitur videre de eius diuiſione. Diuiditur autē peccatū
31i ia puiluim uinriti lic xxx.

iinlini
in originale et attuale Secundo in veniale et mor tale. Tertio in delictum et commiſſum. et iſte ſumūtur penes cauſaui formalem. Item diuiditur in peccatum cordis oris et operis. Item in pecca tum ſuperbie ſiue inauis glorrie. inuidie. ire. acci die. auaritie. gule. luxurie. Item in concupiſcenciam tarnis. etulorum et ſuperbiam vite Item di uiditur in peccatiu cogitationis. delectacionis. conſenſus. operis. conſuetudius. et hec ſumūtur nenes cauſaui materialem. Ittui peccatum aliud ex infirmitate. aliud ex ignorantia. aliud ex ſcien cia et terta malicia Item pertatum aliud ex timo re male humiliante. aliud ex amore male accēdente. et hec ſumuntur penes condiciones pectantis. Item pectatum aliud in ſe. aliud in deum. aliud in proximum. et hec ſumuntur penes tircumſtātias eius in quem peccatur. ¶ Primam igit̉ diuiſionem preſequamur. Et prime quantum ad o riginale pectatum. Girta quod ſunt quatuor attē denda. videlicet Diffinicio. torrupcio. curacio. no minacio. Diffinitur ab Anſelmo ſit. Hectatum originale ē carencia vel nuditas debite iuſticie per iuebedienciaui ade facta. quau carenciā viſionis dei comitatur Iſta diffinitio eſt foruialis indicās huius peccati eſſenciaui. cauſaui et penam. Item aliter ſic. Peccatum originale eſt vicium ex qualitate ſiminis in humana natura ertum ſiue natum

Ilta eſt materialis oſtendens originalis peccati ecfectum vel originē. Itē tercio ab Auguſtino ſit Pectatū eſt cōcupiſcentia ſiue cōcupiſcibilitas que ꝑuulum facit cōtupiſcibilem. adultū cōcupiſcibili tatem. Gorrūpitur aūt genus humanū ꝑ peccatū originale. Quia licet aīa nō ſit ex tradute. originalis tamē culpa tranſit ab aīma ade ad animas poſterorum mediante carne infecta. tamꝙͣ ꝑ cōcu piſcenciā gn̓ata. et ꝑ libidinē ſeminata que infecti oneu ſecum trahens aniuā ſibi vnitaui inficit et viciat. non tm pena ſed et culpa Et ſit homo ꝑ cōcubitum gnatus naſcitur natura filius ire. quia priuatus eſt rectitudine diuine iuſticie. ꝓpter tu ius abſenciā incurrit quantū ad animā. infirmi tatem. ignorantiā. malitiam. et cōcupiſcentiam. Quantū vero ad corpus. penalitates. labores. do lores defectus. morbos multiplites. et preter hec penam mortis et incineracōnis. penam tarencie viſionis dei. et amiſſionis glorie celeſtis. tam in ꝓuulis ꝙͣ in adultis. Curatur autē pectatum originale ꝑ baptiſmum. ſit quantū ad culpam ꝙ tn̄ remanet quantū ad tēporalem penam Sic curat̉ quantū ad reatum pene eterne. ꝙ remanet tamen quantū ad actum et motum cōcupiſcencie Sic turatur in parente ꝙ nichilomino a turato parente tranſmittit̉ in gn̓atam ꝓlem Sic tollit̉ original̓ culpe matula. ꝙ remanet ſequela cum qua eportet
xv II .1 Iinilu urtamta. d. minie Imumſi nrut lat i. x uiuita

pugnare ꝙͣ diu ſumius hit in vita. Nominat̉ autē peccatum originale diuerſis votabulis tam ex ꝑte tulpe ꝙͣ ex ꝑte pene Ad animā eū comꝑatū dicit̉ infirmitas. qꝛ reddit animā impotentē reſiſtendi motibus. Dicit̉ feditas qꝛ ſcd̓m eam anima rōne corꝑis inquinat̉ Dicit̉ ꝓnitas ꝓpter inclinacōeꝫ appetitus in malum. Dicit̉ corruptio. qꝛ ducit ad nithilū. ſcꝫ peccatū. Dicit̉ vicium qꝛ diriit naturales vires ſiue virtutes. Dicitur languor nature pter diminūcionē boni naturalis et delectacōis Comꝑatū ad corpus dicit̉ lex carnis. qꝛ eſt pena lege iuſticie naturaliter inflicta. Dicitur lex mēbrorū qꝛ preſtat aptitudineui ad faciendum opere mala. Dicit̉ tirānus ꝓpter dn̄acionem quaſi vio lentā in cōcupiſcencijs. Dicitur fomes qꝛ eſt cauſa materialis cōſeruandi peccatū in carne Ambroſit diffiniens femitem dicit. Fomes eſt inorbidus quidā affectus qui cōmouet ad illicitum deſideriū quantū ad actum gn̓atiue et nutritiūr. Tomipatū vero ad actus delectabiles illicitos. dicitur cētupiſcencia aut cōcupiſcibilitas ſcd̓m caudē rōnem. Differunt tamē qꝛ cōtupiſcibilitas dicit potenciā Contupiſcencia vero dicit actū. Uitit̉eciā libido. qꝛ ſequit̉ quicqͥd libet. ſcꝫ voluptuoſas deltāciones in ſenſu. Comꝑatū vero ad penā ad quā obligat dicit̉ peccatū originale qꝛ eſt carencia vel nuditas debite et originalis iuſticie

De peecato actuali ſectio. v. Equitur videre de pectato actuali. tirca qd̓ quatuor videamq. ſcilicet dillinicionem eſſentialem. originalitatem. differentiam materialem. iuaioritatem. Diffinitur ſic. Peccatum actu ale eſt tarencia iuſticie debite facta per inobedien ciam proprie voluntatis. Vel eſt auerſio ab incen mutabili bone et ad bonū cōminutabile conuerſio Trahit autem peccatum actuale origineui a libe ra volūtate vniqcuiuſqꝫ per ſuggeſtior̄m. delectationem. conſenſum et operationem Si autem ſu geſtio et delectacio ſiſtant citra conſenſum; pecce tum eſt veniale Si autem ſequitur conſenſus eto pus in hijs que diuina lege prohibentur; peccatū eſt mortale conſūmatum. Si vero iedio modo fiat vt ſit conſenſus ſine opere. hoc poteſt eſſe dupliciter. quia aūt homo vult in opus procedere ſed non poteſt. et tunc voluntas pro facto reputatur net iuiuus eſt culpabilis: ꝙͣ ſi in ipſo facto repre henderetur. Aut non vult in opus procedere. ſed vult interius voluptuari in delectatione. Et licet tunt non ſit peccatum plenarie cōſummatum. eli tamen inter mortalia computandum. quod maxi me de tarnalibus peccatis habet intelligi. Diftere cie autem materiales ſunt due. ſcilicet pectatuma geli. et peccatum hominis Peccatumi angeli incho atum eſt in preſumpcione. Statīm enim vt vidit
21 Iji ijpit ui ſ nuiiſimulitrri Viricixi nbititut alinpmntii miuulit rinba

ſuam pulchritudinem preſumpſit. et tōſummatū eſt in ambicione. qua preſumens de ſe appecijt qd̓ erat ſupra ſe. atqꝫ confirmatum eſt in inuidie ⁊ o dij auerſione. quia exquo non potuit obitinere qd̓ appecijt: cepit odio et inuidia contraire. Et ſit iu pectato lutifei̓. ſuperbia preſumpcionis fuit pͥma generacione. ſed ſuperbia ambicionis fuit prima cōſūmacione. Neccatum vero hominis fuit inobediencia. ad quam precipitauit diabolus homineꝫ per triplex appetibile naturale. ſcilicet. glorioſum copioſum. de licioſum. Temptauit enim de extellentia. ſufficiencia. experiencia ſiur demultentia. Diabolus euim per mulierem volens deicere heminem promiſit mulieri dignitatis excellenciam dicens. Eritis ſitut dij. deinde ſubiunxit cognicionis habundanciam dicens. ſcientes benum ⁊ ma lum. Tercio pretendit ſuauitatis extellentiam ſi ue experienciam. cum oſtendit ei ligaum pulther rimū viſu et ad veſcendum ſuaue Vnde pct̄m mu lieris inchoatum fuit in ſuperbia. progreſſum ha buit in auaricia. qꝫ non in rebꝰ ſolū. ſed et in ſcīa īuenitur auaricia. et cōlūmatum fuit in gula. Et ſit deordinata fuit quantum ad iralcibilem: appe tendo alta. quantum ad racōnalem; concupiſcendo ſcire occulta. quantum ad contupiſcibilem cōcupi ſcēdo guſtae̓ ſuauia. Qd̓ aūt horum pectatorū uia ius ſit. Iota ꝙ peccatū vnum dicitur altera maisꝫ

duodecim modis. Priuio cauſalitate. et ſit peccatū diaboli dicit̉ miaius. qꝛ inuidia diaboli mers intrauit in orbem terrarū Sapiē. i. Scd̓o gn̓alitati et ſit pectatū pͥmi ꝑntis dicit̉ maius qꝛ ſe ꝑ totū genus humanū diſtudit. Tercō enormitate et ſupeccatū iude maximū fuit qꝛ tradidit dn̄m ſaluatorē. Quarto ingratitudine et ſit peccatum illius q̄ plura dona ꝑcepit dicit̉ maius. Quinto ꝑiculo ſitate et ſit peccatū ignerantie ditit̉maius vel gre uius qꝛ ꝑiculoſius. Sexto inſeꝑabilitate et ſic pec catum cupiditatis dicit̉ maximū. qꝛ cū ceteā vicia ſeneſiant cū hoīe ſola auaritia iuueneſcit. Septīo importunitate et ſit ſuꝑbia dicit̉ maximū. qꝛ eciā ex bonis operibus gnatur. Octauo ꝓnitate et ſic luxuria dicit̉ eſſe grauiq pectatū. qꝛ ad eam hoīes ꝓnius inclinant̉. Nono rōne maioris grē impug nacōne. et ſic peccatū in ſpūi ſanctū dicit̉ grauius. Decimo rōne maioris offenſe. et ſit peccatū ydole trie dicit̉ maius. Undecimo rōne maioris facilita tis reſiſtendi et ſic pectatū ade fuit grauiſſimum. Duodecīo rōne iaioris improbitatis et libidinis et ſic peccatū tuiuſlibꝫ gn̓is p̄t fieri maius altero ¶ De peccato mortali et veniali. vi. ¶ Equit̓ videre de diuiſione pccī in veniale et mortale. Ad cuiu euidenciā ſunt tria noͣnda
. IaIiue xi Iſuiuutinra rui iriſirtirata a im ibiclin Iuilu ijuiua iniili

IInTIMI
ſꝫ Ordo diuine iuſticie qui imponit̉. Feccatū veniale qd̓ cōtrahit̉. peccatū mortale qd̓ inturritur. Ordo autē diuine iuſticie ad quē deus hoīem obli gauit eſt: vt bonū incōmutabile p̄ferat̉ bono cōmutabili. vt bonū honeſtū preferat̉ vtili. vt volun tas dei p̄ferat̉ voluntati ꝓprie Et vt iudiciū rōis recte p̄ferat̉ et p̄ſit ſenſualitati humane. Peccatū vero actuale eſt inordinatio actualis ipſius volun tatis. Ilta autē inordinatis ſi eſt tam modita ꝙ or dinem iſtum nō exterminet ꝙͣuis in aliquo ꝑtur/ bet tunc peccatū eſt veniale. qd̓ habemo ꝑtractare quantū ad diffinicōnem. diſtinctionē et curacōem Diffinitur autē ſit. Pectatū veniale eſt libido ſiue amor voluptatis ī creatura citra deū. Diſtinguit̉ autē veniale triplititer. Nam quoddā eſt veniale ex ſurreptione. et ideo eſt veniale qꝛ non poteſt vi tari tunc. et quia cōmittitur p̄ter racōnem ſcineſi veniale. Queddā eſt veniale ex cogitacōne ſine tōſenſū et ideo veniale. qꝛ non plene cōſentitur vt in cogitacōne et delectacōne de muliere citra tēſenſum in delectacōnem. et ideo veniale fit muortale per conplacentiam et conſenſum. Queddam eſt veniale cum racione et conſenſū. et ideo veniale. quia non eſt deordinatio contra precepta vt ebrietas et mendaciū iocoſum. Et illud cumi ſit veniale ꝓpter delectationem que eſt titra deum poteſt tn̄ lieri mortale ꝑ nimiam libidinem et contemptū.

Non tamen intelligendum eſt. ꝙ aliquod veniale per eſſenciā ſit mortale. ſed quia de veniali ſit trāſitus ad mortale: per complacenciam et cōſenſum ſiue per libidinem et contemptum. Curatur autē veniale per actus in quibus ē aliqua humiliatio et deuocio. qui quideui actus gracia informati: re pugnant veniali. et ſit ad actum curationis et delecionis venialium graciam gratum fatientem: te adiuuant et vigorant. Huiuſmodi autem remedi a hijs verſibus continentur. Confiteor. tondo. re ſpergor. conteror. oro. Signor. edo. dono. per que venialia purga Unctio pena leuis compaſſio que ſit egeuis. Hec eniu remedia ſunt generalis confelſio. pectoris tontio. aque benedicte aſperſio. cor dis cōtricio. dominica oracio. ſignacio ab epiſcope Eutariſtie ſumptio. olfenſe condonatio. extrema vuctio. leuis penitencia. compalſis fraterna. Si vero tanta eſt deordinacio voluntatis. ꝙ ordinē ex terminet ſupradictum; tunt mortale eſt pectatum Quod eciam poteſt cōſiderari quantum ad diffini cionem. punicionem et remiſſionem. Ab Ambro lio eciam diffinitur ſit. Pectatum eſt preuaricatio legis diuine et celeſtium inobedientia preceptorū vel mandatorum. Pena pectati mortalis eterna dampnacio. Mortale enim dicitur. quia per ipſū vita gratie perditur in preſenti. et vita glorie ī fu turo. Et ſit contrahitur mors culpe. et infligitur
Ilimm

mors gehenne Suſte autem propter mortale ī quo aliquis perſeuerat finaliter: ſempiternaliter cruci atur. Vnde ſecundum Gregorium. quia pectator peccauit in ſuo eterns; eſt trutiandus eternaliter in dei eterno. Secundum vero Auguſtinum. qui a heccauit contra bonum eteraum et infinitum; ⁊ ternaliter puniatur. Cuatur ſiue remittitur pec catum mortale per ſeptiforme remedium. videlicꝫ per baptiſmum. elemoſinam. matrimonium. con uerſionem proximorum. dimiſſionem īiurie ſiue offeuſe. fletum penitencie. dignam ſumpcionē euchariſtie. Attende tamen ꝙ baptiſmus et penitēcia non ſolum valent contra peniam pccī: verū etiā cōtra culpā. cetera autem valent cōtra penam. ¶ De ignorancia ſectio. vij. Equitur videre de diuiſione peccati. in deli ttum et commillum. Preuaricacio precepto rum; eſt delictum. hoc eſt tranſgreſſio preceptoruꝫ affirmatiuorū. Nreuaricacio prohibicionum ē cō milſum: hoc eſt preceptorum negatiuorum tranſgrellio. Differencie autem ignorantie delicti ſunt ignorancia. omiſſio. negligencia. Delictum dicit̉ quaſi derelictum. id eſt boni deſercio. Bonum au tem eſt duplex. ſcilitet ſciendum. cuius deſertio di titur ignorancia. et faciendum ad quod duo reqͥ runtur. ſcilicet ꝙ fiat bonus actus. cuius deſercō dr̄ omiſſio. et qd̓ bene fiat.i. cū debitis c̓cūſtācijs

quarū deſertio dicit̉ negligentia. Cirta vero igno ranciā diuiſio eſt attendēda. Prima eſt hec ignorā tia. alia negacōis. alia pͥuatōnis. alia diſpoſicōis Nrima eſt in ꝑuulis nō hn̄s culpā neqꝫ penā vſo ad tēpus p̄finitū. Scd̓a eſi in adultis qͦ tꝑe deter minato ignorant que pn̄t ſcire vel obliti ſunt q̄ al quo mō didicerunt. Sꝫ ignorantia diſpoſicōis eſt qua qͥs opinat̉ cōtraria fibei q̄ poteſt dici erronea q̄ eſt in hereticis. Prima extuſat a toto. Scd̓a tm̄ a ꝑte Tertia accuſat ī toto. qꝛ ꝑu̓ſam ſequit̓ volū tatem. Scd̓a diuiſio eſt ignorātia alia iuris. alia facti. Ignorantia iuris a naturalis et hec nullum extuſat cū ſit ſcriptū in corde hoīs vel iuris dīni. vt legis ꝓphetarū euangelij et doctrine apl̓ice. et iſta accuſat ſic̄ de magno et mortali delicto p̄latos maxime epiſcopos et metropolitanos qͥ tenent̓ de fide et ſpe redde rōneu. accuſat ſic de veniali cleri cos ſimplices et illrātos qui cū poſſent diſcē nolue runt. laytos vero in nullo actuſat qꝛ ad ipſos non ꝑtinet dūmō nō cōtemnant. Si eſt iuris poſitiui vt legum et decretorū ſolos accuſat iudices. Si eſt ignorātia iuris cōtinētis mnorales cōſtitutōnes et ecclāſticas ad diſcernēda pctā ſic accuſat cōfeſſores et ſacͣdotes. Si vero eſt ignorātia facti. ā indrntis et ſit ſufficient̉ excuſat. ā neceſſarij ad ſalutē et ſit aut nō poteſt vitari ſicut in amente qui a natitate taruit iudicio rōnis et hec extuſat Aut vitari p̄t.

ſicut in iudeis et paganis qui potuerūt ſcire xp̄i paſſum fuiſſe ꝓ ſalute hominū. et hoc nō excuſat. Tertia diuiſis ignorantia a ſimplex. a traſſa. aut affectata. Simplex vt qn̄ qͦs neſcit qd̓ ſcire tenet̉. facit tn̄ aliqͦd ſed non plene vt illa ſciāt. hec excuſat a tanto non a toto. Cralſa ſiue ſupina vt qn̄ quis negligit ſcire que tenet̉. et tn̄ non eſt ei det̓minatū ꝙ teneat̉ ſcire illa. hec miq extuſat. nō em extuſat a toto ſed a tauto. Affectata ſuue affectīa eſt vt qn̄ aliquis negligit q̄ tenet̉ cum eī determinatū ſit ꝙ tinet̉ illa ſcire hec actuſat potius ꝙͣ extuſat. Qr̄ta diuiſio eſt ignorantia. alia vincibilis. alia inuinci bilis. Uintibiliū alia poteſt remoueri cum magna difficultate vt in valde ebetibus hec extuſat a tāto nō a toto Si eſt de neceſſarijs ad ſalutē. alia poteſt remoueri cū facultate vt in ingenioſis hec nō extu ſat. Inuincibiliū. alia inuincibilis ꝑ naturā vt et in eo qui naſcit̉ amens hec extuſat a toto Et vt in puero qui non vtitur rōne. Et eciā in detrepito qͦ nō diſcernit Alia eſt inuintibilis ex culpa vt in eo qui ex culpa efficit̉ furioſus. hec ſcd̓m aliquos nō excuſat a toto. ¶ De omiſſione et negligentia. viij. Iſo de ignorantia que eſt deſertio debite ſciē ☞ Sequit̉ vidē de omiſſione et negligētia. q̄ di tūt deſertionē rei debite faciēde. Omiſſio ē deſertō

actus debiti in tempore determinato. Et dicitur actus debitus quem tenemur facere. Circa autem omiſſionem habemius videre quatuor actus debi tos. ſcilicet tentionem. diſtinctionem. deſcriptioēꝫ et abſolutionem. Dicitur autem omilſio derelittio actus. nō cirtumſtancit. actus principalis. non annexi. precepti affirmatiui. non negatiui. Eſ autem triplex tencis quam omittere non debemo Quedam racione diuine obligacōnis. et hec ē duplex. vna ad agendum vt in preceptis affirmati. uis. vt honora patreu t. Tna ad non agendum. vt in preceptis negatiuis ſiue prohibicionibꝰ. vt non occides. Prima obligat ſemper. ſed nō ad ſem per niſi pro loco et tempore. Secūda obligat ſemper et ad ſemper. Quedam eſt ſpontauee conſen ſionis. vt in cōtrattibus. votis. iuramentis. pre milſis. quam facit conſcienicia. Quedam ratione tulpabilis offenſionis llam propter culpam mor talem obligatur homo ad penam eternam. propter venialem autem ad temporalem Tentis enim ſit deſcribitur. Tencio eſt alieni precepti vel ꝓhi bicionis vel proprij aſſenſus vel culpe ad agendū vel non agendum vel paciendum obligatio. Ad a gendum quantum ad precepta Ad non agendum quantum ad prohibiciones. Ad paciendum quan tum ad culpam. Triplex autem eſt abſolucio pre dictr triplitis tencionis. ſcilicet impoſſibilitas.

diſpenſatio et penitencia. Regligentia eſt debite tircumſtancie dcrelictis in bono oꝑe faciēdo circa quā videnda ſunt tria.ſ. Origo. deuominatio. cōce mitatio. Oritur autem negligentia ex torpore. Vnde dicit Gregorius duo ſunt in bonis oꝑbus timenda ſcꝫ deſidia et fraus. Delidiā facit minor amor dei Fraudem nimius auior ſui. Itē deſidia ꝑ torporem naſcit̉. Fraus ꝓ priuatam dilectionē. Fraus iſta ſic notificatur Fraudem in opere dei ypetrat. qui ſe īordinate diligeus ad remuneraci onis tranſitorie bona feſtinat. ¶ Tripliciter aūt fraus iſta cōmittitur. aut cū cordis humani grā. ā fauoris aura. a quelibet res exterior deſiderat̉. vt em bonū opus bene fiat requirit̉ bonus finis quem qui omittit fraudat Requirunt̉ et alie circū ſtancie. vt lotus. tempus. medus. quas qui omit tit: vtiqꝫ negligit Nominatur autem dupliti vota bulo ſcꝫ negligentia et deſidia q̄ ſi large accipiant̉ cōmunia ſunt ad quamcumqꝫ omillionem taui at tus debiti ꝙͣ circumſtantie Si vero ſtricte accipiantur ꝓ omiſſione circumſtancie tunc deſidia magis reſpicit cōmunem ſignificacōnem Deſidia qͣſi deſiſtentia. Negligentia vero magis reſpicit ſigni ficacōnem ꝓpriam. ſcꝫ omiſſionem circuinſtantie debite. quaſi nō diligentia q̄ diligencia circumſtā cias magis diligenter ꝓſequitur. Sunt autem comites negligentie.; torpor et pigricia q̄ ꝙͣuis ſint

idem. tamen pigricia dicitur eo ꝙͣ pigeat difficul tas laborem Torpor vero appetitū aſpicit quietis Triplex eſt autē torpor ſiue pigritia. ſcꝫ infirmi. tatis naturalis ſicut in fleumaticis et eſt pena nō culpa. Std̓o eſt torpor infirmitatis acquiſite ex culpa precedente vt in ebrioſis et talis nō excuſat ſcd̓m quoſdam Eſt et torpor libidinoſus et dicitur torpor captatus et ille torpor dicit̉ voluntas recuſans fatere bonum difficile eo ꝙ difficile. et talis torpor et pigricia cum ſit peccatum reprehendit in ſcripturis. De Commiſſo. ix. Ęquitur videre de cōmiſſo de quo eſt breuii aduertendum. ꝙ eſt tranſgreſſio legis dīne ꝓ ibentis quantū ad precepta negatiua. Poteſt autē aliqͥd cōmitti cōtra naturam. et hoc duplicit̓. ſcꝫ cōtra naturā cōmuneui hoībus et brutis vt ꝙ iaſculus cum femina ſit. et ſit eſt peccatum zodo tuiticum. Aut in naturā ꝑticularem vt in naturā angelicā et humanam et hoc eſt naturale iudiciato rium dictans malum eſſe fugiendum et bonū faciendum. Iſta natura dictat ꝙ debemo deo obedire deum colere et ipſum diligere. Dictat eciā ꝙ ꝓximo debemus facere qd̓ nobis volumq fieri ab eodē Et qd̓ nobis nolumus fieri: alijs non debemus irrogare Et ſit largo modo omne pectatum qd̓ tomittitur; eſt contra naturam. Poteſt etiā aliquid
iruli

anillimo xiximiin̄
committi contra legem et hoc dupliciter variatur ſiam lex aliquid ꝓhibet quantū ad omne tempus et hoc eſt ꝓhibitum quia malum Et ſit ſunt ꝓhibi cōnes detalogi. Prohibet eciā aliquid nō ſimplicit̓ ſed ad tempus et ſit ſuūt ꝓhibicōnes cerimonialiū et hoc eſt malum quia ꝓhibitum. Poteſt etiam aliquid cōmitti contra cōſuetudinem et hoc eſt qd̓ cōmittitur contra mores. ꝓprie autē loquendo mos non ſcriptus dicitur conſuetudo Mes vero ſiriptus cōſtitucio nominatur. Nō tamen ꝙ fatere tontra cōſuetudinem cōſeruatiuam honeſti; eſt pecta tum. facerr contra tē ſuetudinem deſtructiuam honeſti; eſt ſanctum facere. Contra conſuetudinem indifferentem; malum non eſt. Honeſtum dicit̉ qd̓ ſua vi nos trahit et ſua dignitate nos allicit. Item noͣndum ꝙ lex reſpicit honeſtum. cōſuetūdo ſiue cōſtitutio reſpicit vtile: honeſti cōſeruatīm. De errore. prauo iudicio et ꝑſona rum acceptione ex. Equitur de diuiſione peccati in peccatum Eordis. oris et operis Et primo de peccato cordis dicendum Et primo de eius diffinitione. poſtea de eius differencijs. Pectatum cordis diffinitur ſit. Peccatum cordis eſt tranſgreſſio legis diuine per inordinacōnem intrinſici motus mentis. Differencie eius ſunt pectatum cogitatōnis aliud delectacōnis et aliud peccatimi cōſenſus.

De peccato delettationis viſum eſt ſupra tum de actuali peccato ageretur. Ad pectatum cogitationis ꝑtinent error. prauum iudicium et ꝑſonarū acceptio Ad peccatum cōſenſus redutitur peccatū cōſc:encie Quantū ad pettatum cogitacōnis. pͥmo eſt videndum de ipſa. poſtea de errore. deinde de prauo iudicio. poſtremo de ꝑſonarum acceptione. Cogitatōnum alia ſpeculatius et iſta uō eſt pecca tum Ilia prattita ſiue affectiua. Prima eſt in aſpectu Scd̓ā eſt cum affectū et voluntaria et ideo poteſt eſſe peccatum Error quidā eſt infirmitatis vel infirmātis. qualis eſt in febrititantibus: qbus dulcia videntur amara. Quidam eſt infirmitatis originalis quo corrūpitur ratio in iudicijs et frequenter deuiat et iſte error qꝛ nō eſt volunterius. ideo non eſt pectatum ſed pena peccati. Quidam eſt error ꝑuerſe voluntatis cuius eſt habere falſa ꝓ veris talis autem error; aut eſt contra ſidem et bonos mores et ille ſemper eſt pectatum Si autē non ſit tōtra fidrin vel bonos inores. tunt aut acti dit in hijs q̄ ſunt ſupra iudicium humanū vt iudi tare de intencōnibus cordium et ſemꝑ eſt peccatū quid tunt vſurpatur qd̓ dei eſt ſolius Aut accidit in hijs q̄ ſubſunt humano iudicio. et tunc non eſt pectatum. vt errare in logitis naturalibus et mathematitis. Prauuin autē iudicium reſpicit diffini cōnem et diſtinctionem. diffnitur autem ſit.
Iulilrs ijxxxi ni xepiltmni niti.

Prauum iudicium eſt ex errore ꝓcedens temcraria ſententia vel ſuſpitio mali de occultis aliorum Error eſt habere ignota ꝓ notis. Gentencia eſt in aſſerendo vel diffiniendo ꝙ ita eſt. ſuſpicio in opi nando. Demeritas in ſentenciando q̄ ad ipſam nō ꝑtinent. Diſtinguit̉ aūt iudiciū in hūt modū Iu diciū. aliud tertitudinis. aliud temeritatis. aliud ſuſpicōis. aliud dicfinicōis. aliud argucōis. aliud aſſertōis. Primū.ſ. certitudīs nō eſt pectatū qꝛ de mianifeſtis licite iuditauiq. Scd̓i.ſ. temeritutis eſt triplex.ſ. diffinicōis. cū qͦs de futuris male iu dicat Nā de eius corrrttione deſperare et eū tamqͣ abiectū rep̄hendere q̄ nūc apparet malus tū neſcia mus qualis futurus ſit: temerarium eſt iudiciū. Argutōnis cum quis iudicat de hijs q̄ ad eum nō ꝑtinent Rouos detunoquartō. Tū quis es qui iudicas alienum ſeruumū Alſercōnis tum quis iu dicium fert de occultis Gloſa ſupre predictum locum. qd̓ incertum eſt quo animo fiat ſine periculo nemo iuditat. Primū eſt perituloſum Secūdum preſumptuoſum Terciū ſuperſticioſum. Terciū iudicium ſtꝫ ſuſpicōnis eſt triplex ſcꝫ Suſpicōnis riolente qn̄ omnia ſigna apparent mali. pauca vr l nulla boni. Temitrarie qn̄ multa boni et pauta mali. leuis qn̄ multa mali pauta boni. Primomō non eſt peccatū. ſcd̓omā veniale graue. tercōmode veniale ꝑuum. Et noͣ ꝙ iudiciū certitudinis nec

eſt veniale net mortale. Iudiciū temeritatis menſuratur ſcd̓ui illud Mathei vij. In quo iudicio iudicaueītis iudicabimini. Glo. Si quē iudicaueis temerarie: damnacōne veniali venialiter iuditaberis Si damnacōne mortali mortaliter cōdemna beris et hoc intellige ſine p̄iudicio Iuditiū ſuſpitōnis ꝙͣ diu inanet in ſuſpicōne nō eſt mortale niſi veniat in aſſertōnem. Eirca ꝑſonarū acceptionē eſt attendere diffinitōnem et differenciā triplitē. Diffinit̉ ſit ꝑſonarū accepcio. eſt iuſticia qͣ p̄fert ꝑſona ꝑſone ꝓpter cauſam indebitam. differencie acceptōnis ꝑſonarū ſunt tres vna q̄ cōmittitur in honorū exhibicōne de qua Iacobi ij. Fratres mei nolite habere fidem iheſu xp̄i in ꝑſonarū acceptōe Alia eſt in iudicij exetutōne Deu̓tronomij xvi. Non accipies in iudicio ⁊tͣ. Alia eſt in ꝓmotōne ad dignitates q̄ ꝓhibetur primi Reguiū xvi. in electione dauid. cui non pretulit dn̄s fratres ſuos ꝓpt̓ vultus pulthritudinē ſiue ſtature altitudinē. De pectato cōſenſus cōtra tēſcienciā ¶ et perplexitatem. xi. ſectio Equit̉ videre de pectato conſenſus. Irimo videndum de ip̄ſo conſenſū. quid eſt. Scd̓o de peccato cōtra tōſcientiā. Tercio de differentijs ꝓplexitatis. de pͥmo Nō. ꝙ cōſenſus eſt nutus voluntatis ſpontaneq̄ vel motus animi liber ſui Gt cum nichil ita ſit in poteſtate urā. ſicut conſentire

vel diſſentire. hinc eſt ꝙ cōſummat̉ ibi oē peccatū Iniciat̉ em̄ in cogitacōne creſcit in delcācione ꝑfititur vero in cōſenſū. Ad intelligend̓ vero quō pec catur. qn̄ agit̉ cōtra cōſciāui: multi plicitas tēſciē eſt videnda. Tonſciā vns mō dicit̉ ſuꝑior ꝑs rōis quā greci ſindereſim vocāt et apud nos ſintilla cōſciē dici poteſt. Hec diffinit̉ a baſilio ſit. Etuſciā eſt naͣle iuditatoriū faciendi vel non faciendi. drn̄t tn̄ ſcd̓m rōeꝫ ſindereſis et cōſciencia. Conſciā em̄ iudicat faciendū id ē debitū fieri Sindereſis vero iudicat faciendū id ē dignū fieri. Alio mō dicit̉ cō ſciā habitus naͣlis dictandi bonū vel malum. et ſit diffinit̓ a damaſceno. Fōſciencia eſt lex intelltūs nr̄i naturalis oppoſita pctō. et ſcd̓ui hoc cōſciencia nunꝙͣ errat. Tercio mō dicit̉ cōſcientia opinio ha bita de agēdis vel nō agēdis. id ē de debitis fieri vel non fieri formata. de qua. i. Cor̓. viij. Quidā tū cōſciencia ydoli vſqꝫ nunc qͣſi ydolaticū mandū tant Roͣs xiij. Omne qd̓ nō eſt ex fide peccatū eſt Glo̓. id ē om̄e qd̓ eſt cōtra cōſciām. Ilto tercio mō conſciā eſt habitus acqͥſitus frequēter erroneus ī iudicādo eſſe faciendū qd̓ nō eſt faciendū et econu̓ſo Poteſt autē dcāre cōſciā tercio mō dicta aliqͥd ſcd̓m legem Aliqͥd p̄ter legē dei et aliqͥd cōtra legem dei Et eſt hit ſermo de dccmine conſcie̓ ꝑ modū p̄cepti ſiue ꝓhibicōnis nō ꝑ medū cōſilij ſiue ꝑſuaſionis. Primo mō cōſciā ligat ſimpl̓r et vniu̓ſalit̓. qꝛ legi

diuine cōcordat qua tōſcientia oſiendit eſſe ligatū Scd̓o modo tōlciencia ligat quā diu mnanet Vnde vel tenet̉ homo eam deponere vel qd̓ dictat opere ad implere vtpote ſi dictat cōſcientia; ꝙ leuare feſ tutam de terra eſt necelſariū ad ſalutē Tertie mō cōſcientia nō ligat ad faciendum vel nō faciendum ſed pocius ad ſe deponēdum qꝛ cū talis tōſciencia ſit erronea et error ille repugnet legi diuine. neceſ ſario ꝙͣ diu durat ponit hoīem extra ſtatū ſalutis Utnote ſi dicat alicui ſimpliti uioriar nͥ cognoſcas mne et ille incipiat habere cōſcientiū de mortali. ij cognouerit peccatritē non eſt in ſtatu ſalutis ipſa cōſcientia durante quia ſi nō cognoſcit eam peccat mortaliter cōtemnendo deū dum dictat cōſciencia hot nō diſplicere deo. ſi cognoſcit eam facit contra preceptū dn̄i. Perplexitas naſcit̉ ex errore conſciē Eſt autē triplex ꝑplexitas. Primia eſt intelligentie verborū ſacre ſtpͥture q̄ vident̉ ſibi repugnare. Scd̓a eſt intelligencie faciendorū de qua Roͣs viij. Quid oremus ueſcimus ⁊cͣ. Tercia eſt ineuitahilitas peccandi. Prima diſſoluit̉ ꝑ diſtinctionē et cōſideratōnem cauſarū dicendi vtrumqꝫ. Setūda diſſoluit̉ ꝑ inſpiracōncūi ſpūs ſancti q̄ eſt vnctio docens de omnibꝰ Itē ꝑ meritū orōnis Sacobi.i. Si quis indiget ſapiā. r. Para. xxiiij. Cum igno remus quid agere debemus ⁊tͣ. Tercia dilſoluit ꝑ depoſicōneui cōſcientie.

¶ De mendacio. xij. Equit̉ videre de peccato oris qd̓ pluribus differencijs veriat̉. Peccata tm oris ſunt. Mendaciū in quo deſtruitur veritas. Veriurium in quo veritas centennit̉. Contencis in quo veri tas inpugnatur. Eſt enim contencio veritatis im pugnatio cum confidencia clamoris. hec tria ſunt precipue cōtra veritatem. Item cōtra bonitatem ſunt Scurrilitas q̄ eſt cōtra honeſtatem Multiloquium aut vaniloquium qd̓ eſt contra vtilitatem Adulatio eſt contra rectitudinem in laude aliena Iactancia eſt contra rectitudinem in laude ꝓpria Glaſphemia eſt contra rectitudinem in vituperio dei. Maledittum eſt contra rectitudinē in vitupio ꝓximi quantū ad penam. Contumelia eſt contra rectitudinem qn̄ impreperat̉ quantū ad tulpam aptam. Detractio vero eſt quantum ad occultam. Igitur de mendacio eſt nunc videre de eo quantū ad diffinicōnem et diſtinctionem. Diffinit̉ autē ab Auguſtino ſit Mendacium eſt falſa ſignatīo vo tis tum intencōne fallendi. Et noͣ ꝙ cum mentiri ſit contra mentem ire. poteſt homo mentiri dicēdo fallitatem ex terta ſciencia. Iteu poteſt iuentiri dicendo veritatem quia quamuis ſit veruui qd̓ loquitur tamen aliud ſentit in conſcientia. Item po teſt homo dicere falſum non inenciendo net peccan do vt quando fallitur adhibita diligencia debita.

Diuiditur vero mendatium in officioſum menda cium ꝑuicioſum et iotoſum. ꝑnicioſum qd̓ nocet. officioſum qd̓ iuuat. iotoſum qd̓ delectat. Diuidit eciam mendatium in ecto grīa. Primū vt qd̓ fit in doctrina religionis vt ditere xpriſtum non eſſe natum de virgine maria. Ecd̓m qd̓ nulli predeat et alitui obeſt vt mendacia detractionis. et ſi quis ſit teſtis in cauſa triminali. Tercium qd̓ alicui obeſt vt proſit alicui vt teſtis fallus in tauſa petuniaria. Quartum qd̓ fit menciendi ſolum libidine Quintum qd̓ ſit cupiditate placēdi aut delectandi ſuaui eloquis vt mendatium adulacōnis. Sextū quando quis mnentitur ꝓ cōſeruanda pecunia alicuius. Septimū quo quis mentitur pro vita alti rius conſeruanda. Octauum quo quis mentitur pro conſeruanda alterius taſtitate. Dat autem regulam Auguſtiuus talem ꝙ quanto aliqd̓ menda tium magis accedit ad primū tanto maiꝰ ē pectatum. quia quanto magis recedit tanto minus eſli pectatum. Poſt mendacium quo veritas deſtruit ſequitur periurium. que veritas contemnitur. Sed quia periurium eſt violatis iuramenti. ideo primo videndum eſt de iuramento quantum ad eſſentiam et ſit iurare eſt deum inuotare in teltem loquutōnis Quantum ad litenciam. et ſit iurari licet ꝓpter pacemi et amicitiam conſeruandam et propter veritatem aſtruendam vt fecit paulus.
Imiruiura uiun

Propter calumpniam vitandam vt faciunt actor et rrus. ꝓpter fidelitatem conſeruandam vt prin tipes ſuo regi Quantum ad formam et ſit eſt fornia conceſſa vt iurare per deum et hoc variabiliter llam in veteri teſtamento dicebatur viuit dominq id eſt per deuui viuum. In eccleſia primnitiua dice batur Teſtis eſt in deus. id eſt teſtem deū inuoco. modo vero dicitur ꝑ deum Eſt et forma non contelſa vt iurare per ydola. Quantum ad comites eſt ſciendum. ꝙ iuramentum tres debet habere tomites. ſcilicet veritatem q̄ eſſe debet in conſciencia. vt nouerit ita eſſe. iudicium vt diſcrete iuret et cum deliberatōne. Iuſticia vt qd̓ iuratur ſit licitum et honeſtum. Quantum vero ad differencias eſt Notandum. ꝙ due ſunt ſpecies. ſcilicet Ilſertorium quando iuratur de preſenti vel preterito. ita eſſe vel fuiſſe. Promilſorium vt tum quis iurat de futuro aliquid ſe facturum. Modo igitur poteſt videri ꝑiurij diffinicio. ſcilicet Periurium eſt mendatium iuramento firmatum. Poteſt eciaui videri diſtinctio Periuriumi dicitur falſa iuratio. Item peruerſa iuratio ꝙ ſit quando eſt illicitum qd̓ iuratur. Tercio dicitur tranſgreſſio iuramenti. v ¶ De adulatione. maledictione. et detrattione. xiij. 4

Equitur aliquid videre de adulatione taale dictione et detractione q̄ tōtra rectitudinem laudū et vituperij cōmittunt̉. Idulatio diffinit ſit Adulatio eſt ſermo laudis alteri exhibitus intē cione platendi. Diſtinguit̉ autē ſic Nam quedam eſt adulacio q̄ bonū nō habitumr attribuit Quedā q̄ habitum extollit dicendo magis ꝙͣ ſit Quedā eſt qͣ malum nutrit laudando malum et dicendo illud eſſe bonū et licitum. pͣſ. lau. peccator in deſiderijs anime ſue ⁊tͣ Quedam eſt qua home homini vult placere uō ꝓpter deum laude tn̄ vera Gal̓. 1. Si hominibus placerē xpriſti ſeruus nō eſſem. id ē ſi placere vellem nō ꝓpter deum. Maledittū quadru pliciter variatur. Eſt eū maledictū ſurreptionis de quo dicit Auguſtinus. Si cū omni facilitate et temeritate malediximo ad mīma ꝑtiuet peccata. laſciuie vt cuui alicui nō ex animo maledicimo de quo Iheroniui Qui neſcit oris maledici reſecare cōſuetudinem et ſi corde non maledicat inmūdiciā tamen labiorum et oris inquinamentū inturrit. Eſt et maledictum edij qd̓ ex malo corde procedit ratōne vindicte. Quartō eſt inaledictū iuſticit qd̓ ex caītate ꝓcedit. ſcilicet cum alitui amico ad eius correptōnem maledicimo de quibus vltimis Gri gorius Scriptura ſacra duobus medis maledictū cōmemorat Iliud qd̓ approbat Iliud qd̓ cōdempnat Iliter em̄ ꝓfertur rōne iuſticie Aliter amore
rluufuli

vindicte. Detractio diffinit̓ ſit Detrattio eſt alien. fame denigratio. Committit̉ autē ſex medis. ſcꝫ cū bonū negumnq qd̓ nouimꝰ eſſe factū Vel cū tacemus nt fiat alijs manifeſtū. vel cū ꝑuertimus dicendo illud eſſe factū mala intentōne. Itē malum occultum reuelando in taſu nō cōtello. Itē augmē tando dicendo eſſe magis ꝙͣ ſit. vel ad inueniendo uiendatiter malumi qd̓ fartum nē fuit Tenet̓ autē detractor ad reſtitucōeꝫ famie quā abſtulit Maius em̄ bonū aufert detractor ꝙͣ raptor et nō dimittit̉ peccatum niſi reſtituatur ablatum. De peccato operis. xiiij. Epectato oꝑis breuiter eſt vidēdum quātū ad diffinicōnem diſtinctionē ab offenſa voC luntatis et ſuꝑaddicōnem ad maliciam velūtatis Eſt autem peccatum operis tranſgreſſio legis diuine ꝑ iuordinatōnem extrinſiti matus mentis. A peccatum operis reducitur pectatum conſuetudinis. Neccamus eniui cogitacōne delectatione conſenſu verdo et opere et conſuetudine Peccatum autem operis comparatur ad pertatum voluntatis interioris prout ſunt coniuncta et ſit ſunt vnum pectatum ꝓ eo qd̓ eſt ibi vnus tōtemptus et vna auerſis. vnum inquā ſunt loquendo formalit̓ tum ſit ibi deordinatio preuia: loquendo tamen materialiter plura ſunt peccata quia plura ſunt deordinata. ſcꝫ veluntas interior et actus exterior

Si autem het duo ad inuicem comꝑantur tamquē diſiuncta ita ꝙ vnus peccet voluntate tu Alius voluntate et opere tunc diuerſa ſunt pectata non ſolum materialiter ſed etiā formnaliter Suꝑaddit autem malicia operis ſuper maliciam voluntatis quando voluntas mala vult in opus procedere ſed non poteſt. Tunc diſtinguendum eſt Nam vnum peccatū mais eſt altero ſiue iudicat̉ mais triplicit̓ ſcilicet racōne maioris contemptus dei et ſic opus uon addit ad iniquitatem voluntatis Aut ratōne maioris delectatōis et libidinis et ſic opus aggra uat maxime quantū ad genij tarnalis peccati quo peccat aliquis in ſeipſum. Aut racione maioris damnificacōnis et ſit opus addit ad malam volun tatem maxime quantū ad genus pectati quo qe peccat in proximū. quautū enim quis velit forni cari non tantū delectatur in voluntate quantum in opere Et quantūcuinqꝫ quis velit occidere nō tantū nocet volendo. quantū actualiter occidendo. ¶ De ſeptem vicijs capitalibus in generali.xv. Equit̉ videre de diuiſione peccati in ſeptem vicia capitalia q̄ ſunt Suꝑbia. inuidia. ira Accidia Auaricia Gula. luxurra. In guali atten denda ſunt tria. ſcꝫ diuerſa numeratie. cōnexiua ordinatio: ſufficirntie aſſignatio. I gregorio et alijs doctoribus ſit numerantur et nominantur.
a Iilibj ijiripi

Superbia Inuidia Ira Accidia Auaricia Gula luxuria. Ab Pſidoro Caſtrimergia. Fornitacio Philargia Triſticia Accidia Cenodoxia Suꝑbia Itē Supbiam Cenodoxiam ſiue vanaui gloriam diſtinxit Yſidorus. ſed Gregorius cōiunxit quia idem ſunt in re racōne tantū differētes. Suubia emū dicitur quando aliquis ſibi magnus apparet intus in anis. Uana gloria eſt. quando aliquis magnus nititur apparere ꝑ laudē in ſacie aliorū. Similiter Yſidorus diſtinxit accidiā et triſticiā. ijs Gregorius cōiunxit. qꝛ idem ſunt in re. drn̄t tn̄ rōne Idem em̄ motus eſt in accidia et triſticia. differens rōne terminorū. Nam ſcd̓m retelſum et auſionē ab arduo graui dr̄ triſticia. Scd̓ui accelſū vero et cōuerſionē ad leue dicitur accidia vt qꝛ iſti graue eſt ſurgere ad matutinas triſtis autit ſe. qꝛ vero leue eſt ei quieſtē accidioſus cōuertit ſe. Ordi nant̉ autē vicia capitalia ſcd̓m tōnexionē qͣ fit vt vnū ex altero ꝓferat̉ Nam ſuꝑbus nō vult ſubeſſe maioribus. vult p̄ferri eqͣlibus. vult cōcultare mi nores Et ſi nō poteſt īuidet maioribꝰ: qꝛ prīcipāt eqͣlibus. qꝛ ꝓſperant̉. minoribus qꝛ exaltant̉ Et tū ſit nichil ꝓficiat cōcipit irā de facili ad maiores. eijles et muinores. deinde incidit ī accidiā qͣ mētis trāqͥllitas ꝑturbat̉ Et tū interiorē cōſolacōꝫ ami ſerit ad exteriorē ꝑ auaritiā ſe cōuertit et ſit ſcūs opulentus īmoderate ꝑ ingluuiē paſcit ventrera.

Et poſtreno ad luxuriami reſoluit tarnem a ſummo racōnis vertite vſqꝫ ad carnis infimum depre uatus. Sic patet ꝙ quinqꝫ prima ſunt ſpūalia. duo vltima carnalia. Item atcipitur ſufficientia ſeptem capitalium vitiorum penes ꝓnitatem ad apparens bonum. hec autē pronitas ſi eſt reſpectu boni qd̓ reſpicit ſpiritum ſcd̓m ſe poteſt eſſe quadruplex ſcd̓m quatuor conditiones boni ad quas appetitus hominis inclinatur. Appetit enim quis bonum ſub racōne dignitatis et ſit eſt ſuperbia Aūt ſub racōne ꝓprietatis et ſit eſt inuidia. Aut ſub racōne ſecuritatis et ſit At ira. Aut ſub racōne quietis et tranquillitatis et ſit eſt accidia. Si vero ſit bonitas reſpectū boni qd̓ reſpicit carnem ſic tripliciter poteſt eſſe. Nam ſpiritus tarna lis bonum appetit ſub racōne ſufficientis et ſic eſt Auaricia. Aut ſub racōne demiulcentis et ſit eſt luxuria. Iut ſub racōne reficientis et ſic eſt Gula Et ſit patet earūdeu ſuffitiencia. De differencia inter capitale vicium inicium peccati et radicem mnalorum. decimūſextū. Ttendenda eſt differencia inter capitale vi Atium. pertati inicium et radicem malorum Capitale dicitur. quia ſicut caput eſt principale membrum et completum et aliorum membrorum principium quantum ad motum et ad ſenſum.
Iiuiluſlr̄

ſit vicium tapitale nominat pectatum cōpletum vnde aliaoriunt̉. Initiū vero pectati noīat illud a quo actus inchoatur. Radix autē dicitur illud a quo nutrimentū trahitur et fementū. Vnde cum peccatū fomentū trahat ex ꝑte appetibilis et dicat receſſum a dro. hinc eſt ꝙ initiū pectati attendit ix ꝑte auerſionis: radix vero ex ꝑte cōuerſionis. Et ſit auerſio eſt rōne cōtemptus: Gonuſio vero eſt rōne cupiditatis et libidinis Et ideo ſuꝑbia dr̄ Iniciū oīm peccatorū; Cupiditas vero radix om nium malorū. Ditit̉ autē iuitiū peccati triplici aut ꝓut dicit receſſum liberi arbitrij a lege inaieſ tatis et ſit ſuꝑbia ſiue cōtemptus dicitur inicium peccati. quia qui preceptum tranſgreditur a ſuꝑbia intipit et contemptū Aut a lege veritatis et ſic error dicitur inicium peccati Nā dicit Sapieus. Omnis ignorās: malus vel omnis malus; igno rans Et vere ab ignorantia intipit et errore quia eterna deſerit pro terrenis Aut a lege bonitatis. et ſit inſipientia dicitur initium pectati. Inde Criſoſtimus ſuper illud Nſal. I facie inſipiencie mee dicit. ꝙ omnis pectati initium; eſt inſipiētia Inſipiencia enim contraria ſapiencie in qua diui na bonitas preguſtatur. Merito igitur ab inſipiditate dicitur inthoare qui petius in malitia pettati ꝙͣ in ſuauitate dei elegit delectari. Radix etiā pettati ſiue mali que cirta peccatū dicit libidinis

prouitatē tripliciter poteſt ſumi. ſcꝫ gn̓aliſſime vi cū dicit̉ libido ſiue cupiditas eſt radix oīm malorū Gn̄aliter vt cū ditit̉ ꝙ duplex eſt radix malorum ſcꝫ amor male attendēs et timor male humilians ſiue deiciēs. Amor eſt reſpectu boui. timor reſpeū mali. Minus gn̓aliter vt cū dicit̉ triplex eſt radix peccati. ſcilicet concupiſcentia carnis contupiſcen cia oculorum ſuperbia vite. Patet igit̉ quomodo accipitur vitium tapitale. Et ꝙ iniciū aliquando dicitur de ſuperbia. Aliquādo de errore. aliquādo de inſipiencia. Natet eciam ꝙ aliquando dicitur vna radix. aliquando due. aliquando tres. De ſuꝑbia. xvij. N ſpeciali pͥmo cirta ſuꝑbiā tria attendēda ſunt. ſcilicet diffinicio. differentie. gradus. Suꝑbia autē a Bernardo ſit diffinit̓. Superbia eſt ꝓprie excellencie appetitus. ab Auguſtine libro de innocentia ſit Suꝑbia eſt amor ꝓprie excellentie Et in de ciuitate dei. Suꝑbia eſt ꝓuerſe celſitudinis appetitus. Superbia ſcd̓m Grego qͣtuo habet differēcias. Prima ē qn̄ attribuit ſibi bonū qd̓ nō habet. Scd̓a eſt qn̄ etſi non ſibi. tamen ſuis ueritis. Tercio qn̄ iattat ſe habere qd̓ non habet. Quarta quando exiſtimat ſe alijs preualere Anſelmus libro de ſimilitudinibus. quatuor ſunt ex

altatōnis ſpecies. Quedā eſt in opinione Quedā in voluntate Quedā in ſermone Quedam in oꝑe. Exaltacio in opinione eſt tum aliquis reputat ſe diguum epiſcopatū vel huiuſmōi tamē nollet hrē. Exaltacis in voluntate eſt cū aliquis vellet habere chiſcopatum tamen non repugnat ſe digaum nec opinatur Exaltacio in ſeruione eſt quando net ſe dignum reputat nec vellet habere tamen loquitur auploſa de aliqua ſciencia vt magis appareat. Exaltatio in opere eſt quando nec dignum reputat nec vellet habere nec magna loquitur tamen exaltatur in opere vt quando votatur ad conſilia et huiuſmodi. Gradus ſuperbie ſcd̓m Gernardū duodecim ſunt. ſcilicet Curioſitas. leuitas mētis Inepta leticia Iactancia Singularitas Arrogē tia. Preſumptio. Defenſio pectatorum. ſimulata confeſſio. Rebellio. libertas pectandi. conſuetudo. Hijs gradibus quaſi quibuſdam palſibus ſuperbus ad finem ad quem intendit ꝑuenit. Eſt enim turioſitas. qn̄ ſuꝑbus diligenter inqͥrit ruinores. ſcꝫ vt quid de ipſo dicat̉. leuitas mentis eſt qn̄ im mutatur leuiter ad delectacōnem in verbis laudis In triſticiā ex verbis improperij. Inepta leticia qn̄ letatur de defectibus et triminibus aliorum. Sactancia eſt qn̄ narrat ea q̄ habet vt laudetur. Singuleritas eſt qn̄ preter cōſuetudinem aliqua ſingulariter oꝑatur vt ſolus laudetur et appareat

Arrogantia eſt qn̄ iactat ſe habere qd̓ non habet. Preſumptio eſt qn̄ ingerit ſe ad faciendum qd̓ ad ipſum non ꝑtinet. Defenſio peccati eſt qn̄ peccatū ſuum et errorem extuſat aꝑte. Simulata cōfeſſio eſt qn̄ peccatum ſuum excuſat occulte. Rebellio eſt qn̄ diſſidet ſuperioribus. inferioribꝰ et paribus. ſugioribus obuiat. inferiores opprimit. pares ꝑ turbat et inoleſtat ⁊tͣ. libertas peccandi ſuccedit. quia net drum timet net hoīem reueret̉. Conſue tus ad mala et decidens in ꝓfundum peccatorū. De gloria iuani. xviij. ¶ St eniui vana gloria idem cum ſuperbia ſe cūdum eſſe. differens ratōne ſolum. Eirca quā quatuor videnda ſunt. ſcilicet diffinitio. oppo ſitio. difterentie. filie. Diffinitur ſit Inanis gloria At amor laudis ꝓprie ꝓpter excellenciam ap parentem. Suauis gloria ad humilitatem habei oppoſitionem. Humilitas autem quatuor habet actus et ſic quatuor habet oppoſitiones. Primus actus eſt velle ſubici et ſic opponit̉ ſuperbie large ſumpte. Secundus eſt de ſe parua ſentire. Vnde Auguſtinꝰ dicit ꝙ humilitas eſt ſenſus ꝓprie ꝑui tatis. et ſit opponit̉ tumori vel elacōni. Tercius eſt velle ſubelſe ounibus. ſcilicet ſuꝑiori inferiori et pari et ſit opponitur ſuperbie ſtricte ſumptē
lc

que eli amor proprie extellentir. Quartus eſt de ſe velle parua dici. et ſit opponitur inani glorit. habet autem inanis gloria duas differeicias for males. videlicet appetitum fauoris. et appetitum laudis. Rauor eſt excellencia alituius in corde. llaus eſt excellencia alituius in ore. Habet enim tres differentias materiales. que ponuntur Ihe remie. ix. Non glorietur ſapiens in ſapiencia ſua net fortis in fortitudine ſua. net diues in diuicijs ſuis. ſed in hoc glorietur ſcire et noſce me; ditit do minus. Cum enim gloria ſit propria beatitudiin trinitatis non enim eſt igitur gleriandum ī ſa pientia que attribuitur filio. nec in fortitudine ī patri. nec in diuicijs temporalibus vel ſpirituali bus que ſpiritui ſancto. SIuanis autem glerie ſep tem ſunt filie ſecundum Gregorium. ſcilicet iuobe diencia. iactancia. ypotriſis. incontinentia. pertinacta. preſumpcō nouitatum. diſcordia. Eſt m̄ in primis prima eius filia Inobediencia volūtas fugiens minoracionem poteſtatis nolens ſubiate re ſuperiori in debitis. Sactācia eſt voluntas ꝓp ter appartutem propriam poteſtatem ſe oſtentās Ppotriſis eſt voluntas per ſpeciem ſanctum ſe ſimilans fallatiter in aperto et viliter agens in oc culto ſiue in intencione ſiue in opere. Incontinēcia eſt voluntas per conformacionem ſui ab illis ē̄ mali ſunt laudari apperens. Pertinacia ē volūtas

fugieus minorationem probitatis dicta vel facta ſua irreuocabiliter defendens. Diſcordia eſt valūtas fugiens minorationem ſapientie ab hijs que ab alijs dicuntur diſſenciēs. Louitatum preſum cio eſt voluntas excedens qualitatem ſui ordinis. propter apparentē neuitatem ſciencie vel ſapiētis oſtentari cupiens. Yſidorus vero diſtinguens in ter ſuperbiami et inantui gloriam propter racōis difterenciā dicit. ꝙ de ſuperbia. cōtemptus. inuidia. et inobediencia. blaſphemia. iniuruiuracia. dt tractio. et plura alia oriuntur. De inani vero glo ria ſcd̓m eundem contentōnes. hereſes. iactancia. et p̄ſumpcō nouitatū naſcuntur. 1. De inuidia. xix. Idendum eſt de inuidia que ad quinqꝫ. ſci licet quo ad diuerſam eius nominacionem. diffinicōnem. oppoſicionem. differencias et filias Dicitur enim inuidia aliquando nomine ire. Se neſis. iiij. Quare iraſceris. id eſt liuore torqueīs? Aliquando nomine odij. Geneſis. xxxvij. Oder̄t eum fratres. id eſt inuidebant. Aliquando nomine emulationis. i. Regum ſecundo. Adfligebat cū emula eius. Emulacio autem habet quatuor ſigni ficaciones. quia ponitur pro inflari. pro amare. pro inuidere. pro imitari. Aliquando diciturr

mine proprio inuidia. et ſit dicit Damale. ꝙ qͣtuqꝛ ſūt ſpēs triſticie. ſcꝫ accidia q̄ eſt triſticia aggra uans. achos que eſt triſticia votē aufere ns. miſeri cordia que eſt triſticia de alieno malo. inuidia que eſi triſticia de alieno bono. Diffinitur autēm ſit ī uidia ab Augij. Inuidia eſt inquit odium felicita tis aliene. Remigius autem ſit. Inuidia eſt dolor de alieno bono. I phō ſit. Inuidia eſt triſticia in apparente felicitate alituius iniciū. Item aliter. Inuidia eſt diſſencio ab alieno bono extimato diiniuuere propriū. Dilterentie autem iuuidie matirialiter aſſignate ſcd̓m Auguſtinū ſunt tres. ſcꝫ inuidere ſuperioribus paribus et inferioribꝰ In uidet enim ſuperioribus. quia eis non equatur. paribus quia in melius proſperantur. inferioribus ne ei equentur. Opponitur autem timor domini ſuperbie racione humilitatis quem generat et pietas inuidie ratione caritatis ex qua genera tur. Priuia enim et potiſſima filia caritatis ē pietas. que ad ouinia valet. FFilie inuidie ſecundū Gregoriū ſunt odium. ſulurracio. detractio. exul tacio in aduerſis proxiuū et afflictio in proſpeīs Odiui eſt voluntas affectans proximo malum. vt careat contriſtante bono. Sūſurracio eſt volun tas loquendo ſeminans diſcordias inter fratres. vt perſequatur ꝓxiuiū ipſius bonū cōtriſtās De tractio ē volūtas famiā ꝓximorū ꝑ u̓ba deiugrās

vt deſtruatur in aliorum opinione contriſtans be uum. Exultatio in aduerſis proximorum eſt voluntas in procurantium aduerſitate proximi delectans. Alflictio in bonis proxuni eſi voluntas procurans malum ſuo deſiderie. ꝑ euentum pro ſperitatis cōtrarie defraudata.. De ira ſectio viceſiuia. Equitur de ira videre quantum ad quatuor. ſcilicet quantum ad diffinicōnem. oppo ſicōnem. differentias. et filias Diſtinitur enim a Calſiodoro ſit. Ira eſt animi motus cōcitatus ad penam prouotaus inferendam. ¶ Rabans autim ſit. Ira eſt omnis malus motus ad notēdꝫ mn. Ab Auguſtino ſit. Ira eſt feruor eius qui circa tor eſt ſanguīs. ex euaporacōne fellis vel eiq turbacōne fiens. Iteui ab eodem. Ira eſt deſiderium repuni cōnis. ¶ Habet autem ira oppoſicōnem ad manſuetudinem racōne ſui initij. quia manſuetus eci am nunꝙͣ inſipient̉ vult iraſci. Item ad irā ꝑ 3e lum ratōne materie Sunt enim circa eandem ma teriaui. et ira per vitium et ira per zelum. ſcilicet tirta ꝑſonam quam vtraqꝫ vult puniri. Sed ira per vicium vult ꝙ perſona puniatur. vt ſic ſacie tur vindicta perſone Ira vero per zelumi vult pu nicōnem perſone vt vicium deſtruatur. Ad pacie tiam vero habet oppoſicōem racōne finis. quia pa tiencia extinguit irā ne procedat. Nam qͥ paciens

iiſurumui ſurlum
eli iras mitigat ſuſcitatas Species ire ſiue dif ferentie ſunt tres ſecundum Demnaſcenum. ſcilicꝫ fel. mania. tatus. Fel ſiue fellea paſſio dicit̉ ſub itus animi motus impaciens leſionis. Et accidit ex harte corporis ex commiocōne fellis. et ex parte aniue ex correpcōne vis iraſcibilis et tunc moue tur fel ad vīdictam vt expellatur triſticia de qua dicit Auguſtinus. Ira eſt cōmuocō paſſionis illi tite. hec ira cito trāſit. Mania dicitur ira manēs et memorie tradita. Catus eſt ira obſeruaus tem pus ad vindictam. ¶ Filie ire ſecundum Gregorium ſunt rixa. tumor iuentis. cōtuuiclia. clamor. indignacō. blaſphemnia Rixa eſt audax vindi tandi voluntas iniuriā facti proſequens. Tumor uitutis eſt voluntas vindicandi fugientem aduerſantem propter eſtimatas inmititias. Contume lia eſt voluntas ſe vindicans in exaltādo voceu ꝑ vituperium ad alioruui aurem ꝓueniens. Indig nacio eſt voluntas ſe vindicans per ſignum inoleſtie exterius declaratum. Blaſphemia eſt volūtas ſe vindicans per opprobrium ſanctis vel deo illatum. Secundum autem Pſiderum ſunt tres filie ire. ſcilitet hemicidium. tlamor. et īdignacio. que ſit diſtinguntur llam homicidium fit per inanū. tlamor per os. indignacio per ſignuui. ¶ De accidia fectio viceſimaprima

Equitur videre de attidia quantū ad triaſcꝫ quantum ad diffinicionem. oppolicionē et filias. Giffinitur autem ſit ab Auguſtino. Ie tidia eſt tedium interni boni. A Rirchado. Accidia eſt torpor aī bonum inchoare negligentis. Damaſceno. Accidia eſt triſticia aggrauās Ama giſtris autem ſit. Accidia eſt diffidentia de propͥ is viribus et dei auxilio implendi ardua ſiue mādata. Opponitur autem accidia inꝙͣtum eſt diffidentia implendi mandata: virtuti ſpei cuius eſt cōfidrncia ſiue confidere. Inꝙͣtum vero eſt tediuꝫ interni boni ex quo generatur puſillanimitas: op ponitur virtuti fortitudinis. Inꝙͣtum vero repu tat difficile id quod eſt facile opponitur virtuti caritatis que omnia eciā difficilia facit facilia repu tari. Quātum vero ad ſuam eſſentiam que eſt tri ſtitia opponit̉ gaudio ſpūs. Accidie ſex ſunt filie ſetundum beatum Gregorium. que ſunt malicia. rantor. puſillanimitas. deſperatō. torpor tirta p̄terita. vagacō mentis. Maliciā eſt voluntas grauedinis impaciens machinans ialum ſiue notumentū illi quem iudicat inferentem. Rantor eſt voluntas ex impotencia repellende grauedinis. marifitata amaritudinem intus intluſam per ſinum exterius manifeſtans. Puſillanimitas vero eſt voluntas immoderate metuens grauedinem ī aggreſſu agendorum ſiue de proprijs viribus im

moderate diffidens. Deſperatio aūt eſt voluntas grauedinē repͥmens de adiutorio ad ꝑficiēda agē da diffidens ſiue de remuneracōe dīna ꝓpter ſuſ tinentiam grauedinis que eſt in implendum precentis diffidens. Torpor vero eſt voluntas grauidinis impaciens teprda vel pigra ad expletioneui egendorum inchoatorum. Nagacio mentis tirta illicita eſt voluntas interno gaudio deſtituta in rebus exterioribus illicitis conſolacōnem q̄ rens aut quietem. Scd̓m Yſi. alie ſunt filie accidi . alie triſtitie. Ipſe enim vocat triſticiā volūtatē īqͣtū ſe a graui debito auertit. Sic igitur de triſti cia exeunt rantor. pulillanimitas. amaritudo deſ peracō. De accidia autem oriuntur ocioſitas. ſom nolencia. imporiunitas. inquietudo mentis. corporis inſtabilitas. verboſitas. curioſitas. ¶ De auaricia. xxij. E auaricia ſunt videnda quinqꝫ. ſcilicet qͣn tum ad diffinicōnem. comparacōnem. oppoſicōnem. difterencias et filias. Auguſtinus au tem ſuper Gene. ad litteram ſit diffinit auariciā uaricia eſt appetitus non ſolum petunie. ſed et altitudinis et ſciencie. Idem de ciuitate dei Auaricia eſt libido habendi. Comparatur autem auaricia ydolatrie. Vnde ſepe dicitur ydolorum ſeruitus in ſacra ſcriptura Racō talis eſt quia tultor

dei ad deum tripliciter comparatur. ſcilicet diligi do. honorando. cōfidendo. que tria in auaro reſpi ctu pecunie inueniuntur. propter quod auaricia non iumerito ſeruitus ydolorum dicitur. Eit au tem duplex actus auaricie ſcilicet diligere pecuni ami. et retinere ſiue non dare. Racōne primi actus auaricia opponitur caritati. que bonum diligit in cōmutabile Racōne ſecundi; opponitur largitati ſi ue liberalitati. que dat danda et retinet retinēda Cuius duplex eſt extremitas vicōſa. ſcilicet prodigalitas. que dat non danda. et augricia que reti net nō reteuenda. largitas ſiur libealitas quodi deui eſt tauieū racōne attuum dilferens erit medi etas. ſi autem ordinetur oppoſicō ſecundum actū dandi. prodigalitas eſt ſuperfluitas que dat non danda. et auaricia eſt diminutō ſiue defectus qui nil dat. largitas vero eſt medietas. Si vero ſecun dum actum retinendi. auaricia eſt ſuperfluitas retinet retiuenda et dat n̄ retinenda Predigalitas eſt diminucō que nichil retinet. largitas ſiue libeā litas eſt medietas ¶ Dicferentie auaicie ſunt. be neficij ſubtractio. furtum. rapina. vlura. ſimonia Subtractio beneficij. eſt auaricia retinens beneti cium quod tenttur dare tempoe̓ neceſſitatis. vt di ues tenetur indigenti. Furtum eſt auaritia reti nens rem alienam inuito domino lapina eſt aua ricia per vimi occupans rem alienam Vſura elt a

uaricia acquirens per mutuum aliqd̓ preter ſortem. Simonia eſt anaricia ſtudioſe appetens ven dere vel euere ſpirituale vel annexumi ſpirituali. ¶ Filie autem auaricie ſecundum Gregorium ſunt ſeptem. videlicet fraus. prodicio. ſallacia. ꝑ iuriū. inquittudo mentis. vielencia. cōtra miſcri cordiam odduracō. Prodicō eſt volūtas per decep cōnem domieſtitorū acquirendis inhians Fraus eſt voluntas profectum proximi decipitus aūt ī pediens propter terrtuum eiuolimentum. FFallatia eſt voluntas decipiēs proximum cauſa lucri Neriurium eſt voluntas violans ſatramentū aut iuramentum Inquittudo mentis eſt voluntas to gitare non celſans qualiter poſſit diuicias cōgregare Ticlencia eſt voluntas per vim aliori bona rapiens. Obduracō mentis tōtra miſeritorgiam eſi volūtas cōcitata ſeu cōmiiota aduerſus poſtulacōneui indigentis ex niuio ardore petunie reti nende. Secundum autem Yſidorum nouem ſunt filie auaricie. mendacium. fraus. furtum. turpis lutri appetitus. falſa teſtimonia. viclencia. inhumanitas. rapatitas. ¶ De gula ſectio viceſimatercia. Egula videre ſunt quatuor. ſcilicet quen tum ad diffinicionem. oppoſicōnem. differē tias et filias. Diffinitur auttui quantum ad exceſſum in cibo ſic Gula eſt īmoderatus auior edēdi

Quantum vero ad excellum in potudicitur ebrietas. quā diffiniens Seneca dicit Nichil aliud dif finio ebrietateꝫ eſſe ꝙͣ voluntariā inſaniam Quā tum vero ad extelſum vtriuſqꝫ poteſt ſic diffiniri Gula eſt amor immoderatus delectationis eius que eſt ſecundum guſtum. ſecundum hoc gula poteſt ſumi ſtricte pro immoderantia ī cibo et potu pariter. et ſit opponitur et ſobrietas que modum ſeruat in vtroqꝫ. Differencie ſiue condiciones gule ſcd̓m Yſidorum ſunt quatuor. ſcilicet quid. qndo. quantum. quomodo. Quid ad ipſam rem per tinet. Quando ſi ante legittimum tempus appe tat. Quantum: ad immoderanciam refertur Quo modo ſi nimis ardenter appetat. Secūdum vero Gregoriū ſunt quinqꝫ differencie. ſcilicet p̄prope re ſcꝫ per cibi ſumpcōnem ante tempus. laute qd̓ pertinet ad cibi ſubſtantiam. cū ſcilicet ex ſe preci olius et delicatus. Nimis reſpicit tibi quantitatē Ardenter reſpicit affectum. Studioſe ſe tenet ex parte cognitiue. due iſte vltime poſſunt contineri ſub quomodo. Quinqꝫ autem ſunt filie ſecundum Gregorium. ſcilicet inepta leticia. ſcurrilitas. im mundicia. multiloquiū. ebetudo mentis. Inepta leticia eſt voluntas per exteriores luſus excitans libidinem in guſtū. et ex ipſa poſtmodū excitata. Sturrilitas eſt voluntas per verba tarnalia gultus libidinem commouens et ex ipſa poſtmodum
jmiupilu Ilixij

commota. Immundicia vero eſt voluntas per nimiam cibi ſumpcionam libidinem in guſtū continu̓are deſiderans. Multiloquium vero eſt voluntas per multiplitationem verborum intendens ī guſtu conſeruare libidinem. Ebetudo vero mentis eſt voluntas libidinis preprie conſeruande ab ſorta intelligere. ſpiritualia faſtidiens. Iſidorus autem pouit duas eſſe filias gule. ſcilicet commeſſacionem que eſt in cibo. et ebrietatem que eſt in potu. ¶ De luxuria. xxiiij. Vinqꝫ ſunt videnda de luxuria. ſcilicet. diffinicio. oppolicio temptacie. diſtinctio. et ē ius filiacio. Sit igitur diffinitur luxuria. lluxu ria eſt libidinoſus voluptatis appetitus. Iteme contupiſcencia experiende voluptatis. Iteui eſt inordinatus ſiue iumederatus auior illius delettacionis que eſt ſecundum tarnem vel cōitum. ¶ Oppouitur autem continencie Cuius eſt triplep differentis. Eſt eniui continencia coniugalis. cōtinencia vidualis. et continencia virginalis. ¶ Quintuplex eſt temptacio luxurie. Unde verſus Uiſus. alloquiui. contactus. et oſcula. factum. Primo enim inchoatur in viſu exteriori. ſiue interiori. vt in cogitacione. venitur poſtea ad alloquium. tranſitur ad tactum. prorumpitur deinde ad oſculum. tandri conſummatur peccatum.

Differencie luxurit ſunt. fornicacō. adulterium. ſtuprum. ſatrilegium. inteſtus. et peccatū contra naturam. Fornicatō eſt luxuria qua ſolutus cognoſcit ſolutam naturali vſu. Et intelligūtur ſolutus et ſoluta. a vintulo tōiugij et cō ſangui nitatis. affinitutis. ordinis. r̄ligionis vel voti cē tinencie. Adulterium eſt luxuria qua coniugalis thorus violatur. Stuprum eſt luxuria qua virginalis intorrupcō defloratur. Sacrilegium hit potatur ſacre perſone leſio per vicium luxurie. et melius dicetur luxuria ſatrilega. Hec eſt luxurit qua votum cōtinencie defloratur. ⁊ hoc vel in ſe ſ in ſacris ordinibus cōſtituti. vel religioſus aliq̓s fornitatur cum aliqua ſoluta. vel ipſa ſoluta cum aliquo religioſo vel cōſecrato ſacerdote. Inceſtus ē coitus cōtra conſanguinitatem vel affinitatem compaternitatem commilſus Peccatum cōtra naturam eſt luxuria qua natualis vſus coeundi ma ris et femine violatur. ¶ Filie autem luxurie ſecundum Gregorium ſunt octo. ſcilicet. tecitas mentis. incōſideracō. inconſtancia. precipitacio. amor ſui. odiuui dei. affectus preſentis ſeculi. hor ror aut deſperacio futuri. Cecitas eſt volūtas faſtidiens et deſipiens ſuperiora et ſpiritualia. Iu conſideracio eſt voluntas preuidere renuurus age da inferiora. Inconſtancia eſt volūtas libidine tar nis confracta ſtatum ſuum ſeruare non valeus.

Precipitacio eſt voluntas ad aggredienda quelibꝫ impetuoſa Imor ſui eſt volūtas affectione tarnis imbuta. ſibi ꝓpter ſe ſuper omnia adherēs Odiū dei eſt voluntas deum tamꝙͣ impedimentū ꝓprie volūtatis vel carnalis voluptatis deteſtans Actec tus pn̄tis ſeculi eſt voluntas penes ſeculum ſemꝑ manere deſideraus. ꝓpter fruitionem voluptatis tarnalis. Deſperatio futuri ſetuli eſt voluntas vo luptate preſenti cetata. de eterna iocūditate deſpe rans. ¶ No ꝙ ſcd̓m Aſidorum quatuor ſunt filie luxurie vel fornicatōnis ſcꝫ Turpiloquia Scurri lia. luditra. Etultiloquia. Sapiencie in ſeruone opponitur ſtulticia. Bonitati in ſermone opponū tur alia tria Nam cum triplex ſit bonitas ſcilicet. Vtilis Delectabil̓ Honeſta. Sermoni vtili opponunt̉ ludicra Sermoni delectabili licito: opponū tur ſcurrilia Sermoni honeſto: turpiloquia. De peccato ex infirmitatꝭ. ignorātia. induſtria. xxv. Equitur de diuiſione trimeuibri peccati. q̄ dicit̉ peccatum Aliud ex infirmitate Aliud ex ignorantia Aliud ex induſtria Alijs tamē ver bis in euangelio hec diuiſio ponitur. Eſt tmī pecca tū Iliud in patrē Aliud in filiū Aliud in ſpiritū ſanctum. In patrem cui attribuitur potencia Neccans dicitur peccare ex infirmitate. In filiū cui ſapiencia: Peccans ex ignorātia. In ſpm̄ ſim

tui bonitas: q̄ ex malicia peccant ſiue ex terta in duſtria. Primo igitur videndū de peccato ex īfirmitate commillo quod eſt auerlio voluntatis male accenſe ab infirma creatura a deo omnipotēte. Huius peccati ſunt drē effectiue. ſcil, timor male humilians. et amor male accendens. Triplex au teu diſtinguitur amor. ſcꝫ gratuitq. libidinoſus. nalis. Gratuitq habet finem principalem verum bouum. ſcꝫ incōmutabilem deum. llibidinoſus ha bet finem voluptatem ſiue delectationem in treatura Natualis habet finē neteſſitatē ſiue vtilitatē propͥaui. Primus amor eſt laudabilis qꝛ virtus. Scd̓us vituꝑabilis quia peccatū. Tercius neutralis nec ſit net ſit ſed naturalis. Silr̄ diſtinguit triplex timor ſcꝫ naͣlis qui eſt paſſio et primo mo tus qui in teſtimoniū vere hūilitatis fuit in xp̄o Gratuitq qui multiplitat̉ in ſeruilem. inicialem. et filialem. de qͥbus agitur vbi de donis. llibidino ſus qui diuiditur in huāuum quo quis eligit pectare ne ledat̉ in paſlione. Tiuore libidine ſo hō male humiliatur. Gratuito beue: Naturali nec laudatur nec vituperatur. Item amore libidino homo male accenditur. Imore gratuito bene; more naturali indifferenter. Peccatum ex ignorē cia eſt auerſio. voluntaris ignorātis et ꝑpetrātis quod malū ē ab omniſciente deo Nō tamen ꝙ ali ud eſt peccatū ignorancie. aliud pccm ex ignorācia

Vctū ignorantie eſt omiſſio iuris vel facti. Sed heccatum ex ignorantia eſt qd̓ ex ignorancia comimittitur. Eſt autem ignorantia iuris vel facti. ig norancia facti eſt duplex aūt adhibita debita diligencia. et hec excuſat a toto. Aut nō adhibita dili gencia. et hec excuſat a tāto et non a toto. Ignorā cia aūt iuris quedam eſt vincibilis. quedam ē cul pa. Hec aūt aūt eſt ex vero conſenſu vt ignorātia affectata. et ſit ilta ex vna parte extuſat quod ex alia magis aggrauat. Aūt eſt ex negligencia ⁊ ig nauia ſicut eſt ignorancia traſſa et ſupina. Et iſta eiſi aliquo modo extuſet. non tamen ſit omnino extuſat quin tum igne eterno ſempiternali ardeat ſicut dicit Auguſtinus Si autcin ignorācia inuintibilis potelt eſſe dupliciter. Aut enim eſt in uobis introducta per precedenteꝫ culpam. aut preter omneu culpā. Aūt ſimpl̓r priuat cog nicionem iuris. ſicut in īfantibus et furioſis carē tibus viu racionis. et ſicut extuſat ex toto. Unde Geru̓. ꝙ ꝑuulis dormientibꝰ nichil quod faciūt imputatur. Aut non tollit omnino vſum rōnis. ſed ſemiplene et tunc non extuſat atoto ſed̓ a tāto. ſicut in hijs qui non ſunt plene furioſi. ſed habēt quandoqꝫ lucida interualla. et in pueris qui aliquo modo ſunt capaces precepti licet non plene. Si aūt ignorancia eſt ītroducta ꝑ preābulam cul pā. ſit in ebrio ⁊ furioſo. quorū vr̓qꝫ ſe p̄cipitauit

in hoc ꝑ culpami ſuam nō excuſat a toto ſed a tāto ideo dicit Nhiloſophus. ꝙ ebrius duplices habebit maledictiones Unam ꝓ culpa precedenti et. aliā ꝓ ſubſequenti Nen eſt tamen ꝓprie loquendo ditē dum. ꝙ aliquid noui ꝑpetrat ebrius in culpa. ſed qd̓ ex ſequenti culpa aggrauatur prima vt videt magis ꝑitis. quāuis aliqui dixerint preter culpā in ebrietate primo cōmiſſam ſcd̓o cōmitti nouam Pectatum ex induſtria ſiur in ſpiritum ſanctum eſt auerſio voluntatis malignantis a ſumme cleuiente deo. Sunt autem hic ſex differencie ſcilicꝫ deſperatio miſericordie. pre ſumptio de eadem Iin pugnatio veritatis aguite Inuidētia fraterne gra cie Obſtinatio mentis Impenitencia finalis. Quorum ſufficientia ſit habetur Iſtud peccatum nempe impugnat graciam penitentialem per quā fit remilſio peccati a deo inter eccleſiaſticam vnitatem. poteſt igitur impugnare penitentiam in ſe et ſit ſunt due ſpecies. quia penitencia facit reſilire a cōmiſſis Cōtra qd̓ eſt obſtinatis mētis. facit eciam precauere a cōmittendis. contra qd̓ eſt finalis impenitentia et ꝓpoſitum finaliter nunꝙͣ penitendi. Si vero impugnat graciā peuitentiale in in comꝑacōne ad deumi a quo datur. ſit eſt du plex ſpecies Nam vniuerſe vie dn̄i miſericordiati veritas ſiue iuſticia. Miſericordiā impugnat deſperatio Iulticiā preſumptio. Si autē impugnat
uuruuum Nuuu
.ixi

gratiam penitencialem comperatōne ad vnitateꝫ eccleſit in qua recipitur; ſit eſt duplex peccatum. llam vnitas eccleſie conſiſtit maxime. ſcilicet in fi de ſiue veritate. contra quam eſt impugnatō veritatis agnite. et in gratia ſiue taritate. contra quā eſt inuidentia fraterne gracie. De ydolatria et hereſi. Equitur videre de diuiſione pectati. que eſt Nectatū aliud in deuui. aliud in proximum aliud in ſeipſum. Neccatum in deum dicitur impi etas. in proximum iniquitas. in ſeipſum impuri tas. Iriuis videndum eſt de peccatis quibus inhonoratur omnipotencia diuine maieſtatis ſuperſticōne colendi que ſunt ydolatria. et ritus iudaitus. et ſarcenicus. apoſtalia. ſciſmna. et hereſis Pdolatria eſt falſa et ſuperſticōſa proteſtacio inaieſtatis diuine in ydalo. Cuius ydolatrie due ſūt ſpecies. vna eſt in rebus naturalibus. alia in arti ficialibus. ſicut oſtenditur Sapientie. xiij. Coni mittitur autem tripliciter. ſcilicet proteſtacōe cordis. vt credere de cceatura ꝙ ſit omīpotens. quod eſt proprium creatoris. confellione oris vt non ſolum tredere ſed eciam verbis exprimere. exhibicō ne operis. vt ſit in reuerencia et ſacrificijs. Triplex autem eſt apoſtaſia. ſcilicet perfidit. vt cum quis recedit a fide. vt Sulianus apoſtata. Inobediencie cum quis recedit a preceptis Eccl̓. decimo

Initium ſuperbe hominis. apoſtotare a deo Irri gularitatis. vt cum quis a religione clauſtrali vtl clericali recedit. Apoſtalia ſic poteſt deſcribi Apol talia eſt temerarius a ſtatu fidei. vel obediencie. vel religionis receſſus. Stiſuia eſt illicita diſſentio eorum inter quos vnitas eſſe licet vel illicitur ab vnitate recellus. Eſt autem oīs hereſis ſciſma ſed non conuertitur. Nam hereſis eſt recellus a fide ſecundum veritatem. Item differunt ſciſma et hereſis. Nam hereſis addit prauum dogma. ſciſma autem in finē cōfingit aliquā hereſim Poſt ri ceſſum euim ab vnitate eccleſie ſequitur in obediēcia eccleſie in mandatis. in finē vero ſequit̉ aſſenſio ꝙ nō eſt obediendum eccleſie. Hereſis idem eſt ꝙ diuiſio. et ſit hereſis dicit proprijſſime receſſuꝫ a fide. proprie praua interpretatō ſcripturarum Minus autem proprie excōmunitatō. Et hereticus dicitur multipliciter. vnomodo ſecundum Au guſtinum heretitus eſt qui alicuius temporal̓ ſu tri et maxime glorie prīcipatusqꝫ ſui gracia falſas opiniones de fide at neuas vel gignit vel ſej tur vt hereſiarche Sabellius aut arrius ſequitur vt decepti per ſabellium et arrium qui ſabelliani et arriani dicuntur. Scd̓m aūt Ie. p̄t hereticus appellari licet ab eccleſia nō diſceſſei̓t qui aliter in telligit ſacrā ſcripturā ꝙͣ ſpūs ſcī ſenſus expoſtu lat. Tercō dr̄ heraticus quicunqꝫ a ſacramentis
uiſ ylimnitqua itaij itj

eccleſie vel cōmuīone fidelium eſt diuiſus. vt extō munitatus. peruerſor eciam ſeu ſubuſor ſacramēterū. vt ſimoniatus heretitus reputat̉. ¶ De interdicto et duabus ſpēbus excōmuītatōis. xxvij. Ehereſi que eſt extommunitatō in ſpeciali diffulius eſt dicendum Et primo de interdicta quod eſt excōmunitatōis inicium. Ad quod notandum eſt ꝙ nomine cenſure eccleſiaſtite intel ligitur ſentencia interdicti excōmunitacōis et ſuſ penſionis. Proprie autem excōmunicatur perſona a cōmuīae ſacramentorū et fidelium ſeparata. Guſpenditur etiau quandoqꝫ ab officio. qn̄qꝫ a beneficō. qn̄qꝫ ab vtroqꝫ Interdicitur vero lotus vt puta ciuitas villa vel caſtrū. In gn̓ali interdit to iſta debent cōferri ab eccleſia. ſcꝫ baptiſmus ꝑuulorū. pūia morientium. et peregrinis trutem accipientibus ob reuerenciam trucifixi non ē penitentia deneganda. Poteſt eciam epiſcopus par uulos baptiſatos cōfirmare ſeniel ī menſe vel ſeptimana. ipſum interdictum cauſa predicacōnis ad eccleſiam cōuotare Item morientibus ſi digne pi niteant poteſt euthariſcia miniſtrari.. Gltrici de cedentes ſine pulſacōne cāpanarum celſantibꝰ ſolemnitatibus cū ſilentō in cimiterio ſepeliri pn̄t. ſi bene ſeruauerint iuterdictum In cōuētualibus eccīs bini et bini vel tres ſimul horas canonicas

poſſunt legere; non tantare iauuis clauſis et ini dictis extluſis. et hoc ita demiſſe ꝙ exterius non poſſunt audiri. Ex quo patet ꝙ interdicti et multo fortius excōmunicati nō debent horas extra etcleſiam auſtultare. Pleriſqꝫ tauien religioſis preui legium indultum eſt. vt ianuis clauſis et inter dictis excluſis: poſſint ſimul diuina celebrare. qd̓ hodie ad epiſcopos extenditur niſi eis ſpecialiter prohibeatur. Ex cōmunitatus vero ex amimaduſione gladij ſpiritualis etcleſie a cōmunione fideli uui et ſatramentorum ſeparatur Sunt autem ex cōuiunitatōis due ſpecies. ſcilicet vna que dicitur maior extludens a ſacramentis et legittimis acti bus fidelium in iſto verſu contentis. Os orat vale cōmiunio menſa negatur. Ilia dicitur minor tan tum ſeparans a ſacramentis. Ittu excōmunicatis quedam infligitur a iure. et hec eſt preſeruati ua. quia licet videat̉ eſſe ad libertatem eccleſie con ſeruandam. principalius tamen eſt ad culpam p̄ cauendam. Quedam infligitur a iudice. et het eſt curatiua. Naui licet videatur eſſe propter emendaui faciendam. principaliter tamen eſt propter contumeliam cōfringendam. ¶ Pena ſuſtinentis excōmunitatōnem eſt iultiplex Un̄ verſus. Gra cia ſubtrahitur. magis ac magis obite rupto. Or nitio cadit in vicium ſuffragia ꝑdit Eccleſie. ſathanc vexandus tradit̉ ille. Que ligat ex ꝓprijs
1 .jii nluiuirtac x i. Imullinijſin cxxͣ. iuui mniitmrixil. uiltuiru uli irila

dinuiu
anathematis vlcio culpis. Circumſtantia vero p̄ ſeruans perſonam participantem tum extōmuni tato ne ex cōmunitatōnis eciaꝫ vintulo inuoluat̉: eſt multiplex. Vnde verſus. Vtile lex humile res ignorata neceſſe. ¶Hec anathema quidau faciūt ne poſſit obeſſe. Vtile id eſt vtilitas ex parte excōmunicati. vt quādo quis loquitur tum excōmū nitato de hijs que pertinent ad ſalutem anime ſu t. Item vtilitas ex parte participantis. vt tū ex igit debitum ab excōmunitato. Lex autem matrimonij extuſat coniugatos. Humile id eſt humilitas vt ſeruiteris. et filij non emancipati. ſeruis. ancillis. ruſtitis. inancipijs. et alijs obnixa ſerui tute aſtrittis. Res ignorata. vt cum neſcitur eſſe excōmunicato tum quo participatur necelſe. ſitut peregrini paupereſqꝫ et etiam viatores. De duabus regulis circa excōmunitacionem. ſectio. xxviij. Irca excōmunicacionem nota duas r̄gulas generales. Irima eſt het. Quitunqꝫ in cleī tum vel aliquam perſonam eccleſiaſtitaui manus inicit temere violentas; extōmunicatus eſt Fal lit tamen hec regula in decem et quatuor taſibus. Primus eſt in apoſtata percullo qui clericus ignoratur Secundus eſt in apoſtata admonito ſe n̄ corrigente. Tercius in eo qui gerit proturacionē et ad iiniſtracōem ſeculariū perſonarū. Quarto

in eo qui ex ioto manus inicit in clericum. Quin tus in magiſtro qui cauſa diſcipline verberat clei cum. Sextij in eo qui vim ſibi illataui a clerico vi repellit. Septiuius in eo qui clericum deprehen dit tum vxore. matre. ſorore. vel filia commiſceri. Octauus ē in eo qui auctoritate prelacionis ſue l̓ de mandato prelati manus inicit in cleritum. No nus in ſenioribus eccleſie. Decimus in dominis. Undetimꝰ in prībuſfamilias Duodecimi in pro pinquis Detimuſtertiq in eo qͥ manus inicit ī tle ritum depoſitū. et cuiē traditum. Decimuſquartus cum cleritus tranſfert ſe ad vitam clericatur prorſus cōtrariam. vt quando ſit miles vel centra hit bigamiam ¶ Alia regula eſt hec. Quicuūqꝫ ē excōmunitatus propter iniettas manus in cleri tum violentas pro abſolutione ad ſedem apoſtoli cam eſt mittendus. ſed fallit in quindecim caſibus Primus eſt quando percullor eſt in mortis artitulo cōſtitutus. Secundus vt qui iuſtas extuſati ones habet vt inimicitias capitales. Tercius in hoſtiario qui neceſſitate officij ſui aliquem clericū non enormiter perculſit. Quartus ī infirmo Qn̄ tus in paupere. Sextus in ſene depreſſo. Septimus in clauſtrali qui enoriem non intulit leſio uem. Octauus in mulir Nlonus in hijs qui ſui iu ris non ſunt. Decimus in hijs qui magne ſūt potentie et nimium delitati. ita vt laboreꝫ in eunde
IInintxa imuru nriui

ad turiam ſuſtinere nequeāt. Undetimus in hijs qui non enormē leſionem ſed leuem aut meditaui ī iuriam clericis intulerunt. Duedecimo ſiue ante nubertatem. ſiue poſt poſtulet abſolui. De cimuſtercius in ſeruo de cuius abſentia dominus graueretur. vel cum ipſe ſeruus amitū verberat vt ha beat materiā euagandi. De ciuiuſquartus in moī alibus. De ciuiuſquintus in oībus comiuuit̉ vi uentibus. a De diuinacōe. xxix. Ejuitur videre de peccatis quibus inhono ratur diuine ſapiencie altitudo ſuperſticione ſciendi que ſunt ilta. ſortilegium. diuinacio futurorū. Ad tuius mali noticiam ē videndum qͦd diuinatō. et que eius diccerencie. et vtru omīs diuinatio ſit interdicta. Et primo ſic deſcribitur. Diuinatio eſt ſuperſticioſa preſciencia futurorum Cuius quinqꝫ ſunt ſpecies. ſcꝫ mantice. malefici um. ſortilegium. augurium preſtigium. Mantite dicta eſt a manco qui in ea p̄ualuit. Hec habet qͥnqꝫ ſpecies. ſcꝫ nigromancia. que eſt diuinacō facta in cadaueribus mortuorum. a nigrs quod eſt mortuum et mancia diuinatō. Geoniancia que eſt diuinacō facta in terra. a ge quod eſt terra. vt in cirtulo. et mancia quod eſt diuinacio. Idromancia q̄ eſt diuinacio facta in aqua. ab ydro quod eſt aqua. vt in aqua pluuiali. Ieromancia q̄ eſt diuinacio

facta in aere. vt in cōtemplatiuis circulis. Pyremancia que eſt diuinacō facta in igne A pir quod eſt ignis. iſte ſunt ſpecies mantite. Maleficium eſt pericia per quam iulieres faciunt aliquas ligaturas ī dampnum alituius vel intommodum de triſta galli vel de rana et de imagine cū eis. Gor tilegium eſt diuinandi ratio per ſortes. cuius vſo fuit in veteri teſtamento. Sorte etiā vſi ſunt Ipo ſtoli ante ſancti ſpiritus miſſionem vel plenitudineu. Augurium eſt pericia diuinandi per auiui garritus vel geſtus. vt per volatum. Nreſtigi um eſt per quad diabolicis illuſionibus hominuꝫ oculi preſtringuntur. ne poſſint ternere qued verum eſt. ſed fantaſtica figmenta vt faciunt intantatores. ¶ Poſt hos modos ſunt alij plures. qui dieti̓m a diabolo inueniuntur. Eſt enim diuinatō facta in varia inſpectione pſalterij et euangelij Eſt et diuinacō que futura predicit in fatis et cō ſtillatioībꝰ dicta matheſis: media producta. Eſtt et diuinatō facta per aurarum inſpecticēm dierū et horarū qͣlitatē cuſtodiens in agendis. et dr̄ auruſpitum. Eſt diuinatio facta q̄ exta vel inteſtina petudū inſpicit. Eſt que in aris ydolorū reſpon ſa a demonibus capit. Eſt que ſompnia obſeruat Dr̄ autem ariolus diuinator in aris. toniectātor in ſompnijs. augur in auium garritū. maleti cus imimolans demonibus vel ſaltem luſcrana.
jii nuiitci1 Iubaxica ii. Iinltxrt.xi iu iintla. imila ei

Magus alio nonine dictus intantator. eſt preſtigioſus fallens oculos intuentium. Phito eſt veni loquus: per ſpiritum malignum loquens. A phi tio id eſt appolline dictus. Diuinus id eſt inſpector aſtrorum Auruſpex qui volatum auium aſpi cit Auguriator qui vecem audit auium Extiſpex qui exta id eſt inteſtina petudum inſpicit. Aſtro legus qui in aſtris auguriatur Geneatlogus qui mores hominum preditere conatur per ſigna ſub quibus naſcuntur homines. hic vulgo dicitur ma thematicus. tuius ſuperſticō dicitur conſtellatō a latinis. Horoſcopus eſt qui in ſingulis agendis conſiderat diuerſo et diſſimili fato. Gorti legus ē qui ſorcium aliquaruꝫ fortunarum a infortunarū euētu diuinacōemn loqt̉. vt ex inſpectōne aliqͣrum ſcripturarū predicit futura. Saliator qui dum qͣcunqꝫ pars membrorum ei ſalierit; exīde ei aliqd̓ proſperum vel triſte ſignari predicat. Eſt autem omnis diuinacō deceptio et illuſio diabolita. ideo maledicta a deo. et ab eccleſia īterditta. nec poteſt quiſꝙͣ ex volūtaris commercio vti ea ſine peccato Aut enim eſt ibi peccatum infidelitatis dumi aliquod diuinum attribuitur diabolo. Aut eſt pecca tum ydolatrie. vtpote in eblatioībus et ſacrificijs Aut eſt peccatum inobedientie. quia ſit contra ꝓ hibicōnem dei et eccleſie. Talis autem prohibitio eſt facta. quia talis peccat in ſeipſum dū diſcrimī

ſe committit. pectat in diuinam maieſtatem dum recurrit ad diabolum quaſi non ſit omnipotens ē̄ nium ſciens et benignus deus xpriſtianorū. Peccat in eccleſiam dum commercium habet cum illo. qui preſciſus oīno eccleſie aduerſatur. ¶ De ypotriſi ſimonia et ſacͣlegio. xxx. Idendum eſt de peccatis quibus vilipendi tur ſanttitas bonitaris diuine ꝓuerſitater tendi. qd̓ ſit tripliciter. ſcꝫ apparentis ſanctitatis ſimulacione. vt in ypotriſi. Abuſione doni gratui ti. vt in ſimonia. Tiolacione ſatri loci. vt in ſacri legio Sunt auiem de ypocriſi notificationes ⁊ diſ ferencie Ypotriſis ſetundum Rabanum eſt dum quis vult videri quad non eſt. ſcꝫ bonus quaſi alte rius perſone repreſentator. Uel aliter. Ypocrita eſt qui vult videri bonus cū non ſit. Superſedes de iultis alijs diffinicionibus. Speciēs ypotriſis ſecundum Richardum ſunt affectio dignitatis affectio libertatis. affectio auctoritatis. affectio poteſtatis Secundum Gregoriumi pardus ī Da niele habens quatuor alas; eſt ypocrita figurās quatuor ſpecies ypocriſis. Prima eſt iattancia de bono manifeſto. Secunda elt excuſacio de malo manifeſto. Tercia eſt ſimiulacio do bone occulto Quarta eſt ſimulacio de malo occulto. ¶ Simouia eſt ſtudioſa voluntas emendi vel vendendi lp̄i
ii iipum qmi limnin Viuin iriuti x i

rituale vel annexum ſpirutuali. Hec autem contrahitur tripliciter ſecundum Gregorium. ſcilicꝫ munere a manū. quod eſt petunia. Munere ab ob ſequio. quod eſt ſeruitus indebite impenſa Mune re a lingua. quod eſt fauor. Tres autem ſunt differentie materiales ſumnenie. Irima quando venditur ſpirituale vt ettſeſie ſacramenta. Secundo quando venditur annexum ſpirituali. vt eſt prebenda que racione conſanguinitatis vel pretij vel fauore datur et obtiuetur indigenti. Tercia eſt quando venditur ſpirituale et ſpirituali annexū. vt eſt predicatio. ¶ Satrilegium eſt ſacre rei vio latio. vel eiuſdem vſurpatio. quaſi ſacriledium. Committitur autem aliquando aut ratione perſone. vt cum religioſus vel clericus verberatur. Quandoqꝫ racione loci. vt quaudo cimiterij vel ec tleſie emunitas violatur. Quandoqꝫ ratione rei. vt quando res ſacra vel ſacro vſui deputata vſurpatur. Girca quod eſt dicendum quia ſacrilegiuꝫ committitur. aut auferendo ſatrum de ſatro loto. aut ſatrum de non ſatro loco. aut non ſatrum de ſatro loco. De raptu. furto. vſura. homicidio. ⁊ ¶ ſcandalo. ſectio. xxxi. Equitur nunc quidem videre de ptcīs que cōmittuntur in ꝓximū quorū tria ſūt gna

Quibuſdam enim leditur proximus. que ſūt rapina. furtum et vſura Rapina eſt manifeſta et vi olenta aliene rei contrectacō Vſura eſt ſub ſpē negociationis domino ſcrente contrectatō rei aliene Furtum eſt occulta et ignorante domino et inui to rei aliene contrertatō. Aliquibꝰ eciam leditur proximus in perſona. vt homitidio et bello. Ett homicidium homanis occiſio ab homine facta. et ē duplex ſcilicet ſpirituale. quo quis occditur ſpiri tualiter duobus modis. ſcilicet odiendo. Nam qui odit fratrem ſuum homicida eſt. et detrahendo. ſī gua enim detractionis gladius eſt atutus. Eſt a liud ſcilicet homitidium corporale. quo quis corporaliter occiditur. Et ſit duobus modis. ſcilicet lingua et opere. lingua tripliciter. ſcilicet precipi endo. cōſulendo. et defendendo. Opere quadrupli citer. ſcilicet iuſtitia. necellitate. talu. et volūtate. Quibuſdam vero pectatis leditur in mente prox imus. vt ſunt ſcandala. Eſt autem ſcandalum dictum vel factum minus rectum prebens alijs oc. caſionem ruine. Standalum grece latine obex dititur. Sicut enim ad obicem in via poſitum ledit̉ pes euntis. ſit dictum vel factum inuius rectume obex infirinis in via morum. Scandalum alijͣndo dicitur. ſcilitet dictum vel factum minus rectu Aliquando dicitur actio ſiue impactis illius qui ſcandaliſat. Iliquando dicit̉ caſus vel ruina illis
iniiuiti

qui ſcandaliſatur. Eſt autem differencia ſcandali duplex. Eſt enim actiuū et paſſiuum. Actiuum elt quo quis dat alij occaſionem ruine ſpiritual̓. Palſiuum vero eſt ipſa ruina facta ad obicem mali exempli alterius. vt cum quis fornicatur exem plo alterius. Ad ſciendum autem que ſunt propter ſcandalum omittenda. Sunt autem due regule notande. vna eſt Bernardi. alia heronimi. Re gula Bernardi eſt hec. Peccamus ex infirmitate. ex ignorantia. ex terta etiam interdum malicia. Cauendum eſt ne quid faciamus quod ſit in ſcan dalum alicuius. de talibus dicit dominus Petro. Ne autem ſcandalizemus eos ⁊tͣ. In tercio vt̓o ca ſu. ſcilicet cum procedit ſcandalum ex terta maliti a. non eſt propterea ab opere deſiſtendum. Vnde Mathei. xv. Ginite illos ceci ſunt et duces cetorū Regula Iherouimi eſt het. Omne quod poteſt fieri vel non fieri ſalua verūtamen triplici veritate: omittendumī eſt propter ſcandalum. Non autem eſt omittenda veritas vite. iuſticie. et doctrine ꝓp ter ſcandalum euitandum. Ieritas vite pertinet ad omnes comprehendens omnia prohibita precepta et coſiſilia. Veritas iuſtitie pertinet ad prelatos comprehendens duas partes iuſticie ſcilitet ſeueritatem in puniendo reos. et liberalitatem in iuſtificando bonos. Ueritas doctrine pertinet ad doctores et magiſtros et preditatores.

De pccō luxurie et gule. xxxij. Ota ꝙ luxuria deordinat generatiuā. et gu la nutritiuam. pectata que deordināt vel ē̄ accidunt ex deordinacōne generatiue ſunt ilta ſcilicet pollucō nocturna. luxuria in propria vxore. ſimplex fornitatō. meretricium. raptus. adulteri um. inteſtus. vicium ſodomiticum. Pectata ex de ordinacōr nutritiue. cōmittunt̉ mnandutando. ⁊tͣ. et bibendo. et dicitur ebrietas qued ſit quinqꝫ dif ferencijs vt ſupradictū ē p̄propere. lautē. nimis ardenter. ſtudioſe. Suppoſito ꝙ toitus coniugal̓ ſit vel eſſe poſſit pectatum. eſt videndum per diſtinttionem quis coitus coniugalis eſt pectatum. et quis non. et quis venialis. et quis mortal̓. Ne ta igitur ꝙ toitus coniugalis alius eſt licitus. alius eſt fragilis. alius eſt impetuoſus. licitus eſt triplex. quidam ſit cauſa prolis generande ad diuinum cultum. et hic eſt thonoſebie virtutis. que dicitur pietas. Quidam cauſa reddendi debitum et hic eſt iuſticie. Quidaui cauſa fornitacōnis vitā de. et hic eſt cauterie. de quo dicit Apoſtolus. prima Gorintheorum. ſeptimo. Tuuſquiſqꝫ ſuāꝫ ha beat vxorem. propter fornitacionē vitandam ſuꝑ ple. Fragilis ex fragilitate eſt nec ꝓlis habende net debiti reddendi. nec fornicatōnis vitandr. ſed cā delectatōis in cōiuge Et tūc diſtingue. qꝫ illa delectacō. aut amatur infra deū. et tunc eſt culpa
riliulula.
Ili. Inie Iuſipintat

venialis. Aut amat̉ plus. a deus et eque vt dec et tunc eſt peeccatum mortale. Impetuoſus eſt. ex libidine ſola proueniēs metas honeſtatis et ra cōnis excedit. Et iō mortale eſt qd̓ ſit quinqꝫ modis. Primo cum fit propter faciendam libidinem per blanditias meretriceas Secundo cum ſit pre tir naturalem inedum. Tercō cū ſit tempore pre hibito. Quarto cū ſit in loco prohibito Quinto cū vir accedit ad vxorem vicinami ptū. vel in fluxu menſtruo laborantem. Simplex fornicatō eſt lux uria qua ſolutus cū ſoluta naturali vſu femine tōmiſcetur. ita ꝙ ſolutus extludat vinculum matri monij. conſanguinitatis. alfinitatis. ordinis. voti. religionis. et hoc cum muliere ſoluta. que vnie vel pautorum libidini ſe exponit. Meretricium ē commercium nepharium cum muliere que multo rū paret libidini. Nam meretrix proprie dicta eſt mulier que multorū libidini ſe exponit. Idulteri um eſt alterius thori violatō. Inceſtus eſt lubricū carnis contra votum conſanguinitatem vel alfini tatem commilſum. de quibus ſupͣ dictum eſt. De ꝓprietatibus ſiue paſſionibꝰ vitōrum aut pccōrum. xxxiij. D maiorē euidenciā predictorū videndū eſt de paſſioībus et ꝓpͥetatibus pccōrū Adͣ igi lꝙ ſunt q̄dam an̄cedencia ad pccm. q̄dam cōſequē cia. quedam cōcomitantia. Antecedencia quedam

ſunt ex parte auerſionis. et quedam ex parte conuerſionis. Ex parte auerſionis a deo ſunt cōtem tus. omilſio. ingratitudo inobedientia. preuarica tio. Ex parte conuerſionis ad creaturam ſunt libido. concupiſcencia. delectatio. conſenſus in pettatum. praua intentō. Subſequencia ſunt matula et reatus. Circumſtancia ſunt illa que cirtum ſtancias nominamius. Auerſionem itaqꝫ a deo cō mitantur contemptus omilſio generalis. ingrati tudo. inobediencia. preuaritatio. Nam voluntas ad deum conuerſa et des conformis vult quod depult. et non vult quod deus non vult. Et hoc debet. tum quia voluntas dei ſuperior eſt ſimplicit̓. voluntas vero racionalis creature inferier eſt. et ideo tenetur ſequi ſuperiorem. quod ſi non facit di citur contempnere. tum quia dignum eſt ſacere qͦt quid drqj vult fieri. et ideo cū auertimur dicimur omittere. tum quia iuſtum eſt propter accepta be neficia eidem intendere. vnde cum auertimur dicimur ingrati. tum quia ipſe dominus eſt. et nos ſerui. et ideo tenemur facere quicquid nouimusī uui velle. quod cum non facimus dicimur inobedientes et preuaritatores. ſed inobedientes. quia aūtimur a lege domini. preuaritatores quia trāſgrediuiur legem. ¶ Et nota ꝙ in voluntate auer terte ſe a deo tontemptus. omiſſio ingratitudo. in obediencia et preuaricacio idem ſunt ſecundum
.i

racōnem non tamen ſcd̓m rem Nam contemptus reſpicit dei potenciam Omiſſio ſapienciā Ingratitudo beneficiū Incbedientia preceptum. preuaritatio legtm. Et ſcd̓m ilta recelſus eſt in frequēti auerſione a deo. Elongatis vero eſt in ebduracōne Fenuerſionem vers voluntatis ad treaturam con romitatur libido. q̄ eſt improbitas volunti tis benum creatum preeligens et deſerens intreatum quam ſequitur concupiſcencia qui eſt priuius mo tus ex foruitt. veniens ex ſenſualitate et tendens ad delectatōnem illicitam. tunc ſequitur de tātis tunc inferior pars racōnis condelectatur. Tercie eſt conſenſus cum ſuperisr pars ratōnis non contradicit ſed alſtntit. Iſte triplex ſtatus deſignatus eſt in prima temptacōne per ſerpentem virū et mulierem. drinde reſtat operis conſummatio. vel adhuc eſt praua intencio. Nami intentie eſt ad opus. et ſit ex parte conuerſationis actuale pecta tum antecedit libido. concupiſcencia. dilectatis. conſenſus in peccatum et praua intentio. Eirtūſtancie vero dicuntur. q̄ percatum cirtumſtanti nos circumſtancias appellamus. Eſt autem tircuiuſtantia ꝓprietas ꝑſone vel negocij ex ſe pertinens ad laudem vel vituperium dimiiuuendo vel augendo vel in aliud genus peccati trahendo. Proprietas perſont eſt vt quia pulcher eſt homo ſapiens benus et huiuſmodi Et talis proprictas

reſpondet ad queſtionē factam ꝑ quas. ꝓprietas negocij eſt genus oꝑis. vt qꝛ fecit hoc. Quare fecit vbi fecit. quo tꝑe. et quō fecit. que hoc verſu continent̉. Quis. quid. vbi. quibꝰ. auxilijs. cur. quō quando. Que poſſunt in xiiij drn̄as explitari. Unde verſus. Aggrauat. ordo. locus ꝑſona. ſciā. tempus. Gtas cōdicio numerus iora copia tauſa Eſt modus in culpa ſtatus altus lucta pulilla. Ex hijs autē. quinqꝫ reſpiciūt ꝑſonā vt ſcientia. etas. cōdicie. ordo. et ſtatus. Tres vero reſpiciūt trimen. ſcꝫ cōpia cauſa et lucta pulilla. Dur autē alie ſunt adiacentes. ſcꝫ locus et temnus. Conſequencia vero ad peccatum ſunt matula et reatus. Anima enim tum ad creaturam cōuertitur ſcd̓m Auguſtinū obtenebrat̉. peioratur et deſtruitur. Iſta autem obtenebratīo prioratio et deſtruttio idem eſt qd̓ deformitas ymaginis dei. ſiue diminu tio naturalis boni ſiue macula. qꝛ ex cōtattu ſpiritali inferiorum qui eſt ꝑ amoreui inordinatur ſordidatur ymago dei in nobis et polluitur. Reatus vero ſequitur pertatū ratōne auerſionis qꝛ tantū bonum eſt deus ſitut dicit Auguſtinus. vt nulli bene ſit qui ab eo recedit Sicut igitur ex conuer ſione ad creaturam eſt macula ſit ex auerſione eli reatus qui eſt obligatio ad penā. Peccatū quippe tranſit actū ſed remanet reatū peccatū ſcꝫ attuale

Scd̓a ꝑs ſeptē retipit ſectiones. Et I eſi pina de vulneracōne naturaliū: Oſtquā viſum eſt de malo tenente racōnem culpe videndum eſt de malo vt tenet rōnem pene. Nō igit̉ ꝙ malumi punitur pena multiplici in preſenti et eciam in futuro. In preſenti enim punitur quantū ad animā et quantū ad corpus. Quantum ad animam punitur in vulneratione et in ſpeliatione gratuitorum. Vulnera autē quibus anima vulnerata eſt ſunt quatuor ſecundum Serndum. ſcilicet Infirmitas Ignorantia Malicia et concupiſcencia ex hijs cōfiata. Quorum ſufficiētiaſit habetur Anima vt dicit Anſelmus eſt media inter deum et creaturas alias. Deqj autem eſt omnipotens. oīſcius ſumme bonus. eſſen cia indiuiſus. potentia attribuitur patri. ſapiencia filio. bonitas ſpiritui ſancto. Indiuiſio ad patris et filij et ſpiritus ſancti pertinet vnitatem Aduertens igitur ſe aniuia a deo et ad creaturaui tranſitus per amorem deſerendo potenciam qua poteſt quicquid poteſt. incurrit infirmitatem deſerendi potentiam qua ſcit quicquid ſcit. inturrit ignoranciami. deſerendo bonitatem qua valet quit qd valet. īcurrit maliciā. deſerēdo ſubſtanciā iudi uiſiā. incurrit cōtupiſcenciā qͣ hō diuidit̉a ſeipſo et inſeipſo ītm̄ vt voluntas ſenſualitatis volūtati

non ſubiateat racōnis Non em̄ qd̓ volumꝰ hoc faci mus bonū cū caro aduerſus ſpiritum cōcupiſcat Et autem infirmitas ex deſercōne omnipotencie. Impotēcia reſiſtendi malis vel difficultas in agē dis bonis. Ignorantia ex deſertōne ſapiencie ſūme eſt ebetudo ad cognoſcenda ea q̄ ſunt necellaria ad ſalutem. Malicia ex deſercōne bonitatis diuine eſt ꝓnitas vel inclinatio ad malū. Cōcupiſcencia ex deſercōne iudiuiſe ſubſtantie eſt corruptio diuidens appetitus vt appetito ſeuſualitatis. ab appe titu diſſenciat racōnis. Peccauit ſiquidē primus parcus ꝑ racōnalem indebitā ſcientiā appetendo. et ideo in racōnali potencia punitus eſt ꝑ ignoran tiam. Peccauit in concupiſcibili appetendo cibum vetitum. ideo punitus eſt in cōcupiſcibili ꝑ caſum in malitiam q̄ dicitur ꝓnitas ad malū. Peccauit et in iraſcibili appetendo indebitam poteſtatem. et ides eſt punitus in eadē cadendo in infirmitatē Ex tribus autem hijs concupiſcencia eſt conflata. het autem quadruplex pena vulnerans auimam ꝑ origniale peccatum ad poſteros eſt tranſmilſa. De ſpoliacōne gratuitorum. ſe cundum. ¶ Equitur viderede ſpoliacōne gratuitorum qua punitur anima per peccatum. Eſt autem ſpoliatio gratuitorum. ſubtractio gratie gratum facientis. mortificatio meriti precedentis
jutuliu Iii dimnū

fruſtracio ſanguinis redimentis. inimititia dn̄i nrilidentis Iniuria angeli ꝓmeuentis. deformatio ymaginis. honoratio demonis. ſeruitus pccī. reatus eterni ſupplicij debilitacio liberi arbitrij. tlongatio ſuperiū beneficij Et prouecatio. mine trraturr in vltionem inimitorum treatoris ſui. Et quia teſte Auguſtino. Nunquaui eſt dedetus culpe ſine decore iuſticie. Nec eſt culpa tomimiſſa ſine pena permixta Ideo nota ꝙ quedam ſit ſunt peccata ꝙ eciam ſunt penia pettati. ſpeciali tamen medo peccata et pena pectati ſunt illa q̄ habent adiunctam meſticiam et dolorem ſicut ſunt Inui dia ira et accidia Minus ſpecialiter dicuntur illa peccata et pena peccati q̄ habent adiunctam merā damnacōnem nature vel ignomine. ſicut ſunt illa pectata ꝓpter que dicitur homo tradi in reprobū ſenſum. Generaliter vero pertata et pena pectati dici poſſunt omnia q̄ ſunt inter primam apoſtaſiam et vltiuam penam gehenne. Dicit em btūs Gregorius. ꝙ trimina triminibus vindicantur Et peccatum qd̓ ꝑ penitenciam non diluitur ſuo pondere mox ad aliud trahit. licet autem idem di catur peccatum et pena peccati; nota tamen ꝙ omnis pena iuſta eſt et a deo eſt Nulla autē culpe a deo eſt ſitut nec iuſta eſt. ſed tantum a libere voluntatis arbitrio Pena vero q̄ mere pena eſt a deo eſt iuflicta que autem culpa eſt vel inclinans ad

culpam eſt contracta vel atta. et ſit collige breuit̓. ꝙ triplex eſt pena Quedam eſt acta. quedam inflicta. quedam contracta. Acta eſt q̄ ſequitur ad pectatum actuale Nam qui culpam mortalem cōmittit penam damni ſibi facit aūt ſentit quia gratiam dei perdit. Nena inflicta eſt quam deus non inſtituendo ſed iudicando peccatori iufligit. Pena contracta eſt q̄ lequitur ad peccatum originale. De penis corporalibus. iij. ¶ Equitur igitur videre de penis corꝑalibus videlicet quantum ad corpus. quas ꝓpter pectata homines patiuntur. Paciuntur autem ho mines ꝓpter culpam penas naturales de quibus Gregorius dicit. ꝙ ſeptem ſunt ſagitte naturam noſtram moleſtantes. ſcilicet frigus. calor. fauies ſitis. labor. morbus et mors vltima ſortis. Heſunt pene naturales et generales q̄ a primis parē tibus nobis poſteris ſunt tranſmiſſe et in prothoparente ſunt inchoate. Nam primi parentes ſtatī poſt culpam ſenſerunt penam rebellionis et eru beſcentie in tarne. Et poſt diuino iudicio vir inturrit penam laboris et auguſtie. penam famis et indigencie. penam mortis et intincratōnis Aulieri autem duplicata eſt pena quia inflicta eſt ei penalitas multiplicium erumnarum in conceptu
liliuiiIrum inturum inulina IIIunt ipili

nena doloris in partu. pena ſubiectionis ad virū in conuictu. Paciuntur eciam penas ꝑſonales ꝙͣ plures. Alurimi enim filiorum adam patiuntur in membris diminutōnem. quidam ſuꝑfluitatem quidam intrinſicam corrupcōnem. quidam extrin ſitam deformitatem. quidam ſūt paralitici. quidā epilentici et ſit de ſingulis morbis Quidā leproſi quidam obſeſſi a demonibus. Paciuntur quidam penas temporales Nam teſte oroſio ab adam vſqꝫ ad nos ſunt ſecula tranſacta. nunc bellis grauia. nunt morbis corrupta. nunt lame ritſtia. nunc ter rarum motibus terribilia. nunc inundacōnibus aquarum inſolita. nunc eruptōnibus ignium me tuenda. nunc ictibus fulminū. plagiſqꝫ graudinū ſeua. nunc patricidis flagitijs miſera. De locis penalibus. iiij. Gpenis qͥbo puniūtur mali poſt hanc vitā ſunt quatuor attendenda. ſcilicet. diſtinctio lotorum. apertio librorum. cōflagratio mundi. tri plitatio cruciatuum inflictorum. Triplex autem eſt lotus ſiut receptaculū poſt hanc vitam ad pccā hoīm punienda: ſcd̓m triplex genus pectati. Eſt tm̄ locus. ſcꝫ purgatorij. et hoc debetur peccato ve niali Eſt liuibus et hic debetur peccato originali. Eſt infernus et hic debetur pccō mortali. Et credunt̉ iſta loca eſſe ſub terra gradatim poſita q̄ alit̓

poſſunt diſtingui ſcd̓m diſterentiam qͣdrimembrē Penalis em̄ locus dupliciter alitui deputatur. a ſcd̓m penam damipni et ſit eſt liuibus. Aut ſcd̓m penam ſenſus et ſit eſt inferuus. Vtrumqꝫ autem memibrum in duo diuidit̉ Nam qui pene dampni puniūtur aūt ſimpliciter et eternaliter puniunt et hij ſūt ī limbo inferiori. ut puniūtur non eter naliter ſed ad tempus vt patres antiqui ante xp̄i mortem qui erant in ſupcriori ꝑte illius loci qui dicitur ſinus abrahe. Gimiliter qui pena ſenſus puniūtur ſimpliciter et eternaliter. et ilti ſunt in inferno ꝓprie dicto Aut ad tempus puniūtur. et iſti ſunt in purgatorio. Determinatur autē locus purgatoriq ſcd̓m legem cōmunem et ſit tredendū eſt eſſe inferius nō ſupius ſicut creditur de limibo Determinatur etiā ſcd̓ui le em diuinaui et ſit diuerſis diuerſa ſunt loca conteſſa vel ꝓpter torum celtriortu expeditionē ſiur liberatōem vt poſſin alijs ſuam indigrnciam reuelare vel ꝓpter noſtrā inſtruttionem vt credamus peccātibus poſt hanc vitam inagnū reſta re truciatū. vel ꝓpter alituis ſancti impetracōnem. Sicut ſanctus Natricius legitur locum impetraſſe purgatorij. locus vero infernalis eſt ſub terra deorſum in quo reprobi ſpi ritus et dampnati homines truciantur ſub eodem igne materiali qui ſemꝑ alfligit et tamen afflicti non tōſumuntur ſecūdum exigenciam meritorum
xxiii iijut

trucians emnes ſenſus. net ſolus ignis reprobes reprobabit et inflaminabit ſed cetera clementa cōfuſa et ꝑmnixta in reprobos cōuertentur. ita ꝙ erit ibi ignis ardens. aqua congelans inquietus et yturbatus aer et fetor terre intolerabilis. Inde Gregorius. In inferno erit frigus intolerabile ignis inextinguibilis. fetor importabilis. De aꝑtione librorum. v. Gquitur videre de aꝑcione librorum. id eſt cōſcienciarum ī̄ fiet in iudicie. de qua aꝑcione tenendum eſt ꝙ in iudicio ſingulis aderit vis diuina qua fiet vt omnia intrita vel demerita ſibiipſs et ceteis innoteſcant. ſibiipſis autem ꝓpria innoteſcent vt in ꝓmptū habeant ſinguli cogitaci ones accuſantes vel eciam defende tes Reducent etiam ad uitioriam ſingulorum. cogitaciones. alfectiones. operatōnes. intentōnes. ad oſtenſionem diuine iuſticie ſcd̓m ſtatum illum. et ad eſtenſionem diuine miſcricordie ſcd̓ui ſtatum p̄teritum vel tranſectum. Aoſtenſionē diuine iuſticie in retriburādo ſingulis ad meuoriā reducētur bona et mala in quibꝰ finaliter ꝑmanſerunt quia illa ſola digna ſunc retribucōne eterna. Ad oſtenſi onem diuine iuīe de p̄terito rememorabunt̉ mala bonorū a qͣbus ſunt miſericordit̉ liberati et bona mialorū q̄ in eis deus miſericordit̉ eſt oꝑatus Non ſolum autē ſibiipſis verū etiā ceteris. ſingulorum

ſingula innoteſcent geſta et cogitata bona et mala et erunt̉ nota et aperta omnibi et hoc ad certam libratōnem meritorum q̄ ſcitur in ouiniū bonorū actuum et malorum recognicōne ita vt ſinguli de ſingulis meritis aliorū valeant iuditare Oſtenſie quippe malorum in bonis erit ad oſtenſionem mi ſericordie prius ſibi facte. Oſtenſio vero bonorum in eis erit ad quanifeſtatōneui iuſticie qua digne a deo premiantur. Oſtenſio vero bonorum in malis erit ad oſtenſionem miſericordie in ſeculo ſibi facte Aſtenſio malorum in eiſdem erit ad manifeſtationem iuſticie qua digne a deo cōdemnantur. Alius nichilomino liber. ſcilicet vite. verbum ſcilicet intarnatum ſiue intreatū cuius virtute omnia ilta fient qui in foruia diuinitatis non videbitur niſi a bonis In forma vero humanitatis in qua ſentēciam ꝓmulgabit videbitur tam a bonis ꝙͣ a mal liceat in eadem forma appareat terribilis reprobis et blandus iuſtis. ¶ De igne cōflagracōnis. vi. Gigne cōflagrationis iam agendum eſt de quo eſt breuiter tenendum ꝙ ignis precedit faciem iudicis quo terre facies exuret̉ ita ꝙ figura huius mundi ignium conflagratione peribit ſitut factum eſt aquarum inundatione diluuiū. Sicut
2x

enim primus mundus deletus eſt ꝑ aquam q̄ eſt frigida et purgatiua contra ardortiū et fetorem luxurie qua illud ſeculum inficiebat̉: ſit finalis inundus ꝑ ignem qui calidus eſt et cōſumptiuus finiri debet cōtra teporem cui̓tatis et algorem ſiue frigus auaricie q̄ maxime regnabit in ſeculi ſenectute Et qꝛ tunc iniquitas hominis puniet̉ neceſſe erit terreri corda oīm peccatorum qui vniuerſorū cōtempſerunt dominum Et qꝛ habitaculum debet cōformari ſuo habitatori. totus tunc mūdus p̄tur habitur hoīe ꝑturbato. ſicut ſcetit tum ipſo ſtante et tecidit cum ipſo labente Et qꝛ ſeueritas iudicie oſtendetur. zelum diuinū atcipiet omnis creatura vt ſuo cōformetur actori et ideo neceſſe erit tocius mundi ſiue orbis tardines cōmoueri Et qꝛ nichil eſt intenſius. velocius et horribilius inter agendo et cōmeuendo inter elementa ꝙͣ ignis ex omni ꝑte cōcurrens: hinc eſt ꝙ ipſius iudicis ſaciem p̄cedit ignis nō ex parte vna tantum. ſed ex omni parte mundi ita ꝙ ibi erit cōturſus ignis elementeris et terreſtris. purgatorij et infernalis Et tunc per infernalem reprobi adurentur Per purgatorium iuſti purgabunt̉. ꝑ terreſtrem terrenaſcentia cōſu mentur vtputa regetabilia et aīalia Per elementarem ſubtiliabuntur oīa et ad inneuatōnis faciē diſponent̉ et ſimul cum hoc non ſolū hoīes ſed eciā demones turbabunt̉. et tandem ſpiritus reprobi

et homines reprobi cum infernali igne in baratrū ſiue abiſſum detrudentur ⁊t. ¶ De cruciatibus inferorum. vij. Equitur videre de triplitatōne truciatuum inflictorum. Ad cuius noticiā eſt Nandum ꝙ omines actualiter peccantes et in peccatis finaliter ꝑdurantes pena triplici apud inferos punientur ſcd̓m ꝙ uiultimoda deordinatio eſt in mortali et actuali pertato In omni quippe mortali eſt deordinata auerſio a lūma lute et bouitate et huic debetur carentia viſianis dei. Eſt eciā deordinata cōuerſio ed bonum cōuutabile et huic debet̉ pena materialis incendij. Eſt tercis libere voluntatis deordinatio cōtra dictamien recte rōnis et huic debetur pena verinuis intrinſici. Punient̓ etiā pena eterna ſcd̓m ꝙ drordinatis in mortali peccato eſt npetua. Peccatū em qd̓ quis cōmittit. ſcꝫ de quo niuiꝙͣ penitet ꝑpetus in anima ꝑdurat. et a vita ypetua ſcilicet deo ſeꝑat et a voluntate ꝓcedit que vellet ꝑpetuo in peccato delectari Et licet delettatis illa ſit tranſitus et momientanea delectatis tn̄ tenet racōnem perpetuitatis. ideo pena de ordina cōni reſpondens debet habere tarenciam finis. vt ſitut hoīo in ſuo perpetuo non impoſuit fintin nectator a peccato recedens ſit deus a ſuo ꝑpetus nō deſiſtat a puniendo. Et ſicut contra infinitum peccauit ſit penam habeat infinitam et quia inruit tiiiximi
Iniurax

fiuitam penam non poteſt habere intenſione. ſaltem infinitam duracōne. Et ſitut voluntas poſt mortem malo adheret ſine penitentie ſuſceptione. ſit deus ſemper alfliget ſine ſentencie uuitatione. Nunientur nithilominus pena acerba ſecundum ꝙ deordinatio in peccato fuit libidinoſa. Delectatis enim libidinoſa puniri debet ꝑ penam alflictiuam. et quia peccatores creaturis delectabilitur adheſerunt et treatorem contumaciter contemplerunt. ides precipitabuntur in locum infiium et maxime a ſtatū glorie longinquum. ſcilicet in pro fundiſſimū infernum vbi expenentur alfligendi in fine nature. ſtilicet fecibus corporum inundanorum igne fumoſo et ſulphurro concreuiandi et in illo inſeparabiliter alligandi et ab eedem ſcd̓m exigentiam meriti eternaliter truciandi nunquā tamen ſunt ſubſtancialiter conſumendi Et ſit patet ꝙ in penis daunatorum erit varietas cum va rietatꝭ eternitas. et cum eternitate aterbitas. Tercia pars quinquagintaſeptē habet ſectiones. et eſt prima de eo quod eſt frui et vti Icto de malo culpe qd̓ eſt fugiendum. et de malo qd̓ eſt timendū. videndā eſt de bono et hot duplicit̓. Primo ſub rōne meriti in viatoribꝰ

Secundo ſub racione premij in comprehenſoribe Ad meritum viatoruꝫ ſpectat cognoſcē et diſcerne triplex bonū. ſcꝫ bonum increratum qd̓ deus eſi. bonū procreatum qd̓ eſt mundus. bonum cōiuga tum qd̓ eſt xp̄s. Deus eſt creator. uiūdus eſt crea tura. xp̄s eſt creator et creatura Deo eſt fruendū. mundo vtendum. xp̄i dei felicitate eſt fruēdum. xp̄i hominis conformitate eſt vtendum Sūt autē res quibus eſt fruendum vt increate. ſunt quibe eſt vtendum vt procreate. ſunt qui fruuntur et vtunt̉ vt homines et angeli. Res quibus fruentū eſt faciūt nbeos atos. Res quibus eſt vtendum ad beatitudinem adiuuant viatores hes que vtūtur hn̄t xpriſtum deum et hoīem vt contemplent̉ delectabiliter eius diuinitatē. et eius imitentur exī plariter humanitem. Diuinitas xp̄i maxīe beati ficat angelos et homines comprehenſores. Quāuitas vero maxime edificat viatores Ett aūt frui alicui rei auiore inherere propter ſeipſam. Iti vt ro eſt id qd̓ in vſum venerit referre ad optineaduꝫ id que fruendum eſt. Item tognitis fruiuur in quibus volūtas propter ſe delectata cōquieſcit Vti mur vero eis que ad illud referriuius quo frutudum eſt. Aliter dicit Iuguſtiuus. Vti inquit eſt alſumē aliquid in facultatem volūtatis Frui autem eſt vti cum gaudio non adhuc ſpei ſed iam rei. Videndum eſt igitur de hijs ⁊ primo de deo trino
j ¶ Iiniue i .ali quū ſa bt x iniui Eimrium trta puiuiribt jpuura rt imna plim. ix. jmi Cuirum xripr ī uiiinip. in p xuii imilnm lum ili ta iipuiura ſuꝫ lantu

et vno Eecundo de inundo ex triplici creatura tō ttituto. Tertio de xpriſto et eius triplici benefiti o. ſcilicet doctrina ſiue ſatra ſcriptura. De gracia virtutum et medicina ſatramentali. Quid de deo trino et vno tredendū. intelligendum. et exprimendum eū ſettio. ij. Edeo trino et vno credere intelligere et exprimere debeuius. primo ꝙ in diuinis ē vna natura et tres ꝑſone. pater. filius et ſpiritus ſanctus. Quarum prima a nulla. ſcd̓a a prima. tercia ab vtraqꝫ. ita ꝙ perſonarum trinitas non preiudicat vnitati nec econuerſo. Habeuius quoqꝫ ibi intelligere duas eſſe emanationes. vna per modum nature qua gignitur filius. ſecunda per modum voluntatis qua ſpiratur ſpiritus ſancto. Tres ſunt ypoſtaſes. vna patris. alia filij. alia ſpiritus ſancti. Quatuor ſunt relaciones. ſcilicet paternitas. filiacio. communis ſpiracio. et proceſ ſic. Quinqꝫ ſunt nociones. ſcilicet predicte quatū or. innaſcibilitas eſt quinta. ita ꝙ innaſcibilitas priuatiur et paternitas poſitiue ſunt due patris nociones. FFiliacio eſt nocio filij Spiācio actiua cōmunis eſt patri et filio. ꝓtellio ē nocio ſpūs ſcī Tres ſūt ꝓpͥetates ꝑſonales ſit exp̄ſſe. ſcꝫ pat̓ et

filius et ſpiritus ſanctus. Habemus miſterium etiam trinitatis exprimere per duos predicandi modos. ſcilicet ꝑ modum ſubſtancie et relationis. omnia preditamenta de eo tranſierunt in ſubſtan tiam dempta relatōne cracōne ſubiecti in quo eſt tranſit in ſubſtanciam ne faciat cōpoſicōem. rōne vero tmini ad quem eſt. manet vt faciat diſtinctie nein ſcd̓ui tres modos ſupponendi. ſcꝫ ſcd̓m modū eſſentie uecōnis et ꝑſone. de quibus datur regula ꝙ eſſentia ſuppoſita non ſupponit̉ nocio vel ꝑona et ſuppoſita nocione non ſupponitur eſſencia aut ꝑſona. Et ſuppoſita ꝑſona non ſupponitur eſſencia net nocio Et ſcd̓ui modos quatuor ſignificandi ſubſtanciā. ſcꝫ noīe eſſenti. ſubſtantie ypoſtaſiꝰ et ꝑſone horuui quatuor exempla ſunt in treaturis videlicet humanitas qͦ eſſenciā. homo que ſub ſtanciaui. aliquis homo qui ſignificat ypoſtaſi ſiue ſuppoſitum. petrus qui ꝑſonam ſcd̓m quinqꝫ modos dicendi aūt querendi. ſcꝫ per quis qui que quod et quid Quis racōne ꝑſene. qui ratōne ypotaſis. q̄ rōne notōnis. qd̓ racōne ſubſtantie. quid ſiue quo racione eſſincie Scd̓m tres modos diſſertudi. ſcꝫ ſcd̓m modum differentem exiſtendi ſiut eiuanandi ſicut differt perſona. ſcd̓m differentem modum ſe habendi. ſicut differt ꝑſona et elſentia. quia perſona vna refertur ad aliami. ſed eſſe non refertur. ſecundum medum intelligendi. ſicut
Iiis. ipinti. Fuiſi Vniulia. in Ilit ramru ſi ꝑ trx Inueuululilem. n. Iuis tlt. quintim 2 Iint pir iltuin. x. in piriti liuim tlt. juiirnt liuipiliuaat inu nilti int vſiplittt tulin ila? iniditu Nilirtuit jxa muliumtilimaIlum ilrri utla. iula Inurt hlis ymimu quiuu mmum uiuti iuntus

differt vna proprietas ſubſtancialis ab alia vt bo nitas. ſapiencia. Qualiter deus trinus et vnus manifeſtat ſeipſum in creature effettibus. iijEdeo trino et vno tenendum ꝙ ſit intōmū O tabilis. inſenſibilis. incircumſcriptibilis. Reddit tamen ſe ꝑ creaturas et effectus earum no bis agnoſcibilem. ita ꝙ in creaturis oībus dicitur deus eſſe. quantum ad naturam et hoc tripliciter ſcilitet per elſenciam. potenciam. et penitentiam. ita ꝙ extra diuine eſſentie immenſitatem nichil manet. p̄ter liuipiditatem diuine preſentie nichil latet. contra infinitatem diuine potencie nichil valet. et ſit et taliter eſſe competit beatiſſime trinitati. Dicitur tamen habitare in iuſtis ſpecialiter. ſcilit: per graciam q̄ eſt effectus trinitatis beate ad drum reducens et faciens nos habere deū et deum haberi a nobis; ac ꝑ hoc deus trinitas in nobis dicitur habitare. dicitur ſedere in beatis quātum ad gloriam: racōne tuius deus trinus in beatorum mentibus quietatur. In quorum potel tatiua ſedet vt equitas. In quorum cognitiua lucet veritas. In quorum affectiua ardet vt caritas Dicitur autem apparere ſenſibiliter cum expreſſa ſignificatione. ſicut ſpiritus ſanctus in ſpecie coluuibe ſuper xpriſtum et lingue ſuper apoſtolos

Et qꝛ ꝑſone ſunt diſtincte poſſunt diſtinctis ſigni fitari ſignis vel tres ſimul. ſitut trinitas apꝑuit abrahe in tribus angelis. vel due tantum et queli bet ſigillatim dicitur deſcendere de celis et hoc cū effectus tā ſpiritalis ꝙͣ ſenſibilis inthoacōne. qui quāuis immutabilis in ſe ꝑ̄ſeueret tn̄ de abſente dicitur nobis fieri preſens quando in nobis intipit habitare ꝑ donum gratuitum qd̓ nunc nō vidi uius. ſicut olimi in eccleſia prima Dicitur mittere liur mitti cum eterna ꝓductione. pater ſiquidem mittit filium quando inſinuat ꝙ procedit ab ipſo ꝑ eternam generacōnem. Pater et filius mittunt ſpiritum ſanctū cum inſinuant ꝙ ꝓcedit ab ambo bus ꝑ cōmunem ſpiracōnem. Pater non mittitur quia a nullo ꝓcedit. Spiritus ſanctus non mittit ꝑſonam ſed mittitur. quia non producit ſed ꝓducitur. Rilius vero mittit et inittitur. qꝛ ꝓducit et ꝓducit̉. Dicit̉ eciam intarnari ꝑ cōmerciū dīne nature et humane in vnione ꝑſone q̄ vnio facta eſt tm̄ in ꝑſona filij. quā tn̄ tota trinitas eſt operata. De appropriatis patris. iiij. ¶ Edeo trino et vno tenendum ꝙ licet omnis eſſencialia tribus ꝑſonis equaliter indiſterenter cōueniant. tamē patri dicitur appropriari vnitas. eternitas. racio principandi et omnipotentia. Hec autem quatuor dituntur appropriari patri. non quia fiant ꝓpria. cum omnibus ꝑſonis
inuiue iiuii Iſu pi ſub nilum ali. xxti. ij. lin. uſt īttu:.

ſunt cōmunia ſed quia ducūt in cognicōntiū ꝑſone patris q̄ eſt origo ꝑſonarum in trinitate. non hn̄s principium ſed principians. a quo eciā fluit om̄e poſſe Eſt autem dei potencia cōpleta non potens defitere cum non ſit de nichilo. nō potens ſuttum. bere cum non ſit ſub aliquo Non poteſt eciam indi gere cum nō indigeat aliquo bono. Notencia vero hominis in peccando deficit In pacrendo ſutcum bit in corꝑalibus actionibus indigentiā includit. Eſt igitur deus omnipotens. ita tamen ꝙ non at tribuuntur ei actus culpabiles vt poſſe mentiri. et malum velle. nec actus penales vt poſſe metuē et dolere. nec actus corporales vt poſſe currere et aubulare. Eſt potentia dei ordinata ita ꝙ ei non attribuuntur actus incōuenientes vt poſſe facere uiaiorem ſe. vel alium deum equale in ſibi vel creaturami infinitam actū. quia ſitut dicit Auguſtino Quedcumqꝫ incōueniens eciam minimū. eſt intō uemiens deo vel impoſſibile. ¶ De appropriatis filij. v. Ilio appropriat̉. veritas. ſpes. racie exemplandi. et oīs ſciencia. Hec aūt qͣtuor dicūt̉ apprepari filio nō qꝛ fiant ꝓpria cū tribꝰ ꝑſonis ſint cōmunia. ſed qꝛ ducunt in cognicōnem ꝑſont filij qui eſi a patre vel verbum qd̓ eſt prī equale. I et ideo ſumuie pulthritudini in quo omnia p̄uiſa et diſpoſita exemplant̉ Et a quo tamꝙͣ ⁊ pͥmo ei

ſummo exemplari fluit omne ſcire. Cognoſcit aūt dei ſapiencia limipide ouinia bona et mala p̄terita preſencia et futura actualia et poſſibilia. incomprehenſibilia a nobis et infinita ita tamen ꝙ in ſe non diuerſificatur licet diuerſa votabula ſorciatur Nam inquantum ipſa ſapiencia dei eſt cognoſcitiua omniū poſſibilium dicitur ſciencia ſiue cogni tio. inquantum eſt cognoſcitiua eoruui q̄ ſunt in vniuerſo dicitur viſio. inquātum eſt cognoſcitiua omniū q̄ bene fiunt dicitur approbatio. inquantū eſt eorum q̄ futura ſunt dr̄ preſciencia ſeu preuiſio Inquantū eſt cognoſcitiua eorum q̄ ab ipſo fienda ſunt dicitur diſpoſitio. inquātum eſt cognoſcitiua eorum q̄ premianda ſunt dicitur predeſtinatio. in quantū eſt eorum q̄ dauinanda ſunt dicitur reprobatio. Poſſunt hec ſeptē ad tria reduci vocabula. ſcꝫ ad noticiā ſimplicis cognicōnis qua deus cog noſcit bona et mala q̄ ſunt fuerunt et futura ſunt et q̄ pn̄t eſſe et nunꝙͣ erunt Ad noticiā viſionis q cognoſcit deus omnia bona et mala q̄ ſunt fuerunt et futura ſunt Ad noticiam approbacōnis qua cog noſcit deus q̄ ſunt fuerūt et futura ſunt tm̄ bona; ¶ De appropriatis ſpūs ſcī. viPiritui ſancto apprepriat̉ bonitas. vſus. racio faciendi. et voluntas ſiue beniuolentia. Hec autē quatuor appropriantur ſpiritui ſcō non qꝛ fiant ꝓpria cū tribus ſint cōmunia: ſed qꝛ
itur j Iilip ſtinta ſi Iniuilio ip lūt mnin ī in imulri. mnantur. tumn nuid luula rttti. li.

ducunt in cognicōnem perſone ſpiritus ſancti qui eſt ab vtroqꝫ vt amor et donum ſuuime ꝓlituum it cōmunitatiuum. omnis noſtri deſiderij finitumn ad gd̓ bonum tamꝙͣ ad fineui ſummū tendit omne velle racōnabile ordinatum et inclinatum Eſt aūt voluntas dei recta ꝙ nullomodo poteſt obliquari Sic effitax ꝙ nullomō poteſt retardari Sic vnica qd̓ tamen quinqꝫ ſignis habet ſignari Vnde verſe Imꝑat et ꝓhibet ꝑmittit conſulit implet. Dicit̉ autem voluntas dei racōne regulata ꝓuidencia q̄ omnia q̄ in vniuerſo fiunt irreprehenſibiliter gubernantur. tum nithil precipiat prohibeat et conſulat niſi recte. nichil agat niſi bene. nichil ꝑmittat fieri niſi iuſte. Cum autem ſit voluntas dei rectiſſuna nullus poteſt eſſe rectus nͥ ei conformet̉ et nemo poteſt ei conformari niſi ipſa ſibi ſignis aliquibus innot. ſcat tauiquā regula rectitudinis proſequente. Eſt autcui duplex rectitudō Quedā necellitatis q̄ eſt in faciendo bouum ad qd̓ eſt preceptum et in declinando malum ad qd̓ eſt prohibitio Quedam eſt perfectionis in ſupererogando vltra debitum ad qd̓ eſt conſilium. Eſt eciaui volū tas dei efficatiſſuma. ita ꝙ nullus poteſt aliqͥd effi tere niſi ipſa coefficiente et ſit eſt implecio vt ſig nū voluntatis efficiētis. Itē nullus poteſt deficē aut peccare n̄ ipſa iuſte et intrito deſerēte et ſit eſi ꝑmiſſio vt ſignū volūtatis diuine iuſte deſerētis.

De quatuor ſimul creatis. et de menſuris durabilium. vij. Oſtꝙͣ vidimus de bono increato qd̓ eſt deus videndū de eſt bono creato qd̓ eſt iūdus Et pino de ſūma treatorū videndū ē. Nō ſcd̓m Gedā qͣtuor prima treata ī dicunt̉ coeua eſſe vel fuiſſe. ſcꝫ Natura angelica. celum empirtū. materia elementorū et tempus. Quorū ſufficiencia ſit habet Primo debuerūt creari aliqua prima in quolibet gn̓e creature. ſcꝫ reſpectu creaturarū ſpiritualiū et corꝑalium actiuarum. et corꝑalium paſſiuarū. Et eciā reſpectū ineuſurarū Reſpectu pͥmi creata eſt natura angelita. reſpectu ſcd̓i celum empireum de quo dicit Damiaſce. ꝙ eſt cōtinētia. oīm creatu rarum ſpiritualiū at corꝑaliū lieſpectū tercij materia pͥma elementorū Reſpectū quarti. pͥmo tria tum eſt tempus qd̓ gn̓aliter accipitur ꝓ menſura cuiullibet duracōnis habentis iniciū. ſiue ſineui habeat ſiue non. Quare Nondum ꝙ tres ſunt durabiliū inenſure. ſcꝫ eternitas. euiternitas et tp̄t ꝓprie dictū. prima eſt dei Non recipit em̄ eternitas prīcipium aūt finē vt dicit Goecius ꝙ eſt int̓minabilis vite tota ſimul et ꝑfecta poſſelſio. Euij uitas eſt inenſura eorū q̄ ꝙͣuis principiū habeant finem tn̄ non habent. ſicut ſunt angeli. anime. natura teleſtis. elementoruui natura. hec menſura dicit̉ aliqn̄ euum. aliquando eternitas ſed creata
xeit nput uſiſſi ntn Imnidine nūiplinum Iprutū illi ntum ſuliuunt nt ui V riri Ermiu la. xptir iū. jͣ mrut. ulinſſipuluar ix i ſiritmi partrtū

Sed qꝛ eternitas diuinis conuenit. et euum aliqn̄ ꝓ tempore reꝑitur poſitum. ideo ex hijs duebus euiternitas nominatur. Tempus auttui ꝓprie dictum eſt menſura eorum qͦ habent printipium atqꝫ finem Sicut ſunt generabilia et torruptibilia ī ſecundum motum primi mobilis variantur vſqꝫ ad cōpletionem numtri electorum. Quartā differencia eſſe non poteſt. ſcilicet ꝙ ſint aliqua ē finem habeant et non principium. De veritate expͥmenda cū extluſione errorum tirta ꝓductionē mūdi. viij. Ecundo habemus errorem extludere Qua ꝓpter noͣ. ꝙ vniuerſitas inundialis mathi ne eſt in eſſe producta ex tempore. in quo extluditur error ponentiū inundum eternum. ꝓducta eſt inꝙͣ ex nichilo. in quo excluditur error ponentium eternitatem tirta materiale printipium Et ab vno principis eſt producta. in quo excluditur error manitheorum ponentiū pluralitatem printipiorum Solo et ſummo. in quo excludit̉ error dicentium deum produxiſſe inferiores creaturas per miniſterium intelligentiarū. in certo numero pōdere et mēſura. ex quo pꝫ ꝙ treatura eſt eſtcūs trinitatis treantis ſub tripliti gn̓e cauſalitatis.ſ. efficiētis rōne cuiq eſt in c̓atura vnitas. modus et mienſura Exemplaris. racōne cuius eſt in ea. veri tas. ſpecies et numerq. Finalis. ratōne cuius eſt

in creatura. bonitas ordo et pondus Oīs quippe creatura cōſtituitur in eſſe ab efficiente. formatur ad exemplar ordinatur ad finem. at ꝑ hoc eſt vna vera. bona. modificata. ſpecioſa et ordinata. menſurata diſcreta et ponderata. Alijs autem eciam vocabulis predictus trinarius nominatur. ab Au guſt̓. li. de anima et ſpiritū dicit̉ eſſentia. ſpecies et vſus. A dioniſio Armouia ſpecies et cōmenſuratio. Item ab eodem Subſtancia virtus et operatio. Ex vna igitur parte cadunt vnitas medus eſſencia. ſubſtancia menſura et cōmenluratio Ex alia numerus veritas ſpecies virtus et armonia. Ex alia bouitas. ordo. vſus. pondus et operatio. De primo igitur trinario Nota ꝙ vnum nominat ens cōuumnerabile et hot ꝓpter iudiuiſionem ſui in ſe. verum nominat ens cognoſcibile et hoc ꝓindiuiſionem ſui a ꝓpria ſpecie. bonum nominat ens communitabile et hoc ꝓpter indiuiſionem a ꝓpria operatōne. De triplici differencia creature. nonum. Ercio tirca treaturam mundi habemus attendere triformitatem creature. ꝓduxit eū G deus trinuus et vnus triplicem differenciam creature Nam produxit creaturam pure corporalem vt eſt inundialis machina: treaturam pure ſpiritualem vt eſt natura angelica Creaturā ex vtroqꝫ
6 52l xtiſ naſi Iliii Ilipimtūx ii Ititatinim ſut p nudutiiant ſucu juntruent vt pam i mtum ⁊t inme preru ium ſit ria pradurer ipimtūt quaritu Inui juiſim tide n̄ mumira miptulia. E ila. Ailium natura Imi litut drum lit ri ninitiſtatiuantm ſutvnximi finſilut ipnunrum. Euridi. iuf ittum mubili MNIt nani m puiliſua iuuinitli

tōpoſitam vt eſt natura humana. ſit ettūī decuit deum produtere veria et diuerſa vt multiplicitas creature faceret ad ꝑfectionem vniuerſi. q̄ conſiſtit in amplitudine ambitus. in ſucficiencia ordinis et influentia bonitatis. Ex quibus etiam diuina ſapiencia. potencia et bonitas iunoteſcit decuit nauiqꝫ deum ſit res producere vt eſſent ad manifeſtacōnem ſue potencie que quidē apparuit in productione ſumme diſtantium et earundem cōiunctione vt patet in natura humana in qua cor poreum et incorporeum vniuntur. Item de tuit deum ſit res producere vt eſſent in manifeſtatōem ſue ſapiencie q̄ maxime ex ꝑfectione ordinis decla ratur. qui quidem ordo tria necellario requirit videlicet infimum. ſupremum et medium. Infimū fuit natura corporalis. Supremum natura ſpiritualis. Medium natura compoſita ex vtraqꝫ. Item decuit deum ſit res produtere vt eſſent in manifeſtationem ſue bonitatis et beniuolencieq maxime conſiſtit in dicfuſione et cōmunitatione in alterum. Sic igitur diuina bonitas cōmunicauit actum nobiliſſimum qui eſt viuere et intelli gere vt non tantum daret potenciam alij viuendi et intelligendi ſed eciam potenciam cōmunicandi alij qd̓ fattum eſt in homine in quo ſubſtantia ſpiritualis et vita intellectiua ꝑficit corporalem.

¶ De ꝓductione mathine mūdialis. x. Ehijs tribus differentijs videndum eſt ꝑ ordinē. et pͥmo de corꝑali natura cuiuſmodi eſt nundialis machina q̄ ſex diebꝰ fuit in eſſe producta. vt patet Geneſis primo. capitulo in textu Require breuiter poſt ꝓductionem oꝑui ſex ditrū ſeptima die requieuit deus a nouarum ſpetierum ꝓductōne quoniā omnia fecerat vel in ſimili ſitur illa ī̄ ꝓpagantur. vel in racōne ſeminali ſicut illa q̄ alijs medis introducuntur in eſſe. et ſic celligit̉ ex predictis ꝙ triplex fuit oꝑatio diuina in mūdi machina ꝓducenda. ſcilicet Creacis. diſtinttio. Mornatio. prima appropriatur patri. ſcd̓a filio. tercia ſpiritui ſancto. Greatio fuit de nichile. ideo fuit in principio ante omnē diem tumquā rrrum auiniū et temporū fundamentū. Diſtinctio vero corporum mundanorum fuit medo triplici. ideo ꝑ triduum fuit facta. ita ꝙ prima die facta fuit diſtinctis nature luminoſe. a ꝑſpitua et epata. tū a tenebris lux eſt diſtincta. ſecundadiꝫ facta eſt diſtinctio nature p̄ſpicue ab oꝑata. cum diuiſe ſunt aque a tͣra. tercia die natue ꝓſpicue a ꝑſpitua tū diuiſe ſunt aque ab aquis. ⁊ qꝛ ornatus corrn̄det eis idro in triduo eſt cōiūmatus ita ꝙ ornatus lu minoſe nature eſt factus quarta die in forinatione ſtellarum ſolis et lune. Ornatus nature ꝑſpitue fattus eſt quinta die in qua facti ſunt piſces et
5 IIuiuin imintp nū ſat iſ iu r huiliu v linlu IIllia bib int in Eritat Firmamantum ruti ini ſipteniuibea. iij. Iuilumna intrturius ⁊t. mnilitumqurut in qe li piruirilū ī lutat um ſttrr ditutrunt a: pilua hpir tlatatu ililia nuilim ir uuimnt in fitratira Illuntiantu. i. iuntū litrub url illutin

aues in aeris et aque ornamentū. ſexta die factus eſt ornatus nature oꝑate quando facte ſunt beſtie de terra. factaqꝫ reptilia ſunt At facta eſt natura huuiena ad cōſumuiacōnem oīm predictorum. De conſiſtencia mathine mundialis ¶ ſcū corporalis. xi. 2 Onſiſtit autem natura corporea maxime Ain duobi. ſcꝫ in natura clementari et celeſti Ccleſtis diſtinguitur in tres principales cilos. ſcilicet in Criſtallinū Empireū et Firmamentū Firmamentum auttm qd̓ eſt celumſtellarum con tinet ſeptem orbes. ſeptem ſcilicet planetarum ꝙ ſunt luna merturius ⁊t. Natura quidem elementaris diſtinguitur in quatuor. ſcilicet in ignem ⁊cͣ et ſit precedendo a ſummo celi cardine vſqꝫ ad centrum terre occurrunt nobis decem orbes celeſtis. et quatuor ſpere elementares ex quibus tota iuūdi ſenſibilis inachina integratur. ita ꝙ celeſtia influunt in terreſtria et elementaria quantum ad diſtinctionem. cognitōnem temporum ſeu ſignifitationem dierum. menſium et annorum dicenti ſcriptura vt ſint in ſigna tempora et dies et annes Influunt eciaui quantum ad effectiuam productionem rerum generabilium et corruptibilium et corporum humanorum Sit tamien ſunt in ſig na temporum et regimen operacōnum per lucem talorem et motum et virtutem vt non ſint certa

ſigna tontingentium futurorum net influunt ſuꝑ liberum arbitrium ꝑ vim conſtellatōnum quem quidē aliqui dixerunt fatum eſſe Et ſit colligitur ex predictis ꝙ deus ordinate res condidit quantū ad tempus. ordinate diſpoſuit quantū ad ſitum. ordinate eciam gubernat quantum ad influentiā. in ſcriptura ſacra ordinate narrat quantū ad doc trine ſufficienciam q̄ in principio ſui inſinuat na turam luminolam nomine celi. naturam opacam nomine terre. naturā ꝑſpituā nomine aque. inſi nuat et beatiſſimam trinitatem patrē in nomine dei creantis. filiuia in nomine principij. et ſpiritum ſanctū in nomine ſpiritus dei Inſinuat eciā appropriata trium ꝑſonarum. ſcilicet orinipotentiam patris in ꝓducendo. oīſcienciam filij in diſtinguendo. beniuolenciam ſpt̄ ſcī in influendo. ¶ De ſufficientia celoruu xij. Enatura cele ſti ſpecialiter elt videndum. C Celum quidē ſcd̓m cōmunem acceptionem nominat naturam ꝑſpicuam cōtentiuam Scd̓m vero ꝓpriā acceptōeꝫ noīat naturā ꝑſpituā centē tiuā. nulli cōtrarietati ſubiectā Scd̓m pͦmā accep cōeui ſeptē celi a rabano diſtinguūt̉. ſcꝫ celū aereū etherruui olimpium. igneū. ſiderum. Iliquando empireum. Quorum ſufficiencia ſit habet̉. Celi eūi natura ꝑſpicua et cōtentiua Aut eſt datiua lu minis. aut receptīa. Si primū ā eſt vniformiꝫ nō
geet ulilint nu nui ſitu iiit iſi ilirmiua i Si vira lij uim partim it ſit tl. īſ irinim it lit iū anrut.

mota et ſit eſt empireum. Aut eſt multiformis et mota et ſit eſt ſidereum Aut eſt vniformis et mota et ſit eſt Griſtallinum. Quarta differencia non habetur. ſcilicet multiforinis et non mota. Si aūt natura ꝑ̄ſpicua eſt luminis receptiua. aut eſt receptiua ſeꝑabiliter aut inſeꝑabiliter. Si inſeꝑabiliter aut ſecundum ſuperioris ſuperficiei circulum et ſit eſt olimpium qd̓ monti appropinquat olimpo. Si vero ſeꝑabiliter. aut ſecundum ſuperiorem partem et ſic eſt ethereum. aut ſecundum inferiorem et ſit eſt aereum. Si autem dicatur telum natura ꝑſpitua. cōtentiua. nulli contraria: ſit a quibuſdam octo orbes diſtinguūtur. ſeptem ſcilicet planetarunitū octaua ſpera: A quibuſdaꝫ amplius ampliuſqꝫ eruditis nouē. Ib alijs vero vlterius illuſtratis decem. Horum autem ſuffiti entia ſit poteſt atcipi. Diſtinctio eū celorum aūt eſt ꝓ primam diuerſitatem formarum aut eſt ꝓ diſpoſicōnes motuum et luminarium cōtentorum ſcilicet ꝑ diuerſitatem formarum ſit diſtinguunt̉ tres celi. Iut enim in celo viget natura perferte luminoſitatis et ſit abile eſt ad ſtatū glorie et quie tum et ſit eſt empireum. Aut viget in eo intura perſpituitatis ſimiul et luminoſitatis et effectiūt taliditatis Et ſit eſt ſidereum qd̓ facit ad tranſuiū tatōnem inferiorum. ides eſt multiforime abile ad motum. Si vero celi penes contenta luminaris

diſtinguntur: ſic eſt orbium diſtinctio attendēda Aut em orbis cōtinet ſiderum multitudinē et ſieſt ſtellatum Aut cōtiuet vnitatē et ſit ſeptem pla nete. ſeptem orbibus ſunt diſtincti quibus regitur vniuerſitas temporum. dierumū ſeptenario diſpenſata. De quatuor attributis angelis a conditione ſui. xiij. Enatura pure ſpirituali cuiuſmodi eſt anV gelica ſex per ordinem ſunt videnda. ſciliter Conditio oīm angelorumi. Preuaritatio maligno ruu demonū. Confirmatis ſpirituū beatorum. Diffinicio aliquorū nō cōmuniū. Diuiſio ierarchiarū diu̓ſorū ſtatuū Cultodicio cōmilſorū hoīm De cōdicionē eorū tenendū eſt ꝙ āgelis a pͥmordio ſue cōdicionis quatuor ſunt attributa. ſcꝫ ſimplici tas eſſentie. diſtinctio ꝑſonalis. ꝓpter rationem naturaliter inſitam Memoria. intelligēcia et volū tas. et libertas arbitrij ad eligendum bonum et reſpuendum malum. Hec autem quatuor principalia. alia quatuor cōcomitantur. ſcilicet virtus/ ſitas in oꝑando. officioſitas in miniſtrando. ꝑſpi tacitas in cognoſcendo immutabilitas in eligēdo Immutabilitas inquā poſt electionem ſiue in bouum ſiut in malum. Subſtancia quippe ſpūalis et incorporta. ſimplex et omni tarens diuilione quantitatis cuiuſmodi eſt natura angelica hoc ip̄o
.1ſ juſſat Iiua upuim lit nijuiliūpitima. Iitia. Inlmtū r ulia. Alrumnla t l ulunnt. ij

ꝙ eſt ſimplex. eſt virtuoſa in operando. hoc ipſo ꝙ eſi virtuoſa et ꝑſonalit̓ diſcreta. competit ei diſtinc tio officij ī miniſtrando. hoc ipſo ꝙ eſt ſimplex et virtuoſa competit ei ꝑſpitacitas in diſcernendo. hoc ipſo ꝙ eſt ꝑſpitax et ſimplex et habeus intellectum deiformē. habet poſt electionē ſtabilitatē in electo. ſiue bonum fuerit ſiue maluui. Sufficientia horum ſic habetur. Angelus eiū poteſt conſiderari quadrupliciter. ſcilicꝫ in ſe et ſit eſt eſſencie ſiplicitas. Ad alterū angelum et ſit eſt diſtincio ꝑſonalis. ad deuiūi et ſit eſt Acuioria intilligēcia et voluntas. in quibus conſiſtit racio ymaginis ad ea q̄ reguini eius ſunt ſubiecta. et ſic eſt liber tas arbitrij. De preuaritacōne ſpirituum malorum. xiiij. Epreuaritacōne damnatorum ſpirituū eſt tenendum. ꝙ lutifer primus inter angelos p̄ſumens de bono priuato: appetijt priuatā extel lentiam ſuꝑferri alijs volens. ideo cū omnibus ad herentibus ſibi ꝑdidit ſunmū locum. ſcꝫ celum empireū deſcendens in locum ymū. ſcꝫ caliginolū aerrui vel infernū. Cecidit autē in culpam ꝓ libe rum arbitriū. lapſus eſt in penam ꝑ diuinū iudi tium. Cadeus autem factus eſt imuiutabilis poſi ruinam. ideo ſtatiui fuit obſtinatus in malo. exetatus a vero. deordinatus in oꝑacōne. infirmatus

in virtute. Voluntas diaboli obſtinata habet deformitatem in qua eſt continuatīa nature variacō decilio ſiue memoratio. ratōne prime matule a cuius adheſione nullatenus ſeꝑatur. Habet ꝓnitatem in qua eſt cōtinuatio. quantum ad actum pec candi. tamen interuenit variatio. quātum ad genus peccati. Racio in diabolo execata preſentit ali quando futura. qd̓ dicit Auguſtinus quatuor mo dis. ſcilicet ſenſus vel ingenij atrimonia. longa tē porum experientia. doloſa cautela. quia ꝓponit aliquando facere q̄ predixit. aliena doctrina cum ab angelo aliquid didicit iuſto dei iudicio ꝑmittente Miniſterialis diaboli operacō eſt hominibꝰ interdicta. Tum ꝓpter peccatum infidelitatis ne attribuatur diabolo qd̓ eſt dei Tum ꝓpter peccatum ydolatrie quia diabolus deſideāt aliquid ſibi immolari Tum ꝓpter peccatum inobediencie qꝛ voluntarium cōmercium cum diabolo pretiſo tam a deo ꝙͣ ab eccleſia prohibetur. Virtus diaboli pre tati merito coartata quando ꝑmittitur vertitur ad mirabilia fatienda ꝑ tranſuutacōnes repentinas circa corporeas creaturas. poſſunt tamen diſ terni miracula dei a miraculis diaboli quatuor modis. ſcilicet ex parte principalis agentis llaui in miratulis dei operatur virtus infinite potēcit In diaboli autē virtus creature. Ex ꝑte miniſtri qꝛ mirabilia xp̄i fiunt ꝑ publitā iuſticiā. ſcꝫ fidē
IIIII . j ſi .xxie liſiuIulumi puls inuſiulig Iuuiua um vuituliia imnn lirutinmū e. xi Iun limn ip̄ inuntnt. liatim x:. ſirit uuſci. ilmi. iur ulinla Imm hpulba iixx. liuiuilo

iuſtificantem. que publice predicatur vel per ſigna publite iuſticie. vt in peccatoribus. qui per fideui aliquando veram operati ſunt mirabilia. Mirabilia autem diaboli fiunt per contractus pͥuatos et archana quedam. quia ſit inuenteres ar tis magice cum deuionibus pepigerunt Ex parti finis. qͣꝫ iniabilia dei fiunt ad hoīm vtilitatē et dei gloriam. mirabilia demonum vel magoruꝫ ad fraudem vel decepcionem Ex parte facti. quia ini rabilia dei ſunt extellencia. vt ſuſcitare mortues. illuminare cecos. Mirabilia vero draboli ſunt vilia. vt facere muſcas. bufones et ſerpentes. ¶ De cōfirmaciōe ſpirituū beaterū. xv Equitur videre de confirmacione beatoruꝫ ſpirituum. de quibus eſt tenēdum. ꝙ alijs apoltotantibus ipſi deo immobiliter adheſerunt. Ita ꝙ alijs per maliciam irreuecabiliter obſtinatis. ipſi ſunt per graciam et gloriam in bonitate perfecte confiriati Simul enim tempore non na tura; graciam et gloriaui conuerſionis et adheſio nis ad druui p̄ceperunt merito. racōne cuius fu trunt quantum ad voluntatem ſtabiles et filites In racione ſunt perfecte illuminati ſecūdum cognicōnem matutinaain et veſpertinam. llux quippe diuina angelum illuminans ad cognicionē dei angelum facit luceui. Cognicio autem dei in ſe dicitur dies. quia pure eſt lux tanꝙͣ cognicio et ratō

cognoſcendi. lux autem angelita diuinitus illuſ trata habet creaturam que reſpectū dei tenebra re puitatur. Ideo eius cognicio dicitur veſpertinaut cognoſcit̉ in ſeipſa. Dicitur autem matutina ꝓ ut ex illa cognicione conſurgit mens angelica in laudem dei ad cognicionem quaui habet in verbo et veritate. Sunt et in virtute ꝑfecte fortificati ſi ue in operando ſiue in exequend̓s. et hoc etiaui ſiue alſumpto corpore ſiue non allumpto corꝑe. In ordinatione ſunt ꝑfecte ordinati ſiue contemplatiua ſiue adminiſtratiua. Duplex eſt enim vis angelita contemplatiua qua contemplat̉ deuri. Et ad miniſtratiua qua cirta ſalutem verſatur homiuum. Non poſſunt auteui d̓cordinari aſcendendo. ad contemplacionem dei. nec deſcendere in adminiſtratōe hominum. quia quotunqꝫ et quotienſeū qꝫ mittuntur ſemꝑ currunt et militant intra deū De diſtinicioībus angeli. ordinis. ⁊ ¶ yerarthie. xvi. Equitur videre de diffinicioībus trium vo cabulorum que faciunt ad noticiam angelo rum que ſunt angelus. ordo. et yerarchia Ex mul tis nēpe angelis ordo cōſurgit. ex pluribꝰ ordi nibus ſaltē tribus cōſtituitur angelica yrrarthi a. Angelus autem ſic diffinitur ſcd̓m Damaſce. Angelus eſt ſubſtancia intellectualis ſemper mo bilis. libera arbitrio. incorporea. deo miniſtrans
.ai .xi .1x x ilijutat̓ perii diuru li a dirris Iſt liuim pulttraa la miſūumnum. Irtu iraꝫ uritilin ſtꝫ n. labititu: ni ppuintum pela ib it ba nxitra. iuit ilii im llemnatr ē ifiuitur umū lif Iutilipuoi. j. Iu ululiū tue uuiliti j un. iia.

ſecundum graciam non naturam īmortalitotem ſuſcipiens. Ordo diffinitur a Gre. Ꝙdo eſt mul titudo celeſtium ſpirituum qui inter ſe aliquo mu nere gracie ſimilantur. ſitut et in naturalium donorum inuuere conueniunt. Triplex autemū īuenitur diffinicio yerarchie ſecundum ꝙ eſt triplex differencia yerarchie. ſcꝫ diuina. angelita. eccleſialtica. Diuina ſic a Dioniſio deſcribitur. Ierarthia eſt diuina pulchritudo vt ſimpla vt optimna. vt conſūmiatiua. Iteui ſecundumi eundem. angeli ta verarchia eſt ordo diuinus ſcientia et attio dei forme quantum poſſibile eſt ſimilans. et inditas diuinitus ei illuminationes ꝓportionabiliter in dei ſimilitudinem aſcendens. Eccleſiaſtita autem ingrāliter ſit diffinitur. Ierarchia eſt reruui ſatͣ rum et racionabilium ordinata poteſtas debitum in ſubditis eptinens principatum Hec eciam dif finicio poteſt conuenire angelice yerarchie. ¶ Da maſceno diffinitur angelus quantū ad ſubſtanciā tum dicit. Ingelus eſt ſubſtantia incorporea. qͣntum ad virtutem tum dicit. intillectualis ſemiper mobilis libera arbitrio. vbi tangitur triplex virtus angelica. ſcilicet cognitiua. cum dicitur intellectualis. operatiua tum dititur iudiffinici ont. ſemper mobilis. quia angelus infatigabiliter eperatur. Imperatiua cum dicitur arbitrio libe ra. Operatis tangitur cum dicitur. deo ſeruiens

ſiue miniſtrans. Duracio cum dicitur gracia non natura immortalitatem ſuſcipiens. Ordo notificatur quantum ad fundam entum. cum dicit̉. Ordo eſt celeſtium ſpirituum multitudo. Et quantū ad complemientum tum dicitur. qui īter ſe aliquo munere gracit ſimilantur. Et quantum ad diſpe licioneu que inter hec medium tenet locum: cum dicitur. ſitut in naturalium donorum participatione cōueniunt. Diftinicio angelice yerarchie notificans ipſam eſt egredientem eſſe a deo per mduui imaginis cū dicit Perarchia eſt ordo diuine ſciencia et actio. vt ordo id eſt ordinata poteſtas. reſpondeat patri. ſciencia filio. actio ſpiritui ſanc to. ſecundum memoriam intelligenciam et volūtatem. Secundo deſcribitur vt egrediens per me dum ſimilitudinis. cum dicitur deiforme quantū poſſibile eſt ſumuilans quartum ad habitum. et ad inditas ei diuinitus illuminationes proporciona biliter in dei ſimilitudinem aſcendens quantū ad actum. In diffinicione yēarchie increate oſtendi tur vnitas in trinitate. cum dicitur diuina pultri tudo. Nulchritudo enim ex pluralitate et equalitate conſtat. vt autem oſtendatur ꝙ pluralitas nō preiudicat vnitati: dicit̉ vt ſimpla. ꝙ vnitas plu ralitati: dicit̉ vt optimas et ꝙ vnitas ſpectat ad perfectionem pluralitatis. et econuerſo ſubiungi tur vt conſummatiua. 2
ipb i Iiuud Iiinlti uiminbe nuinliu ummin iuiuminilinalita Iinip iui limue fat niililirilut viu purrirpa iuftta x ypſluimtlarna len. peal inumi in tinitrt. ix. itre trea ni Imna li ſlunt dii

¶ De triplici diuiſione yerarthie. xvij. Equitur videre de tribus diuiſionibus yhe rarchie. Prima eſt hec. Iherarchiarum ali a ſuperceleſtis id eſt diuina. alia celeſtis id eſt ancelita. alia ſubceleſus vt humana. Omiſſa eccleſi aſtita et diuina ſubdiuiditur ſecunda in ſupremā. mediam et infimiam. ſiue per alia vocabula. ſciliin ephiphaniam. yperphaniam. ypophaniam. E phiphania enim eſt īcaleſcentis affectionis inceri dio alcioris intellectus faſtigio iudicijſqꝫ libera re ſultatio diſiributa. Pperphania eſt diuina illumi nacio ſui particeps interſcalari reuerencia inſig niens vſum edocens dominandi artenſqꝫ cōtrariui Ppophonia eſt diuinum participium. legibe nature etcurrens. archana reſerans pro tapacita ti diſcreta Tercia diuiſio eſt hec. in ſupͣma.ſ. ephi phania ſunt zeraphin. cherubin. throni. In media ſunt dominaciones. virtutes. poteſtates. In ypophonia ſunt principatus. archangeli. angeli. Aguntur quideui angeli et agunt ſecundum ordi nem yerarchicum in eis iniciatum per naturam. et conſummatum per gloriam. que in eis ſtabiliuit liberi arbitrij vertibilitatem. illuſtrauit perſpicacitatem. roborauit virtuolitatem. et ordi nauit officioſitatem. Perſpicacitas racionis in cō templando. aut reſpicit bonitatem deſiderandam et ſit ſunt zeraphin. Aut veritatem intelligendā.

et ſit ſunt therubin. ā maieſtatē et ſit ſūt troni. ad thronos ſpcāt reuerēcia. ad cherubin ſapiā. ad ſera phī beīuolēcia. ad ꝑfectā u̓tuoſitatē ē u̓tus īꝑatīa ī eſt ī dn̄acōibi. virto executīa ī ututibꝰ. virto ar tatīa q̄ eſt ī ptētibꝰ Ad ꝑfectā officōſitatē ſpeāt ri ge qd̓ faciūt pnͥcipatq Dige̓ archangeli Reuelarr ā glī Ordo denoiāt̉ ab eo qd̓ excellēciā accepit ī mu¶I De tuſtodia hoīm ꝑ āglōs. xviij. nē. ltīo vidend̓ eſt de cuſtodia hoīm ꝑ āglōs. Nō ¶ ꝙ qͣdruplicē defectū āglī hn̄t hoībꝰ reuelare et eos ab ipſis releuare.ſ. ꝓnitatē ad malū. difti tultatē ad bonū. lōginqͥtatē a dn̄o. tepiditatē a me rito. Ad hec qͣtuor deſignāda ſūt tm̄ qͣtuor noīa an gelorū ī ſcpͥtura.ſ. Raphael qͦ medicīa dei dr̄. hic ē milſij turare tobiā a cecitate et ſarā de īpropio occi ſiōis virorū et hoc cōtra duo q̄ ex origiāli cōtraxīe q̄ ſūt ignorātia agēdarū rerū Et cōcupiā noxurū qͥbo reddimur ad malū labiles Itē gabriel qͥ dr̄ for titudo d̓i quo fortificauiur ad obſeruāciā p̄ceptorū et ad īplecionē tōſiliorū. in ſignū pͥmi miſſi eſt au nūciare ortū p̄curſoris de cōiugatis. in ſignū ſcd̓miſſi eſt annūtiare ortū ſaluateis de u̓giē̓ ꝑ iohīs exēplū. et ꝑ xp̄i bn̄ficiū et exemplū reddiuiur diſ poſiti et habiles ad bonū Itē mithael qͦ interp̄tat̉ ijs vt deus qͦ dr̄ aīas in celo pn̄tare ꝓpt̓ qͣs etiā de maū diaboli eruēdas cōmiſit p̄liū cū dracōne. Itī Vriel qͥ dr̄ aūt int̓pretat̓ lucēs deo ſiue aꝑiens deo vel ignis dei. a incēdiū dei que duplex intpretatō
xi Irinitt Imnimtixiali xiti ptui Iliputpr. illiūti nl iuutuꝫ īpiliæi ntuū. fituij A dlt nifuniuiplin ꝓrirat Iliūripūpilij. lijj. ilmt uiliūt exnri:. muſiuuū Iliurū t v. innluulū n

inuit ꝙ ꝑ eit mīſteriū illuſtramur ī veītate et inflāuiamur ī caī̓tate. Mittūt̉ eū anglī ad illuīand̓ nr̄m ītellectū et inflāmiandū nr̄m affectū. et ſi nō efftīue tn̄ diſpoſitīe. De noīe vriel legit̉ in iij. eſore ꝙ miſſij ſit ad cōſolatōeꝫ pplī dei qͦ ab alienigenis p̄mebant̉. Vn̄t eciā anglī c̓ta hoīes actū tplitē fre quētare.ſ. purgare. illuīare et ꝑficē Primi actus ordinat̉ ad amocōeꝫ īpedimentorū Scd̓s ad cogni cōeꝫ verorū. terciq̓ ad diltōeꝫ bonorū. hn̄t tercō in hoībꝰ effectū tplicē ꝓcurare vnū.ſ. reſpeū boī au gēdi Alliū reſpū mali.ſ. deſerēdi. hn̄t nichilomine propt̓ miniſterium huāni gnis militare. qͥdā em̄ mittūt̉ ad nos miſſiōe exteriori. qͥdā mittūt̉ ad an gelos miſſione interiori ꝓpt̓ nos ſit̄ illa ſuꝑna ag mina q̄ p̄eminēt q̄ vſū exteī̓oīs officij nūqͣ hn̄t. tn̄ vel ad nos vel ꝓpt̓ nos mittūt̉. vt d̓t Aplūs. Oēs iqt ſūt ad mīſtratorij ſpt̄ ⁊tͣ. hn̄t anglī ad tuſtodiā hoīm deputari ab aīe īfuſiōe vſqꝫ ad eiq egreſlū. An̄t eciā conatū diaboli cōtra hoīeꝫ refrenae̓ Ie. magā ē digītas aīarū vt vnaq̄qꝫ hēat ab ortū natī tatis ſue ī cultodiā āgelū deputatū Gre. hō bonū hēt angelū ad tuſtodiā et malū ad exercitium. De diffinitōnibus aīe. xix. Eſtat vidē de t̄pliti drn̄a c̓ature q̄ cōpoſita F eſt ex corꝑali et ſpūali. Et pͥmo quātum ad aīaꝫ. Scd̓o quantū ad corꝑij. Tercō ꝙͣtū ad cōpo ſitū. De aīa ſūt duo vidēda. diffinicio et potēcia rum diuiſio. Anima ſeptē diffinicōibus diffinit̉

Irima eſt Auguſtini libro de motu cordis Aīma inquit eſt ſubſtancia incorporea intellectualis illu minacionum que ſunt a primo vltima relatione ꝑ ceptiua. Secunda eſt Remigij. Anima inquit eſi ſubſtancia in corporea regens corpus. Tercia eſt Ariſtotilis libro de anima. Anima eſt actus pri mus corꝑis philici organici in potēcia vitā haben tis. Quarta eſt Auguſtini. Inima eſt ſimilitudo omnium. Quinta ſimiliter Auguſtini. Inima ī quedam racionis particeps regendo corpori accomodata. Sexta ſumitur ex Geneſi. Aniuia eſt de iforie ſpiraculum vite. Septima eſt Genece. A nima eſt ſpiritus intellectualis in ſe et in corpore ad beatitudinem ordinatus. Per primam diffini cionem notificatur aniua prout eſt ſpiritus. Per ſecundam et terciam vt eſt anima. Copulatur eū anima et vnitur corpori vt motor mobili. et ſit eſt ſecunda. et vt perfectio perfectibili. et ſit eſt tercia Per alias vero quatuor que ſequuntur diffinitur vt anima et ſpiritus Ita ꝙ quarta eſt per comꝑa racionem ad creaturas generaliter. Quinta per comparationem ad corpus quod perficit. Sexta per comparacionem ad deum tanꝙͣ ad ſuami cauſam efficientem. Septima per compacionem ad deum vt finem ſuum vltimum. citra quem nō po teſt quietari.
1 iiu p6 IIililuim. po xeeſ IIſuſila ximci Ili ip̄m in prl hipit miul. Sils npntlat rt neipt: lta ua inimūi pui faxur iniaa. fuatūa tū ili x. lmumntt tulum rt ixa juirfuli. Iarilia enſipripulūt na īpuIiniunū īxtlum xi Inrumntuftitintaꝝ quiſi din ſirū litu I mit ipiriuis. drit. iufmi. Suirtu. iritipurata pprbu mnmt nuparitur d̓ lirupuutuid. ii ſuſiutii Im ſu.

De diuiſionibus potēciarum anime ſcd̓m ingrōs in quinqꝫ mēbra. xx Equitur videre de diuiſione potenciarum auime. quarum quadruplex eſt diuiſio. diuiſio vna eſt magiſtrorum in quinqꝫ membra. ſci licet ſenſualitatem. ſenſum. imaginacionem. rationem. et intellectum. Senſualitas ſecundum ma giſtros eſt illa potentia que ſentificat corꝑij. et ine uet ⁊ appetit ta que ſunt delectabilia corpori. et r̄ fugit notiua. Sēſus eſt illa vis anime qua homē cogneſcit res corporales preſentes. Imaginatō eſt vis anime qua homs intuetur res corporales ab ſentis. Racio eſt illa vis anime qua animia inter benum et malum et intererum et falſum diſternit infra ſe. Intellectus eſt illa vis anime qua aīnia apprehendit res īmateriales et intelligibiles vt aniuam āgelum et deui Iltorum quinqꝫ mē brorum ſufficiencia poteſt ſit ſumi ¶ Aniua eſt quaſi duo ſicut dicit Auguſtinus. Eſt eniui anima et ſpiritus. Anima inꝙͣtum corpus perficit: viuificat. Spiritus inꝙͣtum ſiue corpore cōſidera tur et ſeparata perdurat. Secundum vero ꝙ eſt anima comparatur ad corpus et corꝑo ad ani iā Et ſic cōgruit anima corpori et aptatur ei vt influat ei ſenſum et vitam. Et hec potēcia dicit̉ ſen ſualitas. Congruit eciam corpus anime et aptatur ei vt per corꝑo perſpiciatur quātū ad īferiorē

et het potencia dicitur ſenſus. Senſus autem eſt duplex. ſciꝫ interior qui dicitur imaginatio. et ex terior qui dicitur ſenſus. vt viſus ſit per oculum. auditus per aurem. Ipſa vero anima inquātum ſpiritus dicitur. recte habet aſpectum vnum r̄ſpe ctu inferiorum. et alium reſpectu ſuꝑeiorum ſecūdum ꝙ dicit Iuge. ꝙ anima habet duas partes ſcilicet vnam ad ſuperiora reſpicientem. et aliam ad inferiora. Inferiorem magiſtri dicunt racōem. ſuperiorem vero dicunt intellectum. De diuiſione potenciarum aīe ſecun¶ duui nales in tria membra. xxi. Ecūda diuiſis anime ſecundum natuales ī in tria membra. ſecundum em̄ ꝙ anima cōparatur ad actus tres ſunt anime potencie ad attum triplicem ordinate. Tres eū ſunt actus pͥmi ipſius anime. ſcꝫ vegetari. ſentire. et rōcinari. et ſecundum hoc diſtinguitur triplex anime potencia. ſcilicet vegetabilis. ſenſibilis. et rōcinabilis. Nota tamen ꝙ vegetabilis eſt anima in plantis. Senſibilis eſt anima in brutis. rōnalis eſt in ho minibus. In homine vero non ſunt tres anime. ſed ſunt dicende tres potencie in vna anima. Vegetabilis appetit eſſe. ſenſibilis bn̄ eſſe. rōnalis ep time eſſe. Vegetabilis diuidit̉ in gn̓atinam et nu tritiuam. Generatiua eſt ad conſeruationemn eſſi
xie Iiii tli liluſtiſu Vue Iiſatue inatis. Irinuim ili nim. li jubilul nit hitunt nn parna. ij ſit b

vniuerſalis. ſcilicet ſpeciei. Nutritiua eſt ad tōſeruationē eſſe ſingularis ſcilicet in diuidui. llutritiue duplex eſt actus ſcilicet iuutrire. iſte actus ſemper eſt neceſſarius. alius auguentare. et iſte ſolū eſt necellarius vſqꝫ ad rei complecioēm. Vnde nu triuntur animalia non tamien ſemper augmentā tur dis ſenſibilis diuiditur in apprehenſiuam et metinam. Apprehenſiua diuiditur in ſenſum par ticularem. et ſenſum communem ſiue ī ſenſum exteriorem et interiorem. Senſus particularis exterior. diuiditur in quinqꝫ ſenſus. ſcilicet viſum. auditum. gultum. at. Cirta quos necelſario tria requiruntur. ſcilicet bonitas organi. diſpoſicō me dij. et preſencia obietti. Organum viſus ſunt pupille oculorum. Organi tactus nerui corporis. et ſit de alijs. Sita organa deſcēdunt ab auttriori ꝑte cerebri. Quidam euim ē neruus qui dicitur obtitus deſcendēs ad pupillas et ratificatur in duas partes. et ſit de alijs organis. Orgauumi tacto eſt in corpore. Qbiectum viſus eſt color et eius dif ferentie. et ſit alijs ſenſibus obiecta ſunt. Nam ob iectum odoratus eſt odor et eius differencie. Obie ctum tattus ſunt qualitates elementares. vt calidum et frigidum humdum ⁊c. rarum. denſum. leue. graue. aſperum et lene. Media ſenſuum ſunt hec aer aqua. et quedlibet corpus diaphonū. id eſt trāſparēs illuīnatū. in viſu mediū eſt aer exicīor

et interior eſt medium in auditu. Auris enim cō taua in concauitate habet aertu intrinſecum ſibi cōnaturalem. Tapor per aerem delatus eſt medium in odoratū. les tuim odifera quaſi fumum odoriferum euaporat. ex quo aer imimūtatur deferens edoratui odoratum. Huinor ſaliualis eſt me diui in guſtu. Caro medium eſt in tactu. Interi or ſenſus diuiditur in tres partes ſecundum tres partes cerebri. que ſunt anterior; in qua eſt imaginatio. Media in qua eſt eſtimatiua. Poſtrema; in qua memoratiua. Uliquando dicitur imagina tio ſenſus cōmunis. aliquando imaginacio. aliqͣn do fantalia. Genſus cōmuiunis dicitur. inꝙͣtum ibi cōturrunt ſenſus particulares quinqꝫ. tamꝙͣ linee ad centrum ibiqꝫ ligantur. Imaginacō dici tur inꝙͣtum repreſentat formas prius atceptas a particularibus ſenſibus ꝙͣuis abſentes. Fantaſia dicitur inꝙͣtum poteſt componere formas no uas ſecundum ſimilitudiuem eorum que percepit per ſenſus particulares. Eſtimatiua eſt illa vis ſecundum quam dicimus ſagacitatem vel pruden tiam in brutis. vt in rulpe ſiue in alijs in appetē dis delectabilibus et refugiendis nociuis Itē inemoria eſt vis illa que cōſeruat ſiue retinet formas ſenſibilium ſpecierum. Vis ſenſibilis motiua eſt motuum ſecundum lotum mouēs vniu̓ſaliter mē bra corporis vt caput brachia et armos. Motiua
x ji Iuinimnū Iinn̄ iputitur riiullia. i nuimlim ti

hedum dicitur greſſibilis. quia ſetundum eā mouetur animal motū progreſſiuo. Vis rationalis diuiditur in intellectum ſpeculatiuum. qui exercetur in tōtemplatione veri. et practicum; qui in oyacione boni Secundum hanc duplicem radicē ī tellectiuam dicūt̉ vita actiua et cōtemplatiua. ¶ De diuiſione potentiarum aīe ſecundum theologos et nales. xxij. P Ercia diuiſio ſecundum theologos et natuā les potēciarum anime eſt het. Potēciarum aniuie alia corporalis id eſt corporis regitiua. Alia ſpiritualis. Corporis regitiua diuiditur in aniualem vitalem et naturalem. Secundum has vires auima regit corpus. Vis animalis ſecundum iie dicos eſt in terebro. vitalis in corde. naturalis in epate. Vis animalis diuiditur in cognitiuan et mnotiuam. De cognitiua ſupra dictum eſt. Motiua diuiditur in cōcupiſcibilem et iraſcibilem. Mo tus eniui animalis aūt eſt in malo notiuo. et bi citur motus fuge qui eſt ab iraſcibili. Aut eſt ad henum delectabile. et talis iotus eſt a cōtupiſci bili. Dis vitalis eſt vita motiua aeris in corpore animalis per arterias vnde eſt pulſus Tanti tui caloris eſt tor. ꝙ niſi refrigeraret̉ aere attracto ꝑ inſpiratōem et emilſe per reſpiracōrui aiāl more/ tur. Nec eadem vis eſt motiua ad vocem foruian dam eo modo quo format̉ vox illitteralis. vt vox

auium et animalium. Vis naturalis comprehendit nutritiuam et guatiuū. ſed nutritiua eſt ad cō ſeruationem nature ſingularis. generatiua ad cōſeruationem nature vniuerſalis. Lutritiue virtu ti alie quatuor orſeruiunt. ſcꝫ appetitiua que appetit nutrimentum. Digeſtiua que ſeparat cōueniens et non conueniens in alimento. Retentiua que tranſmittit ad ſingulas partes corporis qued eſt conueniens in nutriuento vt ſubā deperdita reſtauret̉. Expulſiua autem expellit quod īuut̓ mēto fuit ſuperfluū in conueniens et naciuum. Spiritualis autem vis. id ē ſpiritus regitiua di uiditur ſecundum naturam utellectiuam et affectiuam. Aliquando ſetundum officia cum diuiditur racio in ſuperiorem et inferiorrin partem. Aliquando ſecundum ſtatus vt tum diuiditur in intellectum practicum et ſpeculatiuū. Speculati uus intellectus extenſione fit practitus dumi coniungitur voluntati et operi. Aliquando ſecūdum aſprctus. vt tum cognitiua diuidit̉ in racionem q̄ aſpicit ad inferius. et in ītellectum qui aſpicit ad par. et in ītelligēciā que aſpicit ad ſuperius. Iliquando ſecundum actus. vt cum ſit diuiſio in īuē tiuam et diiudicatiuā. Inuenire et iudicare ſunt actus potencie cegnitiur ad inuicem ordinati. Ili quando ſcd̓m dicterenciaꝫ. vt cum diuiditur in agentem et poſſibilem. Nā prima drā vtitur aīma
iii xi Fllin̄ atius ſiu limpinſi lxxp nbiritilii. iplunt id uluntiū̄ li.

ad abſtrahendum. ſcd̓a ad r̓cipiendū. Aliqn̄ ſcd̓m diu̓ſos modos modilitandi. et ſic eſt drā voluntatis. vel appetitus in naturalem et deliberatiuā. Prima eſt diuiſio pͥncipalis in intellectū et affectū. ſiue in cognitiuā et alfectiuam. ſiue in rōem ⁊ voluntatē. ¶ Voluntas diu̓ſis modis accipitur. Dr̄ enim aliqn̄ potencia. et ſit diffinitur ab Anſelino. Volūtas eſt inſtrumentū ſeipſum inoutus Or̄ aliqn̄ actus ſiue motus potēcie. et ſit diffinit̉ ab Augo in li. lxxxiij. q. Dicitur eū volūtas voli tū. vt tum dicit aliqͣs. hec eſt volūtas mea Sex ac tus ſunt ad voluntatē liberam ꝑtinētes ſcꝫ cōſiliū iudiciū. ſūia. electio oꝑatio. et vſus. lberū liberū arbitriū vult. ette volūtus. Inquirit et ſcrutatur ecce conſilium. Sudicat. etce iudicium. Diſponit. ecce ſentēcia. Eligit. etce elettio. q̄ duobus placēti bus alterū ſolet p̄optare. Impctū facit. ecce opus Agit. ecce vſus. Rō qͥnqꝫ habet acte. duos ꝑ quos dirigit̉ in finē veri. quorū vnꝰ p̄cedit cognoſcē et dr̄ racōtinacio. q̄ ſit ab Augo diffinit̓ Rōcinacioe ratōnis inquiſicō. Huit ratōcinationi inſitum eſt ingeniū. qd̓ ſic diffinit̓ ab Augo. Ingeniū ē illa vis aīe ſiue ītēcio qͣ ſe extēdit aīa ⁊ exercet ad īcog niterū inqͦſicōem. Aliqͣ attus eſt ipſū verū cognoſ tt̓. qd̓ ē aſpectō veī. et ſcd̓m hoc diffinit̓ rō ab Au gꝰ. lō eſt aī aſpectō q̄ ꝑ ſeiplū verū intuet̉ Habet et alios tres actus ꝑ quos dirigitur in finē beui

Primus eſt boni et mali diſcrecio. ſiue boni et me lioris. Secundus eſt diſcrecione facta boni et melioris electio. Tercius eſt dilectio. De hijs tribo dicit Auguſtinus. Racio eſt anime aſpecto quo bo uum et malum diſcernit. virtutes eligit. et deum diligit. De diuiſione carundem ſcd̓m Auguſtinum. xxiij. Varta diuiſio potenciarum ponitur ab Au guſtino in libro de ſpiritu et anima. que fa L cit ad maiorem euidenciam predictorum. Diſtinguit autem vires anime in racionalem. cōcupiſci bilem. iraſcibilem. Per racōnalem eſt anima habilis ad aliquod cognoſcendum infra ſe. ſupra ſe. in ſe. iuxta ſe. Cognoſcit deum ſupra ſe. ſe in ſe. ā gelum iuxta ſe. et ambitum celi infra ſe. Per cōcupiſcibilitatem et iraſcibilitatem habilis eſt anima affici ad aliquod appetendum et fugiendum. ſeu odiendum. De racionabilitate omnis ſenſus a nime naſcitur. Et de cōcupiſcibilitate et iraſcibili tate ouinis affectus. Affectus vero quadripartitus eſſe dinoſcitur. dum de eo quod amauius iam gaudemus vel guudendum ſperamus Vel cum de eo quod odimus iaui dolemus vel dolendum metu imus. Et ob hoc de cōcupiſcibilitate gaudium et ſpes. de iraſcibilitate vero dolor et metus oriuntur. Qui quidem qͣtuor affectus aīe omnium ſūt
1i .jiri

ruliuli
vitiorum atqꝫ virtutum quali quedam principia et cōmunis materia. Affectus ſiquidem omni ope ri nomen imponit. Notandum vero ꝙ ſenſus ani mie virtutes apprehenſiue dicuntur ſiue cognitiue que a rationabilitate oriuntur. Quinqꝫ autē ſunt progreſſus ad ſapienciam. ſcilicet ſenſus. imaginacio. ratio. intellectus. intelligencia Senſus em̄ eſt vis anime que rerum corporearum corporeas recipit formas. ſed p̄ſentes. Imaginacō eſt ea vis anime que rerum corporearum percipit fermas. ſed abſentes Senſus namqꝫ foruīas atcipit in ma teria. imaginacō vero extra materiam. Et ea vis que exterius formata ſenſus dicitur; eadem vſqꝫ ad intimum producta imaginacō votatur. Racio eſt eadem vis anime que rerum corportarum formas. naturas. dilferencias. propria et accidenti a omnia percipit incorporea. ſed non extra corpo ra niſi racōne ſubſiſtencie. Abſtrahit enim a corporalibus que fundantur in corporalibus. non at tione ſed cōſideracōne. Intellectus eſt ea vis ani me que inuiſibilia percipit. vt angelos. demones animas. et omnem ſpiritum creatum. Intelligen cia eſt ea vis anime que immediate ſuppoītur deo. Ceruit ſiquidem ipſum ſumuium verum bonū et vere intōmutabile Sit igitur anima ſenſu per tipit corpora. imaginacōne corporum ſimilitudines. rancōe corporum naturas. intellectū ſpiritū

creatum. intelligencia ſpiritum intreatū Ad ima ginacionem que dicitur ſenſus communis. et fantalia pertinent ea que vident in ſempnis doriuentes. De quibus dicit Iuge. ꝙ omnium que ſibi videntur videre dormientes quinqꝫ ſunt gene ra. ſcꝫ oraculum. viſio. ſompniū. inſomnium. fan taſna Oraculū ē cū ī ſomnis apparet āgelo vel a liqua grauis perſona vel ſaterdos vel eciam deus aliquid euenturum aperte vel non euenturum faciendum aut vitandum denūciat Vilio eſt cum id quodquis videt eodem modo que appaebat euenit Sominium eſt figuris tectum et ſine interpretacione intelligi non poteſt. Inſomniumi eſt quando id qd̓ vigilantem fatigauerat ſe ingerit dormienti ſitut eſt cibi tura vel potus. vel aliqua ſtudia vel artes vel infirmitates. ſecundum naturam ſtudia que quiſqꝫ exertuit ſomniat et ſolitarū arcium ſimulat̉ in preſencia mentis tmp̄ſſa retinentur. et iuxta infirmitatum diuerſitates. diu̓ſa accidūt ſominia. et ſecundum iorum et humorum varie tates variantur et ſomnia Alia vident ſanguinei alia colerici. et ſit de alijs. FFantaſma eſt quando quis vix dormire cepit et adhuc vigilae̓ ſe eſtiuiat et videtur aſpitē irruētes ī ſe vel paſſim vagātes formis diſcrepātes et varias letas ā turbulentas ꝑſonas In hoc gn̓e ē p̄hialtes q̄ opinant̓ vulgaē̓s anuadē dormientes vel opprimere qͥeſcentes. qued
.1i ſ una. ꝯ nulin. iin ixſ j fnimū vero iute irtuiritim tlitnti: nulinim ſim ili. uiumimn inpuuintutꝫ iimimpuitat. S. ulpuriruriti. ſt ibi uſind in quilitt n In uura lilimi ipuilius. Ex la pir mbua hlitma litulimntm ilituatu I trin ripini fe. Iiut rulu licu yituina. Ctr. niſtin puniuaa Vfr ulū ſo Iipl ęſi.

uithil aliud eſt ꝙͣ fuinoſitas quedam aſcendens ad cerebrum a ſtomacho vel a corde viui cōprimens a nimalem.: De quo eſt anima. xxiiij. Olligitur ex dictis iaui prius. ꝙ ānima eſt ens viuens et intelligens. at libertate vtēs Forma quidem eſt ens non a ſeipſa. nec a diuina natura. ſed a deo per creacionem de nichilo in eſſe deducta. Rorma autem viuens eſt non ex natuā extrinſeta. ſed ex ſeipſa n̄ vitā mortali ſed perpetū a Rorma vero intelligens non tuī creata ſed etiā treatricem eſſentiam. ad cuius imaginem et ſimi litudinem facta eſt Iinago autem nominat confor mitatem in quantitate. ſimilitudo vero cōuenienciam in qualitate. Imago namqꝫ dr̄ quantum ad configurationem. et illa importat figuram que eſi quantitas in qualitatē. et qualitas in quantitate Similitudo vero dicitur rerui differentium eadem qualitas. Ex hac primaria diſferencia triplex modus diſtinguendi inter imaginem et ſimi litudinem alſignatur ſecundum Hugonem. Iiia go enim reſpicit figuram. ſimilitudo naturam. Allius ē modus dicendi. qͣꝫ imago ē in naͣlibe. ſilī tudo ī gratuītis. Tertiꝙ modus ſcd̓m Auge. ē ꝙ imago eſt in potencia cognoccēdi. ſilitudo in poͣ di ligendi Hec vltīa drā eſt ꝑ appropͥacioēm ꝓ eo ꝙ in imagine q̄ eſt ꝑ creacionē due ſūt potētie ex ꝑte

cognitiue. ſcilicet memoria et intelligencia. Et ex vna parte affectiue. ſcilicet voluntas. Econtra eſt in ſimilitudine que eſt per treationem ſiue iuſtificacōnem. quia due ſunt virtutis ex parte affectiue. ſcilicet ſpes et caritas. et vna ex parte cognitiue ſcilicet fides. Et ides ponitur imago in potencia cognitiua Similitudo vero in potencia affecti ua. Diffinitur autem imago ab Hilario libro de Sinod̓ ſit. Imnago eſt eius rei ad quam imaginatur: ſpecies indifferens. Eſt autem anima forma libe rtate vtens. quia ſeuiper eſt libera a coactione Hec autem libertas a coactione nichil aliud eſt ꝙͣ facultas rationis et voluntatis que ſūt anime potencie principales. Hec autem libertas conſurgit ex deliberacōne preauibula et voluntate adiuncta Et cōmuniter liberum arbitrium dicitur De quo videndum eſt quantum ad diuerſaui diffinicōnē. et quantum ad diuerſam nominacōnem. I philo ſophe ſit diffinitur. Liberum arbitrium eſt liberum de voluntate iudicium. Ab Auguſtino ſit. li berum arditrium eſt cōſenſus ob voluntatis inamiſſibilem libertatem et racionis īdelectabile iudicium. ¶Gernardo ſit. lliberum arbitrium eſt facultas racōnis et voluntatis qua beuum eligitur gracia alſiſtente vel malum eadem deſiſtente. Ab Anſelmo ſit. lliberum arbitrium eſt poteſtas ſeruādi rectitudinem propter ſeipſaui. Poteſt em̄
2 iiinrmn uiniui nuilume nuiunti u vit diuꝫ mn il taritarimi. utnrum dilmit Iin inipunitlxj nura ririuruli ſavint Ioiplia na inimpmnmmitura ta mint ituimre ſa. nrinūa mpu rilitti in lulituaat. in g in. ij ſi li llit. it ripuſſentat lu

et per modum ſimilitudinis. Ita ꝙ ratio veſtigij reperitur in treaturis omnibus. Racio imagīs in ſolis intellectualibus. Racio ſimilitudinis ī ſo lis deiformibus Omnis enim creatura habens de um vt principium cōfiguratur ei per vnitateꝫ ve ritatem et bonitatem. et hoc eſt veſtigium. habēs deum vt obiectum ipſum capit per memoriam in tilligentiam et voluntatem. hec eſt imago. habens deum vt donum infuſum cōfiguratur eī per fideꝫ ſpem et taritatem. ſiue per vnionem tentionem et perfectam dilectionem. et hec eſt ſimilitudo. Et quia imago eſt expreſſa ſimilitudo. et hec in creatura racienali ſecundum gradum tripliciter in uenitur Ampliato nomine poteſt diſtingui tplex imago in triatura ratōnali qua exprimitur et repreſentatur trinitas fabricatrix. Eſt eniu imago eriacionis que tēſiſtit in tribus potentijs et in v nitate ſubſtancie. ita ꝙ intiuoria ripreſentat patremi. et ſit de alijs. Subſtancia cum ſit rua anime repreſentat diuine eſſentie vnitatem. Et tiam imago creationis que cōſiſtit in tribus vir tutibus theologicis et vnitate gracie gratumnfaciētis. ita ꝙ fides repn̄tat prēm. ſpes filiū. taritas ſpū ſcūi. et vnitas gratūfaciētis grē eſſentie vnita tē. Eſt et imago glorificacōnis. q̄ cōſiſtit in tribus dotibus glōſis. et vnitate gle. ita ꝙ aperta vilio fi liū. ſecura tencō patrem. perfecta dilectio ſpūi ſci

et vnitas glorie vnitatē eſſencie repn̄tat. Primai mago eſt aīarum exeuncium a deo per creationē. Scd̓a eſt ad eum redeūcium ꝑ iuſtificatōem. Ter cia eſt ꝑuenientiū per glorificatōem. Prima dicit̉ igitur ꝓprie imago nature. et eſt angelorum oīm et oīm rōnabilium creaturarū ſiue aīarum. Secūda dr̄ ſimilitudo gratie. et eſt angelorum cōuerſorum et aīarum iuſtarum. non aūt demonū nec peccatorum hoīm. Tercia dr̄ deiformitas glorie. et eſt ſanctorum et btārum aīarum. Hec autē tria operatur tribus vicibus per ſingulos hoīnuni bonorū benignitas ſaluatoris. 7 De vnione naturarum in xp̄o. xxvij. Ilo de bono taui intreato. quod deus eſt. et creato qd̓ mnunduus eſt. videndū eſt de be ne ex vtroqꝫ coniugato: qd̓ eſt xp̄s. de quo videnda ſunt tria. ſcꝫ naturarum lociatio. graciarū ex uberacio. penarū toleratio. Quantū ad naturarū vnionē tenendum eſt de xp̄s. ꝙ in ſine ſeculorum qn̄ venit plenitudo temporis poſt legem nē et ſcpͥture. poſt prīarchas et ꝓphetas quibus et ꝑ quos fuit ītarnatis ipſa r̓promilſa dignatꝰ eſt filio dei ītarnari propter hoīes redimendos. ⁊ tūc auglō uunciante ugini marie intarnatōis miſteriū ꝑfici endum in ipſa: virgo credidit. appecijt et cōſenſit et dn̄dit ſpūs ſcūs ſuper eā ad ſanctificandū et fetūdandū. tq virtute ugo cōcepit filiū dei. quē u̓go
uriupi
in prrlint litiur i illip

neperit et poſt ꝑtū ū̓go ꝑmāſit. Eōcepit aūt non tarnē tantum ſed eciā tarne aīatā et u̓bo vnitā. et nulli pccō ob roxiam. ſed oīno ſcām et īmatulatā. rōe cuius dr̄ mater dei u̓go maria. Hant autemi īcarnationem fuit tota trinitas oꝑata. ꝑ quā quidrui intarnacionem facta ē alſumptis carnis a dei tate ⁊ vnio deitatis cū tarur viuificata ſpū rōnali ſecundum potentiā vegetandi ſenciendi et intelligendi. In hac etiam intarnacōe facta eſt vnio non in vnitate nē ſed perſone. non hūane ſed diuine. n̄ aſſumpte ſed allumentis. non perſone cuiuſlibet ſed perſone ſolius filij Hec vero vnio tanta fuit vt faceret deum hominē et hoīem deum. ita ꝙ quicqd dicitur de dei filio per naturam dicitur de filio he minis per graciam et econuerſo. exceptis hijs in quibus exprimitur vnio ⁊ extluditur negatio llō cuim poteſt dici ꝙ humana natura diuinaui natu ram allumſerat vel vnierat ſed ꝙ allumpta fuit ⁊ vnita Similiter non poteſt dici ꝙ filio dei incepe rit eſſe. Hoc enim negatur de aſſumenti. ſed vere dicitur de allūpto. Dr perfectione grārū in xp̄o. xxviij. E perfectione graciarum in xpriſto tenenY dumi eſt. ꝙ in xpriſto a ſui concepcione fuit plenitudo omnis gracie. Et quantum ad graciaꝫ ſingularis ꝑſone. et quātū ad grāui capitis. et ꝙͣtū ad grām vnioīs. ita ꝙ ꝑ grām ſingulais ꝑſone

habuit omnis peccati immunitatem. Et quantū ad actum et quantum ad polle. qua nec peccauit. nec pectare potuit. Quantum ad graciam vnioīs dignus eſt non ſolum felicitate glorit. verum eciaꝫ adoracione latrit. que eſt cultus reuerentie ſoli de o debite. Ner gratiaui vero tapitis influit motum et ſenſum in vniuerſos qui ad eum accedunt per fidem rectam vel fidei ſacramenta. ſiue aduentum eius precelſerunt ſiue ſetuti ſunt. Xpriſto enim ī ſe cōſiderato inquantum eſt ſingulare aut indiuiduum gracia competit ſanctificans ipſum et confirmans quam votauius gratiami ſingularis perſone In comparacōne autem ad xpriſtum vnituui competit ei gracia viionis ratione cuius habuit naturam ſuperiorem et infiriorem. diuinam ſcili cet et humanaui. adorabilem et adorātem. In cōparacōne autem ad torpus miſticum competit ei gracia capitis. ides ſicut caput habet in ſe ſenſuū plenitudineui. et teteris membris eſt cōforuie. et preſidet et preſtat influenciam membris ſibi connexis. ſit xpriſtus habens in ſe gracie ſuperhabū danciam nobis cōſimilis in natura. cetei̓s ſanctis ſanctior accendentibus ad eum et ſecundum ſe viuentibus vt membra. capiti īfluit gratiam et ſpi ritum. quo fit ſeuſus et motus in ſpiritualibus. ſenſus inꝙͣ cognicōnis et veritatis. motus autem taritatis et dilectionis.
Ipnlirin un ſi fimniū Inium ad̓

liberum arbitriū in tōſiderari quantum ad actum obiectum et finem vltimum. et ſit diffinitur ab Auguſtino: quantum ad actum. et ſit a Gernar do in tercia diſtinicione predicta. quantum ad actum et obiectum. et ſit ab Anſelmo. Determinatur autem hec potencia a magiſtro. Sentenciarū eſſe libertas a toattiant ſiue necell̓itate a culpa et miſeria. ¶ Errnardo vero libertas arbitrij cōſilij et beneplaciti. a magiſtro priuatiue. a Bernar do poſitiue Conſiderari eniu poteſt libertas iſta quantum ad elle. ⁊ ſit dicitur a inagiſtro libertas a coactione priuatiue. a Sernardo libtri arbitrij poſitiue. Item quantū ad bene eſſe ad qued requi ritur duplex benum rectilicans ſiue ordinans. et bonum delectans ſiue quietans Et excluditur du plex malum. ſcilicet malum deformans et malum affligens Ieſpectu mali deformātis dicitur a magiſtro libertas a culpa priuatiue. r̄ſpectu boni rec tificantis dicitur a Bernardo libertas cōſilij po ſitiue. reſpectu mali affligētis dicitur a magiſtro libertas a miſtria priuatiue. reſpectu boni quietantis dr̄ a Gernardo libertas. cōplaciti. ¶ De condicione hūani corꝑis. xxv. Equitur videre de natura comipoſita. hoc ē humana quantum ad corpus. Fuit auteꝫ corpus primi hominis de liuio terre conditum. et ſubiectum anime et ꝓporcionabile ſuo modo qͣtū

ad equalem complexionem et quantum ad pulcri tudinem et multiformem orgāuiſacionem et quātum ad ſtature rectitudinem. Quauiuis enim aniuia et corpus iultum diſtent. tamen inſimum ſpiritus et ſupremum corporis ſunt vnibilia miro muodo. Spiritus eniui racionalis ſiue animalis habet potenciaui viuificandi. potenciam vrgetandi et potenciaui ſenſificandi. Corpus vero habet complexionis equalitatem. organorum multi formitatem et ſpirituum ſubtilitatem ſecundum triplicem differruciam. Habet namqꝫ ſpirituꝫ vi tale i. ſpiritum naturalem et auiuialem Compa rādo igitur cōplexioīs equalitatē ad pomi viuiſitatiuā ꝑ mediū ſiue vinculū ſpūs vital̓ optimꝰe nexus. Cōꝑando eciā orgauiſacionis perfectiōe: ad pom vegetatiuam et ſenſitiuam mediante ſpū animali et naturali; optiuia eſt proportio et mira bilis connexus. Vnde ſicūt terra et ignis quāuis multum diſtent: dupliti tamen medis connectun tur. vno quod uiagis communicat cum igne. alie quod magis commuuitat cum terra. Sic eſt in ꝓ poſito intelligendum Rurſus quaniam auima tā ꝙͣ ad beatitudinem ordinata et habilis tendit ſur ſum. Corpus eciam habet rectitudinem ſtature. et caput ſurſim erectum vt ſit rectitudini ſpirito atteſtetur. Fuit eciam anime corpus ſubicibile et ſubiectumi. ita ꝙ erit obtemperaus ſine rebelli
xiſ IInimndi viia ratio nirunſatum. n. ia ratū di mulum Srtum ni fur Initiuiū ditri n. Viinilalira mmuſtininui ail? mimprinlu. d̓ nia frrati tliruauio ininiulun

one. vegetabile ſine defectione. propagabile ſine li bidine. Unde datus eſt ſibr paradiſi locus in tran quillam habitacionem Datū ei liguum vite. ad cō tinuam vegetationem Formata eſt mulier de lattre viri in cōſorcium et adiutorium ad īmatulataui ꝓpagacionem Et quia homo ex hoīe eſt ſicut et in ceteris ſeminaliter ꝓpagatis. ideo d̓r racioē ſeminali eſt aliquid dicendum. Nō igitur ꝙ cauſa et cauſalis racio tōis eſt ad principium extrinſecū et intrinſecum. tamen diſtingui vt cauſa ⁊ pūt cauſalis ratio atcipiatur quātum ad principium intreatum Semen et ratō ſeminalis ꝙͣtum ad pͥn cipium treatū. Differunt autem cauſa et racō cau ſalis. quia cauſa dicit principiū productiuum. rō vero cauſalis dicit regulami dirigentem illud prin cipium in opacione ſua. Similiter eciā differunt ſemen et rō leminalis. hegula autē agentis iutre ati. eſt foruia exemplaris vel ydealis Forma aūt agentis creati eſt forma nalis. et ita rōes cauſales ſunt ferme ydeales vel exemplares. raciones vero ſeminales ſunt foruie nales. et ſecūdum hoc pa tet ꝙ ferme cauſales et primordiales ſunt ideu re difterentes ſolum ratione. Priuiordiales dicūtur per priuacionē prioris. cauſales per poſitionē po ſterioris. Et pͥuiordiales reſpiciunt deū vt pͥmum pͥncipiū. cāles reſpiciūt deū vt finē vltiuiū qͦ eſt cā tārū Silr naturales raciones et ſeīales ſunt idem

re non autera racione. quia ſemen dicit vt ex quo. Natura vt a quo. Racō ſeminalis attenditur inqͣtum dirigit potenciam nature. vt ex aliquo aliqͦd fiat. Vel racio ſeminalis reſpicit inthoacionem et virtutem intrīſetam que manet ⁊ operatur ad effectus productionem. Latur alis vero racio cōcernit produtētis ad productum alſimilacōtui et mo di agendi aſſuetudinē. De toto homine ex corꝑe et anima cō ſtitute. xxvi. Amn tercio videndum eſt de toto homine ex auima et corpore cōſtituto. de quo dattrina liter eſt tenendum. ꝙ homniui datus eſt duplex ſen ſus. ſcilicet interior ſiūt inentis. et extrīor ſiue tar nis. Datus eſt enim duplex motus. ſcilicet imp̄t rans in voluntate. et txetutiuus in corpore. Datum eſt ei duplex bonum. vnum viſibile. alterum inuiſibile. Datum eſt ei duplex preceptum. ſcilicꝫ nature et diſcipline. Preceptum nature. Creſcite et multiplicamini Preceptum diſcipline. de ligno ſciēcie boni et mali ne comedas. Datum eſt eī qua druplex adiutorium. ſcilitet ſcientie. conſcientie. ſindereſis. et gratie. Et ſit poteſt celligi ex predic tis. ꝙ treatura mundi eſt quaſi quidam liber. in quo relucet repreſentatur et legitur trinitas fabri tatrix ſecundum triplicem gradum expreſſionis. ſcilitet per modum veſtigij. per modū imaginis.
diiri Iin. li Iinui. I ipurit dritat litatis et carn nuitntis it luiritus n ptr naturara. v̓. piim. htur. imuutam. llſV Iimtip. iim Er in iut uiuilitali x ij. Iumi liu iumnid ari miſimna uutumm.

De perfectione ſapiencie in eodem. ¶ ſettio vite ſimanona. 2 Scto de plenitudine gratie xpriſti in affectu. dicauius de plenitudine ſapiencie in ītellectu. vbi eſt tenendum. ꝙ in verbo incaruato fuit omnis ſapienti: plenitudo. nedum quantum ad cognita. verum eciaui ad modos et dilferēcias cognoſcendi. Fuit in xpriſto cognitō ſempiterna lis ex parte deitatis. cognitō ſenſibilis ex parte ſenſualitatis et carnis. cognitō ſciēcialis ex par te mentis et ſpiritus. Et hec fuit triplex. Vnde q̄ dam per naturam. quedam per graciam. quedam per gleriam. Habuit ſapienciam vt deus. ſapien ciaui vt homo. vt comprehenſor. vt viator. vt perfecte illuſtratus per graciami. vt recte ſormato ꝑ naturam. Et ita in vniuerſo fuerunt in xpriſto quinqꝫ modi ſciendi aut cognoſcendi. Primus ſecundum diuinam naturam. et ſecundum hunc no uit euinia actualia et poſſibilia finita et infinita: cognicōne actuali et comprehenſiua. Secundus ē per gloriami. et hoc medo nouit ominia actualia. finitaqꝫ cognicōne actuali. infinita vero cognitō ne habuuali. Tercius eſt per graciami. et hec iuo do cogneuit ouinia ſpectantia ad humani generis redencōneui. longe excellencius ꝙͣ aliquis prophetarum vel āgelorum. Quartus ſecundum na turam integram. cuiuſmodi fuit Adaui. Et hoc

modo que ſpectant ad mundanam mathinam con ſtruendaui melius ꝙͣ ipſe adam. Quintus ſecundum ſenſibilem experientiam. et hot modo neuit omnia que venerunt ad organa ſenſuum. ſecūdum quem modum dicitur ꝙ didicit ex hijs que paſſo eſt obedienciami. Debuit autem in xpriſte eſſe iſte quintuplex modus. Namī res habent eſſe in eterna arte. in humana mente. et in proprio genere. In arte cognouit res per naturam de itatis ⁊ per graciam comprehenſionis In mente cognouit res per habitum naturalem ſiue iunatum ſitut nouerunt adami et angeli. Per habitum gratuitum et infuſum. ſicut norunt ſancti dei per ſpiritum ſan ctum illuminati. In proprio genere cognouit via ſenſus at memorie et exꝑerientie. que in nobis ſa cit incognitam remi cognoſci. In xp̄o autem rem ſecundum vnum modum cognitā fecit per alium modum elſe notam. ¶ De plenitudine ſui meriti. xxx. Ideamus igitur de plenitudine meriti xp̄i A quā habet ex opere et effectu. Fuit aūt in xpriſto omnis meriti perfectio et plenitudo. Pri mo quantum ad eum qui merebatur. quia non tā tum erat homo ymuo eciam deus. Secundo qua tum ad tempus in quo uierebatur. quia ab inſtāti concepcionis vſqꝫ ad horam mortis. Tercio qͣntum ad id quo merebatur ꝓpter ꝑfectiſſimum
2 c2 mitu niant̉ nītis ſi aertlaratiantur im muniris rr biimtim puantum ī um. xllaIm iliū nela. ixia. ippiſuus. Tirriu uum pt pleritudiNpiſtua irit hult. mpa ritiuiui. ſminmui inuu ltipluaita iinuū uuia.

habitum taritatis ⁊ extellentiſſimū taritatis ſiue u̓tutis exercitiū ī agendo. orādo. paciēdo. Quar to quantū ad eum cui inerebatur quia non tātum ſibi ſed eciam nobis. immo omnibus iuſtis. Qn̄to ad id qd̓ mebreatur nobis. quia non tantū gloriam verum eciam gratiam et veniam. non tantum gloriami ſpūs. verum etiam ſtolaui tarnis et apercionem iauue celeſtis. Sexto quantum ad id quod merebatur ſibi. quia licet non meretur glori ficacionē mētis quā iam habebat. mēbatur tamē ſibi acceleracionem reſurrectionis et glorificationem nominis et dignitatem iudiciarie poteſtatis Geptimo quantum ad modum quo merebatur. Cum enim dicatur mereri tripliciter. ſcilicet vel de indebito faciens debitum. vel de debito faciens magis debitum. vel de debito vno modo fatere debitum alio modo. omnibus hijs modis meruit no bis xpriſtus. Tercio modo tantum meruit ſibi fa ciente hoc plenitudine ſpiritus ſancti. qua fiebat ꝙ xpriſtus erat beatus et in ſtatu merendi. ita ꝙ ſupra eius meritum oīa noſtra meīta pn̄t fundat̉ Cum in xpriſto ſiquidem fuerit plenitudo gracie in affectū. et plenitudo ſaprencie in intellectune ceſſe fuit ꝙ in xpriſto fuerit plenitudo et perfecti a meriti ſcd̓m ouinem modum plenitudinis. xij. De tolerancia paſſionis eius. x ¶

Srca tolerantiam paſſionum nota. ꝙ nō tā tum xpriſtus ſumpſit humanam naturam ſed etiam circa naturam allumpſit duas penalita tes corporales. vt famem litim. laſſitudineū. Alſumpſit eciam et ſpirituales. vt triſticiaui gemituiui et dolorem. et tiuiorem. Tec tamen omnes al ſumpſit corporales. ſitut ſunt defecta egritudinū miultiformium Nec omnes ſpirituales. vt ſunt ig norancia et rebellis ſpiritus ad tarnem et econuer ſo. net eas qualitercunqꝫ allumpſit. quia ſit neceſ ſitatem patiendi aſſumpſit vt nichil pati poſſet inuite. net ſecundum deitatis voluntatem. net ſetundum voluntatem racōnis. licet palſio fuerit cō tra voluntatem ſenſualitatis et carnis. In natuā paſſibili ſit aſſumpta pallus eſt paſſione generaliſſima quantum ad naturam humanam. quia nō ſolum ſecundum omnia membra corporis principalia. verum eciaui ſetundum omnem anime potenciam licet nichil pati poſſet ſecundum diuinaꝫ naturam. Pallus eſt eciam palſione aterbiſſima. tum propter cōplexionis equalitatem. tum ob ſen ſuum viuacitatem. tum ob ſuſpendij continuitatē tum quia doluit propter vulnera vt pacitus. tum quia doluit propter noſtra delicta vt compaciens Nallus eſt eciam paſſione ignominioſiſſima quia ſupplitium latronum. ſcilicet trucem. et propter conſorcium iniquorum. Pallus eſt enim paſſione
xi Iin tamum

interemptoria ſed viuificatiua ꝑ ſeꝑacōnem aīme a corꝑe ſalua tamen vnione vtriuſqꝫ cum deitate Anathema enim ſit qui dicit filium dei naturam quam ſemel aſſumpſit reliquiſſe. ꝑacto miſterio paſſionis deſcendit ad inferos. tercia die redijt ab inferis. corpus viuifitatum in dotibus glorioſum aſſumpſit. poſt xl. dies celos ſcandit. interiectis decem diebus ſpiritum ſanctum miſit. De ſacra ſcriptura quantum ad duo teſtauienta. xxxij. Cquitur videre de tripliti xpriſti beneficio. et primo de doctrina ſacra. rōne cuius dicio pleaus veritatis ad homines veniſſe. Dectrinam igitur ſacram habemus cōſiderare quantum ad di uerſitatem teſtamentorum quantū ad gn̓alitatem contentorum quantum ad ſpecialitatem p̄ceptorū Duo enim ſunt teſtamenta. vetus qd̓ diuiditur in quinqꝫ legales. in deceu hiſtoria les. in quinqꝫ ſapienciales. in ſex ꝓphetales. Louū eciaui teſtamentum qd̓ diuiditur in qͣtuor euangelia. Ictus apoſtolorum xiiij. Epiſtolas pauli. in ſeptē cano nicas. habens eciam rnū librum Apocal̓. Nouū teſtamentum et maxime quatuor euangelia qͣti: or qualitatibus ſcd̓m rōneui cōtexunt̉. ſcꝫ precepta. mandata. teſtimonia et exempla. Precepta ſuut ad declinandū a malis Mandata vero ad facicūdū oꝑa bona Teſtimonia ad credendū vera. Exēpla

ad imitandum honeſta. timor intutitur preceptis fides roboratur teſtimonijs. ſpes erigitur exemplis. taritas cōſummatur mandatis. Ilſignatur autem differentia inter legem moſaytaui et euangelitam ſit. quia lex moſayca dicitur lex figure pe ne litteralis. occidēs. timoris. ſeruitutis. oneris. lex autem euangelita dicitur lex veritatis. gracie. ſpiritualis. viuificans. auioris. libertatis. fatilitatis. In lege quippe tuangelita quatuor nobiliſſime cōditiones ſunt adiuncte. ſcilicet dotumen ta inſtruencia. promilla intitancia. ſacramenta adiuuancia. Conſilia ꝑficientia. Igitur enim in vniuerſo de ſeptem in ſcriptura ſatra. ſcilicet de trinitate dei primo. de treatura mundi ſecundo. de corruptela peccati tercio. de intarnatōue verbi quarto. de gratia ſpiritus ſancti quinto. de medi tina ſacramentali ſexto. et de ſtatu finalis iuditij Sunt autem in ſatra ſcriptura quatuor genera p̄ceptorum. quedam cerimonialia vt non arabis in boue et in azino. ſacramentalia vt de vitula ruſa cirtumntiſione et alijs ſacrificijs. iudicialia vt oculum pro oculo. dens pro dente. moralia vt vt ſunt precepta detalogi. ¶ De preceptis detalogi. xxxiij. Recepta moralia cum fide ſunt ad ſalutem necellaria. in fide enim et moribus eſt ſalus hominum poſita. Fuerunt autem deſcripta
puimnu nitit pit. xi v ipim qure iiubinimtū ilitili run diftinquit ntiripiſus vxrum. niipipnin. Ieq. nimn iſpuir xirtipt Ii purilipꝫ ſa inr nt lit paniū tnplum vtra di t̄nis illim. litingi. Iitur ixi in tlur iin nim rupiditati. ylinuipitur ſepu in puſeptulub. ulupiui vir.

digito dei viui in duabus tabulis lapideis in ſig uum gemine taritatis diuine et humane. Unde no duo. ſcilicet ordinatōnem. numerum ſiue ſufficitn ciaui. Ordinantur autem a Ioſepho ſecunduui or dintm rei geſte quinqꝫ in pͥua; et quinqꝫ in ſcd̓a Ponit tria in prima et ſeptem in alia. Origenes tenſiderans materiam eorum qͣ ordinantur diſtin guit primum in duo. ſcilicet Non habes deos alienos preter me. et non facies tibi ſculptile. in quorum primo ꝓhibetur adoratio ſtatue habentis ſimilitudinem tū aliqua creatura Duo vltima ſcd̓e tabule non diſtinguit reputans ea vnum. ſcilicet Non cōcupiſces vxorem alienam. et nō deſideres rem proximi tui. Auguſtinus vero conſiderans finem ad quem precepta ordinantur. primum nō diſtinguit qꝛ vtrobiqꝫ ſcd̓m intentōnem ydolatria ꝓhibetur et ſic pouit tantum tria in pͥma tabula Preceptum vero de cōcupiſcentia vxoris et poſſeſſionis aliene. diſtinguit in duo quia alio fuit cōtu piſcitur vxor ad vſum voluptatis. aliter res aliena ad vſum cupiditatis et ſic ſeptem ponit in ſcd̓a luguſtinū igitur ſequendo numerum ponamus Trium preceptorum ſufficientia ſumitur penes ſubiectum qd̓ eſt triplex in nobis. ſcilicet potencia ratōnalis q̄ ordinatur ꝑ preceptum de adoratione uiaieſtatis. Potencia iraſcibilis q̄ ordinat̉ ꝑ p̄cep tum de ꝓteſtacōne veritatis potēcia cōcupiſcibilis

q̄ ordinatur ꝑ preceptū de ſabbatizacōne mentis. ſumma maieſtas reuerenda reſpe tu tuij eſt pͥmū preceptū. Summia veritas ꝓfitenda reſpcū cuius eſt ſcd̓m preceptū Summa bonitas diligenda reſpectu cuiq eſt terciū preceptū Poteſt eciā ſumi pe nes obiectū qd̓ triplex eſt in diuinis. Poteſt ſumi nichilomino penes actū intermediū q̄ eſt triplex. Actus oꝑis qui exertet̉ in pͥmo mandato ꝑ actua lem adoracōnem. Actus oris qui exertet̉ in ſcd̓o ꝑ ſermocionacōnis ꝓlacōnem Actus cordis q̄ exer tetur in tercio ꝑ affectualem dilectionē. nō poteſt cm bene ſabbatū. id ē requiē mentis celebrare qui ꝑ cōtinuā quictem nō ſtudet ome pectatū mortale declinare. In ſid̓a tabula ſeptē fuerunt precepta ad ꝓximū ordinantia. ſicut et pͥma tria ad deum quorū ſufficientia ſit capit̉. A ꝓxiuiū habeuius ordinari duplicit̓.ſ. ꝑ beueficientiā et ſit eſt pͥmū. ſcd̓o ꝑ innocenciā et triplicit̓ notere poſſumq̄. ſcꝫ attu oꝑis. actu oris. actu cordis. Actu oꝑis tribe modis. ſcꝫ in ꝑſona ꝓpria et ſic dicit̉ non occides. in ꝑſona cōiuncia et ſit dicit̉ nō mechaberis. in re poſſelſoria et ſic dicit̉. Non furtū facies. In actu oris poſſumij nocere ꝓximo falſum cōtra tum teſ tifitando. et ſic dicit̉ Non falſum teſtimoniū dices In actu cordis poſſumqͣ ei notere dupliciter.ſ. in actu tarnalitatis et ſit dr̄. Nō cōcupiſces vxorē ⁊cͣ et afttū cupiditatis et ſic dr̄ Nō deſideres rē ꝓxī.
unū id ſa
¶ Dſ

¶ De preceptorum ſumma. xxxiiij. do noticia clariori preceptorum. Nota ꝙ preceptum eſt. ſcilicet nature diſcipline et ſcripture. Preceptum nature eſt duplex. ſcilicet innatum et datum. Priuū eſt duplex Quoddam reſpectū dei Quoddam reſpectu ꝓximi. Reſpectu dei eſt illud Deutronomij ſexto. Diliges dn̄m deū tiuumi ⁊tͣ Reſpectū proximi eſt duplex. vnū eīt per beneficienciami Mathei ſeptimo Quetūqꝫ vult ⁊t Aliud eſt de inuocencia Uhuno. iiij. Qd̓ ab alio oderis tibi fieri ⁊tͣ. Preceptū datum eſt duplex. vnū ad tōſeruatōnem indiuidui Gen̄. ij. Ex om̄i ligno paradiſi comede. Aliud eſt ad cōſeruacōnem ſpeciei Gen̄. ij. Freſcite ⁊tͣ. Preceptū diſcipline ē duplex Quoddā ad ꝓbacōnem obediēcie Gen̄. ij. De ligno ſciencie ⁊cͣ. Quoddā ad ꝓbacōnem fidei Gen̄. xxij. Tolle filium tuū ⁊tͣ. Precepta ſcpͥture ſunt in quadrupliti differencia. Nam quedā ſunt terimonialia. quedā ſunt ſacramentalia. quedam ſunt iudicialia. quedā ſunt mnoralia. Hec quatuor genera fuerunt in veteri teſiamento multiplitata riumero vt qͣſi non eſſent plures dies in anno nec olla in hoīe ꝙͣ p̄cepta danda dei populo. lex autem euangelica ſuperurniens taunquā abbreuians et tōſummans cerimonialia et ſacramētalia euacua uit adimplendo. iudicialia tꝑauit auferēdo. moralia cōſumuiauit cōſilia ſalutifera adiciēdo Vn̄t

autem omnia precepta q̄ legimus in ſcriptura reduti ad tria membra vt ditauus ꝙ preceptū alid̓ eſt executōis. ſitut eſt illud qd̓ implere tenemur. ex dui voluntate Aliud ꝓbacōnis ſitut fuit preceptū abrahe vt immolaret filium in quo requiſiuit deq non opus ſed ꝓmptitudinti voluntatis Aliud ī inſtructionis ſicut quādo turabat dominus et mū dabat aliquos iubens ne vulgarent factum. Non ei obligabat dn̄s curatos vt tacerent ſed inſtruebat vt de magnis oꝑibus laudes nō captemus. De grā conſiderata in ſe ouantū ad ¶ diftinicōntin. diuiſionē et oꝑacontin Triceſimaquinta. Etundum beneficiū iheſu xpriſti dm̄i noſtri eſt gracia. racōne cuis dicit̉ plenus gracia adueniſſe. Eſt autem cōſiderare graciā in ſe et in comꝑatione ad habitus virtuales In ſe poteſt tōſiderari gracia quantū ad diuerſitatē diffinicōnis diuiſionis. reꝑacōnis. oꝑacōnis. Tomꝑatur aūt gracia ad diuerſa et ſit diuerſimode diffinitur. Comꝑatur em ad ſuum prīcipium Gracia eſt di uine miſeritordie donum ꝑ qd̓ bone voluntatis eſt exitus. et hec eſt yſidori Itē comꝑat̉ ad ſubiectū ī quo ē et ſit eſt illa ſuꝑ pͣs. vt exhilaret faciē eius in oleo Gratia eſt quidā nitor anime ad cōſiliand̓ ſanctū amorē. Item ad ſuū eppoſitū comꝑatur et ſit diffinitur Gracia eſt iuſtifitatio et reciſio pet3 Iuium timt
iſa ifini puliuam Cimputi ia. mita

tatorum Stē ad ſuū effectum et ſit eſt illa Griſolt. Gratia eſt ſanitas mentis et dilectio cordis Qn̄to comꝑatur ad ſuū premiū et ſit eſt illa. Gracia eſt ſimilitudo glorie. Scd̓m has omnes comꝑacōnes aſſignatur diffinitio magiſtralis talis. Gracia ē forma a deo data gratis ſine meritis gratū faciens habentem et opus eius bonum reddens. Inuenit̉ et alia ſed illa competit gratie gratis date. Gratia inquit eſt manifeſtacio ſpiritus ad vtilitatē. pͥmo Corintheorumi xij. Diuidit̓ tūi grā multipliciter ſcd̓m ꝙ multiplicit̓ comꝑat̉ Comꝑata tm̄ ad ſuū prīcipiū a quo eſt. diuidit̉ in graciā p̄deſtinacōis. graciam votacōnis. graciā iuſtifitatōis et graciā magnificacōnis. Primo em̄ deus graciam preꝑat. ſcd̓o affert. tertio cōfert. quarto cōplet. Comꝑate autē ad ſubiectū in quo eſt diuidit̉ in graciā ſcd̓m triplicem potenciā. ſcꝫ intillectiuam. affectiuā et oꝑatiuam Et ſumitur a Bern̄do. in li. de li. ar. Comꝑata ad oppoſitum cōtra qued eſt diuiditur in graciā ꝓtertionis. liberatōnis et ſaluatōnis cōtra quadruplex malum. ſcꝫ pugne ſiue temptationis. miſerie ſeu ꝑſetutōnis. culpe ſiue infectionis ſequele ſeu damnatōnis I primo ꝓtegit a ſcd̓o liberat a tercio extrahit a qr̄to ſaluat Et ſumit̉ ab yſaya tercio. ꝓteget dominus deus exertituū iheruſalem protegens et liberans tranſiens et ſal uans. Comparata vero ad effectum ad queui eſt

diuiditur in graciam preuenientem et ſubſequen tem ſiue operantem et cooperātem Que ſunt due differentie gratie ſecundum effectus quos habuit in voluntate. Dicitur enim gracia preueniens qꝛ non eſt a libero arbitris. ſed infunditur ab ipſo deo. Subſequens vero dicitur vel cooperans in quantum iuuat liberum arbitrium reſpectū boni operis eliciendi. Exprimitur autem gracia diuer ſis votabulis ſecūdum diuerſas intentōnes nomi nantium. Dicitur ei gracia gratis data Gracia gratumfaciens Gracia operans et gracia cooperans ſiue gratia preueniens et gracia ſubſequeus Actipitur enim gracia large Et ſic comprehendit dona naturalia et dona gratuita Accipitur minus cōmuniter et ſit cōprehendit graciam gratis datā et gratiam gratumfacientem et ſic dicit Gern̄di. ꝑ quedam gratia ſeminat cogitatum et hec eſt grā preueniens. quedam ꝑficit bonum et hec eſt grā ſubſequens. dicit enim in libero arbitrio. ꝙ oꝑat̉ in nobis deus cogitare. velle et ꝑficere. primū ſine nobis. ſecūdum nobiſeum. tercium ꝑ nos. Et nō ꝙ gracia gratis data cōuiuniter dicit̉ a theelogis gracia q̄ poteſt bonis et malis eſſe communis et plurificatur in homine ſecūdum munificentiam largitoris. Gracia vero gratuuifaciens iuſtis con uenit ſolum qui caritate prediti ſunt et eſt in vno hoīe vna ſola. tū rōne vnius principij effectiui cui
.xi .xiii Iuur uiūm

iſſuilat. tum ratōne vnius ſubiecti ꝑceptiui qd̓ viuificat. tum racōne finis vltimi ad quē gradatī ordinat Naui totum hominē acceptum deo reddit epus a libero arbitrio egrediens iueritoriū facit et ad ſumuiū bonū ꝑducit. Attipit̉ tercio gracia ſtricte et ſit cōprehendit graciā gratūfatientem et gloriami et tunc preuenitns eſt ipſa grecia et grā ſubſequens eſt gloria Et ſcd̓m hoc dicit Auguſtio libro de natura et gracia ꝙ gracia preuenit vt pie viuamus et ſubſequitur vt ſemꝑ cū ipſo viuamo Capitur eciā magis ſcrirte. et ſit dicit tantū grāgratumlatientem et tunc gracia preuenitus dicit effectum cōtra malum. ſubſequens bonū vel ad bonumi. ita ꝙ preuenitus dicit̉ ſcd̓u ꝙ informat. ſubſequens vt mouet. Eſt autē duplex effectus gracie vnus in ingreſſu Ilius in ꝓfectu et ſit exponit Auguſtiuo libro de grā et natura. Hec autē gracia cum ſit vna multa tamen in antuīa facit qꝛ ſponſam facit xpriſti filiā regis eterni. et templū ſpiritus ſancti. Item animā purgat illuminat. et ꝑficit. viuificat. reformiat. ſtabilit. eleuat. aſſilāt.. deo cēiungit. acceptā deo facit. quare ipſa intrito nomen gracie gratūfacientis ſortitur. ¶ De grā in cōꝑatōne ad habitus gratuitos vt ſunt ututes iugn̓ali. xxxvi lacia in cōꝑatione ad habitus virtuales in quos ramificat: ſunt in triplici drē. Sunt

ei habitus. ſcꝫ virtutum. donorum. beatitudinū. primi ſunt ad primos actus ſiue motus aīe. ſcd̓i ſunt ad medios. tercij ad ꝑfectos. Qunt em qued̓ opera mioralia vt credere. quedā media vt credita intelligere. quedā poſtrrina vt intellecta videre. Itē primi ſunt reſptū incipieutiū. ſecūdi reſpectu ꝓficientiū. tercij reſpectu ꝑfectorū. Ittm primi ſunt ad potēcias aīe rectificandas. ſecūdi ad expediēdas. tercij ad ꝑficiendas. Nrimo igit̉ vidēdum eſt de virtutibus. et pͥmo videamus tria in guali ſcꝫ diffinicōnem. diſtinctionē et cōuexionē. Diffi nitio eſt multiplex. Nam virtus tapit̉ cōmuniter ꝓprie et magis ꝓprie. pͥmo cupta cōprehendit mo ralem et naturalem virtutē et ſcd̓m hoc cōꝑata ad actum diffinit̉ a philoſopho libro de celo et mūdo. Uirtus eſt vltimum potencie de re. Compata ad attum et finem vltiuiū. dicit phūs iij. Ethicorum ſit. Virtus eſt diſpoſitio ꝑfecti ad eptīm. Accepta vero ꝓprie cōprehendit moralem tantū ad polititam et gratuitam ſe extendens et ſcd̓m hoc comꝑe ta ad actum diffinitur a philoſopho in Ethicis. Virtus eſt habitus qui perficit habentem et opus eius bonū reddit. Comꝑata autem ad principiū directiuū diffinit idem ſit. Uirtus eſt habitus vo luntarius inmediate cōſiſtens int̉ duas malicias recta determinatus ratōne ꝓut ſapiens iudicabit Scd̓m hoc diffinitur a Tulie. Virtus eſt habitus
aedei Iippulusꝫ uliruriumt Imiſ firind iimtns. Gar nuil. liftint ī ijiti ordo auiarū in pir ad ſuū pr lipultina ſit. lin ninit iiuitur. qua p. inſiut inlis aper inū pibut xpuaral. yliti mrumnina.jpj ipiliū uifim q it ribpta alij ſxlrt rin pimū nlitila. iutu ab. uta. iuūt

ſimuma
mneutis bene compoſite. Item ab Auguſtino libro de quātitate aīe. Uirtus eſt qͣlitas anime ſiue vite racōni vndiqꝫ conſenciens. Accepta magis ꝓprie comprehendit virtutem gratuitaui. Et ſcd̓ui hoc comparata ad finem diffinitur ab Auguſtius in ſoliloquijs Eſt habitus inquit racōne recta ad ſuū fineu ꝑueniens. Compata etium ad ſubiectum qd̓ informat. diffinit̉ in de cītate dei ab Auguſtiō. Artus eſt ordo amoris ſiue amor ordinatus. Coni parata vrro ad ſuū principiū effectiuū diffinitur al Auguſtino ſic. Virtus eſt bona qualitas iuētis qua recte viuitur. qua nemo male vtitur. quā deq in nobis ſine nobis oꝑatur. ¶ Sunt autē ſeptē virtutes quibus xp̄iana vita regit̉. tres theolegite et quatuor cardinales. quarū patet ſufficientia ſit. Duplex eſt em̄ facies anine. ſcꝫ ſuꝑior reſptū finis. et infeīor q̄ eſt reſpectu eorum q̄ ſunt ad finē Gugior autē habet rectificeri ꝑ virtutes theologi tas et quantū ad triplex obiectū qd̓ eſt in dīnis. et quantū ad triplex ſubiectum qd̓ eſt in nobis. In diuinis eū eſt ſumma veritas in quā dirigit fides credēdo et alſenciendo Sūma maieſtas ſiue largitas in quā erigit ſpes laudādo et expectando Summa bonitas in quā tendit caritas complectendo. et diligendo. Triplex eſt eciam obiectum in nobis. ſcilicet potencia racionalis que ordinatur ſiue rectifitatur ꝑ fidem. iraſcibilis q̄ per ſpem

Concupiſcibilis que per taritatem. Inferior vero facies anime habet rectifitari per quatuor ūtutes tardinales. Nam prudencia rectificat racionalem. Fortitudo iraſcibilem. Temuperancia cōtupiſcibilem. Iuſticia autem rectilerat omnes vires in comꝑacione ad alterum In comparatione vero ꝙͣ tuui ad proximium rectificans omnes vires dicitur iuſtitia terdinalis. in comparatione vero qͣn timi ad ſeipſum et ad druui non ſolum cardinalis dititur ſed iuſticia generalis totius anime rectitu dinem cōmnprehendens. Habent auttin virtuteꝫ eſſe gratuitum a graciā tanꝙͣ ab origine et radice et eſſe mueriturium a taritate tamꝙͣ a motore ferma et ſine. Et ideo omnes virtutes quead habit. ſunt connexe. et quo ad habitos meritorios ſunt e quales. De fide. xxxvij. Idendum eſt de virtutibus in ſpeciali. etj Tiuo de fide quantum ad eius eſſentiam. ſetundo quantum ad ſimboli cōtinentiā In ſe poſ ſumus cōſiderare fidem quantum ad diffinicōnē. equiuotatōnem. actus diuerſitatem. effectus impetracōneui. Diffinitur autem multiplicit̓ Quā tum ad genus propriuui ab Iuguſtiuo ſit. Fides eſt virtus qua creduntur ea que non vident̉. Quantū ad finem vltimū diffinit̓ ab aplō. Fides A ſubā rerū ſperandarū argumētū n̄ apparēciū
Iuluſ n̄ iliuratt Iid ii ilut Ii. ditiu li ſultim dectt Ilimii qpuint. uimlū ꝓ fiuilit intius de fatta. Iuii iū nū thix ſi liramtnita filū di muri fitim qd nen. ntin Iiumn̄ vetipi. Iuimn glin. ij li. a. ſutlin bio inuſluun

Quantum ad obiectum et primū motiuum ſit ab alio. Fides eſt illuminatis mentis ad ſummam veritatem. Diffinitur eciam multis alijs modis quos omitto. Accipitur autem nomē fidei multis modis. ſaltem decem. Aliquādo ꝓ ſponſione pͥma Thimothei quinto. Priuiā fidem irritaui fecerūt Aliquando ꝓ fidelitate Ieremie vij. Perijt fides et ſanctus de terra. Aliqn̄ ꝓ ſcienria Ronos xiiij. Omne qd̓ nō eſt ex fide peccatū eſt. Aliquando ꝓ ſatramento fidei Unde Auguſtinus dicit. ꝑuulos habere fidem qd̓ non eſt aliud ꝙͣ habere fidei ſacramentum Aliqn̄ accipitur ꝓ acceptōne queſtionis ꝑ rōnem ꝓbate. et ſit dicit Goctiꝫ. ꝙ argumentū eſt racio rri dubie faciens fidem Aliqn̄ ꝓ cōprehen ſione cognicōnis Ronos.i. Iuſticis dei reuelatur ex fide in fidem Gloſa in fdem ſpeciei q̄ fides dī qūi ſi fidentiſſima et certiſſima eſt. Aliqn̄ capitur pro habitu fidei inforinis Iatobi ij. Fides ſine operibus mortua eſt Aliquando ꝓ habitū fidei for mate Ronos pͥuo. Sultus ex fidē viuit Aliquādo pro actu fidei Et ſit dicit Auguſtinus. ꝙ fides eſt tredere qd̓ non vides. Aliquando pro obiecto fidei Vnde dicitur pro ſiuibolo. hec eſt fides tathelica. Diuerſificatur autem actus fidei qui eſt credere ꝑ Credere deum Credere dto Credere in deum. Duo primi actus poſſunt eſſe fidei informis ſed tercio foruiate Pūt auteui ad eundem actum ſcd̓m

ordinem ꝑtiuere Nam credere deum reſpicit diuinam veritatem vt obiectum Credere deo vt motiuum Grrdere in deum vt finem vltimum. Iſtum aute in vltimum actum exponit Auguſtinus ſit. Gredere in deum eſt credēdo eum amare. credēdo in eum ire. tredendo ei adherere et tredendo eius membris incorporari. Ad hoc ꝙ fides perfecte ten dat in deum requirit̉ adiunttio taritatis q̄ ordinat ad amoreiū dri et ſit eſt priuia differentia. Ad oꝑatōnem boni et ſit eſt ſecunda. Ad p̄peſſionem mali et ſit eſt tercia. Ad dilectionem ꝓximi et ſit eſt quarta. Fidei autem attribuitur oꝑatio miraculorum. ipſa ei eſt prima virtus q̄ ſupra ſe eleuat intellectum captiuans eum in obſequiū iheſu xſpiſti. et ideo meretur apud deum opus ar duum impetrare. ad qd̓ ſe non extendit poſſibilitas adiuirantis et hoc eſt qd̓ tangit̉ in diffinicōne miraculi. Miraculū inqͦt elt opus arduū et inſolitum ſupra ſpem et facultatē admirātis cōſiſtens. De continencia ſimboli quantū ad artitulos. xxxviij. Srta ſimbolum ſunt tria attēdenda. ſcilicet ¶ Differencia ſimbolorum. ſufficiencia credendorum. eſſencia articulorum. Tria ſunt ſiuibola fidei xpriſtiane. ſcilicet Dimbolum apoſtolorum licem conſilij quod tres idē epiſcopi condide runt et ſimbolum athanalij Cauſa principalis
rit pii

primi fuit terta fidei tradicio Cauſa ſecundi fuit veritatis tradite certa ꝓbatio vel ꝓlatio. Cauſa tercij fuit errorum pullulantium exterminatio. Priuiū dicitur maius nō numeroſitate tōtentorū ſed maioritate cōditorum et dicit̉ ſubiuiſſe qꝛ fuit condituu tꝑe veritatis nondū ꝓpalate. vel qꝛ eſt ad ꝓprie cōſciencie ſeturitatē. Dicitur etiā in diei printipio et in fine. ſcꝫ in pͥma et in cempletorio. ꝓpter fidei duplitē cōfeſſionem necelſariā. ſcꝫ in prīcipis eccleſie et in fine. vel in prīcipio regnacō nis baptiſmalis Et in ſine defunctionis corꝑalis Aut in teſtimoniū cōnu̓ſacōis triūphalis vel qꝛ fi des ſcutū eſt cōtra temptatōnes diurnas et illuſionis nocturnas. Scd̓m qꝛ eſt editū ꝓpter veritatē ꝓpalandā ſiue publicandā ī diebꝰ dīicis et feſtis ſolemnibꝰ ꝓpter maiorē populi cōuentū alia voci tantat̉. Terciū dicit̉ nocte finita prima diei hora qꝛ editū eſt tꝑe veritatis cōculſe ꝑ hētitos. Septe ſunt ſcd̓ui aliquos tangentes deitatē. ſeptē humanitatē Et pꝫ ſufficiēcia ex ꝑte tē materralis ſcd̓ur materiā cōtentā in eis. vel reſpcū cauſe efficientis ſcd̓m ſcꝫ numtrū apoſtolorū xij. Sed noͣ cū dicit̉ Grrdo in ſpiritū ſanctū. et ſequit̉ in alie artitulo Sanctā eccleſiā catholicā. eſt ſenſus Credo ī ſpū ſanctū ſanctificantē vniu̓ſalem eccleſiā. Itē cū dr̄ ſtōrū cōuiunionē remiſſionē peccatorū Eſt ſenſus ꝙ remillio pectatorū ſit ī cōmunione ſanctorum.

Item tarnis reſurrexionem. id eſt ꝙ deus reſulcitabit carnem humanam Cetera patent. Eſt autē articulus ſcd̓m Richardum indiuiſibilis veritas de deo artans nos ad tredendum ⁊tͣ. ¶ De Gpe. xxxix. Irta ſpem eſt videre quatuor. ſcilite: Diffi nicōnem Equiuocatōnem Actus excellenO ciam Ad fidtm differenciami. Spes in quantum eſi nomen affectionis diffinitur a philo pphe ſit. Spes eſt ſuſpicio futuri boni In quantum vero eſt nomen virtutis tribus dicfinicōnibus netificatur Prima eſt: ſpes eſt victus qua ſpiritualia bona dici poſſunt. venia peccatorum. gracia ineritorum. et gloria preuiiorum vt dicatur quedam ſpes venie Quedaui gracie Quedam glorie. Secunda diffinitis eſt hec. Spes eſt certa e. ſpectacio future beatitudinis veniens ex dei gracia et meritis precedentibus. Tercia eſt Auguſtini. Spes eſt virtus qua quis ſe ad illud qd̓ credit pre ſumit ꝑuenturum. Capitur autem ſpes uiultipliciter. Aliquando enim dicit altectionem vt di cit Secius Gaudia pelle pelle timorem ſpeme fugato ⁊t. Aliquando habitum ditit virtutis et tunt ſpes non habet ortum ex iueritis. ſed ex ta arrita oriuntur. Aliquando dicit virtutis actū
ui ſps ie

et tunc ſpes oritur ex intuitu meritorum. neme euim recte ſperat ſe ad beatitudinem ꝑuenturum niſi qui deo ſeruit vel ſeruire diſponit Aliquando nominat virtutis ſtatum et tunt ſpes ex ineritis et cōcomitantibus habet ortum. iuxta illud Ruia nos quinto Probatis vero ſpem. id eſi ſpēi tertitu dineui operatur ſecūdum gloſam ad quam certitu dineui. ſecūdum gleſam ꝑ bona opera et maxime ꝑ aduerſorum tollerantiam ꝑuenitur Aliquando nominat virtutis terminū ſiue obiectum. id ē eſſe ſeperatami. ſcꝫ beatitudinem ſemipiternā et tunc ſpes ex gratia et meritis precedentibus habet ortum et ſit ſpes virtus per primā acception: in ſui precedit inerita; ſecundum vltiuiam ſequitur. ſecundum duas interiuedias ſequitur et precedit. Habet autem ſpes excellentiam in attu ſuo Nam habens potenciaui iraſcibilem pro ſubiecte virtutum habitus preſupponit quibus ſupereminet vt regina Habet ei iraſcibilis deteſtari mala culpe. tollerare mala pene aggredi terribilia. et trigi ad ardua Ad deteſtationem culpe aliene requirit iram per zelum Id deteſtationem culpe ꝓprie requirit penitenciam Ad perpellionem malorum pene requirit pacienciam Ad aggrellionem terribilium habet fortitudinem Et tunt ad exſpectatīe nem eterne beatitudinis per ſpem erigitur a dee liberaliter repromiſſe. Differencia autem fidri

et ſpei hec eſt. Nam fides eſt bonarum rerum et malarum Spes eſt tantum bonarum. Eſt eciam fides reruui preteritarum preſentium et futura/ rum Spes tantūmodo futurarum Item eſt fides rerum ꝓpriarum et alienarum Spes eſt tantum priarum. De taritate. xl. ¶ Ircta taritatem eſt videre. ſcilicet diffinicie nem. diſtinctionem. ꝑfectionem diligibiliū. O ſulficienciam; ordinis exigentiam Caritas tripliciter diffinitur Nam comparata ad obiectum a miagiſtro ſit diffinitur Faritas eſt dilectio qua di ligitur deus ꝓpter ſe et proximus ꝓpter deum. Comꝑata ad actum ꝓprium qui eſt vnire et adhe reri diffinitur ab Auguſtino ſit. Caritas eſt rettiſſima animi allectio cōiungens nos deo Uel taritas eſt virtus qua deo adherere eoqꝫ frui deſideramus Uel caritas eſt vita cōpulans amantem tū auato. Comparata ad habitum ſibi iniunctum diffinitur ab apoſtelo. prima Thimnothei. primo Caritas eſt finis precepti de corde puro et conſcienicia bona et fide non ficta. Diſtinguitur autem inter amoreu dilectionem et taritatē. Nam amor competit rationabilibus et irracionabilibus cres turis. dilectio vero et caritas tantum racionabilibus. differt tamen dilectio et caī̓tas Nam dilectio
uiitu
jlititur

q̄ dicitur quali de diuerſis clectio racionabilibus conueuit iuſtis ſiue iniuſtis. Taritas autem eſt ſolum iuſtorum. Eſt auteui in taritate pre ceteris virtutibus perfectio et dignitas Nam cum ſit for ma virtutum non poteſt eſſe informis tripliti ratione. Ana eſt ex parte obiecti. idem eniu habet pro obiecto et fine. Inſeparabilis enim eſt a fine racōnt cuius perfectio eſt in virtutibus quartū ad meritum Ilia eſt ex parte ſubiecti Ipſa eſt tmī regula rectifitans voluntatem qua rectiſitata tota anima recte viuit. Tercia eſt ex ꝑte cauſe. habet enim ſimilitudinem cumi ſpiritu ſancto a quo eſt qui et taritas dicitur ſiue amor a quo inſeꝑabilis eſt et ideo eſſe informis omnino non poteſt. ¶ Quatuor autem ſunt ex ordine diligenda ſecundū Auguſtinū. Quum qd̓ eſt ſupra nos. ſcilicet deus. Alterum qd̓ nos ſumus. Tercium qd̓ iuxta nos. proximus. Quartum qd̓ infra nos. ſcilicet huma num corpus. Horum autem ſufficiencia ſit ſumitur. Ex caritate diligere eſt ſumuium bonum optare dilectō Qui igitur ex taritate diligit aut optat ſummum bonum ipſi deo et ſit eſt primum inr̄ brum Aut ſibiipſi et ſit eſt ſecundū Aūt ſibi ſimili et eſt terciū Vut ſibi inherenti et ſit eſt quartum. Eſt autem deus diligendus ſuper emnia prime ꝓpter ſe Nos ſecūdo ſub deo et ꝓ deo. ꝓximus n tercis ſitut nes et ex quo nos. qꝛ affectu et effectu

Ad qd̓ nos quia in bono ꝓpter qd̓ nos quia ꝓpter deum. Quarto corpus noſtrum infra nos et ꝓxinium noſtrum tauiquam bonum minus precipuū Ad hec enim exequenda datur nobis vnus taritatis habitus et duplex mandatum in quo pendet vniuerſitas noui et vrteris teſtamenti Alſignat autem Ambrolius alium ordinem diligendi. vt primo deum. ſecundo noſipſos. tercis parentes. quarto fratres et filios. deinde domeſticos. deinde inimicos diligamus De prudencia. xli. ¶ Idendum eſt de virtutibus tardinalibus. et primo de prudencia de qua videnda ſunt tria. ſcilicet diffinicio. ſpecierum numerus et variacio actus. Prudencia ab Auguſtino libro de mo ralibus eccleſie ſit deſcribitur Prudencia eſt amor ea quibus adiuuat̉ in deum ab hijs quibus impe ditur ſagaciter eligens ¶ Gregorio ſit Prudencia eſt rerum vitandarum et appetēdarum ¶Tulio tripliciter diffinitur ſed ſufficit vna q̄ eſt in libro de requie muentis. Prudentia eſt rerum bonarum et malarum cum alterarum dilectione et reliquarum deteſtatione ſciencia. Partes ſiue ſpecies pru dencie ſecūdum Tulium ſunt tres. ſcilicet Memo ria. intelligencia. prouidentia. Memioria eſt per quam aniuius aſpicit ea q̄ fuerunt. Intelligencia eſt ꝑ quā ꝓſpicit ea ī̄ ſunt. Prouidencia eſt ꝑ quā
Iurum dlin Iutuidat tu
iiniuli litasꝫ iſi tumtm in

futurum aliquid videtur antequam fiat Seneta concordat cum Tulis dicēs. Si prudens animus tuus tribus diſpenſetur temporibus. preſentia or dina. futura ꝓuide. p̄terita recordare. Sed ſcd̓m dogma philoſphorū. Prudentia diuidit̉ in qͣtuor ſpecies. ſcꝫ in prouidenciā cirtūſpectionem. caucio nem et dotilitatē. Prouidencia eſt nocio preſens. futurū ꝑtractans euentū. Circūſpectio eſt cōtrariorum viciorum cautela. Cautela eſt diſceruere a virtutibus vicia virtutū ſpeciē preferentia. Doci litas eſt prudincia erudiendi impitos Scd̓ui aūc tortu in de ſpiritū et aīa Prudencia habet plures actus Naui prudēcia ſcit quid debet facere. Item quid poſſit. Item prudēcia eſt in eligendis. Item prudencie eſt nichil penitēdum appetere. et nichil preter iuſtum velle fatere Scd̓m macrobium. Pru dentie eſt iūdum iſtum et omnia q̄ in mundo ſūt diuinoruui cōtemplatione deſpicere et omnē auimi cogitationem in ſola diuina dirigere. Prudēcit eſt ad racionis normam queqꝫ cogitat queqꝫ agit vniuerſa dirigere. et nichil preter rectum velle vel facere humaniſqꝫ actibus tamquaui ratōnis arbi trijs ꝓuidere. Arudencie inſunt. racio. intellettus cirtumſpectio. prouidencia. docilitas et agnitio. Item prudencie in homine iam purgato eſt dīna non ſolum in electione preferre ſed ſola nolle Offitium autem prudēcie eſt ex preteritis et pn̄tibus

futura perpendere. Inde Soetius de Conſolationt. Non ꝙ ante otulos ſitum eſt ſulficit intueri. rerum exitus prudentia metitur Cirtumſpectionis officium eſt per diligentem conſiderationem inter cōtraria vicia medium tenere. ¶ De temperantia. xlij. Sdenda ſunt tria de temperantia quantū ad diffinicōnem. ſpecierum alſignacōnem. et attuum variacōnem Deſcribitur autē a Culio in rethorica ſit Temperancia eſt racōnis in libidi neui atqꝫ in alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatie. ab Auguſtino libro de moribus eccleſie ſic. Teuiperancia eſt amor ſeſe deo in integrum incorruptumqꝫ cōſeruans Ama trobio ſit Eſt nichil appetere penitēdum. in nullo legem moderacōnis egredere. ſub iugo ratōnis cu piditatem domare. ¶ Pertes temperantie ſiue ſpecies ſecundum Tullium in priuia rethorica ſunt tres. ſcilicet Cōtiuentia. clrmentia. modeſtia Contiuentia enim eſt per quam cupiditas cōſilij gubernatione regitur. Elementia eſt virtus per quaui aniuus in odiuui alituius temere contitatus benignitate retinetur. Secundum Denetam vero Clementia eſt temꝑantia animi in poteſtate vlciſcendi vel lenitas ſuperioris in inferiorem in
iſ nun txpcbi rirt in putū tauiu illu
uuia itir

penis tōſtituendis. Modeſtia ſetundum Tuliū Eſt pars ꝑ quā pudor honeſtatis puram et ſtabilem comparat autoritatem. Vocat autē hit autori tatem ſtabilem grauitatem ꝑſeuerantem. Scd̓m doguia philoſophorum. Partes temparantie ſunt q̄ fedis motibus dominantur q̄ ſunt Modeſtia. ve retundia. abſtinencia. honeſtas. moderantia. ꝑtitas. ſobrietas. pudititia. taſtitas. Modeſtia eſt q facit cultum et ouinē motum et omnem noſtram occupacōnem vltra defectum et citra excelſum. Uerecundia eſt in geſtū et vrrbe honeſtatem ſeruare. Abſtinentia eſt ſtatutum terminum prandendi non preuenire. Honeſtas eſt nec lauciores cibos querere nec in apparatu operam dare. Moderantia eſt niuium ciborum appetitum racōnis imperio reuocare. Percitas eſt inenſuram refectio nis non excedere. Sobrietas eſt extelſum temperare in potū cuius offitium eſt arcere mala ebrietatis. Nudicitia eſt moderamint racōnis petulan tiam domiare. Caſtitas eſt abſtinentia ab omni tortu illicito. Caſtitas. ſcilicet q̄ eſt triplex. ſcilicet Coniugalis. vidualis et virginalis. Uirginitas ſecundum Auguſtinum eſt in corpore corruptibili perpetur incorruptionis meditacio. Ictus temparantie ſecundum Auguſtinum ſunt contra proſ pera non preſumere ſed penitus obliuiſci Scd̓m Matrobium. Temparantie eſt omnia relinquere

inquantum natura patitur. et corporis elus requirit. ¶ De fortitudine. xliij. E fortitudine videnda eſt diffinitie. ſpecierum allignatio actuū variatio. Fortituda ſecūdum Tulium eſt cōſiderata periculorum ſuſceptio et laborum perpellio Sedin Augultinum. in de moribus eccleſie. eſt auior ouinia tollerans ꝓpter id qd̓ amatur. Partes fortitudinis ſiue ſpe ties ſcd̓m Tulium ſunt quatuor. ſcilicet Magnifi cencia. fidencia. paciencia et ꝑſeuerancia. Macrebius ponit ſiptem partes fortitudinis. ſcilicet Magnanimitatem. fiduciaui. ſecuritatem. Magni ficenciami Conſtanciaui. pacienciam et firmitatē. Secūdum vero doguia anti quorum. FFortitudo eſt virtus reſcindeus impetus adu̓ſitatis. Huiua partes ſunt quecumqꝫ hec efficiun. q̄ ſunt. Magnanimitas eſt dilfacilium ſpontanea et racionalis aggrellio. Fiducia eſt certa ſpes animi ꝓducendi ad finem reui inthoatami. Securitas eſt habitus ſcd̓m quem inminētes intōmoditates et rei iutho ate affines non formidantur. Magnificentia eſt magnarum rerum et excelſaruui cuui animi amipla quadam et ſplendidiſſima ꝓpoſitione vel agitacio vel adminiſtratio. Conſtancia eſt ſtabilitas animi firma et in ꝓpoſito ꝑſeuerans. Pacientia eſt virtus cōtumelias et enines aduerſitates eqͣniIit pulia

miter portās: Scd̓m Grego. eſt illata mala eqͣni miter p̄peti et cōtra eum qui irrogat nullo animi delore moueri. Fidēcia eſt u̓tus ꝑ quā magnis et honeſtis in rebus iultū ipſe animus in ſe fiducit tollocauit. Perſeuerantia ſcd̓m Tulium eſt iciam racōne bene cōſiderata ſtabilis et ꝑpetua in bono yuianſio Sic autē deſcribitur inagiſtraliter Perſe uerantia eſt ꝑmuanentia in bono diuturna ſiue finalis. Nota ꝙ cōſtantia eſt ꝑmanentia in ꝓpoſito yſeuerantia eſt ꝑmanentia in beno ſiue tōtinuacō boni. Conſtantia tauet leuem tranſitum de ꝓpoſito in ꝓpofitum. ꝑ ſeu rantia diſcentinuacōnem vel inꝑfectionem reſpecideū biti finis Secundum Auguſtinū. Ictus fortitudinis eſt cōtra aduerſa facere qd̓ poſſit: cōſtans eſſe in tolerandis: nichil uiſi turpia tiuiere et quequid agiuius vel cogitauius ad ratōnis normaui dirigert. De iuſticia. xliiij. E iuſticia videnda ſunt difinicō. ſpecierū aſſignatio actuum progrellio. Diffinitur a Tulio in Rethorica Iuſticia eſt habitus animi cō muni vtilitate ſeruata cuiqꝫ tribuens ſuam digni tatem Matrobius Auguſtinus in libro de libero arbitris idem dicunt differentes tantū terminis diffimendi. Item iuſticia eſt ſua tuiqꝫ tribuere ſibi proximo et deo. Item iuſticia eſt virtus conſtruatrix ſecietatis humane et vite cōmunitatis

Augultinus in de moribus eccleſie. Item iuſticie eſt amor ſoli amato ſeruiens et ob hoc bene imperans ceteris q̄ homini ſubietta ſunt. a Iuriſtis ſit Suſticia eſt conſtans et perpetua voluntas ius ſuum vnicuiqꝫ triburus. Diuiditur auttm ſcd̓m aliquos in ſeueritatem et liberalitatem. Seueritas eſt virtus debito ſupplicio cohercens iniuriā. liberalitas eſt virtus beneficiorum erogatrix q̄q affectu benignitatis pro effectu beneficientia nominatur. et conſiſtit hec virtus tota in tribuendo. Benignitatem vero diuidunt in ſeptem partes. In religionem. pietatem. innocentiam. amicitiā. reuerenciam. concordiami. et miſericordiam. Ilij diuidunt eam. in innocenciam. amicitiam. concordiam. pietatem. religionem. affectum et huma nitatem Secundum autem Tulium in prima rethorica. Id iuſticiam pertinent. religis pietas gracia. vinditacio. obſeruantia et veritas. Addo pro nunt diſciplinam et obedientiam. Religio eſt qͣ ſuperioris cuiuſdam nature quam diuinam votant turam cerimoniamqꝫ affert. Hec grece dicit latria. Eſt enim latria cultus deo debitus et exhibitus vel latria eſt voluntas impendendi deo cultum debitum. Supenditur autem cultus debitus deo corde. per fidem ſpem et caritatem Ore. per adorationem. laudationem. benedictionem et grainuiu iriut Iimnim tt qulinti ſr prleri uri libꝰ nutrentit ulus itInia iſi viri rum dliturius. pnntintiur

ciarum actionem. operr. per oblationem thurifitationem et genullexioneui. Quius officium prinium eſt perpetrati ſceleris peniteri. Secundum eſt temporum mutabilitatem ꝑuipendere. Terciū vitam noſtram ex toto deo cōmittere. Quartum veritatem ſeruare C. Nota ꝙ dulia idem eſt ꝙ latria ſtricte et Mroprie tamē ſumitur pro reuerentia ſanctis ſiue perſonis ſublimibus exhibenda. et ſit deſcribitur Dulia eſt ſeruitus vel cultus crea turr debitus vel exhibitus et videtur idem eſſe cū reuerentia poſita in prima diuiſione iuſticie ſit diſfiniendo. Reuerentia eſt virtus perſonis grauibus vel alique prelatione ſublimatis debite honorificacōnis cultum exhibens deo latria. ſanctis dulia. virgini marie yperdulia debetur. Nietus eſt virtus per quam ſanguine cōiunctis patrieqꝫ beniuolis officium et diligens exhibetur cultus. Gratia eſt virtus in qua benefitiorum et amicitiarum alterius meuioria et remunerandi voluntas continetur ſtū retinetur. Uinditatio eſt virtus per quam homines in aliqua dignitate cultu quodam et honore dignantur. Ueritas eſt virtus per quaui ea q̄ ſunt aut q̄ͣ ante fuerunt aut futura ſunt innuitata dicunt̉. Innocentia eſt puritas aī iniurie omuē illationē abhorrens. hac virtute dij placant̉. Imicitia eſt voluntas bona erga aliquē

cauſa illius qui diligitur tum eius pari intentione a quo diligitur. Huius officium eſt idem velle et idem nolle. amicum ſecrete admonere et palaui laudare. Concordia eſt virtus cōpatriotas et conciues in eodem iure et cohabitacione ſpontanee uietiens. Miſericordia autem eſt virtus qua aniuius ſuper calamitate alflictorum mouet̉ Hec vir tus nichil humanum a ſe alienum reputat Aliorū damna vel cōmuinoda ſua eſtimat. Diſciplina ſecūduui Giprianum eſt inorum ordinata correctio. et mnaiorum precedentium patrum regularis ebſeruatio Secundum Hugonem de ſancto Victor: Diſciplina eſt conſeruatio boͣ et honeſta cui parū eſt malū non agere. ſed ſtudet eciaui in hijs q̄ bene agit per omnia irreprehenſibilis apparere. Idem Diſciplina eſt membrorum omnium motus ordinatus et diſpoſitio decens in omni habitū et actio ne Bernardus. Diſciplina ceruicem ſubmittit ſupercilia deponit. vultum componit. ligat ocūlos. ꝓhibet cathinnos. moderat̉ linguam. gulam frenat. iram cedat. format incelſum. Obedientia ſit deſcribitur. Dbedientia eſt voluntas faciendi ſuperioris preceptum. Item eſt obtemperantia ſcd̓m regulaui ſacre ſcripture maioribus quibuſqꝫ debita. Item obedientia eſt ſpontaneum et racionabile proprie voluntatis ſacrificium. Equitas eſt amor equalitatis in hijs in quibus debet eſſi
linin. l lim alini
timi

equalitatis. De iuſticia dicit proſper Iuſtitia eſt quedam animi nobilitas ſuam tuiqꝫ tribuens dig nitatem. ſuperioribus reuerenciaui. paribus con cordiam. inferioribus diſciplinam. deo ebedienciam. ſibi ſanctimoniam. inimico pacienciam. miſero compaſſionem Secūdum Auguſtinum. Actus iuſticie eſt ſcire qͦd debeat reddere. nō velle pluſquam poſſit diſtribuere. omnē auimi cogita tionem ad deum dirigere et erigere. eumqꝫ tamꝙͣ nichil aliud ſit ſola mentis acie contemplari Secū dumi alios etiam actus iuſticie ad vnam conſentire viam vniuſcuiuſqꝫ virtutis obſequi non ſcruare vnicuiqꝫ qd̓ ſuum eſt reddere. Itemi tum ſuperna et diuina mente ſociari vt ſeruet cum ea ꝓpetuū fedus imitando. ¶ De donis ſpiritus ſancti.xlv. Eptem ſunt dona ſpiritus ſancti q̄ enume/ rat Pſayas duo. ſcilicet Gapiencie. intellectus. conſilij. fortitudinis. ſciencie pietatis et timoris domini. Habemi autem videre de donis diuinis q̄ ſpiritui ſancto attribuuntur Tria. ſcꝫ Specialem ſufficientiam Singularem conſiſtentiam. generalem differentiam. De ſpeciali ſufficientia Nota. ꝙ dona ſpiritus ſancti ſpetialiter et principaliter ſunt ad expediendas potencias aīt

in agendo. Habemus autem expediri quātum ad declinatōnem mali et ſic eſt donum timoris. ¶ Itemn ad comparacōnem boni. et hoc dupliciter. Nam aūt eſt bonum neceſſitatis ad qd̓ exprdimur ꝑ donum pietatis cuius regimen directiuum eſt donum ſcientie. aut eſt bonum ſuperogatōnis ad qd̓ expedimur per donum fortitudinis cuius regi men eſt donum conſilij. Leceſſe eciam habemus quieſcere in optimo et hec quantum ad intellectū veri et quantum ad effectum boni primū per doaum intellectus. ſecundum per deuum ſapiencit in quo eſt quies. Ad maiortui autem horum euidenciaui attendenda eſt conſiſtencia actuum ſiugulorum. Nota igitur primo ꝙ ſapiencia cōmuni accepta dicit cognitionem generalem diuinaruui rerum et humanarum ſecundum Auguſtinum et philoſophum qui dicit ꝙ ſapiens eſt qui emnia no uit. Quius cōmuniter dicit cognicōeui rerū eternarum. prinia Gorintheorum duode cimo. Alij da tur ſermo ſapientie. id ē cognitio rerum eternarū Proprie auttm dicit cognicōuem qua colitur deūs fide ſpe et taritate Iob. xxv. Pietas ipſa eſt ſapiencia. Magis ꝓprie dicit cognicōnem dti exꝑime talem et ſit eſt vuum ex ſeptem donis ſpūs ſancti. Cuius actus conſiſtit in deguſtando ſuauitatem dei. Qui quidem actus eſt partim cognitiuus et partim affectiuus. ita ꝙ in cognicōne incheatur
iſiimi nitu li nupurtt ip̄ yum ab il̓ vilia ad rect Imtit virtuti m intlinata a nuonam. fundi imn a dono ipiri ia atius prttip jilium rigulam fa Imn intllicius ⁊ ivatient nun ſa. ninnutriuplatioi Imnlitur tegnit ir. liliat piu iims illintira limilictus do mninniliptra b Iiiu tuilis Imliqtulum nimid ſuup.

et in affectione terminatur. Sciencia eciā tribus modis dicitur. Quedam eſt ſciencia conſiſtens in intellectū pure ſpeculatius fundata ſuper printipia rationis vt eſt ſcientia acquiſita ſiue humanū philoſophia. Quedam eſt conſiltens in intellectu inclinato ab effectu. fundata ſuꝑ principia iuris naturalis ad rectam et honeſtaui vitam vt eſt ſciā prudencie virtutis. Quedam eſt conſiſtens in intellectu intlinato a fide et inclinante ad operationem bouam. fundata ſuꝑ principia fidei habens ortum a dono ſpiritualis gracie vt eſt douum ſciē cuius actus precipuus eſt dirigere in agendis ſecundum regulami fidei et imitatōnis xpriſti. ¶ De douo intellectus tene ꝙ eius actus conſiſtit in contemplatione non ſolum treatricis eſſentie verū eciam in contemplatione ſpiritualis creature Siquidem habetur cognitio de deo ſub ratōne veri tripliciter. ſcilicet per ſenſum ſimplicem et ſit eſt fides faciens alſentire. per ratōnis adminiculum et ſit eſt intellettus doauu cuius eſt credita per rationem intelligere Rer ſimplicem contuitum et ſit eſt mundicia cordis cuius eſt videre deum Et/ enim ad intelligendum credita non adiuuatur ho mo per raciones ſumptas a condicionibus. ¶ De dono conſilij tene ꝙ conſilium aliquando dicit attum conſiliandi. Iliquando vero conſilium dicit illud ad quod terminatur ille actus.

Iliquando dicit habitum qui expedit et dirigit aniuam ad eligendum proſequenda et vitandum fugienda. Habitus autem dirigeus ſi ſit reſpectu eligibilium q̄ ſunt neceſſitatis eſt prudencia q̄ diri git ad talia ſed minus extellenter ꝙͣ ſcienti īū eſt dei donum. Si autē eligibilia ſunt arduitatis et difficultatis ſic eſt donuui conſilij cuius eſt diri gere in clectionem ꝓſequendorum et fugaui vitan dorum vel ſecundum regulaui iuris naturalis et ſic eſt prudentia. De douo fortitudinis tenetō ꝙ̄ eius actus conſiſtit in ſuſtinencia pallionum. et aggreſlione arduorum Aggredi autem ardua ſiue ꝓpeti paſſiones poteſt houio dupliciter vel ꝓpter iuſticie et honeſtatis conſeruacōnem et ſit reſpicit virtutem fortitudinis vel ꝓpter perfectaui xpriſti im: tationem et ſit reſpicit donumī fortitudinis. riuium eſt dr dictamine iuris naturalis Scd̓m de dictamine iuris diuini. Actus igitur fortitudiuis attenditur cirta promptam et expeditam tollerantiam pallionum. Dr dono pietatis tenꝙ pietas attenditur erga deumi et eſt idem quod latria Erga parentes et eſt pars iuſticie ſecūdum regulam iuris naturalis. et ſecundum obligationem nccelſitatis. Attenditur et erga proximum dei ymnagine inſignitum. et ſit eſt ſpiritus ſancti donum. Sed nota ꝙ miſeritordie virtus attendit in ꝓximo confermitatem in natura et necellitate
ni lata et ꝑ nultictum. a Metus ipitu utin deniuolun jntum qerit imid itmt. ꝙ tius lu ti puriſt diſt. rtilin il Iiiu patula. d nuin ij Iilꝰ liti mufutut.

in miſeria primo dictamine iuris naturalis ſecūdum regulam prudencie. Pietas vero attendit in proximo diuinam imaginem primodittamine iu ris diuini ſecundum regulam doni ſcientie Ex do no ergo pietatis eſt homo beniuolus cuilibet crea ture dei imagine inſignite. Talis autem beniuolencia loco et tempore exit aliquando in compaſſi onis affectum. aliquando in operacionis benefici um Actus igitur precipuus pietatis eſt facere ho minem beniuolum reſpectū tuiuſlibet proximi in quantum gerit imaginem creatoris. De dono timoris tenc. ꝙ eius actus generalis eſt reſilire ab arduo. Et poteſt diffiniri ōnis timor ſic. Timor eſt reſilicō ab aliquo arduo et excellente. Si autē illud eſt in genere boni tunc eſt reſilitio tum reue rentia. Si autem in genere mali tunc eſt reſilicio tum fuga. Vnde dicit Damaſe. timorem eſſe expe ttatorem futuri mali. Auguſtinus autem diffini ens timorem dicit. Timor eſt fuga amini ne amit tat id quod habet. Timoris douum tria intuet̉. ſcilicet penam vt eam fugiat. et ſit eſt tiuor ſeruilis. Ollenſam vt taueat. et ſit eſt tiuior inicialis. qui vium oculum habet ad penam et vuum ad offenſaui. Aaieſtatem ſimimam vt ei reuerēter ſub iateat. et ſic ē tiuor filialis. cuius duplex eſt vl̓ꝙ. vnus in refugiendo offenſam. ne ſeparetur a deo. Alius eſt printipalior in reuerendo deum. et iſte

permanet in beatis. Diſtinguntur autem ſex tiē ris differencie ſcd̓m ꝙ a tripliti prīcipio habet or tum. Habet enim ertū a natura. et ſit ē timor na turalis. Ilibidine ſiue a concupiſcencia. et hoc l̓ ex nimis amore ſui. et ſit ē timor humanij. vel ex nimio amore ſuorū et ſit eſt timor inundanus Na bet eciā ortum a gracia ⁊ hoc vel a grā gratis data et ſit eſt timor ſeruilis. vel a gracia gratūfacienti ſed incheata. et ſit eſt tiuior inicialis. Iut a graci a perfecta. et ſit eſt timor filialis. et iſte dicitur a micabilis. quia timet voluntatū offenſionem. Di titur et caſtus. quia timet ſponſi complexus ſeꝑa racionem. Filialis quia timet patris indignacio nem Sanctus. quia timet in oībus nedum indinacionē ſed eciā inquinacionem De donis ſpūs ſcī nota generalem drām. Nam queddam donū eſt a ſpū ſancto. ſed nūꝙͣ cum ſpū ſancto. ſicut eſt timor ſeruilis in quo diget volūtas pectādi ſi īpunitas ſeparetur. Quoddā eſt a ſpū ſancto et numꝙͣ ſine ſpū ſancta ſicut eſt donum caritatis et gratū gratiſtacientis. Quoddā eſt a ſpū ſancto et p̄t eſſe tū ſpū ſancto et ſine ſpū ſancto. ſicut eſt donū ꝓpheci e. et donum ſcīe et tetere grē gratiſdate. De beatitudinibꝰ ⁊ vita actiua tum oꝑi bo mīe et de vita cōtēplatiua cū orōe din ta. xij. fruttibe. v. ſenſibi. xlvi. A Eptē ſunt bt̄ītudinis. ſcꝫ paupertas ſpūs
53 linj tlui rarrare mnaliti aut ex languo yluriū. Prrfi in dena eſꝫ ſed̓m iu lumini nīa 2 Duipur iultu. Iin vira mnitritor. qninut. Sttfec limm doquitient nūū vdrndum mim in bona. timta q immn uitt axiu

mititas. luctus. eluries iuſticie. mīa. mūdicia tor dis. et pax. De qͥbus noͣ tria. ſcꝫ numeri ſufficiētiam. vite duplitis excellentiā. vſus duplitis cōſe quenciā. Sufficientia ſit ſumit̉. Btitudines ſūt ad potentias aīe ꝑficiendas. Ad integrā eteūī ꝑfectionē tria r̄quirunt̉. ſcꝫ ꝑfecto recelſus a malovltūs profectus in bono. et perfectus ſtatus ī op timo Maluui aūt. a procedit ex timore ſuperbie. a quo elongamur per paupertatem ſpiritus aut ex rancore malitie. a quo clongauiur per muititatem. aut ex languore contupiſcencie. a quo elongamur ꝓ luttū. Perfecta autem profectus ſiue ꝓtelſus in bono eſt ſcd̓m imitacōnem dīnam. Iniu̓ſe aūt vir domini mī a ⁊ veītas que pro iuſticia ponitur Deū igitur iuſtum per iuſticie eſuriē imitamur. deo vero miſericordi. per alfectum miſeritordie tō formamur. Perfectus ſtatus in optimo eſt per līpidam cognitionē in vero. et ſit eſt inundicia cordis ad videndum drum. et per tranquillam aftectionem in bono. et ſic eſt pax mentis ad fruendū deo. Et nota ꝙ habitō virtutum diſponunt ad ex ercitium vite actiue. Habitus donorum ad ocium vite contemplatiue. Habitus vero beatitudinum ad perfectionem faciunt vtriuſqꝫ. ¶ De vita itaqꝫ attiua et contemplatina ſignifitatis per liaui et rathel. per Petrū et Sohēm. per martham et ma riam. dicit Beda. Actiua panem. vel eſurienti

corporalem vel doctrinā ignoranti porrigit erran tem corrigit. Superbum ad humilitatem reuecat que ſingulis expediunt diſpenſat. Contemplatiua caritatem dei et proximi retinet. ſed ab exteri ori opere quieſcit. ſali deſideris conditoris inheret et calcatis curis ad videndum faciem treatoris in ardeſcit. ſupernis ciuibꝰ miſceri cupit. de eterna domini incorrupcione gaudentibus. Ett autē tri plex proprietas in vtraqꝫ; ſecundum ꝙ iutus ſe excedunt. Prima proprietas actiur eſt diligencia vtilitatis vel necellitatis publite reſpectu raciona lis. Secunda eſt caritas erga proximum et comꝑ atiue reſpectu cōcupiſcibilis. Tercia eſt fecūditas bonorum optrum in augendo tum perfectior patiencie reſpectu iraſcibilis. In hijs exceditur contemplatiua ab attiua. Priuia proprietas contem platiue eſt cōtuito ſumie pulchritudinis ſumme triaieſtatis cum delectatione reſpectu rationalis. Secunda eſt quies cum ſecuritate reſpectū iraſcibilis. Tercia eſt munditia cordis cumi bonitate r̄ ſpectu contupiſcibilis. In hijs contemplatius excedit actiuam. Ad actiuam pertinent opera miſericordie tam corporalia ꝙͣ ſpiritualia. Aā cmī eſi ſubſtancia animata. ideo opus habet calida et ſieco. et hoc per cibum. frigido et humuido. et hot per potum. Eſt eciam ſubſtancia ſenſibilis opus hn̄s cooperimento remoto vt ē hoſpicium. et ꝓpinquo
Inluſimtum lulipus ii ninfiruū im pate uiri puē imn in proxin in ptr dtum. ī riū tunt eſi orat nAut deficius toquoſemnborui intit a xendorui ini in dftetiua. al. eſt rimila. iix inj. aut ſſt fau ituim. ij ſit tlt i ipitinti orati.

vt eſt tegumentum. Item animal natum eſſe libe rum hinc opus habet redemptione viſitacione. ſci licet in infirmitate. et tum ſit mortalis opus habet ſepultura. ¶ Septem eciami ſunt ſpiritualia querum patet ſufficientia. homo tenetur defecta ſubleuare corporales et ſpirituales. Spirituales autem in proximo defectus. aut polſunt reuelari ſolum per deum. aut eciam per homineui. Si pri mumi tunt eſt oracio. Si ſecundum hot diſtinguitur. Aut defectus ille eſt in cognitiua vt ignorantia cognoſcendorum. tunc eſt inſtruct o. Si eſt ig norancia agendorum tunc eſt conſilium. Si vero ſunt in alfectiua. aut eſt culpa commiſſa in te. et ſit eſt remillo. aut in alijs et ſic eſt correctio. Si ē pena. aut eſt reuelandus verbo. et ſit eſt cōſolacio Alut facto. et ſic eſt ſuſportatio. Ad conte mplatiuaui pertinet oracio. de qua videndum eſt primo diffinicio. ſecundo graduum diſtinctīo. et conten ta ſub ea oracio. Contemplacio ſit diffinitur. Cō templacō eſt verus certuſqꝫ contuitus de quatunqꝫ re. Sed a Rirchardo ſit. Contemplatio eſt libera mentis perſpicacio in ſapiencie ſpectatula cumi adiuiracione ſuſpenſa. Vonit autem Bernardus ſex gradus cōtemplacionis. qui ſūt vatatio. intuicio. admiracio. dilectio. dilectacio. auhelacio. Auguſtinus in libro de quantitate aīe. vij. ſcilitet aī matō ſenſus. ars. virtus. trāquillitas. ingreſſio.

cōtentio. Conſequenter eſt videndum de oracieni quantum ad eius diffinicioneu in gn̓ali. Augo. diffinit ſit. Gracio eſt pius mentis affectus ī deum. Idem Gracio eſt expreſſio deſiderij directi ī denm. propter bonum adipiſcendum vel malum ī mouendum formata per verbum interius et exterius. Item iugrālis Oracio eſt oſtenſis volūtatis naſtre et a quo ſperamus id quod deſideramus im petrare Item Gregorius Veraciter orare eſt aua ros genitus in compunctione non verba compoſi ta reſonare Sequitur igitur ad intexēdum de ſep temn peticionibus cōtentis in oracione dominita. Petenda quippe vel pertinent ad premum patri e ad quad ſpectat intelligencia veritatis. Cūt aperta viſio veri que ibi petitur. Sanctificetur no men tuū. id eſt noticia tui noīs perſonis ſanctia et mundis douet̉. Iteui reuerencia mareſtatis ſiue ſetura tencio ſūmi ardui. que reges facit et per quam habetur regnum. que petitur ibi. adueniaregnum tuuui ⁊t. Concordia voluntatis ſiue per fecta fruicō ſūmi boni. que petitur. fiat voluntas tua ⁊t. Que ſpectant ad ineritum ſiue tranſitū vie. aut reſpiciunt collacionem boni. aut amocioonem mali. Primum petitur in pane cotidiano. ſiue ſuper ſubſtanciali. ī quo petitur quicquid ne cellariumi eſt ad cōſeruacioēm vite preſentis. tau ſecundum ſpeciem ꝙͣ ſecundum corpus. Ainocio
ull pue Iilij pinla nnirum. uim in libe ubedtitudini uliū ſpiritur is ſipirituales atus et factus inultiritudo ſui uilut ępiſti ſūma iſtu pltitut pull jripipibinns ve uu xpi n ſub irui intui ſua xpriſui ſi Iur hd rino Iltua.

autem mali. petitur ī tribus ſequentibus Eſt au tem triplex malum. Quoddam tenet racionem p̄ teriti. quoddam preſentis. quoddam futuri Siue quoddam eſt culpe ſiue tranſgreſſionis. quoddam nugne ſiue temptacioīs. quoddam pene ſiue tribu lacionis Primum petitur amoueri in dimiſſione pectatorum. ſecundum in vittoria temptationū tercium in liberacione aduerſariorum. Perfectionem beatitudinum ſequit̉ duplex vſus ſcꝫ quinqꝫ ſenſuū ſpiritualium. et duodecī fructus ſpūs. ſenſus ſpirituales ſunt viſus. auditus. gultus odoratus et tactus. Viſu videtur ſponſix priſti ſū uia pulchritudo ſub racione ſplendoris. Auditu auditur xpriſti ſūma armonia ſub racione verbi. Gultu guſtatur xpriſti ſūma dulcedo ſub racione ſapīe cōp̄hendentis verbum et ſplendorē. Odeātū edoratodor xp̄i et ſumuia fragrancia ſub racione verbi inſpirati in corde. Tactu conſtringit̉ et pal patur ſūma xpriſti ſuauitas ſub racione verbi intarnati inter homines habitantis. Fructus ſpiritus ſunt taritas. gaudium. pax. paciā. longanī tas. benignitas. bonitas. fides. māſuetudo. mode ſtia. cōtinencia. taſtitas. Non ſunt auttm ſenſus neqꝫ fructus per ſe habitus ſed fructus dicunt al fectuales delectatisues circa bonitatem ſponſi degultandam Senſus vero dicunt alfcūales p̄cepcō nes circa veritatē ſponſi cōtemplandā q̄ cōtēplacō

fuit in prophetis per reuelacōnem; quantum ad triplicem viſionem. ſcilitet corporalem. imaginatiuam et intellectualem. In alijs autem viris iu ſtis reperitur per ſpeculationem que īcipit a ſenſu et peruenit ad imaginacionem. de imaginacione ad racionem. de ratione ad intellectum. de ītelligentia ad ſapīam ſiue noticiā excelſiuā et ſit alij ſtit̉ vero ſalomoni. ¶ De ſacinentis in gn̓e xlvij Aui videndum eſt de tercio beneficio Iheſu xpriſti. quod eſt medicinalium ſanctorum. vel ſarramentalis medicint. In geuerali igit̉ videndum eſt de eorum inſtitutione. diffinitione. or dinatione. īteracione. ſufficientia. precellencia. Iuſtitutō ſacramentorum deum decuit et nobis exprdiens fuit. Decuit vt miſericordia dei preuideret remedium. nen ſolum per ea que faciunt ad remiſſionem tulpe ſed etiam pene. Decuit eciam iuſticiam eius que a nobis exigit humiliacionem aliquam quaui exhibe nus per ſignorum ſenſibili um obſeruacionem. Decuit diuinam ſapientiam. que in ſenſibilibus decreuit remedia inuenire. ex quibus contigit naturam hominis īterire. Nobis expediens fuit. quia eramus ceti qua ad raciona lē. idro data ſunt ſatͣ mentaſenſibilia ad erudicōeꝫ Qm̄ eramq elati quo ad iraſcibilē. iō data ſunt ſacͣ mēta corꝑalia ad huīliacōem. Qui eram q ꝓni ad malū quoad cōcupiſcibilem. idco data ſuuit ſacuiē
IIuini dinimūt in ſums Iindo. 1 iut perſan Iuiti auttu eſt ad rulnttiamis ſabite. liſt ſi iūtrui. rutumnis pt bin ſiſt irmaliam ybiuitt parttui. ymū ptrſenar. Iurimonium gentrati. iiritiꝫ et natu pulunt i

ta plura ad exercitatōnem. Sacramentū ſit diffi nit̉ in ſentēcijs. Gat̉ mentū ē inuiſibilis grē viſi bilis forma vt eius ſimilitudinē gerat et tauſa ex iſtat. Augo de ſa. vic. diffinit ſit. Sacramentū ē materiale elementū ſubiectū oculis. ſimilitudine rtp̄ſentans. inſtitutōne ſignans. et ſanctificatiōe grām confereus Ordinantur autem ſit. baptiſue cōfirmatō. euthariſtia. penitencia. extreuia vncti o. ordo. et matrimonium. Priuia quinqꝫ reſpiciuūt perſonam. ordo et matrimoniuui eccleſiam. Patet autem ordinacio in primis llam baptiſiuꝙ eſt ad rulnerum curacōneui. Conſirmatio ad tuā tionis habite conſeruationem. Euchariſtia ad habite et cōſeruate promocionem. Penitencia ad curacionis perdite recuperacōnem. Extrrania vucti o ad venialium expiacōnem quo ad culpami. et pe ne debite partem remittendam. O. de vero eſt reſpectu perſonarum generantium ſpiritualiter. Mlatrimonium eſt generancium corporaliter. Et vtraqꝫ generatio eſt eccleſie uete llaria ne dificiat in gratia et naturā Quatuor autem ſiut ſacramē ta que poſſunt ittrari vel pocius frequentari. ſcili tet euchariſtia. penitencia. extreua nūctis. et ma trimoniumi. Alia tria non iterantur. quia in eis tres caratteres īdelibiles imprimuntur. quibꝰ ſetundum diuerſos ſtatus fidei homines ab hominibus diſtinguūtur. Nam ſecundum ſtatum fidei

genite. eſt taracter baptiſmalis. ſcd̓m quē fideles ab infidelibus diſtinguunt̉. Scd̓in autem ſtatū fi dei roborate. taratter cōfirmacōis eſt diſtintiuus forciū ab īfiriis Scd̓m vero ſtatū fidei iam mul tiplitate eſt caracter ordinis quo clerici diſtinguū tur a laicis. Sufficientia ſacramentorū ſit ſumit Sacramenta enim ſunt medicamenta cōtra morbū. Morbus autem eſt duplex. ſciꝫ culpe et pene. Culpe eſt duplex. ſcꝫ originalis cōtra quē eſt bap tiſmus. Et actualis culpe que eciā geminat̉. quia qͣdam ē mortalis cōtra quam ē puia. Alia venia lis cōtra quā extrema vnttio. Morbus pene eſt qͣdruplex. ſcꝫ ignorancie. cōtra quē eſt ordo. Malici e. cōtra quē ē euchariſtia Infirmitatis. cōtra quē eſt cōfirmacio. Cōcupiſcencie. contra quē eſt inat̉ monium. Sacramenta etiam ſunt adiuuamenta qꝫ ſunt adiutoriū ſeptem ututum. Nā in adiutor ū fidei ē baptiſmus. ſpei extrema vnttio. caī̓tatis euthariſtia. in adiutoriū prudencie ordo. tꝑantir uiatrimonium. fortitudīs cōfirmacio. in auxiliū iuſticie pūia. Sunt q̄dam ſacramenta ornamenta ſiue aruiamenta eccleſie militātis. q̄ Gan. iiij. dr̄ Terribilis vt caſtrorū aties ordinata. eſt quidē ī ribilisqꝛ fortis et munita ꝑ ſacramentū cōfirma tōis. Acieqꝛ tōiuntta et vnita ſacramento eucha riſtie ordinata. per ordinē Ex hac acie quidā ſubtrahūt̉ ꝑ mortē ad quos reſtaurādos ē iurimouiū
Iulū taſttus funt o
fittus tul frantit i nus iſi q no ſat.

Quidā cōſternunt̉ per tulpā ad quos releuādos ē pūīa. Hanc aciem qͥdam intrāt vt p̄lient̓ et hec ꝑ baptiſmū. qͦdā egrediūt̉ vt coronēt̉ et hoc ꝑ extre uiā vnctionē. Dr̄ aūt vnū ſatramētū alid̓ p̄cellere qͥnqꝫ modis. ſcꝫ ꝓpt̓ ſignificacioēm et ſit iurimoī ū p̄cellit. ꝓpt̓ tōtinēciā et ſit euthariſtia. ꝓpt̓ ef ſitaciā ⁊ ſit baptiſmi. ꝓpt̓ diſpēſacōnē et ſit cōfir matio. ꝓpt̓ gradus nobilitatē in quo hoīem poīt et ſit ordo maior dr̄. De baptiſmo. xlviij. Ebaptiſuio dicendū eſt quantū ad diffinitionē. ſignifitacionē. ferme expreſſicēm. eſfectus collacioēm. noīs diſtinctionē. et oꝑis cōple cionē Baptiſmiq vt ē nomē elemēti ſignātis ⁊ ſcī ficantis u̓tute verbi diffinit̓ a Hugoē ſit. Baptiſmus eſt aqua diluend̓ crimībus ſcīfitata. Scd̓m vero ꝙ eſt actus ā vſus elementi. in ſentēcijs diſti nitur. Baptiſtaus eſt tinctio corꝑis exterior. ſcā ſub forma u̓borum p̄ſcripta Std̓m auteui ꝙ accipit̉ pro ſacramento et re ſacramenti q̄ eſt caracter diffinit̉a Damaſceno. Baptiſaus eſt vite ſpūal̓ principiū. ligillum et cultodia. et illuīacis mētis Et tangit̉ hic qͣdruplex caractei̓s cōdicio. qꝛ eniu p̄parat ad grām dei; dr̄ vite ſpūalis pͥncipiū. qꝛ diſtinguit gregē dn̄i: dr̄ ſigillū ⁊qꝫ indelebilit̓ ma uet: dr̄ cultodia qͣꝫ vero ſpūalit̓ diſpouit ad fidē: dī illuīacō mētis Scd̓m ꝙ accipit̉ ꝓ ſatͣ uito diffini t̓ a dio. Saptiſmo ē r̄gn̓acōis ſacintū ſcd̓m ꝙ pͥ ꝙ̄

ſubſiſtit in anima enimales formans motus ad operacōnem diuinorū eloquiorū et attionum et ce leſtis qͥetis anagogen iter faciēs In hac diffinitō ne tangitur res ſatramenti. que eſt auiuā graciā viuifitans. tum dicitur ſecundum ꝙ prius ſubſiſtit in anima. Tangitur etiam habilitacō potentiarum per virtutem. primo quantum ad actiuā tum dititur. formans animales motus. ſecundo quo ad cōtemplatiusmn. tum dicitur. et celeſtis qͦtis anagogen. Quātum ad ſignificatōnem nota. ꝙ in baptiſino ſitur in ceteris ſacramentis eſt aliquid quod tātum ē ſacramentum ſiue ſignum ſig nans. vt elemientum viſibile. Iliquid eſt res tātū ſignata. vt gracia curans. Aliquid quad eſt ſacramentū in et res ſignificata. vt taracter ¶ Forma quando puer imiergitur hec eſt. Ezo baptiſo te in nomine patris et filij et ſpirito ſancti. Hec forma debet exprimi ſine omiſſione. ſine interpolaci one vocabuli. ſine prepoſteracione ordinis iaui di tti. et ſine cōminutatōne nominis prenotati vel p̄ nominati. Ecfectus autem qui recipitur in baptiſmo ab homine humiliter accedente eſt caractei̓s impreſſio. gracie infulio. innecencie reſtitutō. celi apercio Gracia inꝙͣ infunditur regn̓ans. rtīficās et purificans a culpa originali actuali tam morta li ꝙͣ veniali. abſoluens a pena eternali. et ad omni pena ſatiſfactoria temporali. Diſtinguit̉ autē
illilijꝰ ſainttifita nentun

triplex baptiſmus inuenitur. ſcilicet. flaminis. fluminis. et ſanguinis. In baptiſuis flaminis qͣ eſt per penitentiam et ſpiritus ſancti graciam pu rificamur a culpa. In baptiſuio fluminis purificamur a culpa et ſatiſfactoria pena In baptiſmo ſanguinis purificamur ab oī miſeria. Non ſūt autem baptiſinus flaminis et ſanguinis ſatramēta tum eis deficiant que hn̄t ſatramēta. ſcilicet repre ſentacio ex ſimilitudine. ſignificatō ex inſtitutōne et ſanctificatō ex prolacione verbi. Quantum ad integritatem ſatramenti ſulficiunt vrrbum et eleinentum. Quantum ad ſolempnitatem premittū tur tanꝙͣ preparatoria tathetiſmus et exortilinus in paruulis ⁊ adultis. Ita tamē ꝙ in adultis requiritur fides propria. in paruulis ſufficit aliena Quantuu ad vtilitattui baptiſuatis requiritur recta intentō. et quantū ad vtilitatē baptiſati fictionis depoſicō. L ¶ De cōfirmacione. xlix. Irca confirmacionem vidēda eſt ferma. ma teria. diſpēſacio. gracie collacio. ſignificacio Forma eſt. Conſigno te ſigno trutis. cōfirmo te triſinate ſalutis In noīe patris. ⁊tͣ. Vbi duplex exprimitur actus. quis in hoc ſacramento datur gratia ad robur fidei ꝙͣtum ad confirmatōnem in corde. Et quantum ad liberam confelſionem quaſi ſemper ferendam in fronte. ¶ Alter reſpicie

forme ſtabilitatem in corde. Materia in hoc ſacramiento eſt criſma cōfectum ex oleo oliuarū et balſa uio. Oleum quod nitet. ſignifitat fidem interiorē ex bona conſciencia. Balſauium propter odorti ſignificat dignam et laudabilem confeſſionem factam in euidencia. et hoc ꝑ correſpōdentiam ad du plicem actum in forma exn̄tem et expreſſum Iſtd̓ autem ſacramentū a ſolis epīs datur. qd̓ ſi alij p̄ ſumant nichil faciunt. quia em tam in cōfirmacōt ꝙͣ in ordine datur gracie plenitudo. ob hoc hec du o ſatramenta per eos ſolūmodo diſpenſant̉. quia gerunt autoritatis plenitudinem. Gracia in eo dem ſatramento collata ē gracia gratum faciens. que dicitur dupliciter. Aut gratum facieus de nō grato. et talis gracia eſt gratia baptiſmalis et pe nitencialis Aut eſt magis gratum faciens de iam grato. et talis gracia datur in cōfirmacione. ampliaus priorem et cōfirmans. In iſto ſacramento aliud eſt qued eſt tantum ſignuui. vt eſt forma audibilis et materia viſibilis. Aliud eſt quod eſt tan tum res. vt eſt gracia corroborans et cōfirmans. Aliud eſt quod eſt res et ſacramentū. ut taracter. De euthariſtia. l. Eruthariſtia videnda ſūt. integritas. ſigni ficatio. repreſentacio. mādutacio. oꝑatō. De integritate et uccītate ho ſacramēti ſunt qͣtuor ſcꝫ ordo ſacerdotalis. intentis cōſetrandi. mā debita.
nū mle jpaſ inſud
mit epinhū MErtin Imtunt a. nid

et forma verborum preſcripta. Materia vero huius ſacramenti eſt panis de frumento. et viuum de vite hit tibus et potus inter omnes alios tibes et potus eſt conuenientior. cōmunior. effitatior. et ſanior. idro dominus ſe comparauit grano fruuienti et ligne vitis. et ideo in duabus ſpeciebus confecit et confitiendum inſtituit. ad inuuendum ꝙ corpus ſuum ſub hoc ſacramento cōtentum. ē ti bus cōmunis. effitax et ſanus. Vine autrm miſce tur aqua que ſignificat populum. et per coniunctionem ſui tum vins ſignificat inembrorum cum capite vnitatem. per vnionem ſignifitatur vnio membrorum adinuitem. Forma ſupra panem ē het. Hoc eſt corpus meum. Supra viuum patet ī tanone. Huius autem forme propoſicio eſt ſingularis. Eſt enim verbum cemparatiuum et opera tiuum. Operatiuum non operaciōe ſuccelſiua ſed iuſtantanea. non alicuius rei noue vel non exiſtē tis. ſed terminus eius eſt ens qͥdē actu templetū et nen mutatum et ad id terminatum vt eſt alteri us ſignum et corpus xp̄i miſticū. et hoc totūfit ī tute ūbi intarnati adiūcta. mīſterio circa materiā nichil agente. Quia hic ſermo eſt cōuerſiuus et ē ꝑatiuus. oꝑatur tirta ſubām panis. id ꝓnomē demōſcrat ſubām panis ſub accidētibus q̄ cōſpici pn̄t oculis. et tangit̉ id qd̓ cōnu̓tit̉ ꝑ ſubctm. ſitut id qd̓ cōu̓tit̉ ꝑ p̄dicatū Quia vero termij oꝑacōis

eſt ens actu non innouatum. debet ibi poni verbū elſendi non fiendi. quia vero ſubito ſit conuerſio. ita ꝙ ſimul eſt fieri et factum eſſe: ideo prius verbum iuſtantaneum non futurum ibi ponitur. ſcilicet eſt et non erit. Quia vero operatis terminatur ad corpus verum. vt eſt ſignū corporis miſtici. in quo eſt diuerſitas operationum. dicit̉ corpus non taro quia corpus eſt etheroge neum. taro vero omogenea. Quia vero hec operacio ſit virtute verbi intreati adiuncta. et non conimncta. dicit uicum non in perſona ſaterdotis ſed verbi ſcilicet intarnati. Quando autem miniſter nichil operatur circa materiaui net immutat. ideo nichil plus eſt de forma. Inde ſi miniſter nec tangat nec fran gat. dummodo conſecrare intendat et verba dicat confectum eſt. Quantum ad ſignificacōnem hoc te ne. ꝙ in hot ſatramento aliquid tantum eſt ſignū. vt ſpecies viſibilis panis et vini. Aliquid tātum res. vt corpus xpriſti miſticum Aliquid res et ſig uum. vt corpus xpriſti verum. quod eſt res ſignifitata per panein; ex diuerſis granis confectum. Et ſanguis per viuum; ex diuerſis racemis expreſſumi. et ſit eſt ſignuu corporis xpriſti miſtici. quia eniu corpus habet partes etheregeneas. diuerſas operaciones in eccleſia ſignificat. In hoc ſacramento ſit repreſentacio dominice paſlionis. Un̄ fiūt ſignificatōes ſeptē vicibus ꝓpt̓ paſſioēꝫ
nirpini

domini exprimendam Prima vice fiunt tres ꝓpter trinam tradicionem. ſcilicet a deo. iuda. et iudeo. In ſecunda fiunt quinqꝫ propter quinqꝫ per ſonas que in tradicione fuerunt. priuia traditi. ſe tunda tradentis. tres alie ſunt emētes. ſcilicet pō tifices. ſcribe. et phariſei. In tercia fiunt due ꝓp ter cōuerſionem duplitis elementi. ſcilicet panis et vini. Ittm quarta vite fiunt quinqꝫ. propter quinqꝫ plagas. In quinta vice due propter vintula quibus fuit ligatum corpus. et propter flagella. quibus eſqꝫ ad ſanguinem fuit flagellatū. In ſexta vite tres fiunt ꝓpter trucifixioneu fac taui linguis iudeorum. quando ter tlauiauerunt trutifige. In ſeptiuia vice fiunt quinqꝫ. tres de corpore ſuper cali cem. ſcilicet tris truciatus. ſcilicet propallionis. paſſionis. et compaſſionis. Et due altere ſuper aquam et ſanguintu qui de xp̄ri ſti latere profluxerunt. Duo autem ſunt iuobi iuā ducandi illud ſacramentum. ſcilicet ſatrauiental̓ et ſpiritualis. quorum diſtinctio oritur a triplici principio. primo a diſpolicione ſunmencium. Qui dam enim accedunt male diſpoſiti. et hij mandutant ſacramentaliter. Quidam bene. et hij ſpiritualiter et ſacramentaliter. Secundo a modo ſumendi. Nam quidau ſumunt ore carnis. et hij ſatramentaliter. Quidam ore cordis. et hij ſpiritu aliter. Unde duplex os eſt et duplex mandutacio

attendenda Tertio a duplicitate ene ho ſacramēti Que ſunt quippe en̄tie huius ſacramenti. ſciꝫ cor pus xp̄i verum. et gracia in corpore xp̄i miſtico. faciēs vnionem. quarū vna ſine altera ſumi poteſt Mandutare autem ſacramentaliter eſt ſumē ſacra mentum vt ſacramentū. ad qd̓ quatuor reqͥrunt̉. ſcꝫ tibi exn̄cia. eius ad cibatū nalis cōuenientia vt ſcꝫ ab hoīe non a mure ſumatur. Intencio et illiq intencioīs regulacō per fidemi. Spūalis māducacio habet duo. ſcꝫ māſtitationē ſuo modo que cōſiſ tit in recogitatione dum recogitans afficit̉ amori caritatis. et ei de quo recogitat iungitur. et ſit incorporatur. et dum incorporatur reficitur et magis aſſimilatur. Spiritualis autem vel ſpecialis huius ſacramenti operacio ſiue efficacia eſt vnire nan de nauo ſed iam vnitos per graciā magis vni re. Digne enim ſumentem reddit feruenciorem vt carbo ignitus. et forciorem vt bonus cibus. Et vt iſtaui efficaciam habeat in ſumente; primo oportet ipſum ſumentem iſtū cibum ab hijs diſcernere per fidem. Secundo hoſpicium preparare per ſui probacionem. Tercio in hoſpicium recipere tum honorē et deuocione. et talis dicitur digne accedere. Nota fractionem holtie in tres partes. q̄ lit propter tres partes corꝑis miſtici. De peuitencia. li. ¶
niam qut ſut a dto ilitur vo unub.
Auſ

Idenda ſunt de penitentia. diuerſa diffini tis. diuerſa nominacio. intregracio. iuſtifitacio. ſignificatio. Ienitentia quantum ad actum principalem ſic diffinitur. Nenitencia eſt prima virtus puniens veterem hominem. Ienitencia ſe cundum Auibroſi. eſt amiaritudo et dolor aīe pro pectatis que quiſqꝫ cōmiſit. Augo. Venitencia ē quedā dolentis vindicta ſemper puniens in ſe qd̓ dolet amiſiſſe. Multis alijs diffinicionibus decla ratur quas breuiter relinquo. Penitencia diu̓ſis vocabulis noīatur ſcd̓ui ꝙ diuerſa contra pectati matulam oꝑatur. Expellit em pcc̄ī actualis mali tiam que aīam deformat. pōm ad malum incliāt. ſiue a deo dehabilitat. naturā vuluerat. actū libere voluntatis cōmittitur. tū delectatione et libidine ꝓpetratur. Delere autem tulpam vt deformantē. eſt gracie reformantis. vt dehabilitātem eſt virtu tis habilitantis. vt vulnerantem eſt ſatramēti tu rantis. vt actu voluntatis cōmilſam. Iut ꝑ actū ſimiliter voluntatis vt cū delectatacione et libidi ne ꝓpetratā tum cōpaſſione cōtraria. iō recte dr̄ ꝙ penitencia eſt gracia. virtus. ſacramentum. ac cio et pallio. Partes integrales penitencie ſunt cordis contricio. oris confelſis. operis ſatiſfactio. Cordis contritio autem eſt dolor voluntarie propectatis alſumptus. Conſeſſio autem debet habe re has condiciones. ſcꝫ ꝙ ſit ſimplex. huīlis. pura

fidelis. frequens. munda. diſcretā. libens. verecū da. integra ſecreta. lacrimabilis. accelerata. fortis accuſans. parere parata. Item propter quatuor caſus eſt ſecundumi magiſtros iteranda confeſſio. Duo ſunt ex parte ſacerdotis. quorum priuius ē ob enormitatem ſceleris. ob quam ad ſuperiorem confitens eſt remittendus. et ab eo ſi voluerit iterum audiendus. Secundus eſt per ignorantiam ſacerdotis. quia toram perito ſunt peccata iterum de teganda. Duo vero ſunt ex parte confitentis. Quorum primus eſt fictionis malicia. vt ſi acceſ ſit tum voliutate peccādi. vel percatum ſeruauit ſcienter. Secundus eſt propter cō. emptum ſatiſfactionis quam neglexit aūt ſpreuit. In duobus vltimis caſibus ſi vadat ad rudem ſacerdotem vel ad alium interiectū temporis debet reconfiteri. et ſit ex parte ſacerdotis patent defectus et ex par te tōfitentis. Sunt et alij duo taſus de quibus eſt cōtrouerſia inter dectores. Tnus eſt de pectati ali cuius obliuione. Alius de recidiuacione. Sed dicendum in hijs duobus ſeruandum eſſe cōſilium non tanꝙͣ preceptum de iterando cōfeſſioneui. Re ſeruantur autem epiſcopo quinqꝫ caſus de penitē tia ſolempni imponenda. ſecundo de excōmunitatis. tertio de irregulaī̓tate. quarto de incendarijs quinto de conſuetis in epātū taſibus reſeruatis. ſed iſte caſus non eſt generalis. ¶ Satiſfacere eſt
Iuurumo uire it ibr In Iiſu udert. ij. Siit iimulina umra ſuper it id noſan patubr rega ir infulia rt Im. ſi licit.

peccatorum cauſas reſcindere vel excidere aut excludere et eorum ſuggeſtionibus aditum non adhiberr. Anſelmus dicit. ꝙ ſit honorem debitum de o reddere. Partes eius ſunt ieuinium. elemoſia. oratio. Seiunium eſt contra tarnis cōtupiſcentiā. Elemoſina contra cupiditatem oculorum. Oratō contra ſuperbiami vite. Stem ieiunium nos ordinat ad noſuietipſes. Glemoſina ad porximum. O ratio ad deum. Augij. Per ieiuniuu et elemoſinā facimus duas alas. ¶ Ad iuſtifitacōnem iuipij quatuor requiruntur. duo ex parte dei. ſcilicꝫ gra cie infuſis et tulpe expullio. Ex parte iuipij eciā duo. ſcilicet motus liberi arbitrij conſonans ſiue cōſenciens gracie aduenienti. et cordis contricō cō cordans gracie tulpam expellēti. Hec autēm qua tuor precedit attricis et preparacio ad iuſtifitacio nem. que attricio eſt motus fidei et doloris. quāuis longo tempore ſemiplenus. Tanguntur autem quatuor iſta in Pſal. verſiculo. Comuicurbitur terra et conturbauit eam. ſanauit tōtriciones eius quia cōminota eſt. Gracia quippe adueniēs in animam comuior et rationem ſecundum ꝙ eſi poteſtas vel potentia liberi arbitrij. et conturbat voluntatem per cōtricionem et poſtinodum ſanat per pectati expulſionem. Et horum racio reddit̉ duplex. ſcilitet commocis racionis. et cōturbatio mentis. Inde ſubditur. commota eſt a. tum quad

eſt ſimul. quia tunc omnes vires ſuper ſe plangūt et mouentur ad bonuui. Su ſacramento penitēcie eſt aliquid quod eſt tantum ſignum vt exterior pe nitencia ſcd̓m inſtitutionem eccleſiie in qͣ eſt ſater dotis abſolucō tamꝙͣ fermale. Et huīliatio cōfiten tis tamꝙͣ materiale quantū ad attum cōtritionis ſiue quantū ad verbum acculationis. ſiue quātuꝫ ad penam ſatiſfactionis. Aliud quod eſt tantum res. vt peccati ꝑfecta remilſio. Iliud eſt res et ſig num. vt interior penitudo. ¶ De vnctione extrema. lij. fictio extrema ſeptem videnda requirit. ſcꝫ que ſit eius materia. que forma. quis diſpē ſator. quis ſuſceptor. que efficiencia. que cum con firmacione differētia. que ſignificacioīs cōuenien cia. Materia eius eſt oleum ſimplex. ſed cōſecratū ab epiſcopo. Forma eius eſt vocalis exp̄ſſio orēnum in ordinarijs cōtentorum. Huius ſatramen ti diſpenſatio ſaterdotibus cōpetit ex officio. Et hoc cōfirmat autoritas et rō. Autoritas Ia. vltiō ſi qͦs infirmatur iuducat preſbiteros. Rō etiā hoc dicit. quia cum materia huius ſatramenti ſit elem̄ tum cōſecratum ab epiſcopo cōſetratis manibꝰ de bet contrectari. et ſit eciam cum ſit medicina peri clitancium non ad ſolos epiſcopos pertinet. oleū
Iimi miſttte Itin itub ē
tutis vtu

etiam conſecratum ad aliquos ſe n̄ extendit. Dn̄t autem iſtud ſacramentum accipere ſoli infirmi ra tione vtentes. qui vel pectauerunt venialiter. aut pectare potuerunt. et hoc ī mortis articulo exiſtē tes Vnde igitur infantibꝰ et ſtultis negatur. nec intrantibus bellum iuſtum. nec cōdempnatis tā ꝙͣ infamibus in facie eccleſie. nec mediocriter infir uis. quia iterare poſſunt adhuc venialia. Eſt au tem hoc ſacramentum tam finaliter ꝙͣ efficatiter cōtra venialia ordinatum. Et ꝙͣtum ad remiſſionem culpe. et quantum ad dimiſſioēu partis pene Valet etiam ad recuperandam corporis ſauita tem ſi expediat infirmanti tanꝙͣ tamen non itera turis venialia: debet dari hoc ſacramentum. non dico tamen quiū poſſit et debeat ſanato recidius iterum dari tanꝙͣ medicina morbo venialium. Et quia venialia maxime per ſenſuum organa cōmit tuntur. Ideo partes tribus potentijs ſeruientes inungantur Gſt enim triplex potencia. ſcꝫ ſenſitiua. generatiua. progreſſiua. Senſitiue organs quīqꝫ ſenſuum. generatiue luuibi. progreſſiue pe des deſeruiunt. Ex predictis colligitur inter ſatramentum confirmacionis et vnctionis extreme differentia ſeptiformis. ſcilicet in efficacia. in materia. in ferma. in ſuſcipiente. in dante. in loto. et in tempore Llota tamē ꝙ vnctio que ſit ī triſinate dr̄ pnͥcipalis qͣdruplici ratione lociqꝫ in ſrōte. rōe

miniſtei quia ab epiſcopo. racione elementi quia de oleo mixto cum balſamō. Racione effectus ꝓpter habundantiam gracie. quia ibi datur paraclitus in māgna habūdancia. Iuxta hoc nota ꝙ triſ mate inunguntur baptiſati in vertite. confirman di in fronte. pontifices in capite. reges vt dicitur in ſcapulis. In ſacramento extreme vnctionis ſecundam exigentiam ſacramentalis ſignificatōnis eſt aliquid quod eſt tantum vt extrema vnctio. A liud quod eſt tantum res. vt venialis morbi turatio. Aliud qued eſt res et ſignumi. vt ipſa deuocionis excitatio in anima. que non eſt aliud niſi que dam ſpiritalis vnctio. De ordine. liij. Sdendum eſt de ſacramento ordinis quantum ad eius preparacionem conſignaciōis. diffinicionem ordinis. debitam diſpēſacionem. ca racteris impreſſionem. rectam ſuſcepcionem. ſuā ſignifitacionem. ſtatus cōſummacionem. Qui ſūt ad eccleſiaſticos ordines alſumendi. primo cōſig nantur ſignaculo diſtinctiuo et inſtructius. Nam quia tondentur in capite: quod eſt ceteris nobile. et qͣꝫ conſura tā ſuperius ꝙͣ inferio facta habet for mam corone que eſt ligaum dignitatis regie: iuui tur ꝙ ſit diſtincti ad regale ſacerdocium vel effiti um allumuntur. Tale eniu ſignuu nedum ē ſig uum diſtinctionis ſed inſtructioīs. In tali enim
nulurū iſi lu Intur tleritinuun E̓ ru. in quo ritualis pote. n. Fumn tnlū rum. laciorut lilitini. iſino

conſura eſi ſuperfluitatis amocio. In quo inſtruuntur clerici quid vitandum. quia ſuperfluitas t̓ renoruiū. Eſt etiam ſummitatis capitis deuudacio. in quo inſtruuntur tlerici quid amandum. quia felititas ſupernorum. Eſt figure orbicularis imprellio. quo iuſtruuntur quomodo tonuerſandumi. quia figura orbicularis eſt ſimpliciſſima. ta patilſima. et pulcherrima: ad inuuendum ꝙ taliter coronati debent eſſe ſimplices in intentione. ampli in dilectione. pulthri in taſtificacione. Ordo ſic diffinitur. Ordo eſt ſignaculum in quo ſpiritualis poteſtas conceditur ſiue tragitur ordinato. Cum enim ſeptem ſunt ordines. ſcilicet ianito rum. lectorum. exortiſtarum. atolitarum. ſubdiaconorum. diaconorum. et ſaterdotum. In ordine ſaterdotali datur peteſtas conſecrandi corpus triſti veruui. et abſoluendi corpus xpriſti miſtitum Et hic ordo tanꝙͣ uobiliſſiuius debet habere alios ſibi ſubminiſtrantes reſpectū duplicis poteſtatis In conficiendo corpus xprſti verum ſibi ſeruiūt ſubdiacōni et diacōni. Ita ꝙ poteſtas et officium ſubdiacōni eſt in accipiendo hoctias a plebe. Diaconi officium eſt eas a ſubdiacono ſuſceptas ſaterdoti oſferre. In abſolutudo autem corpus xpriſti miſticum quatuor minores ſubſeruiunt̉ ſaterdoti ita ꝙ poteſtas et officium ianitorum eſt ad locum ſatrumi admittere. llectorum eſt documenta prebē

Exorciſtarum eſt auxilium preſtare. Accolitoruꝫ eſt exempla monſtrare. Hijs officijs dominus vſus ē Ruit enim hoſtiarius eiciens emētes et vē dentes. dicens. Douius inea domus orationis vo cabitur vt dicitur Mathe. viceliōprimo capitulo. llector librum in ſinagoga aperiens llute. iiij. Exortiſta tangens linguam muti. Math. vij. Ac colitus Solannis. viij. Ege ſum inquit lux. ⁊tͣ. Subdiatōnus. dum in pelui pedes diſci. ⁊tͣ. Dia conus. dum cerpus et ſanguinem diſpēſauit. Sa cerdos dum ſe in ara trutis optulit. Caracter tū ſit ſignum imp̄ſſum diſtinctiuū perpetuum xp̄o configuratiuum; imprimitur in quolibet ordine non idem. ſed diuerſus ordine cōgrue non uatelſa rio. tum vnus poſſit recipi ꝙͣuis indebite: preter mille alio. ita ꝙ cum peruentum fuerit gradatim ad ordinem ſacerdotis in quo eſt ſtatus. ꝙͣuis ſep tem ſint gradus vnum tn̄ eſt ordinis ſacramentū tmi. ſicut vnam dicimus epiſtolam quāuis multas habeat partes In quolibet autem ordine caracter imprimitur. in eo ſigno quo maiorem habet ſimilitudinem ad ſignatum Et in quo principalis po teſtas quam ordo reſpicit ſignatur tradi ordinate Ad quam ſignandam duo conturrunt exterius ſci licet tradicio alituius inſtrumenti. ⁊ expreſſio vo talis verbi. vt in ſigno viſibili pariter et audibili; ſignificetur dari. Et hec duo ſunt intrinſeta et eſIntialia ſatre iri hut ſatra Iumnpuitatꝭ lit net ī im tx̄ pa irumi. i rius. vel et puis aut ipilenti vitila vl elite niumis. vt nani vt nan ſit tui iutatis. mum ra

ſencialia ſacramento ordinis. Debet autem diſpē ſari hoc ſatramentum tum magna diſcretione et ſolempnitate. at per het non a quolibet nec tuilibet nec in quolibet tempore; ſed ſub debitis ūignis tam ex parte viſus ꝙͣ etiam auditus. ſitut dittuꝫ eſt ſolempnitate obſeruata quantum ad tempus. locum. officium et perſonam. ¶ Requiritur autē multiplex condicio vt digne ſuſcipiatur. ſcilicet ex parte originis. vt non ſit filius ſaterdotis. vel ſpū rius. vel etiam ſolempniter penitens A parte cor poris vt non ſit corpore viciatus. vt demoniatus aut epilentitus. Aparte actionis. vt non ſit homitida vel aliter enorinis peccator. Aprate condi tionis. vt non ſit ſeruus. Iparte conuerſationis vt non ſit curialis A parte coniugacionis. vt non ſit bigamus. A parte ſexus. vt non ſit mulier. ī non poteſt ordinari nec de iure net de facte. A par te etatis. vt non ſit infantulus. qui non habet iudi cium rationis. ¶ In hoc ſacramento eſt aliquid qued eſt tantum ſignum. vt exterior operacio in tradicione alicuius inſtrumenti et expreſſione ubi. Aliqͥd qd̓ eſt res. vt ſpūlis ptātis collacio. Ali qͦd qued eſt res et ſignum. vt interior caratteris īprellio. Nota tamen ꝙ quatuor ſunt parui ordiēs ex ſeptem ordinibus. et tres magni. Pſalmiſtato non eſt ordo ſed aliquid annexum more officij Et poſt ſuſceptōnē quatuor paruorū p̄t quis cōiugal̓

non autem in tribus alijs. Epātus non eſt ordo ſed dignitas et nomen officij. Collige igitur gradus vſqꝫ ad vnum yēarchiā. primo clericalis ton ſura. ſecundo pſalmiſta. tercio iaritor. quarto letor. quinto exorciſta. ſexto accolitus. ſeptiuo ſub diatōnus. octaus diaconus. nono laterdos. deciuis archipreſbiter. vndecims epiſcopus. duodecimo archiepiſcopus. decimotercio. patriarcha. deciuis quarto et vltimo ſummus pontifex. qui et papa dicitur. De matrimonio. liiij. Itrimonij videnda ſunt iſta. diffinicō inſti tutē. diuilio. ſignificatō. prouencō boni. ꝓ hibicio impedimiēti. Eſt enim matrimoniuꝫ viri mulieriſqꝫ coniunctio maritalis īter perſonas legittiuas indiuidue vite conſuetudinem retinēs. Eſt autem a des inſtitutum matrimonium in ol fictum. in remedium. in ſacramentum aut ſignū. Gfficium inꝙͣ procreande prolis. etiam in ſtatu nature inſtitute. in remedium contra impulſum libidinis in ſtatu nature lapſe. in ſacramentū vel ligrum inſolubilis coniunctionis naturarum in xpriſte diuine ſcilicet et humane. Circa contracti ontm matrimonij nota. ꝙ per ſponſalia de futuro iniciantur per mutuum cōſenſum inter legittīas perſonaꝫ. per verba de preſenti exprelſa rectifitā t̉. per cōpulam tarnalem ſubſequentem cōſūmuāt
ſe iuri non v̓ ptruenit ruo ſꝫ abquami ſint ſi amibo cōl auttm eſe j fracta ſum intidtr deb.

Tirta ſponſalia nota. ꝙ ante ſeptēnium cōtracte de iure non valent. poſt ſeptēnium vero tenent. Et hec quatuor modis centrahuntur. ſcilicet ſimplici promiſſione. fidei dacione ſeu iuramenti inpoſitione. datis arris ſponſalicijs. et annuli ſubarratione Sic autem cōtracta octo modis ſoluūt Primus eſt voto ſolempni ſuperueniente. vt ſi alter ſponſarum intret religiouem. Secūdus eſt ſu perueniente matrimonis. vt ſi cum alia cōtrahat de preſenti. Tercius eſt ſuperueniente affinitate vt ſi cōgnoſcat aliam conſanguineam ſponſe ſue. et hoc poſſit fama aut facto probari. Quartus eſt in turabili infirmitate ſuperueniente. vt lepra aut mutilatione membri alituius. Quintus eſt altero ſe abſentante. vt cum vadit ad regionem lōginquam ſine licencia alterius. Sextus eſt altero fornicante. Septiuius eſt vrroqꝫ volente cum ſcilicet ambo cōſenciunt et mutur ſe abſoluunt. Octauus autem eſt in minore petenti abſolui vt quando cō tracta ſunt ſponſalis inter duos querum ruus eſt in etate debita. alter vero non. Duobus enim pri mis modis ſoluuntur ſponſalia ipſo facto. ſequen tibus vero per iudicium eccleſie. Duplex autem ē effectus ſponſalium cōtractorum. ruus eſt obliga cio propter promiſſionem. Unde tales compellēdi ſunt ad matrimonium contrahendum ſi non ti mieatur vxoricidium. vel interueniat aliq̓s taſus

predictorum Ilis effectꝰ publite honeſtatis ē iuſ ticia que eſt ꝙ nullus conſanguineorum ſponſi p̄t contrahere mrimonium cū ſponſo et ecōnuſo. Cōiuncti iurimonialit̓ triplititer ꝑ etcīam ſeꝑantur quantū ad vinculū. cū oſtendit̉ propter īpedimētum legittimū nō fuiſſe cōiugium inter eos. Aut ſeparantur ad tempus ꝓpter pn̄iam faciēdam vt qn̄ contra interdictū eccīe contraxerunt Aut ſeꝑa rantur ſimpſr quantū ad tempus in penā ꝓpter aliqd̓ trimen cōtra ſubāmi mnrimonij perpetratū. vt qn̄ alter cōiugum fornicatur. tunt ſi petat inno cens diuorcium tū ꝓdacione adulterij abſoluit̉ ab ectīa a mutua tohabitacione vxoris et debit: reddi cione Sunt autem ſeptē calus in quibꝰ poteſt adultera excipere petentē diuorcium. Primus ſi for nicari cōuincit̉. Secundus ſi eam ꝓſtituat. Ter cius cū tredebat virū in bello eſſe defunctū Quar tij ſi cognita eſt ab altero quē tredidit eſſe virū ſuū Quītus ſi fuerit vi opp̄ſſa. Sextꝰ eſt qn̄ pꝰ adul teriū r̄cōſiliauit eā ſibi et pecijt debitū. Septimo ē qn̄ infidelis repudiauit vxorē et illa uubāt altei ſi ad fidem veniat debet eam recipere nō obſtanti ꝙ fuerit fornicata. In matrimonis ratificato eſt a liquid qd̓ eſt tm̄ ſignum. vt conſenſus exterior per verba aut nutus exprellus. Iliud quod eſt tātuꝫ res vt vnio dei et anime per graciam que tn̄ eſt ſe parabilis ꝓ pcc̄ī mortalis tranſgreſſione. ſit illud
IIſub Iūarut umnin iꝫ binun Filb hanum mdr ina tabit in Iin iſ ſpititihulum ſatra iu mim ibi eſe hpma prlrum lib̓m plm̄. ſ In hc ir luta ⁊ ſupi matrimoni runtur. ſtꝫ ij tutidīs eſi. num pre

muatrimonium eſt ſeparabile per religionis īgreſſum. Aliud quod eſt res et ſignum vt ſenſus inteī or aīarum. In matrimonio cōſummato eſt tantum ſignū. cōſenſus exterior. tui res vnio natura rum inſeparabilis. in xpriſto res et ſignum. iiutuus cōſenſus auimorum Tria ſunt bona cōiugij ſcꝫ bonum fidei. bonuui prolis. bonum ſacramen ti Fides ꝙ ſuam cognoſtat et non aliam. et hoc ē bonum moris tadens in genere honeſti. bonum ꝓ lis tadit in genere cōferentis. Confert enim proles ad ſpeciei cōſeruacioēmi et inuneri perfectionē Gonum ſatrauienti cadit in gn̓e delectabilis. tāta enim ibi eſt vnio. vt propter vxorem relinquat homo patrem. et ſit patet ꝙ tria ſunt in electione ſcd̓m phūi. ſcilicet honeſtum. cōferens et delectabi le In hoc tripliti genere ſunt bona cōiugij diſtributa ⁊ ſuper hec bona numero tria. quia ad hec ꝙ matrimonium ſit completum tria potiſſime reqͥruntur. ſcꝫ inſtitutio. vſus et fructus. Iane inſti tucioīs eſt bonum ſacramenti. Racione vſus debi ti eſt bonū fidei. Racione fructus cōferentis eſt bo num prolis. ¶ De impedimentis in gn̓e. lv. Upedimentorum matriuisnij. quedam ſūt de cōgruitate īpedientia. ſitut eccleſie inter dictum. et tempus feriarū. Et iſta dicuntur impedire cōtrahendum. ſed non dirimē iam cōtractū

Quedam impediunt de neceſſitate. quia non ſtat cum eis matrimonij ſacramentum. Vnde ſit impediunt contrahendum matrimonium. ꝙ eciaui dirimiunt cōtractum. et ſunt duodeciui. Vnde ver ſus. Error. condicio. votum cognatio. triuiē. Cul tus diſparitas. vis. ordo. ligamen. honeſtas. Si ſis affinis. ſi forte coire nequibis. Hec ſocianda vi tant. tānubia facta retractant. Tria ſunt ex parte tauſe efficientis qui eſt cōſenſus ad quem cōcur rit voluntas et racio. Contra actum racionis eſi error. Contra actum voluntatis eſt vis ſiue vioſē tia. Contra actum vtriuſqꝫ eſt condicio ſeruitutis. qui impedit partim propter defectum libertatis. partiui propter errorem. Tria ſunt etiam ex parte cauſe materialis. Nam matrimonium eſt cō iunttio voluntarie introducta inter perſonas ā tra non cōiunctas Unde cōiuncti proximitate ad matrimonium ſunt inepti. Coniunguntur autē quidam conſanguineitate. quidam affinitate. qui dam publite iuſticie honeſtate que tentrahitur ex ſponſalibus per verba de preſenti. et ſit ſunt tria impedimenta. ſcilicet cognacō. affinitas. et honeſ tas. Tria ſunt alia ex parte tauſe fermalis. quia matrimonium eſt vinculum in qus eſt mutua poteſtas viri et vxoris. hec autem poteſtas impeditur quando alter tradit poteſtotem corporis ſui alij adhuc viuenti. ⁊ ſit ē ligamē. ā quia dedicauit
IIſite uilin. ii

ſe deo et ſic eſt ordo. Aut quia ſe mancipauit deoprelato. et ſit eſt votum. Tria autem vltima ſunt ex parte cauſe finalis. Nam matrimonium eſt ad procreandum prolem ad cultum dei. vel ſalttm in remediuu honeſtatis cōtra racionem generandi. vel reiuedij eſt impotencia corundi. Contra cultū dei qui eſt in fide eſt diſparitas. Contra cultū dei qui eſt in nioribus eſt triminis enormitas. Eirta impedimentum quod procedit ex errore nota. ꝙ error poteſt eſſe circa perſenam vel cirta propri etates perſone. Error circa perſonam conſenſum tollit. et matrimonium impedit. vt ſi credit conſentire in magdalenam de qua cogitat ſenſu interi ori. et cōſentit in margaretaui que offertur ſenſui exteriori Si autem ſit error circa proprietatem ſone non propter hoc matrimonium impeditur. vt ſi credat accipere diuitem et nobilem. cuius op poſitum poſtea deprehendit. De proprietatibus autem perſone excipitur cōdicio ſeruitutis. que īpedit ad tōtrahendum et dirimit iam cōtractum Circa quem nota ꝙ triplix poteſt eſſe error cōdici onis ſcilicet paris. vt cum ſeruus credit accipere liberaui et accipit aucillam talis error non impedit Aut cēdicionis melioris. cum ſcilicet credit at cipere ancillaui et accipit liberam. nec iſte error impedit. Aut cōdicionis deterioris. vt tum credit atcipere liberam cū ſit ipſe liber et accipit ancillā

talis impedit cōtrahendum et dirimit iaui cōtrat tum. niſi forte libere velit in eam conſentire. Cirta votum noͣ. qd̓ votū vt dicit Hugo. eſt teſtifitatio promiſſionis ſpontanre fecte. que deo et de hijs que dro pertinent fieri debet. Item. ſit votū eſt iuelioris boni conceptio animi deliberaciōe fie mata. Eſt autem duplex votum. ſcꝫ ſimplex et ſo lempue Simplex in que non eſt in prelatum trāſ lata poteſtas q̄ impedit cōtrahendum ſed non dirimit iaui contractum Solempne vt votū ordinis ſacri ſuſcepcione. profeſſionis emiſſione. et habito profellorum aſſumptione cum alijs que oſtendūt ho uinem ꝓfelſum. impedit contrahendum et di rimit iam cōtractum. Circa crimen nota ꝙ in ſep tem generibus criminum deuegatur conubium. Primū eſt adulterium cum vxoris etciſiōe vel mu lieris. ſcꝫ fidei dacione de ducenda vxore adultera propria defuncia vel cumi cōtrattione de facto Sꝫ cundum eſt inceſtus. Tercium eſt raptum ſponſe alterius. Quartum eſt de eo qui inſidinis matrimonio filium ſuum de ſacro fonte leuauit. Quintum eſt de eo qui occidit preſbiterumi. Sextum de eo qui occidit propriam vxorem ſiue perſequendo culpam adulterij ſiue perſequendo naturam racio ne odij. Septimum eſt ſollempniter penitens in omnibꝰ iſtis diſpenſat̉. p̄terꝙͣ in pͥmo qd̓ reſpicit determinatā perſonā Nā adulteriū cum vxoīci die
vl tim ſ

vel tum fidei datione vel tum tōtractione de facte reſpectu illius perſone īpedit cōtrahendum et dirimit iaui contractū. Ittui impoͣ cōcundi natura lis ſi eſt temporalis īpedit inrimoniū cōtrahendū et dirimit cōtractum. Item impoͣ accidentalis q̄ eſt maleficiū ſi eſt tꝑalis non īpedit. ſi perpetua impedit et dirimit ſi p̄cedat matrimioniū. ſi aūt ſequatur matrimoniū non dirimit. ſit etiam de ſectis dicitur Ꝙrdo ſacer iiaior impedit contrahendum et dirimit iaui cōtractum. Minores vt̄s ordines qͣtuor neutro modo. ſi noluerit ordinatq eccleſie deſeruire. De cultus diſparitate noͣ. ꝙ in fidelis dr̄ aliqͣ ꝑſona q̄ caret fide. non tn̄ fidei ſatͣuiento vt heretica baptiſata. Talis diſparitas īpedit cōtrahendum et non dirimit iam cōtractū. a eſt infidelis tarēs fidei ſacrō. et talis diſpaī̓tas ī pedit et dirimit eciaui ſi mulier ſit fidelis. quia ca ret baptiſuis qui eſt ianua ſatrauientorum. Cirta vim ſeu violenciam tene. ꝙ coactio poteſt fieri vi ſiue metū. Uis eſt maioris rei impctus qui repelli non poteſt. vt cum quis capitur. trahitur. ligatur. talis vis impedit et dirimit. Metus eſt inſtantis periculi trepidacio. Uetus autem ē du plex. ſcilitet leuis et iuſtus. leuis eſt que non cadit in conſtantem virum. vt quando eſt parua cōmunitacio vel per hominem parua potentem coat tio. per hūc modū metus non impedit nec dīmit

G
Iultus metus eſt qui poteſt tadere in conſtantem virum. vt quando veriſimile eſt ꝙ infert inalum is qui minatur. et talis coactio tollit cōſenſum.; et ſecundum iura impedit matrimonium cōtrahendum. et dirimit iau cōtractum Cirta ligamen no ta. ꝙ quantumcumqꝫ fiat diuortium inter coniuges propter trimen adulterij quantum ad tho rum et cohabitacionē: maneūt tū ꝑſone ſic ſepara te initubiles cum alijs. tum inter eos ꝙͣ diu vixeruit auibo permaneat inſolubile vinculum et ligauien. Crrca honeſtatem publite iuſticie nota q̄ qui cōtrahit ſponſalia cum aliqua poſt ſeptēnium et decedit ante cōſummatum matrimonium ex ta li honeſtate retrahuntur tonſanguinei ſponſi deſuncti a cōtractione matriuionij cum r̄licta. ⁊ hec honeſtas impedit cōtrahendum et dirimit iam cō trattum. Ue impedimentis affinitatis et coꝙ ¶ nacionis. lvi. V. Aſpeciali primo de impedimento affinita tis videndum eſt. Circa quami eſt notanda triplex differencie. Secundo videnda eſt triplex notula ſiue regula. Differt autem primo inter eē affinem et eſſe cōſanguinenm. Conſanguinitas preuenit ex tarnis propagatione. Iltinitas vero ex tarnali commixtione preſuppoſita cōſanguineitate. que ſit diffinitur. Iffinitas ē ꝓximitas

perlonarum ex tarnali copula proueniens omni tarens parentela quantum eſt de ſe ſupple. Vnde ſi quis virorum cognoſcit mulierem efficit̉ affinis omnibus cōſanguineis mulieris. et ecōtra. Secundo differt inter affinitatem genus et gradus. Nam genus attenditur ſecundum plurifitacionem tarnalis cōmixtionis. Gradus vero a ꝑte ſanguinis et propagacionis. prepter quod anti quitus dicebatur uſus. Autat mixta genus. ſed generata gradum. Frant rnim quondam tria geuera alfinitatis Priuium erat ex ſanguineitate ⁊ prima carnis mixtione. verbi gracia. Si frat̓ tuus cōtraxiſſet tum magdalena. illa erit tibi affinis in primo genere. Secundū erat ex affinitate et ſecunda carnis cōmixtione. vt ſi magdalena fra tre tuo mortus tontraxiſſet cum martino. ipſe eit tibi affinis in ſecundo genere Tercium erat ex ſe cundā alfinitate et tercia corporis tommixtione l carnis. vt ſi martinus defuncta magdalena: contraxiſſet tum iohanna. ipſa iohauna erit tibi terci a alfinis in tercio genere. ⁊ ſic mixta mutabat ge uius. generata vero ſiue ꝓpagata mutabat gradū Naui ſi magdalena mortuo fratre tuo ex martine generaſſet filiam. illa filia ē tibi affinis in ſecūdo gradu quaſi neptis. et non in ſecundo genere. Ho die vero ceſſant illa genera preter primum. et filia ex cognata tua ex alio viro nichil dicetur tibi

attinere. et ſit tercō differt vtruꝫ mulier affinis generet ex conſanguineo vel extraneo. nam ſi ge neret ex cōſanguineo: ꝓles generata attinet tibi gradū cōſanguinitatis. ſi vero ex extraneo: ꝓles tibi attiuet gradū affinitatis. vt dictum eſt ſecun dumi iura antiqͣ. ſcd̓i vero iura moderna nichiſ tibi attinet proles illa. Hijs viſis tres regule ſūt pouende. quarū prima eſt. ꝙ in priuo genere affinitatis non licet contrahere vſqꝫ ad qͣrtum gradum incluſiue. ſicut et de conſanguinitate dicit̉. Si autē velis cognoſcere quartū gradum. ſiue qͦs ſit quartus gradus; recurre ad ꝑſonam mediāte qua affinitas eſt cōtracta. et quoto gradū diſtas ab illa: tāto gradū diſtas a perſona tui es affinis vt ſi cōtraxiſti cuum muliere factus es affinis cōſanguineis mulieris. et quoto gradū cōſanguine us iulicis tue ſiue vxoris: tāto gradū eſt tibi al finis. et ſi attinet vxori tur in quarto gradū affinitatis ſeu cōſanguinitatis: attinet tibi ī quarto gradu ꝑiter et econtra. Et ſicut non liceret vxori tue contrahere cum tali ita nec tibi Scd̓a regula ē ꝙ ex quo cōſanguinitas cōtracta eſt mortua perſo na. mediante qua eſt cōtracta nichilominq uianet quia ſitut vintulū tōſanguinitatis eſt perpetuum ſit et affinitatis Tercia regula ē ꝙ affinitas n̄ ſo lū cōtrahit̉ ꝑ coitū cōiugalē. ſed eciā ꝑ fornicariū.
ſunt fil niptis

¶ De cegnacione triplici. lvij. Sdendum eſt de cognacione que diſtinguit triplex. ſcꝫ carnalis. ſpiritualis. et legalis. Et de ſingulis per ordinem eſt videndum. et pͥmo de carnali. circa quam eſt ponenda primo triplex diffinicio. ſcd̓o iūgenda eſt tplex regula. Vidend̓ igitur pͥuo ē quid ſit cōſanguinitas. que ſit diffi tur; eſt vinculum ꝑſonarumi ab eodem ſtipite de cendencium tarnali propagacione cōtractum. Ee cūdo videndū ē quid ſit linea. Eſt eniui linea ordi nata collectio perſonarum cōſanguinitate tōiunt/ tarum ab eodcui ſtipite deſcendencium: diuerſos gradus cōtinens. Et quia ordo peteſt attendi ꝙͣtum ad id qd̓ ſupra vel ꝙͣtum ad id quod eſt infra et ad id qued eſt iuxta. ſit tres alſignantur linet. quedam eſt aſtendēcium. in qua ſunt gradus iſti pater et mater. auus et aua. proauus proaua. at tauus attaua. Quedam eſt deſcendentium. in qͣ ſunt filius et filia. neptis et nepos. prouepos ꝓ neptis. atnepos atneptis. Quedaui eſt tranſuer ſaliū. in qua ſunt duo fratres. filij duorū fratrū Tercio videndum eſt quid ſit gradus diffinitiue Gradus enim eſt habitudo perſonarum diſtancium. qua cognoſcitur quota generis differentia du ē perſone differunt. ſiue diſtant inter ſe. Regularum quidem duarum; prima eſt hec. ꝙ non licet

contrahere cum cōſanguinea uſqꝫ ad quartuꝫ gra duui incluſum. Secunda eſt ꝙ toto gradū perſone deſcendentes a ſtipite diſtant a ſeinuicem quoto diſtant a ſtipite. Tertia eſt qn̄ perſone ineqͣliter diſtant a ſtipite. vt vna in ſecūdo gradū alia in tertia linea in hot linea conſaguinitatis et gradus tomparari debet ſecundum ſpecies inagis r̄ motas. Eirta cognacionem ſpiritualem primo vi dendum eſt quid ſit cognatio. Eſt autem cognatio ſpiritualis propinquitas ſiue proximitas proueniens ex ſacramentali donatione vel ad illud tenti on. Secundo vidende ſunt eius differencie. que ſunt tres. ſcilicet compaternitas que eſt inter patrem ſpiritualem et patrem carnaleꝫ Paternitas que eſt inter eum qui ſuſcepit et eum qui ſuſcipit̉ ſiue ſit maſculus ſiue femina. Fraternitas que ē inter filium ſpiritualeui et ſilium carnalem vniū ſaliter et preciſe. Non enim ſe extendit niſi ad eū qui ſuſcipitur. Tercio videndum eſt quet modis ſcilitet hec cognacio cōtrahitur. quia dupliciter ſci licet indirecte. vt cum aliquis fit compater alituius per actum cōiugis Directe vt cum aliquis fit compater alicuius per actum preprium. vt quādo ipſe perſonaliter de fonte ſuſcipit filium alicuius. Contrahitur autem hec cognatio per baptiſmum catheciſmum et cōfirmacionem. ſed per tatheciſmum adeo exiliter vt vix īpediāt inriuioniū
runtralit

contrahendum. non autem dirimit iam cōtractū. Cognatio legalis eſt proximitas proueniens ex adopcionē. Triplex autem oritur cognacioꝑ adapcionem. vna eſt quaſi deſcendentium que atten ditur inter adoptantem et filiam vel neptem adoptatam. et inter iltos non poteſt contrahi matri uiguium. Alia eſt quaſi a latere. que attenditur ī ter filium naturalem et filiam adoptatiuā. et iſti ꝙdiu ſunt in poteſtate patris nen poſſunt matri monis cōpulari. Alia eſt quaſi affinitas quedam. que attenditur inter adoptatum et vxorem adop tautis. vel inter adeptatem et vxoreu adoptati. inter iſtos non poteſt matrimonium copulari llo ta ꝙ carnalis cognacio ſumitur penes legem natu ralem. ſpiritualis penes diuinam. legalis penes humanam. prima reſpicit benum nature. ſecunda bonum gracie. tercia bonum fertune. prima corpus. ſecūda aīam. tercia cōiunctū. Quarta pars tribus ſettionibus eſt cōtenta. Et prima de triplici defterē cia premiij. Eſtꝙͣ viſum eſt de bono inquantum tenet rationem ieriti. videndum eſt de bono inquantum tenet rationem preuiij. Circa qued tri a ſuunt videnda. ſcilicet triplicis premij differēcia

vie expedientia gaudij ſufficiencia. Quantum ad priuium tenendum. ꝙ triplex premium legitur in ſcriptura. ſcilicet premium qd̓ dicitur aurea. Secundo premuium qd̓ dicitur auriola Et premiui qd̓ dicitur fructus Aurea eſt merces intorrup tibilis in eterna veritate et bonitate. Comꝑatur autem talis iuerces aurre ꝓpter tria. Aurea eiū eſt corona de auro. corona autem debetur filio regis in qua etiam quantum eſt in ſe non eſt reperire principium neqꝫ finem. et mattria de qua eſt. ſcilicet aurum Uurum inter cetera metalla eſt maxime intorruptibile. premio igitur qd̓ dicitur aurea: premiantur qui tranſeunt ad regni heredi tatem. ad dei eternitatem. ad ſui intorruptibilitatem. hoc autem premium debetur cuilibet virtuti et maxime redditur caritati et alijs virtutibus racione caritatis Nam ſi finalis caritas amittatur; illud preiiū nulli ea tarenti at cuitumqꝫ alteri virtuti datur ſiue redditur. Uureola vero eſt gloria intorruptionis ſecundum ꝑfectiſſimum actum triu viriuu anime in terpore ſiue in car ne operantium. Tres quippe naturales potencie ſcilicet Racōnalis. iraſcibilis et cōcupiſcibilis. in attus perfectiſſimos reſpectū tarnis egrediuntur informate tribus virtutibus. ſcilicet prudentia. fortitudine et tempantia. Teuperancia habet ſuum ꝑfectiſſimum et difficilimum actum qui eſt

ſemper ſeruare carnem ſuam integram abſqꝫ om̄i contagione veneree actionis qd̓ faciunt virgines. Fortitudo habet ſuum actum dicficilimum quē in corpore tranſfigit et exercet mediāte tarne vt ē mortem ſuſtinere ꝓ iuſticia et veritate qd̓ faciunt miartires racōne cuius debetur eis aureola marti rum. Prudentia eciam habet actuu difficiliuium quē tranſfigit et exercet in tarne q̄ aggrauat animam et hic eſt docere alios in fide et nioribus qd̓ faciunt doctores ratōnt cuius debetur eis aureola Aureola igitur virginum eſt glorie. de intorruptione tarnis atteſtante iutorrūptione mentis. Aureola martirum eſt gloriā de inuicta ſuſtinentia mortis. vſqꝫ adeo ꝙ aliquis ꝑſeuerauerit vſqꝫ ad mortem pro fide et iuſticia pacienter. A re. la predictorum eſt gloria de firmitate dottrine ad alterum ꝓlate. verbo. iuente et excmiplo. de hac Thi mo. quarto dicit̉ Que eſt ſpes noſtra vt gaudiuun noſtrum aut corona glorie nonne vos ante deuui. In ſignum huius triplicis aureole debite tribus gentribus ſaluandorum premittuntur in aliquibus eccleſijs antiphone beate marie verſiculi pro virginitate Intiphone beati pauli pro preditati one. beati laurencij pro martirio. ¶ Et nota q̄ pro qͣtuor datis maximis. q̄ dat homo iuſtus dea ab eo recipit quatuor dona maxima Nam ꝓ bona

voluntate informata taritate auream ſumit. ꝓ be na doctrina fidei et morum predicatione aureolaꝫ ſumūt. et ſit tertis martires. et quarto virgīes ſu aui. Premium quod dicitur fructus attendit̉ ſecū dumi vaum predictorum. ſcilicet ſecundum contiuenciam vrrginalem. et diuerſificatur fructus ſecundum ꝙ diuerſificatur tontinentia. Eſt autem continencia cōiugalis abſtinens ab omni cortu illicito. non tumen ab oī cortu Quit reſpondet frut tus triteſimius. in quo eſt denarius. qui eterna ſignat. et ternarius triū bonorum tēiugij. ſcili cet prolis. fidei. et ſacramenti. que ad denariū referuntur. Eit etiam continēcia vidualis abſtinēs in tarne corrupta ab omni coitu reſpectu tēporis et perſone cuiuſcumqꝫ a poſteriori tantū. tui r ſpō det fructus ſexagenarius in quo eſt denarius eter na ſignans et ſenarius oꝑui in quibus ꝓpter denarium eternorum debent vidue exerteri ſecūdū aplūi pͥma. Thimo. v. quarum opus primum eſt reddere vicem parentibus. ſcd̓m eſt inſtare et obfecrare orationibus. Tercium eſt filios educare. quartū eſt pauperes in hoſpitio recipere. quintū pedes ſanctorum lauare. ſextum eſt tribulatis ad miniſtrationem impendere. Eſt tercio cōtinencia virginalis abſtinens in carne īcorrupta ab ouini c itu reſpectu tuiullibet temporis et perſone. tui neſpandet fructus centeſimus. qͥ conſtat ex denai̓s

ex ſe ducto. Iſte quidem tempetit virginibꝰ. qui in terra manentes angelitam ducunt vitā. et tan tum ſibi interius vacant propter bonum eternuꝫ quod eſt denarium in ſe ducere. Caſtitas tōiugal̓ bene excolit terram ſuam. viduales melius. optime virgines. Et nota ꝙ tum virginitas ſit ī tar ne corruptibili perpetue incorrupcionis meditaci o: virginitas tria dicit. Primum eſt abſtinencia ab oīī toitu illitito. ſecuuidum eſt ab omī cortu li cito. tercium eſt integritas mentis et tarnis. quā tum ad primum dicit virtutis habitū. huic debet̉ aurea. quautū ad ſetundum dicit virtutis ſtatū. huit debetur fruttus centeſimius. quantū ad terci um dicit decorem. huic debetur aureola. Fructo autem in virtutibus detiuinant ante ſe aureā. au reola vero preſupponit aureā Voluntati eī tōtinē di propter deum debetur aurea. ſed cum additur in tarne intorrupta ſuperadditur ei aureola quia ſit eſt tōtinentia in ſuo ſummo. vlterius tum additur reſpectu cuiuſlibet temporis et ꝑſone debet̉ ei fruttus tēteſimus. De expedientia ad premiū. ij. Equitur videre de hijs que animam expediunt ad glorie complementum. Ietardat̉ enim anima exuta quāuis gratia finali informata: dupliciter. ne totaliter feratur in deum ſcilicꝫ ꝓpter tremabile quod ſecum tulit. ⁊ ꝓpter corpo

locium quod dimiſit. Eontra primum expeditur per eccleſie oraciones et ſuffragia viatorum. contra ſecunduui expeditur per cōſummacioneu iuſ titie ſiue per remuntratientm torporum reſumꝑ torum. Primo igitur videamus qualiter aīabus in purgatorio retardatis: valeāt ſuffragia viato rum. et poſtra de reſurrectione mortuorum. Proſunt autem ſuffragia eccleſie defunctis. non quibuſcumqꝫ ſed mediocriter bonis. vtpote illis qui ſunt in purgatorio. non valde malis. vt illis qui ſunt in inferno. nec valde bonis vt illis qui ſūt in paradilo. ſed potius eorum orationes et inerita et cleſie ſulfragantur. quia nobis adhuc miſeris mul tr per eos beneficia impetrantur. Proſunt auteꝫ ſulfragia ſit impenſa ſecundum maius et iniaus vel pro diuerſitate iueriterum in mortuis. vel ꝓ ſollicitudine taritatis in viuis. Iroſunt inꝙͣ ad penariaui mitigaciontm vel celerioreu liberacionem. prout diuina prouidencia voluerit diſpenſa re. Suffragia autem ilta precipue ſunt. ſcilitꝫ ſa trificium. oracio. elemo ſina. ieiunium Cui autē per diuina munera. et propria merita netuon aliena ſuffragia anime tranſierunt ad gloriaui an gelorum. adhuc tamen ſecūdum ſanctos propter naturalem inclinacionem ad corpus a cōtimplaci one plena et fruitione perfecta retardantur. Inde videndum eſt de reſurrectione. de qua tene.

omnium hominum corpora reſurgent in generali iudicio. Non obſtante in eis diſtancia quantum ad ordinem temporis ſed pocius ad ordinem dignitatis. mali enim non in melius mutabuntur. ſed in bonis natura ſeruabuntur. et vicia detrahentur. Omnes quippe reſurgent in corpore integro. plena etate et debita inembrorum ienſura et eiſdeui corporibus numero. et eiſdem partibus conſtitutis. ſalua totius veritate nature. nō ſoluui quantum ad membra principalia et humiditatem raditulemn vtrū eciā ſaluis capillis et īuēbris cete ris q̄ ad corporis decenciam ꝑtinebunt. ita ꝙ in quatumqꝫ pertes ſiue arreas puluis huuiani torporis diſperſus fuerit; ad candē animam redibit qͣ ipſum prius vt viueret et treſceret; animauit Et quia electi debent eſſe conferuies primogenito mortuo. ſcilicet domino iheſu xpriſto in quo nullo fuit omniuo difectus; neceſſe erit qd̓ ſi aliqd̓ iueni brorum deerat ſuppleatur. ſi aliqua ſuꝑfluitas inerat auferat̉ et ſi aliqͣ membrorum deordinatio torrigatur. Si puulus erat ad quātitatem etatis xpriſti quā habebat ꝑuulus iu rōnt. ꝙͣuis non in uiole virtute diuina deducatur. Si decrepitus ad xpriſti etatem deueniet Si gigas excedens ſi gna nus deficieus ad iuenſuram congruā limitabitur vt ſit omnes ſancti integri et perfecti occurrunt in virū ꝑfectū in menſura etatis plenituīs xp̄i

Erunt autem in torporibus electorū quatuor tōdiciones nobiliſſime. que dicuntur dotes in qͦbus cetera bona īcluduntur. que quidem dotes ſunt agilitas. claī̓tas. impaſſibilitas. ſubtilitas. que ſiperficiunt corpus ꝙ ipſum ordinant ad anime at cionē que duplex eſt. ſcꝫ cognitō et dilectio Glari tas ordinem habet ad cognicōem. Alie tres ad dilettionem. Conſiſtit autem dilectio que eſt delectacio magna in coniunctione cōuenientis cum con ueniente. Eſt igit̉ agilitas vt anima cōiungat̉ de o. Impaſſibilitas vt nō retrahat̉. ſubtilitas vt ni hil interponatur inter diligentem et dilectū. Po teſt aūt ſufficiencia ſit ſuī ſcd̓ui cauſam materialē Corpus humanū quatuor habet defectus propter quatuor elementa ex qͥbus tōliſtit Ab aqua habet paſſibilitatem; que eſt elementū fluidum. contra hunc defectum habet īpaſſibilitatē. A terra habet opatitatem. tōtra quam habet claritatē. Ab igne qui tōſumit: habet animalitatē. ſcd̓m quam indi get alimonijs. et reddit ponderoſum. cōtra quem defectum habebit agilitatē. Ab aere qui cedit tuili bet impellenti: habet infirmitatē. cōtra quā habebit ſubtilitatē ſiue penetrabilitateꝫ per quā cor pori glorioſi erit peruium omne durū. Natet etiā ſufficiencia aliter. Nā cū ſcd̓m aliquos ī corꝑe no ſtro natura ſit celeſtis cenſilians. et elementaris. modo clementaris predominatur. ſed poſt dn̄abit

celeſtis q̄ eſt natura lucis. et hec crit ſitut forma cō pletiua corporis Et quia lux habet iſtas quatuor proprietates ſicut patet in radio. ſcꝫ claritatē q̄ il luminat. impaſſibilitatē. quia nichil eam torrūpit. Agilitatem quia ſubito ſpaciū pertrāſit pene trabilitatem quia omnia intrat. Ideo predūante in corpore noſtro humano iā glorioſo natura iſta habebit proprietates cōſequentes ipſam. Itē nota ꝙ dotes torporis habent eſſe ab īfluēcia anime in corpus. Aīa autē influit in corpus duplititer. ſcilicet vt perfectio ⁊ vt motor Ut perfectio anima glorioſa influit viuificādo vita īmertali Et motor iufluit iuouēdo motu infatigabili. qꝛ igit̉ viuificat vita necē eſt ēē in corꝑe diſpoſicionē ad vitā hn̄ te. Et hec eſt lucis habundancia et claritas. qꝛ ve ro vita īmortali neceſſe eſt corpus habere diſpoſitōem ad īmortalitatē. et ita eſt īpalſibilitas. quia vero motū iufatigabili mouet iō oportet ꝙ nichil r̄ ſiſtat. et ideo ſubtilitas. oportet etiam ꝙ nichil re tardet. et ſit agilitas. Auguſtinus de ciuitate dei xxij. Aberit a corporibus noſtris omnis deformi tas. oīs infirmitas. oīs tarditas oīs corruptio. q nis deformitas per claritatem. oīs tarditas ꝑ agi litatē. oīs infirmitas per ſpūalitatē. oīs corrupti per īpaſſibilitatē. i. Corin. xv. Seminat̉ in cor ruptōe reſur. in intor. ecce īpaſſibilitas. Semina tur in ig. reſur. in gloria. ecce claritas. Seminat̉

in infirmitate ſurgꝫ in u̓tute. ette penetrabilitas Seminat̉ auimale. ſurget ſpūale. ecce agilitas. De ſufficiencia gaudij. iij. Aui ad gaudij ſufficienciam eſt vltimo trāſeundum. quare nota ꝙ gaudium ſufficiēs ꝑficit̉ in tribus dotis aīme. que ſunt aꝑta viſio ſū mi veri. ſecura tencio ſūmi ardui. perfecta dilecti o ſūmi boni. In pͥuio perficitur rōnalis. in ſecundo iraſcibilis. in tercio contupiſcibilis. primum eſt premium fidri. ſecundum eſt premiū ſpei. terci um eſt premiū taritatis. Sunt tuim quidam ternarij in ſuperiori facie aīuie. quibus ab yuio ſui ꝑ uenit et quieſcit vſqꝫ ad ſumuiū dei. Sunt auttin tria ſubiecta ſcꝫ tres potencie naturales. ſc ratio nalis. cōcupiſcibilis. iraſtibilis. que tanꝙͣ funda menta bonis ſpūalibus ſublternuntur. Sūt etiā tres habitus virtutum theologitarū. ſcꝫ fidei. ſpei caritatis. que a deo gratis ad infermacionē triū viriū predittarum infunduntur ⁊ quibus ipſe po tencie diriguntur. Sunt eciau tres actus qui a p̄ dictis potēcijs mediantibus tribus habitibꝰ ſupͣ dictis ſcꝫ virtutibꝰ theologicis cliciunt̉ ſcꝫ crederi alſtūciendo ſūme veritati propter ſe et ſuꝑ omīa. Dilige̓ complectendo ſūuiam bonitatē prept̉ ſe et ſuper omnia. Sunt tria obiecta que ad tres acto egrediētes a tribus potentijs virtute triuui habituum terminantur Iſta autē obiecta ſunt veritas

intreata. maieltas ſūma. et bonitas immenſa. ita ꝙ ſumiū verum eſt obiettum fidei. ſūmū arduū eſt obiectū ſpei. ſūmū beuum eſt obiectū caritatis. Verū inqͣ ſub rōe veritatis. arduum ſub rōe ardui. bonuꝫ ſub raciant boni. et reſpiciunt het oīa ſtatū et meritum viaterū. Sunt ecrau tria p̄mia ſcꝫ cognicio ſiue intelligencia veritatis infallibil̓. poſſeſſio ſiue perman encia dignitatis inamiſſibi lis. dilectio ſiur complacencia bouitatis infaſtidibilis. et ſit poteſt colligi ex predictis ꝙ in gloria celeſti erit t̓plex p̄miū. ſcꝫ ſubāle. cōſubāle et acci dentale. Subſtanciale ex parte anime cōſiſtit ī di i viſione aperta. dei tentione ſecura. dei dilectione perfecta. et hec eſt prima ſtola. Conſubſtācie le ex parte corporis cōſiſtit in claritate. in impaſſibilitate. in agilitate. et ſubtilitate. et hec eſi ſecūda ſto la. Accidentale confiſtit in tribus aurcolis. que ū̄ ſunt omniuui ſaluandorum. 2 ¶ Explicit dn̄i Gonauenture centilequium opus ꝑntile Iwellis impreſſum. deo grās

IIIAA 1IIE5 IIIIO SAHI. CIBLIOTHER DOSSELDORF

L

C