LAIIDEF. DIID SADI. oιBI. IGTHIEX DuSSE DORF

Etrus brutus art. doct. Epūs Catharen̄: Barnabę celſano.§. P. D. non me fugit te errata corriger̄ mi barnaba: ſi qua ſūt excribētiū uitio imꝑ itorū: diuini oꝑis aduerſꝰ gētiles athanaſii ſcriptoris doctiſſimi: quod iāpridē magna lucubratione& induſtria ex gręco in latinū traduxit omnibus uir quidem ex omni parte bonus: atqꝫ dicēdi peritus. quod laboris mi hi crede: religioni nr̄ę& fidei multum conferet: Eritqꝫ legentibus& curioſis uti le: ac periocundū. Ego. n. qui librum qn̄qꝫ lectitaui mihi non parū emolumēti excepi Quat̄ tibi gratias ago et hēo: quod tuo labor̄ ſtudio atqꝫ opera legi poſſitu perge igitur ut cępiſti:& te hac ſuſcepta prouintia mortalibus gratum redde: quippe qui mores tuos ingenium atqꝫ doctrinā& in primis litterati omnes& ap probant& amplectuntur. Non.n. uereor qui de uirtute benemeriti omnes qͣpri mum te uirum doctiſſimum Codicem perlegiſſe acceperint: eum ſibi peculiare p̄ omnibus habituri ſint. delectabitur profecto ſtudioſiſſimus lr̄aꝝ ꝗ de fide catholi ca bene ſentit: modo ex hoc dialogo: modo ex illo. Ineſt.n. tanta uerboꝝ concini tas: tantaqꝫ dicendi copia cū grauitate conuincta: ut diuinum opus quidem:& in arce poni dignū: qͣi Minerua illa phidię merito dici& affirmari poſſit. Mirabat equidem uir doctiſſime: cum non ignorarem priſcorum nr̄orum per multos co dices& poetarum& oratorum tua emendatione caſtigatos miſſum faceres hoc tantum opus: quod non tantum fugatis nebulis irradiante ſole mundus ubiqꝫ lucet atqꝫ diſcernitur: quantum huiuſmodi ſcriptis& diſceptationibus pro ueri tate tuenda explendeſcit chriſtianus ſenſus:& intellectus humanus. nutritur ue ritas: auget̉ fides: ratioqꝫ ſeruatur: nec non ſingulari quodam& admirabili do cumento ritus nr̄os& inſtitutiones contra hæreticos cęleſte hoc opus& neceſſa rium firmauit& ſtabiliuit. Quæ res non latuit omnibonum doctorem tuum: cu ius beneolentibus floribus atqꝫ doctrina te mirum inmodū perornaſti:& adeo perornaſti: ut te omnes: qui uirtute pręditi ſunt uirum bonum doctum atqꝫ peri tum iudicent: dicāt:& affirment. Nouit ipſe hominū mētes ꝗͣplurimoꝝ ſępi curi oſa quadam cupiditate diuina ꝑconctari:& dubitare aliquando quod certum ē: que res quantum mali hoīnibus interdum afferr̄ poſſit corde uoluntas:& memo ria repetens athanaſii lr̄is grecis ſcriptum in latinum edere animum induxit. nec potuit uir optimus ipſe addere quod optabat: minuere quod uolebat morte correptus: non ſane ut ſcriptoris ſnīam perturbaret: ſed ut quod gręce dulce: la tine dulcius perſonaret. non ne permiſſit hoc deus? uoluit quidem atqꝫ decr̄uit: quando te alterumO)mnibonū iure& merito hęc nr̄a ętas habeat& cōtemplet̉. traduxit ipſe: tu uero corrigis: caſtigas: atqꝫ emendas utriqꝫ debet non parū hu mana hęc mortalitas.& cui plus? alijs relinquamns iudicium. attamen exitus ac ta probat(ut ille ait)& finis non pugna coronar. Neqꝫ te rogo. B̓. expectes ut ali quoꝝ adhortatiōe& aūcte ad hoc perficiendū munus incitatus uidearis: qn̄qui dem incęptum hoc a re perfectum iri tua uirtute bonitate conſtantia& integrita te boni iudicent oēs. Fefellit unꝗͣ neminem probiſſimorum hoīuꝫ optima de te q pinio: quod impn̄tiaꝝ ſi decepti fortaſſe uiderentur: eo grauius ferrent: quo fa cilius fidelius ue hoc ate uiro doctiſſimo fieri poſſe arbitrabant̉. Non hęc ſcribo ut prudentię tuę diffidam: uel quid tibi agendum ſit te fugere dubitem: ſed me ęternus incitat amor: cogitqꝫ fides. Lego& ipſe oratores tuos qn̄qꝫ: lego& pōe tas animi cauſa: cū e cōmuni ſtudio nr̄o iuris pontificii& ſacraꝝ litteraꝝ lectiōe aliquātulum me ſubtraho: quorū doctrina(ut orationis ſuauitatē omittam:& carminum dulci modulatione curentium) tantā prę ſe feret dignitatē:& rationē bene uiuendi: Vt non niſi: quę ingenio atqꝫ cognitione digna ſūt in ipſis inueni ri poſſint. Sed tn̄ nihil cōmodiꝰ ęgritudinibus humanis: nihil animis nr̄is condu cibilius: ꝗ ſctiptis ſāctoꝝ pr̄um incūbere: Ioannis chryſoſtomi: baſilii: athanaſii.

gregorii nazanzeni: ambroſii: hieronymi auguſtini atqꝫ gregorſi:& huiuſmodi oīum: qui de ſacris litteris bn̄meriti extiterūt. Hęc ſunt quę nr̄is angoribus ſola medentur& ſanant. aduerſa non curant. iocunditatē parant: fęlicitatem atqꝫ bea titudinem pollicent̉. Ad hęc igitur incūbe humaniſſime. B. peto ate precario:& preſertim huius nr̄i athanaſii operis copia: ꝑficito omiſſis oībus aliſſ: ut ꝗͣprimū hr̄i poſſit: ne illuſtrata fidei ueritas: quam ſūmus ille opifex hōibus dedit: īcuria tua longius in oculto iacere uideatur. Da hoc muneris tuo petro Ep̄o Chatharē ſi: da uicentinis oībus:& cęteris: qui te uirtute tua diligūt:& obſeruant. Hoc ex pecto hoc cupio hoc uolo: qui ſi me audieris: habebis me profecto in omnibꝰ ſēꝑ iocundum& ęque charū. uale litteratorum decus: Quarto nōas decembres. M. cccclxxxi. in palatio Ep̄ali uicentino. ¶ Barnabas Celſanus: Petro bruto epiſcopo Catharenſi. 5. P. D. Teruditiſſimus quiſque noſtri ſæculi chriſtiano munere fungeret̉: Pe tre brute Epiſcope Thatarenſis: nō tam bene dicendi: qͣ etiā benęuiuē di rationes iniri ſtuderetur. Hinc efficeretur: ut iam florentibus bona rum artium ſtudiis: non deeſſent nobis optimi:& eloquentiſſimi uiri: qui de rebus diuinis pulcherrime:& ornatiſſime ſcriberent. Nā uis ingenii:& co pia dicendi: ut ait fabius: quemadmodū iuncta natura: ſic etiā officio cōpulata eſ ſere deberent. Sed ꝑ deum īmortalem: quotus quiſqꝫ eſt eloquentiæ ſtudioſus: ꝗ non mallit humana ornate dicendo laudare: ꝗͣ uel recte ſcribendo: uel bn̄ ageen do diuina complecti? An deſunt fortaſſe nobis: quæ de deo dici poſſint? de beatiſ ſima uirgine? de myſteriis diuinis? de uniuerſa chriſtiana religione? Quæ tā mul tiplex eſt: tam diues: tam copioſa: ut optimo cuiqꝫ ingenio uberrimā dicendi ma teriā prebere queat. Qua ex re plerique ad optimā frugem peruenirent: ac ſapien tiam cū uera religione cōiungerent: cuiꝰ officiū eſt: docer̄: ut cōculcatis terreſtri bus:& abiectis erroribus ad æterna cęleſtis theſauri premia dirigamur. Quid. n. ad agnitionē dei cōducibilius? quid ad uerā beatitudinē cōſequendam aptius? ꝗd homini chriſtiano magis neceſſariū? ꝗͣ diuinaꝝ rerū cōtemplatio? Nam cū huma na deſpicimus: cognoſcentes ſuꝑa atqꝫ cæleſtia: hęc noſtra: ut exigua:& mortali tati ſubiecta cōtemnimus. Atqui ego ſatis mirari nequeo quid ita cupidi cęteris bonis artibus incūbamus: atqꝫ cuiuſque placitæ diſciplinę ꝯſectemur magiſtros: diuinaꝝ uero rerū libros negligētius euoluamꝰ.& quod mōſtro ſimile eſſe uide tur: nos homines nati ad diuinaꝝ reꝝ cōtemplatione: a ſacris litteris aborreamꝰ: atqꝫ in fabellis:& deliramētis magna tēporis partē conteramus. Hinc fit: ut bona eruditoꝝ ꝑs potiꝰ īter gētiles: ꝗͣ īter chriſtiāos cēſeri mereāt̉. Sed ex oī doctiſſīoꝝ nr̄i tēporis nūero: pace alioꝝ dixerī: duos ego noui uiros ī oī gēer̄ doctrīęemien tiſſimos: eoſdē ēt uita ꝓbatiſſios: ac chriſtiāę r̄ligiōis aſſertores cōſtātiſſimos. Te dico petr̄ brute Ep̄e Cath. oī uirtute& doctrīa p̄ſtātē. alter extitit Omnibōus leōi cēus Pręcęptor meus ſuauiſſius. Omnibōus iꝗ noſtri ſęculi dcꝰ: Ciuitatis uero nr̄ ę fama& gloria. litteraꝝ tam græcaꝝ: ꝗͣ latinaꝝ columen. bonorum moꝝ ſpeci men. ueræ ꝓbitatis exemplū: ut alter ſuę ętatis Socrates merito dici potuerit. Re ligione uero tanta: atqꝫ modeſtia fuit: ut nihil ei defuerit: qd̓ in optimo:& ſanctiſ ſimo uiro requirendū uideatur. Nemini unqͣ detraxit Omnibōus neqꝫ loquēdo: neqꝫ ſcribendo: ꝗͣuis ab ęmulis ſępius fuerit laceſſitus. Tanta deniqꝫ uixit integri tate: ut αμαρτιτοσ dici potuerit. Quātū uero litteris græcis ualuerit(Naꝫ de lati nis teſtes ſūt perpolitę eius orationes:& libri ornatiſſime conſcripti) uel ex hoc intelligi pōt: qd̓ tu ī uenetiis apud Biſſarioneꝫ Cardinālē nicenū græce orationē habuiſſet: tanta facūdia ꝑorauit: ut græcos oēs eloquētia: doctiſſimi uiri iudicio

pręſtitiſſe dictus ſit. eloquentięqꝫ palmā quā ſola gręcia poſſidebat: eum ita ad latinos tranſtuliſſe: ut nihil: aut parū egregię laudis apud gręcos relictū eſſe: di cere non dubitauerit. quēadmodū de Marco ēt Iullio traddūt apolloniū dixiſſe. Sed: ut præterita& quę ſub oculis nō ſūt: miſſa faciamus: ꝯferamus gręcum atha naſiū cū latino: lectitemus utrūqꝫ: tum facile unicuiqꝫ erit uidere: ſi utranqꝫ līguā calluerit: ꝗͣtū ille gręcaꝝ litterarū cognitionis habuerit. in quo tanta dignitas: tā ta ueritas ſeruat̉: tanta uerborum:& ſententiarū concinitas: ut qd̓ eſt in interp̄ te mirum: ubiqꝫ ꝑſpiciat̉ ęquabilitas or̄onis:& grauitas. Nō ita copioſa eſt: ut lu xuriet oratio: neqꝫ ita ſuauis: ut laſciuiat: nec adeo compta: ut affectata cōpoſitio ne fucuta eſſe uideat̉. Quibus uirtutibus atqꝫ cūtextu orationis nihilo ip̄ius atha naſii archetypo inferior apparet: ex quo ītelligi poteſt: quantū uel in ſcriptione latina: uel eruditione gręca ualuerit. Quāobrem nemo uel aptius: uel fideliꝰ: uel etiam elegantius ꝗͣ Omnibonus: poterat traducere diuinū athanaſii opus contra gentilles: quippe ꝗ& chriſtianiſſimus eſſet:& ī utraqꝫ lingua p̄ſtātiſſimus: ut cre diderim deū optimū max. hunc delegiſſe hominē: ꝗ ad īſtitutiōē nr̄am hūc libꝝ poſteris legendum: atqꝫ ediſcendū interpretaretur. Qd̓ aūt me humaniſſime j ſul tā ſuaui epiſtola demulces: tantumqꝫ tribuis: facis ꝗdē amice. ſed uereor ne io abſte potius ex propenſa quadam erga me beuiuolentia dici pleriſqꝫ uideatur: q̄ quod tāto tāti uiri p̄conio dignus exiſtā. Nā qd̓ tātopere me hortaris: petis: īmo iubes: ut ꝑgam hoc ip̄m Athanaſii opus emendare: id ego feci ακρίβεςέρωσ& celerius q ip̄e putabam: ſiue ſuauitate orrationis pellectu: ꝙ iocundiſſimi p̄cep toris mei uiua uox adhuc auribus meis ꝑſonare uideretur: ſiue ꝙ n̄ ignorabā tibi iocunda futura foret nr̄a hęc qualiſcunqꝫ eſſet emendatio. Iam nos tuę mo rem geſſimus uolūtati: lā tibi ſatiſfecimus: At tu:(nā cum tua uenia dicam) ꝗd dormitas? quo ueterno langueſcis? An obliuioni tradidiſti id qd̓ iampridem mihi recipiſti? te editurū ꝓpediē cōtra iudęos opꝰ ꝓphetica ueritate ꝯſcriptū? Quid igi tur in editionē ceſſas? An expectandū tibi ē: ut īueterata exuti peruicatia: ultro ad fidē conuertant̉? Auerſi ſunt penitus: mihi credera uera religiōe. id ip̄e ſatis didi ciſti optime Pæſul: cū eos ꝓximis diebus& ante hac ſępius ī frequētiſſio doctiſſio rū cętu grauiſſis diſputationibꝰ īceſſiſti: liberius ēt mōuiſti: Vellēt uates ſuos au dire rectū ſalutis ſuę tramitē oſtēdētes. Nō eſſe āplius meſſiā expectādū. ſic.n. ie ſū chriſtū hūani generis redēptorē appellāt. ueniſſe iā qui mittēdus erat. Quod tū multis rōnibus. tum per ſuas illas heb domadas: tū uero ꝑ Oſee grauiſſimuꝫ oraculū facile declarabas. Sedebūt inquit filii iſrael ſīne rege: ſie principe: ſine ſa crificio: ſine altari: ſine ſacerdote: Hæc& alia ꝑ multa: quę memoriter enarrabas chriſtianiſſime Pręſul ꝓ officio tuo argute ſimul:& copioſe di ſerebas. Et ne gens impia tibi nimiā ī diſputādo obiiceret ſubtilitatem: ī redarguēdo uehemētiā: in diſ ſerēdo artifitiū(nam iis oībꝰ ꝗͣtū ualeas teſtes ſūt optīi& doctiſſimi uiri: ꝗ hiſce diſputatiōibꝰ īterfuerūt) hebraica uolumīa cū latinis cōferebas: uerba uerbis: ſēſa ſēſibus: non ſine ꝑitiſſio hebraicę linguę interp̄te cōponebas. At illi modo calūniabāt̉: īterdū pręuaricabāt̉. n̄ nūꝗͣ tergiuerſabāt̉. Qd̓ dꝰ ip̄e ꝑ Heſaiā futu rū prędixit. Audite inquit audiētes:& nolite ītelligere. Videte uiſionē.& nolite co gnoſcere excęca cor populi huius:& aures eiꝰ agraua. Tu tn̄. Optime Pręſul a ꝑ ſequēdo iſtos uerpos nō deſiſtes: ut ſi fieri poſſit aliqn̄ ītelligāt: nō corpore ſed mete circūcidi oportere: ſi uolūt ueræ beatitudinis fieri cōſortes. Age igit̉ ſolue roſtratā nauē: ꝑmitte uela uētis: atqꝫ ī iudeoꝝ claſſem ferare: quoꝝ ſubmerſas obrue pupes: aut age diuerſos:& diſiice corpora pōto. ut iudęus apella ſe tādē omni pelle inſtar fabuloſi illius marſye exutū intelligat. uale pręſidiū meum:& iudeoꝝ ſcopule. uicentię quinto cal. ianuarias. M.cccclxxxi. ¶ Finis.

¶ OMNIBONI LEONICENI Rhethoris excellentiſſimi in athanaſiuꝫ ad Paulū Venetum. ii. Summum pontificem pręfatio feliciter Incipit. NMultis ſcripturę locis Beatiſſime pater: dolū qͣi inimicum dei legimus. Sd pręcipue ubi domīus dixit diſperdere oīa labia do loſa. et recte quidem. Nam ſi deus ueritas eſt: Contrariū nihil ma gis habet ꝗͣ falſitatem:& repetentibus ſanctoꝝ uiroꝝ monumen ta ꝑſuaderi facile poteſt aliā uim nullā fuiſſe: quę bellum eccle ſie romanę grauius: aut periculoſius intullerit: Idolatria primū gentes nō tam errore ſeductas: ꝗͣ illecebris ſuis captas aliꝗͣdiu te nuit. Mox ubi ueritas de terra orta ē: et lux d̓ cęlo ꝓſpexit: cum ip̄a per ſe uanitas facile redargueretur: tum uero ineptiis ſuis homines magis ma giſqꝫ erubeſcere incipientes chriſtū dominū quidā ſpę alacres aꝑte ſequebantur Pars mętu ꝑculſi ſentiebant melius: ꝗͣ fatebantur. Nam cęteri graſſabantur ī eos. quia ſuis cupiditatibus impliciti nouę legis ſāctimonia uidere nō poterāt: uel cer te nolebāt. Quippe aduerſantē uoluptatibus ſuis: quas illi magnoꝑe amplexi te nentes: cū aliter non poſſent: ui ac terrore tueri ꝑabant. Donec iā fide confirmati complures ferrū ac tormenta peterent: mortēqꝫ ip̄am pro chriſti noīe contemne rent. Nec uiri ſolū& fœmine. ſed pueri etiā atqꝫ puellę: ut abſe terrorem ī eos qui inferrebāt metuendi magis ꝗͣ metuentes conuerterent.& id quod nouū eſt uicto rię genus cęſi de occidentibus triūpharēt. nā quos uincens ratio. nō flexerāt eo dem mors deuicta frāgebat. Iamqꝫ omnes ꝓpemodū in una eccleſia domīo ac do chriſto dicata coaleſcebāt: cū ſubito hęreſeos dolus exoritur: quo nulla peſtis ꝑ nitioſior dici: aut fingi pōt: qui mentes hoīum ſecuras ip̄as: et prętextu pacis ſecū riores factas circumuenit Si quidē ſe ſe oſtendtat armis noſtris& īſignibus īſtruo tus ut incautos opprimat: nihil minus ꝗͣ bellū expectantes. Dolus enim: ut mihi uidetur: nihil aliud eſt: ꝗͣ falſa miſcere cū ueris: bona cum malis: ut uinū aqua ui tiatum: ut aurū uel argentum ęre confuſum adulteratur: ſic ueritas quotiens ſāc tis uerbis ꝓphanā inſeruntur. Eo euenit ut multis ātea tempeſtatibus ꝑfidus hic hoſtis fidē noſtrā ſuis inſidiis obſitā pēe ad īteritū deduxerit: cū aduerſus rē chri ſtianā filios ꝓpe īnumeros edidrit. Hic Eūonios extulit: Hic Neſtorios. Hic Sāo teos. Hic Marciōes& Manicæos Hic Herodiāos Hic Eutychios Hic Saduchęos arabeſue ꝓtulit: alioſqꝫ multos: quos oīs longum eēt enumerare: Sed nouiſfime dirū nephas arium ꝓgenuit: ſicut in fabulis tellus gigantum indignata cęd mon ſtrum in deos peperiſſe fertur īmanius. Nam alii: tametſi magnas in re chriſtiana calamitateſ fecerunt: eos tamē aliquādo noſtri nominis theoligi uiri ſingulos ſin guli excipientes ꝓfligauere. Nunc uero in unū conuerſi omnes(tantum fallendi arte pollebat) uix tandē ſubigere potuerunt. Et ut alios ōmitta chriſtianæ fidei pugiles: ex noſtris notiſſimi hierōymus et Auguſtius duo: ut ita dicam: hęretico rum ſcopuli. ex gręcis duos item prę cęteris in arianos ſcripſiſſe comꝑio Cyrilū & Athanaſium: quoꝝ Aalter librum edidit: ī quo uir ille omnes eoꝝ ābages euol uere ac refeller̄ ſtudet. Athanaſius autem orator locuplex: diſputator acutuſ. idē ac uehemens ſubdolū& ip̄e Arium multiplicemqꝫ ꝑtentat: ut ip̄ius ad ęgypti& ſibyę epiſcopos ępiſtola indicat: et altera ad Serapionem de ſpiritu ſācto: quatu orqꝫ ſermones. nec nō diuīus ille cum ario dialogus: ubi ex ip̄o dilabente: ac diu multumqꝫ renitente ueritatem extorquet. Hæc Athanaſii contra Arium ſcripta di uinitus: Cumqꝫ his homelias duas: contra gentiles unā: Alterā d̓ humanitate chri ſti magno ſtudio traducēda ſuſcepi: quę nōi tuo Beatiſſime pater dei benignitate traducta deuoueo. Nam ēt ſi tānti uiri characterem exprimere non potui: ut quā tum ille dicendo: tantum ego uertendo cōſequerer: tua tamen lectione Beatiſſime

pater non indigna putaui. Nec abſona quidem ab ea cogitatione: ī qua mens tua tota uerſatur: ut hanc agrege tuo beluam paſtor auertas: quę ceruicibus noſtris iāpridē imminere uidetur. Nā ut illi: de quibus modo dicebam: ſanctiſſimi uiri ne ueritatē inultā deſererēt: extrema oīa pati nō dubitabant: Iniurias: ꝯtumelias: re legationes: exiliū: mortē deniqꝫ ipſam: ſi falſitati aliter obuiam ire nō poterant Sic tu nuper Beatiſſime pater nullū laborē: nullū periculum recuſaſti: ut cōmuni omnium ſaluti cōſuleres: nō lōgitudinē uię: nō locoꝝ aſperitates horruiſti. Om nia uitę ī comoda: pro nihilo habuiſti: ut qui iā tum eccleſię cardo nec ętati nec ualutidini parceres. Sed quod doīnus dixit re ip̄a p̄ſtares. Paſtor bonus animam ſuā ꝓ ouibus ponit O te felicem chriſtiane populus: qui talem: tantumqꝫ patrem ſortitus fueris. O begnignum potius: miſericordēqꝫ deum: qui tēpora noſtra mi ſeratus gregē ſuum paſtori uero demandauerit. lā uero ſpe bona uos eſſe iubeo chriſtiani. Profecto tātum prō titudinis: deus: tātumqꝫ ſtudii minime contēnet. Nam ſi ueter̄s illi patres in dolo inimico dei ex pugnando: qui ut ab initio docui pernicioſus eſt(capit enī improuidos) ut pote ſacris paliatus eloꝗs: ſi ī ābiguo īꝗͣ refellēdo: quod ſub ueri ſpetie latebat: ſācti uiri p̄ſentia ſua tantum ualuere: ut a ueritate romanos ēt imperatores ſtare cumpulerint. Quid ī ꝑiculo ꝓpulſando tam certo: tāqꝫ explorato ſanctiſſimus pater. ꝗtum efficiet? Nō ne conſpectu ip̄o principum. ac regū aīos mouebit ut ſe ad hanc expedictionem accingant tā hone ſtā: tamqꝫ necceſſariam? Sāctoꝝ enim uiroꝝ non uerba ſolum: ſed frons etiam: at qꝫ occuli ui diuinā quandā prę ſe ferunt. Apparebunt igitur maeſtati: tuę Beatiſ ſime pater cū ceteri omnes: cum uero itali duces tā armis ꝗͣ periculo primi. Nam te itale te inquā appelo: quē iſta procella petit: cui minatur exitiū. ꝗd dubitas? ꝗd tergi uerſaris? Te belli necceſſitas ſequitur: ſi eam fugis. Qu expergiſcere tādē: populuſqꝫ prior in bella conuerte. Quod pro fecto facies: ſi bene te: tuorumqꝫ in gēia noui. Neqꝫ enim fortiſſime credo iuſſa aliena pari:& dominos dignabere teu cros: ſic enim ſe appellant: tātūqꝫ ſibi uanitate noīs arrogant: ut romanū Imperi um: ſi deo placet tāꝗͣ debitū repetant: Sed me lamdudū prœmii metas egredi ſen tio: Quare Athanaſio cedam: ut ubi uolueris beatiſſime pater uirū audias precla re cū Ario de chriſti fide certantem: N ſermonibus inquit ubiqꝫ locutiōe clarus ē:& breuis:& ſim plex. Acu tus tamē:& altus& argumētatiōibus oīo uehemēs:& in his tanta inquit ubertas: ut ad mirabilis ſit: Logicis āt methodis nihil tenuiter: nihil Iuue niliter: ut pueri& rudes: ſed philoſophice: ſed magīfice utitur. Scripturarū teſti moniis: ac demoſtratiōibus ad uicendū cōmunitꝰ ē. Et īprimis ſermo ille: ꝗͣ de humanitate uerbi dei haītus ē.& quīqꝫ ī Ariū libroꝝ uolumina. quod ē de oī hęr̄ ſe tropheū: ſed de ariana potiſſimū. Et ſiꝗs theologum Cregoriū:& diuinū baſi lium diceret: ex hoc libro tanꝗͣ fōte quodam aurientes orationis ſuę pulchros il los: ac ꝑlucidos ꝯtra errorē fundere fluuios: nō iret ut arbitror ꝓcul a ſimilitudi ne. Scripta ſūt aūt ab eo īquit:& ī eccleſiaſtem cōmentaria:& ī cantica canticoꝝ: ſic& ī pſalteriū& alibi ī multis: Gr̄a tamen& ornatu uere excellūt ſermones con tra apolinariū& Epiſtolę quotquot ſui ip̄iꝰ exilii excuſationem continēt:

ATHANASII IIBER PRIMVS CONTRA HAERETICOS INCIPIT. Mnia quęcūqꝫ. dn̄s nr̄& Saluator. Ieſus xp̄us fecit& docuit: q̄ admodū Lucas ſcripſit: ad nr̄am ſalutē fecit. Vēit. n. ut Ioānes a it. nō ut mundū iudicaret: ſꝫ ut mūdus per eum ſaluar̄tur: Sed illud ēt ē inter oīa: īquo bonitatē eiꝰ admitemur: qd̓ nec d̓ aduer ſariis noſtris tacuit: Quin ēt ualde p̄dixit: ut ꝯ illa eueniſſēt: mē tē doctrina eius ꝯfirmatā offēderēt. Dicit.n. Surgēt Pſeudo ꝓphe tę: et Pſeudochriſti et dabūt ſigna: et miracula: ut ſeducāt: ſi fieri pōſt ēt electos. Ecce prędixi uobis. Multe ſi ꝗdē:& ſupra hoīem diſcipline: multa beneficia exi ſtūt: quę ab illo ī nobis rępoſita ſūt. Cęleſtis. n. patrie figura ē atqꝫ poteſtas con tra dęmōes. ueꝝ tamē adoptatio. beneficiū maximū atqꝫ ſcriptum ē pr̄is& ip̄ius uerbi cognitio& donū ſpiritus ſācti. Sed mens hominū ī praua ſtudioſius incum bit. Pręterea aduerſarius noſter diabolus tāta nobis inuidēs bona circuit quęrēſ diriꝑe ſemina uerbi: quę īnobis ſūt. ob hoc igitur dominus propios ꝗͣi theſauros diſciplinas ī nobis obſignās pręmonēda dicebat. Videte ne ꝗs uos ſeducat: Multi enī ueniēt in nomīe meo dicētes. ego ſū: et tēpus a ꝓpinquauit: et multos ſeducēt nolite ergo eos ſequi: Donū quddā nobis īgēs dedit filius dei: ne his decipiātur. quę ſi multa ſūt: ſed potius ſiquid abditū ſit: ſpūs ſancti gr̄a diſcernamus. Nam quia totus īuidus ē mūctor malitię: magnuſqꝫ dęmō diabolus tātūmō figēs omni bus īſultat qͣi ſerpēs: qͣi draco: qͣi leo: quęrens quē rapiat: ac deuoret. Et ꝓpterea id quod ip̄e ē diſſimulat quidē: et tetigit. Quod aūt deſideratur. calidus ſimulat: ut imagīe: capiēs ꝓpiis demū uinculis ſeductos obſtrīgat. At ueluti ſi ꝗs alienos liberos abſētibus pentibus caꝑare uellet: īmitatur uultus illoꝝ: et deſiderātes fili os decipit: quos deinde ꝓcul abductos de medio tollit. Eodē mō malus dęmō et obliquus diabolus. cū ip̄e ī cōſpectū uenire nō audeat: hoīes aūt amore uer itatis: duci uideat: imitatur eiuſmōi imagīe: et ſuū ī eos uenenū iniicit ꝗcūqꝫ ip̄m ſecuti fuerint. Sic et Euam decepit: cū loqueret̉ nō ſua ſed uerba di ſimularet: et mētē illoꝝ peruerter̄t. Sic et iob uxorē ſub iecit: quę amorē uiri ſimularet: et ī deū blaſ phemar̄ doceret. ſic hīes doloſus Iudit imaginibus: dū latet: et in ſuā omnes trahit malitię foueā. Cū igitur primū ātiquitꝰ hoīem decepiſſet Adam: et oēs per illum captiuos tenere putaſſet: audax in ſiluit dicens. ut uniuerſuꝫ terraꝝ orbē qͣi nidū manu mea ꝯp̄hēdā:& ꝗͣi oua deſerta tollā. nec ē qui me fugiat: uel ꝯtradicat. Cū uero domīus aduenit et inimicus ꝑiculū fecit hūanę ꝯditionis eius: qui carnem: quā ip̄e geſtabat: deciꝑe non potuit: ex eo iā tēpor̄. ꝗ uniuerſū terrarū orbē ꝯp̄hē dere ꝓfitebatur: ab illo et ꝑ illū illuditur. Et ſuꝑbus ille ſub ꝑuulo tāꝗͣ paſcercu lus ē. Paruulus.n. īfās nunc ſuꝑ aſpidū. ligna manū iaciōs rideret eū: qui decepit ęuā et oēs: ꝗ recte ī dnūꝫ credūt: ꝓterūt eū: qui dixit. Ponā ſedē meā ſuꝑ nubes: aſcēdā: et ero ſimilis altiſſimo. Sic igitur ille cū rubor̄ patitur: uerū tamē ēt ſi de nuo īpudēs figere audet: cognoſcitur īfelix. nunc ēt magis ab his: qui ſignū ī frō te gerūt: et demiſſus auertit̉ atqꝫ cōfuſus. Nā ſi tāꝗͣ ſerpes nūc ēt repit: et ī āgelū lucis trāſfiguratur: nihil tn̄ ſimulatio ꝓdeſt. Dicimus. n. ſi uel āgelus nobis cęli tus extra id: qd̓ accepimus: euāgelizarit: hunc anathema ēe. Q d̓ ſi ſuū itē meda tiū texerit: et ueritatē labiis loꝗ ſimularit: nos tn̄ īcępta eius nō ignorātes dicere poſſumus: quę ip̄i dicta ſunt ſaluator̄. Peccatori āt dixit deus: ut ꝗd tu narras iu ſtificatiōes meas? et nō pulchra laus ī ore peccatoris: ueriutus. n. nec cū ueꝝ dicit fide dignus cēſetur. Et hoc ſcriptura decreuit ip̄ius ī Euā ī padiſo dolū exponēs. Redarguit āt ip̄m dominus primo ꝗm ī mōte: cū thoracis eius ſquāmas diſpulit: et oſtendit ip̄m qualis eēt diabolus: et ꝯuicit nō ēe ſāctoꝝ unū: ſed tentator̄m Sa tanā: cū dixit: uade retro ſatana: Scriptū ē. n. dnūm deū tuū adorabis: et ip̄i ſoli

ſeruies: et cū clamantes de ſepulchris rep̄ſit demonas. Verū eīꝫ erat ꝙ. abeis dice bat̉: Neqꝫ tūc mētiebāt̉: cū dicerēt: ꝗa tu es filiuſ dei.& ſāctus dei: Sed nolebat ꝑ os in mūdū ueritatē ꝓferri: et ꝑ illos potiſſimū: ne hꝰ pretextu ī miſcentes. ꝓpriā malitie uolūtatē hōinibus eam dormetibus inſererent. Propterea nec ip̄e paſſus ē illos: dū talia dicerent. et cū nec nos pati: uelit eos: ꝗ eꝰ mōi ſūt. ꝑ ſe ip̄ꝫ admonuit dicēs. Atrendite a falſis ꝓphetis: ꝗ ueniūt ad uos ī ueſtimētis ouiū: intrinſecus. au tem ſunt lupi rapaces. Per ſāctos at apoſtolos: nolite credere oī ſpiritui. hic enim mos ē operationis aduerſe: Talia ſūt hereſū facinora Nā cū ſuę quiſqꝫ opinionis pr̄em heat diabolū: iam inde ab initio ꝑuerſū et homicidā et mendace factum: et erubeſcat in uiſū eꝰ nomē ꝓferre: ſaluatoris bonū: et ſuꝑ omne nomē ſimulat: et ſcripturaꝝ fermoēs. induitur:& uerba quidē dicit: ſenſū aūt uerū abſcōdit: Suā deinde quam finxit opinionem: quodam qͣi dolo inuoluens: erantiū. et ip̄e homi cida efficitur. Et enim unde Marchioni et Nanichęo fuit: ut euangeliū: et legē ne garent? ex antiguis.n. cognoſcuntur noua: et noua antiquis teſtimoniū dat. Hęc igitur qui negat: ea qomodo fatebūtur: quę ex illis ſunt? Paulus: n: euāgelii fuit apoſtoluꝫ quod in ſcripturis ſanctis ꝑ prophetas eꝰ p̄nūtiatum fuerat: Dn̄s autē ip̄e dicebat. Scrutamini ſcripturas: quoniā ēt ſunt: quę de me teſtimoniū ꝑhibēt: Quomodo igitur fatebuntur dominū: qui ſcripturas nō ꝑ̄ſcrutāt̉? quē.n. moi fes ſcripſit atqꝫ ꝓphetę: hunc diſcipuli inueniſſe dicunt: Quid autē et ſaducans lex qua ꝓphetas nō admittunt? Deus.n. ꝗ legē dedit excitare ip̄e prophetas in le ge profitetur. ut idē dn̄s ſit legis et prophetaꝝ: et qui eoꝝ alterum negat: neget prorſus et alterum: Quid demōſtrum Iudeis teſtamētum uetus: qui dōinum ex eo nō cognouerunt expectatū. Nā fi moſeos ſcripturis. credidiſſēt: dn̄i uerbis cre didiſſent. de me eīꝫ inquit ille ſcripſit. Quid& ſamotheo ſcripturę? qui uerbum dei negat:& uerbi in carne p̄ſentiā: quę ex utraqꝫ ſcriptura ueteri& noua ſignifi cat̉:& on̄dit̉. Quid poſtr̄mo Arianis ſcripture? ꝗd ue ipſas ꝓferūt hoīes: ꝗ crea tū eſſe dicūt: uerbū dei:& creature ſeruiūt: ſicuti gentiles ōmiſſo creator̄ deo? Ho rum. n. quelibet hęreſū ꝓ ſua eꝰqꝫ opinionis impietate nihil cōmune cū ſcriptu ris hēt:& hoc ſciūt& ꝓfeſſores eaꝝ ꝙ uniꝰ cuiſqꝫ opinioni ſcripturę multū: īmo uero oīo diſſentuū. ualēt aūt: quia ſimpliciores decipiunt̉: de ꝗbus imꝓuerbiis ſcriptū eſt. Siplices credūt oī uerbo. Fingunt meditari:& dicer̄ uerba: ſicuti pater eoꝝ diabolus: ut ex uerbis rectā uideant̉ hēre ſētentiā.& miſeros demōſtrū ꝯtra ſcripturas. ſētire ꝑſuadeāt: Quippe ita figens in una quaqꝫ hęreſū diabolus uer ba callide ſubiicit. De hiis. n. dn̄s ait. ſurgēt pſeudochriſti& pſeudo ꝓphetę: ut multos ſeducāt. Diabolus igitur uenit dicēs ꝑ ſingulas hęreſes ego ſū chriſtus:& penes me uerū ē.& ſingulas priuatī& publice mentiri fecit calumniator:& quod mirabile eſt: hęreſos cū oēs de ꝗbꝰ quęqꝫ malis ficta ē ſibi ip̄e diſſentiāt In hoc ſo lo ꝯſentiūt: ꝙ pariter mētiunt̉. Vnū.n. prēm hn̄t ꝗ mēdatiū oībus inſerit. fidelis igit̉:& euāgelii diſcipulꝰ: ꝗ ſpūaliū dicernendaꝝ reꝝ gr̄am hēt: ſuꝑ petrā ędifica uit fidei ſuę domū:& ſtabilis ſtetit hoꝝ fraudis ſecurus ꝑ manēs. Siplex aūt: ut di xi: ꝗ intuo poſitus nō ē is cū uerba tātū ꝯſideret non ēt ſenſū ꝯtēplet̉: īſidiis illoꝝ cōtinuo ſubtrahit̉. ꝑꝑea bonū ē& necceſſariū orare: ut dicernendi ſp̄s donū acci piamꝰ: ut ſecūdū Ioanis admonitionē unuſꝗſqꝫ cognoſcat: quos reſpuere: quos itē admitter̄ debeat: ꝗͣi amicos:& qui eiꝰ dem fidei ſit: De his igitur ſiquis elaborar̄ uelit multa ꝑſcripſerit Multa..n.& uaria per hęreſes īpietas& inſania& arguta ni mis: fallatiū caliditas appar̄bit. Sd quoniā diuina ſcriptura facultatē oīuꝫ uincit id circo ſi qui ſunt qui de his plura cognoſcere uelint: cōſiliū dederi: ut diuinas ſerpituras poſtulēt. ego aūt id ꝙ urgebat oſtēdere ꝓperaui. Quo fit: ut ita potiſ ſūm ſcripſerim. Audiui cū iniſtis regionibus: uerſarer: Frēs.n. uerę:& rectę opi nionis denōtiarunt quoſdā facto grege ex his: ꝗ cū Ario ſētiūt ſcripſiſſe iā de fid̓

& aduos mittere uelle ut ſub ſcribatis: ꝓ ut ip̄i decernūt: imo uero prout eis dia bolus inſpirauit. An aduerſarius exulauit? Et.n. regionū iſtaꝝ epiſcopos iam per turbare incipiūt. Hinc igit̉ ſcriptoꝝ qualitas dep̄hendit̉. Nā qui ita ſcribūt: ut lit teraꝝ ſuaꝝ finis exilio:& alia pena inultet̉: Quid nam eiuſmōi fuerīt hōies? chri ſtianis quidē inimici: diabolo et demonibus eiꝰ in primis amici. Nā pręter ſenten tiam piiſſimi imꝑatoris cōſtātini: qui hūanus eſt: ea iactitāt: quę ipſi uolūt. Idqꝫ multa calliditate faciūt: duaꝝ p̄cipue reꝝ cauſa: ut mihi ꝗdē uidet̉: unius: ꝗa ſub ſcribētibꝰ uobis ab Arii uideātur ignominia deſiſtere: Et ſimul ipſi fallere: qͣi cuꝫ Ario non ſentiāt: Alteriꝰ āt: quia cū hęc ſcribāt uideant̉ itē cęlare factam nic ęę ſynodū: et fidem: quę ibi cōtra hęreſimarianā expoſita eſt. Sed hoc potius mal gnitatē eoꝝ: peruerſitatemqꝫ redarguit: Nā ſi recte credebāt: fide cōtenti fuiſſent: quę nicęę ab uniuerſa totius orbis ſynodo expoſita eſt:& ſi ſe calumniari& aria nos temer̄ dici putabā: nō oportebat ſtuder̄ eos: ut ī mutarēt quę aduerſus Ariū ſcripta ſūt. Nūc āt hoc nō faciūt: ſed ip̄i proſe pugnāt: nō aliter ꝗͣ ſi Arius eſſent. Et.n. uide ꝗͣ non ſit iſtis ueritas curę: ſed ꝓpter arianā hęreſin oīa dicāt:& faciāt. Nam qui ea calumniari audēt: quę bene diffinita ſūt:& diuerſa ab illis ſcribere agrediunt̉: quid aliud faciūt ꝗͣ pr̄es accuſā? hęreſin uero deffendūt: contra quaꝫ illi& fuerūt. et fuiſſe declarati ſūt: Quin& ea: quę nūc ſcribūt: nō ꝙ eis curę ſit ueritas ſcribūt: ut mō dicebā: Sed Iudūt potius:& arte hoc faciūt: ut hōies decipi ant:& dū epiſtolas mittūr: populoꝝ aures eis occupatas teneāt. Ipōꝝ uero accu ſandoꝝ tempus eludūt:& fallētes ꝗͣi non īpie uiuāt: hęreſeos locū heant explicā dę: quę qͣi cancer porrigit̉. Omnia igitur mouēt et faciūt: nec ita quidē ſuis ipfi cōtenti ſūt: Siquidē annuatī ueluti qui teſtamēta ſcribūt conueniētes& ip̄i de fid̓ ſimulāt ſcriber̄: ut hoc etiā magis riſu:& cōfuſione digni ſint: ꝙ ſua nō ab alijs: ſed ab ſe ipſis explēdunt̉. Nā ſi prioribꝰ quę ſcripſere cōfideret: ſecūda ſcribere non quererēt. nec item nūc ſcriberēt: omiſſis illis: quę ſcripſerāt: qui hoc oīo me ditātur: qd̓ denuo ꝑmutēt: uꝫ cū parū tēporis pręterierit:& ip̄i cōſuetudinis occa ſionē ceperit: ut aliquos circūueni āt. tūc. n. de fide potiſſimū ſcribere ſimulāt. cū īſidias faciūt ut ꝗͣadmodū pilatꝰ manus abluit ita& iſti cū ſcribūt eos īterficiāt. ꝗ piēi chriſto uiuūt et tāꝗͣ d̓ fid̓ dliberēt uideāt̉: ut ſepe dixi ꝑuerſitatis accuſatōē effugere. Sed nec faller̄ nec fugere poterūt: Nā dū ſe purgāt ſe ip̄i ſemꝑ accuſāt: & recte quidē neqꝫ.n. his reſpōdēt. qui eos redarguūt. At uero ſibi ut uolūt ip̄i ꝑ ſuadeāt: Vbi nā criminis ſui reus idē& iudex abſoluit̉? hac igit̉ de cauſa ſēꝑ ſcri būt. ſē ꝑ ſua mutātes īcertę fidei. et malignitatis ſūt: et hoc mihi iuſte pati uidētur qui quoniā a ueritate defecerūt et fidē nicęę ꝓbe ſcriptā euertere uolūt: deſidera rūt ſicuti ſcriptū eſt mouere pedes ſuos. Propterea et iſti uelut olim illū defadiga ti ſūt et deficiūt in mutationibꝰ alias alia ſcribētes: modo tēpus eludāt et ſeducen dis hōibꝰ īpugnatores chriſti ꝑmaneāt: ꝗs igit̉ cui uald̓ curę ſit ueritas iſtos diu tius ſuſtinere uoluerit? Quis nō eos ſcribētes merito auerterit? Quis nō eos auda tię ꝯdēnarit: qui cū pauci numero ſit ſua prę omnibꝰ ualere uolūt: et cū ſuos ip̄o rū ꝯſēſus: qui ī angulis fiūt: et ſuſpecti ſūt obtiner̄. uelit orbis terrę ſynodū: quæ ſiplex et pura fuit ſoluere nitunt̉ et quoniā hęreſi defēdūt īpugnatricē chriſti ho mīes ab euſebio ꝓfecti audēt ꝯſultare de fide: Et cū ip̄i tāꝗͣ rei iudicādi ſit Quēad mōꝫ caiphas iudicar̄ conāt̉ et feſtos dies agūt cū ſibi credi uelit ꝗ neſcunt ip̄i qūo credāt. Quis.n. ignorat: ꝙ ꝓpter ariāi furrorē. ſecūdus Pētapolitanꝰ cū antea ſę pe depoſitus fuiſfet ſuſceptus ab his eſt. ſub ornatꝰ uero gregoriꝰ qui nūc ē lao diceę: et leontius eunuchus. et āte hūc ſtephanus et theodorus. heraclęę: Nam et atea a ſacredotio depoſiti poſtea ꝓpter īpietatē uocati ſūt epiſcopi: urſatius et ua les ꝗ. et ab initio ut pote iūiores apud ariū eruditi fuerāt: acatius et parophilꝰ et narciſſus ī omne nephas p̄cipites: hi ꝗdē et ī magna ſynodo q̄ apud ſardicē facta

eſt depoſiti fuerant: Euſtachius qui nūc ē ſebaſteę et eudoxius et baſilius patro ni impietiſ huc prouenerunt: Nā de lunioribus cecropo qui et auxentius dicitur et epicteto hypocrita ſuper uacaneum. eſt dicere: cum apud omnes conſtet quo modo qua occaſiōe. ꝗbus ue inimicis ſubornati ſūt et iſti ut ī circūuētoſ rectę fi de epiſcopos calūnias ꝯminiſcerētur: Nā et hi cū de octaginta celis eſſēt nec apo pulis cognoſcerent̉. nihilominus ob īpietatē ſibi ip̄is. epiſcopi nomē uēdicarūt: Ob eā rem igitur& gregoriū quendā ex cappadotia mercede conductum ad uoſ mittere uolunt. Sed de hoc ſermo nullus: dico aūt in regionibus iſtis: cū ip̄e nec oīo ꝗdem chriſtianus ſit: ſed potius idolatriā ſequat̉:& carnificinā exerceat. Pro pterea hūc qui eiꝰ modi eſſet aſſumpſerunt: ut iniuriā facere rape occidere poſſit. Hęc.n. magis exercuit nec oīo nouit quę chriſtianę fidei ꝓpria ſunt. Hęc igitur illi ꝯtra ueritatē machinantur: Sed eoꝝ ſētētia patebit oībus tamet ſi elabi milies tāꝗͣ āguillę conēt̉:&falere ꝙ chriſti impugnatores ſint. Propterea obſecro uos nemo ueſtrū decipiatur nemo abripiat̉. Sed omnes potius qͣi Iudaica impietas in chriſti fidem inſurgat inherete domino& fidē quiſqꝫ tenentes apatribus traditā quā& nicęę ſcripta ꝯcilium memorię mandarunt. nolite hos ſuſtinere ꝗ res no uas in eā molliunt̉. Iā& ſi de ſcripturis dictiones excripſerint nolite ſuſtiner̄ ſcri bentes ēt ſi rectę fidei uerba enūtiauerint nec ſic ꝗdem loquentes audite. non.n. recta intelligentia loquunt̉. ſed tāꝗͣ paliati ariana intrinſecus ſapiunt: nō aliter q̄ hęreſum princeps diabolus: Nā& ille ſecūdū ſcripturas loquebatur ſed tn̄ rep̄ſ ſus ē a ſaluatore: Si.n. quę dicebat. ea ēt ſenſiſſet nō excidiſſet ē cęlis: Nūc aūt ſen tentia p̄cipitatus uerbis ſimulat ueterator. Sępe ēt per gētilē uerboꝝ oſtētationē & eiuſmodi argutias maliuolus decipere tētat Nāſi ab orthodoxis ſcriberēt̉ qua lia fuerunt a magno& uere pio maximo gallię. epiſcopo uel ſucceſſore eius uel a philogonio& euſtachio epiſcopis orientis uel a Iulio& liberio romę uel acyari co miſiae uel apoſto& ariſtaeo grętię epiſcopis uel a ſylueſtro& ꝓtogene datię uel a Leontio& eupſychio capadotię epiſcopis uel ēt aliano africę. uel euſtorgio italię. uel capitone ſcilię. uel machario ieruſalē. uel alexandro ꝯſtātinopolis uel a pederotę heradię uel a magnis Baſilio& meletio& lōgiano& ꝗ cū ip̄is fuerūt ex armenia et ponce uel a leppo et amphione ex cilitia. uel a Iacobo et qui cū eo fuerūt ex ineſopotania uel a nr̄o felici alexandro. et ꝗ cū ip̄is ſenſerūt nihil in his quę ſcribunt̉ ſuſpicari licuiſſet: Mos.n. apoſtolicoꝝ uiroꝝ purus eſt et ſimplex Cū uero ab his ſcribantur ꝗ gr̄am inierūt ut hęreſi ſuffragarēt̉ et iuxſta diuinū ꝓ uerbiū: Sermones impioꝝ doloſi ſit et os impiorum mala reſpondeat: et Impū dolos gubernēt. Vigilare fratres oportet: ut ait dominus: ac ſobrios? eſſe: nequa ſit ex oſtentatione uerboꝝ: et caliditate deceptio: cū nomīe aliquis ueniat dicēs. et ego chriſtum prophiteor: et paulo poſt antichriſtus agnoſcatur. Antichriſti autē ſunt hi: quotquot uos propterea. Arii furorē aderunt. Quid.n. deſideratur a nobis: ut aliunde nos aliquis adueniat: uel quo nam indigent eccleſię: quę in egypto: quę in libia: qͣqꝫ in alexandria ſunt? ut ꝓ lignis et oneribus epiſcopatum negotiantes occupent eccleſias: q̄ nihil ad eos ꝑtinet? Quis nō uidet? ꝗs nō clare ī tuetur? ꝙ hęc oīa faciūt ꝓpter īpietatis ꝯſpirationē. Qua ꝑꝑ etiā ſi ſe ſtupidos fe cerit: ſi apliorē ſibi fibriā ꝗͣ phariſęi circūdederit:& ea ſibi ip̄i īflatiōibꝰ dilataue rint: et ſonum uocis elabor auerīt: eis credi nō debet. Nō. n. dicer̄: ſed ſentire: et cū pietate uiuer̄ fidelem cōſtituit. ꝓpterea ſaducęi: et hęrodiā: tamet ſi legē in labiis haberent. confuſi aſaluatore ſunt audientes. Erratis neſcientes ſcripturas: et uir tutem dei. et oibus planum eſt. repręhenſos eſſe illos: ꝗͣuis legem loqui uideren tur: quia mente hęretici erant. et impugnatores dei. qui cum talia dicerent: alios fallebant dominum uero: qui homo erat: fallere non poterant. Verbū caro fac tū erat qui cogitationes hoīū nouerat: qd̓ inanes ſunt. Sic.n. et Iudeos inſidiātes

arguebat dicens. Si deus pr̄ ueſter eſſet. amaretis me utiqꝫ. ego. n. a pr̄e exiui:& ad uos uenio. Sic mihi nūc etiā tacere uidet̉. occultant enim: quę ſentiunt. idcirc co ad ſcribendum de ſcripturis uerba mutuant̉: ut in ip̄is fallentes ad perueſita tem ſuā ignorantes deducant: Sed uidete nonquid ita res hēat. Si. n. cum nihil ſu biectū ſit de fide ſcribunt. ſuperfluus eſt conatus:& noxius: quia cū nulla ip̄is quęſtio fiat alterrandi occaſionē amplectūtur: qui ſimplicia fratrū corda pertur bent.& ea ſeminent q̄ ip̄is nec in mentē quidem unꝗͣ uenerunt. Quod ſi arianam hęreſin purgantes ſcriber̄ cōant̉: oportebat malaꝝ plātaꝝ ſemina prius deſtrue re.& eos: ꝗ femīa p̄buerunt: ſigilare:& ita quę contra illos ſunt recte ſcribere uel aꝑte ariana defendere: ut nō clam: ſed palam chriſti impugnatores ꝓhiberent̉. & eos fugerent omnes tanꝗͣ a facie ſerpentis. Nunc uero& illa occultant:& de alijs ſe ſcribere ſimulant. ac ueluti meditꝰ ad ſautiū uocatus: Et ęgrū ſi adueniēs de uulneribus nihil dicet̉: d̓ ītegris uero membris diſputaret: multę damnaret̉ uecordię: cū de his taceret quoꝝ gr̄a ueniſſet: de his aūt diſputaret: ꝗͣ nihil ip̄ius uſū requirerent. eodēmō etiſti: quę ad hęreſin eoꝝ ꝑtinēt omittūt: quę uero alie na ſunt: ſcribere conantur: Oportebit autem ſi quid fidei curā agerent:& chri ſtum amarent: prius maledicta aduerſus cum uerba deſtruere.& ita pro illis ſana loqui& ſcribere uerba. hoc uero neqꝫ ip̄i faciunt: neqꝫ alios facte permittunt: uel ignorantes uel arte caliditatis utentes. quod ignorantes hoc patiunt̉. temeritatis recte acuſarentur: cum ea quę neſciūt affirment. Si uero ſcientes: diſſimulant: ma ior in eos aīaduerſio foret: quicū de ſuis rebus cōſulunt: nihil alienum inquirūt cum de chriſti nr̄i fide ſcribunt Iudunt& omnia potiuſꝗͣ uera loquunt̉: et ea cę lant: in quibus heręſeos accuſantur:& ſcripturaꝝ uerba pronuntiant. hęc aūt ē ueritatis nō obſcura ſubdictio& res totius in iuſtitiæ plena. nec dubito quin pie tas ur̄a ex his ꝓbe conſpicere poſſit: Nemo qui de adulterio accuſatur: de furto reſpondet: Nec qui cędis actorem perſequitur: reos ſuſtinet: qui ſe purgātes dicant nunꝗͣ ab iurauimus. ſed depoſitum ſeruauimus. Ludificare hoc eſt potiꝰ ꝗͣ cremon ſoluere& ueritatem oſtenderę. Cędes..n. quid habet cum depoſito cō mune? uel cū adulterio furtum? Vitia enim ex eadem mente ꝓdeuntia tamet ſi in uicem connexa ſint: attamē qd̓ adſoluēdū attinet crimen: nihil interſe ſocietatis habent. Achar itaqꝫ: ut in ieſu filio nabe ſcriptū eſt: furti accuſatus nō beniuolē tiam in belicis rebus ꝓferens deprecabat̉: ſed furti conuictus lapidibus undiqꝫ o brutus eſt.& Saul negligentię& iniquitatis reus nihil profecit: dum alia excuſa ret: Neqꝫ.n. purgatio: quę in aliis criminibus fit aliorum ſolutionē operat̉. Qua re: ſi legitime omnia& iuſte fieri oportet conſentaneum eſt: de quibus quiſqꝫ ac cuſat̉: de his etiam excuſationē facere:& uel oſtendere non factum: uel fateri ſi i darguat̉:& eadem poſthac non admiſurum: neqꝫ facturū: quę fecerit& admiſe rit. Q d̓ ſi non fateat̉: ſed ſimulans alia ꝓ aliis dicat. planum eſt nō recte feciſſe illum: ſed ipſum ſibi iniquitatis conſciū eſſe: Quanꝗͣ quid opus eſt lūgioribus uerbis? Quādo quidē ip̄i iſti hęreſeos arianę accuſatores ſūt. Nā ſi dicer̄ n̄ audēt ſed potius occultant quę illoꝝ ſunt uerba blaſphemię: cognoſere uident̉ hanc hęreſin a ueritate abſonam& alienā eſſe. Quare cum occultent ip̄i ac dicere uer tanur: necceſſe eſt reuellare nos impietatis uellimen: atqꝫ hęreſin patefac ere: cū ea nouerimus: quę tūc ariani dicebāt:& quomō ab eccleſia eiecti ſint:& ſacęrdo tio priuati. ueniā. tn̄ petimus primū: ſi qua uerba: ꝓnuntiabimus ab horentea. Neqꝫ.n. quod ꝓbamus: loquimur: Sed hereticos reprehēdimus: Igitur Alexādei felix epiſcopus ab eccleſia Arium eiecit: qui hec dicebat deus nōſeper pater: non ſemper fuit filius. ſꝫ cum omnia ſint exnihilo:& filius dei ex nihilo eſt:& cū om nes res creaturę ſint: et ip̄e cr̄atura eſt atqꝫ factura et cū omnia prius non eiſent: ſed poſtea facta ſint: ſint aliquando cum et ipſum dei uerbum non erat: et nō erat

antequam genitum eſſet Sed habet exiſtendi principium. tunc n. fuit. quando ip ſum deus fabricare uoluit: unum enī ex omnibus opus eſt.& ipſe filius: cum etiā natura mutabilis ſit. libero autem ipſius arbitrio bonus manere uoluit: uerū ta men ubi uult mutari poteſt:& ipſe: ſicut& omnia. Nam propterea deus qui bo num ipſum fore prouidebat preueniēs hanc ei gloriam dedit quam& poſtea ex uirtute habuit: ut ex operibus ſuis: que deus prenouerat: nunc ipſe talis exiſtat Ergo nec chriſtum quidem deum uerum eſſe dicunt. Sed ipſe uelut omnes ali ꝑ ticipacione deus dicitur: Adiitiunt uero& illud: non impatre ipſum eſſe natura nec ſempiternum eius uerbum. Sed ſuam in patre ſapientiam ſempiternam eſſe: inqua etiam hoc uerbum fecit. At uero hunc ipſum dominum per opinionē dici uerbum. Ex his quę rationabilia ſunt.& iuxta opinionem dici ſapientiā ꝑꝑea q̄ ſapienter fiunt. quia uidelicet inquiunt cum extrema& aliena ſint a patre omnia per ſubſtantiam: ita& ipſe a ſubſtantia patris externus& alienus eſt. per omnia uero eoꝝ: quę genita ſunt:& creata: pręcipuus eſt& unus: Creatura enim& fac tura eſt& opus. Rurſumqꝫ aiunt: non nos propter illum creauit: ſed propter nos illum. Erat enim inquit unus deus nec erat cum ipſo uerbum: Deinde cum nos fabricare uellet: hunc fecit.& poſtꝗͣ factus eſt uerbum ipſum nominauit:& filiū:& ſapientiam. ut nos per ipſum fabricaret. Et cum prius non eſſet ſicuti om hia: uoluntate dei factus eſt. Non enim uerbum patris eſt propriū& naturaliter genitum. ſed& ipſe gratia factus eſt: Deus enim cum eſſet: filium: qui non erat: conſilio fecit: inquo& omnia fecit:& fabricauit& creauit et fieri uelint: dicunt ehim et illud chriſtum naturalem non eſſe ueramqꝫ dei uertutem: ſed ut locuſta uirtus dicitur et bruchus: ita et ipſe patris uirtus dicitur: Ad hęc patrem dicebat filio inuiſibilem eſſe: et filium nec uidere nec cognoſcere perfecte ac plene patrē nam qui exiſtendi principium habet: eum: qui ſine principio eſt: uidere non po teſt: Sed et hoc etiam: quod cogōſcit et uidet ſuis proportionabiliter mēſuris no uit ac uidet: ſicut et nos ſecundum propriam dei uirtutem cognoſcimus ac uide mus: Addebat autem et illud: quia non modo patrem non plene cognoſcit: ſed nec ſuam quidem ipſius eſſentiam nouit. Hęc et eiuſmodi arius cum diceret pro nuntiatus eſt hęreticus: ego autem uel ſcribens modo conqueror metam dū ea cogito: quę iſte uolebat: et impietatis ſenſū ītelligo. Nam et in ſynodo nicęę qui conuenerant omnes undiqꝫ epiſcopi: aures ſuper his continebant: et propterea. hanc hęreſin ad unum omnes condemnarunt: et anathema fecerunt cum eam di cerent ab eccleſiaſtica fide alienam: et extremam eſſe: neqꝫ ad id necceſſitas iudi cantes cogebat: ſed ueritatem omnes ſpiritos uindicabant: hoc autem iuſte et re cte fecerunt. Impietas enim ex his introducitur Quin immo extra ſcripturas iu daiſmus. cui proxime eſt gentilitas ſubſequens: quo fit: ut qui hęc ſentiat iam nō chriſtianus uocetur: hęc enim omnia ſcripturis aduerſantur. Ioannes quidem in principio inquit erat uerbum iſti autem dicunt non erat: ante quam genitus eſſet Et rurſus ipſe ſcribit et ſumus in uero filio eius leſu chriſto hic eſt uerus deus et uita ęterna. Iſti uero quę nam repugnantes dicunt: non eſſe chriſtum uerum deū ſed et ipſum ſecuti cętoros deum participationi uocari: et Apoſtolus quid genti les accuſat ꝙ creaturam uenerantur dicens: Creaturę ſeruiuerunt extra creatorē deum: iſti cum dominum dicant creaturam eſſe et ipſi: tanquam creatur ſeruiant Quid agentilibus differunt? Quomodo enim ſi hoc ſentiunt non contra eos eſt lectio: et ita ipſos beatus paulus accuſat: et dominus quidem dicit: Ego et pa ter unum ſumus:& ꝗ me uidet: uidet& patrē:& qui ab eo miſſus erat: ut p̄dica

ret apoſtolꝰ ſcribit. qui cū ſit ſplēdor glorię& imago ſubſtantię eius: iſti audent diuidere:& ab eſſētia& ſēpiternitate: pris alienū dicere:& mutabilē introducere ſacrelegi: qui non uident cū iſta dicunt: ꝙ eū am non unum cum parre faciunt: ſed creaturis connumerant: Quis non uidet in ſeparabilē eſſe a luce ſplendorem? & ſuū ipſius cū ea ſemper naturaliter ꝯſiſtere: nec poſt illam genitū eſſe? Deinde cum pater dicat: hic eſt filius meus dilectus:& ſcripturę dicāt hūc eſſe patris uer bum in quo et cęli firmati ſūt:& omnino per ipſum facta ſunt oīa. Iſti cum ina nium opinionum inuentores ſint et cōmentores aliud uerbum: et aliam ſapien tiam patris eſſe introducunt. hūc uero per opinionē ex his: quę rationabilia ſūt uerbū. et ſapientiam uocari qui non uident abſurditatē rei: Nam ſi ex nobis per opinionem uerbum: et ſapientia dicitur. quid ipſe ſit dicere nō poſſunt Si.n. quę de ip̄o ſcripturę dicunt ea iſti eſſe non uolunt: plane ip̄m nec eſſe quidem uolunt ſacrilegi: et ſcripturis aduerſi: hoc fideles ab ip̄a paterna uoce et ab angelis qui eum adorauit: et aſanctis: qui de ipſo ſcripſerunt: diſcere poſſunt. Iſti quia mentē puram non habēt nec diuinos poſſunt theologos qꝫ uiros audire: uel adęmoni bus ip̄is: quorum ſimiles ſunt: diſcere poſſunt quia nō quaſi de multis clamabāt Sed hunc ſolum noſcentes dicebāt: Tu es ſanctus dei& filius dei: Nam& is qui hęreſim ſummiſtrat eis cum ipſum tentaret in monte non dicebat: ſi et tu es fili dei: tanꝗͣ eſſent et alij: ſed ſi tu es filius dei tanꝗͣ ſolus eſſet ip̄e. Sed mirabiles iſti quemadmodū gentiles ab unius dei intelligentia Lapſi in deoꝝ multitudinem ꝑ uenerunt: ita et ip̄i cum uerbum patris unum eſſe non crederent: in multoꝝ opi nionem ceciderunt: et uerbum negant: qui uere uerus eſt deus: Iam uero et crea turam ipſum cogitare auſi ſunt: Quę audatia ꝗetę ſit impietatis plēa nō uidēt. Nam ſi creatura eſt quonāmō ip̄e creaturaꝝ eſt opifex: uel quonāmō filius ip̄e et ſapientia et uerbum. Verbum enim non creature: ſed gigitur et creatura non fili us: ſed quod factum. Et ſi creaturę per ip̄m facte ſunt: Creatura aūt ē et ip̄e. per quem igitur factus eſt et ipſe? Necceſſe eſt enim quę fuint per aliqueꝫ fieri: ſicut et facta ſunt per uerbum quia ipſe factura nō eſt: ſed uęrbum patris. Et rurſus: ſi alia eſt. in patre ſapientia pręter dominum: Sapīa iā in ſapientia facta eſt: Si aūt ſapīa. ē uerbū dei: uerbū eſſe īuerbo factū. Et ſi uerbum dei eſt filius eſſet filiꝰ in filio factus: Quomō igitur dominus dicebat: ego in patre et pater in me? Si alter eſt in patre in quo et ip̄e dominus factus eſt? Quomō aūt Ioannes omiſſo illo de hoc narrat dicens oīa per ipſum facta ſunt: et ſine ip̄o factum eſt nihil: Quod oīa uoluntate facta per ipſum facta ſunt: quomō ipſeunus eſt ex his quę facta ſunt Et cum apoſtolus dicat: propter quem oīa: et ꝑ quem omnia: quo nā modo iſti dicūt: nō nos propter ipſum. ſed ille propter nos factus eſt? oportebat enim euꝫ ſi quidem ita eſſet dicere propter quos factum eſt uerbum: nūc uero non hoc di cens ſed propter quem omnia: et per quem omnia hos hęreticos et calūniatores oſtendit: pręterea ſi uerbum aliud in deo eſſe confidunt: quoniam apertas nō ha bēt ex ſcripturis demonſtrationes: ipſius ſaltem opus oſtendant: ſi patris opera ſine uerbo facta ſunt: ut opinionis ſuę aliquem prętextum obtineant. Veri .n. uerbi oꝑa oībꝰ māifeſta ſūt: ut ex his ip̄m ꝑ ſimilitudinē cognoſci poſit. Vt e nim cum creaturam uidemus: deum cogitamus qui: creauit eam: ita cum cer nimus in his: quę facta ſunt. nihil temerarium eſſe: ſed ordine. ac prouiden tia moueri et manere omnia: deum eſſe aīaduertimus: qui rebus omnibus pręſit et imperet: Hoc etiam diuinę ſcripture teſtantur dicentes: ipſum qꝫ eſſe dei uerbum et per ipſum facta eſſe oīa et ſine ipſo factū eēe nihil. Illiꝰ ue ro qͥquo iſte loquūt̉ nec dictū nec factū ullū demōſtrat̉ ab eis: et.n. ꝯ pater ipſe

dicat: hic eſt filius meus dilectus alterum non eſſe preter ipſum ſignificat. Nō ne igitur& in hoc manichęis admirabiles iſti conueniunt: Nam& illi bonum deum nomine tenus tantum modo appellant& opus eius neqꝫ uiſibile neqꝫ īuiſibile on̄ dere poſſunt: uerum autem& qui uere eſt deus factorem cęli& terrę& omnium inuiſibilium negantes omnino ſunt uaniloqui: hec mihi ſentire uidētur& iſti ma leſani: Quippe qui ueri& unius uere in patre uerbi opera uident:& hunc quidē negant: aliuduero ſibi ipſi cōminifcentes uerbum nec ex operibus nec ex auditu oſtendere poſſunt. niſi forte deum arbitrantur compoſitum uelud homineme loquatur& uariet. uerba priora& rurſū ita cogitet ſophiſmata fingens: hęc ip ſi cum dicunt. in contradictionem exciderunt: Nam ſe habet uerba ſuper inciden tia hunc hominen putant. ſe ex ipſo ꝑlata deinde euauiſcunt: maioris ſunt impie tatis: Nam perfecta ex eo qui eſt reſoluunt in nihilum Si enim ipſum omnino ge nerare arbitrantrur: melius eſt& pium magis dicere unius eſte uerbi genitorem deum qui eſt plenitudo diuinatis eius inquo theſauri totius cognitionis recundi ti ſunt:& hunc eſſe& tū ſuo ipſius patre ſimul eſſe per quem& omnia facta ſūt Nec deum putare patrem multorum qui nuſquam appareant: quo fit ut eum fin gant compoſitum hominem quaſi paſſibilem qui natura ſimplex eſt: Pręterea cū apoſtolꝰ dicerat Chriſtꝰ dei uirtus et dei ſapīa Iſti multas uirtutes& eū his hūc & unum conumerant:& quod peius eſt.& cum loquſtę comꝑant alijſqꝫ mutis animalibus quæ ad punicionem per ipſum mittuntur. Deinde cum dominus di cat nemo cognoſcit patrem niſi filius.& rurſus nemo patrem uidit niſi qui a pa tre eſt quomodo non ſunt iſti uere impugnatores dei qui dicūt nec uideri perfec te neqꝫ cognoſci a filio patrem: Nam ſi dominus dicit quemadmodum cognoſcit me pater. Ita& ego cognoſco patrem: ſed non ex patre cognoſcit pater filiū: qd̓ nugari non deſinunt ꝙ ex patre& non plene cognoſcit filius patrem: ad hęc ſi principium eſſendi filius habet a patre principiumqꝫ habent eſſendi oīa. Quid cu ius primum fuerit dicant ipſi: ſed nec habent quid dicant: nec uerbi tale principi um oſtendere poſſunt iniqui Nam patris uerus eſt& ſempiternus eius genitus& in principio erat uerbum& uerbum erat apud deum.& deus erat uerbum: ꝙ au tem dicunt ipſi neſcire filium ſuam ipſius ſubſtantiam ſuperuacaneum ē reſpō dere. niſi tantum damnare illos inſanię: ſi ſe ipſum non nouit filius qui oībus pa tris& ſui ipſius cognitionem prębet?& eos repręhendit quiſe ipſos nō agnoſcūt ſed ſcriptum eſt in quiunt: Dominus creauit me ab initio uiarum ſuarum: ſtulti & monte capti: Seruus etiam in ſcripturis dictus eſt. ut ācillę filius et agnus et o uis:& ꝙ fatigatus eſt& ſitiuit& pulſatus eſt.& paſſus ſed res occaſionem hēt & cauſam facilem: In promdtu ſūt hęc item ex ſcripturis ſignificata: quoniā ho mo& filius hominis factus eſt ſerui formam aſſumens: quę fuit humana caro: Verbum enim in quit caro factum eſt: Quod ſi homo factus eſt: nullos oportet ſuper eiuſmodi uocibus ſcandalizari fieri plaſmari fatigari pati mori ex mortu us ſuſcitari: Ac ueluti cum uerbum ſit& ſapīa patris omnia quæ ſunt patris hēt ſempiternum īimutabilē per omnia& in omnibus ſimilem non prius& poſteri us: ſed una eſſe cum patre Et formam diuinitatis: ipſum eſſe& opificem& haud ꝗͣꝗͣ creari: quippe qui patris per ſubſtantiam ſimilis creabilis eſſe non poteſt ſed creator ut ipſe dixit: pater meus ad perfectionem operatur:& ego operor. pari ratione cum homo factus ſit& carnem geſtauerit: necceſſario creari dicitur& fieri& omnia quę carnis ſunt propria. quamquam iſti quaſi caupones iudaici uinum aqua permiſceant: ſubmittentes uerbum& diuinitatem eiusᵉ. quem co gitationibus ſubiciunt rerum quę factę ſunt. Iccirco enim conuenienter& iuſte patres grauiter tulerunt& impiſſimam hęreſim hanc anathęma fece runt: Eam iſti ut quę fabili reprehendi poteſt:& undiqꝫ in

ualida eſt trepidi occultant: Nos et.n. breuia hęc pro eoꝝ peruerſitate cunſcripſi mus Siquis at uoluerit rep̄henſione aduerſus eos uti latiore īueniet hāc hęreſim nō ꝓcul eſſe a gētilibꝰ et hęreſum oīum extremā ac fęcē exiſter: Si ꝗdē ille uel cir ca corpꝰ errāt uel circa dn̄i īcarnatiōeꝫ: alię aliter mētiētes uel ſecundū iudęos n̄ ueniſſe omnio dominū putātes decipiunt̉: Hec āt ſola in ipſā diuinitatem præ ſumpſit dicens nec oīo eſſe uerbū nec deum eſſe patrem: hinc non irrationabili ter quiſpiam diceret pſalmū illum aduerſus illos ſcriptū eſſe: Dixit inſapiens in corde ſuo non eſt deus. corrupti ſūt.& abominabiles facti ſūt in meditatiōibus. ſuis. Sed ualemus inquiunt: et poſſumus argutiis hęr̄ ſin tueri: Melior autē eſſet eoꝝ purgatio. quādo hęc n̄ arte ulla neqꝫ gentiliū cauiilatiōibꝰ dfendi poteſt: ſꝫ ſimplici fide. Quod ſi ea confidūt atqꝫ cognoſcūt eccleſiaſticam eſſe dicant aꝑte ſententiam. Nemo.n. accendēs lucernam ponit ſub medio ſed ſuper candelabrū ut omnibꝰ luceat ingredientibꝰ. Ergo ſi et iſti defēdere poſſūt ſcribāt quę ſupra dicta ſūt et hęreſin primū in lucerna demonſtrant: Et beatiſſimū epiſcopum alex ādrum palam criminentur: qd̓ ī iuſte arium eiecerit: qui talia dicebat.& rep̄hen dant nicęę ſynodum: ꝙ pro impietate cōmentata eſt: et ſcripſit impiā fidē. ſed n̄ facient. probe noui: quod nō uſqꝫ ado ignorāt quam ip̄i finxere malitiam. et pre terea ſeminare contēdūt: Quin ēt ualde cognoſcūt: Quod ēt ſi ab initio ſimpli ces noua fraude ſubduxerint: Statin tamen cogitatio ſua tāꝗͣ lumen impiorū ex tinguitur:& ip̄i tāꝗͣ inimici ueritatis ubiqꝫ notatur. Quippe qui ſtulte omnia fa ciunt:& ꝗͣi ſtulti omnia loqunt̉. hoc unū ac qui ſęculi ſūt filii prudenter agētes ſubmedio lucernam ſuā abſcūdunt: ut apparere exiſtimet̉: ne ſi aꝑꝑuerit depre henſa extinguatur. Nam et ip̄e arius cum princeps eſſet hęreſeos. euſebii uero ſo tius prę ſtudio: euſebianoꝝ ad cōſtātinum auguſtū uocatus et requiſitus ut fidē ſuam ī ſcriptiſ diceret: Scripſit quidem uerſutus: ꝓprię uerba īpietatis ocultans tanꝗͣ diabolus: et ip̄e ſcripturaꝝ uerba ſimplitia. et ut ſūt ſcripta diſſimulans: De inde cū beatus conſtantinus diceret: ſi nihil pręterea aliud hes ī mente tua. teſtē da ueritatem: ulciſcit̉.n. dn̄s peierantem: Iurauit miſer nihil hēre ſe nec aliquid pixter ꝗͣ quę ſcripta eſſent dixiſſe unꝗͣ aut ſenſſiſe: et continuo egrediens qͣi iam pœnā daret lapſus ē ī p̄ceps. et medius crepuit: Omnibus quidē hēibus cōmunis uitę finis mors eſt: neqꝫ oportet īſoleſcere quenꝗͣ tam etiā ſi inimicus fuerit qui mortuus eſt. Cū incertum ſit an et ſibi hoc idem ad ueſꝑam uſqꝫ cōtīgat: Sꝫ finis arii quia nō temere fuit ꝓpterea nō īdignus eſt memoratu: Illum. et.n. in eccleſiā cūfebiani ītroducere minabantur. Alexander conſtantinopolis epiſcopus contra dicebat: Arius ui confidebat. et minis euſebii: erat aūt ſabbatū et expectabat po ſtera die conduci: magnū igitur certamē erat: illi minabantur. alexander erabat: Sed dn̄s iudex factus contra nocentes diſceptauit: nundum.n. ſol occiderat et cū ad locum necceſſario tractus eſſet: illic cecidit. et utraqꝫ re continuo ſocietate ui delicet: et uita priuatus eſt. Et beatus quidem conſtantinus ſtatin audiens admi ratus eſt: cum uideret hunc probatum eſſe peruirum: hoc autem planum omni bus factum eſt: nam euſebianorum fractę ſunt nimę: et ſpes arii facta eſt inanis: Illud etiam patuit arianam inſaniam a domino factam eſſe prophanam: et hic et in eccleſia q̄ in cęlis eſt prima parens: quis non merito igitur ſtupeat? ubi hos g tender̄ uiderit quos dominus condēnauit: et hęreſin tueri quan dominus ꝓpha nam oſtendit: cum principem eius ingrędi eccleſiā prohibuit. nec uereri eos ꝗd ſcriptum eſt. ſed ea conari quę fieri non poſſunt: Et enim que deus ſanctus con ſuluit quis reſcindet? Et quem deus condemnauit: quis abſoluet? Illi ergo ſua qͣi ſonnia tuentes ſcribunt quę uolunt. uos autem obſecro fratres qui domini ueſa geſtatis et in his eccleſię dogmata oſtenditis probatores eſtote rei: ſi et alia cuiuſ modi iā dicta ſūt arii uerba cū ſcribūt. hinc de ipſis tāꝗͣ hypochritis male ſētiatis

quod uenenū mētis occcultant& labioꝝ uerbis blādiunt̉ more ſerpētis:& enim cū hęc ſcribūt ſecū habent eos. qui cum ario eiecti ſunt. ſecūdum pentapolitanū & clericos qui olim in alexandria coniuncti ſunt. his etiam in alexandria ſcribūt & hęc utqꝫ mirū nos quidē& qui nobiſcū erāt pelli fecerūt: tā& ſi nos piiſſimus ꝯſtantinus in prīam& eccleſiam cum pace remitteret: et concordię populorum curā hēret. Nūc uero his tradi fecerunt eccleſias& oībus on̄derunt: qd̓ eoꝝ gr̄a omnes in nos inſidię iam tū ab initio aliorſum tendebant̉. qūo igitur qui talia fe cerunt: hec cū ſcribant fidem hēre poſſunt? Si.n. rectę ſcriberent celebritatem de lerent quā arius ſcripſit. hęreſis propagines abiicerent: Diſcipuli.n. iſti& partici pes impietaris& damnationis arianę fuerūt. Hos igitur cū minime abiciāt: nō ne oībus palam ē haud rectę ſentire illoſ ēt ſi in numerabiliter ſcripſerint. Propterea uigilandū eſt: ne forte litteraꝝ ambage fraus aliqua fiat& a pia fide nō nullos de ducant: qd̓ ſi ariana confidenter ſcripſerint qui rē ꝓcedere ſibi ac ſuccedere uid ant: nihil nobis reliquū eſt ꝗͣ ut magna ut anī libertate dicendi. Apoſtolica dicta reminiſcentes quę ꝓpter has hęres p̄nuntiās litteris tradidit:& nos dicere conue nit: Scimus quia ut ſcriptū eſt. declinabunt: nō nulli aſana fide attendentes ſpiri tibus erroris& doctrinis dęmonū qui ueritatē auertunt& quicūqꝫ uolunt pię ui uere in chriſto ieſu perſecutores patient̉. Mali aūt hōies& uenefici ꝓficient ī pe ius ſeducentes& errantes: ſed nos nihil hoꝝ mouebit neqꝫ achriſti caritate ſepa rabit: ēt ſi quis mortē minatus fuerit: chriſtiani&. n. ſumus nō ariani: atqꝫ ut ina ni ne iſti quidē ariana ſentirent. qui hęc ſcribūt: Ita fratres huiuſmodi nūc opus eſt libertate dicēdi. Nō. n. ſpiritū ſeruituti accepimus ad metū rurſus ſed ad liber tatē uocauit nos deus:& ꝓfecte turpe ē ſi fidē quā a dn̄o per apoſtolos hēmus eā per arium& eos qui ariana ꝓfitent amiſerimus. Iam. n. plurimi ex his ēt regioni bus cū ſcribentium fraudē didicerint parati ſunt ad ſāguinem uſqꝫ illoꝝ inſidiis reſiſtere: maxime. ꝗ de conſtantia nr̄a audiuerunt: Quoniā igit̉ infectatio aduer ſus hęreſin auobis inſonuit:& tanꝗͣ ſerpēs de fouea hęreſis apparuit: ſeruatꝰ eſt apud nos infans: quē heredes interficere quęrebat: iuuit in uobis ueritas& iuget in nobis fides: ꝓpterea. obſecro uos ut fidē ap̄ribus in nicęa ſcriptā prę manibꝰ habētes& eā ꝓmptitudine magna ī deo ſtabilita tuentes omnibus qui ubiqꝫ ſunt exēplū eſſe uelitis oſtēdentes ꝓ ueritate aduerſus hęreſī certamē incūbere:& uari as eſſe hoſtis inſidias: nō.n. ſolū nō adolore libanū martyras hoſtēdit: uerū ēt nō negare fidē teſtimoniū cōſcientię liquidū reddit Nec hi ſolū ꝗ ad idola incuruah tur tāꝗͣ alieni ꝯdēnati ſunt: Verū ēt qui ueritatē ꝓdiderūt: Iudas quidē nō quia ī molauerit apoſtolica dignitate excidit. ſed quia ꝓditor factus ē. hymeneus uero & alexāder. nō quod ad idola ꝯuerſi ſint exiluerūt: ſed ꝙ circa fidē naufragium fecerunt: Cōtra uero abraā patriarcha nō ꝙ occiſus fuerit coronatus ē ſed qꝛ do fidelis fuit: Alii quoqꝫ ſācti de quibus loquitur paulus. gedeon. barac ſanſō ieph thae dauidqꝫ& ſamuel& qui cum ipſis fuer̄ non effuſſione ſāguinis perfecti eua ſerunt: ſed fidē nunc admiramur quia propter pietatē in dominū mortem ēt ſub ire parati erant& ſi addendum ē factum ēt ętate noſtra. Noſti contra hęreſi iſtā cōmodo beatus alexāder ad mortem uſqꝫ uertauerit: quod anguſtias quantos la bores perpeſſus fuerit& ſenex utiqꝫ& inſenecta ętate perpeſſus. ānumerat̉& ip ſe patribus ſuis: quod ēt alij quantos labores ſuſtinuerint cum aduerſus hāc im pietatem p̄dicarēt:& gloriā ꝯfeſſionis habent in chriſto: Nō ne igitur& nos qua ſi ſit& nunc imcumbat de reꝝ ſumma certamen: negare ſcilicet uel ſeruare fidē: ſtudium hoc& propoſitum habemus? ea ſeruare quę acœpimus pro monumē to tenentes fidem in nic ęa ſcriptam& res nouas auertere& populos docere ne audiant ſpiritus erroris ſed omnino declinent ab impietate furroris ariani. & a coniuratione melciana qui cum illis conſpirarunt: Videtis enim quomodo

priui inter ſe diſſentiētes nunc tanꝗͣ herodes et pōtius īblaſphemiā cūſēſerit ad uerſus dominum noſtrum ieſum chriſtum. in quo eos r̄cte qui ſpiam oderit: qd cum priuatarum r̄rum gratia diſſiderent: odio in ueritatem et impietate ī deum: amici facti ſunt. et inter ſe amplectuntur et omnia pręter opinionem pati non dubitāt: ꝓpter ſui cuiuſqꝫ ꝓpoſiti uoluptatē: Meltiani ꝓpter p̄ſidētiā: et iſaniam auaritię: ariāi ꝓpter īpietate ſuā ut in eiuſmōi ꝯiuratiōe ſuū mutuo ſuffragiū prę ſtar̄ poſſint. et illi qd̓ horū īpietatē diſſimulāt. in uero in praua illoꝝ malitia ꝯcui rūt. et iō cōmūiter ſuas ip̄oꝝ malignitates tāq̄ babylonię proculū miſcētes ius īſi dias fatiūt qui pie uiuūt in dn̄o nr̄o ieſu chriſto. fuit igitur et ātea imanifeſta om nibus ꝑuerſitas et claumnia meltianoꝝ nec non et īpietas ariāoꝝ ec impugnatrix dei hęreſis dui ubiqꝫ et oībꝰ nota fuit: nō. n. breue tēpus ē. ſꝫ hi anos āte quinqꝫ et quinquagīta ſchiſmatici fuerūt. hi uero ſex āte ānos. et triginta. ꝓnūtiati. iuditio totius ūiuerſalis ſynodi. Ex his aūt quę nūc fecerūt plane on̄ditur. his ēt quos la tere uidebātur nullā aliā ob rē nobis et oībus recte fidei epi copis inſidias ab ini tio feciſſe. niſi ꝑpr ſuā ip̄oꝝ īpietatis hęreſin. Ecce.n. factū ē nūc qd̓ euſebiā. ātea curabāt. et oꝑam dederūt ut anobis auferrētur eccleſię. epiſcopos et ſacerdotes. qui cū ip̄is nō ſentiebāt ꝓ libidīe ſua exterminarūt. et populos. qui eis aduerſabā tur excluſerūt eccleſiis: et eas arianis tradiderūt qui multo āte tēpor̄ damnati fue rāt: ut hypocriſi meltianoꝝ ꝯſpirāte auderēt in eis uerba ſuę īpietatis expuere& ātichriſto qui hęreſin ſētētiauit in eis. p̄parare uiā perditiōis quēadmōꝫ conſueuo rūt: illi ergo dormit ātes necquicꝗͣ tāta ſomniēt et humāus īperator(ſcimus. n.) ubi hęc audierit peruerſitates eoꝝ ꝓhibebit: nec diu durabunt ſꝫ ut ſcriptum eſt corda īpioꝝ cito deficiēt. Nos uero tāꝗͣ in apoſtatas qui: furorē uelint indomo do mini īpingere diuinarum ſcripturaꝝ ut ſcriptum ē ſermonibus induti: ſtemus cō tra. nec morte īcorporis timeamus. nec iſtoꝝ uias ęmulemur: ſed ueritatis ſermo prę ōnibꝰ deligat̉: Nā& nos ut ſcitis oēs cū euſebiā. poſtularēt ut uel īpietatē. a pud eos diſſimularemus. uel inſidias expectaremꝰ cū ip̄is paciſci uoluimus: ſed ꝑ ſecutiōeꝫ. ab eis potius pati delegimꝰ. ꝗͣ uidę morē imitari:& fecerūt ꝓfecto: que admodū minati ſūt:& ſezabel imitātes ſe ip̄os īſidiatores melitiāos cōpararūt: q ſe norūt: quales ī beatū Petrū martyrē quales deīde ī magnū achillā& poſtea in beatū Alexādrum fuere: ut tales ī nos ēt ſint. et qͣi hoc meditātes iſti ꝗdē ꝓpoſitū ſuū diſſimulēt: illi uero occaſiōe capiāt ꝑſequēdi et quęrēdi nos ut īterficiāt. hoc enī ſituint: nec adhuc deſmun ēt cuꝑe ut ſāguinē noſtrū effūdāt. Sed horū nulla mihi cura. Noui.n.& cōfido fore ut patiētibꝰ ſit. e ſaluator p̄miū:& uos populis ſicuti patres extremū facti paſſi fueritis: externā hanc alienēqꝫ īpioꝝ oppinionem euerteritis gloriari poſſiti dicentes: fidē ſeruauimꝰ: Capiētis aūt corona uitę quā repromiſſit deus diligētibus nomē tuum: atqꝫ amātibus ſe. Vitinā et ego promiſ ſa uobiſcū ꝯſequar: q̄ non ſolū paulo dicta ſūt: ſed& omnibꝰ qui diligūt aduētū dn̄i: et ſaluatoris:&dei:& uniuerſalis regis nr̄i ieſu chriſti: ꝑ quē patri gloria.& poteſtas inſpū ſācto per omnia ſęcula ſęculoꝝ Amen: Itterę ſāctę caritatis: mihi in ermo reddite ſūt:& quāꝗͣ accerba uo bis ꝑſecutio īminebat.& magna eoꝝ indagatio: ꝗ nos occidere quę r̄bāt: Verū tn̄ miſeratiōū pater: et totius ꝯfolatiōis deꝰ: nos ī luteris etiā tuis conſolatū eſt. cum..n. caritatis tuę: familiariū qꝫ omniū re miniſcerer. eos tūc mecū eſſe exiſtimabāt. diu itaqꝫ gaudebam litte ras retinēs: cum uero eas legerē cępi rurſus ꝑꝑ eos doleret: qui om nino cōtra ueritatē pugnare męditātur: Scribebas. n. tu quoqꝫ dolēs dilecte uere qꝫ amabilis. nō nulloſ qui ꝓpter blaſfemiā idei filiū ab arianis defeciſſent: ſentire eoſdem cōtra ſpiritū ſanctū:& eū dicere nō non mō creaturā. ſedet ex his qui mi

niſtrāt ſpiritibus unū& ipſū eſſe:& ab angelis gradu tantū modo differere hoc aūt eſt ſp̄e. quidem aduerſus arianos pugnare: re uero pię fidei cōtradicere: nam & illi dū filium negāt: negant& patrem: ita iſti cum in ſpiritū ſanctum blaſphemi ant: blaſfemant in filium:& ꝑs utraqꝫ bellum contra ueritatem partita eſt: ut con tra. uerbum illi. hi cōtra ſpiritū ſanctum. ſentientes: eadem utantur in ſanctam tri nitatem blaſphemia: Cō igitur hęc conſpictrem:& multa mecum cogitarem ī tri ſticia fui: qd̓ ab integro diabolus inueniſſet: qūo in his luderet qui inſaniam ipiſi us imitant̉:& hoc quidem tempore tacendū eſſe iudicabam: ſed ępiſtolam: tū ꝑꝑ ſanctitatis tuę per ſuaſionem tum ēt propter abſurdam eoꝝ opinionem: petulan ciamqꝫ ſatanicam: paucis conſcripſi Cum& hęc uix potuerim id modo ut& tu. capta ex his occaſione pro tua prudencia quicquid defuerit adiicias.& ita hęr̄ſis impię confutacio impleatur: Igitur hęc quoqꝫ ſentēcia nō ab arianis aliena: quip pe qui cū ſemel uerbum dei negauerint itidem contra ſpiritum ipſiꝰ p̄more blaſ phemant: nec ideo quicꝗͣ ad illos amplius dicere oportet. Nā ſufficiunt: quę ī eos antea dicta ſunt: ad hos autem qui. de ſp̄u ſancto id quod ipſi faterentur decepti quodāmodo ſunt. exquiſite uerba facere conuenit: quoꝝ certe admireris amen tiam cum uerbum dei creaturam eſſe nolīt& hoc utiqꝫ recte ſenciant quo nā mo do ſpiritū ipſius creaturam uel audire ſubſtineant. Et.n. ſi uerbū ꝓpter unitatem qua cum patre hēt ex his ipſum uolunt: quę facta ſunt ſed id quod eſt: uere opifi cem factoꝝ eſſe ſenciunt: cur ſpiritum ſanctū: qui eadem cum filio unitatem quā ipſe cum patre hēt: creaturam eſſe dicunt:& neſciunt: qꝛ ſicut non diuidentes a patre filium ſeruant unū deum eſſe: ita ſeparantes auerbo ſpiritum: nō iam unam intrinitate diuinitatem ſeruant: qui eam cindunt:& naturam cum ea miſcent alie nam atqꝫ diuerſam& creaturis eam equipperant:& hoc item oſtendūt trinitatem non eſſe unum. Sed ex duabus eam differentibꝰ qͣꝫ naturis cōſiſtere: propter diui ſim ſp̄us. ut ſibi ip̄i finxere ſubſtanciam. Quęnā hęc igitur theologia fuerit: quę ex opifice:& creatura conſiſtit: aut.n. trinitas non eſt aut dualitas: aut creatura eſt in trinitate: quod certe nō eſt.& qūo creaturis q̄ poſt trinitatem ſunt: ſpritum trinitatis anumerant? hoc.n. ē denuo diuidere: atqꝫ diſſoluer̄ trinitatem. Cū igiỉ detrinitate: ēt de ſpiritu ſancto male ſenciant: nec de filio bene ſenciunt. Nā ſi rec te de uerbo ſentirent ſincere quoqꝫ de ſpiritu ſancto ſentirent: qui ex patre filio qꝫ procedit:& a filio. ꝓprie dicipulis datur.& omnibus qui credunt in nomen eꝰ ſic autem errantes: nec de patre ſinceram fidem hn̄t. Nam qui aduerſantur ſpiri tui: ut magnus teſtis ait ſtephanus: idem& filium negant: qui uero filium negant hii neqꝫ ſpiritum tenent. Vnde igitur uobis: oquicūqꝫ eſtis: tantę temeritatis occa ſio? Vt non formidetis quod adomino dictum eſt ꝗcumqꝫ blaſfemauerit in ſpiri tum ſanctum remiſſionem non hēt neqꝫ in hoc ſeculo: neqꝫ in futuro. Ariani qꝛ nec uerbi: nec incarne p̄ſenciam: nec ea q̄ ꝑꝑ ipſam dicta ſunt intelligebant: cū ex his occaſionem hęreſis ſuę cępiſſent chriſtum impugnare:& noua dicere ut ꝙ uere de terra eſſent coniuncti ſunt uos autē ſeducti eſtis? Aquibus audiſtis? uel quis erroris huius ur̄i modus? Legimus inquiunt in ꝓpheta amos cū deus dicat ecce ego firmans tonitruum:& creans ſpiritum:& annūcians hominibus ſcriptū ſuū faciens auroram:& tenebras& gradiens ſuper alta terre dn̄s dūs omnipotēs nomen ei:& hinc Arianis credimus qui ſpiritum ſanctū. creaturam eſſe dicunt: ergo quod eſt apud amos legiſtis: quod autem improuerbiis dicitur dn̄s creauit me īinicium uiaꝝ ſuaꝝ in opera eius legiſtis: nec ne& qd̓. improuerbiis dicitur ita ut ueritas hēt interpretamini: ne uerbum creaturam dicatis: quod uero imꝓ pheta eſt non interpretamini ne uerbum creaturam dicatis. Quod uero īprophe ta eſt non interpretamini: ſed ſpiritum ſimpliciter. audientes ſpiritum ſāctu dici putatis.& tamen imꝓuerbiis ſapīa plane dicit creauit me& dictū hoc nihilomi

recte fēciētes ita īterp̄tāini: ut ſapīā opificē creaturis nō cōnūeretis: atꝗͣ dictū inꝓ phecta ſpūs ſāctus ſignificatiōē n̄ habet: ſꝫ d̓ ſpū ſīpliciter dictū ē. Qūo igit̉ ꝯ ſit īſcripturis pluria differēcia dſpū& dictū hoc ſuā poſſit rectā haber̄ ſetētiam: uo ſtram ꝗͣ litigioſi: aut certe ariāi ſerpētis morſu labefacti. ſpiritū ſāctū ab āos dic tū eēe putatis: id ſolū uidet. ne obliſcāini ſētire creaturā. Dicite igit̉ ſicubi īſcrip tura īuēitis: ſāctū ſpūꝫ ſīpliciter ſpūꝫ dici ſie ab dictiōe? uel dei: uel patris: uel meꝰ uel ip̄ius chriſti& filii. uel ame. hoc ē a deo uel cū articulo: ubi non ſīpliciter dr̄ ſpūs. ſed: τό πάγμα uel ip̄e hic ſpūs ſāctus: uel paraclitus: uel ueritatis ſpūs. id eſt filii: ꝗ dic ego ſū ueritas: ut ſpiritū ſipliciter audiētes: ſpūꝫ ſāctū eēe ꝑcipiatis ſꝫ ab hoc excipiāt̉ ſermōe: ꝗ accepti iā ſpū ſācto rurſus nomīat̉: ꝗqꝫ facta prius mēciōe ſpūs ſācti: cū poſtea ī r̄plicatiōe& admōitiōe ſpūs tātūmō dr̄ nō ignorant dequo audiāt.&p̄ſerti ꝗa ſic etiā cū articulo dicit̉: et oīo ſpūs nō ſīe articulo: uel adiectiōe p̄dicta ſignificat̉. cuiuſmōi ſūt: quo paulus ſcribit adgalatas: hoc ſolū a uobis diſcer̄ uolo: ex oꝑibꝰ legis ſpūꝫ accepiſtis: an ex auditu fidei: qͣlē uero acce perāt niſi ſpūꝫ ſāctū ꝗ credētibꝰ dat̉: et renacētibꝰ plauacrū r̄generatiōis?& ꝯ the ſſalōicēſibꝰ ſcriber̄t: ſpūm ne extīguite dicebat ſciētibꝰ& ipſis quē acceperāt: ne accēſā ī ſegr̄am ſpiritꝰ. p̄negligētia extīguerēt. ī euāgeliis aūt de ſaluator̄ ſi ꝓpter carnē ꝗͣ aſſūpſerat hūane dixerit euāgeliſte. ieſus aūt plēus ſpū receſſit aiordāe: et iluc tūc ieſus deductꝰ ē aſpū īdeſertū ut tēptaret̉ adiabolo: ſēſū eūdē. habet nā p̄dictū erat aluca. factū ē āt dū baptizaret̉ oīs populiſ. baptizato ieſu et orāte aꝑi ret̉ cęlū: et deſcēderet ſpūs ſāctꝰ corporali forma: qͣi colūba ſuꝑ eū Sicigit̉ inꝗb ē ſpūs: cū ſie abiectiōe dicit̉: dubiū nō ē ſpūm ſāctū ſignificari. p̄ſertī cū articulū heat. ſed uos id ꝗd ꝓpoſui dicite: nō ꝗd ī ullo ſcripturę loco ſpūm ſāctū īuēeritis ſpūm ſīpliciter dici. ſie adiectiōe prędicta: et abſqꝫ obſeruatiōe ꝗͣ mēorauīus. ſed nūꝗͣ dicer̄tis: neqꝫ..n. ſcriptū īuēietis. ſed īgēeſi ſcriptū ē et ſpūs di ferebat̉ ſuꝑ a qͣs. et paulo poſt nō māebit ſpūs meꝰ ī hōnibꝰ iſtis ꝗa caro ſūt. nūeris moyſes a it naue. Quid emularis ꝓme: et ꝗs tribuat ut oīs populꝰ ꝓphete: eis dn̄s ſp̄ꝰ ſū: et īiudicibꝰ d dāiele: et factꝰ ē ſuꝑ eū ſp̄ꝰ dn̄i. ſuꝑ ephae d̓ ſāſōe āt firmatꝰ ē īꝗit īfa ns. et bēedixit ei dn̄s et cępit ſpūs dn̄i cū ip̄o ābular̄. et ſaluit ſuꝑ eū ſpūs dn̄i: et dauit ꝗdē cāit. ſpūm ſāctū tuū ne auferas ae: et rur ſus ī ipſalmo cēteſſīo qͣdrageſ ſīo ſecūdo. ſpiriꝰ tuꝰ bōus dducet me īterrā r̄ctā ꝓpter nomē tuū domīe. in eſaia uero ſcriptū ē ſpūs dn̄i ſuꝑ me: ꝓpter quē unxit me. Nā ātea dictū erat. Vę filii d̓ ſertores hęc dicit dn̄s. feciſtis cōſiliū: et non per me: et compoſitiones: et nō non ꝑ patrem meū: addere peccatū. ſuper peccatū:& iterum audite hęc nō abinitio in occulto locutus ſum. extempore anteꝗͣ fierēt: ibi erā: et dn̄s nūc miſit me: et ſpūs eius: et paulo poſt ſic ait: et hoc eſt meū teſtamētū dixit dn̄s: ſpūs meus ē īte: et itē īſequētibꝰ ſubiūgit dicēs: nō legatus: nō āgelus ſed ip̄e dn̄s ſaluauit eos quia. dili gebat eos et parcebat eis. et ip̄e redemit eos. et leuauit eos cūctis diebꝰ ſęculi: ip̄i uero ad iracūdiā ꝓuocarūt. et aflixerūt ſpūm eiꝰ: et auerſus ē ab eis īinimicicias et īezechiel. ita dicit: et aſſūpſit me ſpūs: et duxit me īterrā caldeoꝝ ī uiſiōe in ſpū di. īdaniele āt: et clamauit ſpūs dn̄i ī eo uoce magna: inōcēs ego ſū aſāguīe eiꝰ. ſꝫ et micheas īquit: domꝰ iacob irritauit ſpūꝫ dn̄i: et ꝑ iohelē dꝰ ait et erit poſt hęc effūdā de ſpū meo ſuꝑ omnē carnē. ꝑ zachariā dēuo uox di ē dicētis. Verū tn̄ ſer mōes meos et legittima mea accipite qͦcūqꝫ mādo ſeruis meis ꝓphetis: ubi et accu ſas paulo poſt populū ꝓpheta dicebat. Corſuū ꝯtumax ut nō obedirēt legi mee et ſermonibus quos miſit dominus omnipotens in ſpiritu ſuo in manibus ꝓphe tarum. an̄a& hęc quidem ex antiquis pauca colligentes diximus ſed euangeliis uos quoque:& ex his quę apoſtoli ſcripſerunt: queri te& audietis quomodo:& illic inmagna ſpiritū differencia exceptus ſp̄s ſanctus: nō ſimpliciter ſpiritus: ſed cū adiecttiōe: ut diximus nominet̉. Domius igit̉ cū hūniter ut an̄dixi: ꝑꝑ eā quā geſtabat̉ carnē baptizaret̉ ſpūs ſāctus ſuꝑ eū d̓ſcēdiſſe. dr̄: quē ꝯ diſcipulis dar̄t

Accipite inquit ſperitū ſanctum. cum doceret eos paraclitus īquit ſpiritus ſāctus quem mittet pater in nomine meo ille uos docebit oīa:& paulo poſt de eodem& ſpiritum ueritatis qui aparte ꝓcedit ille uos docebit oīa:& teſtemonium perhibe bit de me.& rurſus nō.n. uos eſtis qui loquimini. ſed ſpiritus patris ur̄i qui loqui tur in uobis:& paulo poſt: ſi in ſpiritu dei eicio demonia porro uenit ī uos regnū dei& cum omnem in hoc theologiam perfectionemqꝫ noſtram impleret qua nos ſibi conexit& per ſe patri diſcipulis mādauit. contes docete gentes baptizantes ē oſ in nomine patris:& fili:& ſpiritus ſancti. Cū uero promiſſiſſet miſſurum ſe il lis: precepit aieroſolimis ne diſcederent. ſed expectarent promiſſionem. et poſt di es paucos cum implerentur dies pentecoſtes erant omnes pariter in eodem loco: & factus eſt repentede cęlo ſomnus tamꝗͣ uenientis ſpiritus uehementis.& imple uit totam domum ubi erant ſedentes.& uiſe ſunt eis diſ partite lingue tamqꝫ ignis & ſtetit ſuper unum quēqͣ eoꝝ:& impleti ſunt omnes ſpiritu ſancto:& ceperunt loqui uariis linguis pro ut ſpiritus ſanctus eloqui illis. hinc igitur per impoſitio nem manuū apoſtoloꝝ renaſcentibus dabatur ſpiritus ſanctus. Agabus uero ꝗ dam ſuper hoc prophetauit. inquiens. hęc dicit ſpiritus ſanctus At paulus īquo uos inquit. ſpiritus ſanctus fęcit epiſcopos: ut regatis eccleſiam dei quam uendi cauit per proprium ſanguinem Et baptizato eunucho rapuit ſpiritꝰ philipum& Petrus ſcribebat accipientes donum fidei ſalutem animaꝝ: dequa ſalute exquifie rūt.& in ueſtigarūt prophete: qui de gratia quę in nobis eſt prophetarūt: in ueſti gantes in quod: uel quale tempus oſtenderet ſpiritus qui in eis erat: chriſtū pro teſtat̉ paſſiones in chriſto: et poſtea glorias. et Iohannes ſcribebat in hoc cogno ſcimus quod in ipſo manemuſ. et ip̄e in nobis: qd̓ de ſpiritu ſuo dedit nobis. pau Ius romanis ſcribit. Vos aūt non eſtis in carne ſed in ſpū ſi ꝗdem ſp̄s dei habitat ī uobis. Corpus ꝗdem mortuū ꝑꝑ peccatū: ſp̄s aūt uita ꝑꝑ iuſticiā. Quod ſi ſp̄cꝰ ꝗ ſuſcitauit ieſū habitat in uobis. Corinthiis aūt ſp̄s.n. omnia ſcruptat̉. et ꝓ fūda dei. ꝗs.n. nouit q ſūt hominis niſi ſp̄s hominis ꝗ ī eo eſt? ſic etiam qͣ dei ſūt nemo nouit niſi ſp̄s dei. Nos aūt non ſpiritū mūdi accepimus. ſed ſpiritū ꝗ ex deo eſt ut ſciamus q̇ a deo donata ſūt nobis. et paulo poſt. hęc oīa operat̉ unus et idē ſp̄s: diuidens unicuiqꝫ ſua pro ut uult Et rurſus dn̄s aūt ſp̄s eſt: ubi uero dn̄s ibi liber alitas: uidete quo. et galathis ſcribit dicens: ut bēdictio abraam fiat ī chriſto ieſu ut promiſſionem ſpiritus accipiamus per fidem:& iterum qr eſtis paruuli miſit deus ſpiritum filii ſui in coyda ueſtra abba clamans pater. Ita ꝙ iam non ſeruus ſed filius ſi aūt filiꝰ& hęres dei per ieſū xp̄ū:& epheſiis ita dicebat: nolite ꝯtriſtare ſpiritū ſanctum de in quo ſignati eſtis in diem redemptionis.& ite ſoli citi ſeruare unitatem ſpiritus in uinculo pacis ad philipenſes autem palam dice bat ſcribens. Quid.n. dum omni modo ſiue per occaſionem ſiue per ueritatē cri ſtus anuncietur? in hoc gaudeo. ſed& gaudebo Non qꝛ hoc mihi continget in ſa lutem per ueſtram precationem& largitionem ſpiritus ieſu chriſti. ſecundum ex pectationem& ſpem meam: ꝙ in nullo erubeſcam:& rurſus nos enim ſumus cir cunciſio: ꝗ ſpiritu dei mini ſtramus& gloriamur in chriſto ieſu.& theſaloniceſſi bus teſtificatur ergo qui nos ſpernit: non hominem ſpernit: ſed deum qui dat ſpi ritum ſanctum ſuum nobis. Ad hebreos autem hoc ſignificate ſpiritu ſancto nō dum propalatā eſſe ſanctorum uiam in primo tabernaculo habente manſionem & uerum quanto exiſtimatis de teriore erit dignus punicione. ꝗ filium dei cōcul cauerit.& ſanguinem teſtamenti polutū fecerit uel duxerit in quo ſanctificatus ē & ſpiritum gratięcontumelia affecerit. et iterū ſi.n. ſanguis taurorum et ircorū & cinis uitulei aſperſus polutos ſanctificat ad carnis puritatem: quanto magis ſa guis chriſti qui per ſpiritum ſempiternum: ſe ipſum obtulit ī maculatū deo: put gabit conſcientiam noſtram ab operibus mortuis. et ad theſalonicenſes et tunc

reuellabitur iniquus: quem dn̄s ieſus īterficiet ſpū oris ſui.& deſtruet illuſtratio ne aduentus ſui. Ecce qūo ſpūs ſāctus ī omni ſcriptura diuia ſignificatur. Quid igitur uos talē ne īpropheta uidiſtis? Minime quidē: nec articulum quidē habet: ibi ſpūs dicit̉: ut uel occaſſionē habetis. ſed modos uobis ip̄i excogitar̄ auſi eſtis & aſſerere ſpūm: qui creari dicitur ip̄m eſſe ſpiritum ſanctū: cum tamē aſtudio ſis uiris de ſpiritum differētia diſcere poſſitis. dicitur et.n. hominis ſpūs ut canit dd̓. nocte cuꝫ corde meo meditabar:& ſcopebā ſpiritum męū: Baruch aūt orans: anima īquit inanguſtiis:& ſpūs anxius clamauit adte.& in cātico trium pueroꝝ benedicite ſpiritus& anime iuſtorum domino. ſed apoſtolus ſcribit ſpiritus teſtimonium perhibet ſpūnoſtro: quod ſumus filii dei. ſi filii dei ergo& hereds & rurſus nemo nouit q̄ ſūt hominis. niſi ſpūs hominis: qui in eo eſt& in epiſto lo ad theſſalonicences. ob teſtans dicit īteger ueſter ſpūs.& aīa& corpus: irrepre henſibiliter ī aduentu dn̄i noſtri ieſu chriſti obſeruetur: dicuntur uero& uento rum ſpūs hoc modo īgeneſi.& īduxit dn̄s ſpūm ſuꝑ terram:& quieuit aqua. At ī iona:& excitauit dn̄s ſpiritum ſuper mare.& facta eſt tempeſtas magna īmari.& ꝑiculuꝫ fuit ut naufragium fieret& īſalmo. c. lx. ſcriptū eſt. dixit& uenit ſpūs ꝓ celle.& ſublati ſunt fluctus eius. in. c. aūt. 4. viiii. pſalmo. Iaudate īquit dominū ex terra dracones.& omnes abiſi: ignis: grādo nix criſtalus:& ſpiritus procellaꝝ q̇ faciunt uerbum eius. In ezechiele ī ſede tua incorde maris ī aquis multis addu xerūt te remiges tui:& ſpūs non contriuit te. Quodſiuos quoqꝫ diuinas ſcriptu ras legitis ī uenietis ſpiritum dici ſenſū. etiā qui eſt indiuinis eloquiis: cum pau lus ſcribat: qui nos idoneos fęcit miniſtros noui teſtamenti: nō littera ſed ſpiritu littera.n. occidit: ſpūs aūt uiuificat. Nam dictū littera deſignatur: ſenſus aūt ī eo eſt ſpiritus dicitur. Sic& conſuetudo ſpiritu alis eſt quemadmodū rurſus ait nō ſeruimus ī ueſtutate littere: ſed in nouitate ſpūs. et idem gr̄as agens. ergo ego ip̄o mente quidē ſeruio legi di carne aūt legi peccati. Nulla igitur nūc ꝯdenatio his q ī chriſto ieſu ſūt. lex. n. ſpūs qui eſt in chriſto ieſu liberauit me alege peccati. phi lipus aūt eunuchū a littera: ad ſpūm cōuertere uolēs dicebat. putas ne ītelligis o legis? Talē cū haberet teſtat̉& caleb: quia factus eſt alter ſpūs īſe: et ſub ſecutꝰ ē inquit me ītroducā ip̄m īterrā īquam uocatus eſt illic. Cū.n. ip̄e diuerſo ab illis ſēſu locutus eēt. Acceptus factus d̓o eſt. Talē habere ſenſū populo deus ſuadebāt ꝑ ezechielē dicēs facite uobis cor nouū:& ſpūm nouū. hęc igitur cū ita ſint: tāta q ſpūum diuerſitas oſtēdat̉: meliores eſſetis: ſi cū deſpū qui creat̉ audiatis de ūo eorū ſēti retis: qui an̄ dicti ſūt: qualis erat qui ī heſaia ſcriptus ē. Cōſenſit arā cū hephraim et ſeducta eſt aīa eiꝰ: et aīa populi eius: quēadmodū ī ſylua lignū a ſpū agitat̉. Talis erat et quē dn̄s ꝑ ionā excitauit ſuꝑ mare ſpūm. Sequnt̉.n. tonitrū ſpūs uētoꝝ ſic ī pluuia ſecūdū achaab qd̓ ſcriptū eſt et uſqꝫ huc factū: et cęlum obſcuratū eſt inebulis et ſpū. ſꝫ quoniā chriſtuꝫ īquiēt eloquiū memorat ꝯſequē ter: et ſpūm qui ī eo dr̄ aliū nullū: ꝗͣ ſpūm ſāctū ītelleximus. At uero dirrimere ipſū et afilio alienare natura: ubi dediciſtis? Nā chriſtū creaturā nō eēe dicitis ſpi ritū uero ſāctū creaturā aſſeritis: et abfurdū eſt cūuinctin noīare: quę de ſimilia ſūt natura. Nā quę cōmunitas: uel quę ſimilitudo creature ē cū creator̄? Ecce..h. creaturas uos filio. etiā cōnumeratis: atqꝫ cōnectitis q̄ per ip̄m facte ſūt. ſufficie bat igit̉: ut diximꝰ deſpū uētorū ītelligere ſcriptū. uerū qꝛ ī eo chriſti mētionem cauſamini: necceſſariū eſt accurate dictū hoc īſpicer̄. nō qui ꝓpriū magis ſēſuꝫ īueniamus deſpiritu qui creari dicit̉. Quid. n. uel igit̉ ē ominibus ānūciare chri ſtū eoꝝ: niſi ipſū hominē fieri: et tale quicꝗͣ dicer̄. Ecce uirgo concipiet: et pariet filiū: et uocabūt nomē eius hemanuel. et alia quotquot d̓ eo uel de ipſius aduētu ſcripta ſūt. Cū uero annūciat̉ uerbi carne p̄ſēcia: quē nā oportet ſpiritū creari: ni ſi ſpiritū hominū: qui creatur: et renouat̉. hoc.n. et ꝑ excchielē deꝰ annūciauit

dicēs& dabo uobis cor nouū& ſpiritū nouū dabo uobis.& aufferrā corlapide um ex carne ueſtra:& dabo uobis cor carneum:& ſpiritū meū dabo uobis: Quā do hoc impletum eſt? niſi cum dominus pn̄s omnia gratia ſua renouauit Ecce.n. & indicto hoc differencia ſpirītuū oſtenditur:& ſpiritus noſter eſt qui renouatur ſpiritum uero ſanctum: non ſimpliciter ſpiritus ſed ſuum ipſius deus eſſe dixit: ī quo& noſtri ſpiritus renouantur. ſic ut& dd pſalmo. cap. prīo canens ait auffer̄ſ piritum eorum& deficiēt emittes ſpiritum tuum& creabuntur:& renouabis fa ciem terrę. quod ſi in ſpiritu dei renouamur: non eſt ergo ſpiritus ſanctus: qui nunc dicitur creari ſpiritus. ſed noſter& ſi rectę ſentitis filium non eſſe creaturā qꝛ per uerbum facta ſunt omnia: quomodo blaſfemia non eſt dicere ſpiritum ſā ctum eſſe creaturam: in quo pater omnia per uerbum perficit:& renouat? Cū ue ro s impliciter ſcriptum ſit ſpiritum creari hunc ſibi ipſi ſpiritum ſanctum eſſe fi xerunt. Cognoſcāt qꝛ ſpiritus ſanctus non eſt qui creati. ſed noſter qui in eo reō uatur de quo& dd̓ orabat canens. Cor mundum crea in me deus& ſpiritum r̄o tum in noua in uiſceribus meis. hic quidem deus creare dicitur. prius autem for mare: ut zacharias canit: ait.n. explicans celum& fundans terram.& formans ſpiritum in eo: quem.n. prius formarat. hunc lapſū recreauit ipſe in creatura factus: Cum uerbum caro factum eſt: ut quemadmodum apoſtolus ait: duos cr̄ aret homines: in unum nouum qui secundum deum creatus eſt: in iuſticia& ſan ctitate ueritatis: nō. n. quaſi alter creatus eſſet pr̄ter hominem qui ab inicio factus eſt adimaginem. ſed cum in chriſto creatum reparare conſulit Quid itē oſtendit̉ per ezechielem ipſo dicente. facite uobis cornouum:& ſpiritum nouū:& ut ꝗd morimini domus iſrael? qr nolo mortem morientis dicit adonay dicens Cum igi tur ſpiritus qui creatur talem ſenſum habeat: conuenienter fidele uerbum audir̄ tur: uel intelligeretur:& tonitrus qui firmatur:& lex ſpiritus que non mouetur huius.n. cū dominus miniſtros eſſe uellet Iacobum:& ioannem boanerges uo cat eos: Quod eſt filii tonitrus. Ioannes uere cęleſtis tonat in principio erat uer bum:& uerbum erat apud deum:& deus erat uerbum. prius. n. umbram lex ha buit bonorum: quę futura erant: poſtꝗͣ autem chriſtus annuntiatus eſt homini bus& affuit dices ego ipſe qui loquor adſum: tūc ut paulus ait uox eius terram cōmouit. Cum prius ad huc promiſſiſſet. ſemel ego moueo non ſolum terram: ſed& cęlum illud adhec ſeme oſtendit eorum quę mouebantur comutationem: ut in mobilia per maneant. Quare cum regnum accipiamus in mobile: gratiam habemus per quam deo obſequenter miniſtramus. Regnum autem ꝙ ipſe inmo bile dixit. hoc dauid firmatum canit dominus regnauit decorē indutus eſt: īdu tus eſt.n. dominus uirtutem.& precinxit ſe.&. n. firmauit orbem terrę uel terra rum. qui non commouebitur: dictum igitur ꝓphetę: aduentum ſaluatoris ſigni ficat in quo& nos renouati ſumus.& lex patris inmobilis per manſit. Sed hi uer̄ tropici cum arianis ex compacto aduerſus diuinitatem partiti blaſphemiā: ut illi filiū: et hi ſpiritū ſanctū creaturam dicant: auſi ſunt modos ut ipſi dicunt denuo ſibi ipſis in uenire et apoſtoli dictum deprauare: quod timotheo rectę ſcripſit di cens. Teſtor coram deo et chriſto ieſu: et electis angelis. ut hęc cuſtodias ſine p̄ iudicio nihil faciens in aliam partē declinando. illi uero dicunt cum deū et chri ſtum nominauerit: deinde angelos. necceſſe eſt angelis cōnumerari ſpiritū et illo rū ordinis. etiā ipſum eſſe: et ceteris angelis maiorem. primum igitur uallentini eſt hoc impietatis īuentū. Nec fefellerunt iſti nos quod ea loꝗūtur. qꝫ illiꝰ ſūt ile .i. dixit qr miſſo paracleto una cū ipſo equęui miſſi ſūt angeli: deinde cum ſpi ritum deduxiſſent ad angelos: non prouiderūt angelos intrinitate conſtitui. Si e ni ut ipſi uolunt poſt patrē et filiū angeli ſūt trinitatis. uidelicet angeli forēt nec iā miniſtrabiles ſpiritus. qui ad miniſteriū mittantur nec ip̄i ſanctificarentur. ſed

ipſi ſanctificarent potius alios. Quę naͣ iſtoꝝ amencia tanta ī quo rurſus ſcriptu rarū loco ſpūm creaturā dici inuenerūt eadē cū ſuperioribꝰ dicēda ſūt paracle tus dictus eſt:& ſpiritus adoptionis& ſpūs ſanctificationis:& ſpūs dei:& ſpiritus chriſti dictus eſt: nuſꝗͣ aūt angelus: neqꝫ archāgelus: neqꝫ ſpūs miniſterii: quales ſūt angeli: ſed ipſi potius cum filio agabriele miniſtratur: qui marię dicebat. ſpūs ſactus ſuperueniet īte& uirtus altiſſimi obrumbauit tibi: Cū uero ſpūm ar gelū ſcripture nō dicāt: qͥ nam iſtis excuſatio fuerit tā irraciōabilis audatię? qn̄ quidem& ualentinus: qui talem ipſis amētiā inſeruit. hunc paracletū: hos ange los nominauit.& ītēpore ęquali ſpūm āgelis ęquū amētiſſimus ip̄e cōſtituit. ſed ecce īquiūt ī ꝓpheta zacharia ſcriptū eſt. hęc dicit angelus ꝗ loquit̉ ī me:& pla nū eſt qr ſpūm ſignificat āgelū īſe loquēte. hęc uero nō dicerent̉: ſi lecti aīum ad uerterēt. ipſe.n. zacharias dixit cū uiſū de cādelabro uidit& r̄ſpōdit āgelus qui loquebatur ī me& ait: nō cognoſcis quid ſint hęc? Et dixi nō dn̄e:& reſpōdit.& dixit adme dicēs. hic ſermo dn̄i ad zorobabel dicēs: nō in uirtute magna: nō īfor titudine ſed ī ſpū meo dicit dn̄s omnipotēs. clarū eſt igitur: qꝛ loquēs angelus ꝓ phete: nō erat ſpūs ſāctus ſed ip̄e āgelus ſpūs uero ſāctus omnipotētis ſpiritus ē: cui miniſtratur ab āgelo.& diuinitate utiqꝫ īſeperabilis eſt auerbo. Quoniā uero apoſtolicū dictū cautātur: qꝛ poſt chriſtū angeli dicūtur. dicāt quis ex omnibꝰ hic cū trinitate ꝯſtituetur: non omnes ſunt unus numero. Aut qui eoꝝ ad iorda nē īſpecię colūbę dſcēdit: milies.n. milia ſūt.& d̓cies milies milia miliū miniſtrāt aut cur cęlis aꝑtis nō dixit:& deſcēdit ex āgelis celeſtibus ſed ſpūs ſāctū aut cur dn̄s cū diſcipulis decōſumatione diſereret diſtinguēs dicebat: mittet filius hom nis angelos ſuoſ:& antea dictū erat: angeli miniſtrabāt ei:& iterū ip̄e dicit exibūt angeli:& ſeꝑabūt Malos demedio iuſtoꝝ: ſed diſcipulis autē cū daret accipite in quit ſpūm ſāctū:& cū eos mitteret dicebat: Euntes docete oēs gētes baptizantes eos ī nomine patris& filii.&ſpūs ſācti. Neqꝫ. n. angelū cū diuinitate poſſūt: neqꝫ ī creatura nos ſibi patriqꝫ cōnexuit. ſed inſpū ſācto: quē ip̄e pollicitus nō angelū ſe miſuꝝ dixit. ſed ſpūꝫ ueritatis qui apatre ꝓcedit:& moyſes qūo cognoſceret a gelos creaturas eſſe. ſpūm uero ſactū filio iūtū ac patri. Cū ip̄i deus diceret. Va de aſcēde hinc: tu& populus tuus. quē eduxiſti deterra egypti īterrā quā iuraui abraam:& iſaac& iacob dicēs ſemini ur̄o dabo eā.& ſimul mittā ante faciē tuam angelū meū. et eiciet Cananeū: recuſauit dicēs niſi tuip̄e ueneris nobiſcū: non de duces me hinc: neqꝫ.n. uolebat creaturā p̄cedere populo: ne preter deū creatorē omniū: creature ſeruire diſcerēt. Quippe cū āgelū recuſaret deū ip̄m orabat ut eos deducer̄t. Cū uero deus ꝓmiſerit: dixerit q illi: et hūc ſermonē tuū quē dixi ſti faciā Inueniſti.n. gr̄am ī cōſpectu meo: et nouite ſuꝑ oēs. Scriptū eſt..n. ī heſa ia qui traduxit ex terra paſtorē pecudū ubi eſt qui poſuit ī eis ſp̄m ſāctū qui edu xit dextera ſua moyſē. et paulo poſt ait deſcēdit ſpūs dn̄i: et ducebat eos. ſic duxi ſti populū tuū: faciēs tibi nome glorię Quis.n. uetitatē ex his nō cōſpicit? Nā? dn̄s ducere ꝓmiſſerit: nō āgelū mittere profitetur: ſed ſp̄m ſuū: qui eſt ſuper an gelos et ip̄e eſt qui populū ducit: et on̄ditur: qꝛ neqꝫ creatura neqꝫ āgelus: eſt ſpi ritus. ſed ſupra creaturā diuinitati patris unitus: ip̄e.n. deus per uerbū ī ſpū po pulū ducit: un̄ ꝑ omnē ſcripturā ego deduxi ex ęgypto: teſtes uos eſtis: ſi fuit de us ī uobis preter me. et ſācti deo p̄cinūt: duxiſti populū tuū tanꝗͣ pecudes. et du xiſti eos iſpe: nec ueriti ſūt hūc ymnū. etiā dedicare dicētes. deducēti populū ſuū ī deſerto qꝛ ī ſeculū eſt miſericordia eius. Magnus aūt moyſes iugiter narrat: et deus qui ate faciē ueſtram ſpūs ergo dei āgelus nō fuerit neqꝫ creatura: ſed poti us diuinitatis: nā cū ſpūs eſſet ī populo deus ī ſpū ꝑ filiū īter ip̄os erat. Sint iſta ſa ne īquiūt et ip̄i. Quid igitur apoſtolus: poſt chriſtū nominauit nō ſpūm ſāctū ſꝫ electos āgelos. itidē et ip̄os quiſpiā īterrogaret: quid nō archāgelos nec cherubi

nec ſeraphim: nec dominaciones: nec tronos: nec aliud aliquid paulus niſi electoſ angelos nominauit. Nunquid igitur quia non ita nominauit. angeli ſunt archan geli? Anſoli ſūt āgeli: nec cherubim: nec ſeraphim: nō archangeli: nō dominatio nes nō troni: nō uirtutes: nō principatus: nec aliud ꝓrſus quicꝗͣ eſt? hoc eſſet ne ceſſitatē inicere apoſtolo: quid nō ita ſcripſerit. ſed ita& diuinas ignorare ſcriptu ras:& a ueritate id circho aberrare. Ecce.n. apud heſaiā ſcriptū ē: accedite ad me & audite. hęc nō ab initio in occulto locutus ſū: ante ꝗͣ fierent ibi erā& nunc do minus miſit me:& ſpiritus eius:& apud angeon:& nūc ꝯfortare zorobabel dicit dn̄s& cōfortare ieſu filii ioſe dech ſacerdos magne dicit dn̄s.& cōfortare omnis populus terrę dicit dn̄s:& facite qr uobis cū ſū dicit doīus exercituū:& ſpiritus meus ſtetit in medio ur̄i. Apud utrūqꝫ ꝓphetam deſolo dn̄o& ſpiritu eius memo ria facta eſt Quid igitur de hoc quoqꝫ dicent? ſi: n. cū chriſti memoriā paulus fe ciſſet: qꝛ̄ de ſpu tacuit:& electos angelos memorauit: id circo inter angelos ſp̄ū cōſtituūt. Vide neꝗcūqꝫ propheticha iſta legerint audacius ip̄i de eo ꝗ tacetur di ſerant. Si.n. doinū eſſe filiū dixerint? Quid de pr̄e reſpondebūt? Si aūt pr̄em: ꝗd defilio dicēt? abſit ut in illū ꝗſꝗͣ uel cogitet blaſphemiā: quę ꝯſequēs eſſet. Necce ſe.n. ē fateri eos: id ꝙ tacetur: uel nō eſſe: uel creaturis cōnumerari: Quid ergo dicent ſectatores eoꝝ iudex.n. erat in urbe quadā: ꝗ nec deū timebat nec hoīnem uerebatur. anꝗr poſt deū hic noīauit hominē: filius dei erat homo iſte quē ī iuſtꝰ ille iudex nō uerebatur: uel cercius id circo eſt filius poſt hoīnē. Quid ſi apoſto lū in eadē ępiſtola rurſus audierint p̄cipio tibi corā deo: ꝗ oīa uiuificat& dn̄o ie ſu ꝗ teſtimoniū reddidit ſub pontio pilato bonā confeſtionē ut ſerues mādatum in maculatū& irrep̄henſibile: anꝗa de āgelis: nūc& ſpu tacuit: de āgelis:& ſpu dubitāt: utrū ſint? dubitāt quidē ſic.n. de ſp̄u maledicere meditati ſūt. Quod ſi ſcripturā audierint in exodo dicentē. Timuit Aūt populus dn̄m:& crediderūt do & moyſi ſeruo ſuo: Nō quid moyſē doīno cōnumerabunt:& poſt deum nō filiū ſed moyſē ſolū intelliget. Quid ſi ēt audierint patriarchā iacob bēdicentē ioſeph & ita dicentē: deus ꝗ me aluit aiuuētute mea uſqꝫ ad hunc diē. Angelus ꝗ me ſer uauit ex oībus malis benedicat his paruulis: anꝗr poſt deū noīauit angelum: an gelus erit filio prior: uel angelis filius cōnumerabitur. Q uid ni rurſus ita inteli gēt: ꝗ mente corrupti ſunt Sed nō eſt huiuſmodi apoſtolica fides: nec eos chriſti anus oīo tolleraret. Sancta. n.& beata trinitas in diuidua eſt:& ſecū unita:& cum dicit̉ pr̄:& una eſt& uerbū eius:& ī filio ſp̄s. Cū uero& filius noīatur:& filio ē pater:& ſp̄s nō eſt extra uerbum. Vna.n. eſt ex pr̄e gracia: qͥ ꝑ filiū in ſp̄u ſancto cōpletur: et una diuinatas eſt: et unus deus eſt ſuper oīa: et ꝑ oīa. et in omnibus Sic.n. et paulus cum dixiſſet teſtificor corā deo. et ieſu chriſto: ſciebat qꝛ nō diui ditur: a filio ſp̄s: ſed in chriſto eſt: et ipſe ſicut filius impatr: electos uero angelos ſubiūxit cōgrue ut ꝗr diſcipulo teſtificatio fiebat: cū cognoſceret ea q̄ dicebātur adeo ꝑ chriſtum in ſpu dicta eſſe. Angelos uero nr̄a cuiusqꝫ oꝑa obſeruantes mi niſtrare p̄ceptoris monita cuſtodirent: uelud ꝗ obſeruatores hēret teſtes: eoꝝ qͥ dicebātur: an fortaſſe ꝓpter paruulos: ꝗ in eccleſia ſūt teſtificat̉ et angelos: ꝗ ſēꝑ cōtēplantur faciē patris qui in cęlis eſt: ut cognoſcēs diſcipulus curatores popu loꝝ apoſtoli monita nō negligeret: diuinoꝝ igitur eloquioꝝ: ſenſus. hic mihi uid tur: ꝗ hoīnum roīs exꝑtitum blaſfemiā in ſp̄m redarguit. ip̄i uero cum certamen ꝑtinax ad uerſus ueritatē hēant: ut ip̄a ſcribit nō iā: e ſcripturis: neqꝫ.n. inueniūt ſed ex habundancia ſui cordis eructantes iterum dicunt ſi creatura nō eſt nec an geloꝝ unus: ſed ex pr̄e ꝓcedit: ergo filius eſt et ip̄e: et duo frates ſunt et ip̄i: et uer bum ſi frater eſt: quomodo unigenitum uerbum: uel quomodo nō ęquale? Sed hic poſt patrē genitus eſt: ille poſt filium noīat̉? quomodo uero ſi ex pr̄e eſt: nō dicitur et ip̄e genitus eſſe: uel filius eſſe. Sed ſimpliciter ſp̄sſanctus: ꝙ ſi ſp̄s filii ē

igitur ſpūs auus eſt pater. hęc dicūt miſeri ſattagētes:& profunda dei ſcruptari cupiētes q̇ nemo nouit niſi ſpūs dei: qui blaſfematur abipſis Oportebat igitur iā nō iſtis reſpondere. ſed eos iuſta mandatū apoſtolicū poſt admonitionē prędic torū tanꝗͣ hęreticos repudiare: aut ex his digna interrogationibꝰ eoꝝ q̄rere:& r̄ſ ponſū ut ipſi anobis: ita nos ab ip̄is repoſcere. Dicāt igitur non quid pater ex pa tre: et an alius cū ip̄o genitus ut ex uno fr̄es ſint:& quod nomē eis:& quis eorū quoqꝫ pater:& auus:& illoꝝ ꝓgenitores: ſed nō eſſe dicēt: qūo igitur pater ip̄e non genitus ex patre? Reſpondeāt uel quo filiū habere potuit: ꝗ prior ip̄e genit non eſt: ꝗͣ filius Noui ꝙ ipſa ſit interrogatio: Sed quid tanta illudunt: ip̄os illuo fas eſt: ut uel ex hac īterrogatione abſurda:& īpia: ſuā poſint ſentire demēciāNeqꝫ..n. iſta ſūt) Abſit nec dediuinitate iſta hoc mō īterrogare decet: nō eſt.n. ut homo deus: ut humana etiā de ip̄o īterrogare quiſꝗͣ audeat. Tacer̄ igit̉ ut mō di xi:& iſtos non admittere oportuit. ſed ne ip̄is taciturnitas nr̄a īpudencię occaſio nē īgeneret. ſic accipiant: ſicut nō liz. patris dicere patrē: ita nō licet filii dicer̄ fra trē: neqꝫ.n. deuzi alius ut ſcriptū eſt an̄ patrē genitꝰ ē:& filius nō eſt alius. Vnige nitus ē. n.& iō ſolus:& unus pr̄. uniuſqꝫ fili pater eſt:& in una diuinitate paterq & filius ſemꝑ fuit& eſt. hominū ſiquis pater dr̄: filius natꝰ eſt alterius.& ſi filius dicit̉ pater alteriꝰ nominatur. Abraam. n. cū filius eſſet thara: pr̄ fuit Iſaac:& iſa ac cū filius eſſet abraę pater fuit iacob:& hunc modū natura hominū tenet par tes.n. ſūt alij aliorū:& quicūqꝫ naſcit̉ partē patris habet: ut& ipſe alteriꝰ fiat pa ter. Indiuinitate uero nō ita ē: nō. n. ut hō deꝰ: nec diuiſibilē naturā hēt: iccirco nec filiū generat diuiſibilē: ut& ip̄e alterius pater fiat: qn̄ nec expatre diuiſibili nec pars patris eſt. ſccircho nec generat ſicut ip̄e generat̉: totus totius eſt ymago & ſplēdor:& indiuinitate pr̄ proprie pater eſt:& filius proprię filiꝰ.& ihis pater ſēꝑ extitit pater:& filiꝰ ſēꝑ filius:& quēadmodū pater nūꝗͣ filius eſſet: ſic filius nūꝗͣ pater: et ſicut pater nūꝗͣ ſolus deſinet eſſe pater. Ita filiꝰ nūꝗͣ deſinet ſolus ēe filius. Ita et ſpūs ſāctus ſēꝑ e: fuit: et erit utriuſqꝫ cōiūctio. igit̉ pater deꝰ eſt. fili us etſpūs ſāctus: et nō tres dii. ſꝫ unus deꝰ ſolus omnipotēs. Inſania igitur fuerit uel cogitare tātūmō ac dicere ī filio fratrē īpatre aui nomē Nā nec ſpūs ſāctus in ſcripturis nomīatꝰ eſt filius ne frater putet̉: nec filius filii: ne pater auus īteligei tur: Sed filius patris filiꝰ et ſpūs patris: filii ſpūs dictus ē: et ita ſāctę trinitatis ūa diuinitas et fides ē: qd̓ ex hoc igit īſania ē creaturā ip̄m dicere. Nā ſi creatura eēt cū trinitate nō ſtatueret̉. Tota.n. unus ē deꝰ. Et cognoſcere ſufficit qꝛ ſpūs crea tura nō ē: nec his qꝫ facta ſūt cōnumerat̉. Neqꝫ. n. trinitati alienus ī ſęrit̉: q̄ īdiui ſibilis ē: et ſibi ip̄i ſimilis. hęc īꝗͣ fidelibꝰ ſufficiūt. hucuſqꝫ hominū cognicio ꝓgi dit̉ hactenus alijs cherubi uellat. Qui ſupra hęc q̄rit: ſcruptariqꝫ uult non audit dicētē: noli ſapere ſuꝑ flua: ne obſtupeſcas: nāq̄ fide tradita ſūt: ī ſapīa hūana nō ſūt: Sed auribꝰ fidei ꝑcipiēda ſūt. Quis.n. ſermo digne īterp̄tari poterit: qͥ naturā creatā excędūt: uel ꝗ auris ītelligere poterit: quę hominibꝰ nec audire nec fari li cetꝭ De his.n. qͥ paulus audiuit ita dixit deip̄o aūt deo. Inſcruptabiles ſūt inquit uię eius. Et. n. quis nouit mētē dn̄i: uel quis cōſciliarius eius fuit. Abraam igitur nec curioſus fuit: nec īterrogauit loquētē. ſed credidit: et īputauit ip̄i ad iuſticiā ſic moyſes fidelis ſeruus uocatus ē Qui uero cū ario ſēciūt qūo ī malignā eorum aīam ītrabit ſapīa: quādo ſāctā trinitate minime īdiuiſibilē credūt nec ꝑꝑea uertatē deprauabūt: cū ea q̄ ip̄i ītelligere nō poſſūt: fieri nō poſſe dixerit. Rem. n. ad mittūt abſurdiſſimā: ꝗꝛ cū ītelligere nō poſſūt qūo trinitas ſācta īdiuiſibilis ſit. Vnū cū creatura eſſe uolūt ariani filiū: Tropici ſpūm quē et ip̄i cū creaturis ānu merat. Atꝗ debebāt aūt oīo nō intelligētes tacere: neqꝫ.n. ī creaturis conſtituere illi filiū. hi ſpiritū aut id qd̓ ſcriptū eſt ītelligere: et cū patre filium connectere: et afilio ſpūm non diuidere: ut ſācte trinitatis ī diuiſibilitate naturę: uere unitas ꝑ

maneret. hęc cū didiciſſent: p̄ſumere non debebant: nec ambigentes interogare qūo i ſta eſſent: ne ſi is etiam ꝗ interrogatur reſpondere heſitaret prauas ſibi opi niones excogitarent: Creaturis quidem omnibus: ſed precipue nobis hominibuſ de rebus archanis digne loqui non licet. Temerarium eſt item eos qui loqui non poſſunt noua ſuper his uerba ex cogitare q̄ in ſcripturis nō ſunt. Quin ēt furio ſus ē ille conatus:& interogantis& reſpōdere oīo cogitatis. Nulla.n. creaturaꝝ q̄ ſic īterogaret ſanā mētē habere putaretur: aut iſti reſpōdeāt ꝗ oīa facile dicūt qūo cōſtitutū ſit cęlum qua ue ex materia:& quę huius cōpoſitio uel qūo ſol& ſtelle omēs. ſed quid mirū eoꝝ amēciā ex ſuperioribus arguere: quādo nec qūo lignoꝝ inſtic natura.& cōpoſiciones aquaꝝ: qūo ēt aīalium formas conſtitucio cognoſcatur aſſererent. Quando& ſalamon pre omnibus ſapientior uel ſapienti e ꝑticeps. Cū hoīes de his nō poſſe rationē inuenire per ſpirere dicebat: Et utioꝫ uniuerſum ſęculū dedit in corde ipſoꝝ nō īueniat homo facturā: ꝗͣ fecit deus ab initio uſqꝫ ad finē: nō ꝗd igitur hęc qꝛ dicere non poſſūt: nec eſſe quidē affirma bunt. Certe qui corruptā mentē gerūt. Quo circa ad aliquid eos merito diceret O ſtulti& oīuꝫ audaces. quid non potius de ſancta trinitate curioſi eius deſiſtitis & hoc ſolū ꝙ eſt creditis: cū in ea re magiſtrū hēatis apoſtolū dicentē creder̄ opꝫ primū deo ꝙ eſt:& exquirentibus eum mercedē retribuet: Non.n. dixit qūo eſt: ſed ſolū ꝙ eſt. Quod ſi nec ita quiddē ꝯfunduntur dicant qūo eſt pater: ut ita diſ cant qūo eſt filius. Sed abſurdū eſſe dicent de pr̄e ſic interogare. Cū igitur huiꝰ modi conatus ſuperfluus ſit& uanus plenusqꝫ furoris. nemo poſt hac talia inte roget:& ea ſolū diſcat: q̄ in ſcripturis ſunt. Nā q̄ in ip̄is de hac re poſita ſunt ex tra per ſe ſatis ſuꝑqꝫ ſunt: fons igitur& lux dicitur pater. Me in quit de relīq̄rūt fontem aque uiuentis:& iterum baruch: Quid eſt iſrael ꝙ in terra inimicorum es: de reliquiſti fontem ſapientię:& ſecundum ioannem deus noſter lux eſt ſed & filius reſpectu fontis quaſi fluuius dicitur: fluuius. n. dei repletus eſt aquis. reſ pectu uero lucis ſplendor: ꝯ paulus dicat: qui cū ſit ſpendor glorię& figura uel ymago ſubſtātię eius Cū igitur pater ſit lux: filius ſplendor eius. idem.n. ſepę d̓ his p̄ſertim dicere nō eſt uerendum uidere quoqꝫ licet in filio ſpiritum in quo il Iuſtramur: ut det inquit nobis ſpiritum ſapientię& reuellationis in cognitoſ ipſi us oculos cordis illuminatos. Cū aūt ſpu illuminemur chriſtus eſt ꝗ in ip̄o nos illuminat. Erat. n. inquit lux uera qͦ illuminat omnē hominē ueniente in hūc mū dum.& item cū pater fons: filius fluuius dicitur bibere dicimur ſp̄m. ſcriptū eſt .n. qꝛ nos omnes uno ſp̄u in ebriati ſumus. Qui uero ſp̄uebriamur chriſtum bi bimus. Bibebant. n. de ſpirituali ſequente petra: petra aūt erat chriſtus.& rurſus cū chriſtus uerus ſit ſit filius nos ꝗ ſp̄m accipimus adoptamini Nō.n. inquit ac cepiſtis ſpiritum ſeruitutis iterum in timor̄. ſed accepiſtis ſp̄m adoptionis. Cū ue ro adoptemur ſpu in chriſto uidelicet. filii dei appellamur: quot quot.n. recepe runt eum: dedit eis poteſtatē filios dei fieri. Deinde cū pater ſolus: ut paulus ait: ſapiens ſit de ī ſapientia filius eſt: chriſtus. n. dei uirtus:& dei ſapīa cū uero filiꝰ ſapīa ſit: nos ꝗ ſapīæ ſp̄m accepimus filium habemus:& ī eo ſapītes efficimini Sic .n.& ſcriptum eſt Centeſſimo& quadrageſſimo quinto pſalmo.& ſoluit nictos dn̄s.& illuminat cecos:& cū ſp̄s nobis datur: deus ī nobis eſt. Nā ſaluator ait. Ac cipite ſp̄m ſāctum. ſic.n. iohannes ſcripſit: Si diligimus īinuicē deus ī uobis ma& In hoc cognoſſcimusqꝫ ī ip̄o manemus& ip̄e ī nobis. eſt et filius ī nobis: cum di cat ip̄e filius ueniemus ego et pr̄: et manſionē apud eum faciemus. p̄terea cum filius uita ſit Ego.n. īquit ſum uita: uiuificari dicimur ī ſp̄u Nā ꝗ chriſtum ī quit a mortuis ſuſcitauit uiuificabit mortalia corpora ur̄a ꝑ ſp̄m ſuū ꝗ habitat ī uobis. Cū aūt uiuificemur ī ſp̄u chriſtus ī nobis uiuere dicit Cū chriſto.n. ī ꝗt crucifixus ſum: uiuo iā nō ego: uiuit ī me chriſtus. ad hęc ſic filius oꝑa quę

faciebat pr̄m oꝑari dicebat: pr̄ ī me manēs īquit ip̄e facit oꝑa: credite mihi ꝗt e go īpatre:& pater ī me: aliqui ꝓpter oꝑa eiꝰ credite mihi: ita quicꝗd īuirtute ſpūs paulus oꝑabat̉: chriſti oꝑa eſſe dicebat: Nō.n. audebo quicꝗͣ loꝗ quod nō oꝑat̉ ſit chriſtus ꝑme ad obediētiā gētiū ī uerbo& opere ī uirtute ſignoꝝ& ꝓdigiorū ī uirtute ſp̄s ſācti. Cū uero ſācte trinitatis conſtitucio& unitas huiꝰ mōi ſit: ꝗs er go fuerit: ꝗ filiū apr̄: uel filiū aſpū ſācto aūt ab ip̄o patre ſepararet. uel quis adeo temerariꝰ ut trinitatē ſecū ip̄a diſſimilē dicat:& natura diuerſā: ut alteriꝰ apatre ſubſtātię filiū: aut alienū afilio ſpūꝫ. Quomō āt iſta ſūt īquiet aliquis denuo īter rogas: ut cū ſpūs īnobis ſit: filius īnobis eſſe dicat̉.& cū filiꝰ ſit inobis pr̄ eſſe di cat: aut cū ita ſit trinitas ī ūo eſſe dicat̉: uel ſignificet̉ trinitas. Diuidāt primū ip̄i aſplēdore lucē: uel aſapiēte ſapīaꝫ: aut dicāt quo iſta ſūt: Quod ſi nō poſſūt: mul to maior īſaniēciū temeritas fuerit talia dedeo quęrere. Diuinitas. n. ut ī dictū eſt idemōſtratiōe racionū. ſed īfid& īraciocinaciōe pia uerēdaqꝫ tradit̉. Nā ſi deſalu tifera cruce: nō ī ſapīa uerboꝝ ſed īde mōſtratione ſpūs paulꝰ p̄dicabat:& audie rat ſecreta īparadixo: hōi uerba: q̄ fari n̄ licet. Quid de ip̄a trinitate ſācta? Verū tn̄ dubitacionē hāc ſanar̄ poteris: fide primū: deīde his q̄ ſupra dicta ſūt ymagīe īꝗͣ& ſplēdor̄:& fōte& fluuio:& hi poſtaſi& figura: Sic.n. ī ꝓpria ymagine filius ē iſpū ſic& pr̄ īfilio. Nā& diuīa ſcriptura cū ībecillitatē īterptādi talia uerbis& ꝯp̄hēdēdi ꝯſolet̉: hęc nobis extra ꝓpoſuit: ut hoc mō ꝓpter temerarioꝝ īcreduli tatē. ſīpliciter& tuto dicamꝰ:& cū uenia ītelligamꝰ dem̄ etiā credamꝰ uera ēē ſāc tificationē ex pr̄& filio ī ſpū ſācto factā: ſicut.n. filiꝰ generatio ūigenita eſt ita& ſpūs ꝗ dat̉: Ac mittit̉ afilio unꝰ ē ip̄e n̄ multi: nec ex multis unꝰ ſed ſolus ip̄e ſpi ritꝰ. Cū. n. unus ſit filius uiuēs uerbū. Vnā ēe opꝫ ꝑfectā ac plenā ſāctificā illumi nabilēqꝫ uitā ip̄iꝰ oꝑationē ac donū: q̄ expatre ꝓceder̄ dicit̉. Quoniam auerbo ꝗd̓ ex pr̄e ꝯſtat: elucet: mittit̉ dat̉. Quippe filiꝰ apr̄e. ſic.n. īꝗt deus dilexit mūdū ut filiū unigenitū ſuū traderet. filiꝰ at ſpūm mittit. Si.n. īquit ego abiero mittam paracletū:& filius patrē glorificat: qui dicit pater ego te glorificaui. ſpūs āt glo ri ficat filiū. ille. n. me glorificabit īꝗt.& filius q̄ audiui īquit apr̄: hęc& loquor ī mūdo. ſpūs uero accipit a filio. Ame.n. īquit accipiet& renōciabit uobis.& fili us innomine patris uenit. ſpūs ſāctus īnomīe filii Ait.n. ſpūs ſāctus ꝗͣ mittet pr̄ ī nomīe meo. Cū uero talē ordinē et talē nam ſpūs hēat ꝯ filio qualē filiꝰ ꝯ pr̄: ꝗſ ꝗs.n. eū creaturā dixerit: n̄ ne idē de filio quoqꝫ necceſſario fēſerit? Nā ſi ſpūs fi lii creatura ē ꝯſequēs ē dicere: et ip̄m patris uerbū creaturā ēe. hęc.n. ſomniātes ariāi iudaiſmū caiphę ceciderūt. ſed ꝗr ariana ſētire diſſimulāt de ſpū uero talia dicūt: fugiāt et illiꝰ uerba: nec aduerſus ſpūm ipie faciāt. ut.n. filiꝰ ꝯ īpatre ſit: et īeo pr̄: creatura n̄ ē. ſed ſubſtātię patris ꝓprius. hoc.n. et uos dicer̄ ſimulatis: ita et ſp̄m: ꝯ ip̄e īfilio ſit: et ī eo filius: nephas ē ꝯcreaturis ſtatuer̄: et ip̄m auerbo diuidere: et trinitatē īꝑfectā r̄ddere hactenus ꝙ addictū attinet apoſtolicū: atqꝫ ꝓ pheticū: quoꝝ illi ſēteciā ꝑuertētē ſe ip̄os ſeduxerūt. et tropicoꝝ ex īſulſitate bl a phemiā redarguiſſe ſufficiat: nūc āt ipſaꝑ ſe uideamus: quę īdiuinis ſcripturi s: d ſpū ſācto dicūt: et tāꝗͣ ꝓbi traperitę diſernāus. a ſpūs ꝓpriū aliquid creaturaꝝ habeat: an dei proprius exiſtat ut uel creaturam ipſum dicamus uel certe a creaturis alienum: et diuinitatis in trinitate ingenita propriuim. Fortaſſe hoc modo conuertentur cum didicerīt ꝗͣtum addiuiis eloquiis uerba diſſēciūt: quę ab eoꝝ blaſphemia īuēta ſūt. īprincipio.n. fecit deus cęlū et terrā et oīa q̄ ī eis ſūt ſed ſp̄s fāctus ex deo dr̄. Nēo.n. īquit: nouit q̄ hoīs ſūt niſi ſpūs hoīs ꝗ ī eo ē. ſic et qͣ dei ſūt: nemo nouit niſi ſpūs dei. Nos uero n̄ ſpūm mūdi accepimus ſed ſpūm ꝗ ex deo ē: quę nā igitur expredictis cognatio ſpū ꝯcreatura fuerit? Nā creatu rę n̄ erāt. Deus āt ē: ꝗ ē ex quo et ſpūs qd̓ āt ex deo ē: ex nihilo nō fuerit neqꝫ crea tura nec ſecūdū illos. is etiā ex quo ſpūs ē. creatura ēe putetur. Quis āt uel igitur

hos de mētes ſuſtineat: ꝗ et ipſi īcorde dicūt n̄ ēe deū? Et.n. ſic nemo nouit qͣ ſūt hoīs niſi ſp̄s ꝗ in eo ē: ita& q̄ dei ſūt niſi ſp̄s ꝗ ī deo eſt. Quomō non igitur demē cia fuerit creaturā dicere ſp̄m qui in deo eſt? Qui& ꝓfunda dei ſcruptatur. Talis .n: diſcet aſſerere id ꝙ hoīs ē: extra hominē ēe Ac uerbū ꝙ in pr̄e eſt: ac ſp̄m cre aturā eſſer̄ Prępterea ſp̄s ſanſtificationis:& renouationis ſp̄s ſanctus ē ac dicit̉. ſcribit.n. paulus pręfiniti fili dei in uirtute ſecundū ſp̄m ſanctificationis ex reſu reſtione ieſu dn̄i nr̄i. Et iterū ſed ſanctificamini in quit. ſed iuſtificamini in noīe dn̄i nr̄i ieſu chriſti:& in ſp̄u dei nr̄i: Qui ad titū quoqꝫ ſcribēs dicebat. Cū uero bonitas:& hūanitas apparuit ſaluatoriſ nr̄i dei: nō ex oꝑibus iuſtificę qͥ fecimus nos. ſed ſecundū mīaꝫ ſuā ſaluauit nos per lauacrum regenerationis:& renoua cionis ſp̄s ſācti quē effundit in nos habūdanter ꝑ ieſū chriſtū ſaluatorē noſtrum: ut iuſtificati gr̄a illius. heredes efficiamur ſecundū ſpē uitę eternę Creaturę ue ro ſunt q̄ ſanctificātur& renouant̉. Emittes.n. ſp̄m tuū& creabuntur& paulus ait īpoſſibile. n. ꝗ ſemel iluminati ſunt:& guſtauerunt donū cęleſtę& participes effecti ſūt ſp̄s ſancti. Qui ergo nō ſanctificat̉ ab alio: nec particeps eſt ſāctificatio nis ſed ip̄e ꝑ ſe poſſidens inquo ēt creaturę oīes ſāctificāt̉. Q uoō hic unus om niū eſſet:& eoꝝ ꝗ ſui participes ſūt? Nā ꝗ hoc dicūt: dicant necceſſē eſt:& filiū ꝑ quē oīa facta ſūt unū oīuꝫ eſſe: ſp̄s ēt uiuificas dicitur: ait.n. ꝗ ſuſcitauit ieſum chriſtū amortuis: uiuificabit:& mortalia corpora ur̄a: ꝑ ſp̄m ſuum qui habitat ī uobis: Et dn̄s ꝗdem eſt ip̄e per ſe uita:& uitę prīceps ut petrus ait. Dicebat aūt ipſis dn̄s: aqua quā ego dabo ei. fiet in ipſo fons aquę ſaliētis in uitā eternā. hęc aūt de ſpu dicebat: que accepturi erāt credetēs in eū Sed creaturę ut dictū eſt ſūt qͥ ꝑ ip̄m uiuificant̉. Qui uero nō participat uitā: ſed participat̉ ipſe: creaturasqꝫ uiuificat: quā cognacionē cū creaturis hēt? uel qūo ex creaturis ꝓrſus eſſet: q̄ in illo ſanctificatur: a uerbo. Vnctio dicitur ſp̄s:& ſigillū ē ēt ioāes. n. ſcribit& uos unctio quā accepiſtis ab eo manet in uobis:& necceſſe habetis ut aliꝗs uos doce at de ōnibus. ī ꝓpheta uero heſaia ſcriptū eſt ſp̄s dn̄i ſuꝑ me cuius cauſa ūxit me in quo& credētes obſignitati eſtis ī die redemptionis Quod ſi creaturę hoc obſi gnat̉& ungūtur:& de omnibus docent̉? ſp̄s aūt unctio eſt:& ſigillum īquo uer bū obſignat& unguit oīa: quę na unctionis exſigilli ꝓprietas eſt: cū his q̇ ungū tur et obſignāt̉? Quocirca ob hoc quoqꝫ nō eſſet ex oībus ipſe: nā neqꝫ ſigillū: ex his quę obſignāt̉. ſed hic ſuus eſt obſingnātis:& ungētis uerbi:& unctio bonum hēt ūgētis odorē& habitū ꝗqꝫ hūgūtur eius ꝑticipes facti dicūt xp̄i bonus odor ſumus. ſigillū uero xp̄i forma obſignantis hēt.& hāc ꝗ obſignant ꝑticipāt ipſius accipientes effingiē. Cū apoſtolus dicat. filioli mei: quo denuo pepi quo ad for met̉ chriſtus ī uobis. ſic uero obſignati dunienter diuine naturę participes effici mur ut ait petrus:& hoc mō uerbum creatura oīs in ſp̄ū participat:& ꝑ ſp̄m om nes participes dicimur. Neſcitis.n. qꝛ tē plū inꝗt eſtis dei:& ſp̄s dei habitat in uo bis. Siꝗs tēplū dei deſtruit deſtruet ip̄m deus. Templū. n. dei ſanctū eſtis uos. qd̓ ſi creatura eſſet ſp̄s ſāctus nulla dei ꝑtici patio nobis ī eo fier̄t. ſed creaturę uidet ꝯ neccteremur:& alieni adiuina natura efficeremur: ut ꝗ nihil oīo ipſius ꝑticipes eſ ſemus Nūc uero cū xp̄i ꝑticipes dicamur participesqꝫ dei ūctio et ſigillū q̄ in no bis ſūt: nō ex creatoꝝ natura Cōfiſtere ꝓbat̉: ſed dei ꝑ ſp̄m ꝗ in eo ē: ꝗ nos pr̄i ꝯ glutinat hoc.n. ioānes ut in ſuꝑioribꝰ dictū eſt: ſcripſit dicēs in hoc cognoſcimꝰ qꝛ in deo manemus& ipſe in nobis ex ſpu eiꝰ quē dedit nobis. Quod ſi participa ciōe ſp̄s diuinę naę ꝑticipes efficimur: In ſaniat aliꝗs dicens creatę& nō diuinę naę ſp̄m eſſe. Iccirco. n.& in hoīnibꝰ eſt:& ꝑ ipſū homines deificant̉: ꝙ ſi hoīes deificat: nō dubiū eſt qui ī natura eius diuina ſit. Et clarius ēt ad hāc hęreſim de lēdā pſalmo. capitulo. to. canit̉. aufferes ſpiritū eoꝝ& deficiēt& īpuluerē ſuū ꝓ uertētur: Emittes ſpiritū tuū:& creabūtur: et renoābis faciē terrę Et paulus tito

ſcribit. plauacrū regenerationis: et renouatiōis ſpūs ſācti: quē ī nobis effūdit ha būde ꝑ ieſu chriſtū. Quod ſi pr̄ in ſpū ꝑ uerbū oīa creat: et r̄nouat. quęnā ſimili tudo: uel cognacio creaturi: cū creaturis fuerit? uel qūo creatura fuerit is in quo oīa creat? eiuſmōi.n. et īfiliū blaſtēia ꝯſeꝗt̉: ut ꝗ ſp̄m creatt̉ ā dicūt: uerbū ē ꝑ qd̓ oīa creāt̉ creaturā dicāt. imago filii dr̄ ip̄s et ē: quos.n. cognouit: hos et pręditi nauit ꝯformes ymagini fieri filii ſui Ergo cū filiū illi ꝯſenciāt creaturā nō ēe. nec ymago ꝗdē eius creatura fuerit. Qualis cūqꝫ.n. ymago fuerit: talis ſit necceſſe ē et is cuius ymago ē: hinc uerbū cū ymago ſit patris cōgrue et decēter creaturā n̄ eſſe cōuenit. Qui ergo ſpūm creaturis cōnumerat ī his etiā filiū cōſtituit: in hoc patri quoqꝫ detrahēs dū ymaginē efficit ignominia: nō ē igit̉ ex creaturis ſp̄s ſed filii ꝓpriū potius: nec ado alieū ēē demōſtratū ē. Nā et calidū illd̓ īterrogatū eoꝝ ſi ſp̄s ex d̓o quid non et ip̄e filius dicit̉? īſueprioribus on̄ſū ē: petulās ac temera riū ēe. on̄dit uero et nūc nihilo ſecius nā et ſi n̄ filius ī ſcripturis dictus ſit: at tn̄ ſp̄s dei ut inipſo deo: et ex ipſo deo dictus eſt quemadmodum apoſtolus ſcripſit Filius.n. quoniā ex deo ē ꝓprius ſubſtātia eiꝰ ē: Neceſe ē ſp̄ꝫ: ꝗ ex deo dicit pro priū ēe ſecūdū ſubſtātiā filii: quippe cū dn̄s ſit filiꝰ ip̄e ſpūs adoptiōis ſp̄s dictus ē: Et rurſus cū filiꝰ ſapīa ſit:& ueritas ſpūs ſcriptꝰ ē ſapīę& ueritatis ſpūs ēe. Et iteꝝ filiꝰ dei uirtus ē& glorię dn̄s: ip̄s quoqꝫ dicit̉ uirtutis& glorie ſp̄s. Cū ſic dͥ ſigulis ſcriptura dicat: Paulꝰ ꝗdē chorithiis ſcribit. Si cognouiſſēt: nūꝗͣ dominū gſorie crucifixēt. Et alibi.n. accepiſtis ſp̄ꝫ ſeruitutis iterū ī timor̄? Sed accepiſtis ſp̄m adoptiōis. Et rurſus: emiſit deꝰ ſp̄m filii ſui ī corda nr̄a: clamās abba pr̄. Pe trus uero ſcribebat. ſi uituperamur ī noīe chriſti: beati quniā glorię& uirtutis ſpūs ī nobis r̄quieſcit. Dn̄s uero ſp̄m dixit ueritatis:& paracletū ēe: ex quo ꝓbat̉ ꝑfectā ī hoc ēe trinitatē. In hoc igit̉ uerbū creaturā deificās glorificat: Adpotans patri ꝯciliat. Qui uero creatura cū uerbo glorificat ex creaturis ip̄e nō eſſet.& o creaturā adoptat a filio nō ēet alienꝰ: Nā alterū nec ēe foret ſp̄m ex ꝗrere: ꝗ nos deo ī chriſto cōnecteret. Sꝫ hoc abſurdū ē: nō ergo unꝰ ē ex creatis ſpūs: ſꝫ pater nę diuinitatis ꝓpriꝰ. Qd̓ āt ſupra creaturā ſit ſpūs:& aliꝰ ab eoꝝ na: quę facta ſūt: diuinitatis at ꝓpriº: ex his dēuo ꝯſpicer̄ licet. Immutabilis ē& ī uariabilis ſp̄s fāctus. Sāctus.n. ſpūs ſapiētię īquit fugiet dolū:& recedet a cogitationibꝰ īſēſatis Et petrus ait: In īcoruptiōe:& ꝗete māſueti.& ꝗeti ſpūs:& iteꝝ ī ſapīa: Nā īcorru ptibilis ſpūs tuus ē ī oībꝰ:& nemo nouit: quę di ſūt: niſi ſpūs dei: qui ī eo ē. Nō ē apud deū: ut lacobꝰ ait: dilatio uel tēporis mutatio: Cū igit̉ ī deo ſpūs ſāctus con grue īmutabilis: īuariabilis:& īcoruptibilis fuerit. Quod ſi factaꝝ creataꝝ qꝫ re rū natura mutabilis ē: ut q̄ ſeorſū a ſubſtātia dei ſūt:& ex nihilo ſubſiſtūt. Om nis.n. īꝗt hō mēdax:& oēs peccarūt:& priuati ſūt gloria dei. Angeli ēt qui prin cipiū ſuū nō obſeruarūt. ſed ꝓpriū domiciliū dereliquerūt. In iob āt ſi ꝯtra ſano tos eiꝰ nō credit. Stellę uero nō purę ī conſpectu eiꝰ. Et paulꝰ ſcribat: neſcitis ꝗa āgelos iudicamꝰ: nedū tēporalia: ſed diabolꝰ ēt cū ī medio cherubi ēet:& obſigna tio ſimilitudinis exiſteret: excidit ex cęlis tāꝗͣ fulgur: Quod ſi creaturę naturā eiuſmodi habēt:& de āgelis talia ſcripta ſūt ſpūs at unus ē.& īuariabilis:& cū fi lio: cuiꝰ ē ꝯſtātię ſēꝑ īmobilis? quę nā ſimilitudo īmutabili ꝯmutabilibꝰ fuerit? Manifeſtū ē enī: quia nec creatura ē: neqꝫ oīo de ſubſtātia angelorū. illi.n. muta biles ſūt. ſed imago uerbi:& ꝓpriꝰ patris ē. Preterea dn̄i repeleuit orbē terrarum Sic.n. cāit& dauid. quo abibo a ſpū tuo:& iteꝝ ī ſapīa ſcriptū ē. īcoruptibilis..n. ſp̄s tuus ē ī oībꝰ. Quę uero facta ſūt oīa ī diſꝑtitis ſūt locis. Sol ꝗdē& lūa:& ſtel lę ī firmamēto. Nubes ī aere:& oīibꝰ ſtatuit fines gētiū. Angēli ad miniſteriū mit tunt̉:& uenerūt angeli: ut apparerēt ī ꝯſpectu dn̄i: ſicut ī iob ſcriptū ē: Et ſomni auit patriarcha iacob. et ecce ſcala firmata: cuius uertex ꝑueniebat in cęlum. et ā geli dei aſcendebāt et deſcendebant ſuꝑ eam. Quod ſi omnia ꝯplet: et ī uerbo eſt ī medio oīuꝫ ſp̄s: āgeli uero mīores ī loco ſūt: et quo mittāt̉ illic ad ſūt: Nō ē igit̉

dubium quid nec creatura: nec angelus: ut uos dicitis. ſpiritus eſt: Sed ſupra an gelorum naturam. rurſus enim ex his etiam uideres participabilem eſſe. ſpiritū ſanctum: et non participem. Eadem. n. dicere non eſt uerendum impoſſibile eſt ī quit: qui ſemel illuminati ſunt: geſtaruntqꝫ donum cęleſte. et particeps facti ſunt ſpiritus ſancti& bonū guſtarunt dei uerbū. Angeli uero& alię creaturę ip̄ius ſpi ritus ſancti participes ſut: Iccirco.n.& excidere ip̄e poſſūt participes: ſp̄s aūt idē eſt& participabilis: Creaturę uero ſūt ip̄ius participes: Nō eſſet iam ſp̄s ſanctus uel angelus: uel alia creatura. ſed uerbi ꝓprius: aquo datus participatur a cteatu ris. Videas.n. illos& filiū dicer̄ creatura: cuius omnes in ſpiritu participes facti ſumus: Ad hęc unus ē ſp̄s ſanctus: creaturę uero multę. Angeli.n. milies milia& decies milies decem milia. Luminaria quoqꝫ multa.& throni:& dominaciones:& cęli:& cherubim:& ſeraphim:& archangeli multi. Et nō ſunt creaturę unū: ſed multę omnes atqꝫ diuerſę: At ſi ſp̄s ſanctus unus eſt: creaturę uero multę:& an geli multi: quę nā ſimilitudo ſpu cū his eſt: quę factę ſunt? Nec incertū eſt: ꝙ nō ex multis eſt ſp̄s: ſed neqꝫ angelus. Vnus eſt.n.: immo uero unius uerbi ꝓprius: & cū ſubſtantialis eſt. Hęc ſi etiā ꝑ ſe ſingula de ſp̄s ſancto dicantur:& ſpiritum oſtendunt: nec natura: nec ſubſtatia cōe quicꝗͣ ſiue ꝓpriū cum creaturis habere: Sed alium abis eſſe: quę facta ſunt ꝓprium uero ſubſtantie& diuinitatis filii:& non alienū ab ea: ob ꝗͣ ipſe cū ſanctę quoqꝫ trinitatis ſit in ſenſibilitatē illoꝝ con fūdit: Verū tamē unā cū his ipſā quoqꝫ ab initio traditionē doctrinā& fidem ec cleſię catholicę uideamus: ꝗͣ doīus dedit: apoſtoli prędicauerūt: patres obſerua runt. In ac. n. fundata ē eccleſia: a qua qui exciderit chriſtianus nec ſit. neqꝫ dica tur: Trinitas igitur ſancta eſt atqꝫ ꝑfecta in pr̄e& filio& ſpiritu ſancto diuinitus celebrata. q̄ nihil alienum uel ex trinſicus ꝯtractū hēt: nec ex eo cōſiſtat ꝙ fabri catur& fit: ſed ex eo tota ē ꝗ d̓ creat& fabricat. Et na ſibi ipſa ſimilis eſt.& in di uiſibilis.& una ipſius eſt operatio. pr̄.n. per uerbum in ſpirituſ anſto oīa facit: & ſic ſancte trinitatis unitas ſaluatur. Sic unus deus in eccleſia predicatur: ꝗ ſuꝑ oīa& ꝑ oīa& in omnibus eſt. ſuper omnia ut patet: qͣi principium:& fons: per oīa: ut per uerbū: in oībus: ut in ſpiritu ſancto. Eſt aūt trinitas non noīne tenus ſolum:& repreſentatione dictionis. ſed re& ſubſtantia trinitas. Vt. n. pater eſt: eſt. ita uerbum eius eſt: ꝗ ē ſuper omnia deus.& ſpiritus ſanctus non fictus ē: ſed exiſtit uereqꝫ ſubſtat Et his eccleſia catholica nec minus ſentit: ne in iſtos cū cai pha iudeos neue in ſabelium incidat: nec plus concipit: ne in multiplicum. gen tilium deitatem precipitet: Quod aūt hęc ſit eccleſię fides diſſcāt quomodo apo ſtolos mittens dominus dicebat: Euntes docete omnes gentes batizantes eos: in nomine patris& filii& ſpiritus ſancti: Apoſtoli uero ꝓfecti ſic docuerunt:& hęc eſt in omni ſub cęlo terra predicatio: cum hoc igitur eccleſia fidei fundamētum habeāt dicāt denuo nobis illi atqꝫ reſpōdeāt trinitas ſic an dualitas: Si dualitas ſꝑ iritus a uobis cum creaturis cōnumeret̉. Sed hoc mō ſenſus noſter nō in uno do ē: ꝗ ſuꝑ omnia et ꝑ omnia et in omnibus eſt. Nā ſpiritum nō hētis ꝗ in omnibus eſt que ad diuinitate diuiditis: et alienatis. Et perfectio ur̄a. ꝗͣ uos dum ita ſentis facere putatis. nequaꝗͣ indiuinitate ꝑficitur: Miſcetis.n. cum ipſa creaturā: et the ologia ur̄a ē. qualis arianoꝝ atqꝫ gentilium: ꝗ creaturam cum deo iungitis: quā ipſe per ſuum uerbum creauit: Sic uero diſpoſiti cuius ſpei eſtis? aut quis uos de o connectet? qui non dei ſed creaturę ſpiritum habetis? Et quę nam audatia ur̄a eſt atqꝫ temeritas? qui patrem et uerbum eius ad creaturam deuoluitis: et ite cre aturam deo coęquatis: hoc autem facitis de ſpiritu quaſi de creatura ſomniates et ipſum in trinitate conſtituentes. Quę uero et in ſania ueſtra eſt? ut iniuria cō gitetis in deum? quādo qd̓ a uobis nō ageli omnes ſiue creaturę: ſed ex his unus deo et ipſius uerbo cōnumerat̉? Oportebat. n. poſtꝗͣ ſemel ſecundū uos agelus

eſt: et creatura ſpiritus: et intrinitate conſtituitur: non unum: ſed omnes creatos angelos cum diuinitate ſtatuere. Nec deinde trinitatem: ſed turbam quandam diuinitatis īnumerabilē eſſe: ut in hoc ēt ur̄a hęc: quę uidet̉ eſſe ꝑfectio: diſtrac ta paſſim ī ſtabilis uarietate fieret. hac nāqꝫ ueſtrę ſūt et arianoꝝ ꝑfectiones: qui contra diuinitatē cogitatis& pręter deū creatore oīum creaturę ſeruitis: Hęc igi tur abſurda uobis occurunt ſi dualitatem dicitos. At ſi trinitas eſt: ut certe eſt de mōſtrata. eſt aūt indiuiſibilis eſſe neqꝫ diſimilis neceſſe eſt unā ip̄ius ſanctitatem. unam ſempiternitatē eſſe inmutabilitatis qͣꝫ naturā. Sic.n. tradita in eā fides nodeo conglutinat:& qui ſubtrahit de trinitate aliquid: quiqꝫ īſolo patris noīe bap tizat̉ uel filii aut ſine ſpū ī patre& filio nihil accipit: ſed inanis& in īmunis ꝑma net.& ip̄e et qui dare uidet̉ Nā perfectio in trinitate eſt: ita qui filiū a patre diui dit: uel ſpiritū ad creaturas deuoluit: nec filiū habet: neqꝫ patrē. ſed ſacrilegus ē & infideli deterior:& omnia magiſqͣ chriſtianus eſt.& merito quidem. Nā quem admodū unū eſt batiſma ī patre& filio& ſpūſcō ꝑfectū:& una in eo fides ut apo ſtolus ait: ita et ſancta trinitas: quę in ea eſt: et ſecū unitur nihil inſe cr̄atū habet: et ip̄a trinitatis unitas ī diuiſibilis: et una ī ea fides. Quod ſi pro reſtra adīuētione non ita eſt o tropici: ſed ſpūm ſāctum creaturā dicere ſomniaſtis: iam non una fi des ueſtra eſt. nec baptiſma unū ſed duo: Vnum quidē ī patre et filio: alterū in a gelo ꝙ creatura eſt: et nihil ueſtrum ꝓptęrea certu eſt neqꝫ uerū: Nam quę crea to cū opifice cōmunitas? uel quæ inferioribus creaturis cū uerbo: qd̓ eas fabrica uit: unitas? Hoc cū noſceret beatus Paulus: non ut uos trinitatem diuidit: ſed uni tatem eius docens corinthiis de ſpūalibꝰ rebus ſcribit: et omnia ī unū deum pr̄eꝫ ſumatim refert: dicens. Diuiſiones aūt gratiaꝝ ſūt. idem aūt ſpūs: et diuiſiones miniſterioꝝ ſunt: Idē aūt dn̄s: et diuiſiones operationū ſunt: idem aūt deus: qui omnia operat̉ ī omnibus: Quæ. n. ſpūs ūicuiqꝫ diuidit: hæc a patre per uerbū cō tribunt̉. Omnia. quę pr̄is ſunt filii ſunt iccirco et ea quę a filio in ſpū dātur pa tris ſunt dona: Et cū ſpūs ſit in nobis. et in hoc ip̄o pater ita fit illud ueniemus e go et pater et manſionē apud eum faciemꝰ. ſicut dictum ē. Vbi.n. lux ibi et ſplē dor: et ubi ſplēdor ibi et eius operatio et gr̄a ſplendorē referens: Et hoc quoqꝫ a poſtolus docens corinthiis item ſcribebat in altera epiſtola dicens gr̄a dn̄i ieſu chriſti et caritas dei et cōmunicatio ſancti ſpi ritus cū omnibꝰ uobis: Nam et gr̄a quę gratis datur intrinitate datur a patre per filiū in ſpū ſancto: Sicut.n. expa tre per filium gr̄a datur ſic tributionis cōmunicatio in nobis non eſſet niſi ī ſpū ſancto: Huius.n. ꝑticipes caritatem patris habemus et filii gr̄am et ip̄ius ſpūs ſāc ti cōmunicationem: Vna ergo ex his quoqꝫ operatio trinitatis on̄ditur Nā ea quę ab uno quoqꝫ dantur non differētia neqꝫ diuiſa: ſed intrinitate dari et omnia ex u no deo eſſe apoſtolus ſignificat. Hūc ergo cum creatura non ſit ſed unitus filio ſicut filius unitus eſt patri qui cum patre et filio conglorificatur: et cum uerbo diuinitus celebratur et opera facit quę pater per filium operatur: Hunc inquā ſiquis creaturam dicit quomodo non in filium ipſum palam impius exiſtit? Ni hil enim eſt ꝙ non per uerbum in ſpū fiat et operetur: Hoc et in pſalmis canitur Verbo domini cęli firmati ſunt et ſpiritu oris eius omnis uirtus eorum et cente ſimo quadrageſimo ſeptimo pſalmo mittet uerbum ſuum et liquefaciet ea flabit ſpiritus eius. et fluent aquę et iuſtificati ſumus ut ait apoſtolus in nomine do mini noſtri et in ſpiritu dei noſtri indiuiſibilis enim eſt a uerbo ſpiritus: Quip pe cum chriſtus dicat ueniemꝰ ego et pr̄ ſimul uenit et ſpiritus n̄ aliter ꝗͣ filius ī nobis hiturus: Dum paulus ſcribat epheſiis ut dedit uobis ſecundum diuitias gloriæ ſuæ uirtute corroborari ꝑ ſpiritum ſuū ī īteriori homīe hītar̄ chriſtū: Et cū filiꝰ. ī nobls ſit ē ēt pater: dicēte filio ego ī patre et pater ī me: Et iō ꝯuerbū ſit in prophetis in ipſo ſpiritu ſancto ꝓphetant: Cum igitur ſcriptura dicit Et factū

eſt uerbum ad hunc prophetam. ī ſpiritu ſācto prophetans oſtenditur in zacha ria ſcriptū ē: Verū tamē uerba mea& legitima mea accipite quotquot ego mādo in ſpiritu meo ſeruis meis prophetiſ: qui paulopoſt etiam populum accuſans di cebat& corſuum ſtatuerunt rebelle ut non exaudiāt leges meas& uerba quę mi ſit dominus omni potens in ſpiritu ſuo in manibus prophetarum antea. Petrus autem in actibus dicebat: uiri frates oportebat impleri ſcripturam: quam prędi xit ſpiritus ſanctus. Et apoſtoli uulgo ita clamabant: domine: qui feciſti cęlum o terram& mare& omnia quę in eis ſunt: qui per ſpiritum ſanctum ore dauid pu eri tui locutus es. Et paulus romę cum eſſet iudęis. qui ad ſe uenerant: palam di cebat: bene ſpiritus ſanctus locutus eſt per heſaiam prophetā ad patres ueſtros. & timotheo ſcribens ait: ſpiritus ſanctus manifeſte dicit: ꝙ in nouiſſimis tempori bus deficient a ſyncera fide attendentes ſpiritibus erroris. Quare cum dicatur in quibuſdam factum eſte ſpiritum ſanctum: uerbum in ipſo intelligitur: quod ſpiri tum ſanctum tribuit. Cum igitur impleta erit ſcriptura: effundam inquit de ſpiri tu meo in omnem carnem. Et paulus corinthiis dicebat: ſecundum contributio nem ſpiritus in me.& ad eos etiam ſcribebat. Si experimentum queritis eius: qui in me loquitur chriſtus: ꝙ ſi chriſtus erat: qui loquebatur in eo chtiſti uidelicet ſpiritus erat: qui loquebatur in eo. Nan& in actibus item cum in eo chriſtus loqͣ retur dicebat:& nunc ecce fipritū iunctus uado in hieruſalem: quę ī ea mihi eue tura ſunt neſciens: Verum tamem ſpiritus ſanctus per uerbum teſtificatur mihi dicens: ꝙ uincula& tribulationes me manent. Vnde& ſancti cum dicunt: hęc di cit dominus: non aliter ꝗͣ in ſpiritu ſancto loquūt̉:& in ſpiritus ſancto loquētes in chriſto ea dicunt: Cum uero& agabus diceret in actibus: hęc dicit ſpiritus ſan ctus: non aliter ꝗͣ uerbo ad eum facto ſpiritum dicebat ſuggerere ſibi& loqui& teſtificari: quę in hieruſalem paulum manebant. Profecto cum ſpiritus ſanctus paulo quoqꝫ teſtificetur: Idem chriſtus in eo loquitur: ut quod& ſpiritu ſancto efficitur: uerbi ſitur teſtimonium: Eodem modo cum uerbū& in ſanctam mariā uirginem uenit una& ſpiritus uenit:& uerbum in ſpiritu corpus ſibi ipſi cōpo ſuit:& aptauit cū creaturam cōnectere& per ſe patri offerere uellet& in ſe oīa recūciliare cū ſuis imma pacificans nō abfurde igitur ex ſacris ſcripturis ſp̄s cre atura nō eſſe monſtratur: ſed uerbi patrisqꝫ diuinitatis ꝓprius Sic n. in ſancta & indiuiſibili trinitate ſanctoꝝ doctrina cōcurrit:& hęc una eccleſię catholicę fi des: Tropicoꝝ uero figmētū a fide alienū& aſcripturis diſſentit& cū inſanienti um arianoꝝ fatuitate conſentit E cōuenient̉ ꝑꝑ ſimplitiū errorem ſic eis reſpon detur: Sed gr̄a dn̄o ꝙ ut ſcribis cū ſe ſimulata cū arianis diſſenſione uellarent nō fefellerūt nā& ſimplicibus illis in uiſi ſūt. ut qui uere ſpiritui repugnent.& pau lopoſt morituri qui ſpiritu priuati ſūt& inanes: Nam ut beatus apoſtolus ſentit aīales hoīes nō potueret ꝑcipe quę ſp̄s dei ſunt qꝛ ſpiritualiter diſcutiebāt̉. Qui uero cū ueritate ſētiūt oīa diſcutiūt anullo ip̄i diſcutiūtur Cū in ſe dn̄um hēant ꝗ& ſe ip̄is& ꝑ ſe pr̄em in ſpiritu reuellat Quāꝗͣ igitur in deſerto moram ago ni hilominus ꝑꝑ eoꝝ impudentiam qui a ueritate declinarunt: haud magnopere cu rans ſi qui probationis huius in uerbis tenuitatem et humilitatem ridere uolunt: Hęc paucis ſcripta reuerentię tuę miſi plurrimum obteſtans ut ea cum leges. partim corrigas partim ignoſcas ſiqua exiliter dicta ſūt. Nam ſecundumcatholi cam fidē nobis a patribus traditam tradidi nihil extrinſicus cogitans: Sed quod didici ſacrirs ſcripturis conſentaneum ſcripſi: Nam et hoc non eſt abſonum his quę antea de ſanctis ſcripturis ad confirmationem edita ſunt nec extrinſicus excogitatum: At qui ſancte trinitatis perfecttionem ieſus chriſtus ipſe per ſe ſamaritanam et per eam nos docebat indiuiſibilem eſſe atqꝫ una diuiritatem. Veritas ipſe teſtatur quēadmodū ſamaritanę dixerit Crede mihi mulier quia ue

nit hora& nūc eſt qn̄ ueri adorator̄s adorabūt patrē ī ſpū& ueritate Et. n. pater tales quęrit qui ſe adorēt ꝗa ſpūs eſt deꝰ:& equi adorāt eum adorar̄ oportet ī ſpi ritu& ueritate Hīc ergo demōſtratum eſt filium ip̄m ueritatē eēe: quēadmoduꝫ ipſe dixit ego ſum ueritas de quo et ꝓpheta dauid dicēs īplorabat Emitte lucem tuam& ueritatē tuam: Ve rum adoratores adorāt pr̄em filium ī ſpū et ueritate ꝯ fitentes īſeperabilis.n. eſt afilio ſpiritus ſicut a patre fuluis ip̄e ueritas teſtat̉ di cēs. Mittam uobis ꝑacleton ſpūm ueritatis qui ex patre procedit quē mondus ac ciꝑe nō poteſt. qui ſunt negantes eum ex patre ī chriſto eſſe oportet igit̉ ad ueri dicoꝝ imitationē ꝯſentire& cōcurere ueritati Quod ſi poſthac etiā nec diſcere uoluerīt nec ītelligere potuerīt at blaſphemare delināt nec trinitatem diuidant. nec auita ip̄i diuidantur nec ſpiritum ſāctū creaturis cōnumerent nec ſicut phar ī ſæi quondā quæ ſp̄ſſācti ſunt hezebuel attribuebāt: ita& iſti non inferiora audē tes irremiſſibilē et nunc& poſtea pœnam cum illis ſuſtineant: Hotius archiep̄s cōſtātinopolis ad fr̄em ſuum taraſium de ſermoni bus magni īter ſanctos athanaſii archiep̄i alexādrię in ſermonibus in quit ubiqꝫ locutione clarus eſt:& breuis et ſīplex. acutus tamen: et al tus. et argumentationibꝰ oīo uehemēs. et in his tanta īquit ubertas ut admirabilis ſit: Logicis āt methodis nihil tenuiter. nihil iuueniliter: ut pueri: et ru des: ſed philoſophice: ſed magnifice utitur: Scripturaꝝ teſtimoniis: ac demōſtra tionibꝰ: ad uīcendum cōmunitus eſt: et in primis ſermo ille: qui de humanitate uerbi dei hītus eſt: et quinqꝫ in arrium libroꝝ uolumiā: quod ē de omni hęreſe trophæum: ſed de ariana potiſſimū. Et ſi quis theologum gregorium: et diuīum baſiliū diceret ex hoc libro tāꝗͣ fōte quodā hauriētes: or̄onis ſuæ pulchros illos ac ꝑlucidos. contra errorē fundere fluuios: non iret: ut arbitror: procul a ſimili tudine: Scripta ſunt āt ab eo īquit: et ī eccleſiaſten cōmentaria: gr̄a tn̄ et ornatu uere excellunt ſermones: contra apolinarium: et epiſtolæ quotquot ſui ipſius exi lii exculationem continent: ATANASII ARCHIEPISCOPL ALEXANDRIAENOSTRI INTER SANC TOS PATRIS CONTRA GENTILES. Iuini cultus: et uniuerſoꝝ ueritatis cognitio: non tātum humana doc trina īdiget: quātum ipſe ꝑſe cognoſci poteſt. Quotidie ferme rebus exclamat: et ſole clarius ſe ipſā ꝑ chriſti doctrinā on̄dit: Sed tn̄ cupiēti tibi de ea nō nihil: audir̄: age Omachari: ꝓ uiribus noſtris de fid̓ chri ſti paucha exponamꝰ: tibi quidē: ꝗ cū eam ex diuinis eloquiis īuenire poſſis: ꝓbe tamen ab aliis etiam audire concupiſcis: Sacrę enim: ſpirtualeſqꝫ ſcript̉ æ ipſę ꝑ ſe ad profeſſionem ueritatis ſufficiunt Sunt autem et multi de his r̄bus ſermones a beatis doctoribus noſtris compoſiti: Quibus ſiquis inciderit: ſcripturarum interpretatione quodam modo intelliget. et quam appetit cognitionem conſequi poterit: Nunc uero: quoniam prę manibus doctorum ſcripta nō habemus: neceſ ſe eſt: quę ab illis didicimus: ea nunciare tibi et ſcribere. dico autem ſaluatoris chriſti fidem: ne quis uillem exiſtimet fermonis noſtri doctrinam: nec abſur dum eſſe arbitretur in chriſtum credere: quemadmodum gentiles inſultant et ſoluto riſu nobis illudunt: nihil aliud: ꝗͣ chriſti crucem obiicientes. inquo pręcipue tarditatem eorum quiſpiam commiſeratus fuerit: ꝙ crucem calunniā tes: uirtutem eius non uident: quę totum terrarum compleuit orbem: nec diuīę cognitionis opera: quę per eam patefacta ſunt omnibus: neqꝫ enim ſi& ipſi di ui nitatem eius diligenter. conſiderarent: ſapientiam tantam Iudificarent: ſed potiꝰ

hunc agoſcerent: ſaluatorem uniuerſi:& cracem non detrimentum creaturę: ſed remedium extitiſſe: Si enim ſurgente cruce omnis idolatria ſoluitur omnis deme num phantal̓ia hoc ſigno propellitur. Sollus chriſtus collitur:& per ipſum pa ter agnoſcitur: Aduerſarii erubeſcunt.& aduerſariorum qotidie animos latenter ipſe conuerrit: quo nam modo(ſic enim ad eos non irrationabiliter quiſpiā di xerit) quo nam modo humanum ad hūc licet putare negotium?& non potiꝰ uer bum dei:& ſaluatorem uniuerſi: qui aſcendit in crucem. Sd iſti non aliter mihi uidentur affecti. ꝗͣ ſi quis folem nubibus obtectum irrideat: Lumen uero eius ad miretur: ꝙ omnem ab eo creaturam illuſtrari uideat. Vt enim bonum eſt lumen & luminis princeps: ſol melior. ita cum diuinum pręceptum ſit: cuius cognitiōe uniuerſus orbis terrarum completus fuerit: Neceſſe eſt huius bene geſtę rei du cem: ac principem deum eſſe:& dei uerbum: Dicamus igitur quantū aſſequi poſ ſumus: Primum arguentes infidelium ſtulticiam: ut confutatis mēdaciis: ueritas deinde ipſa per ſe luceat:& tu confidas o homo: ꝙ ueritati credideris:& chriſtū agnocens deceptus non fueris. Tibi autem conuenire arbitror: ſi chriſtum amas de chriſto diſputare: Nam& te credo cognitionem huius:& fidem rebus omnibus precioſorem ducere: Ab initio quidem uitium non erat: nam ne nunc quidem in ſanctis eſt: nec omnino per ipſos exiſtit. homines autem hoc poſtea co gitare ceperunt:& per ſe ipſos fingere: unde etiam idolorum opinionem ſibi ip̄formaruūt: falſa pro ueris exiſtimantes: Opifex enim uniuerſi:& rex omnium deus qui longe ſuperat omnem ſubſtantiam& cogitationem humanam. ut ꝗ bo nus: ſuperqꝫ bonus eſt: per proprium uerbum ſaluatorem noſtrum ieſum chri ſtum: humanum genus ad imaginem ſuam fecit: Et hominem ipſum conſtituit: contemplatorem rerum:& cognitorem per ſimilitudinem ſuam: Cui dedit etiam proprię ſempiternitatis intelligentiam:& cognitionem: ut identitatem ſeruās: nū ꝗͣ nec a dei contemplatione deſiſteret: nec a ſanctorum cōſuetudine recederet: ſꝫ cum eius: qui deberat gratiam haberet: haberet& propriam ex patris uero uertu tem: diuinitate exultaret:& cum ea coloqueretur. uitam uiuens letam: uere beatā & īmortalem: Nam ſi nihil ei obſtet: ad dei cognitionem: contemplatur ſemper puritate ſua patris imaginem:& deum uerbum: Cuius etiam ad imaginem factus eſt. obſtupeſcit autem illius in omnia prouidentiam. mente concipiens: cum fac tus ſit rebus ſenſibilibus:& omni corporea per ſpicacitate ſuperior: Quin etiam quę in cęlis diuina ſunt: ac ſpiritualia mentis. uirtute pertingit. ubi.n. mens ho minū a corporibus ſequeſtrata eſt: nihil extrinſecus hēt: cū eoꝝ cupiditate per mixtū: ged tota ſecū ip̄a eſt: uelud ab initio fuit. Iā tū ſenſibilia et hūa oīa tranſcē dens: ſublimis euentur:& uerbū intuens: uidet in eo:& uerbi patrē: ipſius ꝯtem platione capta: Cuius ēt deſiderio renouatur: Qualē primū hominē ſacrę ſcrip turę dicūt: ꝗ ēt ſecundū ebręoꝝ ſcripturā: adā noīatus eſt: ab initio liberior̄ licē tia ī deū hūiſſe mentē:& uixiſſe ſanctis ſpiritaliū reꝝ ꝯtēplationē: quā in loco illo huit que& ſanctus moyſes paradiſū methaphorice noīauit. potis eſt aūt puritas aīę deū. ēt ip̄a ꝑ ſe ſpeculari. quēadmodū& dn̄s inquit. beati mundo corde quo niā ip̄i deū uidebunt? Sic igit̉ opifex: ut dictū ē: hoīū genus ꝯſtituit:& ita ꝑ man ere uoluit: hoīes uero melioribꝰ neglectis rebꝰ: in ꝗbꝰ ēt ꝑcipiēdis oſcitabat: ea ꝗſiuerūt: q̄ ſibi ꝓpiora eſſēt: ꝓpiora aūt ip̄is erāt: corpus:& corporis ſēſus. Hinc mētē ſuā ſpiritualibus rebus priuarūt: ſe ip̄os aūt ꝯſiderate cępunt:& cū ſe ip̄os cognoſcerēt corpori ſenſibilibꝰ ꝙ alijs inherētes: ꝓpiis capti rebus in ſui cupidi tatem ceciderunt: ſua ipſoꝝ digniora putātes: ꝗͣ rerum diuinarum contemplatio nem. et cum uerſarentur in illis: nec a proprioribus deſiſtere uellent: corporis uoluptatibus animam ſuam. addiuixerunt: omni cupiditate perturbatam atqꝫ confuſam: Poſtremo uirtutis obliti ſunt quam ab initio diuinitus acceper

ant: Hoc et ex primo formato homīe quiſpiam. uerum eſſe cognoſceret: ueluti ſacrę de illo ſcripturę loquunt̉: donec mentē in deum: ac dei contemplationem habuit: auerſatus eſt corporis cogitationem. ubi uero ſerpentis cōſilio deſtitit ab intelligentia dei: ſeqꝫ ipſum conſiderare cępit: tūc& incorporis cupiditateꝫ ceciderunt:& ſe nudos eſſe cognouerunt:& cognoſcentes erubuerunt: nudos autem cognouere ſe ipſos non aueſtibus tantum: ſed quod diuinaꝝ rerū cōtēpla tione ſpoliati erant: et cogitationem in diuerſa: contulerant: Cum enim ab eo: c unus eſt: et uerus(deum dico)& ab eius deſiderio cogitationem auertiſſent: cō ſequenter in uarias& ſingulas corporis cupiditates inciderunt. Poſtea cuiuſꝙꝫ rei:& multarum(ut fieri ſolet) cupiditatem admittentes in his habitum etiam facere cępęrunt: ut propterea illas amittere timerent. Hinc animę ſunt pauo res:& metus:& uoluptates:& mortalium rerum ſenſus. Nam: cum a cupiditati bus abſiſtere nolit: mortem metuit: et corporis ſeperationem. Rur ſus: cum res e iuſmodi cupiat: et eas conſequi non poſſit: occider̄: ac iniuriam facere didicit: Quomodo autem et hæc faciat: non abſurdum eſt: pro uiribus oſtender̄. Abduc ta a rerum ſpiritualium contemplatione: cum ſingulis abuteretur corporis acti onibus: et corporis cogitatione capta: bonam ſibi uoluptatem eſſe ſentiret: aber rans boni nomine abuſa eſt: et ipſum urebonum: uoluptatem eſſe putauit: ut ſi quis mente captus eſem aduerſus deceptor̄s exquireret: et hoc faciens reſpicere putaret. Amplexa uero uoluptatem uarie illam explere cœpit: Siquidem natura facile mobilis tametſi res bonas auerſatur: attamen moueri non definit. Moue tur ergo: non iam ad uirtutem: nec ut deum intelligat: ſed uana conſiderans ui ſuam peruertit: qua in his abutitur cupiditatibus: quas excogitauit: Cum liberi creata ſit arbitrii: poteſt enim ſicut ad bōa nihilare: ita ad mala conuerti: Bonū uero aduerſata prorſus: quę contraria ſunt conſiderat. Neqꝫ enim omnino quie ſcere poteſt: quin moueatur. Quando quidem eſt: ut ante dixi: natura facile mo bilis: et cum liberum ſui ipſius arbitrium cognoſcat: uidet ſe ipſam poſſe: ad ut raqꝫ membris corporis uti: aduera ſcilicet et falſa: uera ſunt autem bona: falſa e? trario friuola. Et uera quidem appello bona: quoniam ex deo: qui uere eſt: ſim litudinem habet. F alſa autem dico mala: quoniam nulla cum eſſet hominum co gitationibus ficta ſunt. Corpus enim: cum oculos habeat: ut creationem inſpici at: et per concordem hanc rerum compoſitionem opificem cognoſcat: auditum ut diuina eloquia: et mandata percipiat: manus ut in res necceſarias exerceat. in dei precationem tollat: anima a contemplatione bonorum: et ab ea quę in his eſt inclinatione ſe iuncta: conſequenter aberrans in contraria mouetur. Porro dum uim ſuam inſpiceret: et ea ut ante dixi abuteretur: cognouit quod etiam in contraria poteſt: corporis membra mouere: et ob eam rem pro eo: qd̓ eſt creatio nem inſpicere: ad cupiditates oculum auertit: et ſe hoc etiam poſſe demonſtrat. et dum modo moueatur: ſuam putat ſeruare dignitatē: nqꝫ peccare dum facit quod poteſt: quæ neſciat non ideo ſe natam eſſe: ut ſimpliciter moueatur: ſed ꝗd opprtet ad id moueatur. iccirco: et uox apoſtolica pronunciat: omnia: licet: ſed non omnia expediunt: At uero hominum audacia non ad id quod expedit: et de cet ſed ad id quod poteſt intenta: perperam facere cępit. Hinc manus inaduer ſum mouens: cędem perpetrauit. Aures traduxit in ob auditionem: alia proleg time generanda ſobole: membra in adulterium: linguam pro benedictione ī blaſ phemiam: in conuitia. in periuria. Rurſum uero manus in furta: in pulſatione: hominum: Narres in uaria odorum genera uenerorum: Pedes in celeritatem effundendi ſanguinem. Ventrem in ebrietatem et crapulam in explebilem quę omnia uitia ſunt animę: atqꝫ peccata. horū aūt cauſa nulla ē alia: ꝗ a rebus melioribus auerſio. Vt.n. in ſtadio equis inſtans auriga ſi metam contempſerit:

quo intendere debet: auerſuſqꝫ ab ea: agitet equum temere: quemadmodum po tuerit( poteſt autem quemadmodum uult) in obuios plerunqꝫ impellit: pleꝝ qꝫ per pręcepſ agit: illatus quecunqꝫ: ſe ipſum equorū uelocitate pertulerit: ratꝰ dū ita curit: a meta non decerrare: Fuge enim ſolum intentus eſt: nec ſe uidet ex tra metam euaſiſſe: Sic& anima diuertens a uia iudei: cum pręter honeſtum: mē bra corporis impellat: ſed ipſa potius cū his pariter a ſemet ipſa impellatur: abe rat& malum ſibi ipſa fingit: nec de uia ſe declinaſte uidet:& extra ueritatis metā euaſiſſe: ad quam beatus paulus: uir chriſto plenus intendens dicebat: ad metam feſtino: ad brauium ſupernæ uocationis chriſti ieſu: Intuens igitur bonum uir ſā ctus: malū nunꝗͣ fatiebat: Gentilium igitur nonnulli cum aberraſſenta uia: ne qꝫ chriſtum cognouiſſent: peccatum in ſubſtantia& per ſe ipſū eſſe dixerunt: bi fariam errantes: qui uel opificem priuant: ne ſit rerū omnium factor: neqꝫ enī ea rum dominus eſſent. Si quidem peccatum fecondum eos ſubſtantiam per ſe ipſū haberet& eſſentiam: uel rurſus ſi oniuerſi eum uolunt: mali& neceſſario factorē eſſe concedent: quando in his quę ſunt: placet& malū eſſe. hoc autem abſurdum eſſe: nec fieri poſſe manifeſtum eſt: non enim ex bono malum: neqꝫ in ipſo eſt: ne qꝫ per ipſum: quippe bonū eſſe deſineret ſi mixtam naturā haberet: uel mali cau ſa eſſet: qui uero per hęreſin ab eccleſiaſtica doctrina exciderunt:& quod ad fidē pertinet naufragium fecerunt: Hi quoqꝫ mali ſubſtantiam eſſe delirant:& alterū ſibi fingunt pręter uerum chriſti patrem deum:& hunc in genitum: maliʸ facto rem& peccati principem:& creationis opificem. hos autem facile quiſpiam refel lerit:& ex diuinis ſcripturis:& ex ipſa hominum intelligentia: unde hęc ipſi cō muniſcentes inſaniunt: dominus igitur& ſaluator noſter ieſus chriſtus in euan geliis ſuis: moyſe uerba. ꝯfirmans ꝙ dominus deus unus eſt: confiteor tibi pater inquit cęli& terre. Si autem unus eſt deus:& hic cęliterreqꝫ dominus: quo nam modo alius pręter eū deus fuerit? Vbi nā& ille qui ſecundum ipſos deus eſt? Cū unus& uerus deus uniuerſa cōpleat: quę cęli ac terrę ambitu continentur? Quo modo rerū factor eſſet& alius? quarū deus ipſe& pater chriſti dn̄atur ſecundū ſaluatoris uocē? niſi forte eoꝝ quę boni ſunt dei malū quaſi equa lance dicerent dnāri poſſe: Quod ſi hoc dicunt uide quātū impietatis incurrunt: In his enim ꝗ pari poteſtate ſunt: nec ſuperius quicꝗͣ inuen iretur: nec fortius. Et enim ſi alter eſt altero nolente par utriuſqꝫ uirtꝰ:& infirmitas: Virtus ꝗdē: ꝙ ipſi īter ſe alter alterius uoluntatē in eo ꝙ ſunt uincunt: infirmitas uero: ꝙ nolentibus ipſis res pręter ſnīā eueniūt. eſt. n. bonus pręter ſnīā mali. eſt& malus: pręter uoluntatē boni Pręterea(hoc&. n. inꝗet aliquis) Si ea quę uidentur opera ſunt mali: ꝗ nā opus eſt boni? uidetur.n. nihil pręter ſolā opificis creationē: Vnde autē bo eſſe cognoſcetur? ſi nulla eius opera ſint: per quę cognoſcatur? Ex operibus.n. artifex agnoſcitur: Quomodo aūt duo fuerint ſibi inuicē contraria: uel quid erit quod iſta diuidat: ut ſeparata ſint? Simul.n. eſſe non poſſunt: cū alterū ab altero deſtruatur: Sed nec alterū eſſe poteſt in altero: propter eorū diſiunctionem: diſſi militudinēqꝫ naturę: Tertiū igitur ſurget aliquid diuidēs: ꝙ& ipſū deus erit. hoc uero tertiū: cuiꝰ naturę fuerit? bone nec an mali? Incertū eſſe apparebit nā utrius qꝫ ipſū naturę eſſe non poteſt. Cū igitur hęc eorū ſententia uim nullā habere cū probetur: neceſſe eſt eccleſiaſticę cognitionis elucere ueritatē ꝙ nec a deo malū eſt: nec in deo: nec ab initio fuit: nec ipſius ulla ſubſtantia: Sed hoīnes: poſtꝗͣ bo ni ꝯtēplatione priuati ſūt: Inani aſibi:& quę ip̄i uolunt cogitare:& fingere ceꝑūt ut. n. ſi quis lucente ſoleret omnē ſua luce terrā luſtrante claudens occulos tene bras ſibi ip̄e fingat:& iō tanꝗͣ intenebris errans obābulet: ſępius quę cadat ꝑ pre ceps ſubactus: nec lucē: ſed tenebras ēe putet. Quippe: ꝗ ꝑſpicere exiſtimet cum omnino nō uideat: ſic& anima hominū oppręſſo oculo: ꝑ quē poteſt intueri deū

ſibi ipſa compoſuit mala: in quibus mouetur: demens quę nihil cum faciat: ali quid ſe facere exiſtimat: Siquidem inania fingit: nec ipſa qualis facta fuerat: talis et perſtitit: ſed qualem ſe contaminauit: talis quoqꝫ uidetur: Facta enim fuerat: ut deum intueretur: et ab eo illuſtraretur: ipſa uero corruptibilia pro deo quęſiuit et tenebras: ſicuti ſpiritus quodam loco per ſcripturam inquit: Deus hominem fecit rectum: ipſi uero quęſiuerem cogitationes multas inuentio igitur: et exco gitatio peccati hominibus ab initio ſic nata eſt atqꝫ formata. Quomodo autem ad idolorum quoque inſaniam deuenerint: dicere iam neceſſarium eſt: ut cogno ſcas idolorum inuentionem: non a bono fuiſſe: uerum a malo. Quod aūt prin cipiū malū: habet nulla ī re bonū eſſe iudicaretur cum omni ex parte malum ſit: Auina uero hominum: nequaꝗ peccati cogitatione contenta: ſe ipſam pedeten tim cępit indeteriora deducere. cum enim uoluptatum uarietates didiciſſet: ac re rum diuinarum obliuione de tenta corporis delectaretur affectibus: pręſentia ſo Ium intuens et gloriam eorum nihil pręterea putauit eſſe amplius: ꝗͣ quę uiderē tur ſed bona eſſe temporanea ſolum atqꝫ corporea. Auerſa igitur et oblita ſe ad ymaginem eſſe boni dei: iam non uidet ſua ipſius uirtute uerbum dei: per quod facta eſt: Sed alienata a ſemet ipſa falſa conſiderat: atqꝫ componit. nam corpora lium cupiditatum implicationibus: id quod in ipſa eſt: ſpeculum inuoluens: quo ſolo patris ymaginem intueri poterat: iam non uidet: quę animā intelliger̄ decet ſed paſſim uagatur: et ea ſola uidet: quę ſenſui obiiciuntur: hīc iam omni carnea cupiditate repleta: et eiuſmodi opinionibus perturbata: hunc deinde: qui mente exciderat deum corporeis denuo rebus: ac ſenſibilibus ſingit: et his quę uident̉ dei appellationem imponit: ea ſolum magnifaciēs quę ipſa amat: et quaſi iocūda intuetur. Pręcipue igitur idolatrię cauſa peccatum: Homnes enim ſibi ut uanū peccatum concipere: ſic et uanos deos fingere didicerūt: ueluti ſi quid in profun dum abditus non iam lucem: nec quę in luce uidentur aſpiceret: ꝙ oculi ipſi us ad imma inclinarent ſuperqꝫ cum aquę infuſio procumberet. Quę uero ī proſundo ſunt tantumō ſentiens nihil pręterea aliud eſſe ꝗͣ quę obuerſarentur. et uera eadem ac propria eſſe putaret. Sic et primi hominum uecordes in carnis cupiditate: et cogitatione demerſi: atqꝫ etiam diuinę obliti contemplationis: et glo rię: nubila mente: ſed amentia potius uſi: ea quę uidentur deos conſtituerēt: crea turam pro creatore glorificantes: et opera potius ꝗͣ dominum deum eorum auc torem et opificem deificantes: Sic autem in prępoſito exemplo: qui in profundū abditi ſunt ꝗͣto magis deſcendunt: tanto etiam obſcuriora et profundiora incur runt. ſic et homīum generi euenit. Neqꝫ enim ſimplicem habuere idolatriam: nec unde cęperunt: ibi et ꝑſtiterunt: Sed quanto diutius in primis uer fati ſunt: tāto inamores ſibi inuenere ſuperſticiones: Et cum priorum ſacietatem non caper̄nt: aliis denuo impelebantur malis: qui turpiſſimis rebus augeſcerent: et impietatē ſuam in maius extenderent. Hoc etiam diuina ſcriptur a teſtatur dicens: Cum ue nerit ipſius ī profundum malorum contemnit: Nuper enim reſiluerat mens ho minum adeo: et cogitationibus homines ac opinibus deſcendentes: Cęlo primū et ſoli ac lunę et artis diuinum honorem attribueret illos non ſolum deos eſſe ue rum et alia conſequi putantes: quę ſecundum ipſos auctores eſſent: Deinde cum obtenebratis conſiderationibus dilaberentur ętherem et aera et quę in aere ſunt deos appellarunt. Procedentes uero in malis elementa etiam et primordia conſti tutionis corporum calidam frigidam aridam humidamqꝫ ſubſtantiam deos cō celebrarunt: et quemadmodum proſtrati omnino per terram uolūtantur terreſti um ritu coclearum ſic et impiiſſimi homines poſtꝗͣ ceciderunt: ac deciderunt a ꝯ templatione diuina continuo et homines et hominum formas quoſdam dum ui uerent alios poſt mortem diis anumerarunt. Ad hęc autem peiore conſilio et ra

cionatione in lapides etiam et robora. et reptilia: maris ac terrę: et immanes bru torum feras: diuinam auguſtamqꝫ dei appellationem contulerunt: eis qꝫ omnem dei cultum atribuerunt:& deum iterum: qui uere eſt deum inquam chriſti patrē auerterunt: Sed utinam hactenus amentium ſtetiſet audatia: nec ulterius progr̄ dientes ſe ipſos impietatibus contaminaſſent. Non nulli enim us ꝙ adeo cogitatꝭ on pręcipites fuerunt& mente capiti. ut etiam quę nuſꝗ nullatenus eſſent: nec in rerum natura apparerent ea tamen ſibi ipſi cōminiſcerentur: deosqꝫ configi rent: ſi quidem humana iūcta cum brutis:& quę diſſimilia ſunt natura in unum compacta ueluti deos coluerunt: quales ſūt apud egyptios cynocephali& ophio cephali:& onocephali& apud libes eriocephalus hammon: Alii uero partes cor poris caput& humeros:& manus:& pedes ſeorſum digeſta unum quodqꝫ dedi carunt:& prę diis habicerunt: ut quibus ſatis non eſſet ex uniuerſitate ſolidi cor poris religionem habere. Cœteri fruentes impietatem horum inuentionis& ſui ipſorum flagitii occaſionem uoluptatem& cupiditatem deos faciunt: ac uenerā tur: Qualis eſt apud eos cupido:& in papho uenus. Quidam uelut ī peioribus ambitioſi auſi ſunt principes ſuos: uel etiam filios ipſorum in deos traſferre ꝙ eorum uel imperium uerebantur: uel tyramnidem metuebant: ut in creta cele bratus apud eos Iuppiter. in archadia mercurius: apud indos bachus: apud eg ptios iſis& oſiris& orus:& nuper antinous indoliciis habitus ab adriano impe ratore romano. quem& ſi hominem norint: nec probum hominē ſed flagitii ple num: metu tamen principis obſeruant: Adrianus enim cum ī egyptiorum regio ne uerſaretur morientem antimoum uoluptatis ſuę miniſtrum adorari iuſſit: id quid̓ ipſe quod etiam poſt mortem puerum amabat: ſed tamen contra ſe argu mentum contra omnem idolatriam teſtificationem prebuit: ꝙ non aliter apud homines inuenta fuerit qͥ propter eorum. qui inuenere cupiditatem. Sicut etiam ſapientia dei teſtatur dicens principium fornicationis cogitatio idolorum. nec ſane admiratus fueris: nec procul a fide hęc dici putaueris quando quidem non multo ante uel nunc eriam fortaſſe romanorum ſenatus principes olim ſuos: ꝗ ab initio fuerunt uel omnes uel quos ipſi uolunt& cenſent inter deos eſſe decer nunt:& deos uenerari ſcribunt: quos enim oderem hos tanquam hoſtes iuxta na turam fatentur:& homines nominant̉: Quos autem caros habent hos iuxta uir tutem adorari iubent quaſi deos facere in poteſtate habeant ipſi cum ſint homi nes: nec ſe mortales eſſe infitientur: Oportebat aut qui alios faciunt deos: ipſos potius deos eſſe: quod enim facit eo quod fit preſtantius eſſe debet:& qui decer nit eo qui dicernitur. dignior ſit neceſſe eſt:& qui dat omni nō gratificatur qd̓ habet: his uero qui accipiunt potior eſt:& melior. Si ergo quos ipſi uolunt hos deos eſſe decernunt: oportebat primum& ipſos deos eſſe. Sed hoc mirum eſt: ꝙ ipſi cum moriantur ut homines ſuum ipſorum arguunt falſum eſſe decretum: d his quos ipſi deos fecere: Hęc autem conſuetudo nec noua eſt: nec aſenatu roma no cępit. Sed ab antiquo prius erat& premeditabatur in cogitatione idolorum: Dii namqꝫ apud gentiles antiquitus celebrati iupiter: neptunus:& apollo ceres uallas:& diane: uulcanus: mercurius:& iuno: decretum eſt ut dicerentur dei iuſ ſis theſei: cuius apud gręcos monumenta extant. Et qui decreuerunt tanꝗͣ hoīes mortui lugentur: qui uero decreti ſunt tanꝗͣ dii inmortales uenerantur. Oabſur ditatem:& inſaniam magnam: Cum eum norint: qui iuſſi eos. qui iuſſi ſūt digni ores putant:& utinam ad mares uſqꝫ pergeret idolatrarum furor: nec in feminas diuinam appellationem conferrerent: Ham& fœminas dei honore dignantur& cultu: quas nec rerum quidem. peccatorum conſilio adhibere tutum eſt: ſicuti quæ iuſſe ſunt a theſeo quemadmodum prediximus Apud egyiptios uero iſis& proſerpina& neotera:& apud alios uenus: Nam aliarum noīa nec dicere quidē

pium eſſe arbitror: cum omni ſunt ludificatione plena. Multī enim n̄ modo ſupe riori tempore: uerum ēt ętate noſtra cariſſimis priuati fratribus: cognatis: uxo ribus: Multe etiam uiris quos omnes natura arguit homines eſſe mortales: cum eos prę nimio luctu pinxiſſent: ſtatutis feriis conſecrauere: quos deinde poſteri propter imaginem& artificiſ ambitionem deos coluerunt: rem pręter naturam ad mittentes. Quos enim parentes non ut deos fleuerant(Neqꝫ enim eos ſiquidē deos eſſe cognouiſſent tamꝗͣ perditos deploraſſent: Quippe qui eorum imaginē iccirco pingebant: quod ipſos non ſolum deos non eſſe: ſed nec omnino quidem eſſe putarent: ut hoc ipſum quod iam eſſe deſierant: per imaginis repreſentatiōē conſolarentur) his tamen ſtulti homines tanꝗͣ deis ſupplicant:& ueri dei hono rem imponunt. Itaqꝫ in ęgypto nunc etiam lamęntatio de oſiridis& ori et typho nis:& aliorum amiſſione celebratur: Et dodonę e bala:& cretę corybantes iouem arguunt non deum eſſe ſed hominem et hunc effero de patre natum: Illud certe admirando quod olato illę apud gręcos ſapientiſſimus: qui ſe multa de d̓o ſcire iactitat: in piræum cum ſocrate uenit dianam ueneraturus hominis arte cę latam: Hos& eiuſmodi inſanas idolorum inuentiones ſuperiori tempore: et mul to ante ſcriptura docuit dicens: initium fornicationis cogitatio idolorum: Inuē tio autem ipſorum corruptio uitę. Neqꝫ enim fuerunt ab initio neqꝫ in ſęculum erunt inanis enim hominum gloria uenit in mundum:& propterea b reuis finis eorum conſideratus eſt: Acerbo enim luctu cruciatus pater amiſſi celeriter filii fe cit imaginem:& hominem: qui tunc cadauer erat: nunc tanꝗͣ uiuentem uenera tus eſt:& his qui ſub ſua poteſtate erant myſteria tradidit:& ferias. Procedente deinde tempore impia conſuetudo obtinuit& quaſi lex obſeruata fuit:& tyran norum iuſſis adorauere ſculptilia. et quos in oculis quia procul habitabant cele re non poterant eorum formam expreſſerunt: et inſignem honorati regis imagi nem fecerunt: ut prę ſtudio adularentur abſenti tanꝗͣ pręſenti. Ad augendum uero cultum ignaros homines artificis etiam ambitio conuertit: qui dum prin cipi fortaſſe placere ſtudet: arte ſimilitudinem expreſit uenuſtiorem: Sed uulgi multitudo artificii lenocinio capta: quem paulo ante hominem coluerat: eum d̓ inde numen eſſe conſuit: Et hoc uitę debebatur ad fraudem: ut uel calamitate ho mines: uel tyramnide iucti nomen: quod communicari non poteſt: lapidibus: ac lignis imponerent. Cum igitur idolorum inuentio eiuſmodi apud homines teſte ſcriptura incęperit: ac fabricata fuerit: nunc reliquum eſt: ut tibi aduerſus eam argumenta dec laremus coniecturam non tam extrinſecus capientes ꝗͣ ex quibus iſti gloriantur. Nam ut ab his primum inferioribus incipiam: ſi quis eorum qui apud eos dii nominantur: res geſtas inſpexerit: ipſos inueniet non ſolum deos n̄ eſſe uerum etiam hominum turpiſſimos fuiſſe: quale enim quale eſt uidere iouis ap̄ pœtas amores atqꝫ flagitia: quale eſt apud eos audire illum modo ganimedē rapere:& furtiua exercere adulteria: modo timere atqꝫ pauere: ne pręter ſenten tiam eius troianorum męnia euertantur. quale eſt uidere illū ſarpedonis filii mor tem grauitor ferre: cui cum uellet opitulari non poterat: Inſidiis etiam ab alijs diis circumueniri pallade inquā& iunone atqꝫ neptuno. Sed a femina thetide iu uari ac centimāe aegeone:& uoluptabus unici: qui mulieribus ſeruiret: propter quas inbrutorum animalium formis quadrupedum ac uolatilium periclitaba tur:& rurſus latere quidem ipſum propter patris inſidias. Saturnum uero ab illo uinciri:& patrem a filio euitari. Hunccine igitur dignum fuerit arbi trari deum: qui tant areus perpetrarit: quanta nec cōmunes romanorum leges his etiam: ꝗ ſipliciter homines ſunt facere permitterent. ut enim ex multis pau ca prę multitudine commemorem: Quis cum eius uiderit in ſemelen in ledā

in alcumena: in dianam: in latonam: in maiam in eurepem: in danaen: in ātiopen nequitiam& corruptionem? Quis cum eius uiderit in propriam furorem uim& audatiam: ꝙ eandem& ſororem habuit& uxorem. quis hęc inquam cum uiderit non irrideat ac morte condemnet? non ſolum ꝙ adulter fuerit uerum etiam: ꝙ ex adulterio natos ſibi filios deos fecerit:& conſecrarit: pretextū nequitię ſpēm deificationis aſtituens: quorum bachus& hercules ſunt: gemini: Mercurius per ſeus:& ſopita: Quis cum ad troiam deorum interſe uiderit implacabile certamē gręcorum troianorumqꝫ cauſa non deprehendat imbecillitatem eorum qui ꝙ ip ſi interſe contenderent: homines etiam concitabant: quis cum uulnerari uiderit a diomede martem& uenerem ab hercule ſimonem& ordium quem deum plu tone uocant& a perſeo liberum patrem ab arcade inmeruam& daudicantem p cipitari uulcanum: quis non eorum naturam percipiat:& poſthac deos dicere ab horreat: quos cum corruptibiles ipſos ac uulnerabiles audiat: nihil aliud eos ꝗͣ homines eſſe& homines imbecillos intelligat& eos magis qui uulnerarent qua qui uulnerati ſunt admiretur. Vel quis cum uiderit martis cum uenere concuba tum:& uulcanum utris quę dolos tendere alioqꝫ deos ad concubitus ſpectacu Ium a uulcano concitos uenire.& flagitium illorum conſpicere: quis non hęc ri deat:& eorum fatuitatem reprehendat? uel quis non rideat cum herculis ī opha len ex ebrierate inſaniam uiderit: atqꝫ libidinem. nam eorum propter uoluptatē facinora inſanos amores ſimulacra deorum aurea. argenta ęnea: ferea: lapidea: lignea non ſunt ſtudioſe refellenda: cum res ipſe. per ſe abominationem habeāt & ſponte ſua notitiam erroris eſtendant: quibꝰ ī rebus deluſos homines quiſpiā maxime conmiſeratus fuerit: qui cum inſidiantem ſuę cuiuſqꝫ uxori adulterum oderint: adulterii magiſtros deos facere: non uerentur:& qui ſuis ipſi ſorroribꝰ non commiſcerentur. hoc qui fecerunt eos uenerātur:& qui pueros corrumper e malum eſſe fatentur: huiuſmodi culpe qui affines ſunt: eos diuino cultu digna tur:& quæ nec humanę quidem leges concedunt: ea his atribuere: quos ipſi deoſ uocant: non erubeſcunt: deinde lapides:& ligna adorantes non uident quę pe dibus calcant:& igne conburunt eorum ſe partes deos appellare:& quę pauloan te ī uſum rapiebant: e adem ſculpta per in ſaniam adorant: Rem omnino non ui dent: neqꝫ conſiderant: qui non deos: ſed ſculptoris artem uenerantur. Nam& la pidem donec rudis eſt.& ſi luam: donec infermis: pedibus permunt:& is etiā ad ſuos uſus plerunqꝫ ſordidos utuntur ubi uero in eiſdem artifex peritię ſuę linin menta deduxerit:& uel u iri uel mulieris in materia formā effinxerint: tum ue ro artificis gratia tanquam deos colunt quos pretio d̓ ſculptore cōemunt. Sępe etiam ſtatuarius. eorum quę fecit oblitus ſuis ipſe operibus ſuplicat.& quę pa ulo ante ſecabat. incendebat: ſculpebat eadem poſthabitam artem deos appellat Oportebat autem ſiꝗͥdem hęc admirari. licet periti hominis artifitium: admitte re non ficta fictori preponere: non enim materia artifitium ſed artifitium materi am ornauit: ac deum fecit. Multo igitur equius fuerat artificom uenerari ꝗͣ quę ab eo facta ſunt: ꝙ& prior fuit artifitialibus diis.& quemadmodum uoluit. Ita & facta ſunt: Nunc autem poſt unta ęquitate peritiam:& artem aſpernantur: quę uero cum peritia:& arte facta ſunt admirantur. Cumqꝫ Is: qui ea fecit: mori at̄: quę ab eo facta ſunt tanquam immortalia uenerantur: quę niſi quottidiana diligentia ſeruentur: omnino propter naturam temporis uetuſtate dilabuntur. Quomodo non eos quiſ piam ob id etiam miſeratione dignos duxerit. ꝙ ipſi ꝙ uident non uidentes adorant:& ipſi qui audiunt non audientibus ſupplicant.& animati.& rationabiles natura homines eos: qui nec omnino quidem mouentur Sed inanimi ſunt: quaſi deos appellant: et hoc utiqꝫ admirandum: ꝙ ipſi quos

ſeruant:& ſub poteſtate habent: his tanꝗͣ dominus ſeruiunt. nec me putaueris hęc dicere necquicꝗͣ: uel aduerſum eos mentiri: Nam& oculis ipſorum fides occurrit:& uolentibus talia uidere: licet. ualidum etiam de his eſt ſacrę ſcriptu re teſtimonium: pręmonentis antiquitus atqꝫ dicentis: Simulacra gentium: ar gentum:& aurum opera manuum hominum. oculos habent& non uidebunt: os habent et non loquentur: aures habent& non audient. Nares habent et non odorabunt: manus habent et non palpabunt̉. pedes habent et non ambulabūt. non clamabunt ingutture ſuo. ſimules illis fiant: qui faciunt ea: Nec prophfeti ca ab his procul eſt uituperatio: Sed hic etiam aduerſus eos reprehenſio ſpiritus dicentis: Erubeſcent qui deum fingunt:& ſculpunt omnia uana.& omnes un de facti ſunt aruerunt:& muti ab hominibꝰ congregentur omnes:& ſtent ſimul: & ꝯuertant̉ et reuereant̉ ſimul. quoniā acuit faber ferrū et aſcia elaborauit illd: et ſtatuit ipſum brachio fortitudinis eius: et fameſcet: et infirmabitur& non bi bat aquam. lignum enim eligens faber ſtatuit ipſum in menſura: et inglutine ap tauit illud. et ipſum fecit tanꝗͣ formam uiri:& tanꝗͣ hominis pulchritudinem ſtatuit ipſum in domo:& quod cęcidit lignum ē ſylua:& quod plantauit domi nus: et pluuia produxit: ut ſit hominibus ad comburendum:& capiens ab eo calefiat:& comburentes coxerūt panes in eo: Reliquum uero fabricarunt in d os. et adorauerunt ipſos Cuius dimidium ipſius combuſerunt igni: et ſuper di midio eius teſtas carnes comedit: et impletus eſt: et calefactus inquit: iocundū mihi ꝙ calefactus ſum: et uidi ignem. Reliquum uero adorauit dicens: eripe me quoniam deus meus es tu: Non nouerunt ſapere: quoniam offuſcati ſunt: ne uideant oculis ſuis: et intelligāt corde et non conſiderauit in corde ſuo: neqꝫ conſiderauit in anima ſua: nec cognouit intellectu: ꝙ dimidium eius combuſit igni: et coxit ſuper primis eius panes: et teſtas carnes comedit: et reliquum eiꝰ in abominationem fecit. et adorant illud: Cognoſcite ꝙ cinis cor eorum: et ex rant: et nemo poteſt eripere animam eorum. Videte et non dicetis: ꝙ munda tium in dextera mea. quomodo non apud omnes ſacrilegi eſſe iudicentur: qui adiuīa ſcriptura impietatis arguuntur? uel quomodo nō fuerint cacedęmones: qui manifeſte adeo reprenduntur: res inanimas proueritate colentes. At uero quę ſpes iſtis? uel quę uenia ipſis fuerit? qui brutis et immobilibus confidūt. quę pro uero deo colunt. Debuerat enim: debuerat ſaltem ſine forma deos illis fingere artifex: ne manifeſte argui poſſent. ꝙ ſenſu careant: Tefeliſſent enim o pinionem ſimplitium tanꝗͣ ſenſibilia forent ſimullcra. Si quidem ſigna non habe rent ſenſuum: ut oculos: et narres: et aures: et manus: et os: quę non mouen tur ad ſenſus uſum: ſenſibiliumqꝫ rerum ſuſceptionem. Nunc autem habentes non habent: et ſtantes non ſtant: et ſedentes non ſedent: neqꝫ enim eiuſmodi of ficum faciunt. ſed quemadmodum fictor uoluit: ita et poſiti manent. dei qui dem nullum ueſtigium habet. ſed in animi prorſus ſolum hominis arte c ompo ſiti uidentur. debuerant etiam falſorum eiuſmodi deorum prę cones et uates: pœtas dico: et ſcriptores ſimpliciter deos ipſos ſcribere: nec facinora eorum ex ponere: quę ipſos procul a diuinitate: ac diuicis moribus fuiſſe redarguunt. poterant enim ſolo diuinitatis nomine ueritatem uſurpare: uel potius a ueritate multitudinem feducere: Nūc uero iouis amores: et flagitia proſequentes alioꝝ etiam puerorum raptus et fœmineas in uoluptate ſuſpitiones: metus pauores: et alia eorum uitia. nihil aliud ꝗͣ ſe ipſos arguunt non ſolum non diſerere de di is: ſed nec de probis quidem hominibus: uerum de fœdiſſimis et ab honeſto re motis uerba facere. Sed in his fortaſſe homines male pii confugient ad id quod pœtarum eſt proprium: et dicent ſuum eſſe pœtarum ſcribendi genus ea: qu

non ſunt fingere:& in fabilis mentiri ut audientes delectent: Cuius rei gratia de diis quęqꝫ talia finxiſſe iactabunt. Sed hęc omnium maxime ratio debilis eſſe o ſtendetur ex his quę ipſi de illis ſentiunt atqꝫ proponunt̉. Nā ſi res apud poetas ficte: falſeqꝫ funt: falſa erit& ipſa iouis:& ſaturni:& Iunonis:& martis:& aliorū nuncupatio: Fortaſſe enim id quod ipſi aiunt ficta ſunt.& nomina. nec eſt omni nō iuppiter neqꝫ ſaturnus neqꝫ iuno: neqꝫ mars Sed eos quaſi ſint comminiſcūt̉ poetæ: ut audientes capiant: quod ſi poetę falſa componunt: cur eos quaſi ueroſ adorēt? uel(id enim rurſus fortaſſe dicent) nomina quidem non ſingūt: facino ra: tantum aduerſus eos mentiuntur. Sed hoc ad illorum. excuſationem nihilōi nus infirmum eſt. Si enim facinora mentiti ſunt. prorſus eorum mentiti& nom na: quorum facinora eſſe dixerunt. uel ſi de nominibuſ ueridici ſunt: de facino ribus quoqꝫ neceſſario ueridici: Pręterea qui deos iſtos eſſe dicunt: nouerunt ꝓ be: quid deum agere deceat: nec diis unquam hominum cogitatione? annecteret ſicuti neqꝫ ignis officium quiſqꝫ aquę attribueret: alter enim urit: altera ē con trario ſubſtantiam frigidam haberet. Si ergo facta de his conueniunt: dii ſunt: q ea fecerunt: Sin hominibus:& hominibus non bonis ut adulteria:& quę prędic ta ſunt facinora: homines:& non dii ſunt: qui ea fecer̄. Res enī ſubſtantiis cōgru ere oportet: ut qui fecit ex eo: quod factum eſt probari:& quod factum eſt ex ſub ſtantia cognoſci poſſit. Vt igitur ſi quis de aqua diſputaret:& igne: cum eorum effectus enuntiaret: aquam urere: ignem refrigerare: non diceret: nec ſi quis de ſole: ac terra di ſereret terram diceret illuſtrare: Solem uero herbis: ad fructibus ſeri: quod qui diceret: omnem inſaniam excederet: ita nec ſcriptores apud illos: & maxime omnium excellentiſſimus poeta: ſiquidem nouiſſent iouem cum reli quis deos eſſe: talia iſtis facinora aſeripiſſent: quę ipſos non deos eſſe coarguunt Sed homines potius:& homines haud quanquam honeſtos: aut ſi contra eos mē titi ſunt tanquam poetę: tūqꝫ etiam mentiris: Curnon in uirtute metiuntur hero um: pro fort itudine ignauiam: pro ignauia fortitudinem fingunt. oportebat e nim ſicut in ioue: atqꝫ iunone:& ita in achille imbecillitatem mentiri. in therſite uires admirari:& ulyxis quidem cauillari ſtulticiam: neſtoris confingere inſani am: Diomedis:& hectoris mollitiem Hecube uero facta fortia comminiſci. In om nibus enim poetas: ut ipſi dicunt fingere oportet: atqꝫ mentiri: Nunc uero in ho minibus ueritatem ſeruarunt: In his quos deos uocant: mentiri non timuerunt: Et illud fortaſſe dixerit aliquis. ī his ꝗ ad illorum flagitia pertinent facinoribus mentiuntur: in laudibus uero cum patrem deorum:& ſupremum& olympium & in cęlo regnantem dixerint iouem: non cōminiſcuntur. ſed ueridici ſunt. Hanc rationem quiuis: non ego ſolum contra eos eſte argueret: Rurſus enim ex his: c modo demoſtrata ſunt: ueritas aduerſus eos ſtare apparebit: Si quidem facta ho mines ipſos eſſe confirmant: Pręconia uero hominum naturam excedunt. Ho rum autem ſibi inuicem utrunqꝫ repugnat: Nam nec eorum: qui cęlum habent: proprium eſt talia facere: nec eos qui talia faciunt deos arbitrari quiſquam pote ſt: Quid igitur intelligendum relinquitur? niſi falſa quidem:& aſſentatoria eſſe pręconia? Vere autem contra eos loqui facinora? Et hoc aliquis ex cōſuetudine uerum eſſe cognoſſet. nemo enim quos laudat: eorum mores uituperat. Sed po tius quorum facinora turpia ſunt: eos ꝑꝑea ꝙ hinc uituperabiles ſunt laudibus extollit: ut earum magītudine captis auditoribus illorum iniquitatem occultet Quemadmodum igitur ſiquis non nullos ſibi laudare propoſuerit: nec propter eorum turpitudinem ex moribus:& uirtute animi laudandi occaſionem inuenie rit: aliter tamen extollit eos ipſis ſupra quam ſint attribuēs. Sic& pre clari apud illos poetæ turpibus eorum: quos deos uocant: facinoribus offenſi nomen ip̄is

pluſꝗͣ humanum applicueret: neſcientes ꝙ eiuſmodi ſupra hominem opinioni bus res eorum humanas haud ꝗͣꝗͣ obtenebrant: Sed potius humanis ipſorum de delictis dei opiniones ab eis alienas eſſe demonſtrant. Et ego utiqꝫ arbitror ab his etiam pręter uoluntatem libidines eorum:& fatinora prodita eſſe: Cum enī honorem dei:& appellationem: quę: ut ait ſcriptura: communicari nō poteſt ipſi illis imponere ſtuder̄nt: qui non dii ſed homines erant mortales: cumqꝫ id ꝗd audebant magnum eſſet:& ipium: iccirco a ueritate coacti ſunt: inuiti etiam eorum ęgitudines exponere: ut in eiuſmodi ſcriptis perturbationes iſtorum po ſitę: quę ipſos deos non eſſe coarguunt: poſteris omnibus appareant. Horum igitur ſuperſticioſis hominibus quęnam defenſio fuerit? quę demonſtratio? ut hi dei ſint? Ex his enim quę pauloante dicta ſunt homines eos& homines nequa qͣ probos fuiſſe monſtrauit horatio. Sed ad illud fortaſſe uertentur: atqꝫ adeohis gloriabuntur: quę ab ipſis inuenta ſunt: humanę uite conducibilia:& eo: propterea dicent haberi deos: ꝙ hominibus utiles fuerunt: iuppiter enim fictilē artem tenuiſſe dicitur. Neptunus gubernatoriam. Vulcanus fabrilem: Miner ua textoriā: Apollo muſicam. Diana uenatoriam. Iuno cultum corporis. Ores agriculturam: et alij alia: quemadmodum ſcriptores de ipſis tradidere. Sed has & eiuſmodi artes non ipſis tantummodo oportebat aſcribere ſed communi homi num naturę: ad quam homines intenti artes inueniunt. Multi enim artem ipſaꝫ dicūt naturę eſſe imitationē. Si ergo quibus quiſqꝫ ſtuduit artibus: eorum periti facti ſunt non propterea& ipſos putare deos neceſſe eſt. Sed potius homines nō enim ex ipſis artes: ſed in his ipſi naturam imitati ſunt. Nam cum homines ſecū dum eorum diffinitionem naturaliter ſint ſuſceptibiles ſcientię.: nil mirum ſi humana cogitatione ſuam ipſorum naturam intuentes: eius cognitionem aſſecu ti artes excogitarunt: uel ſi eos propter artium inuentiones deos renuntiari di gnum dicunt: Tempus eſt aliarum quoque artium inuentores eadem ratione deos& ipſos renuntiari: qua& illi hoc nomine dignati ſunt. litteras enim inue nere poęnices. pœſim heroicā homerus: dialecticam zeno eleates. rethoric ā artē Corax ſiracuſanus:& fructum quidem apud Ariſtęus. frumenti ſationem Tri ptolemus. leges uero ligurgus ſpartiates:& ſolon athenienſis. atqui litteraꝝ ordinem:& numeros:& menſuras:& pondera palamedes inuenit:& res alias alii uarias humanę uitę: pro ut homines teſtificantur conducibiles: profeſſi ſu nt. Quod ſi deos ſcientię fatiunt:& proptereas dii ſculptiles ſunt: eos etiam qui poſt illos fuere aliarum inuentores deos ſecundum ipſos eſſe necceſſe eſt. uel ſi non os dei honore dignantur: ſed homines fuiſſe cognoſcunt: Sequitur ut lupiter& iuno& reliqui non dii nominentur: ſed homines: et ipſi fuiſſe cre dantur: et pręcipue ꝙ homines fuere: non probi quandoquidem et ab ipſa ſta tuarum ſculptura nihil aliud: ꝗͣ homines fuiſſe confirmant: quam enim aliam ipſis formam ſculptores mitunt. ꝗͣ uirorum: uel mulierum: et quę his etiam ſordidiora ſunt animalium ratione carentium: uolucrum uariarum: quadrupe dum: domeſticorum: et agreſtium: et reptilium: quęcunqꝫ terra: pontus: et omnis aquarum natura producit? Homines enim cum in perturbationum: et libidinum inſaniam incidiſent: nihil uidentes pręterea ꝗͣ uoluptates: et carnis cupiditates: ut qui in rebus rationem carentibus cogitationem haberent: in bru tis etiam rem diuinam ſtatuerunt: deos pro ſuę cuiuſqꝫ libidinis uarietate fin gentes. Quadrupedum enim imagines: et reptilium: et uolucrum apud eos ſunt quemadmodum diuinę ac uerę pietatis interpres ait. euanuerunt in cogita tionibus ſuis: et obſcuratum eſt ſtultum cor eorum: dicentes eſſe ſapientes ſtul

facti ſunt:& commutarunt gloriam in corruptibilis dei in ſimilitudine imaginis corruptibilis hominis:& uolatilium:& quadrupedum.& reptilium: propter qd̓ tradidit eos deus in paſſiones ignominię. Nam cum animum antea libidinum ui dixi temeritate occupaſſent. in eiuſmodi fictionem deorum pręcipitarunt: pręci pitati deinde: ueluti cęcutientes dum: deum auertunt: in ipſis uolūtantur:& mu tis animalibus uerbi patrem deum aſſimilant. De his conuicti qui apud gentiles docti:& ſapientes dicuntur: eos qui ipſis uidentur dii: hominum brutorumq formas:& figuras eſſe non negant: reſpondentes autem: eos pręptrea: habere dicunt: ut per hos numen ipſis reſpondeat:& appareat: Neqꝫ enim aliter ipſum: quod eſt inuiſibile cognoſci poſſe: quam per ſimulacra eiuſmodi: atqꝫ miniſteri a: Qui uero his ſapientiores eſſe:& profundiora dicere putantur. hęc inquiunt iccirco parari:& fingi: ut inuocetur:& appareant angeli: ac poteſtates diuine:& per hęc ipfis oblati cogītionem dei ſignificent.& hos hominibus quaſdam qͣſi litterras eſſe: quibus occurentes de comprehenſione dei ex ipſa: quę per ea fit di uinorum angelorum uiſione cognoſcere poſſint. Hęc quidem illi ita ſabulant̉ non de deo loquuntur. abſit enim: Si quis uero deligentius rationem inquiſi erit horum opinionem: non minus falſam inueniet: quam quę ſuperius dicta ſūt Diceret enim aliquis ad eos: qui cum ueritate iudice adeſſet: Quomodo per hęc deus reſpondet. uel agnoſcitur? Verum per in hęrentem ipſis materiam: in per fa mam: quę in eis eſt. Si enim per materiam: quid opus eſt forma?& quid non pri us quam ea formentur per omnem paſtim materiam deus apparet? Ne quicquam iſti templa condiderunt: lapidem unum: aut lignum includentes: uel auri partē cum omnis terra eiuſmodi ſubſtantia plena ſit. Quod ſi forma in herans cauſa eſt apparitionis dei: quid opus eſt materia auri:& aliarum eiuſmodi rerum? & non potius per natiua ipſa animalia: quorum ſimulacra formæ ſunt: deus ap paret: Melior enim de deo pro eorum ratione fuiſſet opinio: ſi per animalia uiuē tia rationalia:& irrationalia apparer̄t: quā ſi in mutis:& immobilibus rebus ex pectaretur: in quibus maxime contra ſe ipſos impietatem operantur. Natiua ſi quidem animalia: quadrupedes:& uolucres:& reptilia abominantur:& auertūt uel propter feritatem: uel propter inmunditiam:& tamen horum formas in la pidibus: lignis auro que celatas deificant: oportebat autem eos ipſa potius cole re uiuentia: quam horum figurans inſtatuis adorare. an fortaſſe horum nihil: neqꝫ forma: neqꝫ materia cauſa eſt diuinę preſentię ſed ars ſola ſcientię coniūcta deum excitat? ut uidelicet: quę ipſa eſt imitatio naturę. Si uero propter artem ſculptilibus admouetur numen: quid rurſus opus eſt: materia cum in ho minibus ſcīa ſic? Nam ſi omnino propter artem deus apparet:& propterea tan quam dii ſimulacra coluntur: oportebat homines tanquam deos cęli:& adorari quando& rationales ſunt:& ſciām in ſe ipſis habent. Iam uero de ſecunda eorū ac profundiori reſponſione cōſequenter aliquis ita diceret. Si hec uobis o genti les contingunt: non propter ipſius dei apparitionem: ſed propter angelorum: ꝗ illic ſunt preſentiam: quid ſimulacra: per quę inuocatis uirtutes meliora:& ſu pra ipſas inuocatas uirtutes eſſe ducitis? Formas enim ſculpitis: ut deum comp̄ endatis: et ipſius dei propemodum honorem: et appellationem ſculptilibus a tribuitis: rem admittentes minime piam: Qui cum fateamini dei poteſtatem ſi mulacrorum exilitati pręcellere: et iccirco deum per ipſa inuocare non auſi in feriores poteſtates inuocatis. his dein̄ pretermiſſis: cuius ipſi preſentiam timetis

eius appellationem lapidibus ac lignis imponitis: et deos ꝓ lapidibus: et hūana arte nominatis& colitis. Nam ꝙ hęc uobis tanꝗͣ littere ſint: nimium adei con templatione aberratis. Par non eſt ut ea quę ſignificant his digniora ſint: quęſignificantur. Non enim ſi quis nomen regis ſcriberet:& rege ſcripturam di gniorem duceret ſine periculo eſſet. Sed hic mortis peena damnaretur. litter ę uero ſcriptoris ſcientia formatę ſunt. Itaqꝫ nec uos ſiquidem ſanam conſidera tionem haberetis: tantam dei ſignificationem in materiam conferretis ſed nec ſculpturam ſculptore digniorem putaretis. Nam ſi etiam omni no di apparitio ne tanꝗͣ litterę ſignificant.& propterea ueluti quę deum ſignificent deificatio ne digna ſunt: attamen eum aquo cęlata ſunt: ac inſignita artificem dico: mul to magis deificare oportebat: ut qui longe illis potentior: longeqꝫ diuinior eſ ſet: quando et illa pro uoluntate ipſius leuigata ſunt: atqꝫ formata. Si ergo ad mirationem littere merentur eas: qui ſcripſit propter artem& animi ſcientiaꝫ multo magis admiratione pręcellit. Quod ſi ipſos non ob eam rem deos nomi nare dignum eſt: an non illos rurſus quiſpiam interroget de idolorum inſania: huiſmodi forme cauſam diſcere cupiens. Siquia humanę formę numen eſt: iccirco ita effingitur: Cur ei brutorum quoqꝫ imagines circundant? Sin auteꝫ figura eius mutorum eſt animalium: Cur ipſum humana etiam effigie ueſtiurit? At ſi utrunqꝫ ſimuleſt: et ex utriſqꝫ deum percipiunt: ꝙ& hominum formas: & brutorum habeat: cur ea ſeparant: quę coniuncta ſunt?& hominum ac mu torum animalium effigiem douidunt? Et non ubiqꝫ ipſum ex utriſqꝫ confin gunt: Qualia in fabulis portenta ſunt: Sylla:& charybdis:& centaurus: & apud ęgyptos Cynocephalus anubis. Oportebat enim eos aut ita geminos tantummodo depingere: aut ſi una ſolum natura habēt: non et aliam aduerſus ipſos annectere. Rurſus: ſi uiriles horum ſunt formę: cur et fęmineas eis cir cundant effigies. Sin autem fęmineę: cur et uiriles: In eos mentiuntur imagi nes. Quod ſi denuo ſimul utrunqꝫ ſunt: non diuidere ſed ambo connectere o portebat: et efficere quales hermaphroditi dicuntur: ut non modo impietatem et calumniam ſed et riſum intuentibus eorum ſuperſticio pręberet. Et omnino: ſi corporeum arbitrantur numen: ut et uentrem: et manꝰ: et pedes: et item co lum: et pectora: et alia: quę ſunt generis humani membra: in eo cogitent: et effingant. Vide quantum impietatis et ſacrilegii mens eorum incurrat: qui talia de deo coniiciant: Sequitur enim ipſum et alia pati omnia: quę corporis ſunt. ut et cędi et diuidi: et enim ex parte reſolui poſſit. hęc autem et his ſimilia non dei: ſed corporum potius terreſtrium propria ſūt. Deus.n. incorporeus eſt: et incorruptibilis et immortalis: nullius in rem quampiam indignens. Hęc aut cor ruptibilia ſūt: et corporū ſigna: et quę ipſorū electoꝝ uſu indignet. ſicut et ante dictum. Sæpe igitur inueteratos renouari: et quos tempus: uel pluuia: uel a nimalia terrę demolita ſunt: hos refici uidemus: in quibus ſtulticiam eorum ꝙ uis deprehenderit: ut quorum ipſi factores ſunt hos deos pronuntient: et quos artibus procurant ne corrumpantur: ab his ipſi ſalutem petunt: et quos nō igno rant: ſua ipſorum cura indigere: ab his ſuam ipſorum indigentiam ſupuleri dignum ducunt: et quos anguſtis domunculis includunt: hos cęli totuſqꝫ ter rę dominos appellare non uerentur: Neqꝫ ex his ſolum impietatem eorum quiſ piam didicerit: uerum etiam ꝙ in ipſis idolis eorum eſt opinio diſcors: Si enim ipſid ei ſunt: ut dicunt: ac de ipſis philoſophantur: quis cui preſteterit eorum

& quos ex his potentiores eſſe cenſuerint? ut uel deum adorando confidant: uel numen: ut aiunt: in ipſis cognoſcēdo non ambigant: Non enim iidem apud om nes nominantur dii: Sed ut plurimum: quot gentes ſunt: tot etiam dei fin guntur: Eſt etiam ubi una regio: uuaqꝫ ciuitas interſe de idolorum ſuperſticione diſſentiunt phenices igitur deos neſciunt: qui apud ęgyptios dicuntur: neqꝫ egip tii eadem cum phenicibus ſimulacra uenerantur:& ſythę quidem ꝑſarum: per ſę ſyrorū deos nō admittunt. Sed& pelaſgi threicios deos calumniantur thraces thebanos ignorāt. Indi uero ab arabibus: arabes ab ęthiopibus ęthyopes ab illis de idolatria diſſenciunt: Bithimi alios. alios armenii ſibi ipſi finxerunt:& quid mihi de multis? Alienos ab inſulis continēs a continente inſulę deos uenerantur & celebrant. Et omnino urbis omnis& uicus finitimorum ignara deorum ſuos quęqꝫ colit:& hos ſolum deos eſſe putat. Nam de egyptiorum a bominacionibꝰ nec dicere quid attinet: cum in oculis ſint omnibus ciuitates: quam uarias: ꝗͣ q repugnantes interſe cerimonias habeant: Cum finitimi propinquis aduerſa cole re ſtudeāt. Apud alios crocodilus ueneratur: ut deus. idem apud finitimos aboī natio putatur: Apud hos leo quaſi deus colitur. hunc uicini non modo non co lunt ſed eum: ubi inuenerint: tanqͣ feram occidunt. ab his piſcis conſecratur. idē ab aliis cibus exquiritur: hinc bella ſunt atqꝫ diſcordię:& eſt apud ipſos omnis occaſio cędium: omnis uoluptas libidinum Et hoc utiqꝫ mirum: ꝙ ut ſcriptore: narrant: cum ab egiptiis pelaſgi deorum nomina didicerint: hi deos egiptiorum neſciunt: Sed ab illis diuerſos colunt.& omnium omnino: qui in ſimulacris deo rum inſaniunt: opinio uaria eſt: atqꝫ religio: nec eadem apud eoſdem inueniunt & Iure quidem hoc patiunturrNam cum ab unius dei cogitatione excidiſſent in res multas.& uarias precipitarunt: Cumqꝫ uerum patris uerbum ſaluatorem q̄ nium chriſtum auertiſſent: mentem conſequenter habuerunt in multa delęran tem:& ueluti qui ſolem auertunt ſi in obſcuris locis fuerint. multos uiarum am bitus circumfectunt:& pn̄tes quidem non cernunt: qui uero nuſquā ſunt: eos quaſi pn̄tes contemplantur& uidentes non uident eodem modo qui deum a uerter̄t animum obtenebrati: mentem habent delerantem:& ea quę non ſunt tā ebrii:& nihil cernentes animis fingunt: hęc autem ſunt impietatis eoꝝ haud me diocre argumentum: Cum enim uarii ſint:& multi per urbes& loca dii:& alter alterius deum tollat. omnes ab omnibus tolluntur. Et enim qui apud hos homi nantur dii uictimę ſunt:& hoſtię eorum: qui apud alios celebrantur:& aliorum uictimę e conuerſo horum dei ſunt. Egypti bouem colunt:& apini qui uitulus eſt:& hos alij ſacrificāt ioui: Et ſi enim ipſos illos non immolent: quos conſecra runt: uerum tamen quia eius generis animalia ſacrificant eadem fiſtere uidentur Arientem libes: quem hammonem uocant: deum habent:& hic diis multis pro ſacrifitio immolatur ab allis. Indi liberum colunt. ipſum miſtice uinum appellā tes: Sed hunc libant alijs alii. Fluuios& fontes pleriqꝫ& omnium maxime egip tii uenerantur aquam:& deos appellant Sed tamen alij& ipſi: qui hos colūt egij tii aliorum:& ſuas ipſorum ſordes aquis abluunt:& quod reliquum fuerit con temptim effundunt:& omnes ferme dii ęgiptiorum uictimę ſunt apud alios deo rum. quo fit ut ab ipſis illis etiam Iudificentur: quod non deos: ſed quę aliorum apud ipſos quoqꝫ piacula& hoſtię ſunt: ea diuinis honoribus digentur. Iam uero non nulli eo impietatis:& inſanię deuenerūt: ut& ipſos homines: quo rum effigies ſunt:& formę falſis eorum deis immolent:& pro uictimis ſiſtant: Nec uident impii: quod immolatę hoſtię exemplaria ſunt deorum: qui ab eis fi guntur:& adorantur:& his homines immolant̉ ſimilia ferme ſimilibus

uel potius meliora deterrioribus. Nam et uiua inanimis ſacrificant: et ratio nalia mutis imolant Scythæ: hi qui taurii uocantur: uirgini(ſic apud eos ap pellat̉) naufragos homines: et ex gręcis quotquot cęperīt: ſacrificiū exhibēt: Adeo contra ſui generis homines impie faciunt. Sic etiam deorum ipſorum cru delitatem oſtendunt. Quos enim prouidentia periculo maris eripuit: hos ipſi prouidentię propemodum infeſti uigilant:& illius beneficium ſua ipſorum ē ferata mente ſupprimunt. Alii uero poſtꝗ a bello uictores rediderint: captiuos per centurias diuidunt et: ex ſingulis unum ſumentes tot marti iugulant: quot ex una quaqꝫ contraria delegerint. Atqui non ſcythę ſolum propter ingenitam bar baris ipſis feritatem hęc admittunt abommana: ſed id proprium eſt idolorum ac demonum Malignitatis facinus: Nam& egyptii antiquitus tales iunoni ho ſtias immolabant: Phœnices uero& cretas filiorum ſacrificiis ſaturnum placa bant:& ueteres romani iouem quem latialem uocāt: humanis hoſtiis colebant: & alij aliter:& omnes paſſim polucebant̉ et polluebantur: Polluebantur qui dem ipſi homicidia per petrantes Polluebant uero templa ſua eiuſmodi ſacrifici is adolentes: hinc iam hominum mala in uulgus penetrarunt: qui cum demones ſuos his rebus delectari uiderent: ſtatim et ipſi in eiuſmodi peccatis deos ſuos u nitati ſunt: proprium uirtutis opus arbitrati: Melioreſ ut ipſi opinantur ęmula ri: eo euenit: ut homicidiis parocidiis et flagiciis omnibus homines: dediti ſint & enim omnis ferme ciuitas flagitiis plena eſt: deorum ſuorum moribuſ ſimilis facta nec eſt in idolatria probus niſi qui apud eos flagitii documentum dederit. Mulieres igitur in idolis phœnicię antiquitus proſtabant diis illis primititias exibentes: ſui ipſarum corporis mercedem: deamqꝫ ſuam ratę meretricio pla cari: et ab ea ueniam hoc pacto exorari. At uiri naturam inficiantes cum maſcū li deincops eſſe nolint̓ uirtuntur in fęminas tanꝗͣ exinde matri deum(ſic enim apud eos dicitur) obſequia:& honorem exhibeant. Omnes autem ima cum turpiſimis uiuunt:& ſecum ipſi peioribus certant: et quemadmodum inquit ſanctus chriſti miniſter paulus: Mulieres eorum permutarunt naturalem utum in eum qui eſt pręter naturam. Similiter autem et mares omittentes naturalem uſum mulieris incenſi ſunt in cupiditate ipſorum adinuicem. Mares in maribꝰ turpitudinem operantes. hęc et eiuſmodi perpetrantes confitentur: et arguunt deos ſuos uitam ſimilem egiſſe. Nam ex ioue ſodomitium et adulterium. ex uenere lenocinium. ex rhea flagitium. ex marte homicidium. ex alijs alia didi cere ſimilia: quę cum leges punuit: tum uero probus homnis auertit. Num quid igitur dignum fuerit hos etiam putare deos: et non potius mutis animali bus: ac rebus in animis miſerabiliores ducore? Nam ſi animi ſui uim conſideraſ ſent nunꝗͣ in his rebus omnino ptęcipites reuoluti uerum deum chriſti patrem repudiaſſent. Sed fortaſſe ꝗ his altius euaſerunt. et creaturā admirati ſunt abo minationum reprehenſionibus offenſi: hęc facilia cognitu: et reprehenſibilia a pud omnes non negabunt et ipſi. illam uero opinionem firmā ipſis: et irrefraga bilem eſſe putabunt de cęlo cęliqꝫ partibus: quas religioſe colueret. Neqꝫ eniꝫ ſe lapides: et ligna:& formas hominum: atqꝫ brutorum: uolatiliumqꝫ: et rep tilium: et quadrupedum paſſim: ſed ſolum: et lunam: et omnem cęli ornatum: et terram rurſus: et uniuerſam aquę naturam colere: et obſeruare prędicabūt: et neminem eſſe dicent quis hos quoqꝫ oſtendere poſſit: nō deos eſſe natura: Cū palam ſit omnibus: hęc non in anima: neqꝫ irracionabilia conſiſtere: ſed homi num naturā excellere: quę partim cęlos: partim terras inhabitent: Sed de his ēt uider̄ dignū ē et īquirer̄. ꝓrſus.n. et ī his r̄o īuēiet certā aduerſus eos r̄p̄hēſionē Sed ante quam uideamus: et demonſtrandi principium faciamus: Poteſt contra eos ſufficienter creatura iſpa ferme ſuffragari& oſtendere factorem ſuum& opi

ficem deum ipſius:& uniuerſi regem: patrem domini noſtri ieſu chriſti: quem uani ſapientes auertunt:& creaturam: quę ab eo facta eſt: adorant: atqꝫ denicāt quę tamen adorat& ipſa dominum quę fatetur eum quem illi propter ipſam ne gant: ſic enim homines partibus creature ſtupentes probe oſtenderit ipſarum ꝑ tium mutua neceſſitas. oſtendit autem:& ſignificat uerbi patrem: qui etiam ipſo rum dominus& factor eſt obedientię pręcepto irre fragabili: quo diuina legis ſā ctio dicit: Cęli enarrant gloriam dei: Opera autem manuum eius annuntiat fimamentum: Fides autem horum non obſcura eſt. Sed ualde clara his cercte: qui mentis oculum non omnino occęcatum gerunt: Si quis enim creaturę partes ip ſas per ſe ſumpſerit:& unum quodqꝫ ſeperatim conſiderauerit: ut ſolem per ſe ipſum ſolum:& lunam ſeorſum:& terram:& aerem:& calidam& frigidam:& a ridam:& humidam ſubſtantiam ab ea quam inter ſe habent connextone dirimēſ unum quodqꝫ per ſe ipſum exceperit:& ſeperatim contemplatus fuerit inuenier omnino nullam ſibi ipſi ſufficere: Sed omnia mutuo uſu indigere:& alterius in ter ſe adminiculis conſiſtere Sol enim uniuerſo cęlo circumfertur:& in eo conti netur: nec unquam extra illius ambitum exiſteret: Luna uero& alia ſidera teſtan tur qu id habeant a ſole adminiculi: Terra item apparet non ſiem pluuiis fructus reddere: At pluuię non ſine uſu nubium in terram deſcenderent. Sed nec nu bes unquam ſine aere per ſe ipſe apparerent atqꝫ conſiſterent:& aer non a ſe ipſo ſed ab ęthere incenditur. a ſole uero illuſtratus clarificatur:& fontes: fluuiiqꝫ nū quam fine terra conſiſterent: Terra quoqꝫ non in ſe ipſa firmata eſt ſed ſuꝑ aqua rum ſubſtantia conſtitit continetur autem undiqꝫ:& ipſa in medio colligata uni uerſi: Mare& qui uniuerſam terram ambit oceanus ingens mouetur auentis& a gitur quecunqꝫ ipſum uis uentorum impulerit. Iipſi uero uenti quemadmodū de his tradidere non in ſe quidem. ſed ex eo qui eſt ęthoris ad aerem ardore atqꝫ calore in ipſo aere conſiſtunt.& per ipſum ubiqꝫ ſpirant. Nam de ipſis elementis ex quibus corporum natura cōſiſtit calidam duo.& frigidam:& aridam: humi damqꝫ ſubſtantiam: quis a deo mente confuſus eſt: ut neſciat hęc ſimul connexa conſiſtere? diuiſa uero:& per ſe poſita continuo alia inuicem ab aliis internui: ꝓ ut uis eius fuerit quod ſuperabit. Calidum enim afrigido ſuperante deſtruitur Frigidum ē contrario in calida ex hauritur: Arrdum rurſus ab humido liqͥſcit & hec item ab alio torretur: Quomodo igitur hęc dii fuerint: quę alia aliorum adminiculo indigent? uel quomodo ab aliis aliquit petere conuenit: Cum ipſa mutū īter ſe uſū requirant? Nam ſi de deo dicitur: Nullius ipſum rei indigentem eſſe: ſed per ſe ipſum ſufficientem& ſui ipſius plenum:& in ipſo omnia conſiſte re:& potius ipſum omnibus Inoleſcere: quomodo ſolem& lunam& alias creati onis partes: quę tales non ſunt: ſed mutuo indigent uſu: deos predicare dignum fuerit? Sed fortaſſe fatebuntur et ipſi: quando ipſa in oculis demonſtratio eſt: hęc ſi diuiſa fuerint et per ſe ſumpta inperfecta eſſe: ſimul autem connexa omni a: et magnum unum ꝑfitientia corpus: totum hoc deum eſſe dicent: Nam ſi totū unitum fuerit iam non ipſis extrinſicus necceſſitatem fore totum uero ſibi i pli ſatis et per ſe ad omnia ſuffecturum eſſe: uani ſapientes ut hinc quoqꝫ rep̄henda tur diſputabunt. Hęc aūt ratio non minusꝗͣ quę ſupradicta ſunt: Immo uero magis eorum: ſumma cum ignorantia impietatem oſtendent. Si enim ſingula ꝯ nexa totum perficiunt: totumqꝫ ex ſingulis ꝗbusqꝫ conſiſtit totū igitur ex parti bus ꝯſtat: et unū quodqꝫ totius partes ſūt hoc aūt ꝓcul eſt ualde ab his qͥ de deo cogitantur. Deus.n. totum eſt: et non partes: neqꝫ ex differentibus ꝯſiſtit: ſed re rū oīum conſtitutionis factor ē ipſe. Vide ſane qui hęc deſerūt ꝗͣ te aduerſus di uinitatē impietatis autores ſunt. Si enim ex ꝑtibus cōſtitit: ꝓrſus ipſe ſui ip̄ius

diſſimilis eſfe: et ex diſſimilibus perfecttionem habere dep̄hendit̉. Nāſi ſol ē: lūa non eſt. ſi luna eſt terra non eſt. et ſi terra foret: mare non eſſet. Itaqꝫ ſingula quiſpiam ſumēs huiuſmodi rationis eorū abſurditatē inueniet: hęc et ex hūanc corpore noſtro: ſi quis perſpiceret contra eos eſſe cognoſceret. Sicut& enim oc culus non eſt auris: nec auris manus. nec uenter pectus: nec item ceruix eſt pes: Sed horum unum quodqꝫ ſuum habet officium:& ex his differentibus unum cō ficitur corpus: qd partes habet modo connexas ſecundum uſum: modo diuiſa ſe cundum tempus: ꝗd tunc ciderit cum ea: quę uinxit naturę diſoluerit: pro dei uoluntate: qui pręceptum impoſuit(ueniant det ipſe: qui pręualet orationi) Eo dem certe modo ſi creationis partes in unum corpus connexas deum predicant: Neceſſe eſt ipſum ſecundum ſe ipſum ſibi ipſi: ut oſtemdimus: diſſimilem eſſe. Rurſum uero diſſolui ſecundum partiū naturam: quę diſolubilis eſt. Alio quoqꝫ modo impietatem eorum quiſpiam proueritatis contemplatione reprehenderit. Nam ſi deus natura incorporeus eſt:& inuiſibilis:& impalpabilis: quomodo cor pus deum eſſe cogitant?& quę uidentur oculis: palpantur manu diuino honore dignantur?& item: ſi id ualet quod de deo dicitur: ipſum ire per omnia poſſe: nihil ipſius capax: ipſum omniū capacem: ac dominum ēe: quomodo non uidēt qui creaturam deificant: ipſam ab hac dei diffinitione ſecluſam eſſe? Solis enim ubi ſub terra fuerit lumen: terra ne uideatur in umbrat: lunam īterdui ſol ſulgor̄ lucis offuſcat: Et terrę fructibus grando ſępius nocet ignis uero ſiqua fuerit ad̄ rum mundatio reſtinguitur. etiam hiems quidem truditur uere: uer ęſtate termi nos preterire non ſinitur.& hęc item ſu as horas autumno prohibetur excedere. Quod ſi dii eſſent: oportebat eos non aſe ipſos: inuicem ſubigi: ac premi: Sed una ſemper eſſe:& cōmunia pariter officia complere Solem oportebit ſimul et lu nam: reliquumqꝫ ſtellarum certum inter dui ac noctu ęquum Iumen hāre: idqꝫ ominibꝰ lucere:& ab ipſis oriri. Oportebat ęſtatem ſimul:& hyemen: uer: et aut umnū impermutabiliter uidemqꝫ conſiſtere: Mare oportebat ꝑmiſceri fontibus & cōmunem potum hominibus prębere. O portebat tranquilitatem atqꝫ pro cel las promiſcue fieri: ignem ſimul et aquam communem: et unum hominibus u ſum prębere Nihil enim: nihil quiſꝗͣ ex his detrimenti cępiſſet quippe qui dii ſūt ut ipſi uolunt: nec ut noceant quicꝗͣ: ſed ut proſint potius: omnia faciunt. Q d̓ ſi hęc fieri oportebat: fieri autem non poſſunt propter eam: quam inter ſe reti nent diſcordiam: qui fieri poteſt: ut ea nomine uel honore diuino celebrentur: quę interſe contraria: et repugnantia ſunt: et eadem ſimul ſtare nō poſſunt: Quę uero interſe natur a ſunt ſedicioſa quomodo alijs pacem ſupplicantibus prebue rint? uel ipſis concordię interpretes extiterint? Quę cumita ſit: nec ſol recte: nec luna: nec alia quę ius pars creationis: multo autem minus: quę in lapidibus et auro: et alia materia ſunt ſimulacra: nec ī fabulis apud pœtas celebrari iuppiter: et apollo: et reliqui uere dii fuerint: quemadmodum ratio demonſtrauit. Sed ex his quędam creationis partes ſunt: Non nulla uero in anima. Pleriqꝫ tantummo do homines fuere mortales: propterea et religioni his hac deificatio non diuini cultꝰ ſꝫ ſacrilegii: ē īpietatis et ītroductio: et magni erroris argumētū erroris īq ab eiꝰ cogitatione: qui unus eſt: et ſolus uere deꝰ chriſti dico patrē. Cū igitur hęc ita confutata ſint: et idolatriam apud gentiles totius impietatis plenam eſſe ꝯſtet: introductamqꝫ eam non quę ſit hominum uitę conducibilis: ſed pernitioſa: Age quod reliquum eſt errore confutato: ſicut ab initio promiſit oratio: ueritatis uiā ingrędiamur et patris uerbum: qd̓ princeps eſt: et opifex contemplemur: ut per ipſum eius etiam patrem conſideremus: ut gentiles norint: ꝗͣ procul a ueritate ſe ip̄os exterminarunt. Nā quę ſupradicta ſunt nihil aliud ꝗͣ errorē uitę redargur̄t

deritatis autem uia ad eum: qui uere eſt deus animum perducet. ad huius cogni tionem accuratam quę perceptionem: nulla re alia uthis opus eſt quam nobis ip ſis nec ut ipſe deus eſt ſuper omnia: Ita& uia: quę ad eū ducit ꝓcul anobis uel extra nos eſt: ſed in nobis eſt:& a nobis ſtatim inueniri poteſt. ſicut& moyſes dicebat dicens: uerbum fidei intra cor tuum eſt: quod ſaluator ſignificans atꝗ confirmans dicebat regnū dei intra uos eſt. Nam ſi fidem: r̄gnumqꝫ dei habemꝰ in nobis: Actutum contemplari:& intelligere poſſumus uniuerſi regem: ſalutai patris uerbum: Nec ſe gentiles excuſent idolis dediti: nec alius quis ꝗͣ omnino ſe ipſum decipiat: quaſi uiam eius modi non habeat:& prepterea ſuę ipſius impieta tis occaſionem quęrat: Omnes enim ad eam acceſſimus. Omnes eam habemus. tametſi non omnes eam ire: ſed declinantes pręterire uolunt propter uoluptates uitę: quę ipſos extriſicus trahunt: Et ſi quis interroget quę nam ea ſit: dico ſuā cuiusqꝫ animam& in anima mente eſſe: per quam ſolam deus cogitari& ītelligpoteſt: niſi forte imꝑis ſicuti deum inficiantur: ita& animam ipſos habere nega bunt: Conuenienter ſane hoc pręceteris dicerent: Neqꝫ enim eorum eſt: qui men tem habent: deum ipſius factorē: artificemqꝫ negare: Quod igitur anima unuquisqꝫ hominum habeat:& eam rationalem: hoc quoqꝫ propter rudes necceſſari um eſt paucis oſtendere: quando quidem& hoc in primis non nulli hęreticorū negant hominem nihiloplus eſſe arbitrantes: ꝗͣ quę uidetur corporis forme ut: hoc oſtenſum fuerit: manifeſtius ipſi per ſe confutacionem idolorum: haber̄ po ſint. Primum igitur argumentum eſt nequaquam ꝑuum: rationalem. eſſe homi nis animam: ꝙ differt a brutis: hęc enim iccirco irationalia uocare natura conſu cuit: quia rationale eſt hominum genus: deinde hoc etiam ad probandū aut me diocriter ualeret. ꝙ ſolus homo ea: quę extra ſe ſunt conſiderat& abſentia cogi tat: ac denuo coligit.& ex his quę cogitauit: quod melius eſt iuditio deligit. Bru ta uero preſentia ſolum intuentur:& quę in oculis ſunt ad eam tantum modo fe runtur: tametſi deinceps nocuerint. homo autem non ad ea. quę uidet impellai ſed quę oculis cernit ratione diiudicat. Sepe igitur cupiditate impulſus ratione abſtinuit.& quę cogitauerat denuo collegit:& quisqꝫ ſentit: ſi ueritatis amicus fuerit: aliā eſſe a corporeis ſenſibus hominum mentem: ob hoc igitur: ꝙ alia eſt: ipſorum ſenſuum iudex efficitur: Et quę illi admittunt: hęc. ipſa dicernit:& remi niſcitur:& oſtendit eis: quod melius eſt: oculorum enim eſt ſolum uidere: auri um audire. oris guſta: narris odores admittere: manuum palpare: At quę uiden da ſunt:& audienda: quęqꝫ palpanda: guſtanda& odoranda: non etiam ſēſuum eſt: ſed animę: atqꝫ inſitę in ea mentis diſcernere: Siquidem poteſt& manus enſē capere:& os uenenum guſtare. Sed hęc niſi mens diſcreuerit noxia eſſe nō nouit Et hoc ut in ſimilitudine contemplemur: haud diſſimile uidetur lire: quę inſtru cta ſit probe:& muſico: qui eam teneat. non imperito. Vt enim in lira nerui ſuū quisqꝫ ſonum habent hic grauen: ille acutum: quidam medium: aliquis argutū alius alium: Eorum autem ſine artifice: nec diſcerni concordia. nec dignoſi con poſitio poteſt(Tunc enim conciuitas:& ordo rectuſ oſtenditur: cum his qui li ram tenet neruoſ pulſauerit:& ſingulos concine tetigerit) Eodem modo cum ſē ſus in corpore ſint tanquam lyra compoſiti: Si docta mens ipſis imperauerit: tūc uero diſcernit anima:& nouit quid faciat:& agat: hec ſuum eſt hominum ſolum hęc humanę a nimę ratio: qua dum utitur diſtat a brutis:& ſe aliā. uere demon ſtrat: ꝗͣ quod in corpore uidetur. Sępe igitur humi corpore ſtrato: qͣ in cęlis ſūt homo contemplatur:&cogitat. Sępe quieſcente corporei& ſilente ac dormien te mouetur interior homo:& quę extta ſe ſunt intuetur:& peregrinat̉:& regiōes obambulat:& amicis occurrit:& ex his plerunqꝫ diurna ſui ipſius negotia

negotia aticinatur:& pręuidet: hoc uero quid aliud fuerit: quā rationa lis anima? in qua homo quę ſupra ſe ſunt rationatur& cogitat. Et(iquis ad huc inclinat: ut impudenter neget: rationē id pro ei accurata demonſtratione fuerit: Si corpus naturaliter mortale eſt: quomodo ea conſiderat homo quę de in mortalitate ſunt? Et pro uirtute non nun̄ꝗ ſibi ipſe mortem accerſit? Vel eum tē pora neum ſit corpus. quomodo ſempiterna cogitat homo: ut quę ante oculos ſunt contemnat: illa uero ardenter concupiſcat: Corpus igitur talia ſibi de ſe ip̄o con cogitaret: nec ea ſcilicet quę extra ſe ſunt conſideraret: et enim mortale eſt ac tempor aneum: Neceſſe eſt autem aliud eſſe quod ea r̄onetur: quę contraria ſūt et preter corporis naturam. Quid igitur hoc demū fuerit? niſi ratiōalis et in mor talis anima? hęc enim corpore: ſicut muſicus lyra: non extrinſicus quę meliora ſunt: ſed intrinſecus canit. Rurſus autem cum natus ſit oculus aduidendum: au ditus ad audien̄. quomodo alia reſpuunt: alia deligunt? quis auidendo uiſum a uertit? quis ab audiendo auditum excludit audire naturaliter aptum? Quis ab ī pulſu naturali guſtum prohibet guſtare natura appetentem? Quis ab alicuius r̄i tactu manū coercet reprimit quę nata eſt operari. Quis ab odorando olphatuꝫ auertit? qui et ipſe natus eſt odorare quis hęc aduerſus corporis naturam operat uel corpus cum ſit natura peruerſum: quonam modo pro alterius conſilio con uertitur? et pro illius nutu gubernatur? hec et enim aliud nihil oſtendunt: ꝗͣ ratio nalem animā corpori dominantem. neqꝫ enim corpus ſibi ipſi natum eſt modera ri: Sed agitur: ac fertur ab alio: quemadmodum nec equus ſe ipſum regit: ſed a domino regitur: hīc igitur hominibus leges bona facere: mala reſpuere. Brutis uero mala cęca manent: et indiſcreta: ut quę rationis: et iuxta rationem cogita tionis expertia ſunt. Eſſe igitur in ominibus rationalem animam ex his quę dicta ſunt demonſtratum arbitror. Quod autem et inmortalis facta ſit anima: id etiam in eccleſiaſtica doctrina ſcire neceſſarium eſt ad confirmationem deſtructtionis idolorum: Hęc autem noticia cum ex corporis cognitione: tum ex ipſius: et ani mæ differentia magis perſpicua fuerit. Nam ſi animam aliud ꝗͣ corpus eſſe ratio demonſtrauit. Eſt autem corpus natura mortale: animā igitur īmortalem eſſe neceſſe eſt: quoniā corpori diſimilis eſt. Et rurſus: ſi anima corpus mouet: ut dic tum eſt. neqꝫ ab aliis ipſa mouetur: conſequens eſt animā abſe ipſa moueri et ubi corpus humi repoſitum fuerit moueri denuo ipſam a ſe ipſa non enim anima eſt quę moritur ſed propter ipſius diſcenſum corpus interit. Quod ſi ipſa moueret̉ a corpore: conſequens eſſet: recedente eo: qd̓ mouebat: interire ipſam. Si uero anima corpus mouet: ipſā magis ſe ipſam mouere neceſſe eſt: Et cum ipſa per ſe moueatur: Poſt mortem etiam cor poris neceſſario iuuit. Motus enim anime ni hil aliud eſt: ꝗͣ uita ipſius: quemadmodum ſane et corpus tunc uiuere dicitur: quado mouetur: et tunc mortuum eſſe cum moueri deſinit. hoc uero etiam dum eſt in corpore ab ipſius demum operatione manifeſtius uiderit aliquis. Nam ſi corpori quoqꝫ inſidens:& cum ipſo coniuncta non pro corporis breuitate dimenſa contrabitur: Sed plerumqꝫ dum illud in lecto iacet: immo uero quaſi in morte dormit: hęc iuxta uim ſuam uigilat:& corporis naturam excedit:& qu ſi ab eo peregrinetur manens in corpore: quę ſuper tereā ſunt: contemplatur:& cogitat Sępe etiam terrenis egreſſa corporibus: ſanc tis occurit:& angelis:& ad eos mentis puritate freta peruenit: quomodo n̄ magis& multo magis ſoluta: corpore ubi ille uelet: qui eam conexuit de us. clariorem habebit immortalitatis cognitionem? Nam ſi connexa cum cor pore uitam ſine corpore iuuebat: multo magis poſt corporis interitum ui uet: nec nunquam uiuere deſinet: propter deum qui talem fecit eam per uerbum ſuum ieſu chriſtum dominum noſtrum. iccirco enim immortalia&

eterna raciocinatur: ac ſentit: quoniam& ipſa inmortalis eſt:& quemadmodum corpus:& corporis ſenſus. quia mortales ſunt mortalia cōſiderant: ſic& anima: quoniam immortalia contēplatur et cogitat: Immortalem eam eſſe: ſemperqꝫ ui uere neceſſe eſt. Contemplationes enim:& cogitationes immortalitatis nunꝗͣ eā deſerunt: Cum in ea inſitę maneant:& quedā quaſi niuſtio ad immortalitatis cō firmationem impręſſę ſint. Hanc igitur ob rem diuine cōtemplationis cogitatio nem habet:& ſui ipſius uia efficitur: nec ex trinſecus: ſed ex ſe ipſa dei uerbi co gnitionem: ac perceptionem aſſumit. Dicimus igitur: ut dictum eſt antea: ſicuti deum negant.& res in animas colunt. ita& ſe animam rationalem non habere pu tantes inſanię mercedem habent ī brutis connumerati:& propterea tanꝗͣ muti ī rebus mutis ſuperſticionem habentes cōminiſerandi: docendiqꝫ ſunt: Si uero aī mam ſe habere dignima ducunt:& in eo qd̓ rationales ſunt: ualde gloriantur: & id quidem recte: quid ita quaſi animam non habeant rem abſurdam audent?& ea quę audenda non ſunt? ſed ſe ipſos diuinitate preſtantioreſ faciunt. qui cū ani ma immortalem.& ſibi ipſis īuiſibilem habeant: deum uiſibilibus rebus: ac mor talibus aſſimulant: uel quid non ſic omnes ad deum confugiunt. quemadmodū ab eo defecerunt: poſſunt etenim ſicuti deum cogitatione auerterunt:& quę non ſunt: ea deos eſſe finxerunt. ita mente animi aſcendere: Et ad deum ſe denuo? uertere. conuertere aūt poſſunt: ſi quā induerunt cupiditatis labē depoſuerint. & eo uſqꝫ purgarint: quo ad animę concretam deformitatem exuerint:& eam ſi cuti facta eſt ſimplicem reddiderunt ut hoc modo poſſint in ea uerbum patris: templari: per quod ab initio facti ſunt. facti ſunt enim ad imaginem:& ſimilitudi nem dei: quemadmodum& diuina ſcriptura ſignificat ex perſona dei dicens: fa ciamus hominem ad imaginem:& ſimilitudinē noſtrā. inde ubi omnem peccati Iabem a ſe ipſa reiecerit:& purritatem ſolam iuxta imaginem ſeruauerit: hac illu ſtrata conſequenter uelut in ſpeculo uerbum contemplatur patris imaginem:& in eo ipſo patrem ſpeculatur: Cuius eſt faluator imago: uel ſi prę his: quę ipſius mentem extrinſecus per turbant: animę doctrina id quod eſt auguſtius: ipſa per ſe intueri non poteſt: at contra ex his qͣ uidentur cognitionem dei percipere licet cum creatura prę ordine:& concordia rerum quibusdā quaſi literis ſuum ipſius dominum factoremqꝫ ſignificet: ac prędicet: Nam cum bonus ſit.& humanus de us:& animarum: quas ipſe fecit curam agat: quoniam inuiſibilis eſt ipſe natura: & imperceptibilis: ut qui ſuper omnem ſubſtantiam generatam exiſtat: ob quam rem futuram erat: ut genus humanum cognitionem eius non aſſequeretur. Alia enim ex nichilo facta ſunt. ipſe uero ī creatus huius rei gratia ſuo ipſius uerbo creationem deus ita compoſuit: ut ex operibus ſuis ab hominibus cognoſci poſ ſit. ac ueluti de fictore phicha perhibent: ꝙ eius opera ex aptitudine& membro rum inter ſe proportione phidiam quamuis abſentem ſpectantibus repreſentarēt pari ratione intelligere oportet ex ornatu mondi factorem eius& opificem deum tametſi corporeis oculis non uideatur: non enim abuſus eſt. deus inuiſibili natu ra ſui nemo hec prętenderit nec ſe hominibus ignotum omnino dimiſit ſed ut ā te dixi creationem ita cumpoſuit: ut ipſe tametſi natura ſit in uiſibilis: tamen ex operibus cognoſcatur Et hoc non ex me ipſo loquor ſed ex quibus didici thelo gis uiris: quorum unus eſt paulus romanis ita ſcribens inuiſibilia enim ipſius a creatione mondi per ea: quę facta ſunt intellecta conſpiciuntur Lycaonibus autē aperte loquens dicebat:& nos corruptibiles ſumus ut uos homines euangeliza tes ut a rebus uanis conuertamini ad deum uiuentem: qui fecit cęlum et terram: et mare: et omnia: quę in eis ſunt: qui in preteritis generationibus permiſſit om nes gentes ire in iuis ſuis. et tamen non inteſtatum ſe ipſum reliquit benefaciens cęlitus uobis dās imbres. et tempora frugifera: īplens eſca: et lęticia corda ur̄a

Quis enim cum cęli uideat orbem:& ſolis: ac lunę curſum:& aliorum ſiderum ſitus: ac reuolutiones contrarias quidem:& uarias: ſed in uarietate ordinem unū ab omnibus pariter ſeruari: quis non cogitet haud ipſa ſe regere: ſed alium: qui ea regat auctorem eſſe: quis eum uideat incordiu ſolem oriri noctu lunam appa rere:& cum iuxſta dierum ęqualem omnino numerum impermutabiliter hauri ri:& impleri:& ſidera partim errabunda uarię permutare curſum: partim certa nihil uariare motu: non in ea cogitationem ueniat: eſſe omnino qui ea gubernet opificem? Quis cum ea uideat: quę natura contraria ſunt connecti:& concinam habere concordiā: ut calidum frigido: aridum humido: temperatum& hęc ſibi inuicem non repugnare: ſed unum quaſi ex uno corpus ꝑficere: nō apud animū ſuum pręponat eſſe: aliquem ex trinſecus: qui iſta connectat: Quis cum uideat hyeme cedere ueri: uer ęſtati: ęſtatem autumno:& hęc natura eſſe contraria. ꝙ dam enim refrigerat. aliud incendit. illud nutrit: hoc maturat: omnia tamen uſuꝫ hominibus parem:& innoxium prębent: quis nō inꝗͣ mente percipiat p̄ſtantiorē his eſſe quempiam tametſi non eum uideat qui omnia coęquet: omnia gubernet: Quis cum uideat uere ſubuehi nebulas:& in nebulis aquaꝝ detineri pondus: nō in mentem eius ueniat: qui iſta detinet: ac fieri iubet? uel quis cum uideat. terraꝫ ipſam ſuper aqua: firmatam:& inea quę natura mobilis eſt: immobilem ipſā ma nere: non agnoſcat aliquem eſſe: qui iſta diſponat faciatqꝫ deus? quis cum terrā uideat in tempore frugiferam:& cęlitus imbres: fluuiorumqꝫ curſus:& fontium ſcatebras:& animalium ex diſſimilibus fectus:& hęc non ſemper: ſed ſtatutis tē poribus fieri Et in uniuerſum. quis cum intelligat in diſſimilibus:& contrariis rebus ordinem ab ipſis ęquum: ſimilemqꝫ ſeuerari? non cogitet uim quandā eſſe quę iſta comparet: atqꝫ diſponat: quemadmodum ea ſibi optime manere uiden tur: ipſa enim ſponte ſua non conſiſterent: nec unꝗͣ apparerę poſſent: cum inter ſe naturaliter cōtraria ſint. Aqua enī eſt natura grauis: fluensqꝫ deorſum: Nebū le uero leues: et ex his: quę agilia ſunt: et ſub lune tolluntur: et tamen grauiorem aquam uidemus in nebulis ferri: Et item grauiſſima eſt terra: hac rurſus leuior ē aqua: et tamen a leuioribus grauiora uehuntur: nec ad inferiora deſcendunt: Sꝫ terra ſtetit immobilis non idem mas eſt: et fœmina: et tamen in unum cohueni unt: et una ab utriſqꝫ eiuſdem animalis generatio perficitur: Et ut ſummatim di cam: frigus contrarium eſt calori: et humidum arido repugnat Cœuntia tamnen non inter ſe contendunt: ſed ex concordia corpus unum: ac rerum omnium ge nerationem ꝑficiunt: Non igitur hęc ſe ipſa coniungerent: quę repugnant: et cō traria ſunt natura: niſi preſtantior aliquis eſſet: et dominus: ꝗ ipſa coniungit: Cui et elementa ipſa tanꝗͣ ſerui domino dicto audientes cedunt: ac parent. Nec ſuam ipſius naturā unum quodqꝫ ſpectās cum alio certat: Sed cum eum: qui ip̄a cōnexuit: dominum agnoſcāt: concordiam interſe agunt. natura quidem contra ria: ſed uoluntate gubernantis amica. Niſi enim p̄ſtātioris imperio unum eorum eſſet temꝑamētum: quomodo graue agili: aridum humido: teres oblongo: ignis frigori: uel oīo aqua terrę: ſol lunę: ſidera cęlo: aer nebulis ꝑmiſcerētur atqꝫ coli rent? Cū alterius alteri natura diſſimilis eſſet? Magna.n. īter eos ſeditio fuiſſet: cū illud īcēderet. hoc refrigeraret. graue dorſū. leue ē ꝯtrario ſurſū traheret: et ſol o dē illuſtraret: aer uero obſcuraret: Nā et aſtra īterſe ꝯtēdiſſēt: cū alia ſuꝑiꝰ: ꝑs īfe riꝰ ſita ſit: iā uero nox diei nuſꝗͣ ceſſiſſet. ſed ꝑ māſiſſet ip̄i oīo repugnās. atqꝫ diſ lētiēs. Quod ſi hęc fierēt: reliquū eēt nō iā ornatū cerner̄: ſed deformitatē: nō oī dinē: ſed cōfuſionē: n̄ ꝯſtitutiōē: ſed īteritū ūiuerſi: nō modū ſed naſtitatē. Si ꝗdē rerū oīum ſeditiōe& pugna uel oīa deſtruerēt̉: uel qd̓ uinceret: ſolum ſuꝑeſſet& hoc itē ūiuerſi deformitatē on̄deret. Solū. n. cū eſſet:& alioꝝ uſu careret: uniuer ſū informę redderet: ueluti ſi pes ūus relinqueretur:& ūa māus: perfectū corpꝰ n̄

ſeruaretur: qualis enim mundus eſſet: ſi ſol tātum modo appareret: uel luna fo Ium circuiret: uel nox ſola eſſet: uel dies ſemper exiſteret: quę denuo conuenien tia foret? ſi ſolum cęlum eſſet abſqꝫ ſideribus: uel ſidera abſqꝫ cęlo: Quid uero ꝯ ducibile: ſi mare ſolum eſſet: uel ſola terra ſine aquis:& alis creatiōis partibus ia ceret. qui tandem appareret homo: uel prorſus animal in terris? ſi elementis in ter ſe pugnantibus unum uinceret: nec ipſum poſſet ad corporum conſtitutio nem ſufficere? Neqꝫ enim ex ſolo calore: uel frigore: ex ſolo humido uel arido: a liorum quippiam conſiſteret: ſed eſſent permixta omnia:& incompoſita prorſꝰ Quin etiam ipſum illud: qd̓ uincere uideretur: conſiſtere non poſſet abſqꝫ alioꝝ adminiculo. Nam nec nunc quidem conſtitit: Quando quidem igitur non cōfu ſio eſt: ſed ordo uniuerſi: non? aſtitus: ſed modus: non de formitas: ſed ornatus: & compoſitio mundi omni& parte conueniens: neceſſe eſt cogitare:& opinionē eius concipere domini qui iſta coniunxit:& cōpulauit:& concordiam inter ea ꝯ ciliauit. horum enim principem conditorem:& regem tametſi non uideatur ocu lis attamen ex ordine& conuenientia rerum contrariaꝝ percipere licet: Sicut.n. ciuitatem: quę ex multis& uariis hominibus conſtituta ſit: magnis& paruis: di uitibus:& egenis:& item ſenibus: ac Iunioribus: maribus: ac fęminis: ſi rectę co li uideamus& homines in ea uarios quidem: ſed tamen inter ſe cōcordes eſſe nec diuites ęgęnis: nec paruos magnis: nec iuuenes ſenioribus infeſtos: ſed omnes ę quo iure pacem agentes: Hęc ſi uidemꝰ principē omnino adeſſe cogitamus: qui concordiam ſuggerit: tam& ſi enim minime conſpicimus: Confuſio nāqꝫ licenti am ſignificat: ordo autem principem declarat: Et enim in corpore ꝙ membroꝝ concordiam uidemus: nec auribus oculum repugnare: nec pedi manum diſſenti re ſed: ſuo quemqꝫ officio concorditer fungi. ex hoc percipimus eſſe omnino eo rum principem in corpore animam: tam& ſi eam nequaquam uideamus eodem modo inordine& conuenientia umuerſi neceſſe eſt principem uniuerſi intellige re deum:& hunc unum:& non multos: Atqui ordo ipſe diſpoſitionis:& cum ꝯ ſenſu rerum omnium concordia: non multos: ſed unum principem eius: ac du cē uerbum eſſe declarat. Neqꝫ enim ſi multi principes eſſent: hic rerum omnium ordo ſeruaretur. Sed eſſent rurſus confuſa omnia propter multos: cum ad ſuam quiſqꝫ uoluntatem omnia traheret:& alijs alij repugnaret: Quemadmodum di cebamus multitudine deoꝝ deitatem tolli: ita multitudine principum imperium deſtrui neceſſe eſt. Nam ſi imperium alter alterius irritum faceret: nullus deinde princeps relinqueretur: ſed eſſent priuati omnes: ubi uero princeps non eſt: ibi confuſio prorſus efficitur: Et e contra multarum rerum: ac uariarū unus ordo: atqꝫ concordia unum ēt principem indicat: Non aliter ꝗͣ ſiquis procul audiat ly ram multis uariiſqꝫ neruis inſtructam:& concentus eorum conconrdiam admii tur: ꝙ non grauis ſolum neruus: nec acutus tantum: uel medius ſonum perfiti at: Sed omnes parari inter ſe repercuſſione: concinant:& ex his omnino lyram intelligat non ſe ipſam mouere neqꝫ amultis pulſari: Sed unum eſſe muſicum tā etſi eum non uideat: qui ut apte conſonent uniuſcuiuſqꝫ nerui ſonum docte tem peret pari ratione cum ordo ſit in toto mundo omni eſt parte conueniens: nec ſu periora cum inferioribus certent: uel econtra: Sed una omnium ſeries perfitiat: conſequens eſt: non multos. ſed unum totius creationis principem: ac regem in telligere: qui ſuo ipſius lumine omnia illuſtret: ac moueat: Neqꝫ enim multos ar bitrari oportet creationis principes: atqꝫ factores: ſed ad pietatem accuratam:& uerā ꝑtinet: unum eius opificē credere: cum id etiā creatio ipſa manifeſte demoni ſtret: ſignū.n. hoc certū eſt unū eſſe factorem uniuerſi: ꝙ non multi ſed unus eſt mōdus Oportebat. n. ſiquidē multi fuiſſent dii: multos etiā& uarios q mundos eſſe Nā neqꝫ multos nundū unū condere: neqꝫ unū a multis fieri decebat. id enim

multipliciter abſurdum perhibetur. Primo quia ſi mundus unus a multis condi tus eſſet eorum qui cum didiſſent imbecilitas foret. Opus enim a multis unum perfectum fuiſſet. hunc ſignum eſſet minime contemnendum inperfectam ſingu lis eſſe faciendi ſcientiam. Nam ſi unus ſufficeret: multi quod minus eſſet aliud in alio necquicꝗͣ implerent. in deo autem dicere aliquid minus eſſe: non modo impi um eſt: uerum etiam pluſꝗͥ nefas: Nam& artificem inter homines perfectum ne mo diceret ſed imbecillem: ſi non ſolus: Sed cum multis opus unum perficeret: quod ſi totum ſinguli perficere poterant: ideo autem omnes operati ſunt: quia res cōmunis fiebat. hoc quidem ridiculum eſſet: ſi propter gloriam unus quiſqꝫ operatus eſt: ne non potens eſſe exiſtimaretur: at manem gloriam rurſum dicere in diis rerum oīum abſurdiſſimum eſt: Deinde ſi ad uniuerſi opificium ſinguli ſa tis erant: quid multis opus fuit: cum per ſe unus ad omnia ſufficeret? alioquin ne fas et abſurdum uideretur cum id quod factum eſt unum ſit factores eiꝰ multos ac uarios exiſtere. Naturalis enim ratio eſt: unum& perfectum pluribus di ferentibus excellere. illud quoqꝫ ſciendum ſi mondus factus eſſet: a multis diuer ſos:& ſibi ip̄i diſſimiles motus habuiſſet: Diuerſos.n. factores obſeruans diuerſe moueretur: indiuerſitate uero. ſicut ante dictum eſt: confuſio rurſus et uniuerſi dͥ formitas eſſet. Nam et nauis quę amultis gubernatur recto curſu non utit̉: niſi gubernator unus clauum tenuerit: nec lyra: quę a multis pulſatur. Cum igitur creatio una ſit:& mundus unus:& unus eius ordo: unum etiam ip̄ius regem:& opificem inteligere opificem iccirco enim& ipſe opifex uniuerſum mundū unū̓ cōdidit: ne multoꝝ conſtitutione: multi ēt artifices putarent̉. Sed cuꝫ id quod factū eſt unā ſit: unꝰ etiā factor eiꝰ eſſe credat̉: nec quia unus eſt opifex. iccirco et unus eſt mundus(Poterat. n.& alios facere deus) ſed quia unus factus eſt ī mō dus unū ēt eius opificē credere neceſſe ē quis igitur hic fuerit? Nā& hoc oſtende re īprimis ac dicere neceſſariū ē nequis haꝝ reꝝ ignorātia ſeductus alienū aliꝗd arbitret̉.& eādē cū ſuꝑioribꝰ impietatē īcurrat̉. De hoc āt puto neminē ābiguā habere ſētētiā. iā.n. ꝗi apud pœtas dii dicūtur: ſi deos nō eſſe or̄o patefecit. et qui creationē deificāt: eos errare cōuicit: et ut ſumatī dicā: gentilium idolatriā ſacrile giū: et īpietatē ēe monſtrauit: his cōfutatis neceſſariū oīo relīquit̉ piā apud nos ī ligionē exiſtere: et hūc ſolū deū uerū qui a nobis colit̉: e p̄dicat̉: et creatiōis do minū: et oīs ſubſtātię opificē ēe: Quis igitur hic? ꝗs niſi ſāctiſſimꝰ ille et ſuꝑ om nē gēeratā ſubſtātiā chriſti pater: qui taꝗͣ gubernator optīus ꝓpria ſapiētia: pro piroqꝫ uerbo domino noſtro ieſu cſtriſto quicꝗd ubiqꝫ eſt ſalubriter omnia gu bernat: diſponit facitqꝫ: ut ipſi bone habere uidentur: bene autem habent: quem admodum facta ſunt et fieri uidemus. Sic enim uult: et hoc nemo non crediderit: Si enim irrationabilis eſſet creationis motus:& uniuerſum temere uagaret̉: hęc aliquis quędicta ſunt recte non crederet. Quod ſi uerbo& ſapientia& ſcientia ꝯ ſtitutum eſt& omni ornatu diſtinctum: neceſſe eſt pręſidem:& moderatorem ei non alium quemqͣ eſſe: pręter dei uerbum: uerbū aūt dico: non quod eſt naſcen tium unicuiqꝫ coniunctū:& cōnaturale: quod etiam ſeminabile quidā appellare conſueuer̄t: ſicut anima qd̓ nihil rōcinatur: nihil cogitat: ſed externa tantū arte operatur iuxta ſcientiā rei: quę ad illud pertinet nec quale habet rōnale genus uerbum: quod ex ſyllabis componitur:& in aere ſignificat: Sed ſūmi boni: ac dei uniuerſorū uiuentē: ac potente deum ipſum uerbū dico: qui alius eſt quāqꝫ facta ſunt.& ōmnino creata: Propriū& ſolū boni patris uerbū: qui ſua ipſius prouidē tia uniuerſū hoc diſtinxit:& illuſtrat: Nā boni patris: bonū eſt uerbū reꝝ oīum ordinem ip̄e diſpoſuit: contraria contrariis anectens: cōcordiā ex his unam com parauit: hic cū dei uirtus:& dei ſapientia ſit: cęlum quidē uertit: terrā aūt ſuſpē dens re nulla pitentem proprio nutu ſtabiliuit: hoc ſol illuſtrates terraum orbem

irradiat. per hunc in nebulis aqua libratur: Pluuię terram inundant: Mare circū cluditur: terra: uariis frondeſcit arboribus:& gramine ſpargitur. Tametſi quę rat de his: quę dicimus infidelis quidam: anſit omnino uerbum dei: Sed tamē ha bet ex his: quę uidentur inditum: Omnia uerbo dei: ac ſapientia conſtitiſſe:& eo rū: quę creata ſunt:: nihil ſtabilitum iri niſi id uerbo fieret:& uerbo: ut dictum eſt: diuino: uerbum autem eſt: quod: ut dixi: non ꝓhe mium ſimilitudine compo nitur ex ſymillis. ſed ſui ipſiꝰ patris imago eſt impermutabilis. Homines. enim ex partibus componiti& idem ex nihillo facti ſiui habent compoſitum:& reſolū bile uerbum: Deus autem ſubſtantia ē in compoſita. ideo& uerbum eiꝰ ſubſtan tia eſt in cōpoſita. unus& unigenitus deus. qui ex patre qͣi ex fonte bono bonus ꝓcedit:& omnia diſponit.& ꝯtin&: cauſa uero contine& omnino dei uerbū reb creatis p̄ſideat: uere admirabilis eſt:& cognoſcere facit non aliter decuiſſe fieri. quam ſicut& factū eſt. Rerum enim creatarū natura ſi per ſe comperetur: fluxa quedam:& in firma.& mortalis eſt ut uꝫ. quę ex nihilo ſubſiſtat: Deus autē natu ra uniuerſorū bonus ſuperqꝫ bonus eſt iccirco& humanus. Bono quippe rei nu Iius inuidia fuerit: quare nec eſſe ꝗdē cuiquā inuidet ſed omnes eſſe uult: ut hu manitatē meditari poſſit: Videns igitur naturam omnem creatā quātū quit pro priis eius in ē rationibus labilē eſſe atqꝫ reſolui: ne hoc pateret̉& rurſus ad nihil um reſolueretur uniuerſū: ab eā rē cū oīa ſuo ipſius:& eterno uerbo feciſſet:& ſubſtantiā creationi dediſſet: nō permiſſit eā ſua ipſius natura ferri:& agitari: ne retro ad nihilū ꝑiclitet̉: ſed eā omnē utiqꝫ bonus uero ſuo: ꝗ& ipſe deus eſt: gu bernat& regit: ut uerbi ductu:& prouidetia& diſpoſitione illuſtrata creatio ſta biliter poſſit permanere: ut uidelicet quę ueri ex patre uerbi particeps facta ſit: & ꝑ eū ineſſe ſuſtentata: nec patiatur: qd̓ certe paſſa fuiſſet: dico aūt nihil eſſe: ni ſi eā uerbū d̓i ſeruaſſet: ꝗ eſt imago d̓i inuiſibilis: primꝰ ꝑnes totiꝰ creaturę qr per ipſum& in ipſo ꝯſtituta ſūt oīa uiſibilia:& inuiſibilia:& ipſe eſt caput eccleſi ę: ut in ſacris litteris miniſtri ueritatis docent. Ipſe eſt igitur omnipotens: oīo per fectus& ſanctus pr̄is uerbū ꝗ preſidet omnibus:& in omnē partē iures ſuas pan dit:& oīa illuminans uiſibilia& inuiſibilia in ſe ipſo contin&: atqꝫ coartat: nihilqꝫ pōtate ſua deſtitutū relinquēs ſed oīa& ꝑ oīa& unū qd̓qꝫ ſeorſū: et oīa cōiuncti pariter uiuificans: atqꝫ conſeruans totiusqꝫ ſubſtantie ſenſibilis primordia: quę calida ſunt:& frigida humida:& arida in unū contēperans: ea non diſſentire: ſed unam& concordē ꝯuenientiā perficere iub& per ipſū et pōtatem eius: neqꝫ ignifrigido repugnat: nec humidū arido: ſed tāquā aīca& cognata ipſa qd̓ per ſe con cordia: cum in unū coieri animalia uiſibilia generant:& corporibus eſſentię p̄ mordia fiunt. huic obediē tia uerbo deo animalia:& in terris naſcūtur:& in cęliſ conſiſtunt: per hūc mare uniuerſū:& occeanus ingens motū ſuum propriis fini bus retinēt:& omnis arida graīe ueſtitur: ac diuerſis ut dixi: frondeſcit arboribꝰ Et ne in manifeſtis rebus ſingula dinumerans tēpus terram: eoꝝ quę ſunt qͦqꝫ na ſcūtur nihil eſt quod non in eo& per eum factū fuerit& maneat ſicut& uir the ologię dicit. In principio erat uerbum& uerbū erat apud deum:& deus erat uer bum hoc erat in principio ap̄ deū: oīa per ipſum faſta ſunt:& ſine ipſo factū eſt nihil: ac ueluti ſi quis lyram muſicus tendat.& acutis obtuſa& media reliquis ar te concordet: p̄poſitā unam canti lenam abſoluet: ſic& ſapientia d̓i uniuerſū tan quā lyram tenens cū acrea tereſtribus aereis cęleſtia.& ſingulis uniuerſa cōnec tat:& ea ſuo ipſius nutu: ac uoluntate circunducat: mūdum unum& unum eiuſ ordinem bene:& eleganter abſoluit: Ip̄e qd̓ ſtabilis cū patre manens omnia ꝓ ut quicqꝫ patri iuſū fuerit. ſua i pſius conſtitutiōe mouet: Illud enim diuinitatis ei opſtupeſcedum eſt: ꝙ uno et eodem nutu omnia ſimul non ex interuallis: ſed ꝯ tinenter oblūga retūda: ſuꝑa: media: infima: humida: frigida: calida uiſibilia in

uiſibilia ꝓ uniꝰ cuiuſqꝫ natura circūducit:& moderat̉: oblūgū.n. recte: rotūdū ūo circum agit̉: mediū quoqꝫ: ſicuti eſt mouetur: callidū calleſcit: aridū areſcit: & uniuerſa quēadmodum eoꝝ natura fuerit ab eo uniuerſificat̉:& conſtituūtur et per ipſum admirabilis quedā:& uere diuina cōcordia ꝑficitur: Et ut hoc intelli gatur exotrēo ſit: quod dico īſimilitudinē chori magni: Quēadmodū igitur cho rus: ꝗ ex uariis homīibꝰ ꝯſtiterit pueris ac mulieribꝰ: et ſenioribꝰ itē ac ēt iūiori bꝰ duce ūo īꝑāte ꝓ ſua quiſqꝫ natura et uertute apparebit: uir ut uir: puer ut pu er: ſenex ut ſenex:& iuueis: ut iuuenis: oēs aūt concordiaꝫ unā perficient: uel ut anima noſtra eodem tēpore ī nobis ſēſus ꝓ cuiuſqꝫ oꝑatione mouet: ut una re pͥ poſita oēs pariter moueat̉. oculus ad uidēdū. auditus ad audiēdū. manus ad pal pādum. olphatus ad odoran̄. guſtus ad guſtandum. ſępe etiam alię corporis par tes: ut pedes ad ambulandum: uel uel ut tertio id: quod dico oſtenditur exem plo: Simile eſt prorſus magnę urbi conditę: quę colitur in pn̄tia conditoris eius principis et regis illo. n. pn̄te& imꝑāte: et oculū ad omnia ītendente: ꝓcedūt om nes alij ad agriculturam: alij aquatū feſtināt. pars frumētatū ꝑgit. hic ad ſenatū uidit. ille templū ingreditur. iudex ut ius dicat: princeps ut leges ferat: ferat autē iuſte. artifex ad operā. nauta ad mare deſcēdit. Faber ad fabricandū. Medicus ad curandū: architectus ad edificandū. hic in agrū ꝓficiſcit̉. ille ab agro reuertitur. alij circa urbē agitant non nulli ab urbe recedūt: quidā ad urbē r̄deūt. hęc auteꝫ omnia principis unius pn̄tia:& imperio fiūt:& conſtituūtur. Similiter et in om ni creatione: tametſi paruū ſit exemplū: maiori tamē cogitatione intelligendū eſt Sub uno et.n. actu nutus di uerbi omnia ſimul reguūt̉:& quę ſua cuiuſqꝫ ſunt:& ſingulis gerunt̉: et ab omnibus pariter unus ordo ꝑficit̉. Nutu.n. pręſidis et pri cipis uniuerſorum diuini ac patrem uerbi cęlū uoluit̉ Sidera mouentur Sol ap paret: luna uagatur. aer ab eo illuſtrat̉: ęther incendit̉. uenti ſpirant. montes in altū expliciti conſtāt. Mare fluctuat:& quę in eo ſunt animalia nuerit: Terra ma nens īmobilis fructificat. homo naſcitur: et uiuit: deinde ac moritur: et in uni uerſum omnia animantur: atqꝫ mouētur ignis comburit. Aqua refrigerat: fontes ſcaturiūt. amnes inundāt: Iempora& anni partes redunt. imbres deſcendūt: nubes implentur. Grando generat̉: nix et glaties concreſcūt: uolucres uolant̉: r̄p tilia reptant. aquatilia natant. Mare nauigatur. Ferra ferit̉:& pro ſuis temporibꝰ herbā ꝓducit arbores uegetat et alia quidem adoleſcūt: illa matureſcūt quędam creſcentia ſeneſcūt atqꝫ deficiūt. ꝑs euaneſcūt: non nulla gignūtur:& apparent. Hęc autē oīa& his ēt plura: quę p̄multitudinē dicer̄ n̄ poſſumꝰ: deſtupeſcēdū: et admirabiled ī uerbū illuſtrās. atqꝫ uiuificās ſuo ip̄iꝰ nutu mouetac r̄git:& mūdū unū ꝑficit: nec īuiſibiles poteſtates ſuas a ſe ipſo dimittit: Nā et as rurſus ut ꝗ eaꝝ factor ē ī uniuerſis cōp̄hēdēs ſuo ipſiꝰ nutu:& ꝓuidētia cōtīet: atqꝫ uiuificat: Neqꝫ hoc fuerit ad incredulitatē uiaticum: Sicut.n. ip̄ius ꝓuidentia corpora creſcūt: & anima rōnalis mouet̉:& uim cogitandi hēt: ac uiuendi: quod haud multa indi get approbatione(uidemus enim ea quę fuint) ita& ipſum dei uerbū uno ac ſi plici nutu ſua ipſius in mūdū uiſibilē īuiſibilesq poteſtates mouet et continet ſuā cuiqꝫ oꝑationē diſtribuēs: ut& diuīa īuiſibiliter moueāt̉. Viſibilia uero eodē quo uidētur mō: ipſe uero ſuꝑ omnibꝰ oīum dux. et rex et cōſtitutio factus oīa ad gloriā: et cognitionē patris operatur: et ferme per ea quę fiunt opera eius do cet ac loquitur: Ex magnitudine ac pulchritudine reꝝ autor propemodū ſpecta tur. Vt. n. cū in cęlū ſuſpicimus ornatū eius lumēqꝫ ſiderū cernentes cogitare li cet uerbū conditorē eoꝝ: ita cū uerbū dei intelligimus: et pr̄em eius deū ītellige re neceſſe eſt: ex quo ꝓcedens cōgrue pr̄is ſui īterpres: et nuntius dicitur. Et hoc ex rebus: quę ad nos pertinēt aliquis ītelligeret. Si.n. ꝓcedente ex ominibus uer bo mētem cogitamꝰ: fontē eius eſſe et uerbe intenti mētē: quę ſignificatur conſi

deratione intuemur: multo maiori contēplatione: et in comperabili excellentia potentiam uerbi ſpectantes īcogitationem ueniemus boni patris eius: ſicut ipſe ſaluator inquit: qui me uidet: uidet& patrem. Hęc autem manifeſtius:& maiorē in modum ſcriptura predicat: tota deo inſpirata: quibus& nos freti hęc tibi ſcri bimus:& tu in eadem incidens eorum quę dicimus fidem habere poteris. oratio enim a preſtantioribus confirmata probationem habet irrefragabilem. ſuperio ri igitur tempore ab idolorum hęreſi Iudeorum populo diuinum uerbum caue bat: dicens: ne feceris tibi idolum: nec omnino ſimulacrum: quęcunqꝫ ī cęlo fur ſum:& in terra deorſum Cauſā uero abolitionis eorum alibi ſignificat dicens. Simulacra gentium: argentum:& aurum opera manuum hominum: Os habent & non loquentur. oculos habent:& non uidebunt: aures habent:& non audient Nares habent:& non odorabunt. manus habent:& non palpabunt. pedes habēt: & non ambulabunt̉. Nec uero tacuit de doctrina cr̄ationis. Sed cum probe ſcir& rerum ipſarum pulcritudinem: ne aliqui ſpēm earum intuentes non tanꝗͣ opera dei: ſed tanꝗͣ deos colerent. cauet ominibus dicens:& ne ſuſpitiens occulis:& ui dens ſolem:& lunam:& omnem ornatum cęli captus ad oraueris eos. Hęc tribu it dominus deus tuus omnibus gentibus: quę ſub cęlo ſunt: tribuit autem: non ut dii ſint ipſis ea: ſed ut horum operatione cognoſcant gentes rerum omnium opificem deum: quemadmodum ante dictum eſt. Antiquus enim iudeorum po pulus doctrinam maiorem in modum habuit: ꝙ non modo ex operibus creatio nis: uerum ēt ex diuinis ſcripturis dei cognitionem habuerunt:& in uniuerſū homines ab idolorum errore:& irrationabili cogitatione reprimōs inquit: non e runt tibi dii alieni p̄ter me: Nec uero qͣi dii ſūt alij: hos uetat ipſos habere: Sed ne quis uerum deum auerſatus falſos ſibi deos facere incipiat: quales apud poetas: & ſcriptores: qui cum dii non ſint: nominantur tamen:& perhibentur:& dictio ipſa eos non eſſe deos oſtendit: per quam dicit: non erunt tibi dii alieni: quod de futuro ſignificat: nam qd̓ in poſteris fit tunc non erat: cum iſta dicebantur: Nū quid igitur cum gentium uel idolorum impietatem tolleret: plena deo doctrina reticuit:& humanum genus diuinę cognitionis expers: paſſim ferri permiſſit? nō utiqꝫ. ſed occurit cogitationi dicens. audi iſrael: dominus deus tuus: chriſtus u nus eſt:& rurſus diliges dominum deum tuum in toto corde tuo& ex totis uiri bus tuis:& iterum dominum deum tuum adorabis& ipſi ſoli ſeruies:& ipſi ad hęrebis. ꝙ autem per omnia& in omnibus uerbi prouidentia:& regimen ab om ni diuinitus inſpirata ſcriptura corroboratur. hęc ſat erit dicere: ut uerbi fidem oſtendant Sicuti uiri theologi dicunt: Fundauit terram.& permanet conſtituti one ſua: Permanet dies.& rurſus: pſalite deo noſtro in cythara: qui circuit cęlum in nubibus: qui preparat terrę pluuiam: qui educit e montibus fœnum:& herbam ſeruituti hominum:& qui dat iumentis pabulum: per quem autem dat niſi per quem& omnia facta ſunt? nā per quem facta ſunt: per eum conſequenter eſt:& omnium prouidentia: Quis igitur hic fuerit niſi dei uerbum? de quo& ali bi dicit: uerbo dei cęli firmati ſunt:& ſpiritu oris eius omnis poteſtas eorum.& e nim omnia per ipſum:& in ipſo facta perſiſtunt: Vnde& nobis perſuadet: dicēs ipſe dixit& facta ſunt: ipſe precepit& creata ſunt. quemadmodum& magnus ꝑ omnia moyſes in principio creationis mondi hoc dictum affirmat exponens& in quiens.& dixit deus faciamus hominem ad ī maginem& ſimilitudinem noſtram Et. n. cum& cęli& terre& rerum omnium generationem ipſi ſubieceret: pater dixit. Fiat cęlum& congregentur aquę:& appareat arida:& ꝓducat terra her bam:& omne animal Vnde& iudeos aliquis reprehenderit: qui parum ingenūc ſcripturis intendunt. Cum quo enim loquebatur queret aliquis? quando quidē loquitur qui iubet Si his quę fierent iubeat& loquebatur: ſuperuacaneus fuit

ſermo: Nundum enim fuerant: Sed futura erant: Nemo autem cum eo: qui non ē loquitur. Nemo ꝙ factum nondum eſt ei ut fiat iubet& loquitur. Nā ſi his iube bat: quę futura erant dicere oportuit. Fias o cęlum. fias terra:& egredere herba: & fias homo nunc autem hoc non dixit: Sed iubet dicens faciamus: hominem& egrediatur herba. Quappr oſtenditur deus his de rebus cum aliquo quaſi diſere rere: qui pones eum erat: Neceſe eſt igitur aliquem fuiſſe cum eo qui cum loquēs uniuerſa faciebat: quis igitur fuerit? niſi uerbum eius: Cum quo enim dixerit ali quis deum loqui: niſi cum uerbo ipſius: uel quis cum eo erat cum ſubſtantiā om nem creatam faceret niſi? huius ſapientia: quę dicit quando faciebat cęlum et ter ram cum eo aderam: Sub cęli autem ac terrę appellatione omnia in cęlo et īter ra creata cōp̄hendit: qui uero ſimul cū eo ut ſapiētia ut uerbū erat pr̄em ītuens uniuerſum fabricabat: conſtituebat: ornabat:& qui uirtus pr̄is ē uniuerſa cor roborabat: ut exiſtere poſſent. Sicut etiam ſaluator inquit. omnia quę cunqꝫ ui deo pr̄m facere:& ego ſimiliter facio. per ipſum uero:& ad ipſum omnia facta ēe ſancti eius diſcipuli docent: et cum bonus ex bono fœtus ſit: uerusqꝫ filius: uir tus eſt patris: et ſapientia: et uerbum: et hęc non per participationem: neqꝫ ex tri ſecus ipſi adueniunt: ſicut his qui participes ſunt eius: et per eum ſapientes: et in eo competes: ac logici facti ſunt: ſed perſe ſapientia: perſe uerbum perſe ueritas: per ſe iuſticia: perſe uirtus: nec non et character: et illumīatio:& imago:& ut bre ui complectat fructus patris perfectus eſt et unicus filius impermutabilis imago patris quis igitur patrem recenſuerit? ut& uerbi eius poteſtates inueniat ſit enim patris uerbum eſt ac ſapientia: ſic et rebus creatis influens efficitur ad genitoris noticiam:& cogitationem perſe ſanctificatio. perſe uita& ianua: et paſtor et uia: et rex: et dux: et in omnibus ſaluator: et uiuificans: et lumen: et prouidentia rerū oīum. Tum igitur tale de ſe bonum pater hēat: et opificem filium non abdidit ut clam eſſet hominibus: ſed ipſum quotidie reuellat omnibus ea: quę per ipſum ē rerū oīum conſtitutione ac uita. in ip̄o autem: et per ipſum ſe quoqꝫ ſignificat: Quēadmodū ſaluator inꝗt. ego in pr̄e: er pater in me: ut neceſſe ſit et uerbum ī generante: et genitum in pr̄e per ſęcula uiuere. Cum hęc igitur ita ſe habeant et nihil extra ip̄m ſit: ſed cęlum: et terra: et omnia quę in eis ſunt ab ipſo depēdeāt. ſtulti tamen hōines cognitionem eius: et cultū retractantes falſa ueris digniora duxerūt: et pro eo qui uere eſt deus: inania deificarunt: qui creaturę: et non crea tori ſeruirent: rem admittentes ſtultam: et impiam: ueluti ſiquis opera ſupra arti tificem admiretur: uel męnibus urbis obſtupefactus: eorū conditorem peſſūdet̉. uel ſi quis inſtrumentum muſicū laudet cū uero: qui compoſuit: et conglutina uit eiiciat: dementes et uiſu omnino priuati. quomodo enim ędifitiū aliter nouiſ ſent: uel nauem: ſiue lyram: niſi faber ędificaſſet: architectus condidiſſet: muſicꝰ compoſuiſſet. quemadmodū igitur qui talia cogitat furit: atqꝫ omnem inſaniam ſuperat: ſic mihi maleſani eſſe uidentur: qui deum non agnoſcunt: et uerbum eiꝰ non adorant: ſaluatorem oīum dominum noſtrum ieſū chriſtum: per quem pr̄ omnia gubernat: et continet: et prouidet uniuerſis: inquem tu fidem: ac diuinuꝫ cultum intendens o amator chriſti gaude et bene ſpera: quoniam fidei: et pietatis in eum fructus eſt: immortalitas: regnumqꝫ cęloꝝ ſi mō aīa ſecundum leges ip̄ius ornata fuerit: ut enim premium his eſt: qui ſecundum eum uiuent ęterna uita: ſic his: qui aduerſum: et non uirtutis iter gr̄adiuntur: confuſio magna et inexorabi ſe diſcrimen in die iudicii: quoniam cum uirtutis uiam cognouiſſent his: quę co gnouerant contraria fecerunt. ¶ Firi.

¶ CONTRA ARIANOS SRMO PRIMVS. Ereſes quotquot ipſe ſibi ueritatis inſaniam conſiſtuūt: manifeſtę ſunt:& eorum impietas plana omnibus iam pridem facta eſt: eos et qui talia inuenerunt diſceſſiſſe a nobis conſtat: quemadmodum be atus Ioannes ſcripſit: quoniam eiuſmodi nec nūc quidem nobiſcū eſt uoluntas: Propterea ſicut& ſaluator dixit non colligētes nobiſ cū: ſpargent: cū diabolo: cū dormientes obſeruent: ut ꝓprium ꝑdi tionis uenenum ſpargentes habeant: qui cum ipſis moriantur: Quoniam uero una hęreſem ultima& nunc erumpens antechriſti pręnuntia: quę ariana uocat̉ cum doloſa ſit& fallax: hęreſes alias ſorores ſuas uetuſtiores. palam notatas aīad uertens ipſa ſcripturarum uerbis circundata: ſimulat quemadmodum pater eius a diabolus:& rurſus incitur in eccleſię: paradiſum irrumper̄: ut ſe quaſi chriſti anam effingens aliquos argutiarum ſuaſione decipiat(Nihil enim eſt apud eam rationabile)& non nullos iam decepit inſipientes: qui non ſolum auditu corrup ti ſunt: ſed etiam ſecundum euan ſumendo guſtarūt: Et ignari deīceps exiſtimat amarum dulce:& abominabilem hęreſim bonam dicunt: neceſſarium putaui ꝑ ſuaſus anobis plicam euoluere thoracis ſcęlerate huius hęreſeos:& ipſius ame tię cetorem oſtendere: ut qui procul ab ea ſunt: fugiant tamen: qui uero decepti ſunt pęnitentiam agant:& aꝑtis luminibus cordis agnoſcant: quia ſicuti tenebra non eſt lux: nec mendacium ueritas: ita nec ariana hęreſis bona: quin etiam uald & nimium falluntur: qui eos chriſtianos uocant quaſi nec ſcripturas legerint: nec chriſtianiſmum:& quę in eo fides ſit omnino cognouerint: quid enim hęre ſeos pie fidei ſimile conſpicati nugantur? tanꝗͣ illi nihil mali dicant? hoc profecto eſt:& caipham chriſtianum dicere:& proditorem iudam apoſtolis connumerare & eos dicere nihil mali feciſſe qui barabam pro chriſto petierunt:& hymenęum alexandrumqꝫ qd̓ bene ſentiant confirmare:& apoſtolum contra eos mentium fuiſſe: Sed hęc chriſtianus nec audire pateretur: nec qui diceret hunc mente ſanū arbitraretur: pro chriſto enim apud iſtos arius: ſicut apud manichęos manichę us pro moyſe uero& alijs ſanctis: Sotades quidam apud ipſos inuentus eſt qui etiam apud gentiles fuit& filia hęrodiadis: alterius enim enerues& effocom na tus moreſarianus ſcribendo imitatus eſt: illius etiam conuiui ſaltationem ęmu latus eſt ipſe inſultans.& illudens dum blaſphemat in ſaluatorem: Eo fit ut qui in hęreſim inciderint mente peruertantur:& in ſaniant:& domini glorię nomen inſimilitudine permutent imaginis corruptibilis hominis:& in reliquum ꝓ chri ſtianis: ariani nominentur:& impietatis eius ſignaculum habeant: Ne prętexue rint: ne ue conuiciantes mentiti fuerint ea eſſe: quę non ſunt. Cum ita uocent̉ a magiſtris etiam chriſtianos: ut oſtendant ꝙ& ipſi ita uocantur ariani: ne illuſer int: qui ſuum erubeſcunt uituperabile nomen. Qud̓ ſi erubeſcunt tegantur: uel reſiliant ab impietate ſua: nunꝗͣ enim populus ab epiſcopis denominationem ha buit: ſed a domino: in quem credimus: Nam cum beati apoſtoli pręceptores no ſtri fuerint:& domini euangelium miniſtrauerint: non ab illis uocati ſumus: ſed a chriſto chriſtiani:& ſumus& nominemur: qui uero ab alijs fidei: quam colūt principium habent: eorum etiam de nominationem conuenienter hn̄t: ut ꝗ eorū poſſeſſio facti ſūt. ꝗppe cū oēs nos a chriſto chriſtiani ſimus.& uocemur. Eiectus ē itē marctio: ꝗ hęreſin inuenerat: ꝗ cū eiiciente ſteterūt: chriſtiani māſerūt. Qui uero maerionem ſecuti ſunt non chriſtiani poſthac: ſed marciani uocati ſunt Sic& ualentinus.& baſilides.& manichęus.& ſimon magus ſectatores ſuos nominis etiam ꝑticipes fecerunt.& hi quidem baſilidiani hi uero manichęi

& illi ſimoniani: alii ut phryges a phrygia:& a nabata nabatiani appellantur: Ita et melitius a petro eiectus epiſcopo: et martyre: ſuos non iam chriſtiāos uocauit: ſed melitianus: Sic ergo cum beatus alexander arium eiecit: qui ab alexandro ſte terūt: chriſtiani manſere: Qui cū ario ſenſerūt nomen ſaluatoris noſtri his relin querūt: qui ꝯ alexandro erant: ipſi deīde ariani uocati ſūt: En igitur ēt poſt alexa dri morte. qui ſucceſſori eius athanaſio cōmunicat: quibuſqꝫ athanaſius ip̄e com municat: hi formā eandē ſeruant: nec illi huius nomen: neqꝫ hic abillis denomīa tur: Sed omnes itidem: ut conſueuerāt: chriſtiani uocantur: Nā ſi etiā magiſtroꝝ ſucceſſores hēmus: auditores eorum efficimur: Sed tamē quę cſtriſti ſūt ab eis di ſcentes nihilominus chriſtiani: ſumus: et uocamur: qui uero ſequūtur hęreticos etiā ſi ſucceſſores in numeros habuerit: eius tamen qui hęreſin inuenit nomē oīo ferūt: Quippe mortuo ario ꝯ ex ſuis multi ſucceſſerit: tamē qui cū illo ſentiūt: ab ario cogniti ariani uocant̉: Et huiꝰ utiqꝫ rei mirabile ſignū ꝙ gentiles& qui nunc ingrediūtur eccleſiā gentiliū ſuꝑſtitionē omittētes: non eoꝝ a quibꝰ inſtru untur ſed ſaluatoris denominationē accipiūt:& chriſtiani a gentilibꝰ incipiūt ap pellari: Qui uero ad illos abeunt uel quot quot ab eccleſia ad hęreſin trāſfugiūt chriſti nomen relinquūt:& ariani deinde uocant̉: quaſi qui iam chriſti fidē non habeant: ſed ariani furoris ſucceſſores facti ſint: Quomodo ergo chriſtiam ſi nō chriſtiani ſed ariani? uel quomodo catholice ſunt eccleſiæ: qui apoſtolicā excuſ ſere fidem?& nouaꝝ iniquitatā inuētores facti ſūt: qui diuinaꝝ ſcripturaꝝ eloꝗa deſerunt:& arii comeſſationes ſapiētiā nouam appellant. hoc cū dicūt nouam hę reſin non abſurde ꝓfitentur: Quapꝑ miratus fuerit aliquis: ꝙ cū multa precepta multi: multas hōilias in uetus nouūqꝫ teſtamentum ſcripſerit: nec apud ullum cōeſſatio inueniat̉: Sed neqꝫ apud gentilles doctrinę ſtudioſos: niſi apud eos ſolū qui talia in conuiuiis canūt cū plauſu& theatralibus Iudis: ut alij riſu ꝓſequāt̉ ad mirabilis arius nihil honeſtum mutatus: ſed& ea ignorans: quę ad doctos ui ros ꝑtinent: cū aliaꝝ quoqꝫ hęreſum plurima ſurripuerit: unius ſoſati ridicula ę mulatus eſt: quid enim ip̄m facere oporrebat: niſi cum ſaluatori inſultare uellet: in reſolutis ac laſciuis modulationibus miſera impietatis ſuæ uerbula ſignifica re? ut quēadmodum ſapientia dicit: ab exitu orationis uir cognoſcitur: ita et ab illis eftęminatio animi: et corrupta ſcribentis ſententia cognoſceretur: nec pro fecto latuit miſer: ſed ꝗͣuis ip̄e ſe quaſi ſerpens ſurſū: ac deorſum diu ſinuaret: ce cidit tamen in errorem phariſęoꝝ. Nā ut illi cū inique agere uellent: uerba legis meditari ſimulabant: cunqꝫ ex pectatū: ac pn̄tem dominū negare ſtuderent: deuꝫ nominare ſimulabant: arguebantur autem blaſphemare dicentes: quare tu cum homo ſis te ipſum facis dum:& dicis ego et pater unum ſumus: ita& adulterimꝰ ac ſolatius arius ſimulat quaſi de deo dicere: cum uerba ſcripturarum apponat ſed undiqꝫ arguitur arius ſacrilegus: qui dei filium negat: et eum his quæ facta ſunt: connumerat: Hoc igitur principium eſt arianæ comeſſationis: et nugatiōis quę ritum habet:& modulationem effœminatam. Secundum fidem inquit electo rum dei ſapientum dei filiorum ſanctorum: qui recte diffiniunt qui ſanctum dei ſpiritum acceperunt: hęc ego quidem de his didici: qui participes ſunt ſapientię gratioſi diuinarum rerum doctores: per omnia ſapientes: horum per ueſtigia gra diens: et ego ſectator notus: qui multa paſſus ſum propter gloriam dei: et cum a deo didiceri: noui ſapientiam:& intellectum: Hęc ipſius ludibria: quę in ea conti nentur euitari poterant. Sed fuit inquit cum deus ſolus erat:& ita pater fuit: ſed poſtea qꝛ̄ factꝰ eſt pater: nō ſemper filius fuit: Nam cum omnia facta ſint:& ex ni hilo& omnia creaturę ſint: et facturę: factus eſt et ipſe dei filius ex ex nihilo: et aliquando non fuit: nec fuit priuſꝗͣ gigneretur ſed principium creationis habuit & ipſe: Erat enim inquit ſolus deus:& nundum uerbum erat:& ſapientia:

Deinde cum nos condere uellet: tunc unum quendam fecit:& eū nominauit uer bum:& filium:& ſapientiam: ut nos per ipſum faceret: Duas igitur dicit ſapien tias eſſe unam propriam.& cum ſubſtantialem deo: filium autē in ipſa ſapientia factum eſſe:& huius participem nominaſſe ſolum ſapientiam.& uerbum: Sapiē tia.n. inquit in ſapientia fuit dei ſapientis uoluntate: ſic& uerbum alterum fuiſſe dicit pręter filium in deo:& huius item participem filium ipſum per gratiam: nō minatum. eſſe uerbum:& filium: Eſt autem& hęc ſua ipſorum hęreſeos ſententi a: quę in aliis eorum ſcripturis oſtenditur: Multas poteſtates eſſe et unam quidē dei naturaliter propriam:& ſempiternam: chriſtum uero non eſſe ueram dei pote ſtatem: ſed ex his: quę poteſtates dicuntur: unam eſſe& ipſum: quarum unā& lo cuſtam& bruchum: non poteſtatem ſolum: ſed& magnā appellari: alias uero multas eſſe:& ſimiles filio: de quibus& dauid cantat: dicens: Dominus poteſtatū & natura quidem: ut omnes ita& uerbum mutabile eſte. ſed ſuo ipſius libero ar bitrio: donec uult: bonum manere quando tamen uult mutari:& ipſum poſſe: ſicut& nos cum narnra ſit mutabilis. iccirco enim inquit:& deus prenoſcens ip ſum fore bonum: hanc ei gloriam preueniens dedit: quam poſtea per naturam quoqꝫ habuit: Eo fieri ut ex operibus quę deus prenouerat: nunc ipſe talis exi ſtat: Auſus eſt item dicere: ꝙ uerbum non eſt uerus deus ꝙ ſi etiam dicitur deus non tamen uerus eſt: ſed participatione gratię: ut omnes alij: ſic& ipſe dicit̉ no mine deus& cum omnia per ſubſtantiam diuerſa ſint:& diſſimilia deo: ita& uer bum a ſubſtantia:& ſempiternitate dei patris per omnia diuerſus eſt: atqꝫ diſſimi lis. eorum autem: quę facta ſunt& creata proprius& unus eſt: Poſt hęc autem quaſi& ſucceſſor petulantię diaboli factus in cōmeſſatione poſuit: eſſe igitur& filio inuiſibilem patrem:& uerbum nec perfecte: nec omnino ſuum ipſius patrē intueri:& cognoscere poſſe: Sed quod& cognoſcit:& uidet proportione menſu re ſuę cognoſcere: atque uidere ſicut& nos pro ui natura cognoſcimus.& enim filius inquit: non modo patrem non plene cognoſcit(neqꝫ enim ad cumprehen dendum ſatis eſt) quin etiam filius ipſe ſuam ipſius ſubſtantiam non nouit:& diſpertite: natura ac diuerſe:& diſiuncte:& alienę:& ſingulares inter ſe ſunt ſub ſtantie patris:& filii:& ipſius ſpiritus ſancti pronuntiauit:& ipſe omnino diſſimi liter eos eſſe inter ſe ſubſtantiis& gloria in infenitum: Verbum igitur quantum ad ſimilitudinem ſubſtantię pertinet& glorię alienum omnino eē dixit: ab utris qꝫ patre uidelicet& ſpiritu ſancto: his enim uerbis pronuntiauit impius:& diui ſum eſſe: per ſe ipſum:& in omnibus ſingularem a patre filium eſſe dixit: Hę fa bellarum ſunt partes quę in ridiculo poſite ſunt arii commentarioſ Quis igitur qui hęc: qui ue cōmeſſationis cantum audiat: non merito arium oderit: de his re bus tanꝗͣ in ſcęna Iudentem? quiſ non uideat hūc mulieri dum nominare deum ac de deo dicere uidetur: quaſi ſerpentem inſidiari? Quis deinde cum in hęc inci derit: non inſpiciat impietatem eius? ſicut& ſerpentis ſubſequentem errorē: quo mulierem captam deduxerat? Quis non ſuper eius modi blaſphemiis obſtupeſ cat? Cęlum quidem: ut propheta inquit: obſtupuit:& terra tremuit intranſgeſi on legis: Sol uero cum magis indignaretur: nec ſuſtineret corporis contumeliaſ quę tunc in dominum noſtrum omnium cōmunem fiebant: Quaſqꝫ non inuitus ipſe pro nobis patiebatur: contractis radiis auerſus ē: ac diem illum ſine luce reddidit. At uero ſuper arii blaſphemiis: quomodo non attenuta obmuteſcit natura omnis humana quomodo non aures obturat: oculoſ quę premit: ut nec talia audire: nec eum qui eiuſmodi ſcripſit uidere poſſit? ipſe uero domi nus quomodo non iuſte magis aduerſus hos impios pariter:& ſine chriſto ea clamat:: quę per prophetam quoquę predixit oſeum? Vę ipſis. quo niam refiluerunt ame. miſeri ſunt quoniam impie fecerunt contra me:

ego autem redemi ip̄os: ipſi uero contra me locuci ſunt mendatia. et paulopoſt: et contra me cogitauerunt: mala auerſi ſunt ad nihilū: Quippe qui cū uerū dei uerbū auerterint: falſūqꝫ ſibi ip̄i fixerit: in nihilū ceciderūt: iccirco enī et uniuer ſalis ſynodus arium: qui hęc dicebat: ab eccleſia deiecit.& anathema fecit īpieta tem eius non ſuſtinens:& hęreſis deinde: reputatus eſt arianus error: quę plus a liquid hēret alijs hęreſibus quia uidelicet impugnatrix chriſti appellata eſt:& ꝗͣ ſi pręnuntia antichriſti reputata eſt: ꝗͣꝗͣ igitur hoc: ut ante dixi: iuditium aduer ſus īpiā hęreſē: ipſū ꝑ ſe ad ſuadēdū maxīe ſufficeret: ut oēs ab ea fugerēt quoniā tamen eorū nonnulli: qui chriſtiani uocantur: in differentē: quod adueritatem at tinet: hęreſin arbitrantur: ſiue illi ignorent: ſiue ut antedictum eſt ſimulent: eos etiam: qui talia ſentiunt: chriſtianos nominant. age pro uiribus īterrogemus eos et hęreſis reuellemus: aſtutiam: fortaſſe hoc etiam modo erubeſcentes reprimen tur: et fugient ab ea: tanꝗ a fatie ſerpentis igitur ſi quia ſcripturæ uerba quędam in comeſſatiōe poſſita ſunt: maledictiōes propterea benedictiones eſſe exiſtimāt: neceſſario cum uidęos nunc etiam legem:& prophetas: legere uideant: una cum illis chriſtum negabunt: et ipſi. Fortaſſe etiam ſi manicæos audiunt: qui aliquas euangeliorum partes legunt: cum ipſis quoqꝫ leges: prophetas qꝫ negabūbt. Si uero ignorantes ita uexantur:& hęc inepte loquuntur: diſcāt a ſcripturis: ꝙ hęre ſes diabolus excogitans: propter ſuum malitię fetorem uerba do ſcripturis mu tuo ſumit: ut ſub eorum prętextu: cum uenenum ſuum ſparſerit: ſimplices capi at: Sic euam decepit: Sic et alias hęreſes ſubornauit: Sic& ario nūc dicere perſua ſit:& perſonam utiqꝫ aduerſus hęreſes induere: ut propriam hęreſin clandeſtin iniceret: Et tamen nec ſic quidem uerſutus latuit: Nam cum in dei uerbum impie faceret: ſtatim ex omnibus cecidit:& palani omnibus fuit: ipſum etiam dereliꝗs ignorare: et nihilo omnino uerum ſentientem ſimulare: Quomodo enim uerum de patre dicet: qui filium negat: aquo ille reuellatur? Vel quomodo recta de ſacto ſpiritu ſentiet: qui maledicit in uerbum: aquo ille donatur: Quis autem iſti credi derit de reſurectione dicenti qui chriſtum primo genitum propter nos factum a mortuis ſurexiſſe negat? Et quo nam modo qui plane: filii ex patre propriam: ac ueram generationem ignorat nun etiam de ipſius in carne pn̄tia falletur? Sic eniꝫ & iudęi: qui tunc erat: cum uerbum negarent:& dicerent: non habemus regem: niſi cęſarem: omnibus ſimul priuati ſūt:& exortes facti luminis: lucerne odoris: unguenti prophetiæ: cognitionis:& ueritatis ipſius:& nunc nihil intelligentes: tanꝗͣ intenebris ambulant: Quis enim talia unꝗͣ audiuit? unde: uel a quo hęreſis aſſentatores:& largitione corrupti homines talia preceperunt? Quis eis dum inſtruerentur: talia locutus eſt? Quis dixit eis accedite omnes. ut omiſſo creato ris cultu: creaturam facturamqꝫ colatis: Q d̓ ſi hęc& ipſi nūc primum audiiſſe fatentur? negari nolint hęreſin hanc eſſe alienam: neqꝫ a patribus traditam: id ue ro: quod non a patribus: ſed nunc inuentum eſt: quid aliud fuerit qͣ de quo bea tus paulus prędixit? in poſteris temporibus deficient quidem a ſana fide attendē tes ſpiritibus erroris& doctrinis dęmonum auertentes ueritatem: Ecce enim nos quidem ex diuinis ſcripturis palāi loquimur: de pia fide:& tanꝗͣ lucernam ſuper candelabrum ponimus dicentes: Filius uerus natura: proprius eſt patris: propri us ſubſtantiæ ipſius: Sapientia unigenita: et uerbū uerum:& ſolum dei hoc eſt. Non creatura: neqꝫ factura: ſed propria parris ſubſtantiæ generatio: propter quā deus eſt uerus: ueri patris cum ſubſtantialis exiſtens. Alii uero: quibus ait: Ego dixi: dii eſtis ſolum participatione uerbi per ſpiritum ſanctum hanc habent gra tiam a patre. Character enim eſt ſubſtantiæ patris:& lumen de lumine:& poteſtas et imago: uera ſubſtantiæ patris. hoc enim rurſum dominus dicit: qui me uidet: uidet et patrē: Semꝑ āt ē: et nūquā n̄ fuit: Nā cū ſempiternus ſit pater: ſēpiternū

& huius fuerit uerbum:& ſapientia: ipſi uero quid nobis ex criminoſa cōmeſati on ꝓnuntiant? legant primū ipſam. imitantes. morē ſcribentis: ut ēt cū ab aliis irridentur: diſcant in qua ruina iacent. et ita deinde dicant: quid nam ex ea fate antur: niſi quod deus non ſemper fuit pater. ſed poſtea factus eſt: non ſemper fu it filius. non enim erat ante quam genitus eſt. non ex patre. ſed ex nihilo factus ē et ipſe. Non eſt proprius ſubſtantię patris. Creatura enim eſt et factura. Nec eſt uerus deus chriſtus: Sed participatione& ipſe deificatus eſt: Non nouit patrem abſolute filius: Neqꝫ uidet perfecte filius patrem neqꝫ intelligit: nec cogō ſcit plene patrem uerbum: Non eſt ipſe uerus:& ſolus patris uerbum: ſed noni ne tantum dicitur uerbum& ſapientia:& per gratiam dicitur filius:& poteſtas non eſt immutabilis ut pater: ſed mutabilis eſt: natura ſicuti creature:& non fui ſufficit ad cumprehenſionem cognoſcendi profecte patrem: Admitabilis utiqꝫ he reſis: quę nec perſuaſibile quicqͣ habeat: ſed falſum ſemper contra uerum ſōniet & rectę dictis omnino aduerſetur. Si quis ergo his: quę ab utroqꝫ dicuntur excu ſis interrogaretur: utrius fidem eligeret: is quę nam uerba deo conuenire dicer& Sed dicant ipſi potius aſſentatores impietatis ꝗd de deo dicere conueniat. Erat ne deus uerbum: interroganti reſpondete: ex hoc enim cognoſcetur:& reliquum utriuſqꝫ prepoſitionum: Quid dicere conuenitur. fuiſſe aliquando tempus: cum non erat: an ſemper fuiſſe illum? prius genitum eſſe? an ſempiternum? an atempo re? Et ex tempore. Naturalem? an adoptiōe?& participatione?& unium eum dicer̄ ex his: quę facta eſſe animaduertimus: an patri connectere ipſum? diſſimilem ne patris eum ſecundum ſubſtantiam: An ſimilem patris& ſempiternum eſte? crea turam eſſe: an creaturas: per ipſum factas eſſe: ipſum ēe patris uerbum: an alte rum pręter hunc?& per illum hunc: perqꝫ aliam ſapientiam factum eſſe:& hūc nomine tantum modo uerbum:& ſapientiam uocari:& illiꝰ ſapientię: hunc parti cipem& ſecundum factum eſſe. Vtra igitur uerba deum loquntur: deumqꝫ eſte demonſtrant:& filium patris dominum noſtrum ieſum chriſtum. An hęc qͦ uos euomiuſtis? an hęc quę nos ex ſcripturis diximus ac dicimus. Quod ſi neqꝫ deus eſt: neqꝫ uerbum: neqꝫ filius ſaluator: licitum eſt ut gentilibus:& Iudeis: ita& uobis dicere: quę uultis Sed ſi uerbum patris:& filius uerus eſt:& ex deo deus ē & ſuper omnia benedictus in ſęcula: quomodo non dignum eſt tolli:& aboleri cum cetera uerba: tum etiam arianā inſaniam quaſi malorum exemplar:& omni impietate plēna? inquam qui inciderit: non uidet: ꝙ apud eam terrigenę ꝑeunt?& profundo barathri occurit:& hoc ſciunt& ipſi: ſed calidi occultant: cum ea loc non audeant:& ab his diuerſa pronuntient: Nam ſi dixerint: damnabuntur: ſi ſu ſpecti fuerint: ſcripturarum argumentis: ab omnibus ciientur. Quamobrem tan quam ſeculi huius filii callide lucernam ipſorum conſuetam ex caprifico acce dentes:& ea ne ſtatim extinguatur uerentes(lumen enim impiorum extingu tur) Hanc ſub modio ſimulationis occultant:& alia ſub inde pronuntiant:& a micorum preſidia:& conſtantię inetum proponunt: ut qui ad eos accedunt prę ſimulatione:& nimis turpitudinem hęreſis non uideant. Quomodo igitur non ex hoc etiam hęreſis odio digna? quandoquidem a ſuis etiam ut quę fidutiam non habeat occultatur:& quaſi ferpens fouetur: Vnde omni hęc ipſis collecta ſunt uerbula? aut certe aquo ſumentes: talia dicere auſi ſunt: hominum quidem neminem dixerint: qui iſta tradiderit: Quis.n. hominum fuerit? gētiliſne? an bar barus. ꝗ quem deum eſſe fatetur: hunc ex creaturis unum dicere audeat:& non fuiſſe illum prius: quā fieret: An eſt qui deo creat?& ei fidem non habeat dicunti hic eſt filius meus dilectus? Sed dicat non eſſe filium: ſed facturam: Omnes potius īdignabūtur in eos: qui talia inſaniūt Sed nec ex ſcripturis occaſione hr̄t Demōſtratum eſt enim ſæpius: demonſtrabit̉ uero nunc etiam: hęc ab eloquiis

diuinis aliena eſſe. Cum igitur reliquum ſit dicere: ꝙ hæc a diabolo ſumentes in ſaniūt(hoꝝ.n. illi ſolꝰ ē ſator) age cōtra ipſū ſtemꝰ. Ad illū.n. ꝑ iſtos nobis ē pu gna: ut dn̄o iuuāte cū ille argumētis d̓ mor̄ ceſſerit. erubeſcant et iſti confuſum uidentes eum: qui hęreſin ip̄is ſeminauerat:& diſcant aliquando ſero licet ſe cū ariani ſint: chriſtianos non eſſe. Dixiſtis& ſentitis id: quod ille uobis ſubiciebat: fuiſſe aliquando cum filius non erat: Hoc enim primū opinionis ueſtrę palium exuere oportet. Quid igitur fuit. quando filius non erat? Dicite īfames:& impii: ſi patrem fuiſſe dicitis: blaſphemia ueſtra maior: Nefas eſt enim dicere ꝙ aliquan do fuerit uel ipſum tn tempore aliquo ſignificare. Eſt enim ſemper:& nunc ē et: & cum ſit eſt filii pater:& ipſe eſt: qui eſt:& filii pater: Sin autem dicitis: quia fili us aliquando fuerit: cum ip̄e non erat: fatua eſt ac ſtulta reſponſio: Quo modo enim fuit ipſe: et ipſe non erat? Non ne igitur uos in his trepidantes dice re neceſſe eſt: fuiſſe tempus aliquod: cum uerbum non erat. hoc enim proprie ſi gnificat:& ipſum ueſtroꝝ hoc aduerbium aliquando: Et illud item: quod ſcribē tes dixiſtis: Non erat filius anteꝗͣ genitus eſſet: Idem eſt: ac ſi diceretis: fuit aliquā do cum non erat. Et illud enim et hoc ſignificat tempus ante uerbum fuiſſe. Vn de igitur uobis inuenta ſunt hęc. Vt quid et uos tanꝗ gentes fremuiſtis?& uana meditamini contra dominum:& chriſtum eius diſputando: Sāctarum enim ſcrip turaꝝ nulla tale: quicꝗͣ de ſaluatore dixit: ſed ſempiternum potius:& cū patre ſē per fuiſſe. in principio enim erat uerbum:& uerbum erat apud deū. et deus erat uerbum: et in apocalypſi hęc dicit: qui eſt: qui fuit: et qui uenturus eſt: ex eo aūt qui eſt: et qui fuit quis ſempiternum tollat? hoc enim:& paulus ad romanos ſcri bens iudęos in epiſtola arguebat: Ex quibus chriſtus eſt ſecundum carnem: qui eſt ſuper omnia deus in ſęcula benedictus: Gentiles uero admonens dicebat: Vi ſibilia enim ipſius a creatura mondi per ea: quę facta ſunt: cōſpiciuntur:& ſempi terna potas ipſius: atqꝫ diuinitas: Quæ uero poteſtas dei ſit: paulus docet dicēs: chriſtus dei poteſtas:& dei ſapientia: Non enim cum hoc dicit patrem ſignificat: quēadmodum inter uos ſuſuratis: ſępe numero dicentes: Pater eſt ſua ipſius ſem piterna poteſtas: Non eſt autem ſic: Neqꝫ enim dixit ip̄e deus eſt poteſtas. Sed ipſius eſt poteſtas. Planum aūt omnibus eſt. quia ipſe aliud eſt: ꝗͣ ipſius: ꝗͣꝗͣ alie num nihil eſt ſed potius ſuum ipſius. Sed uerba legite: quæ ſequuntur:& cōuer timini ad dominum: Dominus autem ſpiritus eſt inquit: Videte ergo de filio ſi gnificari: Nam cum de creatione cōmemoret: conſequenter etiam de opificis in creando poteſtate ſcribit: quę eſt uerbum dei: per quem& omnia facta ſūt. Q d̓ ſi creatura ſola ſine filio ipſa per ſe ad id ſatis eſt: ut dominum cognoſcere faciat: Prouidete: ne cecideritis: arbitrantes creaturam quoqꝫ abſqꝫ filio factam eſſe:& quia in ipſo omnia conſiſtunt: neceſſario qui creaturam recte contemplatur: con tęmplatur et filiuū ipſius opificem et nemo cognoſcit patrem niſi filius:& cui fi lius reuelauerit:& philippo dicenti oſtende nobis patrem: non reſpondit aſpicecreaturam: ſed qui uidet me: uidet et patrem. Conuenienter paulus cum gentiles accuſaret: ꝙ concinitatem: et ordinem crationis contēplantes de opifice in ea uer bo non cogitarent: Opera enim ſuum ipſorum opificem loquuntur: ut per ea uerum deum agnoſcerent: et a cultu creaturarum deſiſterēt: dixit: et ſempiterna ipſius poteſtas atqꝫ diuinitas: ut filium ſignificaret. Sancti cum dicant. qui eſt āte ſæcula: et per quem fecit ſæcula: Nihilo item ſetius filii ęternitatem annunciant: Inqua et ipſum deum ſignificant. Heſaias enim ait deus æternus: baru ch autem ſcripſit. clamabo ad deum ęternum in diebus meis: et paulopoſt: Ego autem ſpe raui in ęterno ſaluatore noſtro: et uenit mihi gaudium a ſancto: Quoniam uero. et ad hebręos apoſtolus ſcribens ait: qui cum ſit ſplendor gloriæ: et imago ſub ſtantiæ ipſius: Canit autē et dauid in octogeſimo nono pſalpͥmo: et ſplēdor dn̄i

ſit in nobis.& in lumine tuo uidebimus lumen. Quis eſt a deo demens.& filium dubitet ſemper fuiſſe? Quando enim lumen quis uidit ſine ſplēdore. uel claritate ut& de filio dicere poſſit: fuit aliquando: cum non erat: quoniam ante quam genitus eſſet: non erat: illud etiam quod adfilium in pſalmo dicitur centeſimo qͣ drageſimo quarto: regnum tuum: regnum omnium ſeculorum neminem ſinit: uel quantuluncunqꝫ interuallum conſiderare: inquo non fuerit uerbum: Nam ſi omne in ſęculis continetur internallum: omnium autem ſeculorum rex eſt:& ꝯ ditor uerbum: neceſſario cum ante ipſum nec breuiuſculum quidem fuerit inter nallum inſania eſt dicere: fuit aliquando cum non erat: uerbum eternum:& ex ni hilo filius eſt: Cum uero& ipſe dominus dicat: Ego ſum ueritas& nō dicat: ego factus ſum ueritas: ſed ſum ſemper dicat. Ego ſū paſtor: ego ſū lux:& itē uos me dominum dicitis:& magiſtrum& benedicitis: ſum& enim: quis qui hoc uerbū audiat a deo& ſapientiam:& uerbum patris de ſe ipſo loquentis: adhuc de uerita te dubitauerit?& non ſtatim crediderit: ꝙ in hoc uerbo ſum ſempiternitas filii: ꝙ qꝫ eſt ante omnia ſęcula ſine principio ſignificatur: ſcripturas igitur ſempiterni tatem de filio dicere ex his conſtat: quę dicta ſunt: ſcripturas eaſdem e conuerſo de creaturis dicere: quę ariani pronuntiant: cum non erat:& priuſꝗͣ:& quando ea demonſtrabunt: quę dicenda ſunt. Moyſes enim cū de ea: quę ad nos attin& generatione nararet. Omnis inquit uiriditas agri: ante ꝗͣ gigneretur in terra: Et omne fœnum agri: anteꝗͣ ſurgeret: nō enim pluerat deus ſuper terram:& homo non erat: qui exerceret terram:& indeuteronomio: quando diuiſit altiſſimus gē tes: Dominus autem per ſe ipſum dicebat ſi me diligeretis gauderetis utiqꝫ: quia dixi: uado ad patrem: quoniam pater meus maior me eſt: Et nunc predixi uobis priuſꝗͣ fier̄t: ut cum factum fuerit. credatis: De creatione uero per ſolomn̄e dicit anteꝗ terra fieret:& antequam abiſſi fierent: antequam erumperent fontes aqua rum antequā firmarentur montes: ante omnes colles: ego parturiebar:& anteꝗ abraam fieret: ego ſum: De hieremia uero dicit antequam tu me inuentre plaſma res cognoui te:& dauid canit: domine refugium factus eſt nobis in generatione: & generatione: anteꝗͣ firmarent̉ montes& formaretur terra:& orbis terrarum. & a ſęculo:& uſqꝫ ī ſeculum tu es: In daniel uero clamauit: uoce magna: Suſana & dixit: Deus cęleſtis cognitor ocultoꝝ: qui nouit oīa āte generationē eoꝝ. hoc igitur nō erat aliquando:& priuſquam fieret& quando& quotquot eiuſmodi dictiunculę ſunt: de his: qua generata: quę ue creata:& exnihilo facta ſunt: dieconſentaneum eſt:& a uerbo aliena ſunt. Quod ſi de creaturis: hęc dicūt ſcriptu re: de filio autem hoc aduerbium ſemper: Non igitur o impugnatores dei factus eſt: ex nihilo filius: neqꝫ omnino filius eſt eorum unus: quę facta ſunt: ſed patris imago:& uerbum ſempiternum eſt: nec unquam non eſt: ſed ſemper fuit: ut ſem piterni uere luminis ſempiternus ſplendor: Quid igitur tempora ante filium ſo niatis? uel quid poſt tempora filium peruerſe dicitis? per quem& ſęcula facta ſunt: Quomodo enim omnino tempus: uel per quos fuit? ſi nondū: ut uos uultis: filius apparuerat per quem omnia facta ſunt:& ſine ipſo factum eſt nihil uel quid tempora ſignificantes: non dicitis aper te: fuit tempus quando non erat uerbum? Sed temporis nomen tegitis: ut ſimplices decipiatis: ſenſum autem ue ſtꝝ non omnino occultatis: immo uero occultantes: latere non poteſtis Nam tempora ſignificatis itidem: cum dicitis fuit aliquando: cum non erat: priuſquam genitus eſſe: Cum hęc ita demoſtrantur: magis etiam inſoleſcitis dicentes: ſi non aliquando fuit: cum non erat: ſed ſęmpiternus eſt filius: & cum patre ſimul. ipſum iam non filium: ſed fratrem patris eſſe dicitis. Do mentes illi quidem.& contentioſi. Nam ſi eum ſempiternę taritum ſimul eſſe diceremus.& non filium. probabilis quidem eſſet eorum in hoc ſimulatus

pudor: Si uero ſempiternum dicentes ipſum fatemur ex patre ſilium: quomodo genitus generātis frater exiſtimari poteſt:& ſi noſtra in patrem filium qͣꝫ fides ē: quę nam his fraternitas ineſt? uel quomodo uerbum poteſt huiꝰ frater dici: cu ius& uerbum eſt? non ne contradictio iſta quę uelut ab amentibus fiat? Conſpi ciunt enim& ipſi ueritatem: Sed occaſio eſt iudaica& eorum qui ut ait ſalomon a ueritate diſcedere uelint: Non enim ex aliquo principio quod ante ſit: pater& filius geniti ſunt: ut etiam fratres exiſtimentur: ſed pater filii principiū eſt& geni tor: Et pater pater eſt& non filius cuiuſpiam genitus At uero filius filius eſt& n̄ frater: Quod ſi ſempiterna patris generatio dicitur recte dicitur: Nunꝗͣ enim ſub ſtantia patris imperfecta fuit: ut ſempiternitas ipſius huic ſuperueniat: Nec tanꝗͣ homo genitus eſt e cęlo filius: ut ſit paternæ ſubſtantiæ poſterior: Sed dei genera tio eſt:& cum dei qui ſemper eſt filius ſit proprius ſempiternæ manet: ſuum eniꝫ eſt hominum in tempore gigni propter naturæ imperfectionem: Dei uero ſempi terna eſt generatio propter ſempiternam naturę perfectionem: Si filius non eſt ſed factura ex nihilo facta demonſtrent prius:& quaſi defactura ſomniantes cla ment fuiſſe aliquando cum non erat: Creaturæ enim cum non eſſent factę ſunt. Quod ſi filius eſt: hoc enim et pater dicit:& ſcripturę clamant: filius autem nihil aliud eſt ꝗͣ quod ex patre gignitur: quod autem ex deo gignitur: uerbum eſt ip̄i & ſapientia et ſplendor: quid dicere oportet niſi quod cum dicunt: fuit aliquan do cum filius non erat: uerbum a deo quidam quaſi latrones arripiunt?& plane aduerſus enim loquuntur ꝙ aliquando ſine proprio uerbo& ſapientia fuit:& Iu men aliquando ſine ſplendore et fons ſterilis& fuit aridus: Quamuis enim tem poris nomen uereri ſimulantes propter eos a quibus uituperantur? ipſum ante tempora fuiſſe dicant: tamen quia dant interualla quędam in quibus ipſum non fuiſſe ſomniant nihilo ſecius tempora ſignificantes& ſine uerbo deum introdu centes nimis impie faciunt: Sed ſi filii nomen etiam confitentur quia nolunt ab omnibus manifeſte deprehendi eſſe autem hunc ſubſtantię patris propriam gēt rationem inficiantur: quaſi hoc eſſe poſſit abſqꝫ ſuſpitione: quę ex partibus ac di uiſionibus eſt nihilominus negant rur ſus uerum filium eſſe quem nomine tantū modo filium dicunt: Quomodo autem non ualde errant de eo qui in corporeᶠ eſt ea cogitantes ꝗͣ corporum ſunt?& propter ſuę ipſorum naturę imbecillitatē id negantes quod eſt naturale& ſempiternum patris: Eos enim uideas qui nec quomodo ſit deus: nec qualis ſit pater cogitent: ipſum etiam negare quando ꝗd patris quoqꝫ generationem ex ſe ipſis ſtulti mentiuntur: Sed eos ita diſpoſitos& arbitrantes filium dei eſſe non poſſe miſerari dignum eſt: interrogare autem& refellere non alienum fortaſſe uel ſic ad ſe redibunt: Filiꝰ: ſi ut uobis placet ex ni hilo eſt& prius non erat ꝗͣ genitus eſſe prorſus& ipſe participatione filius& de us& ſapientia uocatus eſt: Sic enim& alia omnia conſiſtunt& ſanctificata glori ficantur: Cuius igitur particeps ſit dicatis neceſſe eſt. Alia namqꝫ omnia ſpiritus participia ſunt ipſe uero ſecundum uos: Cuius nam particeps fuerit? ſpiritus ne? atqui ſpiritus ipſe potius de filio ſumit: ſicut ipſe dixit Et ratione caret ut hic ab illo ſantificari dicatur ergo particeps eſt patris: hoc enim relinquitur neceſſario dicendum: Quid eſt igitur: aut unde eſt quod participatur? Namſi extrinſecus eſt intellectum a patre: non iam patris particeps fuerit: ſed eius quod extrinſe cus eſt: nec iam erit ipſe ſecundus a patre qui habeat quod eſt ſe ipſo prius: Nec uero patris filius diceretur: ſed illius cuius& particeps filius uocatus eſt& deꝰ: Quod ſi abſurdum hoc et impium Cum pater dicat hic eſt filius meus dilectꝰ: & filius quoqꝫ patrem ſuum dicat eſſe deū mānifeſtū eſt nō extrinſecus: ſed ſub ſtantię pr̄is eſſe quod participatur: Hoc item ſi aliud eſſet ꝗͣ ſubſtantia filii n mi not obſurditas occur̄ret: ꝗd id ex pr̄e et filii ſubſtātia: quęcūqꝫ ſit ea mediū rurſ

inueniretur: Conſiderationes igitur eiuſmodi cū abſurdæ& pręter ueritatem ap pareant: dicere neceſſe eſt: ex ſubſtātia patris ſuū ipſius uniuerſum eſſe filiū: De um.n. oīo participari perinde eſt ac ſi dixeris gignere: Gignere uero quid niſi fili um ſignificat? ipſius igitur filii participia ſunt omnia ſecundum ſpūs gratiā: quę ab eo eſt: Idqꝫ ex hoc planum eſſe oſtenditur: ꝙ filius quidē nullius ip̄e particeps eſt: Quod aut participatur ex patre id filius eſt: nā ip̄ius filii participes dei partē habere dicimur& hoc eſt quod petrus dicebat: ut fitis diuinæ naturræ participes quemadmodū apoſtolus dixit. Neſcitis quia tēplū dei eſtis:& nos tēpla ſumus di uiuentis:& ip̄m filiū uidētes uidmꝰ patrē: Si quidē cogitatio& cōpreēhſioqꝫ filii cognitio pr̄is eſt: cū propria ſit ex ipſius ſubſtātia generatio: hoc.n. quod partici pari eſt: quemadmodū nemo ueſtrū ſubſtātiæ dei paſſionem particionēqꝫ ēe dice ret: Conceditis. n.& fatemini participari deū& idem ēe participari& gignere: eo dem modo generatio& beatę illius ſubſtātiæ nec paſſio eſt neqꝫ participio: Non igitur paſſionē particionē ue ſubſtātię dei ſignificamus cū filium& generationē dicimus: ſed propriū potius et uerum& unigenitū dei ut cognoſcimus ita credi mus: hoc igitur cū ita oſtenſum demonſtratūqꝫ ſit: ꝙ generatio ex ſubſtātia pr̄is filius ē: nulli deinde ambiguū ſed omnibus manifeſtū fuerit. hunc ēe patris ſapiē tiam& uerbū: in quo& per quē omnia creat& facit: et hoc eſt ipſius ſplendor in quo omnia illuminat ac reuellat quibuſcūqꝫ uoluerit: hoc ip̄ius exemplar& ima go inquo contemplatur& cognoſcitur propterea& ipſe& pater unum ſunt: Et enim qui hunc uidet: uidet et patrem: hoc chriſtus ē inquo redemit omnia et no uam denuo creaturā operatus ē. Cū uero ſit hoc modo filius non iam conuenit: quin etiā ualde ꝑiculoſum eſt: hunc dicere ex nihilo factū: uel non fuiſſe priuſꝗͣ genitus eēt: Nam qui hoc de eo dicit quod ē patris ſubſtantiæ propriū blaſphe miā in patrem ipſum occupat: de quo eadem ſentit: quę d̓ ip̄ius generatione ſōni ans mentitur: Sufficer̄t quidem hoc quoqꝫ ſolū hęreſim arianā euerter̄: Sed tamē ipſius errorem ſic etiam uideres: Si factor& creator deus ē per filium autē opera facit: nec aliter uidere licet: quę fiūr niſi per filium fieri: quomodo non blaſphe mia fuerit: cum deus factor ſit dicere ip̄ius operabile uerbum& ſapīam aliquan do non fuiſſe: idem ē ac ſi diceres quia deus factor non eſt qui ſuum ex ſe non ha beat operabile uerbum: Sed id extrinſecus introducat̉& alienum ſic abip̄o et diſ ſimile ſubſtantia inquo ipſe operatur: Dicāt pręterea nobis: ſed ex hoc potius di cendo uideāt impietatem ſuā: fuit aliquando cū non erat& non erat priuſꝗͣ geni tus eēt: Nam ſi ſempiterne non eſt cum pr̄e uerbum Non ē ſempiterna trinitas. ſꝫ unitas prius fuit poſtea ex additione facta eſt trinitas& procedente tēpore iuxta ipſos creuit& theologiæ cognitio conſtitit: Ad hæc ſi filius non eſt ſua pr̄is ſub ſtantię generatio: ſed ex nihilo factus eſt. ex nihilo trinitas conſiſtit: aliquando āt plena Deerat enim filius anteꝗͣ genitus eſſet plena tunc fuit cum genitus eſt: Er go quod creatum eſt. cum creatore numeratur:& qd̓. aliqn̄ non erat cum eo qui ſemper fuit deus dicitur& conglorificatur: Et qd maius eſt trinitas ſui ipſius diſ ſimilis inuenitur: quę naturis& ſubſtantiis externis alieniſqꝫ conſiſtat Hoc au tem nihil aliud eſt ꝗ ſi factam eſſere dixeris trinitatis conſtitutionem Quę nam eſt iſta religio quę necſui quidem ſimilis ſit. Sed ex additione impleatur cum tempore:& modo non ita: modo ita ſit. Par enim eſt ipſā rurſum additionem acci pere: et hoc in infinitum: quando ſemel et ab initio conſtitutionē hūit ex additio ne: nec ambiguum eſt: quin minui poſſit: Nam quæ adduntur eadem et demi poſ ſe conſtat. Sed non ita eſt abſit uero: Non eſt facta trinitas ſed intrinitate ſempiter na eſt. et una diuinitas. et una ſanctę trinitatis gloria: Et eam uos in diuerſas na turas ſcindere audetis: Cum pater ſempiternus ſit uerbū quod ſimul cum eo ſe det dicitis fuit aliquando cum non erat. Et cum filius ſimul cum patre ſedeat:

hunc ab eo ſeumgere cogitatis Creatrix eſt& opifex trinitas:& uos eam deducet non ueremini Sd ad ea quę ex nihilo facta ſunt:& īgenuitati trinitatis ſeruilia coę quare& regem dominum Sabaoth in ſubditorum ordinem cogere non erubeſci tis: Deſinite quę pura ſunt confundere uel potius falſa quaſi uera cum ueritate coniungere: Hęc enim dicere non eſt gloriam et honorem domino reddere: ſed dedecus& ignominiam: Nam qui filium ſpernit: ſpernit et patrem: Atqui theolo logia quę nunc eſt in trinitate perfecta: eſt et ipſa uera& ſola religio: Quę ſi bōa eſt ueritasqꝫ ſubſequitur: ex additione uero theologi æ perfectio non conſiſtit: oportuit hanc ſemper eſſe: ꝙ ſi non ſemper nec nunc eam ita eſſe oportuit: ſed quemadmodum uos ipſam fuiſſe ſupponitis: ut nec nunc quidem ſit trinitas: At enim chriſtianorum nemo eſt qui eiuſmodi hęreticos toleret: Gentilium enim ꝓ pria hæc: ut factam introducant: trinitatem eterhis eā quę ſunt facta coæquent: Factorum enim eſt defectus& additiones accipere: chriſtianorum uero fides in mutabilem nouit beatam trinitatem& perfectam:& ſemper eodem modo manētē nec plus aliquid trinitati addit: nec imperfectam hanc genitam eſſe conſiderat: horum enim utrunqꝫ impium eſt: Propterea& ab his eam: quę facta ſunt ſeiunc tam eſſe cognoſcit: Vnitatem uero eius in diuiſibilem obſeruans adorat& aria norum blaſphemias fugit: Confitetur autem et nouit filium ſemper fuiſſe: Eſt.n. ſempiternus pater cuius& uerbum ſempiternum eſt: Et in hoc certe rurſum īſpr ciamus: Si fons eſt ſapientię ac uitę deus et ita uocatur ut per hieremiam me dere liquerunt fontem aquę uiuentis. Et item thronus glorię ſublimis. Sāctificatio noſtra. Expectatio iſrael dominę: omnes dereliquerunt te: confundantur defici entes ſuper terra ſcribantur: quoniam dereliquerunt fontem uitę dominum in baruch autem ſcriptum eſt. De reliquiſtis fontem ſapientię: conſequens fuerit: uitam et ſapientiam non alienas eſſe a ſubſtantia fontis ſed proprias nō aliqn̄ fu iſſe ſed ſemper: Eſt autem filius qui hęc dicat: Ego ſum uita: et ego ſum ſapientia locaui in taberhaculo conſilium Quomodo igitur non impie facit qui dicit fuit aliquando cum non erat filius: erinde enim eſt ac ſi dixeris fuit aliquando fonharidus: fuit abſqꝫ uita et ſapientia hic autem fons non eſſet: Quicquid enī ex ſe ipſo non gignit fons non eſt Hoc uero quantę plenum eſt abſurditatis? Deus enim eos qui uoluntatem ſuam faciunt quaſi fontem futuros eſſe policetur: cu ius aqua nō deficiet qui per heſaiam prophetam dicit: et impleberis quemadmo dum deſiderat anima tua: et oſſa tua pingueſcent: et erit tanꝗͣ ortus irriguus et tā ꝗͣ fons cuius aqua non deficit: iſti uero deum qui dicitur et eſt fons ſapientię ſte rilem ipſum et aliquando propria ſapientia caruiſſe calumniari audent: Sed quæ ab his dicuntur falſa ſunt: Veritas deum teſtatur ſapientię ſuæ fontem ſempiter num eſſe: ꝙ ſi fons ſempiternus eſt neceſſario ſapientiam quoqꝫ ſempiternam ēo oportet. in hac enim et omnia facta ſunt: quemadmodum canit dauit: Omnia in ſapientia feciſti: et ſolomon ait: Deus ſapientia fundauit teream: parauit auteꝫ cę los in prudentia et ipſa ſapientia eſt uerbum et per ipſum ut ioannes inquit fac ta ſunt omnia: et ſine ipſo factum eſt nihil: et ip̄e chriſtus eſt: unus enim deus pa ter ex quo omnia et unus dn̄us ieſus chriſtus per quem omnia: et nos per ip̄m: ꝙ ſi omnia per ipſum cum omnibus ip̄e non numerabitur Nam qui deum per que omnia dicere non audet: unum ex omnibus eſſe: cōſequēs eſt. ut et unigenitum filium ꝗ ſuus eſt paternę ſubſtātię alium ab omnibus eē dicat. et cum ex omnibꝰ ip̄e nō ſit: Nefas eſt de ip̄o dicere fuit aliqn̄ cum nō erat: et nō erat priuſqͣ genit̉ eſſet: Fiuiuſmodi.n. uoces de his quę facia ſunt: dici conuenit ipſe uero filius ta lis eſt qualis pater: cuius ēt ſubſtatię propria eſt generatio: uerbum et ſapiētia. hoc.n. proprium eſt filii ad patrem et hęc pr̄em filii proprium on̄dit: ut nec deū quādoqꝫ ſine uerbo nec filium aliquādo non fuiſſe dicendum ſit: Quid enim ex

ipſo niſi filius? uel quid uerbum& ſapientia niſi ſempiternitas ipſius? quando igitur deus abſqꝫ eo fuit quod eſt ſuum? uel quomodo poteſt aliquis de propria quaſi de externa& aliena ſubſtantia conſiderare? alia enim ueluti quę facta ſunt nihil per ſubſtantiam ſimile habent cum eo qui fecit: Sed extra ipſum gratia& uoluntate ipſius uerbo facta ſunt: ut poſſint aliquando deficere ſi is uelit qui ea fecit: Talis enim natur ę ſunt res facte Proprietatem uero ſubſtantię patris hanc eſſe iam conuenit filium ſilicet Quomo igitur non fuerit audatia& impietas hūc ex nihilo dicere& prius non fuiſſe ꝗͣ genitus eſſet: ſed ſuperueniſſe& item poſſe aliquando non eſſe: hoc etiam qui tantummodo cogitat conſideret quomodo ſubſtantie patris perfectionem& plenitudinem tollit: Et enim maniſeſtius denuo quis uiderit hęreſis abſurditatem: ſi cogitauerit filium patris imaginem eſſe atqꝫ ſplendorem& characterem& ueritatem: Si enim luminis imago& ſplendor eſt: & ſubſtantię character perfectus& ueri patris ueritas eſt filius conſiderēt qui di uinitatis imaginem& formam tempore metiuntur in quantum impietatis bara thꝝ pręcipitentur? Nam ſi filius non erat priꝰ ꝗͣ genitus eſſet: non ſemper fuit in deo ueritas quę filius eſt cum dicat ego ſum ueritas& cum ſubſtantia ſit oīo cha racterem eius& imaginem ſtatim eſſe oportet: non enim imago dei eſt quę pinga tur extrinſecus: Sed deus ipſe genitor eſt eius in qua ſe ipſum uidens congaudet huic ſicut ipſe filius dicit ego ſum cui congaudebat: Quando igitur ſe ipſum pa ter in ſua ipſius imagine non uidet: uel quardo non congaudebat? nequis dicet̉ audeat imaginem ex nihilo eſſe: Quomodo autem ſe ipſum factor creatorqꝫ uid ret in facta creatqꝫ ſubſtantia? Iale enim eſſe oportet imaginem qualis pater eius eſt? Age igitur uideamus quę patris ſunt. ut& imaginem cognoſcamus an ipſi ſit. Pater ſempiternus eſt immortalis potens. lumen rex omnipotens deus domi nus creator& factor? Hęc eſſe oportet in imagine ut uere qui filium uidet uideat & patrem: Q d̓ ſi non ita eſt ſed ut ariani ſentiunt factus& non eternus filius ē non eſt hęc uera patris imago: niſi forte erubeſcentes deinde dicāt quia filiū ima ginem dici: non eſt ſimilis ſubſtantię ſignificatio: ipſius autem nomem eſt ſolū Sed hoc item o impugnatores chriſti nec imago eſt neqꝫ character: quę nam ſimi litudo eſt eorum quę ex nihilo ſunt ad creatorem qui ea facit eſſe quę non ſunt uel qui fieri poteſt ut id quod non eſt ſimile ſit ei quod eſt imperfectum eſt igit̉ aliquando non fuiſſe:& ad ea quę facta ſunt ſimilitudinem habere: Talem enim enim eſſe cum uelint ariani rationes ſibi ipſi cogitarunt: dicentes ſi generatio fili us patris eſt& imago& patris per omnia ſimilis: debet omnino filius ut genitus eſt ita& ſe gignere& ipſum filii patrem fieri:& item qui ex eo genitus eſt gignei & ipſum& ſic deinceps uſqꝫ ad infinitum: Hoc enim oſtendunt genitum gignē tis ſimilem eſſe blaſphemiarum inuentores: chriſti uere impugnatores qui ne fili um patris imaginem confiteantur corporalia de patre ipſo terenaqꝫ ſentiunt: cē ſurias defluxiones& affluentias de ipſo predicantes: Igitur filius ſi eſt. ut homo ſit etiam genitus ut homo ut filius pater alterius fiat:& ita deinceps gignantur ex alijs alii ut in deorum multitudinem ſucceſſio ſecundum eos creſcat: Qud̓ ſi dūſ non ut homo eſt ſicuti certe non eſt: quę hominum ſunt de ipſo raciocinari non debent: Alia quidem animantia& homines ipſi ex operabili principio per ſucceſ ſionem inter ſe gignuntur:& qui gignitur ex genito patre genitus conuenienter & ipſe pater alterius ſit cum in ipſo hoc ex patre habeat ex quo& ipſe genitus ē iccirco non eſt in his proprię pater: nec proprię filius nec manent in eis id quod pater eſt& filius: ipſe enim ſilius ſit& pater: Filius quidem generantis pater aūt ex ipſo generati At uero in diuinitate non ita eſt: non enim ut homo deus neqꝫ e nim pater ex patre eſt. Propterea non eum gignit ꝗ futurus ſit pater: nec filius ex defluxione patris eſt: nec ex patre genito genitus Propterea non ut etiam gignat

genitus eſt: Quo fit ut indiuinitate ſola pater proprie pater ſit:& filius proprie fi lius& in his& in ſolis maneat id quod pater eſt ſemper pater.& ed qd̓ eſt filius ſemꝑ filius: Quod ui ergo quærit cur filius non ſit filii generatiuus quęrat cur patrem pater non habeat: Sed hęc utraqꝫ magna cum impietate ſunt: Vt enim pa ter ſemper pater: nec unꝗͣ filius ita filius ſemper filius nec unꝗͣ pater fiet. Nam et in hoc pręcipue character et imago patris eſſe demonſtratur: Cum id maneat qd eſt: non uarians ſed ex patre hus id entitatem: Si ergo permutatur pater: permū tetur imago: Nam ut his qui genuit ita et imago eius& ſplendor manet: Quod Ii pater imutabilis eſt:& ita permanet quod eſt: neceſſario& imago ſicuti eſt per manebit neqꝫ uertetur: Eſt āt ex patre filius n̄ ergo aliud aliꝗd gignetur ꝗͣ quod eſt patris ſubſtantię proprium: Temere igitur& hoc ex cogitarunt amentes qui apatre imaginem eximere uoluerunt: ut rebus creatis filium exęquarent in his igitur cum ariani dum pro Euſebii doctrina conſtituunt& hunc eſſe exiſtimant ueluti quę pereum facta ſunt: reſiluerunt illi quidē a uarietate: et argutiaꝝ uerbū la ſibi ipſi fingentes circūibant ab initio cum primum hęreſim iſta cōmenti ſunt: & ad hūc etiam ex his quidam in foro pueris obuiam facti eos percontantur non de ſacris quidam ſcripturis: Sed cordis ſui quaſi repletiones eructant dicentes ꝗ eſt eum qui non erat fecit ex eo quod eſt? an eum qui erat? ipſum igitur cum eſſet fecit an cum non eſſet? Et rurſus unum eſt non genitum an duo: Atqꝫ liberi arbi trii eſt& propria uoluntate non mutatur cum ſit natura mutabilis: Non enim ut lapis eſt qui aſe ipſo maneat immobilis Deinde: mulierculas etiam adeuntes ip̄is item muliebria proferunt uerbula: Habebas ne filium priuſꝗͣ peperiſſes? ſicuti n̄ habebas ita& dei filius non erat priuſꝗͣ genitus eſſet: Talibus uerbis exultantes Iudunt inepti& deum hominibus aſſimilant: cum ſe chrſtianos eſſe dicant ima ginem dei cōmutant in ſimilitudinem corruptibilium hominū: Ad hęc igitur ni hil reſponderi oportebat: quę adeo ſtolida ſunt& fatua: Sed ne firmum aliquod Hęreſis eorum habere uideatur. Conuenit Sic etiam ex ſuperſluo in his ipſis diſe rere: propter mulierculas potiſſimum: quę ab ipſis facile decipiuntur: Oporte bat eos cum hęc dicerent architectum interrogare potes ne ſine materia ædifica re? Quemadmodum non potes ita& deus non potuit uniuerſa ſine materia face re: Oportebat& unum quemqꝫ hominum ip̄os interrogare potes ne ſine loco eſ ſe? Quemadmodum non potes: ita& deus in loco eſt ut ſic etiam ab audientibus confundi poſſent. uel ſi audierint ꝙ filium deus habet cur eum negant ſe ipſos? ſiderantes: At ſi audierint ꝙ creat ꝙ facit iam non proponunt res humanas: ſed tamen ipſos in creando etiā oportuit humana reſpicere& materiam deo ſubicet̉ ut creatorem etiā deum eſſe negarent.& cum manichęis poſtea uolutarentur: Quod ſi cogitatio quę de deo eſt: iſta tranſgreditur& qui tantum audierit eum eſſe credat ac nouit ꝙ eſt non ut nos ſumus: ſed ut deꝰ eſt& creat n̄ ut homines creant: ſed creat ut deus planum eſt quia generat non ut homines generāt: ſed ut deus. Neqꝫ enim deus hominem imitatur: quin& homines quia deus proprie& ſolus uere ſui ipſius filii pater eſt: patres& ipſi filioꝝ ſuoꝝ nominati ſunt ab ip̄o cnim patria omnis in cęlo& interra denominatur: Sed quę dicunt ſi manſerit in ex quiſita quaſi ſapiens aliquid dixiſſe putantur Si rationabiliter ex quiſita fue rint magno riſu& illuſione digni reperientur. Primo quidem prima eorum eiuſ modi eſt interrogatio fatua& obſcura non enim ſignificant de quo interrogent ut qui interrogatur reſpondere poſſit: ſed uniuerſaliter dicunt qui eſt enim qui non erat: quis igitur quis eſt? quę ue ea quę non ſunt o ariani? Aut quis eſt ille qui eſt?& quę dicitis eſſe uel non eſſe? Poteſt enim qui eſt facere quę non ſunt. & quæ ſunt.& quę ante fuerunt. Faber igitur& aurifex.& figulus materiaꝫ quæ ante ipſos erat pro ſua quiſqꝫ operatur arte uaſa quæ uoluerit fabre faciens. ipſe

uniuerſorum deus puluerem qui erat& ab eo iam factus erat ſuſpiciens ē terra hominem format: cum tamen ipſam quę prius non erat poſtea per propriū uer bum terram eſſe feciſſet: Si ergo ſic īterrogant certum eſt ꝙ& creatura prius nō erat ꝗͣ facta eſſet& homines materiam quę eſt operantur. Atqꝫ eorum haud con ſiſtere apparebit oratio cum& fiant quę ſunt:& fiant quę non ſunt quemadmo dum diximus Qud ſi de deo ac uerbo eius loquuntur addant interrogationi ea quę deſunt:& ita interrogent: deus quis eſt fuit ne aliquando ſine uerbo:& qui lumen eſt ſine ſplendore an ſemper fuit uerbi pater? uel ſic denuo qui eſt pater uerbum quod non erat fecit? an uerbum quod eſt ſua ipſius ſubſtantię generati o ſecum ſemper habuit? ut cognoſcantur quia de deo& qui ex eo eſt omnino ca uillantur& argumentari audent: Quis enim eos ſubſtinebit ſi dixerint deum ali quando ſine uerbo fuiſſe? Inciderunt enim rurſus in idem cum prioribus: Tam& ſi id fugere& argutiis ſuis uellare ſtudent: ſed non poſſunt: quos ne audire qui dem omnino quiſpiam uellit diſputantes. quia deus non ſemper fuit pater: ſed poſtea factus eſt: ut& ſomnient. uerbum aliquando non fuiſſe: cum multa aduer ſus eos predicta ſint argumenta:& Ioannes dicat. In principio erat uerbū paul item qui cum ſit ſplendor& qui eſt ſuper omnia deus benedictus in ſęcula amen Et melius quidem ipſis fuiſſet quieſcere: Q uoniam uero non deſinunt iccirco ad hanc impudentem eorum interrogationem hoc aliquis audax ut ip̄i ex aduer ſo interrogaret: fortaſſe cum ſe uiderint ſimilibus circumueniri abſurditatibus contra ueritatem pugnare deſiſtent: Multum igitur aliquis deum precatus in pri mis ut propitius ſit hoc modo ipſis occurerit qui eſt deus: factus ne eſt cum nō eſſet: an& prius eſt: qͣ fieret: fecit ne igitur ſe ipſum cum eſſet: an ex nihilo eſt& cum prius nihil eſſet ipſe repente apparuit? Abſurda hęc interrogatio abſurda ſa ne& blaſphemię plęna ſed ſimilis eſt interogationis illorum. Verum omni dixe rint: Id omni impietate plenum eſt: De ipſo quoqꝫ uerbo talia interrogare nepha rum eſſe: ſic tamen ab eorum deſtruendam interrogationem huiuſmodi irratio nabilem& fatuam reſpondere neceſſarium eſt: Nam qui eſt ſempiternę deus eſt: Cum igitur ſemper ſit pater: Eſt& huius ſempiternę ſplendor: quod eſt uerbum eius:& rurſus qui eſt deus ex ipſo& uerbum habet quod eſt:& nec uerbum po ſtea factum eſt. ꝙ antea non eſſet nec pater unꝗͣ ſine uerbo fuit: Nam audacia cō tra filium: blaſphemiam inducit in patrem: ſi quidem extrinſecus ſibi excogita uit ſapientiam& uerbum& filium Quod cunqꝫ enim horum dixeris hoc ut dic tum eſt generationem ex patre ſignificat: Itaqꝫ talis eorum interrogatio minime & rectę quidem qui uerbum negant irracionabilem: etiam interrogationem ha bent: Vt enim ſi quis ſolem intuens de ſplendore interrogaret ac diceret quis eſt eum. qui non erat fecit? an cura eſſet ſe ipſum fecit? is non ſaniam mentem habere exiſtimaretur: ſed ueſanus eſſet quia qd̓ ex lumine eſt: hoc exſtriſecus cogitat. & de hoc interrogat: Vnde& ubi& quando& an factum ſit: ita& qui de patre fi lioqꝫ talia cōſiderat:& hoc modo interrogat: reprehenſionem multo maior em̄ a buerit: quia uerbum qd̓ ex patre eſt exſtrinſecus ipſi ſuperinducit:& generatio nem q̄ naturalis eſt. oblique tanꝗͣ facturam appellat: non erat in quit priusquam genitus eſſet: Audiant tamen pro eorum& interrogatione: ꝙ pater qui eſt filium fecit qui erat. Nam uerbum caro factum eſt.& ipſum qui eſt dei filius ad mundi utilitatem fecit:& hominis filium: niſi forte ipſum iuxta ſamoſate umne fuiſſe ꝗ dem dicerent priuſquam homo fieret. Et hęc quidem ad primam eorum interro gationem dixiſſe ſat eſt. Vos autem ariani dictorum ueſtroum memores dicite. Qui eſt eius qui non erat ad uniuerſi opifitium indigebat an eius qui erat? Dixi ſtis enim inſtrumentum ſibi ipſi filium ex nihilo preparauit: ut per ipſum omnia faceret: quid quo melius eſt? Id ne quod indiget: an id qd̓ indigentiam ſupplet?

nunquid utriqꝫ neceſſaria in uicem ſupplent? Hęc enim cum dicitis eius qui prę parauit imbecillitatem prorſus oſtenditis ſi ſolus etiam concta creare non potuit Sed extrinſecus inſtrumentum ſibi ipſe ex cogitauit: quaſi faber quidam& ſtruc tor nauis qui nihil ſine aſcia& ſera operari poſſit: Quid igitur hoc magis impiū fuerit? uel quid in his omnino uerſari oportet quaſi fabrilibus? Cum ea quę pre diximus ſatis oſtendant nihil ab eis niſi ſomnium eſſe: Ad alteram uero interro gationem eorum ſtultam fatuamqꝫ nimis ꝗͣ ad mulierculas faciunt: nihil item de hac nihil reſpondere oportuit niſi hoc ſolum qd̓ in ſuperioribus etiam diximus non decore generationem: quę ex deo eſt irrationabilium natura metiri: Sed ta men ut in hoc etiam ſe ipſos agnoſcant: bonum eſt ex eiſdem rurſus eis in hunc modum occurere: Si oīo de filio ꝑentum interrogant cogitent unde natus eſt fi Iius: Et ſi enim filium ꝑens non habebat priuſꝗͣ generaret: Att amen imaginem q̄ non extrinſecus nec alienam ſed ex ſe ipſo habuerat propriam ſubſtantię& imꝑ mutabilem habuit ut& hunc in illo inſpicere et illum in hoc intueri poſſent Si ex go ex humanis exemplis tempus genitorum capiunt cur non ex eiſdem cogitant id qd̓ filii cum parentibus naturale habent& proprium? Sed ritu ſerpentum id ſolum quod aptum eſt ueneno ex terra deligunt Oportebat autem eos cum d̓ pa rentibus interrogarent ac dicerent filium non habebas priuſꝗͣ generares. addere ac dicere an uero ſi filium habeas extrinſecus emis ut domum ut aliud aliquid ex his quę poſſidentur? ut ille reſpondeat non extrinſecus habeo ſed ex me eſt: Nā quæ extrinſecus ſunt: mancipia ſunt:& ab altero in alterum conferuntur: Filius aūt ex me eſt:& ſubſtantię meę proprius ac ſimilis non qui ab altero ad me deue nerit: ſed ex me factus fit: Et propterea totus in illo ſum manens ipſe quod ſum: Sic enim res habet:& ſi enim ꝑens tempore differat ut homo qui& ipſe in tempo re natus eſt filium tamen habet: qui cum eo ſemper eſt: niſi potentiam natura im pediat ac prohibeat: Et enim leni in humbo erat proaui āteqͣ ipſe genitus eſſet:& auus generaret: Tum igitur ad id ętatis homo prouenerit. ſi& natura potentiā prebeat ſtatim libere naturaliter homo filii qui per ipſū eſt pater efficitur: Quare ſi cum de filiis ex parentibus interrogarent naturales filios non extrinſecus eſſe ſed ex pareme cognoſcerent: fateantur etiam de uerbo dei ꝙ ex patre totus eſt. Et cum de tempore quærunt dicant quid deum impediat: Conuenit enim inqui bus. quaſi ipſi ludentes interrogant: ex his eos ꝙ impie faciant arguere: Dicant igitur quid deum impediat quo minus ſemper ipſe ſit filii pater: Id enim quod ge neratur conſentiunt ex patre eſſe: Vt autem ſe ipſos omnino condemnent qui de um aliquid eiuſmodi eſſe cogitarunt nunc quod mulieres interrogarunt de tem poribus hoc ipſi interrogentur de ſole ac ſplendore eius de fonte ac flumine qd̓ ex eo eſt ut hęc diſcant tametſi generationes ſint ſemper tamen cum illis eſſe exo bus ſint Quod ſi eiuſmodi parentes hoc hn̄t ut cū filiis naturaliter ſint& ſemper quid non impietatem ſuam plane declarant qui deum creatis rebus minorē arbi trantur Si uero hoc plane dicere non audent filiū tamen non extrinſecus ſed na turalem patris generationē eſſe conſentiunt nihil aūt eſt quod deū impediat(Nō enim deus eſt ut homo) ſed& ſole maior. Immo uero deus eſt ſolis mani feſtū eſt ꝙ ex ipſo& cum ipſo ſemper eſt pater uerbum: Per quod pater oīa fecit: Quod igitur non ex nihilo filius ſed proprius eſt& ex parte res ipſa demonſtrat: Nec n̄ hęreticorum interrogatio quam ad parentes faciunt malitiam redarguit eorum: Nouerunt enim ꝗd̓ per naturam eſt:& de temporibꝰ qd̓ reliquum erat cōfuſi ſūt. Quod autem dei generationem hominum naturę comparare ac dei partem filiū eius exiſtimare. aut generationem oīo paſſionem aliquam ſignificare non deceat cum inſuperioribus dicere preuenimus. tum uero hęc quoqꝫ nunc dicimus: Nō eſt ut homo deus: homines enim paſſiue generant qui fluxam naturam habent

& propter naturę imbecilitatem tempora expectant: In deo autem hoc dicere nō licet: neqꝫ enim ex partibus compoſitus eſt: Sed cum impaſſibilis ſit& ſimplex nec paſſibiliter. nec diuiſim pater eſt filii: Et huius itē rei ꝯiectura ex ſacris ſcrip turis eſt ac demonſtratio nequaꝗͣ parua uerbum enim dei filius eſt ipſius& fili uerbum eſt patris& ſapientia nec pars huius eſt: cuius& uerbum eſt nec per paſ ſionem generatio Vtrunqꝫ igitur ſcriptura connectens filium dixit: ut naturalem ueramqꝫ ſubſtantię generationem euangelizaret: ne uero humanam aliquis ge nerationem arbitraretur: ipſius denuo ſubſtantiam ſignificans uerbum ipſum eſ ſe dixit& ſapientiam atqꝫ ſplendorem: ex hoc enim generationis& Impaſſibilita tem& ſempiternitatem quę deo conuenit conſideramus: Quę nam igitur paſſio uel quę pars patris uerbum eſt& ſapientia& ſplendor: Et hoc ipſi quoqꝫ inſipi entes diſcere poſſunt: Vt enim ex mulieribus interrogabant de filio: ſic& uiros interrogent de uerbo ut diſcant uerbum quod proferunt mentis eorum neqꝫ paſionem eſſe neqꝫ partem. Qud̓ ſi hominum qui& paſſibiles ſūt& diuiſibiles uer bum eiuſmodi eſt: cur de incorporeo.& indiuiſibili deo paſſiones ac partes raci ocinantur? ut hoc uereri quodam modo ſimulantes filii generationem ueram na turalem quę de negent:& per ea quod quę ante dicta ſunt ſatis demonſtratum eſt generationem ex deo paſſionem non eſſe demonſtratum eſt: autem& nunc pręcipue uerbum non per paſſionem genitum eſſe. Audiant& hęc de ſapi entia: non eſt ut homo deus: neqꝫ in hoc humana de illo ſomniauerint: Nam cum homines ſapientię ſuſceptibiles ſint: deus nullius rei particeps ſuę ipſius ſapien tię pater eſt: cuius qui participes ſunt ſapientes uocari ſolent: Et hęc quoqꝫ ſapiē tia nec paſſio nec pars eſt: ſed ſua patris generatio: propterea ſemper pater nec acceſſit deo ut pater eſſet: ne mutabilis etiam eſſe exiſtimetur: Nam ſe patrem ip̄m eſſe bonum: non ſemper autem pater fuit: non igitur ſemper in eo bonum: Age uero& factor inquiunt. ſemper fuit deus& eſt nec ipſi acceſſit operandi facultas Ergo ne quia opifex eſt opera ſempiterna fuerunt? neqꝫ de his dicere fas eſt: non fuerunt priuſꝗͣ genita eſſet? Dementes ariani quid enim ſimile. deus& factura ut quę de patre hęc& de creatis rebus dicant? Quomodo autem cum inſuperio ribus differentia tanta generationis& facture demonſtrata ſit in ignorantia ꝑſtāt Rurſus igitur idem dicendum eſt: Factum extrinſecus eſt a faciente ut diximus filius autem propria ſubſtantię generatio eſt: Propterea neceſſe non eſt facturā ſemper fuiſſe: Opifex enim cum uult operatur Generatio autem uoluntati non ſubiacet: Sed subſtantię proprietas eſt Et factor quidem eſſet ac diceretur: etiam ſi nunꝗͣ opera forent: pater autem nec diceretur nec eſſet: niſi filius eſſet: Qud̓ ſi cauillantur deus cum ſemper facere poſſit cur non ſemper facit? inſanientis quo qꝫ hęc temeritas eſt: quis enim mentem domini nouit? a ut quis cōſiliarius factus eſt eius? uel quomodo fictile figulo dicet cur me ita feciſti? Sed ut aliquit dicamꝰ Licet obtuſam quandam inuenerimus diſputationem. audiant tamen quia ſi etiā deus ſemper facere poteſt. At tamen ea quę facta ſunt propria eſſe non poterant ex nihilo enim ſunt:& non erant prſiuſquā fierent quę uero non erant priuſquā fierent: ea quomodo ſimul cum deo eſſe poterant qui ſemper eſt? Propterea id aſ piciens deus quod ip̄is conducibile erat: ubi uidit ꝑ manere poſſe quę facta ſunt tunc omnia fecit: Et quemadmodum cum ab initio& adę& noę& moyſę tem poribus ſuum ipſius uerbum mittere poſſet? non miſſit niſi in plenitudine ſęcū lorum(tunc enim uniuerſe creationi conducere uidit) Ita& quę facta ſunt fecit eum uoluit.& ubi eis utile fuit: Filius autem non factura ſed proprius ſubſtan tię patris ſemper eſt: Nam cum ſemper ſit pater ſemper id eſſe oportet: quod eſt ſubſtantię ipſius proprium: hoc eſt uerbum ipſius ac ſapientia: Et creaturę etiā ſi nunqua eſſent factorem nihil minuerent: Habet enim creandi eum uoluerit po

teſtatē ſed generatio niſi cū patre ſēper eſſet diminutio ꝑfectionis ſubſtātię pr̄is ipius exiſteret. Hinc eſt ꝙ ea quę facta ſūt ubi uoluit ꝑ uerbū fecit filius āt ſemꝑ eſt ſua pr̄is ſubſtātię generatio. Hiſ letāt̉ fideles triſtantur hęretici: ꝗ hęreſin ſuā deſtrui uidēt: Nā& illa quoqꝫ īterrogatio eoꝝ cū dicūt unum ē īgenitū an duoNon rectā eſſe demōſtrat ſententiā ip̄oꝝ ſed ſuſpectā& dolo plenā: non.n. ad ho norē pr̄is hoc mō īterrogat: ſed ad ignominiā uerbi: Si ꝗs ergo ꝗ eoꝝ argutias ignoret: unū reſpondeat ingenitū eſſe. ſtatī euomunt uenenū ſuū dicentes filius ergo ex rebus factis eſt.& recte dicimus nō erat prius ꝗͣ genitus eſſet. Omnia eni miſcent atqꝫ confundunt modo uerbū a patre ſeiūgāt:& opificem operibus con numerent. Primū igitur& ī hoc ſūt damnatione digni: ꝙ epiſcopis īprobati qui nicæam conuenerāt. quoniā hi uerbis uſi fuerant nō ſcriptis. recte tn̄ dictis:& ad īpietatis eoꝝ deſtructionē poſitis: ad eandē ip̄i cauſā tranſfugerūt. ex his quę ſcri pta non ſunt uerba ꝓferentes& ī dominū conuitia cōminiſcentes: qui nec ſciunt quidē quid dicāt: nec de quibus aſſerant. Interrogent̉ itaqꝫ gentiles aquibus ac ceperunt: nō ſcripturaꝝ.n. ſed illorū eſt inuentū ut cū audierint quot habet dic tio ſignificationes: diſcāt quia nec de hiis quidē quę dn̄e bene īterrogare ſciunt Nā& ego ꝑpr ip̄os id accepi ingenitum dici quod nunꝗͣ fuit poteſt tamen eſſe.& itē dici ingenitū: quod neqꝫ fuit unꝗͣ nec eſſe pōt ut triangulus nunꝗͣ fuit quadrā gulus nec unꝗͣ erit& par numerus diſpar nec fuit nec erit unꝗͣ. Dicit̉ āt rurſus ī genitū id quod eſt quidē ſed ex nullo genitū: nec ullū oīo patrem habet: Addidit autem aſterius ſophiſta uerſutus: qui& patronus eſt hęreſis ī ſuo cōmentario di cens ingenitū eſſe quod factū non ē: ſed ſemꝑ ē in qua igitur ſignificatione intelli gunt īgenitum? Obortebat.n. addere ip̄os& interrogare ut qua interrogabatur recte reſponderet: Quod ſi bene īterrogare putant cum dicūt: unum eſt ingenitū an duo? audiāt primū uelut indocti& multa eſſe& nihil: Multa.n. quę eſſe poſ ſunt nihil uero quod nō pōt ut dictū eſt. Sed ſi ut aſterio placet ſic īterrogant īge nitū eſſe quod factū non ē ſed ſemꝑ ē: audiāt non ſemel ſed ſæpius ꝙ et filius hoc mō iuxſta hanc expoſitionē īgenitus diceret̉: nā nec factura ē: nec ex eoꝝ nume ro quę facta ſūt: ſed cum pr̄e ſempiternus ē: quēadmodū ēt demōſtratu ē tamēt ſi uarie permutēt hoc ſolū ut contra dominū dicāt. ꝙ ex nihilo ē& nō erat priuſ ꝗͣ genitus eſſet. Cum igitur ī omnibꝰ uīcātur ſi& illud quod reliquū ē īterrogare uoluerint id. uꝫ. quod ē ſed ex nihilo genitū qd̓ pr̄m non habet. audient etiā a nō bis unū et ſolū qui ita ſignificetur pr̄em eſſe īgenitum: Sed hoc audiēdo nihilo plus cōſequentur: Non.n. ꝙ ita īgenitus dicatur deus filiū on̄dit factū ēē cum ex his quę ſupra demōſtrata ſūt: manifeſtū ſic tale ēe uerbū qualis eſt qui genuit il Iud Ergo ſi non factus eſt deus. nō facta imago eius ſed generatio eſt quę ip̄ius uerbū ē. et ſapiētia: Nam quę ſimilitudo ē eoꝝ quę facta ſūt ad id quod factū nō eſt: neqꝫ.n. uerendū ē eade rurſus dicere: quoniā ſi factū ſimile eſſe uoluerint nō facto. ut ꝗ hoc uidēt uideāt illud: Parū abeſt quin dicāt id qd̓ factū nō eſt imagi nem eſſe creaturarū et iō perturbata ſūt apud eos omnia ſi quidem facta nō ſac to adęquātur: non factū uero deſtruitur quod ex factorū menſura cōputatur: dum mō filiū ad ea deducāt: quę facta ſūt. Sed nec ip̄i quidem ut arbitrator hæc iā dicere uellēt: Si aſterio uidelicet ſophi ſtæ crederet: Ille.n. tametſi ariane patro cinari ſtudeat hęreſi& unū dicat eſſe ingenitū: Attamen iſtis contraria dic ſapiē tiam dei nō factum et ſine principio eſſe et hęc ꝑs eſt eoꝝ quę ſcripſit et nō dixit beatus paulus prędicare ſe chriſtū dei uirtutē uel dei ſapiētiā ſed ſine additione uirtutē dei. et dei ſaqiētiā: p̄dicans aliā eſſe propriā ip̄ius dei uirtutē: quę inſita ē ip̄i et cū ip̄o non facta: et paulopoſt et tn̄ ſempiterna eſt ipſius uirtus ac ſapiētia: quam ſine principio et non factā eſſe ueritatis cōſideratio declarat: una igitur iaꝫ eſſet et hęc: Et ſi.n. apoſtoli dictū non bn̄ pręcipiēs duas putauit ſapientias eſſe:

attamen cum ſapientiā dixiſſet cum ipſo eſſe non facta non Iam unum ſed cum eo alterum etiam dixit eſſe non factum: Nam qͥd̓ ſimul eſt non ſecum ſed cum al tero eſt: Siue igitur aſterio credunt nolint poſt hac interrogare unum eſt ingeni tum uel duo? nec contra illum quaſi dubitantes pugnent ſiue aduerſantur& illi caueant initi comentario ne inuicem mordentes inuicem deſtruant. Et hęc qui dem pro eorum inſcitia paucis dicta ſint ac pro callido eorum ꝓpoſito quis me rito dixerit? quiſ eos adeo inſanientes digne oderit? Quippe qui cum iam dicere non audeant ex nihilo factus& non erat aliquando In his enim facta& creata ſi gnificantur Oportebat igitur ſi dictis ſuis confidunt in eis etiam permanere: nec uarie ſe ipſos tranſmutare. ſed negabunt qui ſe omnino facile poſſe exiſtimant ſi hęreſin hęc nomine uellantes ingenitum proponant Nam& hęc ipſa ingeniti dictuncula ſignificatum non habet ad filium tamꝙ ſi murmurent iſti ſed ad ea quę facta ſuūt:& huic ſimile uideas& illud omnipotens& domine uirtutum. S enim omnium pater per uerbum potens eſt:& dominus& rex& r̄gūm patris fi lius regit:& potentiam omnium habet ut pote uerbum& imago patris: manife ſtum eſt ꝙ nec ita quidem filius in omnium numero ponitur nec propter ipſum pater dicitur omnipotens& dominus ſed propter illa quę per filium facta ſunt quorum potens eſt& dominus per uerbum: Et ingenitum ergo non ad filium ſꝫ ea quę per ieſum chriſtum facta ſunt rectę ſignificationem refet: ſic& pater ſigni ficatiuus eſt filii& qui facttorem& opificem deum nominant ea quę creata ſunt & facta ſpectat concipit qui uero deum patrem uocat ſtatim filium contemplat̉ & cogitat quo fit ut eorum admireris in impietate contentionem ꝙ cum bonum habent huius nominis ingeniti ſenſum qui predictus eſt:& dici cum pietate poſ ſit. Ipſi iuxta hęre ſin ſuam in filii contemptione pronuntiant qui non legerint ꝗ filium honorat& patrem& qui filium contemnit& patrem: Decuit magis idꝗ melius ſuit:& maius patrem eos deum noſſe ac dicere. Nam illi cum dicunt̉ non factum eſſe deum ex operibus quę facta ſunt factorem tantummodo ſicuti dixi & opificem dicunt putattes uerbum iccirco pro libidine ſua facturam oſtender̄ poſſe: qui uero deum patrem nominat: hunc ex filio ſignificat non ignorans q cum filius ſit neceſſe eſt omnia quę facta ſunt per filium creata eſſe:& hii quidē cum eum dicunt non factum eſſe ex operibus ipſum tantummodo ſignificat nec filium norunt& ipſi ueluti. gentiles: Qui uero patrem deum dicit hunc ſignifi cat ex uerbo: qui uero uerbum nouit ipſum opificem eſſe& omnia per ipſum fa cta eſſe cumprehendit: Non ne igitur pui magis& uerum eſſet deum ex filio ſigni ficant:& patrem eum dicere? qͥ ex ſolis operibus nominare& non factum ipſum dicere: Opera eum& ſingula ut dixi& cōmuniter omnia quę ſunt ex dei uolun tate facta ſignificat. Pater uero ad filium tantum modo ſignatur& tēdit: Quā tum autem uerbum ab his diſtat quę facta ſunt: tantum& eo amplius refert ue rum deus pater dicatur an ingenitus: Hoc enim ſignificationem habet nō hab& ſcriptam ſuſpectam& uariam ut eius qui de illo interrogetur mens in multa di ſtrabatur: Pater uero ſimplicem& ſcripta& ueriorem& quę filium tantummo do ſignificet. Et profecto ingenitu agentilibus inuentum eſt per filium ignorant Pater uero a domino noſtro cognitus ac uobis donatus eſt: Et enim ipſe qui no uerat cuius eſt filius dicebat ego in patre& pater in me eſt:& qui me uidet uidet& patrem:& ego& pater unum ſumus:& nuſquam ipſe patrem ingenitum appellare deprehenditur: Sed et nos orare docens non dixit: Tum oratis dicite ingenite qui es in cęlis: Sed pater noſter qui es in cęlis: Et quod fidei noſtrę caput eſt huc tendere uoluit: qui nos batizari iuſſit: non in no mine ingeniti nequę in nomine in creati et creaturę ſed in nomine pa tris et filii et ſpiritus ſancti: Sic enim initiati et nos qui ex creaturis ſumus filii

poſthac efficimur: Et cum patris nomen dicimus ex nomine eius uerbum etiam quod in ipſo eſt patr̄ cognoſcimus: De ac igitur dictione ingenito ſtultus eoruꝫ conatus oſtenditur: quę nihilo plus habet ꝗ tatitum modo ſomnium: Quod au tem dicunt mutabile uerbum eſſe ſuper uacaneum eſt& de hoc quęrere: Sufricit enim ea me tantūmō ſcribere quę ab ipſis dicunt̉:& eorum impietatis audaciā oſtendere ſunt enim hęc quę uelud interrogantes ungantur. liberi ne arbitrii eſt an non? Voluntate igitur per liberum arbitrium bonus eſt.& poteſt ſi uoluerit mutari: cum ſit naturæ mutabilis: an ut flos& lignum uoluntatem liberam non habet ut moueri ad utrunqꝫ& mutari non poſſit? Hęc quidem dicere ip̄os atqꝫ ſentire non eſt ab eorum hęreſi alienum: Nam cum ſibi ex nihilo deum creatum qꝫ finxerint filium conſequenter:& hęc ut pote creatio congrua uerba college runt: Quoniam uero cum aduerſus eccleſiam pugent:& ab ea de uero ſoloqꝫ uer bo patris audiant talia ipſi de illo dicere audent. quid hac quiſpiam uiderit opini one ſceleſtius: Quis non his perturbetur:& aures obturet?& ſi contra iſcere nō poſſit obſtupeſcens ꝙ& illi loquuntur& ip̄e audit uerba noua: quę habent ſpon te ſua et ex ipſo fore blaſphemiam: Nam ſi mutabile eſt& uariabile uerbū quale igitur ſtabit:& qualis erit acceſſionis eius finis uel quomodo mutabilis poterit immutabili ſimilis eſſe? Quomodo autem qui mutabilem uiderit immutabilem uidiſſe putabit? et quanam in conſtitutione fuerit ut in eo patrem aliquis inſpice re poſſit? Manifeſtum enim ꝙ non ſemper in eo patrem quis uiderit. ſi ſemper mi tatur filius& uariabilis eſt ipſe naturæ pater enim immutabilis eſt& inuariabiliſ & ſemper eodem modo ſe habet et idem ipſe eſt: Atꝗ filius ſi iuxta illos mutabilis eſt& non ſemper idem ſed naturę ſemper uariabilis quomodo talis ip̄e poteſt ī mago patris eſſe qui ſimilitudinem immutabilitatis non habeat: quomodo autē omnino in patre eſt qui ambiguam uoluntatem habeat: Et forſitan ſi mutabilis eſt et quottidie proficit nundum perfectus eſt: Sed hęc miſſa fiat arianorum inſa nia ueritas autem luceſcat& eos mente captos oſtendat: Quomodo enim non ꝑ fectus qui ęqualis eſt deo? uel quomodo non immutabilis ſit ſubſtantia patris ī mutabilis erit& propria quę ex ea eſt generatio: Quod ſi ueri uerbi mutabilita tem mentiuntur. Diſcant ubi nam uerbum eorum conſequenter eſſe probetur: Ex fructu enim cognoſcitur& arbor: Et propterea qui uidet filium uidet patrem Et cognitio filii cognitio patris eſt. Ergo immutabilis eſt imago immutabilis di. Nam ieſus chriſtus heri& hodie idem& in ſęcula: Et dauid de ipſo canens ait: Et tu ab initio domine terram fundaſti Et opera manuum tuarum ſunt cęli ipſi ꝑibunt tu autem ꝑmanens. et omnes ſicut ueſtimentum inueteraſcent:& ſic oꝑto rium mutabis eos& mutabuntur: Tu autem idem ip̄e es:& anni tui nō deficient: Dn̄s aūt ꝑ prophetam de ſe ip̄e dicit. Videte me quia ego ſū et non uarior: Nā ſi hoc etiā dici poteſt de patre dictū. At tamen et filio cōgruit īprimis quia factus hō his qui eū ꝑ carnē uariatū& aliud aliquid factū putarent. identitatē ſuā īmutabi litatēqꝫ demōſtrat. Sancti& pręcipue dn̄s fide digniores ſunt. ꝗͣ malitia īpioꝝ: Et enī ſecūdū hymnodiæ lectione: quæ dicta ē: cū per cęli ac terrę ſignificationē ſcri ptura omniū quę facta ſūt& totiꝰ creaturę naturā mutabilē uariabilēqꝫ dicat: Ab his autem filium excipiat ipſum omnino non factum eſſe demonſtrat: ſed e um potius eſſe docet qui alia mutet ipſe non mutetur. Cum dicit tu autem idē ipſe es& anni tui non deficient. et cōuenienter ſane que facta ſunt ex nihilo et quę non erāt priuſquam fierēt quia fiunt tanquam omnino non ſint: natu ra habent. quę uariatur: Filius autem qui ex patre eſt et ipſius ſubſtantiæ proprius in uariabilis eſt et immutabilis ſicut ipſe pater: neqꝫ enim fas ē. di cere ex immutabili ſubſtantia gigni mutabile uerbum et uariabilem ſapienti am. Quomodo enim iam uerbum:

ſi mutabile: uel quomodo ſapientia: ſi uariabilis niſi forte qͣi in ſubſtantia gr̄am quādā conueniſſe dicant habitumqꝫ uirtutis:& ita uerbum uocatā eſſe hanc& filium& ſapientiā ut auferri poſſit& addi Hęc enim ſentientes ſępenumero dixe runt. Sed non eſt fides iſta chriſtianorum: neqꝫ enim uerbum eſ ſe demonſtrat& filium& uere deum: nec ſapientiā uere ſapientiā: Quod enim mutatur& uaria tur nec ī uno& eodem per manet quomodo uerum eſſe poteſt? Et dominus uti qꝫ dicit ego ſum ueritas. Si hoc igitur dominus de ſe ipſe dicit:& hoc ipſius īmu tabilitate oſtendit& hoc ꝗ didicerunt ſanti teſtantur: Quin ēt cogitationes d̓ do piū hoc eſſe nouerunt: Vnde hoc excogitarunt īpii? Ex corde igit ea tanꝗͣ excor ruptione euomuerunt: Quoniam uero diuina quoqꝫ p̄textunt eloquia:& hac ex ſententia ſua ꝑperam exponere nittunt̉: neceſſe eſt eis reſpōdere tautiſpor dū uer ba defenderemus& ipſis planum fecerimus ea quidē rectū ſenſū hēre illos uero male ſentire: Dicunt igit̉ apud apoſtolū ſcriptū eſſe ꝑꝑ quod.& deus exaltauit il Ium.& dedit ei nomen: quod eſt ſuꝑ omne nomē ut in noīe ieſu omne genū flec tatur: cęleſtiū& terreſtiū& in fernorū Apud dauid aūt ꝓpterea unxit te deus de us tuus oleo letię p̄particibus tuis: Deīde inferunt qͣi ſapiens aliquid dicāt: Si ꝑꝑ hoc exaltatus eſt.& gr̄am accepit:& ꝓpter hoc unctus eſt: p̄miū uoluntatis acce pit. Qui uero uoluntate facit mutabilis certę naturę eſt: Hęc non ſolū dicere ſed ēt ſcribere auſi ſunt euſebius& arius& qui ab eis deſſcenderunt. medio foro loc non uerētur: nec uident uera ſua quātū habeant inſanię. Si.n. uoluntatis p̄mium ea q̄ hēt accepit? Neqꝫ.n. ea habuiſſet niſi deſiderantis opus edidiſſet ex uirtute igitur hęc& bonitate ꝯſecutus propterea ꝯuenienter filius dicit̉& deus: nec ue rus eſt filius. Quod.n. ex aliquo naturaliter eſt: uera generatio eſt qualis iſaac fu it abraę& ioſephp iacob& ſplēdor ſoli. Qui uero ex uirtute& gr̄a filii dicunt ſolū mō hn̄t quā acceperunt ꝓ natura gratiā:& alli ſunt ꝗͣ id quod eis datū eſt. qͣ les ſunt homines ꝙ per participationē ſpm̄ acceperunt de ꝗbus dicebat: filios ge nū& exaltaui ipſi uero me ſpreuerunt: quippe qꝛ nō erāt naturaliter filii ꝓptere a& illis mutatis ſp̄s ablatus eſt:& ip̄i abdicat ſunt: Et eos ſi penituerit denuo ſuſci piet:& lumē eis prebens deus ꝗ ab initio pariter gr̄am dederat filios iterum uoca bit: Quare ſi talē ēt ſaluatorē dicūt nec uerꝰ ipſe dꝰ nec filius nec pr̄i ſimilis eſſe demonſtrabitur: nec oīo deū hēre ſubſtantialiter patrē ſed gr̄am ſolā quę ei da ta eſt: hēre aūt deū ad ſimilitudinē reꝝ oīum ſubſtantialiter creatorē: Qud̓ ſi ta lis eſt qualē iſti dicunt apparebit potius non ab initio iam filii nomen hiuſſe. ſi ꝗ dem hoc habuit operū& meriti p̄miū: nō aliuſmodi ꝗͣ cū factus eſt hō& ſerui fo imā accepit. Tunc n. fuit cū factus eſt obediens. uſqꝫ ad mortē. Exaltatus aūt fu iſſe dicitur:& donū acceppiſſe nomē ut in nomine ieſu oē genu flectatur: Quid ī gitur antea fuit ſi nūc exaltatus eſt?& nunc adorari cepit?& ſi filius dictus eſt cū factus eſt hō Videtur.n. nihilo meliorē reddidiſſe carnē ſed ip̄m potius per car nē redditū eſſe meliorē ſi quidē ꝓ malignitate eoꝝ tunc exaltatus eſt: filiuſqꝫ di ctus cū hō factus eſt: Quid igit̉ erat antea? neceſſe eſt.n. eos denuo interrogare ut impi etatis eoꝝ finis perſpiciatur. Dn̄s.n. ſi eſt deus filius& uerbū: nō erat āt hęc āte ꝗͣ hō fier& aut aliud aliꝗt fuit p̄ter hęc& hoꝝ poſtea ex uirtute factꝰ eſt particepę ut diximus aut illud eos ducer̄ neceſſe ē. ꝙ in caput eoꝝ redimet nec fuiſſe ꝗdē ip̄m antea ſꝫ totū natura hīem eſſe nihilqꝫ p̄terea. Hęc uero nō ęcleſię ſꝫ ſamotei eſt& iudęoꝝ opinio: Quid igit̉ quādo cū illis ſentiūt nō circūcidūt & ip̄i tāquā iudei: ſed xp̄ianiſſmū ſimulāt.& aduerꝰ eū pugnā ꝯmittūt: Na ſi non erat ſiue erat quidem ſed melior factus eſt poſtea: quomō per ipſum facta ſūt om nia: uel ſi perfectus non erat quomō pater congaudebat in eo:& ip̄e ꝗdē ſi melior nunc factus eſt: quomodo ātea lętabatur in perſona patris? Quomō autē ſi poſt mortē adorari meruit abraam ip̄m adorare dep̄hndit& moyſes in rubo?.& ſicut

daniel uidit centies centū milia& milięs milia ip̄m adorabāt? Quomodo aūt ſi nūc ut ipſi uolunt melior euaſit gloriā ſuam quę ante mūdū et ſupra mūdū eſt filius ip̄e cōmemorans dicebat glorifica me pater glori a quā apud te habui ante qͣ hic mundus eſſet. Quod ſi nunc ut ipſi ſentiūt exaltatus eſt: quomō āte hac cæ los inclinauit atqꝫ deſcendit& rurſus dedit altiſſimus uocē ſua: Ergo ſi āteꝗͣ mū dus fieret gloriā filius habuit:& dominus gloriæ altiſſimus fuit& ex cęlo deſcen dit& ſemper adoratus eſt nō igitur cū deſcendiſſet melior factus eſt: ſed ipſe n̄ potius meliora fecit quę deteriora fuerāt: Et ſi deſcendit ut meliora faceret: an igitur premiū habebat ut filius diceretur& deus? Quin& nos patri adoptauit & homines deificauit ip̄e cū hō factus eſt: Non ergo homo cū eſſet poſtea factus ē deus ſed deus cū eſſet poſtea factus eſt homo ut nos potius deificar̄t: Si. n. cum factus eſt homo tūc filius& deus dictus ē ante uero ꝗͣ hō fieret populos ātiquos deus filios dicebat& deū pharaonis moyſem ponebat. Et de multis ſcriptura di cit deꝰ ſtetit in reducttione deoꝝ planū eſt hūc poſt eos dictū eſſe deū: Quomō igitur omnia ꝑ ip̄m et ip̄e ante oīa? uel quomō primogenitus uniuerſę creaturæ: cū eos īueniat ꝗ ante ſe filii uocati ſunt.& dei? Quomō aūt primi participes par tē ip̄ius uerbi ceꝑunt? Hęc opinio uera non eſt. Iudaizantiū ꝑuerſa eſt inuētio. Quonā mō ulli omnino deū patrē cognoſcere poſſent? neqꝫ.n. adoptatio fieret ſi ne uero filio cū ip̄e dicat nemo cognoſcit pr̄em niſi filiꝰ& cui filius reuellauerit Quomō āt ſine nerbo& ante uerbū deificatio fieret: ſi deos dixit illos ad quos uerbū dei factū eſſet pręſertī cū ipſe ad iudęos horū fratres loqueret̉: Quod ſi omnes quicūqꝫ filii ac dei uocati ſūt ſiue interra ſiue in cęlis ꝑ uerbū adoptati di ficatiqꝫ ſūt ip̄m uerbū filius eſt.& conſtat quia ꝑ ip̄m omnes.& ipſe ante omnes immo uero filius ipſe uerus& ſolus eſt. ex uero deo deus uerus. qui hęc non prę miū uirtutis accepit: nec ab his alienus ſed hęc ꝑ ſubſtātiā naturaliter habet: Eſt enī ſubſtātię pr̄is generatio: ut dubitn nō ſit qui ꝑ ſimilitudinē īmutabilis pr̄is īmutabili ſit& uerbū: hactenꝰ igit̉ de filio cogitātes irrationabilibꝰ eoꝝ opinio nibꝰ quēadmodū deꝰ ipſe dedit occurrimꝰ. Bonū ē āt deīceps diuīa quoqꝫ eloꝗa ſubiūgere ut hoc ēt magis ſimul filii īmutabilitas& paterna ip̄iꝰ natura nō uaria bilis ſimul ēt illoꝝ malitia demōſtret̉ Apoſtolus igit̉ ſcribēs philippēſibꝰ ait hoc ſētite ī uobis qd̓& in chriſto ieſu qui cū in forma dei eēt nō rapina arbitratꝰ ē ēe æqualē deo: ſed ſe ip̄m exinamuit formā ſerui accipiēs ī ſimilitudīe hominū factꝰ & habitu īuētuſ ut hō hūiliauit ſe ip̄m factus obediēs uſqꝫ ad mortē: mortē autē crucis ꝑꝑ quod& deꝰ ip̄m exaltauit:& dōauit ei nomē qd̓ ē ſuꝑ omne nomē: ut ī noīe ieſu omne genū flectat̉ cęleſtiū terr eſtiū& infernoꝝ& omnis līgua cōficea tur ꝙ dn̄s ieſus chriſtꝰ īgloria dei pr̄is ē: Quid hoc lucidius fuerit& clariꝰ. Non enī ex deteriore factus ē melior: ſed potius cū deꝰ eſſet: ſerui formā accepit.& in accipiēdo melior factus nō ē ſed ſe ip̄m hūiliauit: Vbi ergo ī his premiū uiriutis? aut quę acceſſio ē in hūiliatiōe: quę ue pręſtātia. Sin. n. deuꝰ cū eēt factus ē hō& ex alto deſcēdēs ex altari dicit̉ ubi exaltat̉ cū deus ſit? cū hoc itē manifeſtum ſit. Quoniā deus altiſſius ē oportere& uerbū eius neceſſario altiſſimū ēe. Vbi ergo āplius exaltari potuit ꝗ ī patre ē:& pr̄i ꝑ omnia ſimilis: Nulla igit̉ acceſſiōe īdiget nec ē ut ariani arbitrāt̉: Nā ſi ut exalteret uerbū deſcēdit et hoc ita ſcriptū ē: quæ oīo neceſſitas fuit ut ſe ip̄m hūiliaret? ut hoc ip̄m ꝗd hēbat acciꝑet: Quam uero gratia is accepit qui gr̄aꝝ dator eſt? uel quomō nomē accepit ut adoraret̉ qui ſē per ī ip̄iꝰ noīe adorat& iō antequā hō fieret īuocāt ſācti: deus ī noīe tui ſaluū me fac.& iterum alij in curribus alij in equis nos in nomi ne dei noſtri magnificab mur. Et apatriarchis adorabatur. De angelis uero ſcriptum eſt adorent cum omī nes angeli dei. Quod ſi ut canit dauid in ſeptuageſſimo primo pſa mō ante ſolem permanet nomem eius& ante lunę generationem generationum quomodo ig

tur accepit quod ſemper habuit etiam priuſquam nunc acceperet? uel quomo do exaltatur qui priuſquā exaltaretur altiſſimus erat? uel quomodo accepit ut a doraretur qui antequam hoc acciperet ſemper adorabatur: Non eſt enygma ſed myſterium diuinum. In principio erat uerbum& uerbum erat apud deum& de us erat uerbum propter nos poſtea uerbum hoc caro factum eſt Et quod nec di citur exaltauit ipſum: non ſubſtantiā uerbi ſignificat exaltatam: Erat enim ſemꝑ & eſt ęqualis deo: ſed humanitatis eſt exaltatio: Non prius igitur dicta ſunt hęc quam uerbum caro factum eſt ut manifeſtum ſit quod de humanitate dicitur hu miliauit& exaltauit: Cuius enim eſt humiliari huius etiam exaltari fuerit Et ſi ꝓ pter carnis aſſumptionem ſcriptum eſt humiliauit propter eandem uidelicet ſcri ptum eſt etiam exa ltauit: hoc enim homni deerat propter carnis mortisqꝫ humili tatem: Quoniam igitur cum imago ſit patris& immortale uerbum ſerui formā accepit& propter nos mortem in ſua carne ſuſtinuit ut ita per mortem ſe ipſum patri pro nobis efferret. ideo etiam ſicut homo propter nos& pro nobis exaltari quoqꝫ dicitur ut quemadmodum in ipſius morte omnes nos in chriſto mortui ſumus ita nos denuo exaltemur in chriſto a mortuis reſurgentes& in cęlum aſ cendentes quod precurſor chriſtus pro nobis ingreſſus. non q̄ d̓ inſtar ueri eſt. ſed celū ipſū ut nūc perſonę dei pro nobis appareat. Qud̓ ſi nunc pro nobis cę Ium ipſum ingreſſus eſt chriſtus eum& antehac& ſemper dominus eſſet:& opi fex cęlorum: pro nobis ergo& nunc exaltatꝰ eſſe ſcribitur:& quemadmodū om nes ipſi ſāctificans ſi ipſum denuo patri pro nobis ſanctificare dicit non ut ſāctū fiat uerbum: ſed ut omnes nos ipſe in ſe ipſo ſanctificet: ſic ergo quod& nunc dicitur: exaltauit ipſum non ut ipſe exaltar̄tur(eſt enim altiſſimus) ſꝫ ut ipſe ꝓ nobis iuſticia fieret nos aut in ipſo exaltaremur.& portas cęlorū ingrederemur quas ipſe pro nobis reſeruauit. Cum precurſoros dicant attollite portas prīcipeſ ueſtras& eleuamini portertę ęternales:& introibit rex glorię Et hic.n. non ipſi clauſę ſunt portę qui dominus eſt& factor omnium: ſed propter nos hoc quoqꝫ ſcriptum eſt: quibus paradiſi porta clauſa erat: quo circa& quaſi de homine ꝓ pter carnem quam geſtabat de ipſo dicitur Attollite portas& introibit tanꝗͣ ho mo īgreſſurus ſit:& quaſi de deo rurſus de ipſo dicitur cū deus ſit uerbū iſte do minus eſt.& rex glorię. Talem uero exaltat ioannem quę in nos dicitur prenun tiabat ſpiritus pſalmo octogeſimo octauo& in iuſticia tua exaltabuntur: qꝛ glori atio uertutis eorum tu es iuſticia uero filius eſt non ergo ipſe eſt qui exaltari de ſideret: ſed nos qui iuſticia exaltamur: quę eſt ipſe: Et enim quod donauit ei non propter ipſum uerbum ſcribitur: quippe qui adorabitur item& antea ꝗͣ homo fieret queadmodū diximus& ab angelis& ab oī creatura in ꝓprietate paterna: Sed ꝑꝑ nos& ꝓ nobis hoc quoqꝫ de ip̄o dicit̉. Quēadmodū. n. chriſtus tāꝗͣ hō mortuus& exaltatꝰ ē ita ip̄e tāꝗͣ hō dicitur acciꝑe ꝙ hēbat tanꝗͣ deꝰ ut& hęc in nos gr̄a data pręueniat Non..n. corpus aſſumpſerit diminutum eſt uerbum ut gratiam requireret ſed potius quod induerat deificauit. Et hoc plus generi hoīū gratificatus eſt: Vt.n. ſemper adorabatur. ꝗ uerbū ex& in forma dei ē ita cū idē ſit& hō factꝰ ieſusq uocatꝰ nihilominus creaturā oēm ſub pedibus hēt qꝫ ī hoc qꝫ nomine genua ipſi flectit:& cōfitetur quia uerbum carnem factum eſſe et mor tem in carne paſſum non pro merito deitatis eius factum eſt: ſed ad gloriam dei patris Gloria autem patris eſt eum qui factus erat et perierat inuentū eſſe et qui mortuus erat uiuificatum fuiſſe:& templum dei factum eſſe. Nam ꝙ in cęlis uir tutes angeloꝝ& archangeloꝝ ſemper illum adorent: adorent autem et nunc ī no mine ieſu dominum: ꝙ item homo factus adoretur dei filius noſtra hęc gratia eſt & exaltatio:& cęleſtes uirtutes non indignabūtur intuentes nos omnes ꝗ ſimul ſaluandi ſumus in regiones ſuas introduci uti uero aliter hoc factum eſſet niſi ꝙ

in dei forma erat: ſerui formam accepiſſet ſeqꝫ ipſum humiliaſſet corpus ad mor tem uſqꝫ pręire concedens: En igitur quid apud homines ſatuus dei putabatur. propter crucem factus eſt omnibus auguſtior Nam reſurrectio nr̄a in ipſo repo ſita eſt iam uero non ſolum iſrael ſed etiam omnes gentes poſthac ut propheta di cit idola ſua derelinquunt et uerum deum chriſti patrem agnoſcunt. et ſomnia d monum arcentur et ſolus qui uere deus eſt in nomine domini noſtri ieſu chriſti adoratur. Manifeſtum eſt autem dominum in corpore factum eſſe& ieſum uoca tum adorari ipſumqꝫ dei filium credi& per ipſum ut dictum eſt pr̄em agnoſci: Neqꝫ.n. uerbum pro ut uerbum eſt tale donum acce pit ſed nos nam propter co gnationem quę nobis eſt cum corpore eius templum dei facti ſumus. et nos et fi li dei poſthac euaſimus: ut iam in nobis etiam adoretur dominus et qui uident ue lut apoſtolus dixit prophiteantur quia uere deus in his eſt quemadmodum et io annes ait in euangelio: Quot quot autem receperunt eum dedit eis poteſtatem fi lios dei fieri: et in epiſtola ſcribit. in hoc cognoſcimus ꝙ manet in nobis ex ſpiri tu eius quem nobis dedit. Eſt autem et hoc ſignum ipſius in nos bonitatis ꝙ nos exaltatꝭ ſumus cum altiſſimus in nobis dominus ſit:& propter nos gratia data eſt cum pro nobis homo factus ſit dominus qui gratiam donat ipſe uero ſaluator ſe ipſum humiliauit dum humile noſtrum corpus aſſumeret:& ſerui formam acce pit dum carnem induit peccato ſubiectam& nihil ipſe ut melior fieret habuit āo bis perfectum enim eſt& plenum dei uerbum: ſed nos potius ab eo meliores fac ti ſumus ipſe enim lux eſt quę illuminat omnem hominem uenientem in mundū & fruſtra mituntur ariani huic locutioni propter quod quia paulus dicit pro pter quod& deus exaltauit illū non..n. premiū uirtutis aut p̄ſtātiā acceſſionis eiꝰ ſignificās dicebat: ſed exaltatiōis noſtrę cauſam: Hęc aūt quę nā ē: niſi filiū qui in forma dei erat:& in ſimilitudine patris ſe ip̄m pro nobis humiliaſſe& ſeruū ꝓ no bis factū eſſe: Dn̄s.n. ſi homo non fieret nos apeccatis redēpti a mortuis nō reſui ger̄mꝰ. ſꝫ ſubter terrā maneremꝰ nō in cęlos exaltaremur. Sed in īferno iacer̄mꝰ: Propter nos ergo et ꝓnobis ē quod dicit̉ exaltauit& donauit: Hunc igitur dicti ſenſū eſſe arbitror ꝗd ēt ualde eccleſiaſticū ē. Et tamen iterū in hoc dictū arguer̄s eadē ex collatione dicēs: quia nō uerbū ip̄m ꝓut uerbū ē exaltari ſignificat Cē. n ut pauloāte dicebā altiſſimꝰ cū patri ſimilaſit) Sed quia homo factus ē ꝓpterea dictū hoc reſurectionē on̄dit. Cū igit̉ dīc humiliauit ſe ip̄m uſqꝫ ad morte ſtatim ſubiūxit ꝑꝑ hoc exaltauit on̄dere uolēs ꝙ tametſi mort uuꝰ dicat̉ ut hō tn̄ ut ui uens reſurrectiōe exaltatus ē idē. n. ē qui deſcendit quiqꝫ aſcēdit. Deſcēdit.n. quo ad corpus: Surexit āt ꝗa deus erat in corpore: Et hęc itē cauſa ē cur huic ſētētię ſubiūxit hāc locutionē ꝑꝑ quod nō premiū uirtutis nec acceſſionē: ſed cauſam ſi gnificat ob quā reſurrectio factā ē: alijqꝫ homines ab adā uſqꝫ nūc moriebāt̉.& mortui manebāt: hic āt ſolus īteger reſurexit amortuis: hęc āt cauſa ē quā ip̄e pr̄ dixit: ꝙ cū deꝰ eēt factus ē homo. homines.n. alii omnes qui ex adā ſolū erat mo richāt̉:& mortem habebāt ī eos dominātē hic āt de cęlo ſecūdus ē hō: Verbū. n. caro factū ē Et dr̄ hic de cęlo& cęleſtis hō ꝗa uerbū de cęlo deſcēdit: Propterea nec a morte quidē uictꝰ ē: Et ſi.n. ſe ip̄m humiliauit corpus ſuū ad mortē uſqꝫ p̄ lre cōcedēs erat.n. ſuſceptibile mortis attamen a terra exaltatus ē quia dei filius erat in corpore: Ergo qd̓ hic dicit̉ ꝑꝑ qd̓ et deꝰ exaltauit illū par ē ei qd̓ a petro actibꝰ dicit̉: quē deꝰ ſuſcitauit ſolues doloris mortis: ꝙ. uꝫ. a b ea uīci n̄ poterat Quēadmodū.n. apud paulū ſcriptū ē: ꝗ cū in forma dei eſſet factꝰ ē hō et hūilia uit ſeip̄m uſqꝫ ad mortē ꝑꝑ quod et deꝰ exaltauit illū. Sic a petro dicit̉ ꝗa cū deꝰ eſſet factus ē hō ſigna uero et miracula deū ip̄m ītuētibꝰ on̄dūt ꝑꝑea a morte uī ci ipſe nō poter at. hoc āt nō erat hūnæ uirtutis. Mors.n. ꝓpria ē hominū iccir eo ꝯdꝰ eēt uerbū caro factū ē ut carne mortificatꝰ oēs ſua ip̄iꝰ uirtute uiuificar̄t

Quoniam uero ipſe exaltari dicitur:& ꝙ deus donauit: ei& hoc hęretici detrimē tum eſſe putant ac defectum ſubſtantię uerbi neceſſarium eſt diſerere quomodo hęc quoqꝫ dicantur: Exaltari enim ipſe dicitur ab inferrioribus terrę partibus: quia& mors ipſius eſſe dicitur: ipſius autem utrunqꝫ dicitur: Nam& corpus qd̓ amortuis exaltatum eſt:& in cęlos rececptum ipſius fuit.& nō alterius. Sed cū ipſius corpus ſit nec ſeorſum ab eo uerbum: conuenienter dum corpus exalta tur ut homo propter corpus exaltari dicitur. ꝙ ſi homo factus non eſſet hęc de ipſo nequaquam dicerentur: Sed ſi uerbum caro factum eſt neceſſe eſt ipſius re ſurrectionem& exaltationem tanꝗͣ de homine dici: ut mors quę ipſius eſſe dicit̉ hominum peccata redimat: mortemqꝫ diſſoluat Reſurrectio uero& exaltatio in nobis firma permaneat:& de utroqꝫ dictum eſt deus ipſum exaltauit& deus ipſi donauit. ut ex hoc item appareat ꝙ pater non eſt. ꝗ caro factus eſt: ſed huius uer bum quod factum eſt homo ꝗ a patre accepit ut homo:& ab eo ut prediximus exaltatus eſt: Manifeſtum eſt autem nec dubitauerit quiſꝗͣ quin ea que pater dat perfilium det. Idqꝫ eſt pręter opinionem& quod uere opſtupe facere poſſit: quā enim filius a patre dat gratiam hanc ipſe filius accipere dicitur:& quam filius a patre facit exaltationem hac eodem modo filius eſt qui exaltatur. ipſe enim cū dei ſit filius. Idem& hominis factus eſt filius. Et a patre dat ꝙ ut uerbum: ſed ip ſe a ſe ipſo more hominum accipere dicitur ut hominis filius quia ipſius& non alterius eſt corpus quod ut dictum eſt accipiendę gratię naturam habet: accepit enim pro ut exaltatus eſt homo: Exaltatio autem fuit ipſū deificari: ſed hoc uer bum ipſum ſemper habuit pro paterna ſui ipſius diuinitate Quod igitur apud a poſtolum ſcriptum eſt cum talem ſenſum habeat: impios redarguit: Quod aūt apud pſalmiſtam dicitur ſenſum eundem rectum habet quem iſti peruerſę inter prętantur. Sed pſalmiſta pium demonſtrat. Nam& ipſe ait ſedes tua deus in ſęcu Ium ſęculi. Baculus rectitudinis baculus tui regni: dilexiſti iuſticiam& odiſti inquitatem propterea unxit te deus deus tuus oleo exultationis prę participibus tuis Videte ariani& agnoſcite hinc& uiritatē participes domini nos omnes pſal miſta dixit: qd̓ ſi ex nihilo erat& eorum quę facta ſunt unus unus etiam partici pum fuiſſet& ipſe: Cum uero deum ipſum cecinerit ęternum ſedes tua in ſęculū ſęculi& alia omnia ipſius participia eſſe oſtenderit: qd̓ intelligi oportet: niſi ꝗd ab his quę facta diuerſus eſt: Solus autem patris ipſius uerus eſt filius ſplendor & ſapientia. Cuius participia ſunt omnia quę facta ſunt& ſpū ſanctificantur ab eo: Itaqꝫ etiam iungitur: non ut deus fiat: erat enim& antehac nec ut rex fiat: erat enim rex ſempiternus cum imago dei ſit ſicut eloquiū dęmōſtrat: Sed hoc quo qꝫ pronobis ſcriptum eſt. Reges enim iſrael quando ungebātur reges fiebant ct antea reges non eſſent ſicuti dauid ezecias Ioſias& alij ſaluator autem contra cū deus eſſet& patris imperium ſemper regeret:& ſpiritus ſancti ſolus ipſe donator eſſet: nunc tamen ungi dicitur. ut cum ūgi quoqꝫ ſpiritu dicatur ut homo nobis hominibus queadmodum exaltationem& reſurrectionem Ita& ſpiritus in habi tationem& familiaritatem p̄ paret: hęc autem ſignificans& ipſe per ſe dominus dicebat in euangelio ſecundum ioannem: Ego miſi ipſos in mundum:& pro ip̄is ſanctifico me ipſum ut ſint& ipſi in ueritate ſanctificati: hoc autem cum dicat oſtendit non eſſe ſe qui ſanctificetur: ſed ꝗ ſanctific&: non enim ab alio ſanctifica tur: ſed ſe ip̄m ip̄e ſanctificat ut nos ſimꝰ ī ueritate ſāctificati: ꝗ uero ip̄m ſe ſācti f car: ſāctificandi dn̄s ē. Quomō igit̉ hęc fit? quomō hoc dicit̉. qꝛ ego cū uerbū ſi pr̄is ip̄e mihi ip̄i ꝗ factus ſū homo ſp̄m do: Et me hoīem faciū in hoc ſanctifico ut poſtea ī me ꝗ ueritas ſū(ſcriptū eſt.n. uerbū tuū ueritas) oēs ſāctificentur: qd̓ ſi cauſa noſtri ſe ipſum ſanctificat& hoc facit cum homo factus ē planū fue rit ꝙ ēt deſcenſio ſpūs quę in iordane facia eſt ad nos facta eſt ꝗꝛ corpꝰ ip̄e gelta

bat: neqꝫ id ad utilitatem uerbi factum erat ſed ad noſtram denuo ſanctificacionē ut unctionis eius participes eſſemus. et de nobis diceretur? neſcitis quia templuꝫ dei eſtis:& ſpiritus dei habitat in uobis nos ſumus qui eius ſuceptibiles euaſimꝰ: propterea non ſic aaron uel dauid uel omnes alij: ut et ipſe unctus eſt oleo: ſed a lio modo pre omnibus participibus eius unctus eſt oleo exultationis uidelicet ꝙ ipſe ſpiritum eſſe interpretans per prophetam dicit ſpiritus domini in me cuius cauſa unxit me. quemadmodum apoſtolus dixit quia unxit eum deus ſpirituſāc to: Quando igitur hęc quoqꝫ de ip̄o dicta ſunt? niſi cum in carne natus baptizar̄ tur in iordane.& ad eum ſpiritus deſcendiſſet: Et tamen dominus ipſe diſcipulis dicit ſpiricum ex me accipietis& ego ipſum mittam:& accipite ſpiritū ſanctum: et qui alijs prębet ut uerbum et ſplendor patris: nunc tamen ſanctificari dicitur. Poſtꝗͣ homo factus eſt et corpus eius eſt quod ſanctificatur: Exillo igitur et nos unctionem hanc& ſignum capere cępimus. cum ioannes dicat et uos unctioneꝫ habetis a ſancto: Apoſtolus autem. et uos ſignati eſtis ſpiritu ſancto repromiſſio nis. hęc igitur propter nos et pro nobis dicitur: Quæ igitur ex hoc quoqꝫ digni tatis acceſſio premiumqꝫ uirtutis: uel omnino dominicæ actionis oſtenditur. Nam ſi deus fieret qui deus non eſſet ſi ad regnum promoueretur qui non impe raret: oratio ueſtra umbrę cuiuſdam perſuaſionem haberet: Si uero deus eſt et r̄ gni eius ſedes æterna eſt: ubi creſcere potuit deus? uel quid inſolio patris ſedenti deficiebat. Quod ſi ut ip̄e dominus dixit ipſius eſt ſpiritus: et ab eo ipſe accipit e umqꝫ ip̄e mittit. non ne uerbum eſt& ſapientia quę ſpiritu ungitur. cuius ip̄e da tor eſt? Caro autem quę in ip̄o& ab ipſo ungitur aſſumpta eſt ab eo: ut ſāctifica tio quę in domino ſicut in homine fiebat in omnibus hominibus ab ipſo fieret: Non enim a ſe ipſo inquit ſpiritus loquitur: ſed uerbum eſt. quod eum merenti bus tribuit: nam et hoc priori dicto ſimile. Vt enim ſcripſit apoſtolus qui cum in forma dei eſſet non rapinam arbitratus eſt eſſe ęqualem deo. ſed ſe ipſum exina muit forma ſerui accipiens ſic dauid dominum canit ęternum deum et r̄gem miſ ſum autem ut noſtrum mortale corpus aſſumeret. hoc enim ab eo ſignificat̉ dū cait myra et gutta et caſſia a ueſtimentis tuis& ī nicōdemo& inariis oſtēditur: Il le uenit unguentum ferens myrę& aloes libras centum: hæ aromata prępauerāt in ſepulturam corporis domini: Quę igitur acceſſio rurſus immortali fuit mor tale aſſumenti? uel quę dignitas ęterno temporaneum induenti: Quod uero pre mium deo maius qui ęternus eſt& rex& inſinū patris? An non uidetis hoc quo qꝫ propter uos et pro nobis factum et ſcriptum eſſe? ut factus homo domīus nos qui mortales ac temporaneos fuimus immortales r̄dderet& ī ęternum cęli r̄gnū introduceret? Nunquid non erebeſcitis aduerſus diuina eloquia mentiri? Et enī quia hūc dominus noſter ieſus chriſtus uenit nos a peccato liberati meliores fac ti ſumus. ipſe uero idem eſt& non quia homo fit UIterum enim idem dicendum eſt) ideo mutatur ſed ut ſcriptum eſt uerbi dei manet in ęternum: Quippe qui ſi cut anteꝗͣ homo fieret cum uerbum ſit ſpiritum tanꝗͣ proprium ſanctis dōabat: Ita& homo factus homnes ſpiritu ſanctificat:& diſcipulis dicit accipite ſpiritū ſanctum:& moyſi quidem dedit: et alijs ſeptuagīta et per ipſum pr̄i dauid ſuppli cabat dicens ſpiritum ſanctum tuum ne auferas ame: At uero factus homo dice bat. mittam uobis ꝑaclitum ſpiritum ueritatis et miſit: neqꝫ enim mentitur uer bum dei: Igitur dominus ieſus chriſtus heri& hodie idem et in ſecula immutabi lis p̄manēs:& idē ē ꝗ dat et accipit dat ꝗdē ut uerbū dei: accipit āt ut hō: nō ergo uerbū ꝓ ut uerbū ē meliꝰ fit. hēat.n. oīa et ſēꝑ habet. ſed hoīes ſūt ꝗ prīcipiū hn̄t ī ip̄o et ꝑ ip̄m accipiēdi Nā cū ipſe nūc ut hō dicat̉ ūgi: nos ſumꝰ ꝗ ī ipſo ungiu mur: Siꝗdē cū et baptizetur ipſe ſūus nos ꝗ ī ipſo baptizamur: Sed d̓ his omnibꝰ ſaluator planū magis efficit patri dicēs. et ego gloriā ꝗͣ ddiſti mihi ddi eis: ut unū

ſint ſicut:& uos unum: propter nos igitur& gloriam petit:& de ipſo dictum eſt accepit donauit exaltauit: ut nos accipiamus nobis donetur uos exaltemur in eo Sed quoniam in pſalmo poſitum eſt propterea unxit te deus: ſi ex hac dictione ꝓ pterea occaſionem ſibi ad ea quę uolunt iterum uendicant? agnoſcant ſcriptura rum rudes& impietatis inuentores quia dictio hęc propterea hic etiam non pre mium uirtutis uel actionis uerbi ſed cauſam denuo ipſius in nos deſcenſionis ſi gnificat:& unctionis ſpiritus quę pro nobis in eo facta eſt: Non enim dixit prop terea unxit te ut deus fiaſ uel rex uel filius uel uerbum. Erat enim& ante hac& ē ſemper. ſicuti demonſtratum eſt ſed potius quia deus es& rex& ꝓpterea unctus es: quando nec alterius quidem: ſed tuum erat hominem ſpiū ſancto coniungere cum ſis imago patris iuxta quam ab initio quoqꝫ facti ſumus tuus eſt enim ſpiri tus eſt: Eorum quidem natura quę facta ſunt ab hoc non erat idonea. Tranſgreſ ſores angeli rebelles homines fuerant. propterea opus erat deo(Deus autem uer bum eſt) ut eos qui ſub malędictione erant ipſe redimeret: Quod ſi ex nihilo eſ ſet nec chriſtus quidem fuiſſet: cum unus omnium& particeps eſſet& ipſe: Sed quia deus eſt& dei filius rexqꝫ ſempiternus ſplendor& imago patris conuenien ter ipſe eſt qui expectatur dominus: quem pater miſſit hominibus reuellans ſan ctis prophetis ſuis ut quemadmodum per ipſum facti ſumus ita& in ipſo omniū a peccatis redemptio fieret& omnia ſub ipſius imperio: Et hęc unctionis quę in eo fit:& uerbi in carne preſentię cauſa eſt. quam& pſalmiſta contemplans diui nitatem& paternum ipſius regūm caneris reſonat: Sedes tua deus in ſeculum ſꝫ culi uirga rectitudinis uirga regni tui: Ipſius autem ad nos deſcenſionem annun cians dicit Propterea unxit te deus deus tuus oleo exultationis p̄ participibus tu is. Quid autem mirum uel in credibile ſi dominus qui ſpiritum dat ſpū nunc ip ſe ungi dicitur: quando quidem neceſſitate rurſus poſtulante non recuſauit pro pter humanitatem ſuam ſe ipſum ſpū minorem dicere: Iudęis enim dicētibus ip ſū in belzebū eicere dęmonia(uatur ſp̄s dator in ſp̄u) poſtꝗͣ eos redarguit blaſ phemantes reſpondat. Si ego inquit in ſpiritu dei eicio dęmonia. Ecce ſp̄s dator in ſpiritu nunc ſed dicit ęicere dęmonia hoc autem non eſt aliter dictum quam ꝓ prer carnem quaſi enim hominis ipſa per ſe natura. ſine ſpiritus uirtute dęmonaſ eicere non ſufficiat lccirco dicebat ut homo ſi ego in ſpiritu dei eicio dęmonia. Quippe ꝗ& blaſphemiam ī ſpiritum ſanctum humanitate maiorem ſignificanſ dicebat: quicunqꝫ uerbum dixerit in filium hominis habebit remiſſione: quales fuerunt qui dicebant. Non ne hic eſt fabri filius? qui uero in ſpiritum ſanctum blaſphemant& uerbi opera diabolo aſcribunt in exorabilem pœnam habebūt hęc igitur iudęis dominus dicebat ut homo diſcipulis autem diuinitatem& ma gnitudinem ſuam oſtendens non iam ſe ſpū minorem ſed maiorem& ęqualem eſſe ſignificans: dabat quidem ſpiritum& dicebat ego ipſum mittam& ille me glorificabit& quęcunqꝫ audiet loquetur: Quemadmodum igitur hic dator ſpi titus qui filius eſt dicere non recuſat ſe ut hominem demonia ī ſpiritu eicere: eo dem modo idem ſpiritus dator dicere non recuſauit ſpiritus domini in me cuius cauſa unxit me quia ipſe caro factus erat: quemadmodum ioannes ait: ut in utro qꝫ oſtenderet quia ſumus nos qui in ſanctificando ſpiritus gratia indigemus: nec dęmonas ſine uirtute ſpiritus eicere poſſumus. Per quem autem& aquo dari ſpi ritum oportuit niſi per filium? cuius& ſpiritus eſt? quādo autem accipere potu imus non niſi cum uerbum factum eſt homo?& quemadmodum id oſtendit qd̓ apud apoſtolum dicitur ꝗꝛ redempti non eſſemus niſi qui in forma dei erat ſerui formā ſumpſiſſet: ita& dauid oſtendit ꝙ aliter nec ſpiritus participes nec ſactifi cati eſſemus: niſi dator ſpiritus uerbum ipſum diceret ungi ſe ſpū pro nobis ide o& cōſequenter accepimus cum ipſe unctus eſſe dicatur in carne Nā cum prima

in eo ſit ſanctificata caro:& ipſe propter eam accepiſſe dicatur: Ita homines nos conſequentem ſpūs gratiam habemus. qui ex ipſius plenitudine accipimus: hoc uero dilexiſti iuſticiam et odiſti iniquitatem apponitur in pſalmo non ut uos ac cipitis mutabilem uerbi naturam oſtendens ſed ex hoc potius īmutabilitatem ei us ſignificans Nam quia eorum qui facti ſunt: natura mutabilis eſt qui ut diximꝰ ptim tranſgreſſores fuerunt ꝑtim rebelles: nec eoꝝ actio conſtans: ſed ſæpe con tingit eum qui nunc bonus erat poſtea mutari& alium quedam fieri ut qui nuꝑ iuſtꝰ erat: paulopoſt iniuſtus inueniatur. propterea eo quoqꝫ opus fuit imutabi lis eſſet ut imutabilitatem iuſtitie uerbi homines imaginem formāqꝫ uirtutis ha berent: hic autem ſenſus cām apud eos qui bn̄ſentiūt probabilem hēt: Nā quia primus homo adam mutatus erat:& per peccatum mors mundum introierat: ic circo ſecundum adam decuit īmutabilem ut ſi rurſus conaretur ſerpens. ſerpen tis dolus euaneſceret:& cum dominus īmutabilis inuariabiliſqꝫ ſit ſerpens cona tibus in omnes uanus euaderet: Vt enim cum pręuaricauit adam dolus ī omnes homines penetrauit: ita cum dominus p̄ualuerit talis deinde uirtus ad omnes ꝑ ueniet: Quo fit ut noſtrum quiſqꝫ dicat(non enim cogitationes eius ignoramꝰ Conuenienter dominus ungitur qui ſemper& ex natura conſtanter dilexit iuſti ciam& odit iniquitatem.& ip̄e mittitur: ut qui idem ꝑmanet cum mutabilem car nem aſſumpſiſſet. peccatum in ea damnaret ipſum uero liberam efficeret: quo deinde poſſet ī ea legis iuſtificationem implere ut et nos dicere poſſemus non in carne ſumus ſed in ſpiritu: Siquidem ſpiritus dei habitat in nobis Fru ſtra igitur& hęc nunc uobis ariani facta eſt opinio:& fruſtra ſcripturarum uer ba pręteixtis. Verbum enim dei ſemper īmutabile eſt: eodemqꝫ mō ſe ſe habet: nō temere ſed ita ut pater: Et enim quomodo ſimilis ſi ita non eſt? uel quomodo pr̄iſ omnia filii ſunt niſi īmutabilitatem& in uariabilitatem patris habet? non ille ſicu ti ꝗ legibꝰ ſubiacet& inclinationē habet ī alterutrum. hoc quidem amat illud aūt odit ut alterum metu excidendi non admittat in caſſum denuo mutabilis intro ducatur: Sed uelud deus& patris uerbum iuſtus eſt iudex et uirtutis amator. im mo uero uirtutis elargitor: Cum igitur natura ſit iuſtus ꝑꝑea iuſticiam dilligere & iniquitatem odiſſe dicitur: ac ſi diceretur quia bonos amat& admittit iniquos auertitur& odit: Nam& de patre hoc idem diuinę ſcripture dicunt: iuſtus iudex iuſticias dilexit.& omnes odit facientes iniquitatem:& portas ſien diligit. taber nacula autem iacob non magnifacit:& iacob dilexit eſau uero odio habuit: Et rurſus uox dei eſt per heſaiam dicentis: ego ſum dominus qui diligo iuſticiam:& odi rapinas uel ī iuſticias: aut ergo et illa uerba ſicut hęc accipiant. nam et illa de imagine dei ſcripta ſunt aut hęc quoqꝫ ſicut illa male intelligentes patrem etiam mutabilem ex cogitent: Hoc uero ſi dicentibus. alijs ne audiri quidem ſine ꝑicu lo poteſt bene ergo intelligimus deum dici diligere iuſticias et odiſſe rapinas ex iniuria: non ip̄e ſicuti qui inclinationem habet in alterutrum.& cōtrariuꝫ admit tere poteſt: ut hoc quidem deligat illud autem reſpuat. hoc enim ſuum eſt eorū qui facti ſunt: ſed quia deus ueluti iudex iuſtos diligit:& admittit ab iniquis aūt auerſus eſt: conſequens fuerit hęc quoqꝫ de imagine dei cogitare: ꝙ eodem mō diligit et odit: Talem enim natura eſſe oportet imaginem qualis eſt pater eiuſ: ta metſi ariani ueluti cęci neqꝫ hoc neqꝫ aliud quicꝗͣ diuinoꝝ eloquioꝝ uideant qui cum a cordis ſui cogitationibus immo uero exagitationibus ceciderit ad diuina rum denuo ſcripturarum uerba confugiunt: In quibus ipſis pro conſuetudine infenſati non uident ſenſum eaꝝ ſed iniquitatem ſuam quaſi regulam ſtatuentes ad hanc eloquia diuina omnia diſtorquent qui ea tantum modo loquentes: nihil pręterea aliud audire digni ſunt ꝗͣ errate ſcripturas uirtutem qꝫ dei neſcientes: Quod ſi prexerint merentur confundi etiam et audire redditę quę ſunt hominis

homini: et quę ſunt dei deo: Scripture igitur inquit in prouerbiis habēt? domīus creauit me ab initio uiarum ſuarum& inepiſtola apoſtili dicentis tanto melior angelis factus quanto differentius prę ipſis ſortitus eſt nomē& paulopoſt: Vnd fratres ſancti uocationis cęleſtis particeps conſiderate apoſtolum& pontificem confeſſionis noſtrę ieſum fidelem ei qui fecit ipſum: Et in actibus: Notum igitur ſit nobis omnis domus iſrael qui& dominum& chriſtum deus fecit hunc ieſum quem uos crucifixiſtis: Hęc paſſim iactantes nec ſenſum recte capientes exinde arbitrati ſunt uerbum dei creaturam eſſe& facturam& eorum unum quę facta ſunt Itaqꝫ rudens prętextu decipiunt cum uerba proponarit& pro uero ſenſu ꝓ prium hęreſis uenenum aſpergant: Nam ſi cognoſcerent impie non facerent in dominum glorie nec quę bene ſcripta ſunt male ipſi interpretarentur: Quare ſi caiphae modum probantes iudeos ſequi decreuerunt: ut ignorent quod ſcriptū eſt quia uere deus interra habitabit: apoſtolicas dictiones exquirere noluit nō ē nim iudeorum hęc: Quod ſi manichęis ſacrilegis in mixti negant uerbum carnē factum eſſe:& ipſius in carne preſentiam nollint narrare prouerbia. Nam& hoc a manichęis alienum eſt: At ſi propoſiti ſui gratia& lucri quod inde auare faci unt& opinionis cui ambitioſe ſtudent uerbum carnem factum eſſe quia ſcripti eſt negarēt non audent: aut de hoc uerba recte intelligāt quę in pręſentiam ſalua toris corpoream ſcripta ſunt: aut ſi ſenſum negant: negent& dominum hominē factum eſſe: non enim decorum eſt fateri uerbum carnem factum& his quę d̓ eo ſcripta ſunt erubeſcere:& ob hoc ſenſum ſcriptorum corrumpere: Scriptum eſt enim tanto melior angelis factus: hoc primum exquirere neceſſe eſt: Sed quemad modum in omni ſcriptura diuina: ita& hic facere oportet ac neceſſarium eſt tem pus quando apoſtolus dixerit& perſonam& exemplum cur ſcripſerit fideliter obſeruare ne ſi hęc aut horum aliquid in incautum lectorem preterierint. id ſen tiat quod procul ſit aueritate: hoc& eunuchus ille diſcēdi cupidus nouerat qui philippum rogabat dicens obſecrote de quo propheta dicit de ſe ipſo an de alio quopiam: Verebatur enim ne ſi lectionem prętor perſonam intelligeret a recta ſē tentia declinaret. Et diſcipuli cum eorum quę dicebantur tempus dicere uellēt dominum rogabant dicentes dic nobis quando hęc erunt:& quod ſignum Prę ſentię tuę:& plenitudinis ſeculi Nam& ipſi a ſaluatore audientes q̄ ad finem per tinent: tempus etiā ſcire uolebant ut nec errarent ipſi& docere alios poſſēt: Cum igitur didiciſſent. theſalonicenſes qui erraturi fuerant rectā ire uiam docuerunt Si quis igitur eius modi cognitionem recte tenuerit: rectum ſanumqꝫ ſenſum fidei tenebit. Quod ſi aliquid horum fefellerit continuo labitur in hęre ſin tempus er go hymeneum alexandrumqꝫ fefellit qui r̄ſurectionem iam fuiſſe dicebant galate uero nunc poſt tempus circumciſionem ſequuntur Perſone paſſi ſunt errorem iudei:& nunc quoqꝫ paciuntur: qui putant de aliquo ipſorum dici ecce uirgo cō cipiet& pariet filium& uocabunt nomen eius emanuel qd̓ eſt interpretarum no biſcum deus& hoc quidem prophetam uobis ſuſcitabit deus eum de aliquo ꝓ phetarum dici putant:& illud tanꝗͣ eius ad occaſionem ductus eſt: non aphilip po didic erunt: ſed arbitrantur ipſi de heſaia dici aut aliquo ſuperiorum prophe tarum Talia igitur& chriſti impugnatores paſſi in abominabilem hęreſim ceci derunt Nam ſi apoſtolici dicti perſonam& rem& tempus cognouiſſent: Nunqͣ e a quę hominum ſunt in diuinitate capientes adeo impie feciſſent maleſani: hoc autem uidere poteſt: Si quis principium lectionis acceperit apoſtolus enim dixit multifariam multisqꝫ modis olim deus lutus patribus nouiſſime diebus his lo cuts eſt nobis in filio cum peccatorum purgatio facta eſt apoſtolicum dictū me morat: quando autem locutus eſt. nobis in filio uel quando facta eſt peccatorū purgatio? non ne eum homo factus eſt: poſt prophetas in nouiſſimo dierum?

Deīde quia narratio erat de pręparatiōe nr̄a d̓ nouiſſimus temporibus dicens cō ſequenter memorauit nec ſuperioribus quidem diebus tacuiſſe hominibus deū: quibus per prophetas locutus eſt: Et quoniam prophetæ miniſtrarunt et per an gelos dicta lex eſt:& filius acceſſit et miniſtrare uenit: neceſſario ſubiunxit: Tan to melior angelis factus oſtendens quia quantum filius diſtat a ſeruo tanto mini ſtratione ſeruorum melior filii miniſtratio facta eſt: Miniſtrationem igitur apo ſtolus ueterem nouamqꝫ diiudicans cum ad iudæos ſcriberet palam dicebat. Tanto melior āgelis factus propterea nec omnino quidem comperatiue dixit: ma ior uel precioſior: ne quis hunc et illos eiuſdem quaſi generis eſſe cogitaret: ſed melior dixit ut oſtenderet ab his quæ facta ſunt fili differrere naturam. Et hoꝝ a ſanctis ſcripturis demonſtrationem habemus hīc dauid cāentis melior una dies in atriis tuis ſuper milla. inde ſalamonis reſonantis accipite diſciplinam: et non argentum et cognitionem ſuper aurum probatum: Melior enim ſapientia lapi dibus precioſis: omne autem precioſum non eſt ea dignum: Quomodo non alte rius ſubſtantię fuerint diuerſęqꝫ naturę ſapientia& lapides qui de terra ſunt. Quæ cognatio aulis cęleſtibus eſt cum terrenis habitationibus? uel temporanea & mortalia quid ſimile cum ęternis& ſpiritualibus habent: hęc enim& heſaias ait. hęc dicit domīus eunuchis: quicunqꝫ ſeruauerit ſabbata mea:& elegerit quę ego uolo& amplexi fuerint teſtamentum meum dabo eis in domo mea& in pari ete meo locum nobilem: Melius filis& filiabus: nomen æternum dabo eis& nō deficiet: Sic ergo nulla eſt filio cum angelis cognatio Quod ſi nulla eſt non igi tur melior comperatiue dixit: ſed diſcretiue: quia natura huius diſtat ab ilis Quo circa& ipſe apoſtolus quaſi interpretatur ꝙ melior dixit nulla ī re alia poſſuit q̄ indifferentia filii ab his quę facta ſunt dicens quia hic filius eſt illa uero ſeruitia & hic ut filius cum patre ſedet in dextra: ſed illa ut ſerui preſto ad ſunt mittunt̉ & ſeruiunt. Hęc cum ita ſcripta ſunt: neqꝫ in his filius o ariani factus oſtendit̉ ſed ab his potius quæ facta ſunt alienis& patris in cuius eſt gremio proprius. Nam ꝙ& hic ſcriptum eſt factus: non ut uos arbitramini ſignificat factum eſſe ſilum. Si enim ſimpliciter dixiſſet factus: Et pręterea nihil arianis occaſio fuiſ ſet: Nūc uero filium predixit. per omnem littere progreſſum filium oſtendens ali um abhis eſſe quæ facta ſunt nec abſolute poſuit factus: ſed melior factus indif ferentem namqꝫ dictionem putauit: eum ſciret quia de filio conſtanter proprio ſ quis enim meliorem factum uel genitum dicit: et eſſe meliorem dicit. Nam ꝙ eſt nihil differt ſiue quia natum eſſe dicat ſiue quis factum: qui uero facti ſunt. Cum opificia ſint geniti dici non poſſunt: niſi poſtea ſane geniti filii participes gēiti di cantur et ipſi non ex propria natura: ſed propter filii in ſpiritu participationem: & hoc item diuina ſcriptura nouit: Nam de his quæ facta ſunt dicit omnia per ipſum facta ſunt: et omnia in ſapientia fecit Defiliis uero irati ſunt iob filii ſeptē & filię tres et abraam centum annorum erat cum natus eſt ei iſaac filius eius: Moyſes autem dicebat ſicui nati ſint filii Ergo ſi alius eſt filius ab his quę facta ſunt: et propria ſolum ſubſtantię patris generatio: neꝗqͣ arianis iactatur occaſio dictionis factus. Nam ſi in his etiam confuſi uerba inſtent comꝑatiue dici& iō quę comparantur eiuſdem generis eſſe: ut filius naturę ſit angelorum: arguent̉ inprimis ut qui ualentini et carpocratis et aliorum hęreticorum opinionē ſequā tur. Quorum alterangelos eiuſdem cum chriſto generis eſſe dixit: Carpocras uero angelos mundi opifices eſſe ait: a quibus cum& iſti fortaſe didicerint uer bum dei comparant angelis: Sed confudentur talia ſomniantes pſalmiſta di cente: Quis ſimilis tibi inter deos domine et quis aſſimilabitur domino inter fi lios dei: Verum tamen audient quia ſi didicerunt et ipſi ꝙ comparatio in his procul dubio uult fieri quæ eiuſdem et non quę diuerſi generis ſunt: nemo deū

homini compar auerit nec rurſus hominem brutis nec ligna lapidibus: propter diſſimilitudinem nature: Sed res in comperabilis eſt deus homo autem homini comperatur& lignum ligno& lapis lapidi:& nemo de his diceret melior ſed ma gis& plus. ſic& ioſeph pulcer magis erat p̄ fratribus eius& rachel pulcrior lia ꝯtella enim ſtella non melior eſt ſed potius diſtat in gloria: De his uero quę di uerſi generis sunt ubi hęc aliquis inuicem comperat: tunc melior ad dicituram dicitur quemadmodum de ſapientia& lapidibus dictum eſt: Si ergo dixiſſet apo ſtolus tanto magis angelos filius precedit uel tanto maior eſt fuiſſet uobis occa ſio quaſi filius compararetur angelis: nunc autęm cum dicat meliorem eſſe eum tantumqꝫ ab illis diſtare quantum filius a ſeruis ipſum ab angelorum natura di uer ſum eſſe demonſtrat& item cum eum eſſe dicit qui omnia fundauit ipſum ab his quę facta ſunt: Nam ſi& illud animaduerterint paulus eos ſimili modo re darguet cum ait: Cui enim unꝗͣ angelorum dixit filius meus es tu& ad angelos quidem dicit qui facit angelos ſuos ſpiritus& miniſtros ſuos flammam ignis. Ec ce de his quę facta ſunt fieri ea facturasqꝫ eſſe dicit ad filium uero non facturam: neqꝫ fieri ſed ſempiternum& regem& opificem eſſe confirmat dicens ſedes tua d̓ us in ſęculum ſęculi& tu ab initio domine terram fundaſti& opera manuum tuarum ſunt cęli: ipſi peribunt: tu autem per manes exquibus& ipſi conſpicere poſſent ſi modo uellent ꝙ alius quidem eſt opifex& alia ſunt opifitia:& ille qui dem deus eſt hęc autem creata& ex nihilo facta: Nam ꝙ nunc dicitur ipſi ꝑibūt non quaſi peritura ſit creatura dicitur: ſed ut ex fine: eorum quę facta ſunt natu rā oſtendat: Quę enim perire poſſunt etiam ſi factoris gratia non perierint ea ta men ex nihilo facta ſunt& non fuiſſe aliquando ipſa teſtantur. Et propterea quo niam hęc talem naturam hēit: de filio dicitur tu autem per manens ut ſempiter nitas eius oſtendatur Neqꝫ enim habet ut perire poſſit ſicuti quę facta ſunt Sed cum habeat permanere ſemper alienum eſt ab eo dicere non erat priuſꝗͣ genitus eſſet proprium uero ipſius eſt ſemper eſſe& permanere cum patre. Quod ſi nec iſta quidem in epiſtola ad ębreos ſcripſiſſet apoſtolus ex alijs tamen epiſtolis e & ex omnis ſcriptura prohiberentur certe tale aliquid de uerbo ſomniare cum uero& ipſe ſcripſerit& in ſuperioribus demonſtratum ſit generationem ſubſtā tie patris filium eſſe& ipſum opificem: hec ab eo fabricata ipſum ſplendorem& uerbum& imaginem& ſapientiam patris quę uero facta ſunt trinitate inferiora preſto adeſſe atqꝫ ſeruire: diuerſi generis igitur diuerſęqꝫ ſubſtantię filius ab iquę facta ſunt& patris potius ſubſtantię ꝓprius ꝓprius inquam eius deniqꝫ na tutę conſiſtit Iiccirco enim& ipſe filius nō dixit pater meus melior me eſt ne ꝗs cum ab illius natura alienum putaret ſed maior inquit non magnitudine quadā nec tempore ſed propter eam quę ex ipſo patre eſt generationem: Verum ramen dicendo maior eſt: ſubſtantię denuo proprietatem oſtendit& apoſtolus ipſe nō qui uerbi ſubſtantiam ab his quę facta ſunt principaliter diſcernere uellet dice bat tanto melior angeli s factus imcomperabile enim eſt immo uero diuerſum: ſed qui uerbi incarne aduentum& quę tunc ab eo fiebat pręparationem intuere tur hunc non eſſe prioribus ſimilem oſtendere uoluit: ut quantū natura preſtat eis qui ab ipſo premiſſi ſunt: tanto etiam eo amplius gratia quę ab eo& per eū fit melior eſſet miniſtratione quę per angelos exibetur: Seruorum enim erat fru ctus tantummodo repoſcere Filii autem& domini debita remittere:& uineam tra ſponere Itaqꝫ eam& quę ab apoſtolo ſubiunguntur filii differentiam oſtendurit ab his quę facta ſunt. cum dic propterea abundantius oportet obſeruare nos ea quę audiuimus ne forte effluamus: Si enim qui per angelos dictus eſt ſermo fac̄ tus eſt firmus:& omnis preuaricatio:& inobidientia accepit iuſtam mercedis re tributionem: quomodo nos effugiemus: ſi tantam neglexerimus ſalutem quęcū

initiū accepiſſe enarrari per dominum ab eis qui audiueret in nos confirmata eſt. Quod ſi ex his unuſ quę facta ſunt filius eſſet: melior eis non eſſet: nec in pre uaricatione plus propter ipſum ultionis reponeretur: Neqꝫ enim in miniſterio an gelorum pręuaricantibus pro uno quoqꝫ eorum plus& minus erat: Sed una lex erat una uindicta in eos qui pręuaricarent: Sed quia uerbum de his non eſt quę facta ſunt: ſed patris filius eſt ideo quanto melior ip̄e& quę per ipſum fiunt meliora& preſtantiora ſunt: tanto etiam pœna maior: Videant igitur gratiam quę per chriſtum eſt.& ipſum agnoſcant ex operibus quoqꝫ tęſfificaritem ꝙ ab his quę facta ſunt diuerſus eſt: Solus autem uerus ip̄e in patre filius& pater in ip̄o: lex igitur per angelos dicta eſt:& perfectum fecit neminem: cum uerbi indi geret aduentu quemadmodum paulus dixit. Aduentus autem uerbi patris opꝰ perfecit:& tunc quidem ab adamuſqꝫ ad moyfem mors dn̄ata eſt: Verbi autem preſentia mortem exinamuit. Nec iam morimur omnes in adam ſed uiuificamur omnes in chriſto& tunc quidem adauid uſqꝫ ad berſabee lex gloriabatur& in ſo la iudęa notus erat deus nunc autem ī omnem terram exiuit ſonus eorum et om nis terra plena eſt cognitione dei: Diſcipuli enim gentes omnes docuerūt et nūc impletum eſt quod ſcriptum erat: Omnes erunt ſcientes dei& imo quę. oſten debātur figura erat. Nuper ueritas patefacta eſt:& hoc item apoſtolus ip̄e mani feſtius deinde declarat dicens: in tantum melioris teſtamenti ſponſor factus eſt ie ſus& rurſus nunc autem melius ſortitus eſt miniſterium: quanto et melioris te ſtamenti mediator eſt. quod in melioribus repromiſſionibus ſancitum eſt lex& enim nihil perfecit. Inductio autem eſt melioris ſpei:& iterum dicit neceſſe eſt er go exemplaria quidem cęleſtium his mundari: ip̄a autem celeſtia melioribus ho ſtiis ꝗͣ iſtis. Melior igitur& hic& hubiqꝫ domino aſcribitur. qui melior eſt& di uerſus ab his quę facta ſunt: Melior enim hoſtia quę per ipſum fit: Melior ſpes quę in ip̄o eſt& repromiſſiones quę per ipſum fiunt non ut quę magna perius: ſed ut naturaliter diuerſa diuerſio comperantur. Nam& qui hęc diſponit meli or eſt ꝗͣ quę facta ſunt. et illud etiam quod dicitur factus eſt ſpolor: ſponſionē pro nobis ab eo factam ſignificat Vt enim cum uerbum eſſet caro factum eſt& factum eſſe carni computamus: facta eſt enim ipſa atqꝫ creata ita& hic factus eſt ut hoc iuxſta ſecundam ſignificationem accipiamus. quia ip̄e factus eſt homo& cognoſcant litigioſi ꝙ ab hac quoqꝫ peruerſa eorum opinione reffelleruntur au diant quia non ipſius ſubſtantiam paulus factam eſſe ſignificat qui nouerat ipſū eſſe filium et ſapientiam et ſplendorem et imaginem patris. Sed factum eſſe hic quoqꝫ teſtamenti miniſterio cūputatur per quod mors quę aliquando domina batur examanita eſt. Nam miniſterium quod per ipſum fit hoc quoqꝫ melins fac tum eſt ꝙ uim legis in qua per carnem infirmabatur condemnauit deus filium ſu um mittens in ſimilitudine carnis peccati: et de pcccato condemnauit peccatum in carne depellens ab ea peccatum inquo perpetuo captiua tenebatur. ut intelli gentiam dei ſuſcipere non poſſet: et carnem uerbi ſuſceptibilem præperaſſet. nos fecit non iam ſecundum carnem ambulare. ſed ſecundum ſpiritum et ſepius dice re: nos non in carne ſumus ſed in ſpiritu et filius dei uenit in mundum non ut iu dicet mundum ſed ut redimat omnes et mundus pre ipſum ſaluetur. Tunc enim quaſi reus iudicabatur a lege mundus: Nuper autem uerbum in ſe iudicium r̄ce pit: et pro omnibus corpore paſſus ſalutem omnibus elargitus hoc intuēs clama bat ioannes lex per moyſem data eſt. gratia et ueritas per ieſum chriſtū facta eſt melior autem gratia qͣ lex et ueritas qͣ umbra. Melior autem ut dictum eſt per a lium quempiā fieri non poterat niſi per filiū qui ſedet in dextera patris: hoc ue ro quid aliud ſignificat ꝗͣ filii proprietatē: et quę patris eſt hāc filii diuinitatem ēe: Patris enī impium filius regens in eadē ſede cū patre ſedet. Et uerbū ꝗd pr̄is

diuinitate contemplamur deus eſt& qui filium uidet uidet& patrem:& ita deus unus eſt:& adextra ſedens patrem a ſiniſtra eſſe non facit: ſed quod in patre dex trum eſt ac uenerabile: hoc& filius habet& dicit ipſe omnia quęcunqꝫ pater ha bet mea ſunt iccirco enim a dexſtra ſedens filius patrem& ipſum a dextra uidet Tametſi ut homo factus dicat proſpiciebam dominum quia a dextris meis eſt iu giter: Nam& in hoc item oſtenditur ꝙ filius eſt in patre:& pater in filio quia cū in dextra ſit pater in dextra eſt filius:& cum a dexſtris ſedeat filius pater eſt in fi Iio& angeli miniſtrant aſcendentes& deſcendentes de filio autem dicit& adorēt eum omnes angeli dei:& quando angeli miniſtrant dicunt ad te miſſus ſum& dominus iuſſit: Filius uero ꝗͣuis ut homo dicat miſſus ſum& oret opus perfice re& miniſtrare: Tamen ut uerbum& imago dicit ego in patre& pater in me& q me uidet̉ uidet& patrē et pater in me manens facit opera: Quę enim aliquis in imagine contemplatur. ea patris opera ſunt. Hęc igitur iſtis ipſam certe impu gnantibus ueritatem ſatis eſſe poſſunt: Verum tamen quia ſcriptum eſt: melior factus ſi factum de filio dicitur proinde ac genitum& eſſe audire nolunt uel q melius factum eſt miniſterium: factum ut diximus accipere& intelligere recuſat ſed ex hac dictione putant dici factum eſſe uerbum: hęc quoqꝫ breuiter accipiant quandoquidē ſuperioribꝰ obliti ſunt: ſi filius eſt ex numero angelorum dicatur ſane de illo ſicut de angelis hęc dictio factus:& nihil ab eis per naturam differat: Sed ſint aut& ipſi filii: aut& ille angelus& omnes communiter a dextra patris ſe deant: uel cum omnibus pręſto adſit& filius tanqͣ ſpiritus qui miniſtret quiqꝫ ad eiuſmodi illorum miniſteria mittatur& ipſe: Qud ſi paulus ab his filium ſe cernit quę facta ſunt dicens cui enim dixit angelorum filius meus es tu:& hic cę Ium terramqꝫ angeli uero ab ipſo fiunt:& ipſe cum patre ſedet illi preſto adſunt miniſtrantes cui non fuerit denuo planum. ꝙ non de ſubſtantia uerbi dixii hanc dictionem factus. Sed de miniſterio q d̓ per ipſum factū ē? Vt..n. cum uerbum eſ ſet caro factum eſt: Sic homo factus tanto melior in miniſtrando factus eſt mini ſterio qd̓ per angelos fit: quantum diſtat a ſeruis filius ab opifitis opifex Deſin ant igitur de ſubſtantia filii dictā accipere dictionem hanc factus. Non enim de his eſt quę facta ſunt:& cognoſcant quia factur dictio ſignificatiua eſt miniſteri ac diſpoſitionis factę Quomodo autem rebus creatis in miniſtrando melior factꝰ ſit qui natura melior erat: ſuperiora declarant. Equidem arbitror fore de his eru beſcant. Sed ſi forte contenderint. haud abſurdum fuerit in ueſanam eorum au daciam diſcedere: ſimulqꝫ opponere iſtis uerba huiuſmodi de ipſo patre dicta ut uel confuſi linguam ſuam maledictis contineant uel certe intelligant quantam inſanie profunditatem inuenerint. Scriptum ē igitur fias mihi in deum protecto rem.& in domum refugii ut ſalues me& rurſus factus eſt dominus refugium pa uperi: ut quotquot eiuſmodi dicta in ſacris ſcripturis inueniuntur: Si ergo hęc in filium dicta eſſe fatentur qd̓ fortaſſe uerius eſt: agōſcant quia ſancti dignum dicunt ipſum qui factus non eſt ſibi adiutorem eſſe demumqꝫ refugii Et deiceps cum legunt& factus eſt& fecit& creauit in preſētiam eius quę in carne fuit ſcri ptum accipiant: tunc enim factus eſt adiutor domus quę refugii cū peccata no ſtra corpore ſuo ſuſtulit in ligno: dixitqꝫ uenite ad me omnes qui laboratis& o nerati eſtis.& ego reficiam uos. Si uero in patrem hęc uerba dici aſſerunt ergo ꝗ & hic ſcriptum eſt fias& factus eſt: hūc eorum conatus progredietur ut deum et factum eſſe dicant.& de ipſo haud aliter ꝗͣ deuerbo eius diſerere audebunt: Con ſequenter enim eos talia de patre ſuſpicari conuincitur: qualia etiam de uerbo ſo niant: Sed abſit ut hoc unquam fidelium cuiuſpiam mentem pertranſeatⁱ. Nam neqꝫ filius ex his eſt qͥ facta ſunt. Neqꝫ id qd̓ ita ſcriptum eſt& dicitur fias& fac tus eſt principium eſſentię ſignificat: ſed auxilium indigentibus factum. ¶Deus

enim ſemper eſt& idem Homines autem poſtea per uerbum facti ſunt ſicuti pa ter ipſe uoluit:& his qui facti ſunt inuiſibilis eſt& in acceſibilis deus:& homini nibꝰ p̄cipue ꝗ ī terra ſūt: Quādo igit̉ firmi hoīes ī plorāt Quādo ꝑſecutionē pati entes auxidilio ī digēt. Quado īiurta affecti precāt̉ tūc īuiſibilis ille cū hūanus ſit benefitio ſentitur quod ꝑ propriū ipſius uerbum et in ipſo facit:& continuo ꝓ cuiuſqꝫ indigentia deus pn̄s eſt hominibus& inficitur infirmis robur perſecutio nem pacientibus refugiumqꝫ domus ſalutis iniuria affectis dicit ipſis ad huc loquentibus amo ecce adſum Quod igitur in ſubſidium cuiqꝫ fit per filium hunc ſibi quiſqꝫ deum factum eſſe dicit: Nam et ad iutoꝝ ab ipſo deo per uerbū ſit:& hoc hominum conſuetudo nouit: Et hoc quilibet dici recte conſentiret: Sæpe et homines hominibus opitulantur& alius iniuria affectum defferidit ut abraam loth alius profugo demum aperuit ut abdias filiis prophetarum: alius hoſpitem ſuſcepit ut loth angelos alius indigenti largitus eſt. ut iob rogantibus ipſum: Hi ergo ſi pro cuiuſqꝫ meritis dicerēt. hi mihi adiutor ille refugium alius largitor factus eſt Hæc cum dicerent. non generationis principium nec eſſentiam eorum ſignificarent qui benefeciſſent: ſed beneficium qd̓ ab illis acce piſſent pari ratione ſancti cum de deo dicunt factus eſt& fias non principiū quo dam generationis ſignificant. Deus enim nec principium habet nec ſactus eſt: ſed ſalutem ab eo factam hominibus oſtendunt. Quod cum ita intelligatur cō ſequens erit de filio quoqꝫ ꝗͣtū libet quotiēsqꝫ dicat factus eſt& fias: eadē ſerua re ſententiam ut cum dici audierint factus melior angelis& factus eſt non facum di uerbi principium intelligant. nec ex his omnino factum ipſum ſomnient ſed id a paulo intelligent de miniſterio ac diſpoſitione dici cum factus eſt homo: Quā do enim uerbi caro factum eſt et habitauit in nobis: uenitqꝫ ut ſalutem miniſtra ret omnibus atqꝫ donaret: tunc ſalus nobis factus eſt uita factus eſt propiciatio factus eſt: Tunc pro nobis ipſius pręparatio angelis melior facta eſt:& uia fac tus eſt ac reſurrectio: Et quemadmodum illud fias mihi in deum protectorē n̄ eſſentię ipſius dei generationem ſignificat ſed ut diximus humanitatem: ita& nu nc factus melior angelis& factus eſt et in tantum melior factus eſt ſponſor ieſus non ſubſtantiam uerbi factum ſignificat: abſit ſed ipſius: erga nos beneficiū ex humanitate factum licet hęretici ingrati ſint& litigioſi. Vm in ſuperioribus de errore ac ſuperſtictione gentilium pauca ex multis libantes id quod ad idola pertinet ſatis dixerimus quonam modo ea ab initio inuenta fuerint ꝙ ex peccato homīes ſibi ipſi ido lorum cultum excogitarunt: Quin etiam dei gratia non nihil de uerbi paterni diuinitate ſignificamus de ipſius in res omnes proui dentia atqꝫ uirtute ꝙ per eum bonus pater omnia diſponit et ab eo concta mouē tur:& in ipſo uiuificantur: Age o macari& pietatis fide uere chriſti amator con ſequenter etiam de uerbi humanitate narremus& ipſius ad nos apparitione diui na oſtendamus quam iudæi calumniantur gentiles irrident: nos autē ueneramur ut in quo uerbi exinanitio uidetur: hic etiam multo maiorem multoqꝫ ampliorē erga eum pietatem habeas: Quantum enim ab ipſiis irrideretur tanto maioreꝫ diuinitatis ſuæ teſtificationem præbet: Quæ enim homines quaſi fieri non poſ ſint minus comprehendunt ea ipſe fieri poſſe demonſtrat:& quę homines tanc̄ abſurda ludifi cant ea ipſe bonitate ſua conſentanea reddit.& que arguti homīes tanqͣ humana rident ea ipſe uirtute ſua diuina eſſe demonſtrat qui ex cogitatōē idolorum per cruce ſolita ipſius humilitate peruertit illudentes uero& in credu g 4

los. ut ſua ipſius diuinitatem uimqꝫ cognoſcerent occulte conuertit Sed ad horū narrationem opus eſt eorum quę prędicta ſunt reminiſci ut cauſam cognoſcere poſſis cur tale tantumqꝫ patris uerbum in corpore apparuerit nec ſaluatorem putes qui corpus naturali quadam ratione geſtauerit: ſed cum incorporeus ſit et & uerbum pro ſua tantum humanitate ſimul& bonitate ut nos ſaluaret humāo in corpore nobis apparuit: Sed nos qui de hoc uerba facimus prius de creatione uniuerſi ac de opifice eius deo dicere conuenit ut hoc pacto quiſpiam uideat hāc etiam auerbo per ipſa fabricante primordia merito factam fuiſſe renouationem Nihil enim contrarium uidebitur ſi per quem pater eam creauit in ipſo etiam ſalutem eius operatus eſt Conditionem mundi& rerum omnium creationem di fererenter accepere multi& pro ſua quiſqꝫ uoluntate diffinierunt. Alii enim dn̄t ſponte omnia& ut caſus tulit genita eſſe: ut ępicuri qui pro ſētentia ſua nec uni uerſi quidem prouidentiam eſſe fabulantur. plane contra ea dicentes quę clara ſunt atqꝫ uidentur: Nam ſi ſpōte omnia ſine prouidentia ut ipſi uolunt genita eſ ſent oportebat omnia ſimpliciter naſci& ſimilia eſſe minimeqꝫ uaria. Opus enim erat tanꝗͣ in uno corpore ſolem omnia eſſe uel lunam Et in hominibus totum o portuit manum eſſe uel oculum uel pedem: nunc autem non ita eſt. Videmus.n. aliud ſolem aliud lunam aliud terram: Et in corporibus item humanis aliud pe dem aliud manum aliud caput: Hęc autem diſtinctio res ipſas non ſponte natas eſſe declarat: Sed earum cauſam pręcedere demonſtrat ex qua deum etiam qui diſtīguit& omnia facit Cognoſcere uos alij inter quos& magnus ille apud genti les plato ex āte ſubiecta& non generata materia deum uniuerſa feciſſe diſputant neqꝫ enim potuiſſe quicꝗͣ facere deum niſi ante ſubiecta fuiſſet materia ſicut& fa bro lignum ante ſubiectum eſſe oportet: ut operari poſſit: Hoc uero cum dicunt non intelligunt ſe deo circum ponere imbecilitatem: Nam ſi nō eſt ipſe cauſa ma terię ſed omnia omnino facit ex ante ſubiecta materia imbecilis ipſe inuenitur ꝗ ſine materia nihil eorum quę ſunt operari poſſit ſicut& fabri certe imbecilitas ē ſine lignis nihil quorum uſus indigeat operari poſſe Et enim pari ratiōe niſi ma teria fuiſſe& nihil deus operatus eſſ&.&quonam modo factor iam& opifex dic tus eſet ſi aliunde operari habuiſſ& dico autem ex materia. Quod ſi res ita habet ut ipſi uoluūt deus ad hęc ut res ſint: artifex ſolum non etiam creator erit: Si ꝗ dem in ſubiecta materia operatur& materię autor non eſt ipſe: nec uniuersi crea cor dictus eſſ& ſi materiam utiqꝫ non creat: ex qua omnia conſiſtunt quę creata ſunt qui uero alias ſequuntur hęreſes rerum omnium ſibi fingunt opificem pre ter domini noſtri ieſu chriſti patrem in his etiam quę dicunt nimium cęcutien tes: Et enim dicente ad iudęos domino non ne legiſtis ꝙ qui ab initio creauit: ma ſculum& feminam creauit eor& dixit huius cauſa reliquet homo patrem& ma trem& ad hęrebit uxori ſuę& erunt duo in carne una Deīde ſignificans eū ꝗ cre auit Qud̓ igitur inquit deus coniunxit homo non ſeparet quomodo iſti alienā a patre creationem introducunt? Si uero eſt ut uult Ioannes qui omnia conplec titur:& dicit omnia per ipſum facta ſunt& ſine ipſo factum eſt nihil quonammo do alius opifex eſſe& preter chriſti patrem hęc quidem iſti fabulantur: diuina āt ſcriptura& chriſtiana fides eorum certe ſtulti loquium tanꝗͣ ſacrilegiū damnat Neqꝫ enim ſponte quia in prouiſſa non ſunt neqꝫ ex ante ſubiecta materia quia ī beciliis non eſt deus ſed ex nihilo& ex eo quod nuſqͣ nullatenus erat deum om nia per uerbum feciſie cognoſcit ſic per moyſem ait. In principio deus fecit cęlū & terrram Sed per utiliſſimum paſtoris librum ante omnia crede: ꝙ unus eſt de us qui omnia creauit& continet& ea ut eſſent ex nihilo fecit: Quod& paulus ſignificans fide inquit credimus perfecta eſſe ſęcula uerbo dei ut ex inui

ſibilibus uiſibilia fierent: decis enim bonus eſt immo uero fons bonitatis bono autem nullius rei foret īuidia: quo circa nulli eſſe inuidens ex nihilo concta crea uit per proprium uerbum dominum noſtrum ieſum chriſtum. Et ex omnibus quæ ſuper terrā genus humanum miſeratus eſt. qd̓ cum uidiſſet non eſſe idoneū per proprie generationis rationem durare ſemper. plus aliquid ei gratificans ho mines creauit non ut cętera animalia ſimpliciter ſed eos ad imaginem ſuam fecit quibus ui tribuit uerbi ſui ut cum uerbi ꝗͣdam quaſi umbra tenerent rationaleſ facti permanere in beatitudine poſſent.& ueram uereqꝫ ſanctorum ī paradiſo ui tam exigerent. Sed rurſus qui hominum noſtet arbitrium: qd in utrumqꝫ pote rat inclinari gratiam quam eis dederat pręueniens lege firmauit& loco Nam in ſuum eos paradiſum introducens legem dedit eis ut ſi gratiam ſeruarēt& boni eſ ſe perſiſterent uitam in paradiſo iocundam ſine dolore ſine ſolicitudine uiuerent pręterꝗͣ ꝙ cęleſtis etiā beatitudinis promiſſionem habebant. Qd̓ ſi tranſgred rentur et peruertentes ignaui fierent ſe ipſos in morte pro natura ſua corruptio nem paſſuros eſſe cognoſcerent nec deinde in paradiſo uicturos: ſed extra eum morientes quod reliquum erat in morte et corruptione manſuros: Hoc et ſcrip tura ſignificat dicens ex perſona dei: Ab omni ligno qd̓ eſt in paradiſo comeſtio ne comedeas autem a ligno cognoſcendi bonum& malum ne comedetis ab eo: Quacunqꝫ autem hora comederitis morte moriemini. hoc autem morte moriemi ni quid aliud fuerit ꝗͣ non mori ſolum ſed in mortis& corruptione permanere? Miraris fortaſſe. quid ita cum de humanitate uerbi dicere propoſueri mus: nunc de ominum primordio narremus Sed ne hoc quidem eſt a narrationis conſideratione alienum: Acceſſe eſt enim qui deſaluatoris ad nos apparitione dicimus. de hominum quoqꝫ primordio dicere cognoſcas ꝗa cauſa noſtra illi occaſſio deſcēdēdi fuit et trāſgreſſio noſtra uerbi hūitatē ex ciuit: ut p̄ueniret& ad nos dominus& appareret inter homines. Nos enim incar natiōis illius cauſa extititimus et ꝑꝑ noſtram ſalutē hūano etiam ī corpore naſci & apparere concupiuit: Sic igitur deus hominem fecit& incorruptū perſiſter̄ uoluit: homines uer o ubi contepſerunt& auerterunt adeo cogitationē& ut inſu perioribus dictū eſt conſiderarunt& cogitarunt ſibi ipſi peccatum: cuius antea minas audiuerant cōdemnati ſunt nec deinde ſicuti facti erant permanſerunt: ſed ꝑ eorū conſiderationē corruptibileſ erāt:& mors illi dominans uictoriam obtine bit: Trāſgreſſio nanqꝫ pręcepti in id eos conuerterat qd̓ naturaliter erāt ut quē admodū facti erāt. cū antea nō eſſent ita nunc cū eſſent corruptionem tēporis cō̓ uenienter paterēt̉: Nā ſi naturā hn̄tes ut aliquando non eſſēt uerbi p̄ſētia et hūa nitate ad hoc uocati erat ut eſſet: cōſequēs erat dei cogitatiōe priuatos& ad ea cō uerſos quę nō ſūt(Non eſſe. n. phiebet̉ mala eſſe āt ꝑhibēt̉ bona) qn̄ quidē eū ꝙ eſt reliquerant deū hoc etiā priuati homīes ne ſēꝑ eſſet ut. uidelicet reſoluti ī morte & corruptiōē manerēt: Eſt.n. hō naturaliter mortalis ut ꝗ ex nihilo factus ſit: ſed naturalē obtudiſſ& corruptionē ꝑꝑ ſimilitudinē quā ad eū hēt ꝗ ē: ſiquidē eā ꝑ ip̄iꝰ cogitationē ſeruaſet: ac deīceps īcorruptibilis māſiſſ&: quēadmodū ſapīa di cit: Obſeruatio legis ꝯfirmatio ī corruptiōis īcoruptibilis āt factꝰ: reliquū uixiſſet tāꝗͣ deꝰ ſic quodā ī loco ſcriptura ſignificat hoc dicēs. Ego dixi dii eſtis et filii al tiſſimi oēs uos āt tāꝗͣ hoīes morimii: et tāꝗͣ unꝰ prīcipiū caditis: Deꝰ.n. n̄ ſolū ex nihilo nos fecit. ſꝫ ēt uitā nobis tāꝗͣ diuiā dedit gr̄a uerbi: hoīes āt ab his auerſi qͦ eterna ſūt et cāſilio diaboli ad ea cōuerſi ꝑticipatiōes uerbi cū id qd̓ naͣliter erāt e fugerēt. ſiꝗdē bōi ꝑſtitiſſēt ip̄is nalis corruptio n̄ ap ꝓpīqͣſſet ſic et ſapīa dicit dꝰ hominem creauit ad incorruptionem& maginem ęternitatis ſuę: Inuidea autem diaboli mors introiuit in mundum: hoc autem facto moriebantur homines& co

ruptio aduerſus. inualeſcebat& hoc ipſo contra uniuerſum genus pluſꝗͣ ꝓ na tura ualebat: ꝙ in eos diuinitatis nimas pręcepti tranſgerſſione pręſumſerat nā & homines peccando non ad certos ſecuti ſunt fines ſed paulatim progredientes in iminenſum uſqꝫ propceſſerunt. cum ab initio mittentores malitię fuiſſent.& contra ſe greſſi qui non in uno uitio ſtarent. ſed noua omnia ſuper alijs alia exco gitarent peccando inſatiabiles facti ſunt: Siquidem adulteria ubiqꝫ erant& furta uniuerſa terra cędibus atqꝫ rapinis imbuta. lex de corruptione& iniuria ſancta non erat: mala omnia priuatim et publice apud omnes fiebant. Ciuitas cortra ci uitatem pugnabant& gens contra gentem inſurgebat: Totus terrarum orbis diſſenſionibus& bellis diuiſſus. Cum omnes pro ſe quiſqꝫ de iniquitate cer tarent nec ab his uitia contra naturam habiant: ſed ut apoſtolus ait chriſti teſtis & fœmine eorum permutauerant naturalem uſum in eum qui eſt contra naturā ſimiliter& mares omittentes naturalem uſum fœmine accenſi erant in cupiditate ipſorum ad inuicem: mares in maribus turpitudinem operantes& mercedē ꝗͣ op portebat erroris ſui in ipſis capientes propterea iam magis inualeſcente morte& aduerſum homines corruptione perſtante genus humanum corumpebatur Rati onalis uero& ad imaginem factus homo periebat.& ꝙ adeo factum erat opus ꝑ debatur. Et enim mors ut ante dixi lege contra nos poterat. nec facultas erat effu gere legem: nam adeo propter tranſgreſſionem lata fuerat& profecto abſurdum ſimul:& indecorum facinus erat: abſurdum quidem deum qui dixerat. mentirit ut cum legē ipſe tuliſſet morte moriturum hominem ſi pręceptum pręteriret poſt traſgreſſionem homo non moreretur. ſed uerbum illius ſolueretur: Neqꝫ enim ueridicus deus eſſet ſi cum ipſe dixiſſet morituros nos: homo non morere tur: indecorum autem rurſus eos ꝙ rationales facti eſſent uerbiqꝫ participes peri re ac per corruptionem ad nihilum de integro redigi: Neqꝫ enim dei bonitate di gnum quę ab eo facta ſunt aboleri propter diaboli fraudem quam hominibus ſtruxerat. Aloquin etiam omnium maxime indecorum erat dei artem in homini bus euaneſcere uel propter eorum negligentiam uel propter dęmonum fraudē Cum igitur rationalia eiuſmodi opera corrumperentur atqꝫ perirenr: quid deū qui bonus facere oportuit? an permittere. ut aduerſus ea corruptio ualeret.& mors ipſa occuparet& quid ea profuiſſet ab mitio fieri pręſtabat enim non facta eſſe quam facta negligi atqꝫ perire imbecilitas enim& non bonitas ex negligen tia dei cognoſcitur ſi cum fecerit ſuum permittit opus corrumpi:& id quidē ma gis ꝗͣ ſi non ab initio feciſſet hominem. Nam ſi non faceret non eſſet qui imbecili tatem argueret cum autem fecerit& cum in eſſe produxerit abſurdiſſimum fuit opera perdi& maxime inconſpectu eius qui fecerat. Non igitur permittendum fuit. ut homines corruptione ferrentur: cum indecorum id eſſet& indignum bo nitate dei: Sed quemadmodum hoc neceſſe erat ita e contrario rurſus obiicitur deo par fuit: ut in lege quam de mortem tulerat uerus eſſe appareret: Abſurdum enim erat propter umilitatem perpetuitatemqꝫ noſtram patrem ueritatis appar re mendacem: Quid igitur de hoc etiam fieri oportuit uel quid deo faciendum fuit: an exigere ab hoīnibus ſuper tranſgreſſione pœnitentiam? hoc enim quiſpiā dixerit deo digū fuiſſe ut quēadmodū ex tranſgreſſione uenerāt in corruptionē ita ex penitētia redirent ad integritatē: Sed nec penitentia ꝗdē ſeruabat ꝙ deo cō uenebat: Mendax. n. denuo māſiſſet niſi detinerent̉ in morte hoīes: Ad hęc peni tētia nō reuocat ab his q̇ naturalia ſūt ſꝫ peccatis tātūmō liberat: Si ergo peccatū ſolū eſſ&: nec dn̄ corruptio ſequeretur bn̄ tūc penitentia fuiſſet. Qud̓ ſi trāgreſ ſione ſemel. occupante hoīes in naturali corruptiōe detinebāt̉:& ea quæ ſecun dum imaginem eſt gratia priuati erant. quid aliud fieri oportuit? uel cuius ad hanc gratiam& reuocationem uſus fuit niſi dei uerbi qui ab initio cuncta

ex nihilo fecit? ipſius enim erat qud corruptum fuit ad integritatem reducere. Et qui prę omnibus eſſe poſſidet conſequenter omnia ſolus regent pare poterat. & pro omnibus pati& de omnibus ad patrem legatus erat idorieus: hac igitur de cauſa incorporeus& incorruptibilis& inmaterialis dei filius in regionem noſtrā uenit: qui nec antea quidem procul cum patre ſuo manens: Venit autem cum ſuas in nos humanitate& apparitione deſcendens:& conſpicatus rationale gēus periens& mortē ipſis de corruptione dn̄antem: conſpicatus deinde tranſgreſſio nis minas corruptionem aduerſus corroborantem:& ꝙ abfurdum erat. ſolui le gem priuſꝗͣ impleretur. Conſpicatus propterea ꝗd̓ contingerat dedecus ut quo rum ipſe artifex fuerat ea tollerentur: Conſpicatus interea ſuperabundantem. ho minum malitiam ꝙ eam ipſi contra ſe paulatim protendiſſent haud ꝗͣꝗͣ tolerabi lem: Conſpicatus etiam omnes homines morti obnoxios eſſe genus noſtrum mi ſeratus et infirmitatem dementia proſecutus& cum noſtra etiam corruptiōe ſub miſſus.& mortis uictoria minime per peſſis ne quod factum erat perderetur:& o pus patris ſui uanum efficeretur ſibi ipſe corpus aſſumit& a noſtro minime alie num: neqꝫ enim temere uoluit incorpore naſci: nec ſolum apparere uoluit:& per aliud preſtantius diuinam ipſius apparitionem facere: Sed noſtrum corpus aſ ſumit& hoc non inconſulte ſed ex pura& intemerata uiri neſcia uirgine purum uereqꝫ ab orens a cōmixtione uirorum: Ipſe enim cum potens ſit et rerum oīuꝫ opifex in uirgine ſibi ipſe templum preparat corpus et hoc ſuum ſibi quaſi orga num facit inquo cognoſcatur et habitet& cum noſtris hoc modo corpus ſimile ſumpſiſſet ꝙ omnes eramus corruptioni mortis obnoxii pro omnibus illud mor ti exponens patri obtulit idqꝫ humaniter fecit: ut omnibus morientibus lex d̓ cor ruptione hominum in eo ſolueretur tanꝗ mortis potans in dominico corpore ī pleta eſt nec deinde contra eiuſmodi homines locum haberet: homineſ autem ut pote ad coruptionem reuolutos proprietate corporis& gratia reſurectionis ad incoruptionem ipſe redigeret̉.& eos a morte fuſcitaret mortem ab eis quaſi ſtipu lam igne reſoluens: Sciens enim uerbum ꝙ hominum corruptio non aliter ſolue retur quam omnino per mortem cum uerbum mori non poſſit qd̓ imorcale eſt. & patris filius ob eam rem corpus ſibi ip̄e quod mori poſſet aſſumit ut hoc quia uerbi in ominibus particeps eſſet pro omnibus morte ſufficiens fieret et propter uerbum quod in ipſo habitaret incorruptibile permaneret&ˡ in reliquum ab om nibus gratia reſurrectionis corruptio deſiſteret: Quamobromi tanꝗ ſacrificium & uictimam& uictimam omnis exꝑtem maculæ corpus quod ſibi ipſe aſſumpſe rat morti deſtinans mortem continuo ab omnibus ſibi ſimilibus mutui oblatio ne deleuit: Nam uerbum dei quod pre omnibus eſſe poſſidet conuenienter tem plum corpusqꝫ ſuum exponens īſtrumentum creatum pręcium animę pro om nibus id quod debebatur in morte perſoluit:& quę ad fieri potuit propter ſimili tudinem quam cum omnibus habet incorruptibilis dei filius omnes incorrupti onem induit promiſſione reſurrectionis: Nam et ipſa in morte corruptio locum aduerſus homines non habet propter uerbum qd in his propter unum corpus in habitat. Et quemadmodum ſi rerx magnus magnam urbem quandam ingreſ ſus in aliqua eius domo habitaret talis oīo urbs honore multo dignaretur: nec deinde quiſpiā inimicus eam autem predator inſultans euerteret: ſed omni poti culta digna diceret̉ ꝑꝑ regem uidelicet qui in una eiꝰ domo habitaret: ita& de ī ge oīum fuit: ipſe enim cum in r̄gionem noſtram ueniſſet:& in uno ſimiliuū cor pore habitaſſet: omnes deinde hoſtiū in homines ceſſarunt inſaniæ:& mortis ſub lata eſt corruptio: quę dui aduerſus eos inualuerat: ꝑierat enī genus humanū ni ſi omnium dominus& ſaluator dei filius ad finiendam mortem ueniſſet: hoc au tem opus uere magnum bonitatem dei maxime decuit: Si enim rex domum

uel uerbū quā ipſe condidit prenegligentia eorū qui inhabitant a preclatoribus oppugnari omnino non negligit: ſed eam uelut opus proprium ulciſcitur& li berat non eorum qui in habitant negligentiam ſed ſuam ipſius dignitatem reſpi ciens: multo magis deus omnis boni patris filius non neglexit hominum genus qd̓ per ipſum factum eſt. incorruptionem precipitari: ſed mortem quę continge rat proprii corporis oblatione deleuit: negligentiam autem eorum. ſua ipſius do ctrina correxit qui res omnes homium ſua ipſius poteſtate regit. hęc etiam theo logis ipſius ſaluatoris hominibus quiſpiam cr̄dere poteſt ſi forte in eorum ſcrip turas inciderit ubi dicunt dilectio enim chriſti continet non cer nentes hoc ꝙ u nus pro omnibus mortuus eſt: ergo omnes moriebantur:& pro omnibus mor tuus eſt: ut nos non etiam nobis uiuamus ſed ei qui pro nobis mortuus eſt:& re ſurexit amortuis domino noſtro ieſu chriſto:& rurſus paulominus ab angelia inmutum uidemus ieſum propter paſſionem mortis gloria& honore coronatū ut gratia dei pro omnibus mortem guſtaret: deinde& cauſam cur non alium ē ipſum uerbum deum in carnari decuerit ſignificat dicens: Decebat enim ipſum propter quem omnia& per quem omnia multos filios ingloriam ducentem prī cipem ſalutis eorum per paſſiones perficere: hoc autem ſignificat dicens ꝙ alte rius non fuit ab ea quę erat corruptione homines reducere qͣ dei uerbi qui ian inde ab initio fecerat eos: Qud̓ autem corpus& ipſe dei filius ſibi ſumpſerit q ſacrificium de ſimilibus erat corporibus hoc quoqꝫ ſignificant dicentes: quoniā igitur fili participes fuerunt ſanguinis& carnis ſimiliter:& ipſe partic eps fuit eorum ut per mortem euacuaret eum qui poteſtatem mortis habebat: hoc eſt di abolum& hos liberaret quicunqꝫ metu mortis per omnem uitam obnoxi erant ſeruituti. Nam propri corporis ſacrificio legi quę contra nos erat finem impoſu it& uitę principium nobis renouauit ſpem refurrectionis prebens nam quia ex hominibus in homines mors uictoriam obtinebat iccirco per incarnationē uer bi dei rurſum deſtructio mortis facta eſt:& reſurrectio uitę dicente uiro qui chri ſtum geſtabat: Nam quia per hominem mors& per hominem reſurrectio mor tuorum: ſicut enim omnes inadam moriuntur. ita in chriſto omnes uiuificabun tur:& quę deinde ſequuntur: Neqꝫ enim nunc etiam quaſi damnati morimur. ſed tanꝗ excitati communem omnium reſurrectionem expectamus quam tēpo ribus ſuis deus qui eam operatus eſt: atqꝫ donauit oſtendet.& hęc quidem pri ma fuit incarnandi ſaluatoris cauſa: Sed ex his etiam aliquis bonā ipſius ad nos preſentiam rationabiliter factam eſſe cognoſceret. Deus enim qui rerum omniū poteſtatem habet cum genus humanum per proprium uerbum faceret: eorum imbecilitatem nature perſpiciens. ꝙ non ſufficeret cognoſcere opificem nec om nino dei cogitationē capere cum hic eſſet increatus illud uero ex nihilo factum hic in corporeus homines ex inferiori corpore creati& omnino facta multum a factoris comprehenſione& cognitione diſtare: miſeratus denuo genus humanū ut qui bonus eſt: non reliquit eos ipſius cognitione deſtitutos ut eſſe haberēt nō inutile: quid enim factis eſſe profuiſſet non cognſcentibus deum factorem ſuum uel quomodo rationales eſſent non cognoſcente patris uerbum in quo etiam facti ſunt: nihil enim ne abrutis quidem animalibus different ſi nihilo plus ꝗͣ tere ſtria cognoſcerentur. Et quid uero deus feciſſet eos a quibus cognoſci nollet. Quare hoc ne fieret cum bonus ſit propriam eis communicauit imaginē domi ni noſtri ieſu chriſti.& eos fecit ad imaginem& ſimilitudinem tuam ut per hanc gratiā ꝯſiderantes imaginē uerbū dico patris ꝑ id poſſint ipſius pr̄is cogitationē cape& factorē cognoſcentes uitā iuuant felice& uere beatā: Sed rurſus ſtulti homines ſic ēt data ſibi gratiā negligentes deū uſqꝫ adeo uerterunt& animam ſuam eo uſqꝫ. perturbarunt ut non ſolum cogitationis dei abluuſcerentur ſed et

ſibi alia ex alijs confingerent.& idola ſibi pro ueritate formarunt et ea quę non ſunt. deo qui eſt prępoſuerunt creaturę pro creatore ſeruientes& hoc utiqꝫ pe ius ꝙ ad ligna etiam et lapides et materiam omnem& ad homnes dei honorem tranſtulerunt& his ampliora facientes ut in ſuperioribus dictum eſt. in eorum munus retribuerunt cum ipſi ſe magis illorum furioribus aſtringerent: ob hoc igitur& ueneficia apud eos dicebantur:& uaticinia homines in loco fallebant: Et omnes quę ad natiuitatem& eſſe ſuum pertinerent ſtellis ac cęleſtibus ſignis attribuebant. nihil pręterea quamquę uiderentur conſiderantes et omnino im pietatis omnia plena erant et iniquitatis.& unus deus cum uerbo eius non cogno ſcebatur: tamet ſi non inuiſibile hominibus ſeipſum abſconderet. nec eis ſimpli cem cognitionem ſuam pręberet ſed eam uarie et per multos explicaret: Siquidē gratia quam ex ſimſſitudīe habemus ipſa perſe ſufficit deum uerbum& perip̄m uerbum patrem oſtendere: Sciens autem deus hominum infirmitatem prouidit eorū negligentię: ut ſi deum ꝑſeip̄os negligerent cognoſcere: opificem poſſent ꝑ creationis opera non ignorare: quoniam uero negligentia hominum indeteriora paulatim labebatur: prouidit item deus huic eorum infirmitati legem prophetas qꝫ mittens ut ipſis monitores eſſent ut ſi etiam oſcitarent cęlum ſuſpicere factorē qꝫ cognoſcere doctr inam ex domeſticis haberent nā de p̄ſtantioribus rebus ho mines ab hominibus diſcere familiarius poſſunt: licebat enim ſuſpicientes magni tudinem cęli& contemplantes creatur ę concordiam cognoſcere eius priucipem patris filium qui ſua in res omnes prouidentia patrem omnibus notum eſſe facit & ꝑꝑea mouentur uniuerſa ut deum omne s per ipſum agnoſcat uel ſi hoc eis tar dum erat cum ſanctis colloqui poterant:& per eos diſcere rerum omnium opi ficem deum chriſti patrem& culeum idolorum ſacrilegium eſſe:& rem omni im pietate plenam: licebat& legem cognoſcentes eos ab omni iniquitate deſiſtere& uitam ſecundum uirtutem uiuere Neqꝫ enim lex propter iudęos ſolum erat: nec prophetę propter eos ſolum mittebantur: ſed ad iudæos quidem mittebāt̉& eos iudęi perſequebantur ip̄i autem erant uniuerſo orbi ſanctum diuinę cognitiōis & uitę quę ad animam pertinet inſtituendę pręceptum. Cum igitur tanta dei bo nitas eſſet: tantaqꝫ humanitas homines tamen patis uoluptatibus& dęmonium i. Iuſionibus illecebriſqꝫ uicti ueritatem non reſpiciebant: ſed ſe ipſos amplioribꝰ uiciis atqꝫ peccatis repleban: ut non iam rationales uiderētur ſꝫ orrationales p̄ moribus putarentur: Sic igi ur efferatis hominibus ſic diabolico errore quicꝗd ubiqꝫ erat inumbrante& ueri dei cognitionem tenebris inuoluente: quid deum facere oportuit? Tantam ne rem tacitum ferre?& homines permittere a dęmoni bus ſeduci ne deum cognoſcerent:& quid profuiſſet hominem ab initio factum eſſe ad ſimilitudinem dei: oportuit enim ſimpliciter ipſum tanꝗͣ irrationalem fie ri uel rationalem factum irrationalium uitam non uiuere: Quid uero profuiſſet ipſum ab initio cogitationem de deo accepiſſe: ſi nunc eam indignus eſſet ac cipere: oportebat nec ab initio quidem datam eſſe: At factori deo quid emolumē ti uel quę gloria fuiſſet ſi ab eo facti homines ipſum non collerent: ſed alios ſui factores eſſe putarent: Deus enim uideretur alijs eos non ſibi creauiſſe Ad hęc humanus rex condita ab ipſo loca alijs dediticia ſeruire non ſunt nec ad alios? fugere: ſed litteris eos commonefacit: ſępe etiam amicos eis mittit: Quin etiam ſi opus fuerit adeſt ip̄e tum domū preſentia componens mō ne alijs ſeruiant& o pus eiꝰ ināne reddat̉: nō ne multo magis deus peꝑcerit oꝑibus ſuis ne ab ip̄o de ficiāt:& manibus rebus ſeruiāt: cū pręſerti hęc illis defectio ꝑniciē& exitiū fer ret: Sed his pereundum non fuit quibus ſemel communicata erat imago dei: Quid igitur deum facere oportuit? aut quid faciundum fuit? niſi ut renouare tur denuo quod ſecundum imaginem fuerat. ut per ipſum rurſus homines

eum cognoſcere poſſent hęc autem quę nam modo facto fuiſſent niſi ipſa dei affuiſſ& imago ſaluatoris noſtri ieſu chriſti per homines enim fieri nō poterat Nam& ipſi ad imaginem facti ſunt: ſed nec per angelos nam neqꝫ ipſi imagines ſunt: Quaporpter dei uerbū per ſe ipſū affuit: ut qui eſt tāꝗͣ patris imago homi nē qui ſecundū imaginē eſt. regenerare poſſet: Quin& nat nō fuiſſet niſi mors & corruptio colleretur Propterea conuenienter mortale corpus aſſūpſit ut in ip ſo mos deinceps aboleri poſſet.& homines itē qui iuxta imaginē ſunt renouaret Ad hoc igitur alio non fuit opus ꝗͣ imagine patris Vt enī ſi picta ī ligno forma exterioribus maculis deleatur opus eſt adeſſe rurſus eum cuius forma eſt ut in eadem materia renouari poſſit imago Nam propter illiꝰ picturam ipſa quoqꝫ ma teria inqua pictus eſt non abiciitur ſed in ipſa reformatur: eodem modo ſanctus omnino patris filius qui eſt imago patris uenit in regiones noſtras ut hominem qui ſecundum eum factus erat renouaret:& qui propemodum parierat: hunc ꝑ peccatorum remiſſionem inueniret: ut& ipſe inquit in euangelis: ueni quod ꝑ ierat īuenire& ſaluare hinc& ad iudeos dicebat niſi quis regeneratus fuerit: non ex muliere generationem ſignificans: ſicut illi ſuſpicabantur. ſed animam oſten dens quę in eo regeneratur& inſtauratur qui ſecundum imaginem eſt: Quoniā uero idolorum inſania& impietas terrarum orbē occuparat:& cognitio, dei ob tenebrata erat: cuius nam interfuit orbem docere de patre? hominis inquiet alꝗſ Sed non ſuum eſt hominum omnem quę ſub fole eſt peragrare terram qui neqꝫ natura tantum percurrere ualent: nec fide digni tanta de re fieri poſſunt: neqꝫ: tra dęmonum fraudem& illuſionem ipſi per ſe ſtare ſufficiunt: nam cum omnes diabolica fraude ac idolorum uanitate animam ſaucii forent atqꝫ turbati qui fie ri potuit ut humanam animam humanamqꝫ mentem flecterent quas nec uidere quidem poſſuri: Quod autem non uidet aliquis docere quoniam modo poterit Sed creationem dicet fortaſſe aliquiſ ſufficere At ſi creatio ſufficeret mala tanta nunꝗͣ facta fuiſſent: Erat enim creatio& tamen homines in ipſum de deo precipi tauerant errorem. Rurſus igitur quis opus erat? niſi dei filius qui& animam & mentem uidet qui& uniuerſa in creatione mouet.& per ea patrem notum eſſe facit. Nam qui per propriam prouidentiam& gubernationem uniuerſorū de pa tre docet. eius& fuit eandem renouare doctrinam: quomodo igitur inquiet for taſſe aliquis factum iſtud? per eadem enim licebat ut ea quę ad ipſum pertinent ꝑ opera denuo creationis oſtenderet: Sed neqꝫ hoc tutum erat non utiqꝫ id enī om ines antea contempſerant& cum quidem non ſurſum oculos. ſed deorſum tene bant. Quaex re conuenienter homines iuuare uolens deſcendit ut homo ſimile il lis corpus aſſumens& ex his quę inferiora ſunt. Per corporis inqͣ opera iuuare uolens ut qui eum noluerant. ex ipſius in res omnes prouidentia& imperio co gōſcere faltem per ipſius corporis opera dei filium in corpore cognoſcerent& per filium patrem: Vt enim bonus preceptor qui diſcipulorum ſuorum curam a git: ſi ex maioribus proficere non poſſunt eos omnino per minora decendēs doc tiores facit ita& dei uerbum quemadmodum& paulus inquit quoniam enim in ſapientia dei non cognouit mundus per ſapientiam deum uoluit deus per ſtult. ciam predicationis ſaluare credentes: Nam quia dei contemplationem homines auerterant& oculis uelut in profundo ſubmerſi deorſum tenentes in generatio ne ſenſilibusqꝫ rebus deum requirebant cū mortales homines ac dęmonas ſibi ipſi deos ꝯfingerent: hac de cauſa huānus& cōmunis oīum ſaluator dei filꝰ ſibi ip̄i corpus. aſſumit:& in hoībus taꝗͣ homo uerſatur& omnes hoīum ſenſus indu it: ut qui deum in corporeis rebus cogitabant ex his quę dominus per corporis opera faceret ueritatem intelligerent& ſenſus tentendiſſent ibi ſe ipſos ſuſcipi et ueritatem ex omni parte doceri uidebant ſiue enim creationem admirareritur

at eam fateri uidebant chriſtum dominum: ſiue in ominibus meus eorum occu pata eſſet ut eos putaret deos eſſe: ac ex operibus ſaluatoris ipſis quoqꝫ iudicib unus apparebat in hominibus ſaluator dei filius cum apud illos talia non eſſent qualia adei uerbo fiebant: Siue in dęmonibus occupati fuiſſent: ut eos item puta rent̉ eſſe deos: at cum eos a domino eici uiderent cognoſcebant unum eſſe hūc dei uerbum:& dæmonas non eſſe deos: Siue in motruis mens meorum detenta eſ ſet ut heroas quiqꝫ apud pœtas. dii nominantur colerent at cum domini reſurec tionem uidere etiam falſos eos eſſe fatebātur:& unum dominum uerum patris fi lium qui etiam morti dominatur: propterea natus eſt:& homo apparuit et mor tuus eſt.& reſurexit rex hominum qui unꝗ fuere per ſua ipſius opera obtundēs & obſcurans: ut ubicunqꝫ homines occupati fuerint: eos inde reducat:& uerum patrem ſuum doceat: Sicut et ipſe dicit ueni ſaluare& inuenire quod perierat: Nam cum ſemel in res fenſibiles mens hominum cęcidiſſet: uerbum ſe ip̄m ſub miſſit ut per corpus appareret. ut ad ſe homines ipſe tanꝗͣ homo tranſferet& ſen ſus eorum ad ſe reuocaret& illis deinde qui eum tanꝗͣ hominem uidebant perſu adere ab operibus quę faciebat ipſum non hominem eſſe ſolum ſed deum etiam & dei uęri uerbum ac ſapientiam: hoc& paulus ſignificare uolens ait in dilectio ne uel caritate radicati et fundati: ut ualeatis comphendere cum omnibus ſanctiquę latitudo& longitudo& profundum& altitudo& cognoſcere caritatem dequę ſuperat omnem ſenſum ut impleamini in omni perfectione chriſti Verbum enim cum ſe in omne partem extenderit ſurſum et deorſum in profunditatem & latitudinem: ſurſum qonid in creationem deorſum ī carnationem. in pro fundum ad inferos in latitudinem ad mundum: omnia dei cognitione compleuit Ob hoc autem cum in ipſis eſſet ſacrificium pro omnibus exhibuit corpus mor ti tradens: ipſumqꝫ ſuſcitans per qd̓ ſe in uiſibilem fecit immo uero per hoc ſe ui ſibilem conſtituit in eo manes et opera eiuſmodi perficiens: quę ipſum non etiā hominem: ſed deum eſſe oſtendebant: Vtrumqꝫ enim ſaluator per ſuam humani tatem humaniter fecit: Nam& mortem ē nobis tollens nos renouauit:& cum oc cultus eſſet inuiſibilis per opera ſe ipſum indicauit:& oſtendit uerbum patris ēe uniuerſi principem atqꝫ regem: non enim circum ſcriptus erat incorpore neqꝫ in corpore quidem erat: alibi uero non erat: Neqꝫ illud mouebat uniuerſa autem oꝑ ratione eius et ꝓiudentia carebant: Sed quod obſtupeſcendum eſt cum uerbum eſſet continebatur a nullo: uniuerſa ipſe continebat: Et quemadmodum cum in omni creatiōe ſit. Extra omnia eſt per ſubſtantiam in omnibus per uirtutem cū omnia gubernet ad omnia: in omnibus prouidentiam ſuam extendat: ſīgula pa riter& uniuerſa uiuificicet: omnia comp̄hendat a nullo ipſe comp̄hendatur: ſed in ſolo patre ſuo totus per omnia ſit: ita et incorpore humano cum eſſet:& ip̄m ipſe uiuificaret conuenienter uniuerſa& uiuificabat et in omnibus erat.& extra omnia.& ex corpore quidem per opera cognoſcebatur: Sed neqꝫ ex uniuerſorū operarione indicari non poterat: Anīe quidem opus. quę extra proprium cor pus ſunt conſideratione contemplari: nec tamen extra proprium corpus opera ri uel quę ab eo procul ſunt preſentia ſua mouere eadem nunꝗͣ mouec Nunꝗͣ ig tur homo cum ea conſulerat quę procul ſunt eadem etiā mouet ac tranſfert: ne li quis domi ſedeat.& ea conſideret quę in cęlo ſunt: ſolem iam mouet cęlum ꝙ conuertit: Sed ea moueri& facta eſſe uidet non tamen efficere poteſt. ut ea ope rentur: Iam talis non erat dei filius in homine neqꝫ enim corpori cōnexus erat ſed hoc potius ip̄e continebat Itaqꝫ& in ip̄o erat: et in omnibus conſiſtebat.& ex tra res omnes erat:& in patre ſolo requieſcebat: et quod mirum eſt. ꝙ tāqͣ homo gubernabat̉: et tāꝗͣ uerbū ſpirātia cūcta gignebat. et tāꝗͣ filiꝰ cū pr̄e māebat. Vn̄ nec ꝑ̄turiēte ꝗdē uirgīe patiebat̉ ip̄e: nec cū ī corpor̄ eēt poluebat̉ īmo uero corp

ſanctificabat. nec enim cum in omnibus ſit omnium particeps eſt. Sed ab eo ſpi rantia cuncta gignuntur& aluntur: Si enim ſol qui ab eo factus eſt:& conſpicit̉ a nobis circumflectere cœlum non ſordeſcit terreſtria contingens corpora: nec obſcuratur a tenebris. ſed eas ipſe illuminat potius ac purgat: multomagnis ſan ctus omnino dei filius ſolis auctor ac dominus in corpore cognitus non pollue batur: Immo uero incorruptibilis eſſe corpus: ꝙ mortale erat uiuificbaat purū qꝫ reddebat: qui peccatum inꝗuit non fecit: nec inuentus eſt dolus in ore eius: Quando igitur edentem& bibentem& naſcentem illum theologi dicunt qui de hac re loquntur cognoſce quia corpus naſcebatur.& habilibus cibis nutriebat̉: Ipſe uero qui cum corpore erat deus uerbum omnia gubernas per ea quę in cor pore fatiebat ſe non hominem ſed deum uerbum oſtendebat: hęc autem de ipſo dicuntur: quandoquidem& corpus edens& bibens& patiens.& naſcens non al terius cuiuſdam erat ſe domini& ipſius hominis facti decebat: hęc tanꝗͣ de homi ne dici ut uerum& nō imaginarium corpus habere uideretur ſed quemadmodū ex his cognoſcebatur corporaliter adeſſe: ita ex operibus quę per corpus facie bat ſe ipſum dei filium oſtendebat: unde& ad incredulos iudeos clamabat dicēs Si non facio opera patris mei ne credite mihi: Si autem facio& mihi non creditis operibus meis credite ut intelligatis cognoſcatis quia in me pater& ego in patre Vt enim cum inuiſibilis ſit& creationibus operibus cognoſcitur: ita homo fac tus& in corpore locatus ex operibus cognoſci poteſt. quia nō homo ſed dei uir tus& filius eſt qui talia operatur: nam demonibus imperare ipgum& eiicere il Ios non humanum eſt ſed diuinum opus an qui eum uidebat curare morbos ę bus humanum genus ſubiacet. hominem deinde& non deum eſſe putabatur. Le proſos enim mundabat claudos ambulare faciebat.& omnes ſumatim morboſ ac debilitates ab hominibus propulſabat: Quibus ex rebus cuius uis hominis fu iſſet diuinitatem eius intueri: Quis enim qui eum uidiſſet hominibus id reddere inquo eis natura defuiſſet:& illius qui anatiuitate cęcus fuiſſet oculos aperire non intelexiſſet hominum ei ſubiectam eſſe naturam& huius opificem eum eſſe atqꝫ factorem: Nam quia homini reddit. qd̓ a natura non habuit: hunc manife ſtum eſt naturę dominum eſſe: ob hoc etiam ad nos ab initio deſcendens. ex uix gine corpus ſibi ipſe formauit. ut breue diuinitatis ſue documentum omnibus preberet quia qui hoc formauit ipſe uniuerſorum etiam factor eſt. Quis enim cū uideat ſine uiro cor pus: ex ſola uirgine progredi non cogitat quod in eo manife ſtum eſt. aliorum etiam corporum factorem ipſum ac dominum eſſe: Quis cum uideat aquarum ſubſtantiam permutari in uinum ꝙ conuerti non eum conſide rat: qui hoc fecit aquarum omnium ſubſtantię dominum& creatorem eſſe ob hoc enim tanqͣ dominus mare aſcendebat:& quaſi ſuper terra gradiebat̉ ut hoc intuentibus ſuę in res omnes dominationis noticiam pręberet qui uero ex pau cis rebus multitudinem tantam paſcebat ex inopia copioſus ipſe ut ex quinqꝫ pa nibus quinqꝫ milia ſaturarerntur:& aliud tantundem relinqueretur: nihil aliud ſignificabat ꝗͣ ipſum uniuerſorum prouidentię dominum eſſe hęc autem omnia facere ſaluatori conuenire uidebatur ut quoniam ipſius in res omnes prouiden tiam homines ignorabant nec diuinitatem eius per creationem cognoſcebant: ſaltem per corporis ipſius opera reſpicerent:& per ipſū cognitionem patris cō gitatione conciperent ipſius in uniuerſa prouidentiam ex particularibus ut an te dixi raciocinantes. Quis enim cum uideat ipſius in demonas poteſtatem: uel quis cum uideat fateri dęmonas hunc ſuum eſſe: mentem poſthac habebit ambi guam hic ne ſit dei filius& ſapientia& uirtus? Neqꝫ enim creaturam ipſā tacere fecit. Sed qd̓ mirandū eſt in morte etiā īmo uero in ipſo de morte tropheo dico aut in cruce omnis creatura fatetur eū qui cogoſcebatur& patiebatur ī corpore

non ſimpliciter hominem eſſe ſed dei filium& ſaluatorem omnium: Quando. u. ſol conuerſus eſt terra qꝫ mota& ſciſſi montes attoniti ſunt homnes: Et hæc eum qui in cruce pendębat chriſtum deum eſſe oſtendebant: ipſius uero ſeruam crea turam omnem ac metu pr̄tiam domini teſtificantem: Sic igitur per opera ſe ip̄ū deus uerbum manifeſtauit hominibus. Conſequens autem eſſet narrare ac dicer̄ Quid ita incorpore uixerit quid ꝑagrarit: Et cuiuſmodi mors eius corporis fue rit idqꝫ potiſſimum qd fidei noſtræ ſūma eſt:& omnes pariter homīes de hoc uer ba faciunt ut ex hoc etiam deum chriſtum& dei filium nihilominus cognoſci ꝑ ciperes: Cauſam igitur prædiximus apparitionis eius corporæ quantum ex pati fieri potuit: quantumqꝫ nos intelligere ualuimus ꝙ alterius non fuit id qd̓ cor ruptum erat ad incorruptionem trāſfere: Pręter ꝗͣ ſaluatoris ip̄ius qui ab initio uniuerſa ex nihilo fecit nec alterius fuit: id quod ſecundum imaginem erat homi nibus reparare pręte:qꝫ imaginis paternę. Nec alterius fuit immortale ex mortali reſtituere preterꝗͣ eius ꝗ ꝑ ſe uita eſt dominus noſter ieſus chriſtus: nec alterius fuit docere de patre:& idolorum ex purgar̄ cultum pręterꝗͣ dei uerbi: qui omnia gubernat: quiqꝫ unius patris uerus. eſt ſilius unigēitus. Quoniam uero id quod et ab omnibus debebatur oportebat deinde perſolui: Debebatur autem ut dixi omino mori: ex quo uel maxime deſcendit ac de cauſa poſtꝗͣ diuinitatem ſuā ex operibus oſtendit̉. demum ſacrificium pro omnibus obtulit: templum ſuū mor ti pro omnibus tradens ut omnes ueteri tranſgreſſione ſolutos ac liberos faceret: ſe ipſum uero mortis uictorem oſtenderet: planum faciens ſuum incorruptibile corpus uniuerſorum reſurectionis eſſe primitias. Ne uero admiratus fueris ſi d̓ iiſdem eadem ſępe dicimus. Nam quia de uoluntate dei loquimur eundem fenſū per plura interpretamur: ne forte aliquid pręterire uideamur.& accuſandi ſimꝰ tanqͣ minus aliquid dixerimus: Et enim melius eſt ſuperflui ſermonis rep̄henſio nem ſubire: ꝗͣ eorum aliquid quę ſcribenda ſunt pręterir̄: Corpus igitur ut qd̓ cōmunem& ipſum cum omnibꝰ ſubſtantiam haberet:(Corpus enim erat huma num tametſi noua quadam admiratione ex ſola uirgine conſiſterat tamen morta Ie cum eſſet conſequenter pro aliorum ſimilitudine moriebatur uerbi autem ac ceſſione non& pro natura propria corrumpebatur: ſed ꝙ in habitante dei uerbo ꝓcul a corruptione factū erat:& utrūqꝫ in ipſo pręter opinionem fieri continge bat. ut& mors oīum in corpore dominico impleretur.& mors atqꝫ corruptio ꝑꝑ uerbum ꝙ cum eo erat abolerentur: Mortis enim necceſſitas:& mortem pro om nibus oportuit ut id eſſet qd̓ ab omnibus debebatur: Quade re cum uerbum ut dixi mori non poſſet immortale enim erat) corpꝰ ſibi ipſi aſſumpſit qd̓ mori poſet: ut ip̄um tanꝗͣ proprium pro ombibus offerret:& tanꝗͣ dei filius pro omnibꝰ patiens: Nam ab corpus ip̄e acceſſerat euacuaret eum qui mortis poteſtatem ha beat diabolum Scilicet& eos liberaret quicunqꝫ ſeruituti mortis prę metu ſubiec ti erant: Quippe cōmuni ſaluatore pro nobis moriente non nūc& ut antea ſecū dum legis minas morimur qui in chriſto credimus. Talis enim pena deſiſtit. Sed cōrruptione ceſſante ac ꝑeunte in reſurectionis gratia ſecundum mortale tantū modo corpus reſoluimur tempore qd̓ deus ſtatuit unicuiqꝫ ut uictricis refurrec tionis compotes ſimus Nam more ſeminum quæ interra ſꝑguntur diſſoluti mini nime pimus ſed tam ſeminati reſurgemus euacuata morte ſecundum ſaluatoris gr̄am Ob hoc etiam beatus paulus ſponſor reſurrectionis omnibꝰ factus: Opor tet inquit corruptibile hoc induere incorruptionem.& mortale hoc induere im mortalitatem. cum autem mortale hoc induerit immortalitatem. tunc fiet ſermo qui ſcriptus eſt Abſorpta eſt mors ī uictoria: Vbi eſt mors ſtimulus tuus. Quid igitur inquiet aliquis ſi necceſſe erat ipſū ꝓ omnibus morti corpus trader̄. Qud non hoc ut homines uulgo depoſuit? Sed ad crucifixionem uſqꝫ ꝓceſſit. Decebat

enim ipſum honoriſice potius deponere corpus quam contumelioſe mortem e modi ſuſtinere: Sed uide numꝗd non humana hęc obiectio ſit: quod autem aſauatore factum eſt. uere diuinum& ipſius diuinitate multipliciter dignū: Primo quidem mors quę hominibus contingit pro eorum imbecilitate naturę aduenit Nam cum diu durare non poſſint tempore diſſoluuntur Ob hoc enim ipſiſ mor bi contingunt& langueſcentes moriuntur: Dominus aut non imbecilis eſt ſed dei uirtus& dei uerbum& per ſe uita: Quod ſi forte uulgo& pro hominum cōſuetudine in lecto corpus depoſuiſſet. putaret̉& ipſe hoc ſecundum naturę ī becilitatem pati:& nihilo plus habere quam cęteri hominum: Sed quoniam uita erat& dei uerbum& oportebat mortem pro omnibus eſſe: Ob eam rem cum& uitia uirtus eſſet corpus in ipſo corroborabat: Cum uero mors deberetur non ſi bi ipſe. ſed ab alijs perficiendi ſacrificii occaſionem capiebat quando quidē nec egrotare oportuit dominum qui morbos curabat alienos: Sed nec corpus irem debilitari in quo aliorum debilitates roborabat. Quid non igitur mortem ſicut & morbum prohibuit: quia propter hoc corpus habebat:& prohibere indecorū erat: ne reſurectio impediretur. Sed item indecorum fuit morbum morti precede re: ne ipſius qui incorpore erat imbecilitas putaretur Non fameſcebat igitur:& fameſcebat quia id proprium corporis erat& fame non peribat quia dominus ipſum ferebat: Quare etiam ſi propter omnium redemptionem pręterꝗͣ ipſius ui tę corpus erat: ſed oportuit inquiet aliquis illum ſe ab inſidiis iudeorum ſubriꝑe ut ſuum ipſe corpus immortale ſeruaret: audiat hic iam indecorum id quoqꝫ do mino fuiſſe: ut enim par non fuit dei filium qui uita eſt mortem ſuo ipſum cor pori dare Ita nec ab aliis datam fugere ſed ipſam potius deſtruendam perſequi decuit. Qua ex re conuenienter nec ſuum ipſe corpus depoſuit nec rurſus iude os inſidiantes ſubterfugit: hoc autem nō imbecilitatem uerbi oſtendebat: Sed ip ſum potius ſaluatorem: ac uitam eſſe iudicabat: quia mortem deſtruendam expe ctabat:& quę pro omnium ſalute mortem abſolueret: Qua ex re corpus non ꝓ pria morte depoſuit quam ipſe qui uita erat nullatenus habebat: Sed eam ab ho minibus accepit ut in ſuo etiam corpore aduenientem omnino deſtrueret: Pręte rea ex hoc etiam uideret. aliquis non irrationabiliter dominicum corpus eiuſmo di interitum habuiſſe qd̓ pręcipue domino curę fuit reſurectionem corporis q̄ facere debebat: Id enim erat de morte tropheum omnibus oſtenderem fidem ꝙ pręſtare factum ab eo corruptionis exitum& corporum deinceps immortalita tem: Cuius tanquam ſponſionem omuibus& uniuerſe r̄ſurrectionis futurę noti ciam: ſuum ipſius corpus ſeruauit incorruptum igitur ſi corpus ita ęgrotaſſ& & ſub omnium conſpectu uerbum ab eo ſegregatū eſſet indecorum fuiſſet eum qui alienos morbos curauerat ſuum ipſius corpus morbis tabeſcens negligere Quomodo enim creditus eſſet aliorum expuliſſe debilitate ſi ſuū in ipſo tēplū debilitaretur: Aut enim irriſſus eſſet ut qui morbos propellere non poſſet aut ꝙ poſſet& non faceret in humanus& in alios putaretur: Si uero ſine morbo ſine dolore ullo priuatim& per ſe ipſum in angulo uel ſolitudine uel habitaculo uel quo uis in loco abdidiſſet corpus:& poſt hac denuo repente uiſus dixiſſet ſe ip ſum a mortuis ſucitaſe fabulas apud omnes dicere iudicatus eſſet: Multo autem minor fides fuiſſet ſi de reſurectione dixiſſet:& cum nullus omnino eſſet qui te ſtimonium de ipſius morte perhiberet. Atqui reſurrectionem mors pręcedere debet neqꝫ enī reſurrectio foret niſi mors pręcederet. quia ex re ſicubi clā mors corporis fuiſſet morte non apparente nec ſubarbitris facta ipſius etiā reſurrectio in certa& ſine teſte fuiſſet. uel qui ita reſurgens refurreſtionem predicaret: mor tē uero occulte faceret? uel quid dęmonas ſub omniū conſpectu eiceret:& anati uitate cęcū reſpicere faceret.& aquā ī unū ꝯuerteret ut ꝑ hęc dei filius crederet̉:

At uero quod mortale erat non ſub oīum afpectu īmortale oſtenderet. ut ip̄e ui ta eſſe crederetur. Quomodo autem& diſcipuli eius de reſurrectione uerbi dicer̄ auderēt: niſi dicere poſſēt ꝙ ante mortuus erat: uel quonamodo fidem facerent dicentes mortem primo fuiſſe deinde reſurrectionem niſi eos mortis teſtes habui ſent: Apud quos liberius loquebātur Nāſi ſic etiam cum ſub oīum conſpectu mors& reſurectio foret qui tunc erat phariſæi credere noluerunt: ſed reſurectio nem eos qui uiderant ip̄os negare cogebant: Hęc ſi occulte omnino geſta fuiſſent quantas illi oc caſiones incredulitatis ex cogitaſſent: Quomodo aut mortis exit̉ & quę de morte parata eſt uictoria oſtenderetur niſi ſub oīum conſpectu prouo cans ip̄am corporis integritate mortuam in poſterum& exinanitam argueret: Sed quę ab alijs etiam dici poſſent ea nos reſponſionibus proponere neceſſe eſt. Nam et hoc fortaſſe inquiet aliquis. Si mortem huius in conſpectu oīum& ſub teſtibus fieri oportuit ut reſurectio uerbi crederetur: Oportuit etiam ip̄m ſibi ip̄i glorioſam ex cogitare mortem ut uel crucis ignominiam fugeret: Atſi hoc feciſ ſet ſuſpicionem de ſe ip̄o prębuiſſet ꝙ non aduerſum quamlibet mortē uires ha ber̄t: ſed una tantum modo quam ſibi ip̄e excogitaſſet:& fuiſſet item de reſurrec tione: nihilminor incredulitatis occaſio: Quar̄ non ab ſe ip̄o ſed ex inſidiis mors corpori fuit: ut quacunqꝫ illi mortem ſaluatori attuliſſēt: hanc ip̄e deſtrueret:& ueluti pugil ſtremus prudentia& fortitudine magnus non ſibi ip̄e concertatores deligit ne timiditatis apud aliquos ſuſpicionem prębeat. ſed id ſpectator poteſta ti permittit:& pręcipue iam ſi inimici fuerint ut cuicūqꝫ ip̄m congrędi uoluerint hunc ipſe allidens omnibus. fortior eſſe credatur: ita& omnium uita dominus & ſaluator noſter chriſtus non a ſe ipſo mortem corpori excogitauit ne aliam qͣi timere uideretur ſed quę ab alijs afferebatur& pręcipue ab inimicis: quā illi gra uem& ignominoſam& execrabilem eſſe putabant: hanc ipſe excipiens in cruce ſuſtinuit: ut hac ſublata ipſe uita eſſe crederetur: Mortis autem poteſtas funditus euacuaret̉ factum eſt autem mirabile quiddam et pręter opinionem: quam enī putabant ignobilem inferre mortem: hæc fuit de ipſa morte trophæum Propte rea nec ioannis quidem paſſus eſt mortem ut capite truncaretur: nec ut heſaias crematus eſt ut indiuiſum corpus& integrum& ī morte ſeruaret: ne his occaſio daretur: qui eccleſiam diuidere uellent:& hęc quidem ad externos qui ſe ip̄os co gitationibus opprimont: Si quis autem ex noſtris etiam quęſierit non quaſi con tendere uelit. ſed diſcere quid non aliam mortem ſuſtinuerit qͣ crucem hic quoqꝫ audiat ꝙ alia pręter hanc nobis non expediebat:& hanc pro nobis dominus rec te ſuſtinuit Nam ſi uenit ut maledictionem portaret quę contra noſcerat: quomo do aliter maledictio fuiſſet niſi eam quę pro execratione fuit mortem excepiſſ&: hæc aut crux eſt: ſic enim ſcripū: maledictus qui pendet in ligno Preterea ſi morſ domini redemptio eſt oīum:& morte fępis huius intermedius ſoluitur:& geni tū uocatio efficit̉? quomō nos uocaſſet niſi curicifiꝰ fuiſſet ī ſola.n. cruce maibꝰ extēſis moritur aliquis: Propterea hoc etia dn̄ū ſuſtinere decuit:& mautis exten dere: ut altera antiquum populum: altera gentes traheret et utrunqꝫ in ſe ip̄o con necteret hoc enim et ipſe dixit ſignificans qua morte oēs redempturus. eſſet cum ex altatus inquit fuero omnes ad me trahā: Ad hęc ſi diabolus generis noſtri ini micus cęlo delapſus circa aerem hunc inferiorem uagatur:& ilic dęmonum qui cum eo ſunt incontumatia ſimiles poteſtatem habet ac per eos his qui decipiunt̉ illuſiones operatur hos autem qui aſcendunt impedire mollitur& d̓ hoc apoſto lus ait ad principē poteſtatis aeris qui nunc operatur in filiis diffidentię: domīus uenit ut diabolum proſterneret aerem uero expurgaret et reditum nobis in cęlū prępararet. ſic apoſtolꝰ īquit per uellū hoc ē per carnē ipſius autē fieri oportebat per mortē: hęc igitur quanā alia morte fierēt? quā quę in aere fuit hoc ē ī cruce. h 2

folus enī in aere moritur: qui in cruce conficitur:& propterea conuenienter hāc dominus ſuſtinuit: Sic enī exaltatus aerem ab omnibus diaboli ac demonum ex purgauit inſidiis dicens uidebunt ſatanan tāꝗͣ fulgur cadentem: reditum uero ī cęlum preparans renouauit dicens. Attollite portas principes ueſtras.& eleua mini porte ęternales. Non enim ipſe dei filius portarum reſeratione indigebat cū ſit omnium dominus: nec eorum quę fecerat quicꝗͣ factori clauſum erat. Sed ea nos indigebamus. quos ipſe per proprium ſui corpus reſtituebat. Vt enim ipſū pro omnibus morti obtulit ita per ipſum denuo reditum in cęlum preperauit. Decens igitur& conſentanea mors fui quę pro nobis in cruce facta eſt. Et eius cauſa per omnia rationabilis apparet:& conſiderationes habet non iniuſtas ꝙ non aliter ſalutem omnium ꝗͣ per crucem fieri oportuit:& enim nec ita quidem ſe ipſum incognitum nec in cruce dimiſit. Sed ex ſuper habundanti creaturā do mini ſui preſentiam teſtari fecit: Corpus autem templum ſuum non diu mortuū paſſus: ſed tanti per dum morti congreditur oſtendens tertio ſtatim die ſuſitauit trophęum ac uictoriam de morte referens immortale corpus atqꝫ diuinum: Pote rat ſſatim ſub mortem excitare corpus& denuo uiuum oſtendere. Sed hoc ſalua tor non fecit recte prouidens: Diceret enim aliquis ipſum non omnino interiiſſe uel ne plena quidem morte tactum fuiſſe. ſi ſtatim reſurectionem oſtendiſſet for taſſe etiam ſi par mortis interuallum ac reſurectionis fuiſſet incerta fieret de im mortalitate gloria Quapropter ut mortuum corpus oſtenderetur uerbum diē intermedium ſuſtinuit& tertio immortale omnibus oſtendit: Ergo ut in corpor mortem oſtenderet ipſum tertio die ſuſcitauit: Ne uero ſi diutius permanſiſſet. & oīo corruptū fuiſſ& poſtea reſurgens non idem ſed alterum corpus refere cre deretur: Futurum enim erat ut aliquis propter tempus apparenti non crederet.& eorum quę facta erant obliuiſceretur: ſecirco non pluſ ꝗͣ tres dies ſuſt inuit: nec in longum traxit eos qui de reſurectione ipſum audierant: Sed cum uerbum ad hūc inſonans aures ſentirent oculi expectarent mens erata eſſet:& qui eum occi derant adhuc interris uiuerent.& in loco eſſent. ac teſtimonium de dominici co rporis morte perhiberent. Ipſe dei filius tridui ſpacio corpus quod mortuum fuerat immortale& incorruptibile oſtendit.& planum omnibus factum eſt. cor pus non naturali imbecilitate uerbi quod in eo habitabat mortuum eſſe: ſed uir tute ctucis mortem in eo ſublatam fuiſſe: Nam quod mors delecta fuerit& uicto riam ex ea crux pepererit: nec in poſterum uires habuerit: ſed ipſa uere mortua fuerit noticia non parua eſt.& clara fides: hanc ab omnibus chriſti dicipulis con temni: omnes in eam res nouas ſtruere nec deinceps iſtam metuere: ſed ſigno cru cis ipſam chriſto fretos quaſi mortuam calcare nam ſuperiori tempore priuſꝗͣ diuina ſaluatoris decēſio fieret mors ipſis quoqꝫ ſanctis terribilis erat:& qui mo ricbantur quaſi pereuntes Iugebantur ab omnibus Nunc uero cum ſaluator ſuf citauerit corpus. non iam terribills mors eſt ſed eam quaſi nihil ſit proterunt om mes in chriſto credentes:& mori potius deligunt ꝗͣ chriſti fidem abuuere: Sciūt enim uere ꝙ morientes non pereunt ſed uiuunt.& incorruptibiles per reſurectio nem euadunt: At uero malus ille diabolus qui antiqua morte inſultabat deuictis doloribus eius ſolus uere mortuus ipſe permanſit:& huius rei ſignum eſt ꝙ ho mines antequam inchriſto credant mortem terribi lem uident: ipſamqꝫ formidāt Vbi uero ſe ad ipſius fidem doctrinam qꝫ contulerint: mortem uſqꝫ adeo contem nunt ut in eam cupide ruant:& reſurectionis teſtes fiant quę contra mortem aſa Iuatore facta: Et enim infantes ad hūc ętate mori feſtinant& aduerſus mortem preludia meditantur non uir ſolum: ſed hęc fœmine adeo ībecillis facta eſt: ut qꝫ prius ab ipſa decępte fuerant mulieres eā nunc qͣi mortuā abiectāqꝫ Iudi ficēt: Vt oni ſi profligatus fuerit a legiptimo lege tyirānus: hunc deinde pedibus manibqꝫ

Vinctum tranſeuntes omnes pulſatione illudunt atqꝫ conuitiis: nec iam propter uictorem regem ipſius futorem ac feritatem metuunt: ita mortem deuictam& incruce aſaluatore triumphatam: pedibus manibuſqꝫ Victam oēs inchriſto trā ſeuntes ꝓterunt:& chriſto facti teſtes mortem uerbis mordacibus illudūt: quę de ipſa ſunt antiquitus ſcripta dicentes: Vbi mors ſtimulus eius iam uictoria tua Nūquid igitur imbecilitatis eius ꝑuum hoc argumentū fuerit? uel uictorię quā de morte ſaluator peperit demonſtratio parua? quando pueri atqꝫ puellę preſen tem āc uitam in chriſto contemnunt:& mori meditantur: Homo enim mortem naturaliter timet& corporis ſeperationem hoc autem eſt præter opinionem ut ꝗ fidem crucis induerit: naturalia contemnat:& propter chriſtum morte non time at. Et quemadmodum ſiquis de igne qui naturam habet urendi aliquid eſſe dice ret. qd̓ incendium eius non timeat quale iam apud indos dicitur amianton:& eſſet qui hoc non crederet ac deinde periculum eius rei facere uellet cum illud ac cepiſſet quod uri nō poteſt& admouiſſet igni cum deniqꝫ ignis ībecillitatem ci deret: uel quemadmodum ſi quis uinctū tyrānum ſpectare uellet in regionem& imperium uictoris profectus uidet eum qui terribilis erat imbecillem factum. Ita ſiquis ſi tamen adhuc dubius animi ſit: mortem ex auſtam eſſe atqꝫ finitam: recte quidem facit rem tantam admirans: Sed ne in contumacia durus ne ue in re tam manifeſta impudens eſto: Sed ueluti qni amianton accepit illud ab igne intactuꝫ eſſe cognoſcit:& qui tyramnum uinctum ſpectare uolens inditionem uictoris ꝓ ficiſcitur: ſic et is qui de mortis uictoria non credit chriſti fidem accipiat ſe qꝫ ī eiꝰ doctrinam conferat& mortis ībecillitatem partamqꝫ ex ea uictoria aſpiciet mul ti enini cum prius non crederent ac ludos faceret: poſteaꝗͣ in fide confirmati fue re: mortē uſqꝫ adeo contempſerunt: ut ipſius chriſti martyr̄s fierent: Q d̓ ſi cru cis ſigno& in chriſtum fide mors peſſundatur: ueritate uidite. planum eſt alium non eſſe qͣ chriſtum ip̄m: qui de morte trophæum atqꝫ uictoriam oſtendens illā debilitari fecit: Et ſi prius mors uires habebat& īccircoterribilis erat: nunc aut poſt ſaluatoris aduentum& corpoream mortē eius ac reſurectionem cōtemnit̉: Manifeſtum eſt mortem eſſe deuictam: Vt enim ſi poſt noctem ſol oriatur& ab co uniuerſus orbis illuſtretur nil omnio dubium eſt. quin ſol ſpargens ubiqꝫ lu cem Ip̄e eſt qui tenebras expuiit& omnia illuſtrauit: eodem modo cum mors cō tempta ſit atqꝫ calcata ex quo ſaluatoris apparitio ſaluatoris ī corpore fuit& cru cis honos: clarum eſt ſaluatorem qui incorpore apparuit ip̄o eſſe qui mortē exi nanuit quiqꝫ trophęa quottidie ī diſcipulis ſuis oſtendit: Nā ſi quis homines ui derit qui natura ſunt. ībeeillcs in mortē proſilire: nec ipſius corruptionem r̄fu gere: nec deſcenſus ad inferos metuere: ſed ipſā alacri aīo prouocare: nec tormen ta paueſcere: ſed potius mortis odorē huic uitæ propter chriſtū anteponere uel ſiquis ſpectator fuerit uiroꝝ ac fœminarū iuuenū ac pueroꝝ in chriſti pietate ru entū ac properantū: quis adeo ſtultus uel quis adeo infidelis eſt: quis ut adeo mē tē occęcatus qui non intelligat. atqꝫ confideret chriſtū in quē homines credunt ip̄m eſſe qui mortis uictoriā unicuiqꝫ præbet ac donat: mortēqꝫ ipſā in omnibus lāgueſcere facit quicunqꝫ fiduciā in eo collocant:& crucis ſigno cuſtodiunt: Et cū ꝗ ſerpentē colcari uidet: cuius priſtinā feritatē probe nouerit: nihil deinde du bitat quin mortuus ſit& penitus exanguis: preterꝗͣ ſi mentes captus fuerit: nec ſanos corporis& ſenſus habuerit. Quis n. cū leonē uiderit apueris illudi hunc neſciat uel mortuū eſſe uel uī ſuā omnē perdidiſſe? Quēadmodū igitur oculis hęc uera eſſe cernere licet: ita cuꝫ mors illudatur& cōtemnatur ab his qui īchri ſto credunt non iā dubius ſit aliquis nec incertus mortē a chriſto exinanitā eſſe & corruptionē eius uictā deſtitiſſe. Qud̓ igitur mors elang uerit:& trophæū de ipſa crux dominica fuerit? nō mediocri argumento ſunt ea quę p̄diximꝰ: Qud̓ āt h3

immortalis deinceps reſurrectio corporis a chriſto facta ſit qui cōmunis omniū ſaluator eſt uereqꝫ uita: demoſtratio per ea quę uidentur clarior eſt qͣ per ea qꝫ dicuntur: his quidem qui mentis oſculum ſcincerum habet. Nam ſi mors ex hau ſta eſt ſicuti ratio monſtrauit:& propter dominum omnes eam proſterunt mul to magis hanc ipſe proprio corpore proſtrauit& exhauſit: At uero morte abeo exinanita quid aliud fieri oportuit? quam ſucitare corpus.& hoc de morte ipſa tropheum oſtendere: Quonam modo enim mors euacuata apparuiſſet niſi cor pus dominicum reſurrexiſſet: Quodſi forte hęc de ipſis reſurectione demonſtra tio non ſufficit: at ex his quę in oculis ſunt credatur quod diximus: Nam qui mo rtuus eſt. operari nihil poteſt: Sed ad tumulum uſqꝫ ualet.& in reliquum deſinit Actiones enim& quę ad homines pertinent operationes uiuorum tantummodo ſunt. Videat igitur quicunqꝫ uult:& ex his quę uidet: iudex ſit ueritati conſenti ens Nam cum ſaluator tanta in hominibus operetur:& undiqꝫ multitudinem tā tam ab his quę greciam quiqꝫ barbariem incolunt quottidie in fidem ſuam tran ſire ac doctrine ſuę cunctos pere clanculum perſuadeat nunquid etiam dubitare quiſqꝫ poterit. facta ne ſit aſaluatore reſuerectio?& an chriſtus iuuat: immo uero ipſe uita ſit. An uero mortui fuerit hominum mētes compungere: ut patrios mo res abnegent:& chriſti doctrinam obſeruent uel ſi non operatur: hoc enim ſuū eſt mortui: quomodo eos ipſe qui operantur& uiuunt ab opere ceſſare facit: ab adulterio męcū acede homī cidam ab iniuria nocentem: ab impietate ſacrile gum: Quomodo ſi non reſurrexerit: ſed mortuus eſt mendaces deos.& demōas qui coluntur quiquę ab impiis uiuere dicuntur eos ipſe agit in ſequitur fundit Vbi cumqꝫ enim chriſtus nominatur omnis inde idolatria tollitur: omnis demo num frauus reffellitur. Nec dęmon eſt qui uel nomen eius ſuſtineat. ſed tantum audiens continuo recedit: Hoc autem non eſt opus mortui ſed uiui& predicere agitantem uero mortuum qui ſua uirtute facit ut iſti ne apparere quidem aude ant. ſed ipſum omnes dei filium eſſe fateantur: nec uero per unum ſibi argumē tum obiciunt qui reſurrectioni non credunt: Si quidem dęmones omnes& ii ꝗ dem quos ipſi deos uenerantur chriſtum quem iſti mortuum dicunt non per ſe quunt: Sed chriſtus eos potius mortuos eſſe redarguit. Nam ſi uerum eſt mortu um nihil operari operatur autem quottidie tanta ſaluator ad pietatem trahendo ad uirtutem ſuadendo de reſurectione docendo: Cęleſtium Inducendo deſideri a. patri cognitionem reuellando: uirtutem contra mortem inſpirando ſe ipſum unicuiqꝫ oſtēdēdo idolorū abominat ionem tollendo horum autem nihil poſūt dii dęmonesqꝫ impiorū: quin& chriſti preſentia mortui efficiuntur illuſionem caſſam habentes& manem: Signo autem crucis ars omnis magica deſinit: Vene filcium omne langueſcit ſimulacra omnia deſolantur ac relinquuntur uoluptas omnis inſana ſedatur: Vnuſquiſqꝫ de terra in cęlum ſuſpicit: qui tanta operantē mortuum dixerit deum. Non eſt mortui proprium operari ſed nihil omnino fa cientem exanimatum iacere quod ſuum eſt dęmonum& idolorū perinde ac mo rtuorum Nam dei filius qui unus eſt.& efficax ſalutem omnium quottidie ope ratur& efficit Mors ipa quottidie languida oſtenditur: Simulacra potius ac dę mones mortui ſunt: Quo fit ut nemo iam de corporis eius reſurrectione dubitet Videtur aūt qui dominici corporis r̄ſurrectione non credit dei uerbi ac ſapientię ignorare uirtutem: Si enim corpus omnino ſumpſit:& hoc ut par erat: propriū fecit id qd̓ ratio demonſtrauit: Quid de hoc dominum facere aūt quem finē cor poris eſſe oportuit cū ſemel in eo uerbum reſideret. non mori. h: non poterat: ut qd̓ genitū erat& morti pro omnibus offerebatur: Cuius rei gratia ſaluator ip ſū ſibi preparauerat: manere autē mortale non poterat: Ipiū.n. uite templū erat Qua ex re mortuum quidem eſt ueluti mortale: reuixit quia ipſi uita inerat:

Et reſurrectionis quidem documenta ſunt opera. Si uero quia non uidetur ideo reſurrexiſſe non creditur: aduerte quia id etiam qd̓ naturale eſt non credētes ne gant. Eſt enim dei proprium non uideri: ſed ex operibus cognſci. quemadmodū & inſuperioribus dictum eſt. Itaqꝫ ſi opera non ſunt recte inuiſibili non credunt. Qd̓ ſi opera clamant& planius oſtendunt: quid ultro negant uictam reſurrec tionis adeo mānifeſtam: Si enim capti etiam mente forent at uel exterioribus ſen ſibus irrefragabilem chriſti potentiam ac diuinitatem intueri licet: Nam et cæcus tametſi folem non uideat tamen ipſius calorem excipiens ſolem nouit ſuper ter ram eīſe pari ratione. Si nundum credant adhuc etiam de ueritate cęcutientes: at cum cęterorum credentium uirtutem cognoſcant chriſti diuinitatem& reſurec tionem quę ab eo facta eſt. fruſtra non habeant: Manifeſtum eſt enim c hriſtus ſi mortuus eſſet: nec dęmonas fugaret: nec ſimulacra ſpoliaret: Neqꝫ enim mortuo dęmones parerent: Quod ſi nomine huius manifeſte fugantur: planum eſt hunc mortuum non eſſe:& pręcipue quia dęmones cum ea etiā uideant: quę homini bus inuiſibilia ſunt chriſtum cognoſcere an mortuus eſſet:& ip̄i omnino re ſiſtere potuiſſēt: Nunc autem qd̓ impii non credunt dęmones uident ipſum deū eſſe& propterea fugiunt ac ipſi prouoluuntur ea dicentes quæ tunc etiam cum incorpore eſſet enuntiabant: Nouimus te quis es ſanctus dei:& dimitte quid tibi & nobis filii dei oro te ne me torqueas: Māifeſtum igitur fuerit qd̓ cum dęmoneſ fateantur tum etiam opera quottidie teſtificentur: nec ſit qui ueritatis inſoleſcat ꝙ& ſuſcitauit ſuū ipſe corpus ſaluator: ꝙ qꝫ dei filius uerꝰ ē ex ipſo: ut ꝗ ꝓpriū ſit ex parte uerbum et ſapientia et uirtus qui poſteris temporibus pro ſalute om nium corpus aſumpſit:& cum orbam terrarum de patre docuit tum uero mo rtē etiā exinaniuit: et omnibus īmortalitatem donauit promiſſione reſurrectioriis cuius primicias ſuum ipſe corpus a mortuis ſuſcitauit& hoc de morte mortis q corruptione trophæum ſigno crucis oſtendit: Quare cum hæc ita ſe habeant& manifeſta demonſtratio ſit reſurrectionis atqꝫ uictoriæ quam de morte ſaluator peperit age nunc& incredulitatem iudeoꝝ& irriſionem gentilium redarguamus in his enim iudęi fortaſſe non credunt: gentiles autem rident crucis& reſurrecti onis uerbi dei abſurditatē Iudificantes: Sed utroſqꝫ oratio inuadere non heſita bit. Preſertim cū certas aduerſus eos demonſtraciones habeat: Et iudęi certe qui non credunt rep̄henſionē undiqꝫ ex ſcripturis incurrunt: quas& ipſi legunt: cū totus omnino deo plenus liberⁱ his de rebus clamet ſic& ipſa uerba indicant̉. Nā prophetę antiquitus de admiratione in uirginē et futuro eius partu dic ētes prę nunciabunt: ecce uirgo concipiet pariet filium:& uocabunt eius nomē emmanū el qd̓ eſt interp̄tatū nobiſcū deus. Moyſes autē qui apud eos merito magnus ac ueridicus eſſe creditur: de incarnatione ſaluatoris dictū pro magno probans:& uerum ēe cognoſcens poſuit dicēs exerietur ſtella ex iacob& homo ex iſrael et ꝑ cutiet principes& iterum qͣ domus pulchrę iacob: Tabernacula tua iſrael tanꝗ ualles inumbrantes et tanꝗͣ orti ſupraflumen.& tanꝗͣ tabernacula quę ſtatuit do minus tanꝗͣ cedri iuxta aquas egredietur hō ex ſemine ip̄ius et dominabitur gē tium multoꝝ: et rurſū heſaiam anteꝗͣ ſciat puer uocare pr̄em et matrē accipiet po teſtatē damaſci et ſpolia ſamarię in conſpectu regis aſyrioꝝ: ꝙ igitur homo ap parebit ex his pręnuntiatur: ꝙ aūt dn̄s eſt oīum qui uenit rurſu pręnūciant. dicē tes ecce dn̄s ſedet ſuꝑ leuē nebulā.& ueniet in ęgyptū& mouebūtur manufacta ęgypti: Nam et inde pater ipſū reuocat: dicēs ex ęgypto uocaui filiū meū nec ue ro tacetur mors eius ſed dillucide nimis in ſacris ſcripturis ſignificatur: Et enim cauſā mortis quod nō proſe ip̄o. ſed pro īmortalitate ac ſalute oīum paſſus. et iu deorum inſidias et ab eis factas in ip̄m contumelias dicere non timuerūt. ne quis eorū ignarus: erraret: dn̄t igitur hō qui ē ī plaga: et nouit fere langorē: ꝙ auerſa

eſt facies eius uituperatus eſt:& conſideratus non eſt: ipſe enim peccata noſtra fert& pro nobis dolore affligitur:& nos cogitauimus ipſum eſſe in dolore& pla ga& rribulatione: Ipſe autem percuſſus eſt propter peccata noſtra& humiliatꝰ eſt propter iniquitates noſtras diciplina pacis noſtrę ſuper ipſum plaga ſua nos ſanati ſumus Obſtupeſce uerbi humanitatem quia propter nos uituperatur: ut ipſi honorati ſumus: Omnes enim ſicut oues errauimus homo a uia ſua declina uit:& dominus tradidit eum pro peccatis noſtris.& ipſe in tribulatione ſua cum tribularetur non apparuit os ſuum tanꝗͣ ouis ad occiſionem ductus eſt& tanꝗ agnus in conſpectu tondentis ipſum mutus ita non aperiebat os ſuum. In humi litate ipſius iudicium eius ſublatum eſt. Deinde nequis ipſum. ex eo quod patie batur communem hominem putaret: ſuſpitiones hominum anticipat& uirtutē eius& diſſimilitudinem quam ad nos habet. ſcriptura declarat dicēs generatonē eius ꝗſenarabit: quia tollitur e terra uita eius ab iniꝗtatibus populi ductus ē ad mortem:& dabo malos pro ſepultura eius& diuites pro morte eius: quoniā ini quitatem non fecit: nec inuentus eſt dolus in ore eius:& dominus uult contere re ipſum plaga: ſed qui de prophetia mortis audiſti quęris fortaſe de his etiam a diſcere quæ de cruce ſignificantur: nam neque hoc tacetur: demonſtratum eſt autem a ſanctis& omnino clare: Moyſes enim primus magna uoce prenunciauit dicens: uidebitis uitam ueſtram pendentem coram oculis ueſtris& non credetis & item poſt eum prophetę de hoc teſtificāt̉ dicentes: Ego autem tanquam agni ꝗ immolari ducitur non cognoui: Contra me cogitarunt malum dicentes uenite & mittamus lignum in panem eius& excudamus ipſum de terra uiuētium:& ite rum foderunt manus meas.& pedes meos. dinumerarunt omnia oſſa mea: diui ſerunt ſibi ueſtimenta mea& ſuꝑueſtem meam miſerunt ſortem: Mors autē ſub limis& in ligno non aliā quā crux fuerit:& in nulla rurſus morte manus fodiū tur:& pedes niſi in ſola cruce: Quoniam uero ſaluatoris preſentia gentes omnes deum cognoſcere ceperunt nec hoc non ſignificatum reliquerunt: ſed de his& in ſacris litteris memoria fit: Erit enim inquit radox ieſę:& reſurgens dominab tur gentium: in eo gentes ſperabunt: Et hęc quidem pauca pro eorum demon ſtratione: quę facta ſunt: Omnis autem ſcriptura quę iudęorum incredulitatem reprehendit ad impleta eſt: Quis e iuſtis unꝗͣ ſanctisqꝫ prophetis& patriarchis quorum in diuinis ſcripturis memoria traditur ex ſola uirgine corporis genera tionem habuit? uel quę mulier ſine uiro ipſa per ſe homines concipere potuit. at nion abel ex adam natus eſt? enoch autem ex iader: noe ex lamech:& abraam qu dem ex tharra: iſaac autem ex abraam et iacob ex iſaac: non iudas ex iacob. Moyſes et aaron ex abraam nam ſamuel ex helcana genitus non dauid ex ięſę: non ſolomon ex dauid non ezetias. ex achaꝫ non hioſias ex amos: nō hie remias ex celcio non iezeciel ex buzi: non ne ſuum ꝗſqꝫ patrem generationis prī cipem habuit? Quis igitur ex uirgine ſola natus? quando quidē prophetę maxi me curę fuit ac de re ſignificare: Cuius non generationem ſtella precucurit in cę lis: ut natū cū orbi terraꝝ ſignificaret: Moiſes.n. iam tunc naſcens a pentibꝰ oc cultabatur. Dauid aūt ne afinitimis auditus ē. qn̄ ipſū nec magnus ꝗdem ſamuel nouerat ſed interrogabat an eſſet filius ieſſe. Magnus dn̄ abraā natus uicinis co gnitus ē ſed generationis chriſti teſtis ē. nō hō ſed ſtela q̄ in cęlo apparebat. un de ēt deſcendebat. Quis ūꝗͣ eorꝝ ꝗ nati ſunt reges priꝰ quā patrē& matē uocare poſſet regnauit ac de hoſtibus trophęa tulit? An nō trigenariꝰ dauid ſalomon iu uenis factus regnauit? Nō ioas ſeptē natꝰ ānos ad regnū acceſſit? Et itē poſterior ioſias circa ſeptimū ętatis ānū imperiū ſucepit: Sed hi tn̄ hoc ęiatis erāt ut patrē uocare poſſēt ſiue matrē: Quis ergo priꝰ ferme ꝗͣ naſceret̉ regnauit ac ſpoliauit hoſtes: Quis uero rex talis ī iſrael& iuda fuit?& dicāt iudei exꝗrentes ī quo ſ. gētes oēs ſpē poſuerīt. Et cū ūdiqꝫ īfeſtarēt̉ ēt pacē habuerīt Nā ex quo hieruſalē

condita fuerat bellum ip̄is inexorabile fuit. Et omnes contra iſrael bellum gere bant aſſyſirii premēdo egyptii ꝑſequēdo: babilōii inuadēdo: Et hoc utiqꝫ mirū ꝙ ex finitimis ſyros ēt hoſtes hēbāt: at non in moab daniel bellū gerebat: et ſyros euertebat? ioſias fines cuſtodiebat: ezechiel ſenachirim ſuperbiam formidabat. Amalec moyſi militabat:& amoræi ieſu nauę infeſti erant. ꝗ hiericho habitabant inſeſtas acies ſtruebant. Et omnino pax inter gentes& iſrael conciliari non pote rat. Videndū eſt igitur ꝗs ſit inquo gentes ſpē poſuerint eſſe.n. oportet quando quid propheta mentiri non poteſt. Sed ex ſanctis prophetis uel ſuperioribꝰ pa triarchis: cuiuſ nam mors pro ſalute oīum incruce fuit? uel quis pro incolumita te oīum percuſus eſt& occiſus? Quis aūt e iuſtis ac regibus in ægyptum profec tus eſt. Cuius reditu idola deſierint? abraam quid profectus ē:& idolatria denuo inter omnes erat. Moyſes ibi natus eſt:& erat ibidem nihilominus falſa religio: Quis aūt ex his quos ſcriptura teſtatur poſus eſt manus ac pedes? uel omnino pependit in ligno?& cruce pro oīum ſalute defunctus eſt? abraam quidem in lec to deficiens mortuus eſt. Iſaac aūt et iacob cū in lectū& ip̄i acendiſſent occubue runt: Moyſes& aaron in monte obierunt: Pauid in domo cū nullas a populis in ſidi as paſſus eſſet: et ſi. n. a ſaul petitus fuerit: attamen incolumis eua ſit heſaias quidem ſectus eſt: ſed non pependit in ligno hieremias cōtumelia affectus ſed dā natus mortem luit: iezeciel paſſus: at non pro populo ſed contra populū: quę fu tura erat oſtendens: Preterea hi ēt qui paſſi ſunt homines erant: quales eiuſdem nature ſūt oēs. qui uero in ſcripturis pro omnibꝰ pati ſignificat̉: n̄ ſimpliciter hō ſed uita oīum dicitur: Et naturā quidem ſimilis hominibꝰ: Videbitis.n. inquit u tam ueſtrā pendentē coram oculis ueſtris& generationē eius qui enarrabit: Nā ſanctorū oīum generationem ꝗ didicerit poteſt. ab antiquis narrare quis& unde natus eſt quidqꝫ: Eius aūt qui uita eſt. generationem diuini ſermones ineffabil ē eſſe demonſtrant: Quis igitur eſt de quo ſacrę ſcripturæ talia dicūt uel quis tā t eſt: ut etiā prophetę de ipſo tanta pręnūcient? Sed profecto alius nemo in ſcriptu ris inuenitur pręter cōmunem oīum ſaluatorem dei uerbū dominū noſtrū ieſū chriſtum: Hic.n. eſt qui extra uirgine naſcitur:& hō in terra uidetur:& genera tionem carnis non enarrabilem hab&: Neqꝫ.n. eſt qui patrem ip̄ius quantū qui dem ad carnem ꝑtinet dicere poſſit: cum corpus eius non ex uiro ſit ſed ex uirg ne ſola: Vt igitur dauid& moyſe& omnium patriarchaꝝ generationem aliquis ī̄ cenſere poteſt: ita ſaluatoris id qd̓ ad carnem ſpectat narrare nemo poteſt: hic eſt qui ſtellam facit corporis generationem ſignificare: Oportebat.n. uerbum de cę lo deſcendens ſignum etiam habere de cęlo: Oportebat& prodeuntem creatur ē regem manifeſte ab uniuerſo terraꝝ orbe cognoſci: Quippe in iudæa naſcitur& uenerunt a ꝑſide uiri ut eū adorarent: hic eſt qui& anteꝗ appareret in corpore d̓ dęmonibꝰ uictoriā.& de idolatria tropheū peperit: oēs igitur undiqꝫ agentibus patriam cōſuetudinē& idolorū impietatē ab negātes ſpem in chriſto r̄ponūt:& ſe ip̄os illi tranſcribūt: ut& oculis hoc cernere liceat. Neqꝫ.n. alias unꝗͣ ęgyptiorū ī pietas deſtitit: niſi cū dn̄s ūiuerſi corpore illuc quaſi nebula uectꝰ acceſſit:& ido lorum errorem euacuauit: oēs aūt ad ſe& ꝑ ſe ad patrem trāſtulit. Hic ē qui cru cifigit̉ teſte ſole& creat̉ a et his ēt ꝗ ei mortē ītulerāt:& ip̄iꝰ morte ſalꝰ oībꝰ parta ē:& creat̉ a oīs redēpta: hic oīuꝫ uita ꝗ corpꝰ ſuū aīę p̄ciū morti ꝓ ſalute oīuꝫ tra didit: ꝗͣ ꝗͣ iudæi mīime credāt. ꝑꝑa quæ ip̄i rurſꝰ hēnt oracula De quo.n. ꝓphetę dicūt? Apparui his ꝗ me n̄ deſiderabāt. īuētꝰ ſū ab his ꝗ me n̄ q̄rebat: Deid ecce ſū gēti ꝗ n̄ uocarūt nomē meū: extēdi manꝰ meas ad populū n̄ credētē.& ꝯtradicē tē: Quis ē igit̉ qui apparuit diceret aliquis ad iudęos Si enim propheta. eſt dictut quando latuit& poſtea apparuit. Quis autem hic propheta eſt qui ex inuiſibili uiſibilis factus eſt& manus extendit in cruce? iuſtorū ꝗdem homniuꝫ

nullus: Sed ſolus dei filius qui naturaliter in corporeus eſt. Et ꝓpter nos ī cor pore uſus ē:& pro nobis paſſus eſt: uel ſi nec hoc quidem ipſum per ſe ſufficit eis: at reuereantur alios cum euidentem adeo redargutionem inſpiciant: Dicit.n. ſcriptura: Fortificamini manus remiſſe& genua debilia: bortamini puſilanimeſ mente fortificamini ne timete: Ecce deus noſtrū iudicium retribuet: ipſe ueniet & ſaluabit nos: tunc apperientur oculi cęcorum:& ſurdorum aures audient. Tunc ſaltabit claudus tanꝗͣ ceruus.& diſerta erit lingua muti. Quod igitur de hoc quoqꝫ dicere poſſunt: uel quomodo ab hoc prorſus audent oculos attolle re? Prophetia quidem deum aduenire ſignificat Signa uero p̄ſentię quoqꝫ tēpus oſtendunt: Cęcos enim reſpicere: claudos ambulare Surdos audire: Linguā mu torum diſertam fieri de diuina preſentia dn̄tur: Quando igitur hęc in iſrael fata ſunt ſigna? uel ubi tale quicꝗͣ in iudea factum eſt? Dicant leproſus mondatus ue eniam: ſed ſurdus non audit nec claudus ambulauit: Mortuum fucitauit helias & hęliſſęus: Sed anatiuitate cęcus nō uidit: Alagnum certe mortuum quoqꝫ ſuſ citare: ſed non ſimile tamen: quale ſaluatoris miraculum prętera ſi de leproſo & mortuo uiduę ſcriptura nō tacuit: profecto ſi hoc etiam factum fuiſſet: ut cla udus ambularet& cecus aſpiceret oſtendere non omiſſiſet: Quoniam uero tace tur in ſcripturis manifeſtum eſt. hęc antea non ſuiſſe: Quando igitur hęc facta ſunt? niſi cum ipſe dei filius in corpore uenit: quando autem uenit: niſi cum cla udi ambularunt: muti locuti ſunt:& ſurdi audiuerunt& anatiuitate ceci uiderūt Nam& iudei hoc uidentes quia talia nunqͣ ante alias audiueram propterea dice bant a ſeculo nunꝗͣ auditum eſt: ut aliquis ceci nati oculoſ aperuit: niſi eſſet ip̄e a deo non poſſet facere quicꝗͣ: Sed hęc& ipſi fortaſſe ut qui manifeſtis rebus repu gnare non poſſint: hęc ſcripta eſſe non negabunt: Expectare autem ea& uerbum deum nundum ueniſſe affirmabunt̉: hoc enim ubiqꝫ ſermonibus iactitare non e rubeſcunt: his quę aperta ſunt: īpudenter renitentes Sꝫ ī hoc prę ceteris redargu entur: non a nobis: ſed a ſapientiſſimo daniele qui preſens quoqꝫ tempus:& diui num ſaluatoris aduentum ſignificat dicens Septuaginta ebolomades abreuiatę ſunt ſuper populum tuum& ſuper urbem tua ſanctam ut conſumetur preuari catio:& finem acipiat peccatum& deleantur iniquitates& adducatur iuſticia ſē piterna& moliantur iniuſticię:& impleatur uiſio& prophetia& ungatur ſāctus ſanctorum:& cognoſces& intelliges ab exitu ſermonis& deliberetur& edifice tur hieruſalem uſqꝫ ad chriſtum ducem: Fortaſſe in aliis occaſiones inuenire po ſunt& in futurum tempus reiicere quę ſcripta ſunt Sed ad hęc quid dicere uel ō nino contrahiſcere poſſunt: quando quidem& chriſtus ſignificatur:& qui un gitur non homo ſimpliciter: ſed ſanctus ſanctorum annunciatur:& uſqꝫ ad ipſi us aduentum hieruſalem conſiſtit& in iſrael prophetia deinde ceſſat& uiſſo: un ctus eſt dauid antiquitus& ſolomon& ezecias: Sed hieruſalem ad huc locus. ꝙ conſtitit& prophetę uaticinabantur gad&aſaph& nathan& poſt eos heſaias& oſeę& amos.& alii deinceps qui& ipſi uncti homines uocati ſunt. ſancti& non ſancti ſanctorum: Quod ſi captiuitatem obiciunt& propterea hieruſalem nō fu iſſe dn̄t quid de prophetis reſpundebuntur? Et enim antiquitus deſcendente in babylonem populo daniel ibi& hieremias fuerunt uaticinabantur uero iezechi el& zacharias& angęus non ne igitur fabulas Iudei dicunt:& qd̓ nunc adeſt te pus ſupponunt: quando enim propheta uel uiſio ceſſauit ab iſrael niſi nunc cum ſanctus ſanctoꝝ chriſtus aduenit: Signū aūt eſt& indiciū non mediocre aduent̉ dei uerbi non poſthac etiam ſtetiſſe hieruſalem nec excitatum eſſe prophetam: nec iſtis reuellatam eſſe uiſionem& conuenienter ſane: Nam ubi his uenit qui ſi gnificatus erat quid deinde umbra opus fuit: Ob hoc enim uaticinabatur donſec ueniret qui per ſe ipſe iuſticia eſt quiqꝫ hominum peccata redimit ob hoc etiam

hieruſalem tamdui conſtitit: dum ibi prę meditarentur ueritatis figuras: adueniē te igitur ſancto ſanctorum conuenienter uiſio concluſa eſt ac prophecia& ierū ſalem regnum ceſſauit: Tantiſper. n. ungebantur apud eos reges donec unctus ē ſāctus ſanctorum: Et moyſes etiam hūc uſqꝫ iudæorum ſtare regnum uatic inaba tur: Non deficiet princeps ex iuda.& dux eſœmor̄ eius donec uenerit ꝗ mittēdus eſt:& ipſe expectatio genitum: unde& ſaluator ip̄e clamabat dicens: lex& ꝓphe tę uſqꝫ ad Ioannem uaticinati ſunt: Itaqꝫ ſi nunc eſt apud iudęos rex uel prophe ta uel uiſio recte negant ueniſſe chriſtum: Si uero nec rex eſt nec uiſio ſed omnis in poſterum prophetia concluſa eſt: Ciuitas& templum capta ſunt: quid tantum impietatis admittunt& iniuſticiæ? ut quę facta ſunt uideant: Hęc uero qui fecit chriſtum abnegent? Qud̓ pręterea cum uideant gentiles idola relinquere:& īdo iſrael per chriſtum ſpem habere negant ex radice ieſæ ſecundum carnem natum eſſe chriſtum ac regnare deincepſ? Nam ſi alium gentes deum collerent. nec deuꝫ abraam& iſaac& iacob& moyſe faterentur recte denuo cauſarentur non ueniſf ſe deum: Si uero eum qui uioyſi legem dedit quiqꝫ abraæ promiſſus eſt deus: cū ius filium iudęi uituperarunt: hunc gentes obſeruant: cur non eum cognoſcunt: immo uero cur uoluntari negligunt: Nam qui pręnunciatur aſcripturis domīus affulſit orbi terrarum& in corpore apparuit ei quemadmodum ſcriptur a dicit: Dominus deus apparuit nobis:& iterum miſſit uegbum ſuum& ſanauit eos& rurſus non legatus non nuncius: ſed ipſe dominus ſaluauit eos: Sed non aliter af fecti ſunt: ꝗͣ ſi quis mente captus terram quidem ſole Iuſtrari uideret ſolē uero ꝗ eam illuſtret eſſe negaret: Nam qui apud eos expectatur huic uenienti quid nam ſupereſſet facere? gentes ne uocare? at pręuenit qui eos uocaret prophetiam tolle re& uiſionem: Sed hoc iam factum eſt idolorum impietatem confutare: at iam ꝯ futata eſt. atqꝫ dānata. Mortē euacuare? iampridē exauſta eſt. Quid igitur factū n̄ eſt. qd̓ chriſtum facere oporteat? Vel quid reliquum eſt qd̓ impletum non ſit? ut propterea gaudeāt iudæi& credere nolint? ſi ergo quemadmodum uidemꝰ iā neqꝫ rex neqꝫ propheta neqꝫ iſrael neqꝫ ſacrificium eſt apud eos: ſed terra omnis cognitione dei plena eſt:& gentiles relicta impietate continuo ad deum. abraæ ꝑ uerbum domini noſtri ieſu chriſti confugiunt plane eſſet et ualde impudentib ueniſſe chriſtum& ſuo lumine omnes omnino illuſtraſſe& ueram rectamqꝫ doc trinam de ſuo ipſius patre docuiſſe: Ex his igitur& amplioribus etiam quę ſacriſ litteris proditaſunt iudęos aliquis merito redarguerit: at gentilles ualde etiam ad miratus fuerit qui non ridenda rident: ip̄i uere ceci in confuſione ſua? quam inli gnis& lapidibus reponentes non uident̉: Verum tamen cum oratio noſtra demō ſtrandi non laboret inopia: Age hos quoqꝫ refellamus his potiſſimum quę nos ipſi uidemus. Quid enim abſurdum: uel quid ridiculum apud nos eſt: an id ꝓſus qd̓ in in corpore uerbum apparuiſſe dicimus? ſed hoc et ipſi fatebuntur non abſurde factum: Siquidem fuerint ueritatis amici Namſi omnino negant dei uer bum eſſe temere faciunt id de quo neſciunt irridentes: Si uero fatentur dei uerbū eſſe& hunc principem uniuerſi et in ipſo patrē fabricaſſe creaturam et prouiden tia huius illuſtrari uniuerſa et uiuicari& exiſtere.& ip̄m in omnia regnum habe re qui ex operibus prouidentię cognoſcatur ipſe& per ipſum pater: aduerte ob ſecro. ſi non contra ſe ipſi riſum ignari concitent: Mundum īquiunt phyloſophi gentiles magnum corpus eſſe:& uere quidem dicunt: Videmus enim ip̄m:& par tes eius quę ſenſibus ſubiacent. Si ergo inmundo& ip̄o cor pore dei uerbū eſt& uniuerſis& ſingulis ꝑtibus eius inſertū? quid nurū uel ꝗd abſurdum ſi et ī homi ne ip̄m dicimꝰ inſitū eſſe: Si.n. abſurdū ē ī corpore ip̄m oīo ēe abſurdū ēēt ī ūiuer ſo ēt hūc īſitū ēe.& ſua ip̄m ꝓuidētia illuſtrare oīa atqꝫ mouere: Corpꝰ.n. ē ēt ūi uerſū. Siuero incorpore hūc iſeri et ī uniuerſo ip̄m cognoſci decet: Decet hūano

& incorpore ipſum apparere:& hoc ab ipſo illuſtrari& moueri: ꝑs enim uniuer ſi eſt hominum quoqꝫ genus: Et ſi partem abſurdum eſt īſtrumentum ipſius ad cognitionem diuinitatis fieri? abſurdiſſimum eſſet eandem ē uniuerſo quoqꝫ mo do cognoſci: Sicut enim cum uniuerſum corpus ab homine moueatur& illuſtī tur: Si quis diceret abſurdum eſſe indigito pedis uim hominis eſſe: demens eſſe putaretur: quia inuniuerſo contendens procede ipſum& operari in parte illum eſſe negaret: ita qui in uniuerſo dei uerbum eſſe& uniuerſum ab eo illuſtrari& moueri concedit: non abſurdum eſſe exiſtimabit humanum corpus unum ab ip ſo moueri& illuſtrari: Si uero id quod nos dicimus ſaluatoris in homine appari tionem fuiſſe hoc ideo non conſentaneum putant: quia creatum eſt humanum genus& ex nihilo factum: tempus eſt ut eum ipſi e creatione ſimiliter eiiciant Nā & hęc ex nihilo producta eſt. Quod ſi creatura quamuis facta ſit in ea uerbum eſ ſe non abſonum eſt. non igitur nec in homine ipſum eſſe abſurdum fuerit: Quę cunqꝫ enim de toto cogitauerint eadem neceſſe eſt etiam de parte eius conſidera re: Nam ut modo dicebam totius pars eſt homo non igitur abſurdum prorſus ī homine uerbum eſſe& omnia ab ipso& in ipſo moueri& illuſtrari& uiuere quemadmodum etiam ſcriptores eorum tradiderunt ꝙ in ipſo uiuimus& mo uemur& ſumus quid ergo ridiculum dicimus: ſi in quo uerbum eſt hoc tanquā organo ad manifeſtatione ſui uerbum uſum eſſe defendimus? ſi enim in ipſo nō eſſet: nec eo quidem uti potuiſſet: Si uero ſupra conceſſimus hunc in uniuerſo. & inſingulis partibus eſſe quid incredibile: Si in quibus eſt in his etiam ſe ipſum oſtendit. Sicut enim uerbum quoniam poteſtatibus ſuis unicuiqꝫ& omnibus in ſeritur& omnia preclare gubernat. ſi per ſolem uel lunam uel cęlum uel tetram uel aquas uel ignem uoce uti ut ſe ipſum& patrem oſtendere uoluiſſet nemo ip ſum abſurde feciſſe dixiſſet: quando ſemel omnia ipſe continet:& cum omnibus & in ipſa parte conſiſtit& inuiſibiliter ſe ipſum oſtendit: eodem modo non fue rit abſurdū Si omnia ipſe gubernas& uniuerſa uiuificans.& per homineſ cogno ſci uolens hominis corpore ad ueritatis manifeſtationem& patris cognitionem tanquam īſtrumento uſus eſt: pars enim totius homo eſt:& ueluti mens quę per totum hominem eſt a parte corporis lingua uidelicet ſignificatur& nemo prop terea mentis ſubſtantiam minui dicit: ita uerbum quod per omnia eſt: ſi humaro uſus eſt inſtrumento minime id abſonum eſſe uidebitur: Si enim ut ante dixi ab ſurdum eſt corpore uſum fuiſſe inſtrumento abfurdum etiam erit ipſum in to to conſiſtere Quod ſi dixerint quid non igitur per meliores alias creatur̄ partes apparuit?& meliori inſtrumento ut ſole uel luna uel aſtris uel igne uel ęthere u ſus eſt: ſed homine ſolo? cognoſcant ueniſſe dominum non ut ſe oſtentaret: ſed ut egrotantes curaret. atqꝫ doceret Oſtentantis enim erat apparere ſolum ut ui dentes obſtupefaceret: curantis autem& docentis non deſcendere ſimpliciter: ſꝫ pro eorum utilitate naſci a quibus deſiderabilitur nec aliter apparere. quam qui indigebant ſuſtinere non poterant ne ſi eſſet ęgrotantium neceſſitate preſtantior eos ipſos qui indigebant confunderet.& deitatis apparitio in utilis euaderet Ni hil igitur eorum quę increatione ſunt a dei cogitatione aberrauerat niſi ſolus ho mo Quippe non ſol non luna non cęlum non ſtellę non aqua non ęther ordinē p̄terierant: Sed opificē ſuū noſcētes regēqꝫ uerbū manebāt quēadmodū facta ſūt hoīes aūt auerſi a bono falſa deinde ꝓ ueri ſinxerūt.& in lapidibus honorē dei& cognitione ipſꝰ demonibꝰ hoībꝰqꝫ dicarunt. Nō igitur abſonū fuit quia tantum opus negligere bonitate dei dignum non erat ſi in uniuerſo diſpenſantē ipſū& moderantē cognoſcere non poterant: at in parte non ignorarent: etſi uim inuiſi bilem aſpicere nequibant: aut ex ſimilibus ꝯſiderare ipſum& ꝯtemplari poſſent Nam cū homines eſſent. ex pr oporcionabili corpore& diuinis ꝑ ipſū operibus

patrem eius citius ac proprius cognoſcere poterant. concernentes quę ab ipſo fierent non humania: ſed dei opera eſſe: Et ſi ut ipſi uolunt abſurdum eſſet uerbū per corporis opera innoteſcere: abſurdum itidem eſſet hunc ex uniuerſi operibꝰ agnoſci: Vt enim cum increatione ſit nihil ipſe creatiōis contrahit ſed omnia po tius uirtutis eius aliquid contrahunt: Ita cum et corpore uteretur inſtrumento: nihil eorum contraxit: quę corporis ſunt ſed potius ip̄e corpus ſanctificauit: ſam uero ſi et plato quē gentiles admirantur: mundum inquit conditor eius turbulē tum uidens& ꝑiclitatem ne ī locum diſſimilitudinis pręcipitet cum ad anime gu ber nacula ſederit opitulatur:& errores omnes corrigit. Quid apud nos incredi bile dicitur ſuum erraret homo: uerbum ſedit ad eum& apparuit ipſe homo: ut turbulentum illum gubernatione& bonitate ſua protegeret: Sed his forſitam p̄ pudore conſentient at tamen dicere uolent. Deū ſi quidem docere homines& ſal uare uolebat id ſolo nutu feciſſe oportuit: nec ipſius uerbū corpus attigiſſe: quē admoduui& ab inicio fecit cum ex nihilo cuncta creauit: ad hanc eorum obiec tionem hęc non incongrue dicerentur abinitio quidem cum nihil uſqꝫ eſſet: nu tu opus fuit et uoluntate ſola ad uniuerſi opificium cum autem homo eſſet:& neceſſitas urgeret non ea curare quę nuſꝗ erant: ſed quę iam facta fuerant̉ conſe quens fuit ut in rebus iam factis medicus& ſaluator accederet: ut ea curaret quę ſubſtantiam habebāt: Factus eſt igitur homo& humano inſtrumento uſus eſt corpore Nam quo alio modo uerbum ueniret cum inſtrumento uti uell& aut unde hoc ipſum aſtumere oportuit niſi ex his quę iam facta erant et per rem ſibi ſimilem diuinitatis eius indigebant: Neqꝫ enim quę nuſꝗͣ erant ſal utem deſidera bant ipſo etiam uiſu tantum modo contenta erant. ſed homo qui iam factus erat corrumpebatur atqꝫ ꝑibat: Quaex re humano recte uſus eſt inſtrumēto et uerbū in omnia ſe ipſum extendit: hoc pręterea ſciendum qd̓ facta corruptio non extra corpus erat: ſed corpori inhęr̄bat et neceſſe fuit pro corruptione uitam accipere ut quemadmodum in corpore mors erat. ita in eodem uita conſiſteret: Namſi ex trīſecus mors fuiſſet extrinſecus et uitam fieri oportuiſſet: Si uero corpori mors copulata erat& ipſum quaſi cum eo unita premebat. Neceſſe fuit& uitam corpo ri cōiungere ut ueſtitum uita corpus mortem abiiceret. Ad hęc etiam uerbum ſi extra corpus et non in eo fuiſſet: uicta quidem ab ip̄o mors naturaliter fuiſſet ut quę uires contra uitam non habeat ſed nihilominus corpori in herens corruptio manſiſſet: quamobrem non in congrue corpus ſaluator induit: ne poſthac īmor te corpus cui uita conuincta ſit tanꝗͣ mortali remaneat: ſed immortalitate ueſtitū ubi reſurexerit īmortale perſiſtat: Nam corruptionem ſemel indutum non reſui rexiſſet niſi uitam induiſſet: et item mors non niſi incorpore ſuatim uideretur ꝓ pterea corpus induit ut inuentam icorpore mortem aboleret: Quomodo enim uita eſſe dominus omnino apparuiſſet niſi qd̓ mortale erat uiuificaſſet? Et quem admodum ſtipula quę naturaliter igne comburitur ſi quis ab ignem prohibeat. non ardet illa quidem ſed ſtipula manet omnino. ſtipula denuo minarum ignis trepida: Eſt enim ignis naturaliter eius pernicies: Siquis autem ſtipulam multo ī uoluerit amianto quod igni reſiſteret dicitur iam non timet ignem ſtipula cum tutamen habeat ex tegmine quod uri non poteſt: eodem modo quiſpiam de cor pore dixerit et morte: Si uiſſu tantummodo mors ab eo prohibita fuiſſet hihilo mīus mortale rurſus et corruptibile fuiſſet pro ratione corpoꝝ Sed ne hoc fie ret incorporeum dei uerbum induit: itaqꝫ non iam mortem timet nec corruptio nem cum pro ueſte uitam habeat?& cum in ipſo corruptio periret nunꝗ non cō grue dei uerbum corpus aſſumpſit& humano inſtrumento uſus eſt: ut corpꝰ ui uificaret:& quēadmodū ī creatiōe per opera cognoſcitur ita et ī homīe operar̄t̉: & ſe ipſum ubiqꝫ monſtraret nihil diuinitate& cognitione ſui uacuū relinquēs:

hoc enim ſaluator fecit ut quemad modum preſens omnia undiqꝫ complet: ita etiam cognitione ſui omnia complr̄t ſic diuina& ſcriptura dicit Plena eſt omnis terra cognitione dn̄i ſiue ꝗs in celum ſuſpicere uult uidet huius ornattum. Siue incelum ſuſpicere non poteſt ad homines autem ſolum reſpicit uidet ipſius incō parabilem ad homines uirtutem& hunc inter homines ſolum deum uerbum eſ ſe cognoſcit: Siue quis ad dęmonas conuerſus in eos obſtupuerit: hunc illos abi gere uidet.& ipſum iudicat eorum dominum eſſe. Siue aquarum abſorptus eſt natura.& has deum eſſe putat. hanc ab eo permuttatam uidet.& harum creatore dominum eſſe cognoſcit. Siue quis ad inferos quoqꝫ deſcenderit& inheroas illuc deſcenderunt quaſi deos opſtupuerit: huius refurrectionem factam uidet& partam de morte uictoriam& inter eos etiam ſolum chriſtum uerum dominum ac deum eſſe conſiderat: Omnes& enim creationis partes dominus attigit& om ni omnia fraude liberauit:& abſoluit quemadmodum paulus ait cum ſpoliaſſet imperia& poteſtates triumphauit incruce nequis deinde decipi poſſet. Sed ubiqꝫ uerum dei uerbum inueniat: Sic enim poſtea concluſus undiqꝫ homo& ubi hoc eſt incelo in inferno in homine: cum ſuper terram deitatem uerbi extenſam inſpi ciat non iam de deo fallitur: ſed hunc ſolum ueneratur& patrem per ipſum pro be cognoſcit: His igitur gētilles etiam per ea quę probabilia ſunt non incongru e reffelluntur a nobis. Quod ſi uerba ad confuſionem eorum ipſa per ſe minus ſufficere arbitrantur: At ex his quę in oculis ſunt omnium fidem dictis adhibeāt quando enim idolorum cultum homines relinquere coeperunt. niſi ex quo uerū dei uerbum inter homines ſuit? Quando apud gentiles& ubiqꝫ oracula ceſſarūt & euacuata ſunt. niſi cum ad terram uſqꝫ faluator ſe ipſum manifeſtauit? Quan do deprehendi ceperunt qui apud poetas dii dicuntur& heroes tantummodo ho mines eſſe mortales? niſi ex quo diminus tropheum de morte peperit& quod aſ ſumpſerat corpus incorruptibile ſeruauit: cum ipſum a mortis ſucitauit: Quan do demonum fraus& inſania contempta fuit: niſi cum dei uirtus uerbum omni um& dęmonum ipſorum dominus propter hominum infermitatem deſcendēs in terram apparuit? Quando autem magica ars atqꝫ doctrinari peſſundari cępta eſt niſi cum diuina uerbi apparitio inter homines fuit? Quando deniqꝫ gentiliū ſapientia ſtulticia facta eſt. niſi cum uera dei ſapientia ſe ipſam in terra monſtra uit: Nam ſuperiori tempore in idolorum cultu totius orbi et locus omnis erra bata.& nihil aliud homines quam idola deos eſſe putabāt: Nunc autem per uni uerſum orbem idolorum ſuperſtitione relicta ad deum chriſtum confugiunt& hunc deum uenerantes per ipſum etiam quem non uiderunt patrem agnoſcunt & hoc utiqꝫ nurum. Cum uarii in numeriqꝫ ritus eſſent& ſuum quiſqꝫ locus ſi mulacrum haberet: quiqꝫ apud hos dicebatur deus ad infinitum locum tranſire non poſſet. ut ipſum a uicinis coli per ſuadetur Sed inter ſuos tantummodo cole batur(Nemo enim propinquę r̄gionis deum coluiſſet: ſed ſuum quiſqꝫ ſimula crum obſeruabat quod omnium ipſum dominum eſſe rebatur) Solus chriſtus apud omnes unus& ubiqꝫ idem ueneratur. Et quid idolorum imbecilitas facere non potuit: ut uicinis ſaltem perſuaderet: hoc chriſtus fecit: qui non uicinus ſo lum: ſed uniuerſo ſimul orbi perſuaderet ut ſe unum& eundem colerent.& per ſe ipſius patrem deū: Et antea quidem omnia ubiqꝫ erant plena oraculorum fra ude:& reſponſa delphis in dodona boetia. lycia libya ęgyipto caberis& phytua ſacerdos hominum illuſione admirabantur: Nunc autem ex quo chriſtus predicatur ubiqꝫ horum ceſſauit inſania nec eſt preterea qui inter eos uati cinetur:& dęmones antea cum funtes uel fluuios uel ligna uel lapides oc cuparent homines illuſionibus fatigabant.& amentes hoc pacto ueneficiis opſtupefaciebant: nunc autem cum diuina facta ſit apparitio uerbi

iſtorum cęſauit illuſio homo enim ſigno crucis utens.& uno fraudes eorum pro pulſat: Et antea qui apud pœtas dii dicebant̉ cū hoīes eſſent deos putabāt iouem ſaturnum apollinem& heroas.& hes ipſi colenteſe era banr: Nuper uero cum ſal uator inter homines cognitus eſt eſſe deus ueri dei deus filius: De magica uero quid quit dixerit arte: quam illi admirabantur? Siquidem illa priuſꝗͣ ueniret uer bum poterat ac pollebat apud ægyptos caldæos& indes& uidentes obſtupeta ciebat: ſed hęc etiam ueritatis preſentia& uerbi apparitione confutata eſt ac pæ nitus ex hauſta: Iam uero d̓ gentilium ſapientia& philoſophorum magni loquio neminem arbitror oratione noſtra indigere: Cum in omnium oculis admiratio ſit. ꝙ cum apud eos tanta ſcripſerint ſapientes de immortalitate et honeſta uita nec paucos quidem ex finitimis locis mouere potuerint: chriſtus unus per humi lia uerba per homines minime eloquentes: compluribus in toto orbe cōciliis ho minum perſuaſit mortem contemnere immortalia ſaꝑe temporanea negligere o eterna proſpicere terreſtem gloriam nihilipendere ſolam cęleſtem comparare: hæc autem quę a nobis dicuntur non uerbo tenus ſunt: ſed re ipſa teſtimonium ueritatis habent: Accedat enim quicunqꝫ uult.& uirtutis noticiam in chriſti uirgi nibus contempletur in iunioribus pueris continentiam in tanto martyrum cōe tu īmortalitatis fidem: Veniat qui p̄dictorum uult ꝑiculum facere:& in ip̄a dęmo num illuſione& oraculoꝝ fraude et artis magicę portentis et crucis quę ap̄ ip̄os ridetur ſigno utatur c hriſtum tantum modo nominans et uidebit quomodo per eam dęmones fugi ant: Oracula ceſſent: magica omnis& ueneficium ex hauſtū ſit: Qualis eſt igitur quantus chriſtus iſte? qui ſuo ipſius nomine:& pn̄tia omnia undiqꝫ obumbrat atqꝫ diſoluit:& unus contra omnes uiribus ſufficit:& totū or bem ſua ipſius doctrina complet? Dic ant gentiles qui nimium rident nec erube ſcunt: Namſi homo eſt:& quomodo unus homo omnium qui apud eos ſunt: do rum uim ſuperauit?& eos ſua ipſius uirtute nihil eſſe probauit. Si uero magum ip pſum dicunt qui fieri poteſt ut a mago magica omnis ſoluatur et potius conſti tuatur? Nam ſi homines magos uiciſſet uel aduerſus unum tantummodo ualuiſ ſet recte apud eos aliorum artem ſua meliori uiciſſe putaretur: Si uero de omni ſimul magica crux eius ip̄o nomine uictoriam tulit: deum eſt non magum ſalua torem fuiſſe: quem& ab alijs inuocati magis dæmones tanꝗͣ dominū fugiunt̉: Quis igitur eſt? dicant gentiles qui ſolum in ridendo ſtudium ponunt: Fortaſſe demone etiam ip̄um fuiſſe dicent:& ideo tantum ualuiſſe: hoc autem ſi dicerent ultro ip̄i ridendi nimium forent: qui prioribus confundi dęmonſtrationibus poſ ſent: Qui enim fieri poteſt ut demon ſit qui dęmonas fugat? Nāſi dęmonas ſim pliciter fugaret recte putaretur dęmoniorum principe aduerſum inferiores uale re: quemadmodum iudæi per contumeliam dicebant: Si uero omnis dęmonium inſania huius nomine pellitur atqꝫ fugatur manifeſtum eſt in hoc et errare illos nec eſſe diaboli cam uim quandā ut ip̄i putant dominum noſtrum et ſaluatorem chriſtum? quaſ obres ſi neqꝫ homo ſimpliciter: neqꝫ magus nec demon quiſpiam ſaluator eſt: ſed& commenta pœtaꝝ& illuſionem dęmonum& ſapientiam gen tilium ſua ipſius diuinitate diſſoluit:& umbrat: planum fuerit& inter omnes cō ueniet hunc de filium eſſe. qui uerbum& ſapientia& uirtus patris eſt. iccirco n̄ humana ſunt ipſius opera: ſed ſupra hominem& hęc uere dei eſſe cognoſcunt̉: cum ex his quę uidētur: tum ex ea quę ad homines eſt comperatione: is enim hominum qui unꝗͣ fuere corpus ſibi ip̄i ex ſola uirgine conſtituit: uel quis unc̄ hominum tales morbos curauit quales cōminus oīum dominus? quis autem id reddidit quod naturę deerat& a natiuitate ceecum reſpicere fecit? Eſculapius apud eos deificatus ē: ꝙ medicinam exerciuit& herbas ęgrotantium corpo ribus ſalubres agnouit: quas non eterra ipſe produxit:

Sed eas naturali quadam ui rationis inuenit: Sed quid ſimile ſaluatoris facto ꝗ non uulnus ſanauit: ſed generationem prodixit& corpus reſtituit: Hercules ap̄ gentiles tanꝗͣ deus ueneratur. ꝙ aduerſum homines homo ipſe pugnauerit:& in genio feras occiderit: Quid his ſimile quę auerbo facta ſunt: morbos dęmonas mortem ipſam hominum fugauit: Baculus apud eos colitur ꝙ hominibus ębrie tatis magiſter fuerit: At ſaluator uere dominus uniuerſi qui magiſter continenti ē fuit irridetur ab illis: Si ita ſane: Quid alia diuinitatis eius miracula? Quo mori ente homine ſol obſcuratus. eſt& terra cōmota: Ecce ad hūc etiam moriuritur homines& antea quam mortui ſunt Quando ſuper ipſis tale quiddam miraculū fuit? Et ut geſta corporis eius omittam:& ea commemorem quę poſt corporis reſurrectionem fecit: Cuius unꝗͣ hominum qui unꝗͣ fuere docttrina a finibus uſ qꝫ ad fines terre: una& eadem per uniuorſos obtinuit? ut cultus eius per omnē tertam uolitauerit. uel ſi homo chriſtus eſt. ut ipſi uolunt non deus uerbū? Qud non addiis eorum cultus eius ineandem ubi ipſi ſunt regionem tranſire prohibe tur: Sed ipſe potius dei filius peregre ueniens doctrina ſua ritus illorum tollit.& eorum illuſionem confundit: Multi ante hunc reges faerunt.& domini terrarū multi apud caldaeos memorie produntur: quiqꝫ apud egiptios& uides fuere ſa pientes& magi. Quis unꝗͣ eorum non dico poſt mortem: ſed& dum uiueret tan rum obtinere potuit: ut terram omnem ſua ipſe doctrina compleret:& ab idoloꝝ ſuperſtitione multitudinem tantam auerteret quantam ſaluator noſter ab ido lis ad ie ipſum tranſtulit Philoſophi gentilium multa uerborum lenocinio& ar te ſcripſerunt: Quid igitur tantum ipſi quantum chriſti crux docuit. Nam eorū argutię quo ad mortem obirent perſuaſionem retinebant: Quin etiam uiui quod obtinere uidebantur: non ſine uaria contentione ipſi inter ſe diſputando uīcebāt Ad dei filius id quod opſtupecendum eſt. nudis uerbis docens confudit eos qui argutiſſimi erant:& cum ad ſe ipſum omnes traberet: illorum quidem doctrinas euacuauit ſuas uero ipſius ecleſias impleuit:& hoc utiqꝫ mirum cum ad mortem tanquam homo deſcenderet ſapient um de idolis magniloquia diſſoluit: Cuius e nim unquam mors dęmonas fugauit: uel cuius unquam ſicut chriſti mortem d̓ mones timuerunt? Vbi enim crucis inuocatur nomen inde omnis abigit̉ dęmō Quis adeo ęgritudines animi ſuſtulit hominibus ut lenones reſipiſcerent: homi cide arma deponerent. Tumdi fortes euaderent& ſumatim barbaris atqꝫ gentili bus quis perſuaſit furorem omittere paiem ſapere niſi fides chriſti ſignumqꝫ eru cis: Quis alius tantam preſtitit hominibus de immortalitate fidem: quanta chri ſti crux:& corporis eius reſurectio:& ſi enim omnia gentiles commenti tamen i dolorum ſuorum reſurrectionem ſingere non potuerunt: nec omnino quidem cogitarunt fieri fieri poſſe ut poteſt. mortem corpus inſtauretur: In quo eos ma xime quiſpiam oſtēderit cum talia ſentirent ſuę ipſos idolatrię imbecilitate re darguiſſe: potetaſtem uero chriſto reliquiſſe: ut ex his etiam dei filius apud om nes cognoſceretur: Quis igitur hominum poſt mortem: uel etiam dum uiueret: de uirginitate precepit& fieri poſſe putauir: ut hęc inter hoīes uirtus cōſiſteret Sed ſaluator noſter de hac tantum precipiendo ualuit ut etiā puelle que nundū ad legitimam ętatem peruenerant? uirginitatem quę ſupra legem eſt profiterent Quis unquam hominum percurere tantum potuit: ut ad ſcythas ęthiopes ꝑſas armenios gotthos& qui trans oceanum dicuntur quiqꝫ ſuper hyrcaniam ſunt: & omnino ad ęgyptios& caldęos penetraret magice artis peritos:& ſupra qua natura patitur ſuperſtitioſos homines ac moribus efferatos ut ad eos de uirtute demodeſtia de idolorum impietate prędicaret ſic omnium dominus dei uirtus dominus noſter ieſus chriſtus? qui per diſcipulos ſuos non ſolum prędicauit eis ſed etiā ex ſententia perſuaſit ut morū feritatem deponerent: nec poſtea diis pr̄īs

immolarent: ſed ipſum cognoſcerent:& per ipſum ſubinde patrem collerent. Nā ſuperiori tempore cum ſeruirent idolis gentiles& barbari bella interſe gerebant & in conſanguineos cruenti erant. Et per inexorabilem inter eos pugnam nō ma ria non terras tranſire licebat: niſi qui gladiis manus armauerant. Et enim omnis uitæ traductio illis per arma fuit:& enſis erat eis pro baculo:& totius opis ſuſten tatulum: Et profecto idolis ut dixi ſeruiebant.& dęmonibus uictimas immola bant. Et tamen qui hęc ſentiebant nihil ex idolorum ſuperſticione proficere po tuerunt: Cum dero ſe ad chriſti doctrinam contuliſſent. ſtatim exīprouiſio tanę tacti ueritate aīum. cędium crudelitatem exuerunt: nec deinde bellica tractarurit: Sed omnia illis quę ad pacem: quęqꝫ ad amiciciam ſpectabant cordi fuere: Quis igitur hęc fecit? uel quis pace coniunxit qui ſe odio per ſequebantur? niſi dilectuſ patris filius? cōis oīum ſaluator ieſus chriſtus qui omnia caritate ſua pro ſalute noſtra ſuſtinuit: Nam et antiquitus oracula de pace fuerant quę ab eo miniſtra batur ſcriptura dicente: Conflabunt gladios ſuos in uomeres& enſes ſuos in fal ces:& non relinquet gens in gentem gladium& non diſcent poſt hac bellare: nec hoc quidem incredibile: quando nunc etiam barbari: quibus inſita ē feritas mo rum: ubi ad huc idolis quę apud eos ſunt: ſacrificant tunc quidem inſaniunt in ter ſe nec tempus ullum ſine gladio patiuntur: ubi uero chriſti doctrinam audiūt continuo pro bellis agriculturam exercēt:& manus quas gladiis armauerant ad preces tollunt:& qui bella inter ſe geſſerant idem contra diabolum ac dęmones īſtruūtur et eos ꝯtinētia atqꝫ āi uirtute debellant. hoc autē ē diuinitatis ſaluatoris indicium Nam qd̓ in idolis homines diſcere non potuerūt: hoc ab eo didicerūt: quod non ꝑuum eſt dęmonū ac idolorum imbecill tatis& inanitatis argumentū Demones enim imbecillitatis ſuæ conſcii hac de cauſa homines inter ſe bellare cō pellebant. ne ſi amutuo ip̄oꝝ certamīe deſiſterent. pugnam aduerſus dæmonas g uerterent: Quippe qui non ipſi inter ſe pugnant a chriſto diſcentes moribus& o peribus uirtutis contra dęmonas parantur: Ethos quidem proſequūtur: Sed dia bolum eorum ducem illudunt in iuuentute continentes in temporationibus ſtre nui in laboribus fortes contumeliam patiuntur: ignominiā contemnunt.& ꝗd certe mirandum eſt. mortemquoqꝫ deſpiciunt& chriſti martyres fiont:& ut unū dicam quod eſt omnino mirabile diuinitatis ſaluatoris iudiciū quis unꝗͣ ſimpli citer homo uel magus uel tyrannus uel rex tantis ip̄e perſe congredi& omnem idolatriam omnem diabolicam manum: omnem magicā artem: omnem gētilium ſapientiam qui tantum ualebant.& tunc etiam iugebāt. omnes obſtupefaciebant expugnare et uno momento omnibus reſiſtere potuit? quemadmodum dr̄is nō ſter: uerus dei filius qui unius cuiuſqꝫ errorem inuifibiliter redarguit: unus om nes undiqꝫ homines captiuos abduxit ut qui ſimulacra uenerabantur: ea ip̄i deid calcarent: qui magicā admirabantur libros comburerent: Sapientes uero euāge liorum interp̄tationem omnibus rebus anteponerent. Quos enim antea colebat. hos nunc derelinquūt: quem crucifixum illudebāt. hunc chriſtum adorant. deū ip̄m confitentes& qui apud eos dii nuncupabātur eos nunc ſigno crucis ꝑſequ untur: At uero ſaluator crucifixus in toto orbe deus prędicatur& dei filius: et qui apud gētiles collebātur dii tāꝗͣ turpes damnātur ab eis: qui uero chriſti doc trinā accipiunt modeſtiorem ꝗͣ illi uitā obſeruāt: hæc igitur& eiuſmodi ſi quidē humana ſunt talia fuiſſe priorū facta demonſtret ac ſuadeat: Si uero non hoīum hec ſed dei opera uidentur& ſunt. quid tātum impie agunt increduli qui talia fe cit dominum ignorent. Similiter enim affecti ſunt ut ſi quis ex operibus creaturę non agnoſcat huius opificem deum Si enim ex poteſtate quam in res omnes ha bet ip̄ius diuinitatem agnoſcerent cognouiſſent etiā chriſti per corpus opera n̄ humana eſſe ſed ſaluatoris oīum dei uerbi: hoc āt cognoſcentes quemadmodum

paulus inquit non crucifixiſſent dominum glorię: Vt igitur deum qui naturali ter inuiſibilis eſt. nec omnino uidetur̉ ſi quis uider̄ uult ex operibus ipſum cogo ſcit atqꝫ comprehendit: ita qui chriſtum mente non uidet̉ ex operibus ſaltē cor poris hunc agnoſcat& probet an humana ſint uel dei: Et ſi humana fuerint illu dat Sin autem non humana: ſed dei cognoſcat nec rideat quę ridicula non ſunt ſed potius admiretur per rem adeo humilem diuina nobis apparuiſſe per mortē immortalitatem in omnes pręueniſſe: per incarnationem uerbi rerum omnium prouidentiam& huius largitorem opificemqꝫ ipſum dei uerbum cognitum fuiſ ſe ipſe enim homo factus: ut nos dii efficiamur Ipſe ſe ipſum per corpus oſtendit ut nos inuiſibilis patris cognitionem caperemus ipſe omnium hominum contu meliam ſuſtinuit: ut nos immortalitatem ſortiremur Nihil enim ipſe detrimenti cepit cum pati& corrumpi non poſſit& ipſe per ſe uerbum ſit& deus: homines autem qui patiuntur per quibus iſta ſuſtinuit in ſua ipſius diuinttate ſeruauit ac ſaluos fecit. Et in uniuerſum ſaluatoris opera. quę per aſumptionem humanita tis fecit talia tantaqꝫ ſunt: quę ſi quis narrare uelet ſimilis eſſet his qui maris pela gus aſpicerent.& fluctus eius numerare uellet: Vt enim fluctus omnes oculis cō prēhendi non poſſunt: cum ſuperuenientes alij ſuper alios temptatis ſenſum op primant: ita qui omnia in corpore chriſti opera uirtutis comprehendere uolue rit: is nec cogitatione quidem uniuerſa capere poterit cum plaira ſint: quę cogita tionem eius pretereant: tametſi ea ipſe comprehendiſſe exiſtimet: Melius igitur eſſet non omnia cum qui dicit aſpicere: quorum nemo eſt uel qui partem conſe qui poſſit. ſed unius tantummodo memoriam facere:& uniuerſa tibi admirāda relinquere. Omnia namqꝫ admirationem ęoualiter habent:& quocunqꝫ aliquis aſpeſerit inde uerbi diuinitate obſtupe ſcit: Quas ob res ut principium eorum q iam dicta ſunt exponamus ad ea quę diximus hoc quoqꝫ diſcere dignum eſt:& admirari minimum: ꝙ ubi ſaluator aduenit non augeſcit poſthac idolatria: im mo quę eſt in muitur& paulatim ceſſat. non poſthac gentilium ſapientia creſit ſed quę eſt continuo euaneſcit: non poſthac dęmones iluſionibus oraculis& ma gicis decipiunt: ſed ſi tantum audeant& conentur: ſigno crucis cunfunduntur: & ut ſumatim dicam: aſpice ut chriſti doctrina ubiqꝫ augeatur: Omnis idolatria & quicꝗ chriſtiane fidei reſiſtit quottidie in muantur debilitetur labatur: Si autē aſpiciens cole ſaluatorem omnium& potentem deum uerbum:& contemne que ab eo fraguntur: atqꝫ delentur: Vt enim cum ſol adeſt non iam tenebre ualent: ſed ſicubi reliquum eſt propellitur in ſic aduentante diuina dei apparitione non iam ualet idolorum obſcuritas: Sed omnis ubiqꝫ terrarum locus& regio ipſius doctrina illuſtratur: Et quemadmodum ſic ubi regnet: aliquis nec ſe oſtendat. ſꝫ intus domi ſedeat improbi ſępe non nulli ſolitudine eius abutentes ſe ipſos r̄ges pronunciant:& inſignibus quisqꝫ regiis ſimplices illudunt& ita homines erant nomine qui regem appellari audiant: ipſum uero non uideant: cū prelertim nec domum ipſi quidem ingredii poſſint: Sed ubi rex uerus proceſſerit& apparuerit tunc improbi illi qui deceperant. ipſius preſentia conuincuntur: homines autem cum illum uideant uere regem eos deſerunt: a quibus decepti fuerāt ita& dęmo nes antea quidem homines decipiebant cum ſibi ipſis dei honorem aſciſerent. Vbi uerbo dei uerbum incorpore apparuit:& nobis patrem ſuū indicauit: nunc iam dęmonum fraus euaneſcit& ceſſat: homines qui uerum patris uerbum deū aſpiciunt idola deſerunt.& uerum deum protinus agnoſcunt: Hoc autem ſignū eſt. chriſtum deū uerbum ac dei uirtutem eſſe: quod deficientibus r̄bus humaniſ & chriſti permanente uerbo planum eſt omnibus deficere quidem temporanea permanere autem deum ac dei filium uerum unigenitum uerbum. hęc quidem tibi a nobiſ tanꝗͣ ſigna quedam& note fidei chriſtianę paucis libata ſint o chriſti

amator homo tum uero capta hic occaſione: ſi forte indicta ſcripturarum incide ris:& ad hęc ingenue animum incenderis: ex īde quę a nobis dicuntur agnoſces: perfectius illa quidem planiusqꝫ tractata: illa enim per theologos uiros diuinitꝰ ædita:& ſcripta fuerunt. Nos autem quę accepimus atheologis pręceptoribus ꝗ in ea inciderant. quiqꝫ diuinitatis chriſti teſtes fuerant: hæc tibi doctrinę ſtudio ſo impertimur: Cognoſces autem ipſius& alteram ad nos apparitionem glorio ſam ac uere diuinam: quando non etiam cum abiectione ueniet ſed in gloria ſua n̄ ēt ꝯ hūilitate: ſꝫ ī maieſtate ſua n̄ ēt ut patiat̉: ſed crucis ſuę fructū oībꝰ dōet. dico at reſurrectionē et īmortalitatē nō etiā ut iudicetur: ſed iudicet oēs per ſuis cuiuſqꝫ operibus quę in corpore fecit: ſiue bona ſiue mala: ubi repoſitum eſt bo nis quidem regnum cęlorum: malis autem ignis œternus:& tenebra exterior. Sic enim et ipſe dominus ait dicens a modo uidebitis filium hominis ſedentem adex tris uirtutis:& uenientem in nubibus cœli in gloria patris: Propterea etiam ſalutare uerbum nos ad illam diem pręparat& dīc eſtote ꝑati& uigilate: quia qͣ hora non putatis ueniet: Nam ut uult beatus paulus omnes nos apparere opor tet ante tribunal chriſti: ut pro ſuis quiſqꝫ ferat operibus: quę incorpore fecit: ſiue bonum ſiue malum: Sed ad inquiſitionem cognitionemqꝫ ueram ſcripturaꝝ opus eſt. proba uita animaqꝫ pura& chriſtiana uirtute ut mens per eam incedēſ cōſequi quod cupit& comp̄hendere ualeat. quātū humāę nat̉e datur de deo uer bo percipere: Nam ſine pura mente: ſine uitæ fanctorum imitatione: nemo dicta ſanctorum capere poſſet: Vt enim ſi quis lumen ſolis uidere uellet oculum omni no purgat.& abſtergit ſe ipſum ꝑinde atqꝫ illud eſt quod uidere concupiſcit pro pe modum purificans: ut oculus eo modo lumen ipſe factus lumen ſolis aſpiciat uel quemadmodum ſi quis urbem uidere uellet ſiue regionem omnino ad locuꝫ ſpectandi gratia peruenit: ita qui theologorum mentem percipere uoluerit: ratio ne uiuendi animam prius abluere atqꝫ mundare& operum ſimilitudine ad ſanc tos ip̄os peruenire debet: ut cum ipſis degendo uerſetur:& ea intelligat quę illis adeo reuellata fuerunt: Et cum ipſis poſthac ueluti cōnexus peccatorum diſcri men:& eorum indie iudicii damnationem effugiat his autem fruatur quę ſanctis repoſita ſunt in regno cęlorum: quę nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcendit: quanta his preparata ſunt. qui cum uirtute uiuunt& deū patremqꝫ diligunt in chriſto ieſu domino noſtro per quem& cum quo ip̄i patri cum ilio in ſancto ſpiritu honor poteſtas& gloria in ſęcula ſeculorum amen. N ſanientes ariani poſtꝗͣ ſemel ut uidetur decreuerunt pręuarica tores eſſe ac tranſgreſſores ueritatis contendunt inſe trahere quod ſcriptum eſt cum uenerit impius in profunduim malorum contem nit: Nam neqꝫ conuicti quieſcunt: neqꝫ confuſi erubeſcunt: ſed ad omnes tanꝗͣ frons meretricis in impietate facti ſunt impudentes: Nam cum hæc dicta quorum occaſione utebantur: dominus crea uit me& melior factus angelis:& primogenitus.& ꝗ fidelis eſt ei ꝗ fecit ipſum rectū ſenſum habeant:& pietatē in chriſtū oſtendant: neſcio quomo do iſti rurſus tanꝗͣ ſerpentis ueneno circūfuſi: nec uidentes quę uidenda ſūt: nec intelligentes: quę legunt quaſi ex profundo impietatis malitiam eructantes cœ perit continuo cauillari quod a domino dicitur: ego in patre& pater in me dicē tes quomodo poteſt hic in illo:& ille in hoc eſſe: uel quomodo omnīo poteſt pa ter qui maior eſt in filio minore contineri: Verum tamen quid mirum ſi filius in patre eſt: quando quidē& de nobis ſcriptū eſt. in ipſo enī uiuimus& mouemur

& ſumus: ſed hoc merito patiuntur maleſani qui deū corpus eſſe arbitrantur: non intelligentes quis uerus pater ſit: quis uerus filius: quis ſplendor inuiſibilis quę hypoſtaſis incorporea: quis ue character:& imago eius: Nam ſi ea cognoſce rent domino glorię nō uſqꝫ adeo cum riſu detraberit: nec incorporea corporali ter accipientes benedicta male interpretarentur: Satis enim erat dominum iſta di centem audire& credere: Nam ſi fides ſimplicitatis melior eſt clallida per ſua ſic ne orationis. Sed quoniam hoc quoqꝫ pro ſua hęreſi uitiare conantur neceſſe ē peruerſam illorum opinionē redarguere:& ueritatis ſententiam aperire ut fideleſ confirmentur: Non enim dum dicitur ego in patre& pater in me alterius onerā tur tanꝗͣ manibus uaſis: quę mutuo repleantur ut filius patris pater filii compl eat inanitatem:& neuter eorum plenus ſit atqꝫ perfectus. hoc quidem ſuum eſt corporum: Propterea id uel tantummodo dicere plenum eſt impietatis: plenus enim& perfectus eſt pater& plenitudo diuinitatis eſt filius nec rurſus ut ī ſāctis deus fortificans eſt: Ita& in filio: ipſe enim eſt patris fortitudo& ſapienſia:& ea quę facta ſunt participatione eius inſpiritu ſanctificantur: ipſe uero filius nō par ticipatione filius eſt. ſed propria generatio patris. Nec item ſic eſt in patre filius ut in ipſo nos uiuimus& mouemur& ſumus. Ipſe enim tanꝗͣ ex fonte patris ut ta eſt inquo omnia uiuere& conſiſtere facit: non enim uita uiuit in uitę qōniam uita nō eſſet: Sed ipſe potius uiuicat omnia. Nouimus& aſterium ſophiſtam hę reſis patronum: In hoc enim& ipſe iudęos imitatus talia ſcripſit: Clarum enim eſt inquit ꝙ propterea ſe in patre dixit& rurſus in ſe patrem: quia nec ſermonē quem percurrebat ſuum eſſe dixit ſed patris nec opera item propria: ſed patris qui poteſtatem dederat: hoc ſi puer ſimpliciter dixiſſet propter etatem ignoſcen dum eſſet ſed quia is ſcripſit qui ſophiſta uocatur: quiqꝫ omnia ſcrie profitetur quanta eſſet hic damnatione dignus: Quomodo non etiam abhorrere demō ſtrat ab apoſtolo: ꝙ ſe īperſuaſibilibus ſapientię ſermonibus extollit?& ī his de ciper̄ poſſe putatur: qui nec quid dicatur ipſe nec de quo aſſerat intelligit: Quę enim filius propria& ſoli filio qui uerbum eſt& ſapientia:& imagini ſubſtantię patris conuenientia dixit ea ipſe in omnes creaturas corifert: quibus hęc com fi lio communia facit Et ait iniquus uirtutem patris uirtutem aſſumere: ut impie tati ſuę conſequens ſic dicere& filium in filio factum eſſe filium& uerbum uer bi poteſtatem ſumpſiſſe: nec uult ipſum hęc dixiſſe ut filium ſed eum quaſi qui hęc& ipſe didicerit omnibus pariter creaturis annumerat: Nam ſi ideo quia filii uerba non erant quę percurrebat ſed patris erant:& opera dicebat: ego in patre & pater in me. dauid etiam dixit audiam quid in me loquetur dominus: At ſalo mon uerba mea dicta ſunt adeo: Et moyſes quę adeo erant uerba miniſtrabat: et unuſquiſqꝫ prophetarum aiebat: hęc dicit dominus: quę non ſua uidelicet erant ſed dei. Et opera quę ſancti faciebant: non ſua eſſe dicebant: ſed dei qui poteſtatē dederat ſicut elias& eliſſeus implorantes deum: ut mortuos ſuos ſuſcitaret qua do& necnam dicebat eliſeus dum ipſum alepra mundaret ut cognoſcas quia de us eſt. in iſrael: ſamuel& ipſe in diebus meſſis dominum orabat: ut pluuiam da ret:& apoſtoli non propria uirtute ſigna: ſed gratia domini facere dicebant erit uidelicet iuxta illum, uox hęc omnium communis ut unus quisqꝫ dicat. Ego in patre:& pater in me: nec propterea unus patris filius ſit uerbum& ſapientia. ſed & hic ē multis unus exiſtat. At qui dominum ſi talis erat: dicere oportuit non e go: ſed potius etiam ego in patre& pater in me eſt: ut nihil proprium& precipu um hęc cum patre filius. ſed gratiam eandem cum omnibus communem: Non eſt autem ut illi putant: nam quia naturalem non ſentiunt ex patre filium: cor tra naturalem mentiuntur Cui ſoli dicere cōgruit ego in patre& pater in me. Eſt enim ut intelligere licet in patre filius: quia totum hoc quod filius eſt ſubſtantię

patris proprium ē: ſicut ex luce ſplendor et ex fonte fluuius ut qui filium uidet ꝓ prietatē uideat:& cum filii eſſentia ex patre ſit hunc ī patre eſſe intelligat: Eſt ue ro et pater in filio quia quod eſt ex patre proprium hoc filius eſt. ut ſol in ſplen dore mens in uerbo fons in fluuio: Sic enim qui filium uidet ſubſtantię patris ꝓ prietatem uidet et patrem in filio eſſe intelligit: Nam cum propietatis paternę di uinitas. filii ſubſtantia ſit conſequenter filius in patre eſt.& pater in filio: Nam ic circo et congrue cum prius dixiſſet ego et pater unum ſumus ſubiunxit ego in patre et pater in me ut& diuinitatis identitatem:& ſubſtantię unitatem oſtēderet unum enim ſunt. non tanꝗͣ unius denuo in duas partes diuiſus ſit nec aliud quic ꝗͣ ſint ꝗͣ unum: nec tanꝗͣ unus his nominetur: nec tanꝗͣ idem ſui ipſius aliquando pater fiat aliquando filius: hoc enim ſabellius cum dixiſſet hæreticus appellatus eſt: Sed duo ſunt: Nam pater pater eſt nec idem filius:& filius filius eſt. nec idem pater: una uero natura: Neqꝫ enim generatio a generante diſſimilis: ipſius enim imago& omnia patris filii ſunt. Propterea nec alius deus eſt filius: Non enim ex trinſecus cogitarunt: quoniam omnino et multi conſtituerentur ſi alia ꝗͣ patris diuinitas cogitaretur: Nam ſi alius eſt prout generatio filius: atta men idem pro ut deus eſt: et unum ſunt ipſe& pater proprietate naturę:& unius ut dictum eſt diuinitatis identitate: Nam& ſplendor lux eſt. nec aliud a ſole nec lux aliud: nec id participatione eius ſed ꝙ propria ipſius eſt generatio: Talis autem generatio lux eſt ab initio nec quiſꝗͣ diceret has duas luces eſſe duos quidem ſolem& ſplē dorem: ſed unam ex ſole lucem quę in ſplendore luceat ubiqꝫ: ſic& filii diuinitas patris eſt unde etiam in diuiſibilis eſt: Itaqꝫ unus deus eſt. nec alius ab ipſo: Qua re cum unum ſit& una diuinitas: Eadem de filio quęcunqꝫ etiam de patre dicun tur: niſi qd̓ pater de ip̄o nō dicitur: dicitur deꝰ ut dꝰ erat uerbū oīpotens ut hæc dicit qui erat et qui eſt et qui uenit omnipotens. dominus unus. ut unus dominꝰ ieſus chriſtus: lucem eſſe: ut ego ſum lux. tollere peccata ſicut cum dixit. ut au tem ſciatis ꝗr poteſtatē habet filius hominis in terra dimittere peccata:& alia eiuſ modi quotquot inueneris. Omnia enim inquit ipſe filius quęcunqꝫ pater habet me ſunt. Qui uero audit: que patris ſunt: ea de filio dici uidebit: Et ita patrem in filio uidebit& filium in patre qn̄ quę de filio dicuntur hęc de patre dicuntur ꝗd autem quę patris ſunt patris de filio dicuntur: niſi ꝙ ex ipſo generatio filius Quid item quę filii ſunt propria ſunt? quia ſubſtantię ipſius propria eſt ge neratio filius: Conuenienter quę patris ſunt. ſua ipſius eſſe dicit: hinc& apte& conſequenter cum dixiſſet: ego et pater unum ſumus ſubiunxit ut cognoſcatis: quia ego in patre et pater in me: Sed et antea dixerat qui me uidet: uidet̉& patreꝫ & eſt in tribus his dictis ſenſus unus: Nam qui hoc modo cognouerit unum eſſe filium et patrem: nouit idem in patre ipſum& in ip̄o patrem. Diuinitas enim filii patris eſt. et hęc in filio eſt:& qui hoc intelligit credit quia qui filiū uidet. uidet& patrem: Nam in filio patris diuinitas conſpicitur: hoc et ſtatuę regis exemplo ꝓ pius intelligi poteſt: in ſtatua namqꝫ regis ſpecies eſt. et forma et in rege eſt. quę in ſtatua ſpecies? in ſtatua enim regis ſimilitudo impermutabilis eſt. ut qui ſtatu am uidet uideat in ea regem: et ē conuerſo qui regem uidet ipſum ī ſtatua eſſe cognoſcat:& quia non permutatur ſimilitudo: ſi quis poſt ſtatuam regem uell& uidere: ſtatua diceret ego et rex unum ſumus: ego enim in illo ſum et ille in me et ꝙ in me uides in illo aſpicis:& quod in illo uidiſti in me ſpectas: qui ergo ſta tuam adorat. in ipſa regem adorat nam illius forma ſpecieſqꝫ ſtatua eſt: Quoniā igitur et filius imago patris eſt. intelligere neceſſe eſt patris diuinitatē et proprie tatem filii ſubſtantiam eſſe: et hoc eſt qui cum in forma dei eſſet: et pater in me ē Nec uero ex parte eſt diuinitatis forma: ſed paternę diuinitatis. plenitudo filii ſubſtantia eſt: et uerbum deus filius eſt: iccirco cum et ęqualis deo eſſet non

rapinam arbitratus eſt eſſe ęqualem deo& rurſus quia filii diuinitas& forma nullius eſt alius ꝗͣ patris hoc illud eſt quod dixit ego in patre: ſic erat in chriſto cieus mundum ſibi ipſe concilians: Nam proprietas ſubſtantię patris filius eſt in quo creatura deo conciliata eſt. hoc modo quę filius operatur patris opera ſunt Nam paterne diuinitatis forma filius eſt qui opera facit:& ita qui filium uidet̉ pa trem uidet: Nam in paterna diuinitate filius eſt atqꝫ ſpectatur:& paterna forma q̄ in ipſo eſt patrem ipſi demonſtrat: Et ita pater eſt in filio. Et proprietas ac diui nitas quę ex patre eſt in filio filium in patre nec unꝗͣ ab eo diuiſum oſtendit:& qui audit ac uidet quę de patre dicuntur: ea de filio dici nec per gratiam uel par ticipationem ſubſtantie ipſius accedere: Sed quia ipſa filii ſubſtantia propria eſt eſſentię pater ne generatio probe ut modo dicebam dictum intelliget̉. ego in pa tre& pater in me:& illud ego& pater unum ſumus: Eſt eniui filius qualis pater: quia omnia patris habet:& ideo cum patre ſignificatur: patrem enim nemo dice ret niſi filius eſſet: ſed non qui factorem dicit deum continuo& facta ſignificat: ē enim factor anteꝗͣ facta qui uero patrem dicit ſtatim cum patre filii quoqꝫ eſſenti am oſtendit. propterea qui credit in filium credit in patrem: Credit enim in pa tris ſubſtantię proprietatem: Itaqꝫ una fides in unum deum eſt:& qui adorat ueneraturqꝫ filium. in filio adorat ac ueneratur patrem: una enim eſt diuinitas& propterea in filio unus eſt honor una ueneratio quę patri per ipſum impendit̉ & quie ſit adorat unum deum adorat. unus enim deus eſt. nec alius preter ipſum Cum igitur& ſolus pater dicitor deus:& ꝙ unus eſt deus:& ego ſum:& pater me non eſt alius deus& ego primus& ego nouiſſimus benedicitur: Vnus enim deus& ſolus& primus eſt: ſed hec non indeſtrutionem fili dicit: abſit hoc. Eſt enim& ipſe in uno& ſolo& primo: ut qui unius& ſolius& primi ſolum uerbū eſt& ſapientia& ſplendor: Eſt enim primus& ipſe primi& ſolius diuinitatis ple nitudo: qui totus& plenus eſt deus: dictum eſt igitur non propter ipſum ſed ut alterum eſſe tollatur: Qualis eſt pater talis& filius eius: Et hęc quidem mens eſt prophete manifeſta omnibus& certa: Sed quoniam impii hęc quoqꝫ iactantes do mino detrahunt: nobis autem improperant. dicentes ecce unus& ſolus& prim dicitur deus: quomodo uos dicitis filium eſſe deum: Nam ſi deus eſſet non dicer̄t pater ego ſolus:& ego unus deus iccirco neceſſarium eſt de his quoqꝫ dictis quā tum fieri poteſt dicere: ut ex ipſis etiam omnes intelligant arianos uere impuga tores dei eſſe: Igitur ſi filio eſt cum patre certamentales admittāt uoces:& pater ſi filium uidet quale dauit adomum audiuit& abeſſalō. talia contra eum uerba dicit& proferat. nec forte filius cum ſe ipſe deum dicat aliquos a patre ſeducat: ſi uero qui filium cognoſcit patrem magis cognoſcit: quem ipſi filius reuellat:& in uerbo patrem magis uidebit: ut dictum eſt Nam cum filius uenit non ſe ipſū glorificauit: ſed patrem: qui ſe adeunt dixit: quid me bonum dicis nullus bonus niſi unus deus: qui interroganti quod ē maius in lege mandatum reſpondit audi iſrael dominus deus tuus dominus unus eſt. qui turbis dixitʳ de cęlo deſcendi non ut faciam uoluntatem meam ſed uoluntatem patris: qui me miſit: qui dicipu Ios docuit pater maior me eſt:& qui me honorat: honorat eum qui me miſcit: Si talis eſt in patrem ſuum filius quę contentio fuerit ut ex his dictis talem aliꝗ. ſuſpicionem capiat: Preterea ſi uerbum eſt patris filius quis eſt adeo demens pre ter impugnatores chriſti qui deum putet talia locutum fuiſſe. ut uerbum calum niaretur ac tolleret. Non hic eſt chriſtianorum ſenſus abſit: nec propter filiū hęc ſcripta ſunt: ſed ut dii falſi nominis deſtruerentur quos homines finxere& taliū dictorum ſenſus probabilem cauſam habet: Nam quia falſis diis ad hęrentes ho mines a uero deo deficiunt iccirco deus qui bonus eſt curam agens hominum cum eos reuocaret errantes ego inquit deus ſolus:& ego ſum& preter me non e

alius deus et quotquot eiuſmodi ſunt dicta: ut quę falſa ſunt reiciat:& omnes ad ſe conuertat: Ac ueluti ſiquis cum dies eſſet ſolqꝫ appareret ſignumqꝫ ex ligno te mere fingeret: qui nec cogitationem quidem lucis haberet:& hanc imaginem lu cis cauſam eſſe diceret: ſol autem hoc uidęns diceret. ego ſolus ſum lux diei:& n̄ eſt lux alia diei pręter me non ad ſplendorem ſuum: ſed ad errorem ima ginis li gneę& diſſimilitudinē fatuę cogitationis aſpiciens: hęc loqueretur: ita ē et illud ego ſum ego ſolus& non eſt alius deus pręter me ut a falſis diis homines abdu cat:& difcant poſthac uerum deum: quippe qui cum hęc diceret. deus ꝑ uerbū ſuum dicebat: niſi forte& hoc iſti addiderint iudæi quia non per uerbum hęc lo cutus ſit: ſed ſimpliciter dicta ſint. quantumlibet inſaniant diabolici: factum eſt uerbū domini ad prophetā& hęc audiebantur: Qd̓ ſi ipſius erat uerbum:& hęc per uerbum dicebantur: nec aliquid eſt: quod deus dicat:& faciat quod non in uerbo dicat.& faciat. non propter ipſum ergo dicta ſunt o impugnatores dei ſed propter aliena& quęqꝫ ab eo profecta non ſunt: Nam et ſol iuxta ſimilitudi nem prępoſitam ſi uoces haberet non qui ſplendorem extra ſe reputaret ſed ī ſplē dore lucem oſtenderet: imaginis redargueret errorem ac talia diceret: Non ex go in deſtructionem filii nec propter ipſum talia dicta ſunt. ſed in reprobationeꝫ mendacii: Itaqꝫ non dixit ab initio deus tales ad adam uoces tametſi erat cum eo uerbum per quot omnia facta ſunt: neqꝫ enim opꝰ erat cum nundum idola eſ ſent: ſed ubi homines ueritati rebelles fuerunt& quos uolebant deos ſibi ip̄i nō minarunt: tum uero ad falſorum deorun deſtructionem talibus dictis opus fuit: dicerem et ego ſuperadicenes. hęc etiam aduerſus amentiam impugnatorum dei prędicta fuiſſe ut cognoſcerent ſi quem extra patris ſubſtantiam deum cogi tarent: hunc uerum non eſſe nec ſolius et primi imaginem et filium: quare etſi ſo lus uerus pater dicatur: non in reprobationem eius dicitur: qui ait ego ſum ueri tas ſed in eorum deſtructionem qui non ſunt natura ueri: Qualis eſt pater talis & filius. Sic enim& ipſe dominus ſtatim connexuit:& quem miſiſti ieſum chri ſtum quod ſi creatura eſſet ſe ipſum non coniunxiſſet: neqꝫ connumeraſſet ei a quo creatus erat. quę enim uero eſt: cum falſo communitas? nunc autem cum ſe patri coniunxerit ſe naturę eſſe monſtrauit:& nos cognoſcere fecit ſeueri patris ueram generationem eſſe. Q d̓ quia didicerat ioannes docuit in epiſtola ſcribēs et ſumus in uero deo:& in filio eius ieſu chriſto: hic eſt uerus chriſtus et uita ęter na et cum propheta dicat qui cęlum explicuit ſolus ipſe uero deus ego ſolus ex plicui cęlum planum omnibus factum in ſolo ſolius uerbum ſignificari inquo facta ſunt omnia:& ſine ipſo factum eſt nihil Quare ſi per uerbum facta ſunt. di cit autem ego ſolus cum ſolo filius etiam intelligitur: per quem factum eſt et cæ Ium: Sic ergo etiam ſi dicatur unus deus: et ego ſolus et ego primus in uno et ſo lo et primo uerbum ſimul eſſe intelligitur: ſicut in luce ſplendor: Nec uero hoc de alio intelligeretur ꝗͣ de ſolo uerbo: Siquidem alia omnia: ex nihilo per filium ſubſiſtunt. et multum naturaliter diſtant. ipſe uero filiꝰ ex patre naturalis eſt ac uera generatio quapropter et dictum quod in excuſationem hęreſis ſuæ ſtulti ꝓ ferre putabant uidelicet ego primus: hoc potius inſaniam eorum redarguit: de inquit ego primus: et ego nouiſſimus: Qud̓ ſi ita connumeratus his quę poſt eum ſunt: primus ipſorum dicitur ut huic illa ſecunda ſint: erit iuxta uos et ipſe ex his quę facta ſunt. ſolo tēmpore pręcedens: ſed hoc ſolum omnem impietateꝫ exuperat: Si uero dixit ego primus ut nec ie ex ullo nec ante ſe ullum eſſe oſten deret: Sed ipſum omnium eſſe principium et cauſam atqꝫ etiam ut gentilium fa bulas deſtrueret. Planum eſt etiam dum filius primogenitus dicitur non ut ipſe cum creatura inumeretur primogenitus dicitur: ſed ut omniū filio intercedento

opificium& adoptio demonſtretur: Et enī ſicuti pater primus eſt ita ipſe primꝰ eſt ut imago primi cum in ipſo ſit primus& generatio eſt ex patre& in ipſo cre atura omnis creat̉ ac adoptatur: Sed contra hec denuo comenticiis ipſorum fa bulis contendere conantur nec ita quidem unum eſſe patrem& filium nec ſimi lem ut eccleſia predicat: ſed eſſe ut ipſi uolunt: dicunt enim quando quidemqꝫ uult pater hęc uult& filius:& ei nec ſenſibus reſiſtit neqꝫ iudiciis: ſed in omnibꝰ cum ipſo fentit quia ſententia rū identitatem& rationem conſentientem copula tam quę patris doctrinę reddit: lccirco ipſe& pater unum ſunt. hęc enī auſi ſunt non nulli ex ipſis non ſolum dicere uerum etiam ſcribere: Quid autem abſurdi quid ue irrationabilius dici poteſt: Nam ſi propterea unum ſunt pater& filius& hoc modo ſimilis eſt patri filius uide& angelos& alia quę ſupra nos ſunt prin cipatus poteſtates thronos dominationes quęqꝫ apparent ſolem lunam planetas & ipſos ſicut& filius filioſ eſſe& de his quoqꝫ dici ut ſint& ipſi& pater unum& unuſquiſqꝫ patris imago ſit& uerbum Nam quę uult pater: hęc uolunt& ipſi: neqꝫ opinionibus diſſentiunt neqꝫ iudiciis: ſed in omnibus factori ſuo audientes ſunt. Neqꝫ enim in gloria ſua. permanſiſſēt niſi quę uult pater: hęc& ipſi uellent propterea qui non manſit ſed inſoles fuit illud audiuit quomodo exciderit e cęlo lucifer qui mane oriebatur: quemō igitur ſi hęc ita ſint ſolus hic filius eſt unige nitus& uerbum& ſapientia: uel quomodo ſi tot ſunt ſimilia patri: ſolus hic ima go eſt: Et enim īter homines multi inuenientur patri ſimiles: plurimi quidē mar tires& ante eos prophetę& apoſtoli& ante hos item patriarchę& multi nunc etiam ſaluatoris mandati cuſtodiunt ut ſint miſericordes ſicuti pater qui in cę lis eſt& illud obſeruent: Eſtote igitur imitatores dei tanꝗͣ filii dilecti& ambular̄ in caritate ſicut:& ille chriſti:& tamen ex his nullus eſt nec uerbum ne ſapientia nec unigenitus filius nec imago nec eorum aliquis auſus eſt dicere& pater unū ſumus uel ego in patre.& pater in me: ſed de omnibus dictum eſt quis ſimilis tibi inter deos domine? uel quis ſimilabitur tibi inter filios dei: de ipſo autem ſolus ī mago uera& natura patris eſt. Nam& ſi facti ſumus ad imaginem& imago dei & gloria appellati non tamen nos ipſos ſed hanc uocationis gratiam habemus propter inſitam nobis imaginem uerāqꝫ dei gloriam quę eſt uerbum dei quod ꝓ pter nos poſtea factū eſt caro: Cum igitur ineptus& irrationalis hic eorum ſen ſus appareat neceſſe eſt ſimilitudinē& unitatem ad filii referre ſubſtantiam Nam niſi ita dicatur nihil ut dictum eſt. differre uidebitur ab his quę facta ſunt. nec pa tri: ſed decretorum patris ſimilis erit: Et ea differunt a patre quia pater pater eſt decreta uero doctrina ſunt patris: ſi ergo ſecundum decreta& doctrinam filius ſimilis eſt patris: pater iuxta eos nomine patr̄ eſt filius aut non impermutabilis ī mago: qui etiā nec omnino proprietatem ullā uel ſimilitudinem patris habere ui debitur: Quę nam ſimilitudo ipſi ac proprietas qui ſit a patre diuerſus? Nam& paulus qui faluatori ſimilia docebat nō erat ei per ſubſtantia ſimilis: hęc igitur ſentientes mentiuntur: filius autem& pater: ita unum ſunt quemadmodum dic tum eſt.& ita ē filius ſimilis:& ex ipſe patre: ſicut filium uidere& intelliger̄ licet ad patrem:& ſicut ſplendorem uidere licet ad ſolem: Nam quia ſi filius eſt. cum filius operatur pater operatur& cum filius ad ſanctos uenit pater in filio uenit: ſicut& ipſe promiſſit dicens: Veniemus ego& pater:& manſionem apud eum fa ciemus: Nam pater in imagine ſpectatur:& in ipſo ſplendore lux eſt: Quaprop ter ut pauloante diximus: cum pater gratiam prebet& pacem hanc filius prebet ſicut pauls per omnem epiſtolam ſignificat ſcribens gratia uobis& pax adeo eſt patre noſtro& domino ieſu chriſto: Vna enim& eadem gratia eſt a patre in filio ſic una lux ſolis& ipſa ſplendoris efficitur: Sic igitur de

nuo: cum pro theſſalonicenſibꝰ oraret ac diceret ipſe autem deus noſter& domi nus ieſus chriſtus dirigat noſtrum iter ad nos unitatem patris ſeruauit ac filii n̄ enim dixit dirigant tanꝗͣ duplex a duobus gratia: ab hoc et ab illo pręberetur: ſꝫ dirigat ut oſtenderet quia pater per filium hanc tribuit: unde erubeſcere debent irripii et cum poſſint nolunt: Nam ſi uerbum ſubſtantię patris et ſempiterna& ꝓ pria generatio nō eſſet ſicut ſplendor lucis: ſed natura differrer̄t a patre filius ſuf ficeret patrem ſolum tribuere cum in his quę tribuuntur nihil factum cum fac tore communicet. Nunc uero talis tributio unitatem oſtendit patris ac filii: Ne mo igitur oraret ut a patre et ab angelis acciper̄t: uel ab alia quauis creatura: nec diceret det tibi deus et angelus: ſed a patre et filio propter unitatem uniformem curbutionem per filium enim dantur: quęcunqꝫ dantur nec quicꝗͣ eſt: ꝙ non per filium pater oꝑetur: Sic enim etiam qui accipit ſtabilem gr̄am habet. Nam ꝙ pa triarcha iacob filiis be nedicēs ephraim et manaſſe dicebat deus qui me mituit ex iuuentute mea uſqꝫ ad hunc diem: angelus qui me liberauit ex omnibus malis be nedicat hos infantes: non ex creatis unum quiqꝫ natura ſunt angeli connexui ei qui creauit ip̄os nec diſcedens ab eo qui ſe nutriuerat deo benedictionem ab an gelo petebant infantibus ſed cum dixiſſet qui me ex omnibus malis erripuit: oſtē dit non ex creatis angelis unum ſed uerbum eſſe dei quem patri connectens ora bat: per quem& filius deus ſi uoluerit liberat: hūc quia nouerat magni conſilii ā gelum uocari non alium eſſe dicebat: ſed ipſum qui benedicer̄t ac liberaret ex ma lis: neqꝫ petebat ſe a deo pueros autem ab angelo benedici uolebat: ſed ab eo quē ipſe orans dicebat non te dimittam niſi benedixeris mihi: Deus autem erat iſte ut ipſe dicit uidi deum facie ad faciem: hunc et filiis ioſeph benedicere orabat: Eſt igitur angeli proprium imperio dei parere ſæpe etiam pręcedit ut amorręoꝝ eiciat: et mittitur ut populum in uia cuſtodiat ſed hęc ſunt non ſua ipſius: ſed eiꝰ qui imperat mittitqꝫ dei: Cuius eſt etiam liberare quoſcunqꝫ uoluerit: Quaprop ter non alius quam ipſe dominus deus uiſus dixit ei: Et ecce ego tecum cuſtodiā te in uia quacunqꝫ ambulaueris: Nec alius item ꝗ deus uiſus inhibuit inſidias la ban iubens ei ne loqueretur praua iacob: Et ipſe denuo non alium orabat ꝗͣ deū dicens eripe me ex manu fratris mei heſau: quia ipſum timeo: Nam et cum uxo ribus loquens dicebat non dedit deus laban malefacere mihi propter ea& dauid non alium ꝗͣ deum ipſum orabat: ut liberaretur: Ad te domine dum tribularer clamaui et tu exaudiſti me: domine libera animā meam a labiis iniquis& lingua doloſa: huic& gratiam attribuens uerba cantus loquebatur in decimo ſeptimo pſalmo in quo die liberauit eum dominus ex manibus omnium inimicorum eiꝰ et ex manu ſaul ait Diligam te dōine fortitudo mea: dominus firmamęntum me um et profugium meum& liberator meus: paulus etiam perſecutiōes multas paſ ſus non alii ꝗ deo gratias agebat: dicens: ſed ex omnibus erripuit. me dominus et erripiet in quem ſperaui nec alius ꝗͣ deus benedixit abraam iſaac et iacob: Et iſa ac orans pro iacob dicebat deus meus benedicat tibi:& augeat te: et eris in cōgre gatione gentium:& det tibi benedictionem patris mei: nec aliꝰ quiſpiā fuit: qui ia cob liberaret ꝗͣ ip̄e dn̄s: ip̄m uero qui liberat patriarcha nepotibꝰ īplorabat: Pla nū eſt quia nō aliū deo in or̄one cōnexuit ꝗͣ uerbꝰ eiē quē iccirco uocauit et an gelū ꝗa ſolus hic ē qui patrē reuellat quod et apoſtolꝰ faciebat dicēs gr̄a uobis & pax adeo patre noſtro& dn̄o ieſu chriſto: Sic.n. et ſtabilis erat. benedictio ꝗa ī diuiſibilis ē a pr̄e filiꝰ:& ꝗ ūa eadēqꝫ gr̄a ē quę dat̉: Nā et ſi pr̄ dederit ꝑ liliū ē quod dat̉: et ſi filiꝰ largiri dixerit pr̄ ē ꝗ ꝑ filiū et ī filio p̄bet: Apoſtolꝰ. n. ſcri bens corinthiis gratias inquit ago deo meo iugiter pro uobis in grati a dei quę data eſt uobis in chriſto ieſu: hoc autem& in luce: et in ſplendore uideres:

Nam quod lux illuminat hoc& ſplendor illuſtrat. quod autem illuſtrat ſplēdor eius eſt ex luce luciditas ſic& uidente filio uidet& pater patris enim eſt ſplendor Et ita pater& filius unum ſunt: hoc autem de rebus creatis& creaturis nemo di ceret: Neqꝫ enim cum operatur pater operatur ea quiſpiam angelus uel alia quę uis creatura Nihil enim horum eſt operabilis cauſa: ſed ex his qui facti ſunt ipſi: quin etiam ab eo qui ſolus ſeperati ſunt ac diſtāt qui& aliud naturaliter ſunt& opera ſunt ipſi: nec quę deus operatur operari poſſunt: Nam& ſe ipſos facer̄ ui derentur: nec ut ante dixi largiente deo collargiuntur: nec uidentę angelo patrē aliquis uidere diceret. Angeli enim ut ſcriptum eſt. ſpiritus miniſtrabiles ſunt. q ad miniſterium mittuntur: Et quę ab eo per uerbum dona tribuuntur accipien tibus annuntiant:& angelus ipſe cum uidetur ſe a domino miſſum eſſe facetur: Sicut ad zachariam gabriel& idem ad genetricem dei mariam confeſſus eſt.& q uidet angelorum uiſionem ſcit ſe angelum uidere non deum: Vidit enim zacha rias angelum uidit& heſaiſas dominum. Vidit& manōe pater ſampſonis angelū Vidit& moyſes deum: Vidit gedeon angelum: Viſus eſt autē& abraę deus: nec qui deum uidebat angelum uidebat: nec qui angelum uidebat deum ſe uidere exiſtimabat: Nam quę creata ſunt multum illa quidem: ſed omnino potius natu ra diſtant adeo qui creauit ea ſed qui angelum uidit aliquando dei uocem audi uit ſicut in rubo factum eſt uiſus eſt enim angelus domini in flamma ignis ex ru bo& uocauit dominus moyſen ex rubo dicens ego ſū deꝰ patris tui deus abraā & deus iſaac:& deus iacob: ſed non fuit angelus deus abraam: in angelo autem deus erat qui loquebatur& qui uidebatur angelus erat: deus autem in ipſo Ioq̄ batur: Vt enim in columba nubis loquebatur in tabernaculo moyſi: ita& in an gelis loqui uidetur deus. Sic& filio naue per angelum loquebatur: ſed quę loꝗ tur deus manifeſtum eſt quia per uerbum loquitur& non per alium: uerbum a utem cum nec a patre ſeperatum ſit: nec a patris ſubſtantia diffimilis& alienui quęcunqꝫ operatur: patris ſunt opera:& unum faciunt opificiū:& quęcunqꝫ tri buit filius tributio patris eſt:& qui filium uidit ſcit quia hunc uidit:& non ange Ium: nec angelis quempiam maiorem: nec omnino creaturis: ſed patrem ipſum uidit.& qui uerbum audit ſcit: quia patrem auditi: ſicut& qui ſplendore illuſtra tur ſcit quia ſole illuminatur: Nam diuina ſcriptura cum nos ita intelligere uel let eiuſmodi exempla propoſuit ſicut& inſuperioribus dictum eſt? Exquibus 8 proditores indęos increpare poſſumus& gentilium abiectionem ſoluere qui di cunt& putant nos quoqꝫ propter trinitatem deos multos dicere: Neqꝫ enim ut etiam ſimilitudo demonſtrat tria principia uel tres partes introducimus ſicut marcioniāi& manichei: nam triplicis ſolis ſimilitudinem propoſuiſſemus ſed ſo lem& ſplendorem& ex ſole lunam in ſplendore lucem: ſic& unum principium nouimus& opificem dicimus: nec alio quodammodo quam ſolius dei diuinita tem habere quia ex primo genitus eſt. Sed potius inſanientes ariani iure multipli catis deorum& ſacrilegii accuſari poſſent: quod extrinſecus creaturam filium& ſpiritum item ex nihilo inepte dicunt: Aut uerbum non eſſe deum dicere fatebūt aut ſi deum eſſe dicent: quia ita ſcri ptum eſt: ſed nō ſubſtantię patris proprium multos deos propter diuerſas eor um ſpecies introducent: niſi forte dicere aude bunt ipſum quoque ſicut& omnia per participationem appellare deum unum ex operibus uerbum eſſe dicentes: hoc autem nec incogitationem quidem noſſrā ueniat unquam una enim diuinitatis ſpecies quę eſt& in uerbo& unus deus pater: qui eſt in ſe ipſo quia ſuper omnia eſt atquę in filio apparet quia per om nia permanat.& in ſpiritu quia per uerbum in ipſo operatur: Sic& unum per trinitatē confitemur eſſe deū& multo magis pie dicimus ꝗͣ multi formis: multiqꝫ

patrie hereticoꝝ ditas quia una ī diuinitate trinitatē ſentimꝰ: Nam ſi it a n̄ eſt ſed ex nihilo eſt. factura& creatura uerbum: aut non eſt deus uerus: enim ex creatu ris unus: aut ſi deum iſpum ſcripturas ueriti nominant neceſſe eſt duos deos di cant: unum creatorem alterum uero creatū& duobus dominus ſeruire uni ī gēi to alteri genito& creato& duplicem fidem habere: unam in uerum deum alterā in factum ac formatum ab eo nominatum qͣꝫ deum: Neceſſe eſt etiam ipſos ita ce cucucientes cum ingenitum adorant poſt ponere genitum cum creaturam adeūt deſerere creatorem: Neqꝫ enim hunc in illo uidere licet quia naturę et operatiōes alienę ſunt ac differente:: ſed cum ita ſentiant omnino plures quoqꝫ deos connec tunt: hic enim eorum conatus eſt qui ab uno diſcendunt: Quid non igitur inſāi entes ariani ſe ipſos curn hęc rōcinentur:& cogitent cum gentilibus annumerāt. Nam& illi caeaturę ſeruiunt ut iſti omiſſo deo qui concta creauit ſed gentilium nomen fugiunt ut ſimplices decipiant:& eandem cum illis ſententiam diſſimulāt Nam& ſcitum illud quod dicere conſueuerunt duo ingenita non dicimus: ad de cipiendos rudes dicere uidentur Tum enim inquiunt: duo ingenita non dicimus duos dicunt deos eſſe et eos differentes habere naturas hunc genitum illum inge nitum Qd̓ ſi gentiles unigenito& multis genitis ſeruiunt: hi uero unigenito& uni ī genito nec ita quidē agentilibus differeunt: Nam et qui unus apud eos geni tus dicitt̉ ex multis eſt et e conuerſo qui multi apud græcos ſunt: eandem habent cum uno naturam: Et iſte uidelicet& illi creaturæ ſunt: Miſeri& pulſꝗͣ miſeri cum damnum paſſi ſint quę contra chriſtum fentiunt: Exciderunt enim a ueri tate& iudæorum proditionem ſuperarunt dum chriſtum negant.& cum genti libus uolutantur impii dum diuerſis diis creaturis ſeruunt: Vnus enim eſt& non multi: Sollum enim hoc formam patris habet qui cum ipſe ſit ſaluator iudeos in crepabat dicens: qui me miſit pater ille teſtimonium peribuit de me: nec uocem eius unꝗͣ audiuiſtis nec formam eius uidiſtis: et uerbum non eſt in uobis ma nens quia quem miſit ille huic uos non creditis: uerbum forme recte connexuit ut oſtenderet qr dei uerbum ip̄e& imago et character et forma eſt patris ſui& qui loquentem non accepere iudei non acceperunt uerbum quod eſt forma dei. idem et patriarcha iacob cum uidiſſet benedictus fuit& pro iacob iſrael ab eo nuncupatus: quemadmodum diuina ſcriptura teſtatur dicens ex ortus eſt. autē ipſi ſol quando pręterit forma dei hic autem erat qui dicebat qui me uidet: uidet et patrem:& item ego in patrē et pater in me et ego et pater unum ſumus: Sic enī unus eſt deus& una fides in patrem& filium: Et enim cum uerbum ſit dei: domi nus item deus noſter dominus eſt: unus enim proprius& indiuiſibilis eſt filius: ſecundum proprietatem: unitatemqꝫ ſubſtantiæ: Sed nec ita quid conuerſi ariani non eſt inquiunt ut uos dicitis: ſed ut nos uolumus: Nam cum ſententias noſtraſ priores euerteritis recentiora ſuper inuenimus& dicimus: Sic eſt filius& pater qnum.& ſic eſt pater in filio et filius in patre ſicut et nos in ip̄o facti ſumus: hoc enim ſcriptum eſt in euangelio ſecundum ioannem: quod pro nobis dominus orabat dicēs pr̄ ſanctę ſerua eos ī nomīe tuo quos dediſti mihi ut ſit unū ſicut nos unum: Et paulopoſt. Non pro his autem rogo ſolum ſed etiam pro illi s qui per uerbum eorum credunt in me ut omnes ſint ſicut tu pater in me& ego in te ut et ip̄i in nobis unum ſint ut et mundus credat: ꝙ tu me miſiſti& gloriam quam dediſti mihi dediſti eis ut unum ſint ſicut et nos unum: ego ī eis& tu in me ut ſit perfecti in unum ut cognoſcat mundus: quia tu me miſiſti: Deinde tanqͣ occaſio nem inuenerint: hęc miſeri colllgunt: ſi ut nos in patre facti ſumus unum ita et ipſe pater unum eſt: et ita unnum in patre eſt et ipſe quomodo uos ex eo quod ipſe dicit ego et pater unum ſumuſet ego in patre et pater in me: proprium eum dicitis et patris ſubſantiæ ſimilem? Neceſſe eſt.

enim aūt& nos ſubſtantię patris proprios eſſe aut& illum alienium ſicut& nos alieni ſumus: hęc quid illi delyrantes mitigātur. Ego uero nihil aliudī eiuſmodi eorum amentia iudeo niſi irrationabilem audaciam& diabolicā inſaniam ꝗ cum diabolo dicunt.& ipſi in cęlum aſcendemus: ſimiles erimus altiſſimo Nam quę per gratiam dantur hominibus hęc dantis ęquari uolunt diuinitati: Cum igitur audiant homines appellari filios putarunt& ſe uero natur aliqꝫ deo ęqales eſſe: & nunc item cum a ſaluatore audiant. ut ſint unum ſicut.& nos ſe ipſo ſeducunt & impudentes exiſtimant ita ſe fore ſicut& filius in patre& pater in filio non ui dentes patris ſui diaboli ruinam huiuſmodi cogitatione factam eſſe igitur ſi ut ſo pe diximus idem nobis eſt dei uerbum& nulla re differt anobis niſi ſolo tempor̄ ſit ſimilis nobis& dignitatem apud patrem habeat: quam& nos habemus: nec u nigenitus nec ſolum uerbum uel ſapientia dicatur: ſed idem nomen ſit nobis om nibus commune ut pote ſimilibus Iuſtum eſt enim quorum una eſt natura hos & nomen eſſe commune etiā ſi temporibus inter ſe differant: homo enim adam homo& paulus:& qui nunc naſcitur: nec tempus naturam generis mutat. Qud̓ ſi& uerbum anobis tempore ſolum differt: oportuuit& nos eſſe uelut ille ſꝫ nec nos uerbum uel ſapientia nec ille creatura eſt uel factura: Cum enim per unum omnes facti ſumus& ſolus ipſe uerbum eſt? At hęc tametſi illis audir̄ conueniat. nobis tamen turpe eſt illorum cogitare blaſphemias: Et licet in his. dictis pro tā manifeſta piaqꝫ ſententia& pro fide in nobis recta nihil quicꝗͣ magnopere elabo randum ſit: uerum tamen ut& hinc oſtendantur impii age ut a patribus noſtris accepimus ſuccincte ex eo quod ſcriptum eſt peruerſam illorum opinionem ar guamus: Mos eſt ſacre ſcripture res que ſecundum naturam ſunt hominibus ſi militudines& exempla ſubiiecere: hoc autem facit ut ex naturali ſimilitudine uo luntarii hominum motus appareant: Et ita mos eorum uel prauus oſtendatur uel rectus Et de prauis quidem ut cum admonet nolite fieri ſicut equus& muluſ quibus non eſt intellectus uel cum eos uituperat. qui tales facti ſunt homo cum in honore eſſet non intellexit comperatus eſt iumentis inſipientibus& ſimilis fa ctus eſt ei& rurſus eꝗ inſilientes facti ſunt& ſaluator herodem oſtendens: qualis eſſet dicite inquit uulpi huic Apoſtolis autem dicebat ecce mitto uos ſicut oues ī medio luporum. Eſtote igitur prudentes ut ſerpentes.& ſimplices ut columbę Dicebat autem hoc non ut natura ſerpentes& columbę efficiamur Neqꝫ enī nos ipſe tales fecit neqꝫ hoc propterea natura nouit ſed ut impetus illos pecudum fu giamus& ut cognoſcentes non decipiamur a ſerpente caliditatem eius& colum bę manſuetudinem recipiamus At contra de diuinis ſimilitudines cum caperet zaluator hominibus dicebat. Eſtore miſericordes ſicut pater ueſter cęleſtis per fectus eſt: dicebat autem& non ut efficiamur ſicuti pater fieri enim uns ſicut pa ter repugnat cum creaturę ſimus& ex nihilo ineſſe producti: Sed quemadmodū adinouebat nolite fieri ſicut ęquus non ꝙ iumenta efficiamur ſed ne pecudum illarum ritus imitemur ita non ut efficiamur ſicuti deus dicebat eſtote ſicut pa ter: ſed ut beneficia illius reſpicientes quę facimus bona non propter homines ſed propter ipſum faciamus ut ab eo non ab hominibus pręmium recipiamus: ſicut enim unus natura ſit filius& uerus& unigenitus efficimur:& nos filii non ut ille natura& res ſed cum homines terrei ſimus per gratiam uocantis appella mur dii non ut uerus deus uel ipſius uerbum ſed ut uoluit qui hoc donauit de ſic& miſericordes efficimur ſicut deus non ut ęquemur deo: neqꝫ ut natura ueri benefactores ſimus: Non enim imentum noſtrum eſt benefacere ſed dei quod in nos per gratiam factū eſt. ſed ut ab eo deo hęc etiā nos in alios ſine diſcrimine cō feramꝰ ſīpliciter ī oēs bēficiū explicātes: ſic.n. ſolū poſſumꝰ quodāmō īitatores ip̄iꝰ ēe& nō aliter: nāqꝫ ab eo ſūt nobis uiciſſi miniſtramꝰ Sed ut hęc recte ac bē

intelligimus: ſic et lectio ſecundum ioannem ſenſum habet eundē: Non enim ſic eſt filius ī patre ſic et nos eſſe dicit: quomō enī? Cū uerbum et ſapiētia di ſit: nos autem ē terra compoſiti: Et hic quidem natura& ſubſtantia uerbum deus uerus eſt: Sic enim& ioannes ait. Scimus quia filius dei uenit& dedit nobis ſenſum ut cognoſcamus uerum deum:& ſimus in uero filio eius ieſu chriſto: hic eſt uerus deus& uita æterna: Nos autem adoptione& gratia facti ſumus filii per ſpiritum ꝑticipes ſpiritꝰ eiꝰ Quotquot.n. īꝗt eū r̄ceperūt ddit eis poteſtatē filios di fieri ꝗ credūt in nomine eius quapropter et ipſe ueritas eſt: qui dicit ego ſum ueritas cu etiam loqueretur cum patre dicebat ſanctifica eos in ueritate tua uerbum tuum ueritas eſt nos uero per imitationem boni efficimur& mali: Dicebat ergo ut ſint unum ſicut nos non ut eſſemus uelut ipſe: ſed quemadmodum ille qui uerbum ē in proprio patre ita& nos formam quandā accipiētes& ad illum ſpectātes unū inter nos ſimꝰ unanimitate ac ſpirit̉ ūitate nec diſſētiamꝰ ut corīthii ſꝫ idē ſētia mꝰ ut in actibus ꝗnqꝫ milia ꝗ tanꝗͣ unū erant. Quēadmodū.n. filii non ut filius & dei non ut ipſe& miſericordes ſicut pater: non ut pater: ſed ut dictum eſt pa ri ratione unum facti ſicut pater& filius non ita erimus ut eſt natura pater in fi lio& filius in patre ſed ſic natur a poſſimus& nobis conceditur exinde formari ac percipere qualiter unum eſſe debemus ſicut& miſereri didicimus: Paria enim cum paribus naturaliter inuuntur. Nam et omnis caro generatim copulatur. Eſt igitur uerbum noſtri diſſimile patris autē ſimile iccirco ille natura eſt ac re unū cum patre: Nos autem cum internos unigenę ſimus nam ex uno rati ſumus om nes& una oīum eſt natura hominum unum ad inuicem diſpoſitione ſumus cū exemplar habeamus naturalem filii cum patre unitatem ſicut enim manſuetudi nem aſe ipſo docuit dicens diſcite a me quia mitis ſum& humilis corde non ut a dequemur ei: Nam fieri non poteſt ſed illum ſpectantes māſueti iugiter maneam Ita& hic cum nos cum nos inuicem uellet diſpoſitionem ueram firmam indiſo lubilem habere: de ſe capit exemplum et ait ut ſint unum ſicut& nos: indiui ſibi lis eſt. autem in nobis unitas ut et ip̄i cum indiuiſibilem a nobis naturam didice rint hoc inter ſe pacto concordiam ſeruent: Sed ut dictum eſt imitatio ex his quæ ſecundum naturam: ſunt hominibus capitur ſtabilior: Nam quia hęc manēt nec unꝗͣ mutantur: hominum autem uita mutabilis eſt: pōt qui ad immutabilitatem naturę ſpectat praua fugere& in melioribus ſe ip̄m reformare: Nam& hoc mo do dictum illud ut et ipſi in nobis unum ſint rectam denuo ſententiam habet: Qd̓ ſi fieri poſſet dixiſſet. nos eſſe ut filius in patre: nunc autem hoc non dixit: ſed cum diceret in nobis differentiam ac diuerſitatem oſtendit: quia ipſe ſolus in ſolo patre eſt: ut uerbum ſolum& ſapientia: nos autem in filio& per filium ī pa tre: hoc uero cum diceret nihil aliud ſignificabat niſi unitate noſtra ſint:& ipſi in ter ſe unū: ſicut nos natura& re ſumus unum alioquin unum non fieret niſi in nobis unitatem addiſcerent. Qd̓ autē illud uidelicet in nobis hanc ſigniſcationē habeat paulum audire licet dicentem: hęc autem tranſfiguraui in meipſum& a pollo ut in nobis adiſcatis non ſuper ea quę ſcripta ſunt inflari Ergo hoc.ſ. ī no bis non eſt eſſe in patre ſicut eſt filius in ip̄o ſed exemplum& ſimilitudo quaſi di cat nobis addiſcant. Vt enim paulus corinthiis: ſic filii& patris unitas omnibus exemplar eſt atqꝫ doctrina per quam diſcere poſſunt. in naturalem patris& filii unitatem ſpectantes qualiter et ipſi interſe unanimes eſſe debeant. Q d̓ ſi et aliter de hoc dicto reſponderi oportet illud qd̓ dicit in nobis ꝑinde eſſe poteſt: ac ſi di ccret poteſtate patris ac filii ut unum ſint unum aſſerentes hoc enim abſqꝫ deo fi eri non poteſt: Et hoc item in ſacris eloquiis īueniri licet ut illud ī deo fortitudi nem faciemꝰ et in deo murum tranſcēdemꝰ et īter inimicos noſtros diſcipabimꝰ: Ergo planum eſt. quia in noīe patris et filii poſſimus unum facti firmum carita

tis uinculum habere: Rurſus eandem ſententiā explicemus: dominus ait:& ego gloriam quam dediſti mihi dedi eis ut ſint unum ſicut& nos unū Recte& hic nō dixit ut ſint in te uelut& ego ſum ſed ſicut nos inquit qui dicit ſicut non iden citatem oſtendit ſed ſimilitudinem& exſēplum rei de qua dicitur: Verbum igit̉ per eſſentiam& uere habet naturę cum patre identitatem: Nobis uero ſi quidem ut dictum eſt imittari licet Nam& continuo ſubiunxit ego in ipſis& tu in me: ut ſint perfecti ī unum: hic ergo pro nobis dominus maius aliquid petit ac plenius Planifeſtum eſt enim quia in nobis factum eſt uerbum: nam corpus noſtrum in duit: Et tu in me pater: tuum enim ſuum uerbum:& quando quidem tu inme quia tuum uerbum ſuum: ego in illis propter corpus hominum ſalus propter te perfecta eſt in me peto ut& ipſi unum ſint ſecundum corpus quod in me eſt& ſecundum eandem perfetionem ut& ipſi perfecti ſint ad hoc unitatem habente: & unum ad id facti: ut hoc modo apud me omnes unum corpus ſint& unuſ ſpi ritus omnes& in uirum perfectum deſcendant. Omnes enim ex eodē accepimus & unum corpus efficimur unum in nobis dominum habentes hanc ſententiam cum dictum illud habeat magis redarguitur impugnatorum chriſti diſſidens op inio Nam denuo recoligens dico ſi ſimpliciter& abſolute dixiſſet ut ſint inte unū ut ipſi& ego inte unum ſimus occaſionem habuiſſent tametſi audacē impugna tores dei Nunc uero ſimpliciter dixit: ſed quemadmodum tu pater in me& ego inte ut omnes ſint unum. Et item cum dicit quemadmodum procul oſtendit eos eſſe qui fiunt ſicut ipſe eſt in patre procul autem non loco ſed natura Nihil enim loco procul eſt adeo ſed ſola natura longe ab eo eſt:& ut modo dixi non identi tatem nec ęqualitatem oſtendit qui ſicut aduerbium dicit ſed exemplum eius de quo dicitur quod ſecundum aliquid conſideratur:& hoc item diſcere licet ex ſal uatore qui dicit ſicut enim ionas fuit inuentre ceti tres dies& tres noctes ita erit & filius hominis in corde terrę: Nec uero ionas erat ut ſaluator neqꝫ ionas ad in feros deſcendit nec cetus erat infernus: nec abſorptus ionas abſorptos a ceto re duxit: ſed ex uiſſo ceto ſolus exiuit: In hac igitur dictione ſicut nulla idētitas nula ęqualitas ſignificatur ſed aliud& aliud ſimilitudinem uero ionę per triduum o ſtendit: Sic ergo& nos cum dicat dominus ſicut nec ut filius ſumus in patre nec ut pater eſt in filio: nos enim ſicut pater& filius ita unum ſumus ſenſu& ſpiri tus concordia.& ſaluator ſic ionas in terra fuit:& quemadmodum nec ionas ſal uator eſt. nec ut ille abſortus eſt. ita& dominus deſcendit ad inferos: ſed aliud& aliud eſt. Pari modo& nos ſi unum erimus ſicut ſilius in patre nō erimus ut fili us nec ęquales ei: Aliud enim& aliud ſumus iccirco enim nobis adiacet ſicut: Nam quę ſecundum naturam non ſunt cum ad aliud aliquid ſpectent poſſunt ſi cut illa: Quare filius ſimpliciter ipſe& ſine cumplexiōe aliqua erit in patre: hoc enim ipſi naturale eſt. Nos uero qui non habemus per naturam eſſe ſimilitudine & exemplo indigemus ut de nobis dicat ſicut tu in me& ego inte Cum autem in quit hoc modo iſti perfecti fuerint tunc cognoſcet:& mundus ꝙ tu miſiſti. Nam ſi non ueniſſē:& corpus hoc geſtaſſem nemo ipſorum perfectus fuiſſet: ſed cor ruptibiles uniuerſi manſiſſent Perage igitur in his pater& quemadmodum hoc mihi geſtare dediſti da& ipſis ſpiritum tuum ut& ipſi in hoc unū ſint:& in me perficiantur: hoꝝ..n. perfectio uerbi tui aduentū fuiſſe demonſtrat: Et mūdus ꝑ fectos hos uidenſ atqꝫ precipuos credet oīo qꝛ tu me miſiſti& ueni his.n. unde perfecttio? niſi ego uerbū tuū corpus eoꝝ aſſumens hō factus eſſē& ꝑfeciſſē op ꝙ mihi pater dederas ꝑfectū eſt aūt opus quod mihi pater dederas Perfectum eſt autem opus quia redempti a peccato homines non iam mortui manent. ſed deiſi cati unum in nobis ſunt cum interſe uideant caritatis uinculum. Nos igitur ipſa dicti uerba ꝗͣ ſimplicius ꝯſideiari potuerūt multis diſſei uimus At beatus ioanes

in epiſtola paucis& plene magis ſcripturę ſenſum oſtendet ac redarguet impio rum ſententiam docebitqꝫ quomodo& nos in deo ſumꝰ& deus in nobis:& quo modo item nos in ipſo ſumus unum:& ꝗͣtum a nobis filius natura diſtat:& ideo arianos reprimet: ne poſthac exiſtiment ſe fore ut filius: ne& ip̄i audiant Tū uero es homo& non deus& noli cum pauper ſis diuiti comparari: Scribit igitur ioan nes ita dicens in hoc cognoſcimus. ꝙ in ip̄o mianemus: Et ipſe in nobis quia de ſpiritu ſuo dedit nobis: Ergo propter datam nobis gratiam ſpiritus noſqꝫ in ip̄o ſumus.& ip̄e in nobis: Et quoniā ſpiritus dei eſt propterea cum hic ſit in nobis ꝯueniēter habenter: ut nos ſpiritum exiſtimaur in deo ēe et ita deꝰ eſt ī nobis: non ergo ut ē in patre filius Nam n̄ ē et filiꝰ ꝑticeps ſpiritꝰ ut propterea ſit et ī patre: nec accipit ſpiritum ſed potius largitur ipſe omnibus nec ſpiritus uerbum patri connectit: ſed hoc potius auerbo ſpiritus accipit: E filius quidem in patre eſt ut uerbum proprium:& ſplendor ipſius Nos uero abſqꝫ ſpiritu alieni fac longe ſu mus adeo: ſpiritus aūt ꝑticipatione diuinitati connectimur: itaqꝫ nos eſſe in patre non noſtrum eſt. ſed ſpiritus qui in nobis eſt. et in nobis manet. quo ad ipſum in nobis confeſſione ſeruamus. Tum ioannes it em̄ dicat quicunqꝫ confeſſus fuerit ꝙ ieſus eſt filius dei in ip̄o manet. et ip̄e in deo: quæ ſimilitudo quę ue æqualitas ē noſtri cū filio? uel quomodo non undiqꝫ redarguuntur ariani:& in primis a ioā ne. ꝙ aliter eſt filius in patre aliter nos in ip̄o ſumus: nec nos ut ille erimꝰ un qͣ nec uerbum ut nos eſt niſi forte auſi fuerint inter omnia nunc etiam dicere. ꝙ filius ꝑticipatione ſpiritus& profectu operationis factus eſt et ip̄e in patre: Sed hoc item cogitare tantummodo pluſꝗͣ ualde impium fuerit: ipſe enim ut dictum eſt. ſpiritum dat.& quot quot ſpiritum habent auerbo habent. ergo ſaluator cū de nobis dicit ſicut tu pater in me:& ego inte ut& ipſi nobis unum ſint: non qui ip̄o nos identitatem habere uelit ſignificat. Nam& hoc ionæ demoniſtratum ē exemplo: ſed poſtulatio eſt a patre ut ioannes ſcripſit ut per ſe ſpiritum credenti bus donet per quem: et in deo eſſe uidemur& per hunc in ipſo coniungi Nam ꝗa uerbum in patre ſpiritus autem ex uerbo datur uult nos ſpiritum accipere ut ꝯ illum ceperimus tunc ſpiritum habētes cum uerbum ſit in patre uideamur et uoſ propter ſpiritum unum in uerbo eſſe et per ip̄m in patre: iam uero ꝙ ait ut nos ſi hoc dixerit nihil item aliud eſt niſi ut quæ talis erāt ſpūs in diſcipulos gr̄a firma & immutabilis fieret: Cum enim ut ante dixi in patre eſſe uer bo ſit per naturam hoc& nobis uult per ſpiritum immutabiliter dari. Qd̓ apoſtolus cognoſcens dicebat: quis nos ſeꝑabit a caritate chriſti immutabilia enī ſūt dona chriſti et gr̄a uocationis ſpiritus enim eſt qui in deo eſt et non nos per noſmet ip̄os et ſicut eri mus filii& dii propter uerbum qd̓ in nobis eſt ita et in filio et in patre erimus& unum eſſe cenſebimur quia ſpiritus in nobis qui in uerbo qd̓ in patre eſt. Cum igitur prę malignitate aliquis a ſpiritu excidit: gratia his qui nolunt immucabilis manet etiam ſi cadens aliquis ſententiam īmutauerit nec uero ille iam indeo eſt ꝗ cecidit quia ſpūs ſanctus ꝑacletus qui in deo eſt& ab eo diſceſſit ſed in illo erit ꝗ ſe ip̄ꝫ ꝯpeccat ſūmiſerit: Sic d̓ ſaul factū ē diſceſſit.n. ab eo ſpiritꝰ di et uexabat eū ſpūs malus: hęc audiētes īpugnatores dei ſtatim cōuerti oportebat: nec deinde ſe ip̄os deo ęquales fingere ſed non ītelligūt: īpius. n. nō intelliget īquit cognitionē nec pia uerba ſuſtīet: modſta.n. ſūt eis ēt cū dicūt̉ Ecce.n. quomō in īpietaiibus ſuis nō deficientes ſed ueluti pharao duriores effecti: cū in euangeliis humana ſal uatoris dēuo ſpectēt:& audiāt: poſtrēo iuxta ſamoteū paternę diuinitatis filii ob liti ſunt.& peculanti lingua inſoleſcentes dicunt quomō poteſt: ex patre filius eſ ſe natura& ip̄i per ſubſtantiam ſimilis? Qui dicat Data eſt mihi poteſtas et pater neminem iudicabat: ſed iudici um omne dedit filio& pater diligit filium et om nia dedit in manu eius:& qui credit in filium habet uitam æternam.

Et rurſus omnia nihil tradita ſūt. a patre meo& nemo cognoſcit patrem niſi fili us et cui uoluerit filius reuellare Et item omne quod dedit mihi pater ad me ueni et: Deinde concludunt: ſi eſſet ut dicitis per naturam filius nō īdiguiſſet his ut po te filius uel quomodo poteſt uirtus patris eſſe naturalis et uera qui intempor̄ paſ ſionis dicit: nunc anima mea turbata eſt: et quid dicam pater ſalua me ex hora ſ ſta ſed propter hoc ueni ī horam iſtam pater glorifica filium: uenit igitur nox d̓ cęlo& glorificaui& iterum glorificabo: Simile item dicebat pater ſi poſſibile eſt tranſeat calix iſte.& hęc cum diceret ieſus turbatus ē ſpiritu& teſtificatus eſt& dixit amen amē dico uobis unus ex uobis tradet me Et ſuꝑ hoc dicunt maleſani ſi uirtus eſſet non timeret? ſed potius uirtutem alijs preberet. Dicunt preterea ſi natura eſſet ſapientia partis uera& propria: quomodo ſcriptum eſſet. leſus aūt profitiebat ſapientia& ętate& gratia apud deum& homines ueniens in partes te ſarię philippi interrogabat ex dicipulis quem dicerent ſe homines: In bethaniā uero cum ueniſſet interrogat. ubi lazarus iaceat. Dicebat& hęc diſcipulis quot panes habetis: Quomodo igitur inquiunt ſapientia hic qui in ſapientia perficit & ignorat̉ quę ab alijs diſcere querit: Sed& hoc ab ipſis dicitur: Quomodo po teſt uerbum proprium patris eſſe: ſine quo nec pater eſſet per quem omnia fecit ut nos ſentitis qui dicat in cruce: Deus meus deus meus ut quid me dereliquiſti: & ante hęc oret glorifica nomen tuum& glori fica me pater gloria quam habu anteꝗͣ mundus eſſet apud te indeſertis orabat& diſcipulos orare admonebat ne in intrarent in tentationem& ſpiritus aiebat prumptus eſt: caro aut infirma Et de die& hora nemo nouit: neqꝫ angeli neqꝫ filius deinde ſuper hęc rurſus inqui uunt miſeri ſi proſententia ueſtra ſempiterne cum deo eſſet non ignoraret de die ſed cognoſceret ut pote uerbum: non deſtitueretur: ut qui unitus eſſet nec gloriam uidelicet accipere quam haberet in patre necꝗͣqꝫ prorſus oraret quis nu lus indigeret quippe qui uerbum eſſet: ſed quia creatura eſt& ex his unus: quę facta ſunt iccirco hęc dciebat:& orabat quę non habebat. Creaturarum enim eſt proprium indigere& orare q̄ non habent hęc quidem impii loquentes depremūt Sed ipſos quando talia cogitant audacius quoqꝫ dicere oportuit: Quid prorſus uerbum caro factum eſt:& item quomodo deus homo fieri potuit? uel quomo incorpor̄ꝰ geſtare corpus: uel& iudaice magis ſecundū caiphan quid tandē chri ſtus homo ſe ipſum deum facit: hęc enī& his ſimilia intuentes iudęi murmura bant quę nunc legentes ariani mente capti infideles ſunt:& in blaſphemias pre rumpunt: Si quis igitur horum inuicem& illorum uerba comparet in eandem utroſqꝫ perfidiam deſcendere& ipſorum parem impietatis audaciam communē qꝫ aduerſus uos pugnā eſſe omnino reꝑiet: Iudęi namqꝫ dicebant: quomodo cū ſit homo poteſt deus eſſe. Ariani uero ſi deus uerus eſſet ex deo quomodo fieri poterat homo:& iudęi ſcandeliza bantur& irridebat dicentes iſte ſi filius dei eſ ſet crucem non ſuſtinet: Ariani palam ab eis ſtantes dicunt nobis quomodo uer bum dicere audetis ſubſtantię patris proprium eſſe cum corpus eiuſmodi habe at: ut pati poſſit: Ad hęc iudęi querebant occidere dominum quia deum dicebat patrem ſuum eſſe& ſe illi ęqualem faciebat dum opera faceret quę pater facit: a riani didicerunt:& ipſi dicere: nec ęqualis eſt deo: nec deus proprius& naturalis eſt uerbi pater: ſed qui talia ſentiunt eos occiderunt querunt. Poſtremo iudęi di cebant non ne hic eſt filius loſeph: cuius nos patrem nouimus& matrem? Quo modo igitur dicit anteꝗͣ abraam fieret ego ſū& de cęlo? Pari modo ariani ſub ſequuntur.& ipſi dicentes: Quomo poteſt uerbum eſſe uel deus? qui dormiebat ut homo& flebat& interrogabat utriqꝫ exhumanis: quę ſaluator porpter carnē patiebat̉ ꝗͣ habebat uerbi ſempiternitatem diuinitatemqꝫ negant: Cum hęc igit iudaica ſit iniquitas:& iudaica exproditore iuda uel ſe palam caiphę& heredis

diſcipulos eſſe fateantur nec iudaiſmum ſubchriſtiano nomine occultent negent qꝫ tandem ſicut:& antediximus ſaluatoris in carne pręſentiam(hic enim hęreſis eorū proprius fenſus eſt) uel ſi iudaica ex aperto ſentire ac circuncidi uerentur ut conſtantino placeant& his quos deceperunt: nolint ea dicere quæ ſunt iudæ orum equum eſt enim ut quorum nomina recuſant: eorū etiam ſeniū abhorreāt Chriſtiani ſumus: o ariani chriſtiani inꝗͣ ſumus nos. Et noſtrum eſt propriū rec te ſaluatoris euangelium intelligere: nec eum ſi de ipſius diuinitate ac ſempiterni tate audiuerimus cum iudęis lapidare nec uobiſcum ſuper his ſcandelizari quæ pro nobis ille humilibus ut homo uerbis loquebatur: Quod ſi uultis fieri& uos chriſtiani inſaniam arii deponite: auresqͣꝫ ueſtras maledicis uerbis polutas pieta tis ſermonibus expiate non ignorantes: quia ſi ariani eſſe deſieritis: a praua ſimul iudeorū opinione deſiſtetis: Statinqꝫ uobis tꝗͣ e tenebris ueritas lucebit: Nec uo bis poſthac improperate quaſi duo ſempiterna dicamus: ſedet uos agnoſcite ꝙ uerus& naturalis dei filius eſt dominus nec ſimpliciter ſempiternus cognofcit ſempiternitatis patris imitus: Nam ſunt quę ſempiterna dicuntur quorum ipſe ut pote opifex dominus eſt. in pſalmis enim ſcriptum eſt: Attolite portas princi pes ueſtras& eleuamini portę eternales Planum eſt enim quia per ipſum:& hęc facta ſunt: Qd̓ ſi ſempiternorum etiam opifex eſt: ipſe quis ueſtrum adhuc du bitare poteſt quin& his ſempiternis ſuperior ſit: Et dominus non tantum ex ſim plici ęternitate cognoſcitur quantum quia filius dei eſt: filius enim cum ſit inſe perabilis eſt a patre: nec tempus fuit: quando non erat: ſed ſemper erat: Et cum imago ſit ac ſplendor patris habet etiā ſempiternitatem patris Quomodo coniūc ti ſint dicta quę cauſabantur perperam intelligere. ex his propemodum ꝑcipi pōt quæ ſuperius paucis abſoluta ſunt Qd̓ autem et in his quę denuo cauſantur in firmam dep̄henduntur habere ſententiam nunc ex euangeliis facile eſt cognoſce re: ſi nunc etiam metam potiſſimū ceꝑimus fidei quę ſecūdū nos eſt chriſtiāos: & hac quaſi regula utentes ſcripturę diuinitus afflatę lectionem quēadmodū apo ſtolus ait aduerterimus: hanc enim ignorantes chriſti impugnatores a uia ueri tatis aberrarunt& offenderunt in lapidem offēſioris aliter ꝗͣ ſentire debuerant. Meta igitur hęc ſignumqꝫ ſcripturę: duplex in ea eſt ut ſępediximus de ſaluator̄ annūciatio: ꝙ filius& ſemper deus erat et eſt: Cum ſit uerbum& ſplendor& ſa pientia patris:& poſtea carnem propter nos aſſumens ex uirgīe dei genetrice ma ria factus eſt homo& hoc ſignificari ꝑ omnē ſcripturā inuenire licet ſpū ſācto re fertā ſicut et ipſe dn̄s ait: Scruptamini ſcripturas quoniā hę ſunt quę teſtificant̉ de me: Et ne oīa colligens dicta prolixus in dicendo ſim ſatis eſt enim nūc pro di bus cōmemorare hinc ioannē qui dicit in principio erat uerbū et uorbū erat ap̄ deū:& deus erat uerbū hoc erat imprincipio apud deū: omnia ꝑ ip̄m facta ſunt: & ſine ip̄o ractū eſt nihil deinde& uerbū caro factū eſt& habitauit in nobis: inde paulū ſcribentē qui eū informa dei eſſet non rapinā arbitratus eſt æqualē deo: ſꝫ ſe ipſū exinaniuit formā ſerui accipiens in ſimilitud īe hominū factus:& habitu in uentus ut hō humill auit ſe ipſū obediens factus uſqꝫ ad mortē mortē āt crucis Ab his.n. ſiquis omnē ſcripturā eadē mentę ꝑcurrerit uidebit quomō hoc pater imprincipi o dixit fiat lux fiat firmatētū:& faciamꝰ hominē in conſumatiōe uero tempoꝝ ipſū miſit in mūdū non ut iudicet mūdū: ſed ut mūdus ꝑ ip̄m ſaluetur: et ſcriptū eſt: Ecce uirgo concipiet: et pariet filiū: et uecabūt eius nomē emanuel qd̓ eſt interp̄tatū nobiſcū deus: igitur qui diuinę ſcripturę cōgreditur: ab ātiꝗs dicta ꝑcipiat ab euāgeliis āt cōtēpletur dominū qui eſt factus hō Vęrbū īquit caro factū eſt et habitauit in nobis hō āt factus eſt et non ī hominē uenit: Na et hoc ſcire neceſſariū eſt ne impii ſi quādo et in hoc ceciderūt aliquos decipiāt: et arbitrentur illi quia ſicut priſcis temporibus in uno quoqꝫ ſātoꝝ erat et ita nūc

uenit in nomine uerbum ut ſanctificaret:& hunc& in eo ſicut in aliis inuenire tur Namſi ita eſſet ut in homine ſolum apparuiſſet: nihil preter opinionem ſuiſ ſet nec qui uidebant perturbati dixiſſet. Quis ergo eſt iſte& quid tu homo cum ſis facis te deum: Tenebant enim conſuetudinem cum audirent& factum eſt. uer bum domini ad unum quenqꝫ prophetarum nunc uero quoniam uerbum dei p quod facta ſunt omnia: filium eſt hominis fieri ſuſtinuit& humiliauit ſe ipſum formam hominis accipiens: iccirco iudeis crux chriſti ſcandalum eſt: nobis autē chriſtus dei uirtus eſt ſapientia Verbum enim ut ioannes ait caro factum: cum ſcripture conſuetudo ſit hominem dicere carnem ſicut& daniel ait aſtiagi nō co Io idola a manu facta. ſed deum uiuentem qui creauit cęlum& terram& qui ha bet uniuerſę carnis dominationem: Carnem enim& hic& ioel hominum genus dicunt: Si quidem antiquitus ad unum quenqꝫ ſanctorum ueniebat:& ſanctifica bat qui uere chriſtum ſuſcipiebant: Nec uero cum illi naſcerentur dictum eſt: qꝛ ipſe factus eſt homo: Nec cum paterentur illi dictum eſt paſſus eſt ipſe Cum autē ex maria ſemel uenit homo in conſumatione temporum ad euacuationem pecco ti: Sic enim cum ſibi placuiſſet pater miſſit filium ſuum natum ex uirgine factū ſub lege tunc dictum eſt ꝙ carnem aſſumens factus eſt homo& in ea pro nobis paſſus eſt quemadmodum petrus ait: chriſtus igitur paſſus ē in carne pro nobis ut oſtendatur idqꝫ credamus omnes ꝙ cum ſemper deus eſſet& eos ſanctificaret ad quos ueniebat gubernatqꝫ omnia ſecundum patris uoluntatem: propter nos deinde factus eſt& homo& corporaliter ut ait apoſtolus habitauit in carne diui nitas quaſi diceret. Cum deus ſit proprium corpus habuit. Et hoc utens uellud inſtrumento propter nos factus eſt homo& ideo quę carnis huius propria ſunt ipſius eſſe dicuntur ꝙ in ea eiuſmodi erant fameſcere ſitire fatigari pati& ſimilia quorum ſuſceptibilis eſt caro. Quę uero ipſius uerbi propria ſunt opera ut eſt ſuſcitare mortuos illuminare cęcos& fluxu ſanguinis laborantem ſanare hęc ip ſe per proprium corpus facit& uerbum carnis infirmitates portauit ut ſuas ipſi us enim caro erat& caro diuinitatis operibus miniſtrabat quia in ea erat. Dei enī corpus erat bene autem propheta portauit inquit ipſe infirmitas noſtras& non dixit ſanauit Ne homines item morti relinqueret obnoxios quaſi extra corpus eſ ſet ſolumqꝫ ſanaret ſic ut antea ſemper fecerat infirmitates uero noſtras portat& peccata noſtra ipſe fere ut oſtendatur quia& homo propter nos factus eſt& cum eas corpus ferat. quod in ipſo eſt corpus eius proprium eſt Et ipſe nihil detrimē ti patiebatur cum peccata noſtra corpore ſuo ſuſtineret in ligno quemadmodū petrus ait: Nos uero homines a propriis paſſionibus redempti ſumus& uerbi iu ſticia repleti: Vnde cum caro pateretur& uerbum extra eam non erat. iccirco e nim ipſius& paſſio dicitur: Et cum ipſe patris opera diuinę faceret extra ipſum caro non erat: Sed hęc dominus in ipſo corpore faciebat ob id enim cum homo eſſe dicebat: ſi non facio opera patris mei: mihi non credite ſiuero facio& mihi non creditis: operibus meis credite. ſi uero facio& mihi non creditis operibus meis cr̄dite& cognoſcite qꝛ in me pr̄& ego in ipſo exēpli gr̄a cū opus eſſet petri ſocrum febricitantem erigere manum porrexit ut homo febrem repreſſit ut de ut in eo qui fuerat a natiuitate coecus humanum a carne ſputū emiſit: ſed diuini tus occulos per ſputum aperuit: At in lazaro uocem humanam emiſit ut homo ſed lazarum diuinituſ amortuis ſuſcitauit ut deus: hęc uero ita fiebant& oſten debantur quia non uanum ſed uerum corpus habebat Decebat aūt dominum qui humanam carnem induebatur totam hanc cum ſuis paſſionibus induere ut quemadmodum proprium ipſius corpus eſſe dicimus ita& corporis paſſiones ipſius ſolum proprie dicantur: licet enim quod ad diuinitatem attinet minime attingerint: Itaqꝫ ſi alterius corpus fuiſſet illius& paſſiones fuiſſe dicerentur:

Sin autem uerbi caro fuit neceſſe eſt et carnis paſſionis ipſius dici cuius eſt et ca ro: Cuius autem paſſiones dicuntur quales ſunt cōdemnari flagellari ſitire crux mors& alię corporis infirmitates huius beneficiū eſt et gratia: hac igitur de cau ſa conſequenter ac merito non alius: ſed domini huiuſmodi paſſiones dicuntur ut ab eo ſit et gratia: nec alius cultores ſimus: ſed dei ueri obſeruatores: Nā nec ex his ullum qui facti ſunt: nec cōmunem quempiā hominē ſed naturalem ueruꝫ qꝫ ex deo filium eundem et hominem factum nihilominus dominū ipſum& deū & ſaluatorem cognomīamus hoc autem quis non admiretur: quis non rem uer̄ diuinam eſſe conſentiat: Mam ſi opera diuinitatis uerbi per corpus non fierēt hō dei ficatus non eſſet et ē conuerſo niſi ea quę carnis propria ſunt uerbi dicerent homo ab his omnino liberatus non eſſet: ſed peccatum atqꝫ corruptio etiam ſi ut ante dixi parum ceſſarent: iterum tamen in eo ꝑmanſiſſent ſicut in priſcis ho minibus factum eſt. Et hoc probari poteſt quia multi ſancti fuerunt et inocētes procul ab omni crimine: leremias etiam inuentre matris ſanctificatus eſt. Ioan nes cum adhuc geſtaretur c onceptus/ exultauit in gaudio ad uocem dei genitri cis mariæ. Et tamen ab adamuſqꝫ ad moyſen in eos et qui non peccauerant morſ regnauit in ſimilitudine tranſgreſſionis adam: Et ita homines nihilominus mor tales corruptibileſqꝫ manebāt ſuarum naturæ paſſionum ſuceptibiles: nunc uero cū uerbū factum ſit homo: et ea ſibi uendicauerit q̄ carnis ſunt: hęc iā non ānex a corpori quia uerbū in eo factū eſt ſed ab ipſo uerbo conſumpta ſunt: Itaqꝫ homi nes iam non pro ſuis paſſiōibꝰ peccatores manent ac mortui ſed pro uerbi uirtu te ſuſcitati immortales ſemper& incorruptibiles ꝑmanebunt. Quare cum caro facta ſit ex dei genetrice maria factum ip̄m dicitur cum alijs generationibus eſſē tiam prębeat ut noſtram ip̄oꝝ generationem in ſe ipſum tranſferat: nec iam ut ꝙ terra tantum ſimus in terram uertamur ſed ut cęlitus uerbo connexi in cęlū ab ip̄o reducamur: Sic igitur& alias corporos paſſiones non abſurde in ſe ipſum trā ſtulit: ut iam nō quaſi homines: ſed ut uerbi peculiares æterne uitę ꝑticipeꝫ ſim non enim iā ꝓ priori generatione in adā morimur: ſed noſtra deincepes generati on atqꝫ omni infirmitate carnea in uerbū tranſlata ſuſcitamur aterra: cum male dictio quę ꝑ peccatum fuerat ab eo abſoluta ſit: Quiam nobis pro nobis maledio tio factus eſt:& recte quidem: Sicut enī cum ſimus de terra omnes in adam mori mur ita de cęlo ex aqua et ſpiritu regenerati in chriſto omnes uiuificabimur: Cū caro iam non uelut terrena ſit: ſed auerbo dei uerbificata quod propter nos caro factum eſt: Sed ut naturalem uerbi diuinitatem et infirmitates quæ propter car nem ipſius eſſe dicuntur cognoſcere poſſis beatum petrum audire non inutile ē: Grauis enim hic de ſaluat ore teſtis: Scribit uidelicet in epiſtola dicens chriſto igi tur paſſo pro nobis carne. Ergo etiā cū fameſcere dicat& ſitire& fatigari& neſci re& ſedere& flere& petere& fugere& natum eſſe& recuſare caiicem& ſumati omnia quę carnis ſunt. in ſingulis conſequenter diceretur ꝓ nobis carne ut chri ſto igitur paſſo& ſitiente pro nobis carne ēt omnino ad omnia eiuſmodi pro nō bis carne: Nam et apoſtolus ip̄e iō non dixit chriſto paſſo diuinitate ſed ꝓ nobis carne ut paſſiones non ipſius uerbi per naturam proprię: ſed carnis intelligant̉ Nemo igitur ex huiuſmodi ſcandelicetur humāis: ſed potius cognoſcat quia uer bum chriſtum per naturam pati non poteſt et hęc de ip̄o propter carnem quam induit omnino dicūtur quando ꝗdem carnis propria ſunt ſaluatoris aūt ꝓpriū ē corpus ipſum Et ip̄e q uidem ſicut eſt ꝑmanet ut natura pati non poſſit: nec ab his detrimētū patit̉ ſed ea potius abolet atqꝫ diſoluit: homīes autem cū paſſiones ī eum qui pati non poteſt tranſierint ac euanuerint ab his et ip̄i alieni deinceps ac liberi in ſęcula fiunt quemadmodum ioannes docuit dicens et noſtis quia ille ap paruit ut peccata noſtra tolleret et peccatū ī ipſo nō eſt: hoc cū ita ſit īſimulabit

hęreticus aliquis: Cur raro reſurgit quę natura mortalis eſt: Quod ſi reſurgit cur non ite fameſcit& ſitit& patitur mortalisqꝫ manet? Exterra enim eſt:& qd̓ ſuum ipſius eſt natura quomodo eam deſerit: Adhunc hęreticum uſqꝫ adeo liti gioſum caro ipſa tunc reſpondere poſſet: Sum equidem ex terra per naturā mor talis Sed poſtea uerbi caro facta ſum:& ipſe paſſiones meas portauit quamquam pati non poſſit: Ego autem ab his libera euaſi: Quam in his ſeruire dominus ꝓ hibuit qui ab his me liberauit: Quod ſi accuſas quia naturali ſum corruptione liberata uide ne in ſimiles quia uerbum dei ſeruitutis meę formam accepit: Sicut enim dominus corpore indutus homo homo factus eſt: Ita homines nos auer bo deificati ſumus per ipſius carnem aſumpti& poſthac ę ternę uitę ſumus hęr̄des hęc neceſſario preſcrutati ſumus ut ſi ipſum uiderimus diuinitus facere dicere ue aliquid hęc eum quia deus eſt operari cognoſcamus: Sin autem humane Ioc uel pati notarimus non ignoremus factum eſſe hominem qui carnem geſtabat& hoc modo ea facit& loquitur: Nos enim qui ſuum cuiuſqꝫ cogōſcimus& utra qꝫ ex uno fieri uidemus& intelligimus: recte credimus: nec unꝗ errabimus: Siꝗs autem dum uerbi opera uidet facta diuinitus corpus negauerit: aut dum propri a corporis intuetur uerbi in carne preſentiam non admiſerit: aut ex his quę ho minis ſunt humilia de uerbo ſenſeritiis& crucem quaſi caupo Iudaicus uinum tum aqua permiſcens ſcandalum eſſe putabit& predicationem quaſi gentilis ſi ulticiam eſſe cenſebit Qualia iam& arianis euenerunt. Impugnatoribus dei: qui cum ſaluatoris humana uiderent ipſum creaturam eſſe putarunt. Ergo cum& diuina ipſius opera ſpectarent par erat ut corporis eius generationem abhuerēt & ſe poſthac manichęis connumerarent: ſed diſcant aliquando illi ſero licet. uer bum factum eſſe carnem Nos autem qui metam fidei ſeruamus quę iſti male inte ligunt. ea nos rectam ſententiam habere cognoſcamus Nam illud pater filium di liga& omnia dedit in manu eius& illud omnia mihi tradita ſunt a patre meo& illud non poſſum facere ame quicꝗͣ ſed ſicut audio iudico:& quęcunqꝫ ſūt eiui modi dicta: non oſtendunt filium hęc aliquando non habuiſſe: quomodo enim quę pater habet: ipſe non ſempiterne habuit: qui ſolus per ſubſtantiam uerbum patris eſt ac ſapientia qui dicit omnia quęcunqꝫ habet pater mea ſunt:& mea pa tris ſunt. Nam ſi omnia patris filii ſunt: ſemper autem hęc pater habet planumē quia hic filius habet quę ſunt patris qui ſemper in eo eſt: hęc igitur dicebat non quia ſemper non habuiſſet non habuiſſet: ſed quia ſempiternę ut filius habens ea quę habet ex impermutabili ſimilitudine& identitate quam habet deceptus iu xta ſabelium impie ſentiret: exiſtimans ipſum patrem eſſe iccirco dixit& data eſt mihi& accepi& tradita ſunt mihi ut id ſolum oſtenderet: quia non eſt ipſe pater ſed patris uerbum& ſempiternus filius qui propter ſimilitudinem patris ſempi terne habet quę ab ipſo habet ſed quia filius eſt: ea quę proprię habet ex patre habet Quod autem hęc data eſt: tradita ſunt: primo quidem alius eſt ab omni bus quę accepit Deinde cum ipſe filius hęreſi ſit omnium eſt etiam per ſubſtanti am ſempiternus patris Quod autē denuo hęc uidelicet data eſt.& tradita ſūt nō oſtendunt ipſū aliquādo nō habuiſſe id ex ſimili dicto poteſt ēt de ōnibꝰ aīadū ti: At.n. ſaluator ip̄e ſici pr̄ uitā hēt ī ſe ip̄o ita& filio dedit uitā hēre ī ſe ip̄o: Nā ex eo quod ait dedit ſe patrem non eſſe ſignificat: ſed dicendo ita naturalem filii cum patre proprietatem ac ſimilitudinem oſtendit: Ergo ſi quādo fuit cum pr̄ non habuit fuit: uidelicet cum filius non habuit Nā ſicut pater ita& filius habet Quod ſi hoc dicere impium eſt: illud uero pium aſſerere potius qꝛ pater ſemper habet: quomodo non abſurdum fuerit cum filius dicat ſicut pater habet ita& fi lius habet dicere iſtos non it a ipſum ſed aliter habere. Verbum igitur fidelius ē & hęc quę cepiſſe dicit ſemper hn̄s habet a patre& pater quidē a nullo ſed filus

a patre habet ut.n. de ſplendore ſi ſplendor ip̄e diceret locum omnem lux mihi d dit illuminare ne illum mō a me ip̄o: ſed quemadmodū lux uoluerit hoc cū dice ret non ſe oſtenderet aliquando nō habuiſſe: ſed illud ſignificaret ego ſum lucis proprius& quæ illius ſunt omnia mea ſunt ita& de filio magis intelligere licet& enim omnia dedit filio pater: pater item omnia habet in filio: Et cum ea rurſus cū filiꝰ hēat hēt& pr̄ Nā filii diuinitas pr̄is ē diuinitas: Itaqꝫ reꝝ oīū ꝓuidētiā pater in filio facit: Huiuſmodi igitur dictorū talis eſt ſenſus: Quę uero humanitate de ſaluatore dicuntur: hęc quoqꝫ pium ſenſum habent. nam hęc iccirco antea quæ ſiuimus at ſi ip̄m interrogare audierimus ubi poſitus eſt lazarus: Et cum impar tes cęſariæ ꝓfectus interrogat quem me dicunt homines eſſe: et quot panes habo tis: et quid uultis faciam uobis ex his quę p̄diximus rectam dictorū huiuſmodi ſententia cognoſcamus: nec iuxta arianos impugnatores dei ſcandelizemur: pri mū igitur hęc īpiis dicēdū ūde primū ignorar̄ putent. Nō.n. ꝗ oīo īterrogat igno rans oīo interrogat ſed ē cū ſciēs de his quę nouit īterrogat exēpligratia ioānes chriſtum interrogantem. quot panes habetis non ignorare ſed ſcire intelligebat Ait.n. hoc aūt dicebat temptat philippū ip̄e aūt ſciebat quid facturus eſſet: Qd̓ ſi ea nouerat quę faciebat non ergo ignorans: ſed ſciens interrogat. Ex hoc autem ſimilia intelligere licet: quia cū interrogat dn̄s ubi lazarus poſitus ſit et quem di cant ſe homines eſſe non ignorans interrogat: ſed cognoſcens cum ip̄e ſciat quid facturus: Et hoc modo calliditas eorū ꝗͣ primū exploditur: Quod ſi contendere inſtent quia interrogat: audiant indiuinitate ignorātiā non eſſe carnis aūt ut dic tum eſt: ignorare propriū eſſe: Qd̓ aūt hoc uerum ſit inde quomodo dn̄s ꝙ īter rogat: ubi poſitus eſt lazarus ipſe dixerit non preſens: ſed abſcens lazarus mortu us eſt et ubi mortuus: hic ignorantibus ſimilis ip̄e eſt qui diſcipulorum cogitati ones p̄uidet quidem cuiuſqꝫ corde ſit quid ue in nomine intelligit: Et quod mai eſt ſolus cognoſcit patrem et dicit ego in patre& pater in me hoc igitur omnibuſ planum eſt carnis eſſe ignorare: ip̄m autē uerbū pro ut uerbū eſt omnia prius& ꝗͣ fiāt cognoſcere: Neqꝫ. n. quia factus eſt homo deſinit eſſe deus Neqꝫ quia deus eſt humanitatem fugit: abſit hoc immo uero cū deus ſit carnem aſſumpſit cū in carne eſſet carnem deificauit: Et.n. ſicut in ea interrogabat: ita in eadem mortuū ſuſcitauit& omnibus oſtendit qui mortuos ſuſcitaret& aīam reuocaret ip̄m mul to magis omnium occulta cognoſcere: Et nouerat ubi lazarꝰ: poſitus ſed interro gabat quia& hoc faciebat: ſanctiſſimū dei uerbū quod ꝑꝑ nos omnia ſuſtinuit: ut ignorantiā quoqꝫ noſtrā hoc modo portans cognoſcere donaret ſolū uerum ip̄iꝰ patrem ſeqꝫ ip̄m ꝑꝑ nos miſſum ut homnes ſaluaret quo dono maius nullū eſſe poteſt. Quando igitur et ea quæ iſti cauſantur dicta ſaluator enunciat uꝫ. da ta eſt mihi poteſtas& glorificata filiū tuū dicitqꝫ petrus data eſt ei poteſtas: eo dem omnia ſenſu intelligamus ꝙ humane ꝑꝑ corpus hęc omnia dicit ꝗͣuis.n. n̄ indigeat: ip̄e tn̄ quaſi accepiſſe dicitur: quę accepit humanę Et rurſus ut donuꝫ ſtabile permaneat: quaſi dn̄s acceꝑit:& datū in ip̄o requieſcat: Namſi homo ſolū acciꝑet auferri poſſet Qud̓ demonſtratū eſt in adam qui cum accepiſſet amiſit: ut uero firmū ſit donū& ſtabile ſeruet̉ hominibꝰ iccirco datū ſibi uēdicat et dicit ut homo poteſtatem accepiſſe quā ſemꝑ hēt ut pote deus& glorifica me qui ali os glorificat ut oſtendat ſe carnē habere: quæ his indiget. Quapꝑ cū illa acce perit quia ip̄a quę accepit in eo eſt& qui eā aſſumpſit homo factus eſt. ipſe quo dā modo accepiſſe dicitur Quod ſi ut ſæpe dixi uerbū hō factū non eſt. uerbi ſit ſane ut uultis accipere gloria:& huius indigere& ignorare: quid dātem quaſi ac cipientem putamus:& largientē alijs ipſū indigere ſuſpic amur& uerbū a patre diuidimus quaſi īperfectū& indignū? humanitatē uero dono priuamus: Nā ſi uerbū ip̄m ꝓ ut uerbū eſt: ꝑꝑ ſe ip̄m accipit: et illud glorificatū ſecūdū dinitatē

ſanctificatū eſt ac reſurrexit na q̄ ſpes hominibus eſt. Manēt& enim ſicut erāt: nudi& miſeri& mortales qui cōmune nihil habent cum his quę filio data ſunt Quid autem uerbum uenit& caro factum eſt. ſi ue hęc acciperet quę accipiſſe di cit. ꝙ his antea uacuus eſſet ipſum potius corpori debere fateatur neceſſe eſt. q cum in eo fuit ea tunc accepit a patre quę non habebat priuſꝗ in carnem uenir̄t Ex hoc enim corpus de ipſo potius ꝗͣ ipſum de corpore bene meritum uidetur: Si uero ut genus humanum redimeret uerbum uenit:& uerbum caro factum eſt ut ſanctificaret homines ac deificaret cuius etiam gratia factum eſt cui iam clarū non eſt quia quę accepiſſe dicit cum caro factum eſt: hęc non per ſe ſed propter carnem dicit: in qua enim erat ipſe cum diceret huius erāt& dona quę per ipſū tribuebantur a patre At uero quę pręter: quęqꝫ omnino accepiſſe diceret uidea mus ut hinc& illi cognoſcere poſſint: Gloriam petebat dicebatqꝫ omnia mihi tra dita ſunt:& poſt reſurrectionem: poteſtatem omnem accepiſſe dicit ſed anteꝗͣ di ceret omnia mihi tradita ſunt: omnium dominus erat: Omnia namquę per ipſum facta ſunt:& unus dominus erat per quem omnia& gloriam habebat Vnus dominus erat& eſt ſicut& paulus ait: ſi enim cognouiſſent nunquam do minum glorię crucifixiſſent: habebat enim quam petebat qui dicit gloria quam habui antequā mundus eſſet apud te: Et poteſtatem quam poſt reſurrectionem accepiſſe dicebat: Hanc antequā acciperet& ante reſurrectionem habebat. Nam per ſe ipſe increpabat dicens. Vade retro ſatana: Et per ſe diſcipulis poteſtatem dabat: quando& ipſis accedentibus dicebat uidebam ſatanan tanꝗͣ fulgur de cę lo cadentem Sed iterum ꝙ accepiſſe dicebat hoc priuſꝗͣ acciperet habuiſſe oſten ditur Nam& dęmonas fugabat:& quę ſatanas ligauerat ea ipſe ſoluebat ſicut ī abraę filia fecit:& peccata dimittebat cum diceret paralytico& mulieri quę pe des ipſius unxerat dimittuntur tibi peccata tua:& mortuos ſucitabat. Cęci natī uitatem ſupplebat cum uſum ipſi gratificaret. Et hec faciebat non qui expecta bat donec acciperet: ſed qui poteſtatem habeat: ut ex his planum ſit quodqꝫ ha beat cum uerbum ſit: hęc& factus homo& poſt reſurrectionem humane dicitur accepiſſe ut propter ipſum homines& interra tanquam diuine nature participeſ facti de hinc poteſtatem contra dęmones habeant:& in cęlis uellud a corruptiōe liberati perpetuo regnent hoc enim ſumatim nos ſcire oportet: quia nihil horum quę accepiſſe dicit quaſi non habens accepit: habebat enim uerbum cum ſemꝑ deus fuerit nunc uero accepiſſe dicitur humane: quia ideo accepit ipſe ut cum in ipſo acciperet caro: ex carne deinceps in nobis ſtabiliter permanerent. Nam qd̓ a petro dicitur quia accepit a deo honorem& gloriam āgelis ipſi ſubiectis huiuſ modi ſenſum habet: Sicut enim cum humanę interrogaret diuinę lazarum ſuſci tauit: Ita hic accepit humane dictom eſt: Angelorum autem ſubiectio uerbi diui nitatem oſtendit Deſinite igitur inuiſi deo nec de primite uerbum nec diuinitatē ipſius quę patris eſt eleuate quaſi indigeat uel ignoret. ne in dominum: quę ue ſtra ipſorum ſunt iniciatis ſicut iudęi faciebant qui tunc eum lapidabant: Non e nim ſunt iſta uerbi pro ut uerbum eſt: ſed hominum propria:& quemadmodū cum ſpuit ipſe cum manum extendit: Cum lazarum uocat Opera hęc timet ſi ꝑ corpus fierent. non hominis eſſe diceremus: ſed dei itaſi humana in euangelio a ſaluatore dicuntur naturam ſpectātes eorum quę dicuntur:& ꝙ adeo ſunt alie na: hęc non diuinitati aſcriberemus uerbi ſed humanitati eius: Nā&ſi uerbum caro factum eſt Paſſiones tamen proprię ſunt carnis: Et caro ſi adeo portatur ī uerbo: uerbi tamen donum eſt:& uirtus: patris igitur opera per carnem faciebat & carnis item paſſiones in ipſo nihilo ſecius apparebāt: ut uidelicet rogabat& la zarum ſuſcitauit: Et matrem increpabat dicens nundum uenit hora mea:& ſtati uinum fecit: Verus enim deus. in carne& uera caro in uerbo erat. Propterea ex

operibus ſe notum faciebat. filium dei patremqꝫ ſuum: ex paſſionibus carnis ue rum ſe ferre corpus.& hoc ſuū ipſius eſſe oſtendebat: hęc cū ita ſint age ꝑſcrute mur:& illud de hora nemo nouit neqꝫ āgeli neqꝫ filius. hoc.n. ī primis ualde igno rātes.& ī eo tenebris ob uoluti magna hęreſis ſuę putāt occaſionem habere. Ego uero& in hoc ip̄os uideo ſicut antiquitus gigantes dum cauſantur dū hęreticos inſtruūt bellare cum deo Dominus.n. cęli ac terrę per quem omnia facta ſunt de die et hora apud ip̄os iudicatur: Et uerbū ꝙ omnia nouit ab ip̄is diem& horam ignorare accuſatur: Quid iſtis dementius quiſpiā dixerit? Quā ip̄is inſaniā adæ quauerit? peruerbū facta ſunt omnia& āni& tēpora& nox& dies.& omnis crea tura:& opifex opificiū ignorare dicitur: Et ip̄a quidem lectionis ſeries dei filium diem& horā ſcire demonſtrat.& ariani ignorantia p̄cipitātur: Nā cum dixiſſet neqꝫ filius narrabat diſcipulis quę ante diem futura ſūt dicens hęc erunt& hęc: Deinde finem qui uero dicit qͣ ante diē futura ſunt: nouit profecto& diē quę poſt p̄dicta illuceſcet: Nā niſi hora noſcet nūꝗͣ ea ſignificaret quę āte horā futura ſūt: qui neſciret quādo erit hora Ac ueluti ſiquis cū domū uel urbe neſcientibꝰ ſigni ficare uellet: quę ante domū ſunt: et uerbū percurreret: poſtꝗͣ non omnia ſignifi caſſet diceret: ſtatim urbs erit et domus cognoſceret certe qui ſigna diceret ubi domus eſſet et urbs. Nāſi neſciret non ea ſignificaret: quę antea ſunt: ne forte ꝑꝑ ignorātiā uel audientes procul auerteret uel ip̄e qui dicit falleretur.& id quod ſi gnificat ꝑuerteret̉) pari ratione dn̄us cum dicit: quę ante diem erunt.& horam et accurate nouit et non ignorat quando erit hora: Quid igitur ſciens diſcipulis tunc aꝑte non dixit Nullius eſt curioſius inueſtigare quę ip̄e reticuit: Quis.n. cō gnouit mentē domini? Aut quis conſiliarius eius fuit: Quid aūt ꝯſciret dicebat nec filius nouit: Nemīem fideliū ignorare arbitror: quia ꝑꝑ carnem et hoc nihilo minus ut homo dicebat: Nā neqꝫ hoc detrimentū eſt uerbi: ſed humanę uaturæ propriū eſt ignorare: Et hoc item prohe cognoſceres ſi conſcīa recta tempus ex quireres quando hęc quibuſqꝫ dicebat non tunc quidem cū ꝑ ip̄m factū ē cęlū nec cū apud eū erat con cta cōponens: nā nec āteꝗ homo fieret iſta dicebat. ſed? uerbū caro factum eſt quaꝑꝑ et omnia quæcunqꝫ dicit poſtꝗͣ factus eſt homo: ea humanitatiⁱ ęquū eſt aſcribere: Nam uerbi propriū eſt ſcire creata et horū princi pium ac fine non ignorare: ip̄ius enim ſūt opera et nouit quanta et quatenus eo rum conſtitutionem fecerit: Nā qui principiū cuiuſlibet rei nouit. is certe nouit: et generalem cōmunēqꝫ rerum oīum finē. ut exmpli gratia cū in euāgelio de ſuo ip̄ius humano fine dicat. Pater uenit hora glorifica filium tuum profecto cuiuſſi bet finis horā: ut uerbū ſciebat. ut homo ignorabat. hominis.n. propriū eſt igno rare talia pręſertim ſed hoc ēt non erube ſcebat ꝑꝑ carnē quę ignorabat dicere n̄ noui ut oſtenderet: quia cū noſſet ut deus ignorabat ut caro: non dixit igitur nec filius dei ut nati ex homine filii ignorantia eſſet: Propterea cum ab angelis ad ſu periora ueniret nō dixit nec ſpūs ſanctus: ſed tacuit ut oſtenderet: quia ſi ſpūs no uit multo magis uerbū pro ut uerbū eſt. nouit a quo ſpiritus accipit et de ſpūta cens clarum fecit quia de humano ip̄ius miniſterio dicebat neqꝫ filius: Et hoc ſi gnū eſt quia cum humane dixiſſet nec filius nouit: ſe tamen oſtendit diuinitꝰ om nia noſſe: Nā filiū quē aiūt neſcire diem: hunc dicit cognoſcere patrem Nemo.n. inquit patrem cognoſcit. niſi filius: Nemo āt pręter arianos nō fateretur quia qui patrē cognoſcit multo magis totū creature nouit et in toto finē eius et ſi hora ſta tuta eſt. et dies a patre planū eſt quia per filiū ſtatuta eſt. et nouit ip̄e qd̓ ꝑ ip̄m ſtatutū eſt. Nihil.n. eſt. qd̓ non per filiū factū ſtatutūqꝫ neſcit: Ergo ip̄e qui opi fex eſt uniuerſi nouit quale quantūqꝫ et quouſqꝫ per ip̄m pater fieri uoluerit: ſed in quanto eſt. ēt quatenus eoꝝ imitatio eſt. Preterea ſi omnia patris filii ſunt: hoc enim ip̄e dixit Patris autē eſt oīa ſcir̄ planū eſt quia et filius nouit: cū et hoc hēat k

ex patre proprium: Ad hęc ſi filius in patre& pater in filio nouit autē pater diē & horam: Clarum eſt quia filius qui in patre eſt.& ſcit quę in patre ſunt nouit& ipſe diem& horam: Quod ſi& imago uera eſt patris filius nouit autem patet diē & horā: Non dubium eſt quin hoꝝ quoqꝫ ſcīam patris) ſimilitudine filius habeat haud mirum eſt. ſi per quem oīa facta ſunt. atqꝫ conſiſtunt uniuerſa nouit ipſe quę facta ſunt.& quādo particularis eoꝝ coīſqꝫ finis futurus ſit: Sed quādo hęc eſt petulantia: quę arianoꝝ in ſanię conuenit in patrē nos reſponſione uenire co git Nā cum illi ſempiternū uerbum dei filiū his quę facta ſunt connumerent ſen ſim& ipſū patrem creatura minorem dicere meditantur Si enim qui patrē cogō ſit non nouit horā& diē uereor ne ut illi maleſani dicerent pluſ fit creaturā īmo uero minima creatur ę patrē cognoſcere ꝗͣ patrē: Verū illi hoc mō in ſpiritū ſan ctum blaſphemantes. expectent id quod dominus ait ſe nunꝗͣ impietatis huius re miſſionē habituros: Nos uero qui chriſtū amamus ac gerimus uerbū ꝓ ut uer bū eſt. non ignorans dicere ſcimus non noui Nouit.n. ſed hūanitatem oſtendit: quia ꝓprium eſt hominū ignorare.& carnē ignorātem induit inqua cū eſſet hu mane dicebat non noui: Cū igitur tunc dixiſſet neqꝫ filius nouit& hominū qui per noe tempora fuerunt ignorantiā addidiſſet. ſtatim ſubiunxit. Vigilate igitur quia neqꝫ uos ſcitis qua hora dominus ueſter ueniet:& item qua non putatis ho ra filius hominis ueniet: Propter uos enim& ego ut uos factus dixi neqꝫ filius. O portebat enim ſi pro ut eſt deus ignorabat dicere uigilate igitur quia neſcio& qua non puto hora: Nunc uero hoc nō dixit ſed cū dixiſſet nec uos ſcitis& qua non putatis: oſtendit quia hominem eſt. ignorare propter quos habens& ſimilē eoꝝ carnem& factus homo dicebat neqꝫ filius nouit: Neqꝫ.n. carne noui tam& ſi ut uerbū nouerī: Exemplum quoqꝫ temporū nōe in pudientiā rurſus arguit im pugnatorum chriſti. Nā& illic non dixit non noui: ſed non nouerant donec dilu uium uenit homines enim neſciebāt qui uero diluuiū ſuper induxit erat autē ip ſe ſaluator ſciebat diē& horā qua chatarractas aperuit ac rupit abyſſos: Et noe dixit ingredere tu& filii tui ī ar cā: Nam ſi ignoraſiet haud quaꝗͣ predixiſſet nos Ad huc.n. dies ſeptem: Ecce ſuper induco pluuiā ſuper terrā. Quod ſi per ſimili tudinē temporum noe ſignificat ſe diem nouiſſe diluuii Nouerat ergo ſuę quoqꝫ pręſentię diem: At in ſimilitudine quā de uirginibus dixit clarius item oſtendit qui nam ſint neſcientes deim& horam cum dicit: Vigilate igitur quia neſcitis diē & horam: Sic igitur cum diſcipuli de fine interrogarent tunc r̄ctę dixit: nec filiuſ uidelicet iuxta corpus ut oſtenderet quia ut homo non nouerat: Hominum n. proprium eſt ignorare Verum tamen pro ut uerbum eſt: ipſe eſt qui uenit ipſe iu dex ipſe ſponſus nouit quando:& qualis hora uenit:& quādo dicturus eſt exꝑ giſcere dormiens& reſurge ex mortuis& apparebit tibi chriſtus Quemadmo dū. n. cum factus ſit homo cum hoībus fameſcit& ſiti& patitur ita cum hoībus uelud hō nouit: ſed diuinę cū in patre ſit ut pote uerbū& ſapīa nouit: Et nihil eſt qͥd̓ neſciat: Sic& de lazaro rurſus interrogat: ut homo cū ueniſſet: ut ip̄m ſuſci taret& noſſet unde lazari reuocaret aīam. Pluſ aūt erat ſcire ubi aīa eſſet ꝗͣ ubi corpuſ iaceret: Sed hūane interrogat ut diuine ſuſcitet. Sic& dicipulos īterrogat cū in partes cęſarie ueniſſet ꝗͣqͣ ſciret& priuſꝗͣ petrus reſponderet. Nā ſi pater ea petro reuellauit de ꝗbꝰ dn̄us interrogabat: mai eſtū ē ꝑ filiū factā ēe reuelatiōeꝫ Nemo.n. nouit filiū niſi pr̄& pr̄m niſi filius:& cuicūqꝫ uoluerit filius reuellare Qud̓ ſi ꝑ filiū& pr̄is& filii cognitio reuellat̉ nō dubiū ē quī ip̄e ꝗ īterrogat dn̄ ſ cū priꝰ qͣ a pr̄e ſūt: petro reuellaſſet: hūae poſtea īterrogabat: ut& hoc oſtēderet qꝛ̄ hūae īterrogās diuine ſciebat qͥ petrꝰ dicturꝰ ēet Sciebat ergo filꝰ ꝗ pr̄m ſuū cognoſcit: qua cognitiōe nec maius aliquid nec ꝑfectꝰ eſſe poſſet: Et hęc ꝗdē ad ꝯfutationē eoꝝ ſufficer̄ poterāt Placet aūt ip̄os īterogar̄ ut hoc ēt mō inimici u̓i

tatis& impugnatores chriſti magis appareāt. Apoſtolus in ſecunda ad corīthios epiſtola ſcribens ſcio inquit hominē in chriſto ante annos. xiiii. ſiue in corpore ſi ue extra corpus neſcio deus ſcit. Quid igitur dicitis: Sciebat ne apoſtolus quod inuiſione paſſus eſſet ēt ſi diceret. neſcio? aneſciebat Si neſciebat: uidete ne qui cadere ſoletis in phrigum ēt iniquitatem cadatis: Qui dicūt neſcire prophetas & alios qui uerbū miniſtrant. nec quę faciant. nec de quibꝰ ānuncient: Sin autē ſcit cū dicat neſcio(hēbat enim in ſe chriſtū qui omnia ip̄i reuellabat) quomodo non uere peruerſum eſt et in diſcretū cor eorum chriſti impugnatorū qui apoſto Iū dicnetē neſcio ſcire dicūt: Si enim quia chriſtus in ip̄o erat paulus ſciebat: qui dicit neſcio: Quomō nō magis chriſtus ip̄e nouerat: ēt ſi dicat non noui: Apoſto lus igitur reuellante filio ſciebat quid paſſus eſſet: iccirco enim dicit. Scio homi nē in chriſto Sed quid hominē ſciebat Sciebat quomō raptus eſſet homo: Eliſſe igitur cum ſpectaret eliam ſciebat ēt quomō aſſumptus eſſet: ſed ꝗͣuis noſcet tn̄ cū filii ꝓphetarum putarent in uno montiū a ſpiritu proiectum eſſe ip̄e qui ſcie bat quod uiderat primo quidē hominibꝰ ſuadebat. Sed cū illi cogerent obticuit & eum abiiſſe conceſſit: Nunquid igitur: quia tacuit neſciebat? Sciebat quidem: Sed tanꝗͣ neſcions acquieuit ut& illi ꝑſuaſi poſthac nihil de elię aſſumptione cō tenderent: multo igitur magis paulus ipſe qui raptus erat nouerat etiam quomō raptus erat. Nā ēt elias nouerat quomo aſſumptus eſſet:& dixiſſet ſiquis eum in terrogaret: Dic tamen paulus neſcio duorum gratia ut arbitror: unius quidem ut ip̄e dixit: nequis ip̄m ꝑꝑ magnitudinem reuellationū aliud eſſe putet. ſupra ꝗͣ uidet: Alterius uero quia cum ſaluator dixerit non noui decebat.& ipſum dicet̄ neſcio ne maior uideretur ſeruus domino diſcipulus pręceptore ſuo: Ergo qui paulo dederat ut ſciret multo magis ip̄e ſciebat: Nam cum& ea dicit: quæ āte diē erunt ouit: ut antedixi quando dies erit& hora: Et tamen cum ſciat dicit nec fili us houit: Quid igitur tūc dixit n̄ noui? Ip̄e quidem ut pote dominus nouerat̉. Sꝫ id quod perquirentibus coniciendum eſt. noſtræ ut ego quidem arbitror utilita tis cauſa fecit: Et ip̄e ueritatis ſenſū adiectione prębet: utrobiqꝫ uero ſaluator ob ſeruat quod utile nobis eſt. Nam& quę ānte finem occurent aꝑuit ne cum ea fi ent. ut ip̄e dixit ꝑturbemur: Sed ex his eorum quę potinus erunt finem expecte mus: De die uero& hora noluit diuine dicere noui Sed humane ut ante dixi ꝑpr ignorantem carnem dixit non noui ne poſt hac ipſum interrogarent.& ita ſiue non diceret diſcipulos tunc triſtes redderet ſiue diceret rem ipſis et nobis omnibꝰ in utilē faceret hoc omnino pro nobis ē eſſe quia pro nobis et uerbum caro factū eſt. pro nobis igitur dixit et illud: nec filius nouit. Et hoc cum diceret mentitus non eſt. Nam humane dicebat ut homo non noui& illorum interrogationem re preſſit: Itaqꝫ in actibus apoſtolorum ſcriptum eſt: cum ſuꝑſedit angelis aſcēdēs ut homo carnem in cœlum referens quam geſtabat diſcipuli hoc ſpectantes dēuo interrogabant. quando finis erit? et quando redibis? Et clarius dixiteis: Non eſt ueſtrū noſce tēpora et momēta quę pater poſuit ī poteſtate ſua: Et tūc nō dixit neqꝫ filiꝰ ſicut ātea ut hō. ſꝫ ueſtrū n̄ ē noſcere. iā.n. caro reſurrexerat et mortali tate depoſita deificata erat. Nec ip̄ꝫ poſtea cōueniebat. ut hōinē reſpōder̄ cū redi ret ī cęlū: ſꝫ ut deū docere n̄ ē ueſtrū ſcire tp̄ra et momēta quę pr̄ poſſuit ī pōtate ſua ſed quę na ē pr̄is poteſtas? an n̄ chriſtꝰ? chriſtꝰ.n. dei uirtus ē et ſapīa: Noue rat ergo filiꝰ ꝗ uerbū ē: hoc..n. cū diceret ſignificabat ego noui Sed n̄ ē ueſtrū ſci re ꝑꝑ uos.n. cū ī mēte ſederē ur̄e atqꝫ oīum utilitatis gr̄a hūc dixi neqꝫ filiꝰ nouit: Vobis.n. cōducit de angelis deqꝫ filio ſit audir̄ ꝓpter errores ꝗ poſtea futuri ſūt ut ſi dęmōes æquę ēt atqꝫ āgeli trāſformati fuerit: et de cōſumatiōe dicere tēpta uerint uos ip̄is ut pote neſcientibꝰ minime credatis: Qd̓ ſi antichriſtus ſimulās dixerit ego ſum chriſtus:& de conſumatione tentauerit& ipſe dicere ut audien

tes decipiat: nec illi quidem credatis qui a me uocem habetiſ neqꝫ filiuſ nouit: At hęc illud& hominibus confert neſcire quādo finis erit uel dies finis ne ſi noſſēt tēporis intermedii contemptores fierent expectantes proximos conſumationi di es: Nam occaſionem caperent: ut ſui curam tunc ſolum habere inciperēt propter ea& mortis cuiuſqꝫ finem tacuit ne hac occaſione inflati homines maiorem tem poris partem ſe ipſos negligere incipiant: Vtrunqꝫ igitur finem procul a nobis uerbum repoſuit& uniuerſalem& particularem: Siquidem ī uniuerſali particu laris continetur& in particulari uniuerſalis aggregatur ut cum ille incertus ſit & ſemper& pectetur proficiamus in anteriora extenti: quę retro ſūt obliti Quis enim ſi finis diem ſciret non intermedium. tempus negligeret: Sed cum neſciat quottidie paratus eſt: lecirco enim ſaluator ſubintulit dicens uigilate igitur qui a neſſcitis qua die dominus ueſter uenturus ſit& qua non putatis hora filius ho minis ueniet hoc igitur propter utilitatem dixit quę ex ignorantia proficiſcitur Nam cum hęc dicat uult nos ſemper paratos eſſe nos enim inquit neſcitis. Ego uero dominus ſcio quādo ueniam tametſi ariani me non expectent qui ſum uer bum patris. Dominus igitur qui utilitatem noſtram melius ſit ꝗͣ ipſi nos. Caue bat hoc modo diſcipulis:& ipſi cum didiſciſſent. theſalonicenſes correxerunt ꝗ in hoc erant erracuri ſed impugnatores chriſti quoniam nec ita quidem refugiūt tametſi eos habere ſcientia cor durius pharaone: tamen hoc item interrogare uer bum: In paradiſo deus adam interrogat dicens adam ubi es percunctatur etiam caim: Vbi abel frater tuus? Quod igitur& de hoc dicitis: Si enim ipſum ignorar̄ putatis& ideo interrogare: manichęis iam adhereatis: hęc enim ipſorum eſt au dacia: Sin autem manichęi manifeſte dici uertentes uos ipſos dicere cogitis. quia ſciens interrogat quid abſurdum: uel quid inuſiratum uidentes ita cecidiſtis: ſi filius inquo tunc deus interrogabat nūc idem filius carne ueſtitus ex diſcipulis interrogat ut homo niſi forte manichęi facti interrogationem quę tunc ad adam facta eſt criminari uolueritis ut& uos tantum in prauis opinionibus audaces ſi tis Et enim in omnibus confutati fremitis: rurſus ex eo quod dictum eſt. aluca ꝙ quidem recte dictum eſt. Vos autem male intelligitis. Sed quid eſt illud? nam ap ponere ncceſſe eſt ut& hoc modo mens eorum corrupta oſtendatur: Dicit ergo lucas:& ieſus proficiebat ſapientia:& ętate& gratia apud deum& homines: Et dictum quidem eiuſmodi eſt. Quoniam uero& in hoc offendunt neceſſe eſt rur ſus eos tanꝗͣ ſadducęos& phariſęos interrogare de quo lucas ait: Eſt ne ita ieſus chriſtus homo ut alij omnes: an deus carnem geſtans? Si enim cōmunis eſt.& ip ſe homo ſicut omnes alij ſit etiam ut homo proficiens: qui tamen ſamotei ſenſus eſt. cun quo re quidem& uos ſentitis ſed propter homines nomine ſolum diſſē titis: Sin autem deus eſt carnem geſtans: ſicuti uere eſt& uerbum caro factum eſt:& cum deus ſit interram deſcendit quem profectum habet qui ęquali eſt deo & ubi augeri poteſt filius qui in patre ſemper eſt. Si enim cum ſemper ſit in pati proficit: quid ergo ē ultra patrem? ut pręter ipſum proficiat. Deinde nō inutile eſt eadē dicere: qͥ ſuꝑ accipere& glorificari diximꝰ: ſi hō factus ꝓficiebat clarū eſt qr anteꝗͣ hō fieret imperfectus erat.& caro ip̄m potius ꝑficit ꝗͣ ip̄e carnē: Et rurſꝰ ſi ꝓficit cū uerbū ſit qd̓ pōt maiꝰ euader̄ uerbo& ſapīa& filio& deo& uir tute: hę c. n: uerbū ē. Cuius ſi ꝗs uelut radii ꝑticeps quodā mō ēe pōt: hic oīo ꝑ fectus ē inter hoīes& āgelis ęqualis efficit̉: ageli& archāgeli& dn̄ationes& uir tutes oēs& troni uerbi ꝑticipes pr̄is eꝰ iaciē ſeꝑ aſpiciūt quomo igit̉ ꝗ alijs ꝑfec tionē p̄bet ip̄e illis īferior ꝓficit? Angeli.n. hūac ēt ip̄iꝰ generationi miniſtrarūt Et ꝙ a luca dicit̉ poſt āgeloꝝ miniſteriū dictū ē Qui pōt igit̉ hoc in hoīnis etiā cognitionem uenire quo pacto uel fapientia in ſapientia uel qui alijs dat gratiam in gratia ipſe proficiat? paulus enim cum ſciret. gratiam per ipſum dari ubiqꝫ

in epiſtola dicit gratia domini noſtri ieſu chriſti cum omnibus uobis Aut enim mentiri dicant apoſtolum uel nec ſapientiam eſſe filium dicere audeant: aut ſi ſa pientia eſt ut ſolomon dicit& paulus ſcribit: chriſtus dei uirtus& dei ſapīa: pro fectum non admittit: homines enim qui creaturæ ſunt: uirtute intendi quodamo do ac proficere poſſunt. Enoch igitur hoc mō tranſlatus eſt.& moyies creſcēdo ꝑficiebatur iſaac quoqꝫ ꝓficiendo factus eſt magnus: Et apoſtolus quottidie ſe in anteriora extentū eſſe dicebat. habebat enim quiſqꝫ ubi proficeret cū gradum an teriorem proſpiceret. Dei uero filius qui ſolus eſt: quonam extendi poterat? Nā omnia in ipſum ſpectantia proficiunt: ip̄e uero qui ſolus eſt in ſolo patre eſt: nec ab eo protenditur: ſed in ipſo ſemper manet hominū igitur eſt. proficere: Sed fili us dei quia proficere non poteſt: cum ſit in patre ꝓfectus ſe ip̄m pro nobis humi liauit: ut in ipſius humilitate nos magis creſcere poſſimus: incrementum uero no ſtrum nihil aliud eſt ꝗͣ aſenſibilibus deficere et in ip̄o uerbo eſſe quando& ipſius humilitas nihil aliud eſt ꝗͣ carnem noſtram acciꝑe: Non igitur uerbum ꝓ ut uer bum eſt proficiebat qui profectus eſt. ex perfecto patre qui nullius indiget: ſed a lios ad ꝓficiendum inducit: humane uero dictum eſt.& hoc loco proficere quia profectus hoīum eſt. Nam& euangeliſta hoc mō accurata cum obſeruatione lo quens ꝓfectui coniunxit ętatem: ut rhū aūt& deus non meſuratur ętate. Sed cor porum ſunt ętates: Corporis ergo, ꝓfectus eſt ip̄o enim creſcente creſcebat in eo ſpecimen diuinitatis apud eos qui uidebant et quanto magis diuinitas reuellabi tur. tanto magis gr̄a creſcebat hominis apud omnes homines: infans enim geſta ſtabatur puer factus in templo remanſit et ſacerdotes de lege interrogauit:& cor pore ſenſum adoleſcente cum uerbū in eo clareſceret. confitetur primo petrus d inde omnes quia uere dei filius eſt iſte tametſi iudęi& ueteres& iuuenes oculos claudunt: ut uideant: quia in ſapientia ꝓficere non eſt ſapientiā ꝓficere: ſꝫ huma nitatem potius in ea proficere:& ieſus proficiebat. in ſapientia et gratia: Et ſi ue rum ꝑſuaſibiliter dicere oportet. ipſe inſe ꝓficiebat: Sapientia enim domū ſibi æ dificauerat.& in ſe domum proficere faciebat: At quis profectus dicitur. deifica tio& gratia: quæ ante dixi ſapīa impartitur hominibus peccato in ip̄is& corrup tione deleta ꝑ ſimilitudinem et cognationem carnis uerbi: Cum enim hoc modo corpus ętate adoleſceret coaleſcebat in eo diuinitatis ſpecimen et conſtabat apud omnes templum dei eſſe& deum incorpore: tametſi contendant quia ieſus uoca tus eſt. caro factus et ad ipſum referant. profitiebat. Audiant ne hoc quidem ſpū ali derogare luci(hęc enim eſt filius) ſed rurſus oſtendere quia uerbū homo fac tum eſt. et ueram carnem geſtauit: Et quemadmodum dicimus carne paſſum ēe et carne deinceps reliqua ſic etiam non abſurde diceretur carne proficere: Nam neqꝫ profectus qualem diximus abſqꝫ uerbo fiebat in ipſo enim caro erat quę ꝓ ficiebat: et ipſius caro dic itur. Et hoc rurſus erat ut hominū profectus coniūcto uerbo ſtabilis permaneret nec uerbi igitur profectus erat nec caro ſapīa ſed ſapiē tię corpus caro facta eſt. Quaꝑꝑ ut antediximus nō ſapientia pro ut ē ſapientia ip̄a perſe proficiebat quę naturam humanā ſenſim tranſcendebat. ac deificaba tur et inſtrumētū ad opera diuinitatis efficiebātur: et ſplendorem omnibus: aꝑie bat. Et propterea non dixit uerbū proficiebat: ſed ieſus: quo nomine natus domi nus uocatus eſt. ut hoc modo humanę naturę profectus ſit ſicut in ſuperioribꝰ dictum ut igitur proficiente carne dicitur ip̄e proficere pro ea quę cum corpore eſt proprietate: Ita etiā quę ſub mortis tempus dicūt perturbatum eſſe fleuiſſe eo dem ſenſu accipienda ſunt: huc enim et illuc circumeuntes et ex his hęreſin qua ſi dēuo ꝯſtituētes dicūt ecce fleuit et dixit nūc aīa mea turbata ē. et orauit ut calix trāſir̄t. Quomō igit̉ ſi hęc dixit dꝰ ē et uerbū pr̄is? ita ſcriptū eſt. ꝗa fleuit īpugna tores dei et dixit turbatus ſum: Et in cruce dixit eloi lunas abacthani. quod ē dꝰ

meus deus meus ut quid me dereliquiſti?& orauit ſāe ut calix trāſiret hęc enim ſcripta ſunt: Sed uos item reſpondere uelim hoc enim inſingulis quę a uobis ꝓ ponuntur ex aduerſo audiatis neceſſe eſt: Si quidem purus eſt homo qui loquit̉ fleat timeat mortem ut homo: Sin autem ut uerbum eſt in carne: Non enim dubi tandum eadem ſemper dicere quem deus timere poterat? uel quid mortē timebat cum ipſe ſit uita& alios morte liberetur. uel quomodo qui dicat nolite eos time re qui corpus occidunt ipſe timebat? uel quomodo qui dicit abraę noli timere tecum enim ſum& qui moīſem contra pharaonem adhortatur& naui filio dicit fortis eſto& uirilis hęrodem ipſe timebat:& pontium? Pręterea qui alijs ne time rent adiutor erat Dominus enim mihi adiutor inquit& non timebo quit mihi fa ciat homo hic duces timebat mortales homines?& qui uenerat aduerſus mortē ipſe formidabat quomodo non abſurdum eſt& impium: hunc metuiſſe inſeros quem iamcores inferum uidentes teriti ſunt: Et ſi uerbum ut uos uultis pauebat Quid qui de iudeorum inſidiis pauloante dixerat non fugiebat? ſed queſitus di cebat ego ſum: Poterat enim non mori qui dicebat poteſtatem habeo ponere ani mam meam:& poteſtatem habeo iterum accipere ipſam:& nemo aufert eam a me: Verum hęc uerbi propria natura non erat pro ut uerbum erat: Sed in carne quę talia patiebatur uerbum erat o chriſti impugnatores ingrati quę iudęi: Sic dem hęc ante carnem dicta non ſunt: ſed cum uerbum caro factum eſt& homo tunc humane hęc dicta ſunt& ſcripta ut exempli gratia hic de quo talia ſcripra ſunt lazarum ſuſcitauit amortuis aquam uinum fecit: Cęco a natiuitate uiſum donauit: dixit ego& pater unum ſumus: Quod ſi ex humanus humilia de filio dei cogitare cauſantur immo uero hominem ipſum ex terra totū& non de cęlo arbitrantur: Quid non ex diuinis item operibus uerbum in patre cognoſcunt& impietatem ſuam penitus abnegant: ipſis enim uidere licet quomodo ideſt qui o pera facit: idem qui mortale corpus oſtendit dum flere ipſum ac fameſcere:& in ipſo quę propria corporis ſunt uideri ſinit: ex his enim notum faciebat ſe cum d us immortalis ſit carnem cepiſſe mortalem ex operibus aūt oſtendebat ſe dei uer bum eſſe& hominem poſtea factum: cum diceret&ſi mihi non creditis quęm hu mano corpore circundatum uidetis at operibus credite: ut cognoſcatis quia ego in patre& pater in me: Omniuo mihi impudentes blaſphemiqꝫ uidentur impu gnatores chriſti qui cum audiant. ego& pater unum ſumus ſenſum de Prauare conantur& unitatem patris ac filii diuidere cum uero audiant fleuiſſe ſudaſſe: paſſum fuiſſe: hęc in corpore non uident. Sed ex his ipſum creaturę connumerāt per quem creatura facta eſt: Quid igitur iam nunc iſti a iudeis differunt: Nam ut illi opera dei blaſphemantes belzebū attribuebant: ita& iſti dominum qͥ hęc operabatur creaturis connumerantes: eam cum illis damnationem ſuſtinebunt irreuocabilem: Oportebat enim eos cum audirent ego& pater unum ſumus u nam ex ſubſtantię patris proprietate diuinitatem inſpicere cum uero audirent fleuiſſe& cetera eiuſmodi hęc corporis propria dicere cum preſertim utrobiqꝫ occaſionem habeant probabilem: Nam& illa tāꝗͣ de deo ſcripta ſunt:& hęc pro pter humanum ipſius corpus dicuntur Nam quę corporis ſunt: in corporeo nō fierent niſi corpus corruptibile ac mortale cepiſſet: Mortalis enim erat maria ex qua erat& corpus Quapropter neceſſe erat cum ipſe in corpore eſſet quod flet quod laborat ea etiam cum corpore dici quę propria ſunt carnis: Quod ſi fle uit& turbatus eſt: non erat uerbum pro ut uerbum eſt quod fleret quod pertui baretur ſed carnis id proprium erat.& ſi orauit ut calix tranſiret: non erat diui nitas quę paueret ſed hūanitatis hęc quoqꝫ perturbatio fuit:& cum dicit ut qd me dereliquiſti: quamuis mihi patiebatur(Nam uerbum pati non poteſt hęc tn̄ euāgeliſta ut in ſuperioribus dictū eſt. tanꝗͣ ip̄ius eſte dixerunt: quoniā& hō

factus eſt et hęc uelut ab homine ſunt atqꝫ dicuntur ut& has carnis paſſiōes ip̄e leuaret: quibus eam liberam pręparauit. Quare nec poteſt quidem a patre dere Iīqui dominus qui in eo ſemper erat et priuſꝗ uocem iſta dicer̄t& cum eam emit teret: Nec uero fas eſt rurſus dicere timuiſſe dominum quo territi ianitores infeꝝ inferos deſerunt& monumenta aperta ſunt corpora ſanctorum r̄ſur r̄xeūt& ho minibus apparuerunt: Refrenetur ergo hęreticus omnis et dicere uereatur ti muiſſe dominum quem mors fugit ut draco: quem dęmones tremunt:& mare formidat: per quem cęli ſinduntur et uirtus omnis cōmouetur: Ecce enim ip̄o di cente ut quid me dereliquiſti oſtendit pater quia ſemper et tunc erat in eo: Terra enim dominum ꝗ aloquebatur agnoſcens ſtatim tremuit& uelum ſciſſum ē ſol obſcuratus& petræ ſciſſę. ſunt monumenta ut dixi aperta ſunt. et qui in eis erant mortui ſurrexerunt& quod admiratione dignum eſt. qui tunc aderant ip̄mqꝫ negabant: poſtea cum hęc uiderent confitentur uere hunc dei filium eſſe. Quod aūt dicit ſi poſſibile eſt. tranſeat calix diſcant quomodo cum hęc dixiſſet petrum increpauit dicens. non intelligis quæ dei ſunt: Nam quod recuſauerat uolebat et eius cauſa uenerat: ſed ip̄ius erat pauere iccirco dicebat ut homo eiuſmodi uocē & utraqꝫ rurſus ab eodē dicebantur ut oſtenderet quia deus erat ip̄e qui uolebat ſed homo factus pauentem carnem habebat cuius gratia uoluntatem ſuam cum humana infirmitate confudit ut hac Itē euacuata hominem contra mortē intrepi dum prępararet: Ecce.n. rem uere in opinam quem quaſi ex pauore loqui putāt impugnatores chriſti hic eo ip̄o qui pauor putatur intrepidos homines comꝑat: Beati igitur apoſtoli poſt eum huiuſmodi uocibus mortem adeo contemnebant ut nihil eos currarent qui ſe interrogabant. ſed diceret obedire oportet magis do ꝗͣ hominibus: alij uero ſancti martyres uſqꝫ adeo confidebant: ut ſe ad uitam po tius tranſire ꝗͣ mortem ſuſtinere putarent: Quomodo non igitur abſurdū mini rum uerbi fortitudinem admirari: ip̄m uero uerbū ꝓ quo illi mortem contēpſe runt pauore affectum dicere? Nam ex conſtantiſſimo ſanctoꝝ martyꝝ propoſito ac fortitudine oſtenditur quia diuinitas non pauebat: ſed pauorem noſtrum ſal uator auferebat: Sicut.n. mortem morte et humane humana omnia deſtruebat: ſic et eo ip̄o qui pauor putabatur pauorem noſtrū auferebat:& effecit ne poſthac homines mortem metuerēt hęc igitur dicebat ſimul et faciebat: humanū.n. erat dicere tranſeat calyx:& ut quid me de reliquiſti? diuinum aūt facere ut ſol defi ceret: mortui reſurgerēt Rurſus cum humane diceret hūc aīa mea turbata eſt di uine aiebat. poteſtatem hēo ponere aīam meā& poteſtatem habeo reciꝑe ip̄am: Nam turbari carnis erat propriū poteſtatem habere ponendi aīam ac recipiendi cum uelet. hoc iam non hominum eſt: ſed uirtutis uerbi proprium. homo enim non poteſtate propria: ſed neceſſitate naturæ ēt ſi nolit moritur: Dominus autem qui immortalis erat: ſed mortalem carnem hēat poterat ut deus a corpore ſeꝑa ari et hoc item recipere cum uellet: De hac dauia ēt canit non derelinques aīam meam in inferno nec dabis ſanctum tuum uidere corruptionem Decebat.n. car nem quę corruptibilis erat: non iam pro ſua ip̄ius natura manere mortalem ſed pro uerbo quod eam induerat. īmortalem perſi ſtere: Nam ſicut ipſe cum in corpore noſtro eſſet noſtra mutabatur: ita nos cum ipſum accepęrimus diuini tatis eius participes ſumus Fruſtra igitur ſimilantes ſcandelizantur ac hu milia de uerbo ſentiunt ariani quia ſcriptum eſt ſ perturbatus eſt& fleuit: Videntur enim nec humanum quidem ſenſum habere qui hominum natu ram ignorent: et quę ip̄orum propria ſunt: Quapropter mirandum potius erat ꝙ uerbum cum in eiuſmodi carne eſſet: quę pateretur: nec pro hibuit inſidi antes nec ultus eſt interficientes cum tamen poſſet: qui alios mori prohibebat. & mortuos ſuſcitabat: ſed corpꝰ ſuum pati permiſit. Iccirco enim uenerat ſicut

antedixi ut pateretur carne& caro deinceps pati nō poſſet. ſed immortalis eua deret: Et quemadmodum iam ſepe diximus cum in eum contum& quę debeban tur omnia pręueniſſent: hęc poſtea homines minime tangerent: ſed ab eo peni tus abolerentur& ipſi in reliquum: uelut dei templum per ſecula incorruptibi les permanerent: hęc ſi chriſti impugnatores ita ſenſiſſent& eccleſię metam qua ſi ancoram fidei cognouiſſent paſſi non eſſent infide naufragium: nec uſqꝫ adeo inſoleſcerent ut his repugnarent qui ſe prolapſos ſuſcipere uolunt immo uero inimicos eos ducerent qui ſe ad pietatem hortantur: Sed hęreticus ut uidetur r̄s eſt uere mala qui cor undiqꝫ ad impietatem uitiatum gerit: Ecce enim cū in om nibus confutentur:& omni cognitione priuati eſſe oſtendantur: non erubeſcūt ſed uelut lydra bellua infabulis apud gentiles celebrata prioribus ceſis ſerpenti bus alios fundebat quorum inſtauratione cum interfectere certabat. Pari ratio ne& hi deo inuiſi cum in his quę pręparant tanꝗͣ lydre ſpiritualiter occidant: q ſtiones alias ſibi ipſis iudaicas& fatuas inueniunt:& quaſi inimicam ueritatem habeant noua excogitant: dum modo ſe per omnia chriſti impugnatores oſten dant: Nam poſt reprehenſiones tantas quibus etiam diabolus iſtorum pater re tro confuſus abiret ipſi aperuerſo corde cogitantes murmurant: Et his quidē in ſuſurant alijs ueluti culices circumſtrepunt dicentes: Eſto ſic interpretamini. Et uincitis raciocinationibus& argumentis: ſed dicendum eſt prepoſitio& uolun tate filium a patre genitum. Nam& in hoc multos decipiunt quia dei propoſitū uoluntatemqꝫ proponunt: hoc uero ſi quis ex his qui recte credunt ſimpliciter diceret: nihil cuiꝗͣ ſuſpicari liceret: quando ſimplicem uerbum prolationem rec te fidei ſenſus uinceret: Sed quoniam hęreticorum uox eſt ſuſpecta ſunt autem e reticorum uerba& ut ſcriptum eſt gubernant autem impii dolos.& ſermones e orum doloſi ſunt: etiam ſi ſolum nuerint uiciatum enim cor gerunt age& hoc quod abeis dicitur exꝗramus: ne forte in omnibus coniuncti continuo uellut li dre dictiunculam nouam excogitarint ut ſermone hoc ſpetioſo perſuaſibiliqꝫ ſu reptione ſuam ipſorum impietatem aſio item modo diſſeminent Idem enim de nuo ſignificat qui dicitur filius uoluntate genitus eſt:& creatura eſt: Sed quia hoc dicere erubelcunt conantur miſeri hoc rur ſus aliter ſignificare uoluntatē premittentes ſic atramentum ſępię ut in hoc ſimplicibus tenebras obducant:& ipſi hereſis ſue non obliuiſcantur: Vnde enim illud propoſito uel uoluntate qua ue ſcriptura denuo talia proferunt: dicant iſti uerbis ſuſpecti& impietatis inuen tores: Pater enim de cęlo uerbum ſuum reuellans oſtendit. hic eſt filius meus di lectus& per dauid eructauit inquit cor meum uerbum bonum: Ioanni uero mā dauit ut diceret. Inprincipio erat uerbum Et dauit canens apud te inquit fonis ui tę in lumine tuo uidebimus lumen. Et apoſtolus ſcribit qui cum ſit ſplendor gl orię& iterum quę cum informa dei eſſet:& qui eſt imago dei inuiſibilis Vbiqꝫ e ſentiam ibi omnes& nuſꝗͣ& uoluntate ipſum neqꝫ omnino factum eſſe dicunt ipſi uero ubi nam propoſitum inuenerunt uel uoluntatem pręcedere uerbi dei niſi forte ſcripturis omiſſis ualentini quoqꝫ prauam opinionem effingiunt Pto lomeus enī ualentini duas lances habere dixit ingenitū cogitationem& uolunta tem& primo cogitauit deinde uoluit& quę cogitauit exhibere non potuit niſi cum uoluntatis poteſtas fuit hinc ariani didicerunt. ut propoſitum& uoluntatē uerbum precedere uelint illi ergo q ualentini ſunt omulentur nos uero diuiniis congredientes eloquiis de filio inuenimꝰ erat.& ipſū īpatre ſolū:& patris imagi nē eſte audimꝰ. De his aūt ſolis q̄ facta ſunt ꝓpoſitū& uoluntatē p̄ceder̄ legimus hoc enim aliquando naturaliter non erant niſi cum facta ſunt. uidelicet canente dauid pſalmo centeſimo tertio decimo: hic deus noſter in cęlo& in terra omnia quęcunqꝫ uoluit fecit:& centeſimo decimo lagna opera d nī exquiſita in oēs

uoluntates eius et rurſus. centeſimo trigeſimo quarto: omnia quęcunqꝫ uolūt dn̄us fecit in cœlo in terra in mari et omni abyſſo: Si ergo opus eſt& factura et u nus ex omnibus dicatur et ipſe uoluntate factus: Sic.n. facturas fieri ſcriptura de monſtrat: Et aſterius hæreſis patronus cum iſto conſentiens ita ſcribit: Siue.n. ī dignum eſt opifice. ut uolens faciat in omnibus pariter tollatur uelle ut dignitas ei pura ſeruetur: Siue deo conuenit uelle: ſit qd̓ melius eſt in prima etiā generati on: Neqꝫ. n. uni et eidem deo cū in rebus quę fiunt conuenire poſſit uelle conue nire oportet ēt non uelle: Maximā quamqꝫ impietatem in uerbis ſuis ſophiſta cō poſuit ut factura& generatio idem ſit:& unus ex omnibus generationibus deus Iantundem. n. concluſit quia facturas propoſito et uoluntate dicere conuenit. Itaqꝫ ſi alius eſt ab omnibus ut ſupra demonſtratum eſt& ꝑ ip̄m potius facta ſunt opera: non dicatur uoluntate: ne et ipſe eodē modo generetur quo et ea conſiſtūt quę per ipſum facta ſunt: Et. n. paulus cū prius nō eſſet ꝑ dei uoluntatē factus eſt apoſtolus:& uocatio noſtra cū antea non eſſet nūc āt ſit pręcedentē uoluntatem habet:& ut ip̄e iterum paulus dicit ſecūdū bn̄ placitum uoluntate eius factū eſt: Et quod per moyſem dicitur fiat lux& educat terra:& faciamus hominē: hoc ut inſuperioribus dictū eſt: uoluntatis eius qui faciebat ſignificatiuū eſſe arbitror. Nam quæ aliquando non erat ſed ex trinſecus facta ſunt: deus facere uoluit: pro priū aūt uerbū ex ſe ipſo naturaliter generans non ante uoluit: in ip̄o enim pater omnia quecūqꝫ uult facit: et inhoc fabricat: quenadmodū et iacobus apoſtolus docens dicebat. cū uoluit generauit nos uerbo ueritatis: De omnibus igitur quę qꝫ regenerātur quęqꝫ ſimul fiunt dei uoluntas in uerbo eſt: in quo ea quę decre uerit facit ac regenerat:& hoc item ſignificat. apoſtolus ad theſſalonicen ſcribēs hęc enim uoluntas dei in chriſto ieſu aduos: ſi uero inquo facit in ip̄o etiā uolun tas eſt:& in chriſto uoluntas patris: quomō poteſt et ipſe in uoluntate et propoſi to fieri: Si..n.& ip̄e uoluntate factus eſt ut dicitis neceſſe eſt de ip̄o uoluntatem in alio quodam uerbo conſiſtere per quem& ipſe genitus ſit: Demonſtratū eſt eniꝫ uolūtatē di n̄ ī his ēe q̄ fiūt ſꝫ ī eo ꝓpter quē et ī quo factur̄ oēs fiūt Deīd ꝯ idē ſit dicer̄ uolūtate. Et fuit aliquādo ꝯ n̄ erat: iatis hoc habeāt. dicer̄ fuit aliquādo ꝯ nō erat: ut dum erubeſcunt: ꝙ tempore ſignificatur cognoſcant quia dū uolūtate dicunt tempora antefilium fuiſſe ſignificant: his enim quę aliquando non erat uoluntas pręcedit ſicut in omnibus creaturis Q d̓ ſi uerbum creaturarum eſt o pifex ipſe uero conſubſtantialis eſt patri quomō uoluntas ei qui ſempiternus ē quaſi non fuerit pręcedere poteſt: Si enim uoluntas precedit quomodo per ipſū omnia: ſed potius unus eſt ex omnibꝰ uoluntate et ip̄e generatus filiꝰ ſicut et nos uerbo ueritatis generati ſumus filii et iō neceſſe nobis uerbum aliud ut dictum ē quærere per quod factum ſic hoc et generatum cum omnibus quę deus uoluit: Si ergo alterum eſt dei uerbum ſit et hoc uerbo genitum Sin autem non eſt aliud ſicut certe non eſt: ſed omnia per ipſum facta ſunt quę pater uoluit: quomō non ꝑhibetur iſtoꝝ multiceps aſtucia? quia cum dicere uereantur facturam et creatu ram et non erat priuſꝗͣ genitum eſſet dei uerbū: alio item mō ipſum dicunt: crea turā ēe premittentes uoluntatem et dn̄t ſi nō eſt uoluntate genitus neceſſario igi tur et imittus filium deus habuit pernicioſiſſimi quiqꝫ ad hęreſim ſuam omnia trahunt: Nam quod uoluntati opponitur uident quod maius et pręponitur nō uideret: Sicut enim uoluntati opponitur id qd̓ eſt pręter ſententiam: ita uolunta ti proponitur ac pręcedit quod eſt ſecundum naturam: Domum igitur aliquis ę dificat uolontate filium uero generat natura: et quod uoluntate ędificatur fieri cępit et extra eum eſt: qui facit filius autem ſubſtantiæ patris propria eſt genera tio neqꝫ extra ipſum propterea nec de illo conſulit: nec de ſe ipſo conſulere uidea tur. Quantum igitur creaturæ filius tantum id quod ſecundum naturam

eſt uoluntati preponitur:& oportebat eos cum non audirent uoluntate cogitare ſecundum naturam: hi uero obliti ſe audire de deo humanas audent oppoſitio nes dicere in deo uidelicet neceſſario& preter ſententiam: ut uerum dei filium eſ ſe negent: Et enim dicant ipſi uobis bonum eſſe miſericordemqꝫ deum hoccine a deſt. ei uoluntate an non: Si enim uoluntate: conſiderare oportet quia bonus eſſe cepit:& fieri poteſt ut bonus non ſit: Nam uoluntas& propoſitum ad utrunqꝫ mouetur:& hęc eſt rationalis naturę paſſio: Si uero quia id abſurdum eſt non uoluntate miſericors& bonus eſt audiant quę ipſi dixerunt: ergo neceſſario& inuitur bonus eſt:& quis ipſi neceſſitatem imponit Quod ſi irrationabile eſt di cere in deo neceſſitatem: quia natura bonus eſt: multo magis& uerius filii pater natura& non uoluntate fuerit: Dicant uero& hoc item nobis uolo enim eis pro ipſorum impudenciā interogatioēm adducere audacem ſane: ſed quę tamen ad pietatem ſpectat propicius eſto domine pater ipſe cum prius conſuluiſſet dein de uoluiſſet ſiccine fuit? an& anteꝗͣ confuduiſte? Oportet enim qui de uerbo ta lia preſumunt talia& ipſos audire: ut ſuam eiuſmodi petulantiam ad ipſum quo qꝫ patrem preuenire cognoſcant: Quando igitur ſemel de uoluntate cōſultarūt ſi& ipſum eſſe dixerint uoluntate quid erat anteꝗͣ uellet? aut quid plus habuit poſtquam uoluit: ut uos dicitis: Quod ſi abfurda eſt eiuſmodi interrogationeqꝫ conſiſtere poteſt: neqꝫ omnino fas eſt talia dicere: Sufficit enim cum audimus de deo ſcire nos& intelligere ipſum eſſe qui eſt: Quomodo igitur non abſurdum fuerit de uerbo quoqꝫ dei talia cogitare?& propoſitum& uoluntatem premitter̄ Sufficit enim etiam cum audimus de uerbo fcire uos& intelligere deum qui uo luntate non eſt: non uoluntate ſuum uerbum habere ſed natura Quomodo non omnem inſaniam exuperat tantummodo etiam cogitare ut conſulat ut conſide ret ut elligat deus ut ſibi ipſi uelle perſuadeat ne non irrationaliis& infipiens ſit ſed rationem ſapientiamqꝫ contineat: Nam de ſe ipſo conſiderare uidetur qui de propriet ate ſue ipſius ſubſtantię cōſulit. Cum igitur magna ſit in eiuſmodi ſēſi blaſphemia: prę dicer̄tur. ea que facta ſunt beneplacito:& uoluntate facta eſſe fi lium uero non eſſe opificium uoluntatis acceſſarium ſicut creatura ſed natura liter propriam ſubſtantię generationem. Et enim cū proprium ſit patris uerbū non ſinit uoluntatem aliquam pre ſe conſiderari qui uiuens patris eſt ipſe coriſili um& uirtus& opifex eorum quę patri placuerint: Et hęc ipſe de ſe dicit in pro uerbis meum conſilium& ſecuritas mea prudentia& mea fortitudo: Sic enim ipſe cum ſit prudeniia inqua cęlos fecit& fortitudo& motus chritus enim dei ui rtus eſt.& dei ſapientia nunc proſequens dixit mea prudentia& mea fortitudo cum dicat. meum conſilium ſicuti a propheta didicimus quia ipſe magni conſili angelus eſt.& uoluntas patris ipſe uocatus eſt: Sic enim redarguendi ſūt qui hu mana de deo cogitant: Ergo ſi facture uoluntate ac bene placito ſubſiſtunt& om nis creatura uoluntate facta eſt: exceptus hic eſt abeis quę facta ſunt:& ipſe poti us eſt uiuens patris conſilium in quo hęc omnia facta ſunt. in quo& ſanctus da uid gratias agens dicebat pſalmo ſeptuageſimo ſecundo tenuiſti manum dexſſrā meam:& in conſilio tuo duxiſti me: Quomodo igitur uerbum cum ſit patris cō ſilium& uoluntas pōt ipſum propoſito& uoluntate gigni. Pręterꝗͣ ſi ut antedi xi maleſani denuo dicant ipſum per ſe ipſum uel per alterum aliquod genitum eſſe: quid igitur per quod genitum eſt: Fingant alterum uerbum& ualen tinum imitati chriſtum alterum nominent Non enim ſcriptum eſt ſed ſi etiam cō menti fuerint illud deniqꝫ per quod genitum eſt& ita deinceps recogitātibus nō bis ac diſcutientibus ueritatem multiceps ſacrilegorum hęreſis in deoꝝ multipli citatē infinitūqꝫ furrorē labi reperitur ubi cū filiū creaturā ex nihilo eſſe uelint eadem alio mō ſignificant propoſitū& uoluntatē premittentes q̄ rationabiliter

in his prorſus conſiſtunt quę facta ſunt.& creata quomodo igitur non impium fuerit ea quę ſunt operum tranſferre in opificem? uel quomo nos blaſphemat. qui uoluntatem in patre priuſꝗͣ uerbū fuiſſe dicit: Nam ſi pręcedit in patre uolū tas haud uere filius dicit ego in patre aut ſi etiam ip̄e in patre eſt. ſecundus tamen putabitur: ut ipſum dicere non dicere non deceat ego in patre cum uoluntas pri uſꝗͣ ip̄e ſit inqua facta ſunt omnia inqua& ip̄e ſubſtitit ut uultis: Nam etiam ſi glo ria differt nihilominus ex his eſt. quę uolūtate facta ſunt: Quod ſi ita eſt quomō ut in ſuperioribus dixi hic dominatur illa ſeruiunt?& quonam mō hic dominus erit̉ ꝙ ſit cum dominatione patris unitus? et creatura omnino ſerua ꝙ ſit apatris unitate ſeꝑata? quę cum aliquando non eſſet poſtea facta fuerit: Sed eos decebat cum filium uoluntate dicerent prudentia quoqꝫ factum dicere: Ego enim prudē tiam et uoluntatem idem eſſe: arbitror: Nam quod quiſqꝫ uult. hoc prouidet& quod prouidet hoc et uult: Ip̄e igitur ſaluator hęc ueluti germana ſimul cōnexu it dicens: Meum conſilium& ſecuritas idem eſt Vna enim utriuſqꝫ uis eſt. ſic id ē eſt dicere prudentiam et uoluntatem quę dn̄s eſt impii uero nolunt filiū uerbū eſſe conſiliumqꝫ uiuens: Sed in deo prudentiam et uoluntatem& ſapientiā quaſi accidentem contingentemqꝫ hītum eſſe. non aliter ꝗͣ in homine fabulantur& om nia mouent: Et ualentini opinionem uoluntatemqꝫ pręmittunt modo filiū a pr̄e diſiungant nec ipſum fateantur proprium patris uerbum: ſed creaturam eſſe: Audiant igitur illi quod ſimon magus audiuit impietas ualentini nobis cum ſit inproditionem: Et omnes ſalamoni potius credant. qui uerbum ipſum ſapientiā & prudentiam eſſe dicit Deus enim inquit ſapientia fundauit terram: preꝑauit āt cęlos in prudentia: Eodem modo in pſalmis uerbo domini cęli firmati ſunt: Sic omnia quęcunqꝫ uoluit fecit: Et apoſtolus theſſalonicenſibus ſcribit uolūtas di in chriſto ieſu eſt: Filius ergo dei uerbum ip̄e eſt& ſapientia ip̄e prudentia conſi liumqꝫ uiuens. et in ip̄o patris eſt uoluntas ip̄e ueritas& lumen et uirtus patris ē Qd̓ ſi uoluntas dei ſapientia eſt atqꝫ prudentia Filius autem eſt ſapientia uide ne qui filium uoluritate dicit. ſimile dicat ſapientiam in ſapientia genitam eſſe.& filium in filio factum. et per uerbum uerbum creatum. Hoc& deo repugnat et ſcripturis eius aduerſatur: Nam et apoſtolus filium non uoluntatis: ſed ip̄ius pa terne ſubſtantiæ ſplendorem proprium& characterem predicat dicens qui cum ſit ſplendor& character ſubſtantię ip̄ius. Si uero ut ante dixi non uoluntate eſt. ſed paterna ſubſtaritia& hipoſtaſis nec paterne uidelicet ſubſtātie proprietas uo luntate fuerit: Qualis cunqꝫ enim et quocunqꝫ mō fuerit beata illa hypoſtaſis ta lem et eodem modo eēe oportet propriam ex ipſa generationem: Et ipſe igitur pa ter non dixit hic eſt uoluntati mea genitus filius nec quem habui quia mihi con placuit filium: ſed ſimpliciter filius meus.& ī quo potius mihi bone complacui: his uerbis oſtendens hunc natura filium eſſe: in ipſo enim eorum uoluntas. quę mihi placent: repoſita eſt. Numquid igitur quia natura eſt. et non uoluntate filiꝰ uolentis inuitiqꝫ patris filius eſt? Minime quidem ſed uolentis Et ut ipſe dicit pa ter filium dilligit:& omnia oſtendit ei Vt enim bonus eſſe. uoluntate non cępit nec tamen inuitæ et pręter ſententia bonus eſt. Quod.n. ē hoc& uoluntariū ip̄i eſt ita& filium eſſe etiam ſi uoluntate non cępit hoc tamen ipſi nec in uita ē nec præter ſententiam: Sicut enim ſubſtantiæ ſuæ uoluntarius ē ita& filius propriuſ qui ſubſtantiæ ipſitis eſt ip̄i non inuito ē. Velit igitur& diligat filium pater& ꝗſ qꝫ quod deus uelit non quod nolit pie conſideret. Nam filius eſt uoluntate: Vult enim ipſum pater hac et ipſe amat diligit et obſeruat patrem Et una ex patre uo lūtas ē. ī filio ut ex hoc ſpectari poſſit filius in patre et pater in filio: Nemo tamen ſecundum ualentinum. pręcedentem uoluntatē ſuꝑinducat: Nec quiſqͣ occaſiōe uoluntatis medium ſe trudat. inter ſolum patrem ſolumqꝫ uerbum inſaniret enī

ſiquis uoluntatem& conſiderationem inter patrem& filium ſtatueret. Aliud eſt enim dicere. uoluntate genitus eſt& aliud amat& uult enim qui ſuus ipſius eſt natura filius Nam dicere genitus eſt uoluntate primo quidem hunc aliquando non fuiſſe ſignificat: Deinde in utrāqꝫ partem ut dictum eſt inclinationem habet ut intelligi poſſit quod pater potuit et nolle filium De filio aūt dicere ꝙ potuit non eſſe nefaria eſt audacia& quę in patris ſubſtantiā pręueniat Siquidem pro prium ipſius diceretur potuiſſe patrem non eſſe bonum tuus eſt. Illud aūt pater uult filium& uerbū uult patrem non uoluntatē precedentem ſed ꝙ ſuum eſt na turę demonſtrat& ſubſtantię propietarem ſimilitudinēqꝫ ſignificat: Ac ueluti d ſplendore diceretur:& luce quia ſplendor precedentem non habet in luce uolū tatem eſt aut naturaliter lucis generatio quem ipſa uult tametſi eum non incon ſideratione uoluntatis ſed naturaliter& ꝓprie generet: Ita de patre& filio rectę quis dixerit quia pater filium amat& uult.& filius amat.& uult patrem filius ergo non uoluntatis dicatur opificium nec ualentini ſuperinducatur eccleſię: ſꝫ conſilium uiuens& uere naturalis generatio dicatur uelut ſplendor lucis: Sic.n. & pater dixit eructauit cor meū uerbum bonum& filius conſequenter ego in pa tre& pater in me: Si uerbū eſt incorde. ubi conſiliū?& ſi filius in patre ubi uo luntas. Et ſi ipſe conſilium eſt quomō inconſilio conſilium: Abſurdum eſt.n. ue ut ſępe dictum eſt.& in uerbo uerbum& in filio filius& in ſapīa ſapīa ſit. Nam filius eſt oīa patris& nihil in patre priuſꝗͣ uerbum. Sed in uerbo eſt ēt uoluntas & per ipſum quę uoluntatis in opus rediguntur: quemadmodum diuinę ſcrip ture docuerunt. Vellem igitur ut impii qui a deo in temeritate p̄cipitarunt quiqꝫ de uoluntate conſiderant: Nunc non mulieres ſuas puerperas. ſicut antea intero gabant habebas ne filiū prius ꝗͣ gigneres. ſed patres interrogarent: utrum uolen tes efficimini patres: ſecundum uoluntatis noſtrę naturm. an naturę ſubſtantieq ueſtre ſimiles ſunt filii ut uel a parentibus confunderentur a quibus uoluntate generationis repoſcerent:& cognitionem habere ſperarunt: Siquidē ipſis reſpor derent: quos generamus non uoluntatis: ſed noſtri ſimiles sunt nec conſultantes efficimur parentes: ſed naturę propriū eſt generare Nam& nos filioꝝ ſimilitudi nes ſumus: Aut igitur ſe ipſos condemnent:& mulieres de filio dei interrogare deſinant: aut ab ipſis quoqꝫ discāt. non uoluntate generari filiū: ſed natura& ꝓ prietate: Argumentū de hominibus ſunptum conueniens iſtis& congruū quan do quidem humana de diuinitate maleſani diſputant: Quod igitur adhuc inſāiut impugnatores chriſti Nam& hoc ipſorū ꝓblema demōſtratum eſt cuiuſmodi& alia& probatum eſt nihil niſi ſomniū eſſe atqꝫ cōmentum Quocirca intuentes a Iiquando ſero licet quantū inſanię precipitium in currerint moniti a nobis de la queo diaboli exire ac refugere deberent: Benigna.n. ueritas q̄ ubiqꝫ clamat Et ſi mihi non creditis ꝗr corpore ueſtitus ſum operibus credite ut cognoſcatis quia ego in patre& pater in me& ego& pater unum ſumus& ꝗ uidet me uidet& pa trem: Sed dominus ut conſueuit homines diligit: Et quemadmodū laus dicit da uid omnes errigi qui alliſi ſunt: imꝑis uero cū domini uocē audire nolint: nec cri ſtum uidere ſuſtineant quē omnes deum& dei filiū confitentur: Circueunt mi ſeri ueluti ſcabrones cū patre ſuo diabolo: quęrentes impietatis occaſiones: Quas igitur poſthac denuo uel unde reperrire poterunt. niſi a iudęis& a caipha mutuauerint blaſphemias& a gentilibꝰ impietatē ſumpſerint Nam iſtis occluſę ſunt diuinę ſcripturę ex quibus inſani undiqꝫ redarguuntur et impugnatores chriſti:

Vi maligne. diuinas ſcripturas intelligere uolunt humana de filii dei humilitate uerba: ut blaſphemiam ſuam confirment adducere ſtudent. Omnis autem chriſtianiſmi ſedulitas in humilibus& uer bis& rebus inuenit̉. Qud̓ ſi beatum paulum audire potuiſſent. ꝗ ad corinthos ſcribit cognoſcite gratia domini noſtri ieſu chriſti ꝗa propter nos factus eſt pauper cum diues eſſe: ut nos illius paupertate diuites effi ceremur paupertatis eius modum cognouiſſent: unde& alibi paulus idem ut ua leatis inquit comprehendere cū omnibus ſanctis quę latitudo& longitudo& ꝓ fūditas et altitudo& cognoſcere ſuper eminentem caritatem cognitionis dei ut īpleamini in omnem plenitudinē dei iccirco in ip̄ius humilitate ac paſſionibus id ꝙ ſcriptis mandauit liberius loquitur: Mihi aūt abſit gloriari niſi in cruce domi ni noſtri ieſu chriſti per quem mihi mundus crucifixus eſt& ego mundo: Et ni hil iudicaui ſcire in uobis niſi ieſum chriſtū& hunc crucifixū. Et ſi cognouiſſēt nunꝗͣ dominū gloriæ. crucifixiſſent. Et hi nūc ſi diuinas ſcripturas cognouiſſent creatorem uniuerſorū creaturā uel opificiū dicere auſi non eſſent. Allegant enim nobis dicētes quomō ſimilis eſſe poteſt uel ex ſubſtātia patris: cū ſcriptū ſit: ſicut pater hēt uitā in ſe ip̄o ita dedit. et filio uitā habere ī ſe ip̄o: Excellentia inquit dā tis eſt p̄ accipiēte: Et quid me īquit bonū dicis? nullus bonus niſi unus de: et ite rum deus meus deus meus ut quid me dereliquiſti et rurſus de die nouiſſimo ne mo nouit nec filiꝰ niſi pr̄& denuo quē pater ſanctificauit:& miſit ī mūdū:& item quē pater ſuſcitauit amortuis. Quomō igitur inquit qui ſuſcitat̉ a mortuis ſimi lis eſt ei qui ſuſcitat ip̄m? hęc āt ꝓtulimꝰ pauca de multis ut his liberati reliqua facilius intelligant: Debemus igitur ea quā ui habeāt pro uiribus exponere: Cū igitur beatus paulus dicat pr̄ ſuſcitauit filiū ſuū amortuis ioānes nobis declarat quia dicebat ieſus ſoluite tēplū hoc& intriduo re ædificabo illud dicebat autem inquid de templo corporis ſui: Planū ē igitur aduertētibus quia dum ſuſcitatur corpus: filius a paulo dicitur ſuſcitari a mortuis: Nā quę ſūt corporis eius d cor pore eius dn̄atur ſic ergo cū dicitur uitā pr̄ filio dedit carni data eſſe intelligēdū eſt. Si.n. ip̄e uita ē quomō uita uitā accipit? Nā& ip̄e ꝓfitet̉ dicēs. Ques męe uo cem meā audiūt et ego agnoſco eas& ſequūtur me.& ego uitam æternā do eis& nō ꝑibūt in æternū: Et ſi ip̄e eſt fapientia dei ſi ip̄e omne fecit ętatē quomō dicit̉ proficiebat ieſus ſapīa& ætate? Et ſi pater per ꝓpriū uerbū& filiū oīa fecit: pro fecto ſuſcitationem quoqꝫ carnis eius per ipſum fecit per ip̄m ergo ſuſcitauit eum et per ipſum ſimiliter uitam prębet: Suſcitatur quidem iuxta carnem ut homo:& uitā accipit ut homo hītu inuentus ut hō& ip̄e eſt qui tēplū ſuū reędificat ut deus& uitā ſuā carni dat rurſus igitur cum dicat queꝫ pater ſāc tificauit:& miſit in mundum alibi ait pro ip̄is ego ſanctifico me ip̄m ut ſint& ip̄i in ueritate ſanctificati. Et cū dicat deus meus deus meus ut quid me dereliquiſti ex perſona nr̄a dicit ꝑꝑ quod formā dei accipiēs& in ſimi litudine hominū factꝰ & hītu inuentus ut homo humiliauit ſe ipſū factus obediēs uſqꝫ admortē mortē āt crucis et reliqua& ut heſaias dicit ipſe langores noſtros ſuſtinet& pro nobis affligitur Pari modo non eſt de relictus adeo ſed ꝑꝑ nos derelictos uenit in mūdū Et cū dicit propter quod& deus. exaltauit eū& donauit ei nomē quod ſuꝑ om ne nomē et reliqua de templo dicit quod eſt corpus eius neqꝫ enim exaltatur altiſ ſimus: ſed altiſſimi caro exaltatur:& nomen qd̓ eſt ſuper omne nomen carni do nauit altiſſimi nec uerbū gratis accepit ut uocaretur deus. Sed caro eius cū ipſo uerbificata eſt neqꝫ enim dixit uerbum deus factum eſt: ſed deus erat uerbum: ſemper inquit deus uerbum et hic ipſe deus caro factus ē ut caro ipſius fieret d̓ꝰ uerbum: Quemadmodum& thomas ipſius tacta carne ſucclauit. dominus meꝰ et deus meus de deo conuinctī utrunqꝫ aſſerens: Similiter et ioānes de uerbo uitę

ſcripſit: ꝙ erat in principio ꝙ audiuimus quod uidimus:& manus noſtrę palpa runt: Clarū eſt igitur quia filius& uerbū dei in carne palpatus eſt:& utrunqꝫ cō uinctim ſcriptura diuina uerbū uitę palpatū tradidit:& cū dicit nundū ſpiritus ſanctus miſſus erat qꝛ ieſus nundum glorificatus erat carnem eius dicit nundum glorificatam eſſe: Non enim dominus glorię glorificatur: ſed caro domini glorię ipſa gloriam accipit: quę una cum eo in cęlum aſcendit: hinc& ſpiritus adopti onis non dum erat. inter homines quia humana caro ab initio ſumpta nundum in cęlum redierat: Quęcunqꝫ igitur ſcriptura dicit eiuſmodi filius accepit.& glo rificatus eſt filius propter humanitatem eius non propter diuinitatem dicit& cū dicit pater qui me miſſit: maior me eſt. poſtꝗͣ homo factus eſt maiorem ſe dicit eſ ſe patrem: Sed cum ſit uerbum. Sed cum ſit uerbum patris ipſi ęquale eſt. ego e nim īquit& pater unum ſumus& qui me uidet uidet& patrem& non pro rapi na habet ſe eſſe ęqualem patri: ſed per naturam ęqualis eſt.& ſimiliſ patri quia de paterna ſubſtantia genitus eſt:& cum dicit apoſtolus in chriſto habitare om nem diuinitatis plenitudinem corporaliter intelligendum eſt. in carne eius& cū dicit qui nec proprio filio pepercit ſed pro nobis omnibus tradidit ipſum: Alibi dicit ſicut& chriſtus dilexit eccleſiam& ſe ipſum pro ea tradidit: neqꝫ enim ue nit: ut ſe ipſum ſaluaret immortalis filius ſed eos qui mortui erant: Nec pro ſe ipſo paſſus eſt ſed pro nobis: per hęc igitur paupertatem inopiamqꝫ noſtram ac cepit ut nobis diuitias ſuas omnes donaret Nā ipſius paſſio noſtra eſt incorrupti o: Ipſiꝰ mors noſtra eſt immortalitas ipſius lacrima noſtra leticia ipſius ſepultū ra noſtra reſurrectio ipſius baptiſma noſtra ſanctificatio Pro ipſis enim inquit ego ſanctifico me ipſum ut& ipſi ſanctificati ſint inueritate: ipſius liuor noſtra ſaniras nam liuore eius ſanati ſumus ipſius correptio noſtra pax correptio enim pacis noſtre in ipſo: hoc eſt cauſa pacis noſtrę ipſe corripitur ipſius ignominia noſtra eſt gloria: hinc gloriam pro nobis petebat dicens glorifica me pater apud te gloria quam habui anteꝗͣ mundus eſſet apud te. nos enim ſumus. ꝗ in ipſo glo rificamur ipſius decenſio noſtra eſt aſcenſio& conſuſcitauit:& conſidere fecit ī cęleſtibus in chriſto ieſu ut oſtendat in ſuccedentibus ſęculis ſupereminentes di uitias gratię ſuę in bonitate erga nos in chriſto ieſu& dum dicit in cruce pater in manus tuas cōmendo ſpiritum meum. Omnes homines per ſe ipſū patre cō mendat: qui in ipſo uiuificantur lembra enim eiꝰ ſunt:& membra multa corp unum ſunt: quod eſt eccleſia quemadmodum beatus paulus galaris ſcribit: Om nes enim uos unum eſtis in chriſto ieſu: Omnes igitur in ſe cōmendat: Sic ergo etiam cum dicit dominus creauit me initio uiarum ſuarum de eccleſia loquitur quę in ipſo creatur: Non enim factor omnium creatura eſt atqꝫ factura: ſed factu ra in factore renouatur pro ut a paulo dicitur ipſius factur a ſumus creati in chri ſto ieſu ut cognoſcatur nunc principatibus& poteſtatibus in cęleſtibus per ec cleſiam multiplex ſapientia dei ſecundum prefinitionem ſeculorum quā fecit in chriſto ieſu domino noſtro in quo habemus fiduciam& aceſſum in confidentia ꝑ gr̄am:& rurſus dicit ſicut elegit nos in ipſo ante cōſtitutionem mundi ut ſumꝰ fācti& immaculati in ꝯſpectu eiꝰ in caritate: cū elegiſſet& nos ī adoptationē per ieſū chriſtū in ipſo& iteꝝ dicit de duobus populis ut duos crearet ī ſe ip̄o nouū hoīem faciens pacē& reconciliet utrūqꝫ in uno corpore deo per crucem interfi ciens inimicitias in ipſo: Et cū dicit quid me dicis bonū? Nullus bonus niſi unus deus hoc deus ſecundū carnē dixit cū ſe hoībus cōnumeraret ꝓ intelligentia eiꝰ ꝗ ipſū adierat: ille.n. hoīem cū tantūmodo eſſe putabat:& non deū:& hunc ſen ſū hēt reſponſio Nā ſi me inquit hoīem eſſe putas& non deū ne me dixeris bonū Non. n. ad hūanam ſed ad dei naturā bonū pertinet& ſubiūgitur mandata noſti Cū uero ille dixiſſet qͣ? nō mœchaberis īquit nō occides& r̄liqua At ille reſpōdit

hęc omnia ſeruaui a iuuentute mea. Quid pręterea mihi deeſt. Si uis inquit ꝑfec tus eſſe uade& uende omnia quę habes.& da pauꝑibus et hēbis theſauꝝ in cęlis et accipiens crucem tuā ſequere me ex his igitur bonū oſtendit ad ſe pertinere. Nā qui bonū nō ſequitur quomō æternę uitæ ſortiri poteſt hereditatem:& cū di cat de ultimo die nullus nouit neqꝫ filius niſi pater humane dicit Nā ſi patrē co gnoſcit ultimū diē quomō ignorat: Nemo. n. inquit patrem nouit niſi filiꝰ: et cui uoluerit filius reuellare. Et ſi ſpūſſanctus nouit omnia: quę dei ſūt quomodo fili us diē quem creauit ignorat? Et ſi ſęcula per ipſū facta ſunt& tēpora: clarū ē no uiſſimū diē in ſeculis ac temporibus īueniri nec eū poſſe ab ip̄o neſciri: Quuęcū qꝫ igitur humilia uerba adomino dicta ſunt ad eius pauꝑtate attinēt: ut nos ī ip̄is diuites efficiamur nō ut filio dei detrabamus: filiꝰ hominis factus eſt. ſed ut filii hominis uidelicet adam filii dei efficiant̉. Nā quod ſuꝑius genitū eſt ex patre uer bū ineffabiliter inexplicabiliter in cōp̄henſibiliter ſempiterne: inferius tēpore na ſcitur ex uirgine maria: ut qui antea inferius nati erant poſtea ſuperius renaſce rentur uidelicet ex deo. Ip̄e igitur matrem tantū mō habet interis: nos patrē tan tūmodo habemꝰ in cęlis et propterea ſe ip̄m hominis filiū uocai ut deū homines patrem in cœlis uocent. Pater noſter inquit qui in cęlis es: quemadmodū igitur nos ſerui dei filii dei facti ſumus: ita ſeruorū dominus ſerui filiꝰ hoc eſt adā mor talis factus eſt: ut cū adam filii mortales ſint filii dei fiant: ſicut dicitur dedit eis poteſtatem filios dei fieri quare guſtat et mortem ꝑꝑ carnalē eius patrē: ut filii ei us participes dei ſint ꝓpter ſpirtualē eoꝝ patrem deū. Ip̄e igitur per naturā filius eſt dei nos uero ꝑ gratiā& in diſpoſitionem& gr̄am noſtra filius factus eſt adam. Itaqꝫ uado inquit ad patrem meū et patrē ueſtrū& deum meū& deū ueſtrū: pa ter.n. eſt ip̄ius ut dixi ꝑ naturā noſter uero per gratiā:& deus factus eſt ip̄ius per diſpoſitionē quia hō ē noſter uero ꝑ naturā dominus ē et deus: Et propterea uer bum patris unitū carni factum ē. caro ut ſpūi homines uniti unus ſpūs fiant. Ip̄e igitur deus ē carniger nos uero homines ſpiritigeri: Cū.n. ex hominū ſubſtantia primicias accepiſſet hoc ē ex ſemine abraæ quę ſerui forma ē.& in ſimilitudinem hominis factus eſſet: nobis ex ſubſtantia patris dedit ſpūs ſancti primitias: ut om nes in ſimilitudine filii dei unus dei filius efficiamur. Ip̄e igit̉ uerus dei filius om nes nos geſtat: ut oēs nos geſtemus deū īpiū ē igitur dicere creatum uel factū eſſe ſpiritum dei: quaudo quidē ſcriptura omnis uetus et noua ip̄m cum patre& filio cōnumerat& glorificat naͣ eiuſdem diuinitatis ē atqꝫ ſubſtantię ſicut dn̄s ip̄e dic qui credit in me fluuii de uentre eius fluent aquę uiuentis hoc aūt inquit de ſpū dixit quem accepturi erant credentes in eū quēadmodū in ioel ex perſona patris dicit: Effundam a ſpū meo in omnem carnē:& ꝓphetabūt fili ueſtri:& filię ueſti Et iō inſufflat eū in os apoſtoloꝝ dicens accipite ſp̄m ſanctū: ut diſcamus ſpirituꝫ qui datur apoſtolis ex plenitudine diuinitatis exiſtere. In chriſto.n. habitat īquit hoc ē in carne eius corpora liter omnis plenitudo diuinitatis ſicut& ioannes euā geliſta dicit nos de plenitudine eius accepimus Nā ſpūs ſanctus corporali forma hoc ē quaſi columba deſcęndere uiſus eſt ac ſuper ip̄m manere: In nobis. n. pri mitię& arrabo diuinitatis habitat: in chriſto aut omnis plenitudo diuinitatis: Nec quiſꝗͣ ipſū cū non haberet accepiſſe putet. Ip̄e..n. eū deſuꝑ miſit ut pote deuſ & inferius accepit ut hō Ex ip̄o igitur in ip̄m deſcendit: ex ip̄ius diuinitate in ip̄iꝰ humanitatē Et eſaias qd̓ ex ꝑſona patris clamat dicens ſic dicit dominus de tu us qui fecit te& plaſmauit te de uentre noli timere filii mi iacob& dilecte iſrael quem elegi quia ego dabo aquam in ſiti ambulantibus ī arido: Super ponā ſpiri tū meū ſuper ſemen tuū et benedictiones meas ſuper filios tuos Et in euangelio ieſus dare ꝓmittit aquam ambulantibus in ſiti ſamaritanę de ſpū ſancto loquēs Si ſcires donū dei& ꝗs eſt qui dicit tibi da mihi biber̄ tu petiſſes ab eo et dediſſet

tibi aquam uiuentem. Et paulo poſt dicit ei oīs ꝗ bibit ex hac aqua ſitiet iterum quicunqꝫ autem biberit ex aqua quā ego dabo ei non ſiſiet in ęternum: Sed aqua quam ego dabo. ei fiet in eo fons aquę ſalientis in uitam ęternam& propterea da uid deo canens dicit quia apud te fons uitę in lumine tuo uidebimus lumen No uerat enim apud deum patrem filium eſſe fontem ſpiritus ſancti ſicut per hiere miam filius dicit duo mala fecit populus meus me dereliquerunt fontem aquę uiuentis& foderunt ſibi citernas perforatas: quę non poterunt aquam contine re: Et cum cherubim gloriam tertio deo canunt dicentes ſanctus ſanctus ſanctus dominus deus ſabaoth patri& filio& ſpiritu ſancto canunt.& ideo ſicut in no mine patris& fili baptizamur ita& in nomine ſp̄s ſācti& fili dei non deorū ieffi cimur Pater. n.& filius& ip̄s ſanctus ſabaoth dominus eſt Vna. n. diuinitas.& u nus deus propterea quę deus in heſaiſa dicit: hęc ioannes filium paulus in acti bus ſpiritum ſanctum dixiſſe ait: Sic enim heſaiaſ uidi inquit dominum ſabaoth ſedentem ſuper ſolium excelſum& eleuatū& plena dominus glorię eius:& ſera phim ſteterant circa eum ſex alęuni& ſex alę uni:& duabus quidem alijs tegeb ant facies duabus autem pedes& duabus uolabant& clamabant alter ad alterū & dicebant ſanctus ſanctus ſanctus dominus ſabaoth plena oīs terra gloria eius & paulopoſt idem audiui uocē domini dicentis quem mittā.& quis ibit adhunc populū& dixi ecce ego mitte me& dixit mihi uade ad populū& dixi ei auditu a udietis& non intelligetis& uidentes uidebitis& cognoſcetis. In craſſatū eſt: n. cor populi huius& auribus grauiter audierunt& oculos ſuos clauſerunt ne qn̄ uideant lis ſuis& auribus audiant& corde intelligant.& conuertantur& ſa nentur. At ioannes euangeliſta propter hoc inquit non poterant iudęi credere ī ieſum quia dixit heſaias Occęcauit eorum oculos& indurauit cor eorum ne quando uideant oculis& corde intelligant& conuertantur& ſanentur. Hęc ue ro dixit heſaias cum ipſius gloriam uidit hoc eſt filii Itaqꝫ dominus ſabaot filius eſt dominus ſabaoth dominus uirtutū interpretatur: Dominus aūt uirtutum ut ait dauid ipſe eſt rex glorie ſed iuxta paulū dominus uirtutū eſt chriſtus crucifi xus& ut ait dauiddominus regit me& nihil mihi deerit& alibi qui regis iſrael ī tende qui de ducis uelut ouem ioſeph qui ſedes ſuper cherubim illuminare& in euangelio uerendo ieſus dicit ego ſum paſtor bonus hic ergo eſt qui ſedet ſuꝑ cherubim qui regit iſrael. Sanctus uero paulus in actibus ait ſpiritū ſanctū hęc per heſaiam dixiſſe: quę heſaias dixit dominus ſabaoth mihi dixit Pater igitur& filius& ſpiritus ſanctus ſabaoth dominus eſt. Et cum ſcriptura de patre dicit ꝙ oīa creauit uiſibilia& inuiſibilia: alia nos ſcriptura docet ꝙ per filium creata ſūt Non hęc ſeorſum pater creauit illa filius Sed quę pater fecit per propriā uirtutē fecit: uirtus quę filius eſt: Oīa namqꝫ per ipſum facta ſuūt: Sic igitur etiam cum filius dicit: ſoluite templum hoc& in tribus diebus ſucitabo illud dicebat inꝗt de proprio corpore alia ſcriptura dicit quia pater ſucitauit filiū a mortuis: rec re dicit ſucitauit.n. per propriū uerbum filii ſui carnem nec corpus ſed filii cor pus dei filiū eſſe dicimus. Cū igitur ſucitat̉ corpus filius ſucitari intelligitur e mortuis propterea ſecundū carnē.& mortuum& ſepultū& a mortuiſ ſuſcitatū eſſe diximus ſed ſecundū ſp̄m& in cęlo& in terra ēe& nbiqꝫ Quoniā igitur cū priꝰ diues ēet hic ē deus. poſtea pauper factus eſt hic eſt hō& nobis per oīa p̄ter peccatū aſſimilatus eſt& īo uitā accepit ꝗ uitā habet ipſe. n. uita eſt. accipit aūt ꝑꝑ nos:& ut hō ꝓficit ſapīa& ętate ſēpiterna dei uirtus& ſapīa& ut hō ſanctifi catur ꝗ ſanctus eſt& ſanctificatione non īdiget: pro ipſis.n. īꝗt ſanctifico me ip ſum ut ſint ipſi ſanctificati ī uirtute& hō ut exaltatur nomē accipiens ꝙ ē ſuꝑ omne nomē ꝙ per naturā ſemper hēt: Deus.n. īquit erat uerbū: quęcunqꝫ ſcrip tura dicit accepiſſe filiū: ꝑꝑ corpus dicit quod corpus eſt eccleſię caput. Caput

enim inquit chriſtus cū igitur caput nomē accipiat quod ē ſuꝑ omne nomē: ma ſaqꝫ uirtute cōſurrexit& cōnſedit ſicut dicitur& conſurgere& conſidere fecit et ꝑꝑea gr̄am homines acceperūt ut dii et filii dei uocarentur Primū igitur ꝓpriū corpus dominus ſuſcitauit amortuis& exaltauit poſtea ſuſcitabit& membra cor poris ſui: ut quęcūqꝫ ip̄e accepit ut homo oīa eis donec ut deus. itaqꝫ ſibi ip̄e uitā donat et ſe ip̄m exaltat. Cū igitur dicit ꝙ pater ſanctificauit eū et donauit ei nomē qd̓ ē ſuꝑ omne nomē et dedit ei uitā. ꝓpter ip̄m uidelicet hęc pater facit: Per ip̄m igitur eū ſuſcitat ſanctificat exaltat. et per ip̄m ei uitā donat: Et cū ſpiritū ſuū in manus patris cōmendat. ip̄e quoqꝫ deo cōmendat ut hō: Ip̄e. n. patris manus. Et cū dicit ante omnes genuit me ex perſona eccleſiæ dicit: quę prius creata poſtea generatur ex deo iccirco in prouerbiis primū ponitur creauit me dominus dein de genuit. Et cū ſcriptura de patre dicit non ne deus tnus creauit nos? Similiter de filio dicit quia per ip̄m creata ſunt omnia Eadē et de ſpū ſancto dicūtur: Aufe res inquit ſpiritu ab eis& deficient& in puluerē ſuū cōuertentur Emittes ſpiritū tuū& creabūtur& renouabis faciē terræ. Et cū filius petro de patre dicit: beatus es quia caro& ſanguis nō reuellabit tibi ſed pater meus qui in cęlis ē. Eadem et de ſe ipſo dicit uemo cognoſcit patrem niſi filius. et cui uoluerit filius reuellare: Similiter et de ſpū paulus dicit: Nobis aūt reuellauit deus per ſpiritum ſuum: Spi ritus.n. omnia ſcrutatur et profūda dei Quis enim hominū nouit: quę ſūt homi nis niſi ſpūs hominis qui in ip̄o eſt: Sic etia quę dei ſunt nemo nouit niſi ſpūsdei: Quemadmodū igitur ſpūs hominis ab eius humanitate ac ſubſtātia nullatenus diuiditur ita& ſpūs dei ab eius diuinitate ac ſubſtantia non eſt alienū Et cū domi nus dicat in heſaias filios genui& exaltaui in euangelio dicit qd̓ natū eſt ex car ne caro eſt qd̓ natū ē ex ſpiritu ſpiritus ē. et alibi ſpiritus ubi uult ſpirat:& uocē eius audis:& neſcis unde uenit uel quo uadit: Sic ē omnis qui ex ſpiritu natus ē. In principio euangelii ioannes dicit quotquot āt eū receperūt dedit eis poteſtatē filios dei fieri his qui credūt in noīe eiꝰ: qui non ex ſanguinibus neqꝫ ex uolunta te carnis neqꝫ ex uolūtate uiri ſꝫ ex d̓o nati ſūt quotquot igitur ex ſpū ſācto nati ſūt hi ex d̓o nati ſūt et quotquot ī xp̄o batizati ſūt: ī ſpū ſācto baptizati ſūt et itē ꝯͣ petrꝰ dicat āamę. Anama ꝗd tētauit ſatāas cor tuū te mētiri ſpui ſancto& frau dare de præcio agri: nō mētitus eſt hominibus ſed ex deo: Itaqꝫ qui mētitus ē ſpi ritui ſancto mentitus ē deo: qui per ſpūm ſuū hominibus in habitat. Vbi.n. ē dei ſpūs ibi deus eſt. in hoc enī inquit cognoſcimus quia deus in nobis manet quia ex ſpū ſuo dedit nobis Et cū ſcriptura dicat ꝙ ſpūs ſanctus loquebat̉ in ꝓphetis alibi beatus paulus dicit ꝙ pater loquebat̉ in nouiſſimo dierū hoꝝ locutus eſt. nobis in filio& alibi dicit quia filius loquitur: An exꝑimentū ꝓbationē inquit qͥ ritis chriſti qui in me loquit̉ filius uero ſpūm dixit in apoſtolis loqui cū igit tradi derūt uos nolite cogitare quomō aut quid loquamini nō.n. uos eſtis qui loꝗmi ni ſed ſpūs patris ueſtri qui hitat in uobis. Et apoſtolus corpora fideliū nū quidē ſpūs ſancti templū nūc ip̄ius mē bra chriſti nunc ip̄os templū ſpiritus eſſe dicit. Vos..n. inquit tēplū eſtis dei uiuētis: quemadmodū deꝰ dixit hab itabo in ip̄is& ī ambulabo& ero ipſoꝝ deus& ipſi erunt mihi populus. Et ſi quis corrūpit tē plū dei corrumpet hunc deus& iterū neſcitis quia templū dei eſtis et ſpūs dei in uo bis. ſi ꝗs.n. tēplū ē ſpūs. hic filii tēplū ē et pr̄is: Vbi.n. ſpūs d̓i hītat. ibi dꝰ hītat Ti quēadmodū pr̄ ſuſcitat moͣtuos atqꝫ uiuificat: ita et filiꝰ quos uult uiuifitcat: Nec minꝰ de ſpū dicit: Spiritus īꝗt ē ꝗ uiuificat. caro nihil prodeſt. Paulus ue ro ad corinthios ſcribit ſpiritus uiuificat. Et ſcriptura dic quę patris ſunt oꝑa hæc& filii eadē et ſancti ſpiritus eſſe ſic ip̄e apoſtolus docuit dicēs. Diuiſiones gratiaꝝ ſunt idē āt ſpiritus. et diuiſiones. miniſterioꝝ ſunt: idē āt dn̄s et diuiſiones ope rationum ſunt: et idē dn̄s ꝗ oꝑat̉ oīa ī oībꝰ diuidēs ſua unicuiqꝫ ut uult: Et cum

beatus paulus. de ſpiritu ſancto dicat. ꝙ hęreditatis noſtrę arrabo eſt. ſpiritus ſā ctus. dauid dominum dixit hęreditatē eſſe: dominus enim īquit portio hęredita tis meę& calycis mei& alibi dixit clamaui ad te dn̄e dixi tu es ſpes mea portio mea es in terra uiuentiū hieremias dixit qui plaſmauit oīa ipſe hęreditas iacob: dn̄s nomen ei Cū igitur prophete dicant dn̄m hęreditatem ſanctoꝝ eſſe paulus dicit ſpiritum ſāctum: inquo inquit credentes obſignemini ſpiritu promiſſionis Fācto ꝗ eſt arrabo hęreditas ueſtrę ſicut& moyſes faciē obſignatus eſt ſpiritu ſā cto cū legem accepit a deo& nullus cū intueri poterat filioꝝ iſrael: Signata.n. e rat in eo lux a facie dn̄i ſicut in euāgelio ſcriptum eſt. tunc iuſti fulgebunt ut ſol in regō patris ſui Deus. n. lux eſt ſimiliter& filius lux eſt quia de ſubſtātia eſt ue rę lucis ſicut& heſaias dicit& erit lux iſrael tanꝗͣ ignis& ſāctificabit ipſum in flā ma ardenti In euangelio aūt ioannes baptiſta de dn̄o dicit ipſe uos baptizabit in ſpū ſancto& igne Alibi dn̄m ſcriptura ſāctificare dicit: Ego dn̄s ꝗ ſanctifico eos & cū deū uocet ignē ut ibi deus noſter ignis aſſumens. itidem de ſācto ipſius ſp̄u dicit: Viſę ſunt apoſtolis diſpertite linguę tanꝗͣ ignis ſtetitqꝫ ſuper uno quoqꝫ e orum& impleti ſunt omnes ſpiritu ſācto& ceperunt loquii uariis linguis ſicut ſp̄s dabat eis loqui Quot quot.n. ſpiritū dei ferunt lucem ferunt& ꝗ lucē ferūt xp̄m induti ſunt:& qui induti ſunt xp̄m ſp̄m induti ſunt: Oportet.n. corruptibꝰ le hoc induere incorruptionē& mortale hoc induere īmortalitatem. Nā ꝗ ſp̄m dei ferunt incorruptionē ferunt incorruptio aūt deus eſt& cum dauid ait: Multi dicunt ꝗs oſtendet nobis bona de ſpu ſancto dicit& alibi dixit non auferet bona his ꝗ ambulāt in ſimplicitate& Nlatrhęus de ipſo ita dicit. Si uos igitur ꝗ ma li eſtis noſtis dare bona filii ueſtris ꝗͣto magis pater ueſter ꝗ in celis eſt dat bo na petentibus eū. Lucas uero ſimiliter narrans interp̄tatur quid eſt dare bona: Si uos igit̉ īquit cū mali ſitis noſtis bōa dare filiis ueſtris: quatomagis pater ueſter de cęlo dat ſpm ſāctū credentibus ei: Nam ſi ſp̄s ſanctus non eſſet ex eius ſubſtan tia qui ſolus bonus eſt nō uocaretur bonus cū dn̄s recuſet uocari bonus. ꝓ ut homo factus eſt dicens quid me dicis bonū nemo bonus niſi unus deus ſed ip̄m ſanctum bonū uocare ſcriptura non renuit ſcundū dauid ꝗ dicit ſpiritus tuus bonus deducet me in terra rectā& cū doīnus de ſe ipſo dicat. ego ſū panis uiuus ꝗ de cęlo deſcendi alibi ſp̄m ſātum uocat. cęleſtē panē panē noſtrū εμούοτον da nobis hodie. Nos. n. in or̄one docuit quottidianum panē in hoc ſęculo peter̄ hoc eſt futuꝝ panē: cuius in hac uita primitias hēmus ꝑ carnē dn̄i participes fac ti ſicut.& ipſe dixit& paniſ quē ego dabo caro mea eſt. ꝓ mundi uita. Spiritu.n. uiuificans eſt caro domini qꝛ de ſp̄u uiuificante cōcepta eſt Nā quod de ſpiri tu natum ē ſp̄s eſt Et cum de deo hieremias dixerit qꝛ ipſe deduxit iſrael in ꝑſer tum:& nō dixiſtis inquit ubi dn̄s qui eduxit nos de terra ęgipti ꝗ deduxit nos in deſertum heſaias ſp̄m ſanctum dixit deduxiſſe iſrael indeſertum illum igitur au dite licet dicentē duxit eum ꝑ abyſſum tanꝗͣ ęquum ꝑ deſertum& fatigati non ſunt& tanqͣ iumēta ꝑ campum& deſcēdit ſpiritus a doīo& deduxit eos: Ad cor inthios autem ſcribit apoſtolus chriſtum fuiſſe ꝗ deduxit: bibebant enim ex ſpi ritualibus ſequente petra: petra autem erat chriſtus: Et cum ſe paulus a deo uocatum eſſe dicat: Deus inquit qui me ſegregauit ex uentre matris meę& uo cauit per gratiā ſuam& reuellaret filiū ſuū mihi Idē romanis cū ad eos ſcriber̄t ſe a chriſto uocatū dixit in quibuꝰ eſtis& uos uocati a ieſu xp̄o: ſed ſp̄s ſanctus īquit paulum& barabam uocauit ut chriſtum gentibus euangelizaret& hoc utiqꝫ mirū cū ieſus paulo dicat in templo uade quia in gentem logiunquam mit to te& paulꝰ galatis ſcribat paulꝰ apoſtolꝰ nō ab hoībꝰ neqꝫ ꝑ hoīes ſꝫ ꝑ ieſum xp̄m& pr̄eꝫ ꝗ ſuſcitauit eū a mortuis.& paulo poſt dicat. Notū aūt facio uobis

fr̄es euangeliū hoc ꝙ nō ē ſecūdū hoīem: Nā nec ego ab hoīe accepi nec didici ſꝫ per reuelationē ieſu chriſti attamen ſpūs ſanctus paulū& barabam miſiſſe uidea tur ut p̄dicarent gētibus chriſtū et nūc quidē ex periona patris prophęte loquū tur ut cum in pſalmis deus dicit ſemel iuraui in ſancto meo ſi dauid mentiar ſe men eius ī ſæculū manꝫ.& thronus eius. tanꝗͣ ſol in conſpectu meo& idē de fruc tu uentr is tui ponā ſuꝑ ſedē tuā& ſicut petrus ait Propheta igitur eū eſſe dauid & ſciret ꝗa iur̄iurādo iurauit ip̄i deꝰ ex fructu lumbi eius ſedere faceret chriſtum ſuꝑ thronū eius nunc uero ex ꝑſona filii ut cū heſaias ait hęc dicit dn̄s ꝑpr nos ubiqꝫ blaſphemat̉ nomē meū ī gentibꝰ ꝓpterea cog noſcet populus in die illa no mē meū quia ip̄e ego ſum qui loquor adſū Nūc ex perſona ſpūs ſanctus ut cum propheta agabus ait hęc dicit ſpūs ſāctus uirū cuius zōa hęc et paulus ad timo theū ſcribit ſpūs manifeſte dicit in nouiſſimis tēporibus deficient aliqui a fid di xit āt ſpūs philipo accede& adiunge te currui æthyopis eunuchi& propheta ie zechiel antiquū populū criminās dicebat& cōtriſtarūt me in oībꝰ his dic domi nus Paulus at nouo populo ſcribit& nolite contriſtare ſpūm ſāctum dei in quo obſignati eſtis& dauid de iudęis ait irritauerunt deū in deſerto: heſaias uero de ip̄is. ip̄i uero contumaces fuerunt& irritauerūt ſp̄m ſanctū& conuerſus eſt eis ī odium.& ſtephanus ī actibus dīc: duræ ceruicis& incircūciſi c orde& auribus uos ſēꝑ ſpū ſancto reſiſtitis ſicut patres ueſtri et paulus cū dicat deus ē ꝗ uiuifi cat quis eſt qui condemnet? eadē et de ſpū ſācto ſimiliter dicit. ſꝫ loti et ſāctificati eſtis ī noīe domini noſtri ieſu chriſti et ī ſpū dei noſtri: Dominus uero ſatane de ſe ip̄o dīc nō tēptabis dominū deum tuū petrus ad ſaphirā ꝗd quod ꝯueniſtis in quit ut tē ptaretis ſp̄m ſāctum Et deus quidē ē qui cōtinet et īplet omnia ſicut ꝑ ꝓphetā ait Cęlum et terrā ego impleo dic dominus ſimiliter et d̓ filio paulus ſcri bit ip̄e ē qui deſcēdit et aſcendit ſuper cęlos ut īpleat oīa Eadē et de ſpū ſācto da uid quo abibo a ſpū tuo: nobis oſtendit ſāctum quoqꝫ ip̄m eſſe qui oīa cōplet: et a facie tua quo fugiā: ſi aſcēdero in cęlum tu illic es ſi deſcēdero ī īfernum ades Quis at ad īfernum uſqꝫ adiit? niſi filius qui reſurrexit a mortuis. Et ꝯſtephanus dicat ī actibus deus glorię uiſus eſt patri noſtro abraæ. Eadē paulus ēt de filio di cit: ſi.n. cognouiſſent nunꝗͣ dominum glorie crucifixiſſent: Similiter et dauid dominus uirtutum ipſe eſt rex glorie una.n. gloria pr̄is et filii et ſpiritus ſancti gloriam meam inquit alteri non dabo Nō. n. ſecundus ē deus filius ſed unius ſoli uſqꝫ dei uerbum quod diuinitꝰ dicit̉ ī pr̄e ſic et pr̄ in filio quēadmodum heſaias ait diuinitus dicēs cum pr̄e filium et adorabūt te et ī te uota faciēt quia tu deus. et pręter te nō ē Iu..n. deus et neſciuimus deus iſrael ſaluator erubeſcēt et reuere bunt oēs qui aduerſant̉ ei: aduerſāt̉ āt ei qui nō ꝯfitētur cum et ſp̄m eius eiuſdē ꝯ pr̄e ſubſtātię et preter ip̄m neminē eſſe deum quiqꝫ paſſionē eius et paupertatē e rubeſcunt nullus. n. deum cognoſcere pōt: niſi ꝯ apoſtolo thoma crucifixum et a mortuis ſuſcitatum confiteatur dominum deum qui diſcipulis ſuis dicit: Si enim cognouiſſetis amodo autem cognouiſtis eum et uidiſtis eum Dicit ei phi lippus domine oſtende nobis patrem et ſufficit nobis dicit ei ieſus tanto tempore uobiſcum ſum et non cognouiſtis me? philippe qui me uidet uidet et patrem: et quomō tu dicis oſtende nobiſ patrem non credis quia ego in patre et pater in me eſt uerba quę ego loquor a me ipſo non loquor pater qui in me manet ipſe facit opera: Credite mihi quia ego in patre et pater in me alioquin propter opera ipſa credite mihi Opus autem dei patris erat eiicere dęmonia et in ſpiritu ſancto dę monas eiicere dixit: Si ego inquit in ſpiritu dei eiicio dęmonia de quo lucas ait. Si ego in digito dei eiicio dęmōia: Cum. n. ſcriptura brachium nominat pr̄is ſpi ritum ſāctum dei īſufflationē dicit. Et rurſus ꝯdicat apoſtolꝰ quādo. tradiderit r̄

gnum deo& patri quando euacuauerit oēm principatum& poteſtatē& uirtutē oportet..n. ipſum regnare donec poſuerit inimicos ſubpedibus eius nouiſſima inimicitia deſtruetur mors: oīa enim ſubiecit ſubpedibus eius: cum dicat inꝗͣ oīa ei ſubiecta eſſe is uidelicet non eſt. ille qui omnia ſubiecit ipſi. ut ſi deus oīa in omnibus de ſubiectione mundi loquitur quę in carne eius ſubiecta Nā de diuino eius regno daniel effatus eſt:& regni eius inquit non erit finis ſicut& lucas ait ā gelum gabrielem ad uirginem de domino dixiſſe& regnabit inquit in ſęculum & regni eius non erit finis: Apoſtolus aūt regnū eius finem habere dicit oportet enim inquit regnare donec poſuerit inimicos ſubpedibus eius: Sic etiā dauid di xit inquit dn̄s dn̄o meo ſede adextris meis donec ponā inimicos tuos finē on̄dit Cū aūt oīa ei ſubiecta fuerint. tunc& ipſe filius ſubiicietur ei qui oīa ſubiecit ip̄i ut ſit deus oīa in omnibus hoc uero eſt eiuſmodi. Cū omnes inquit fuerimus fili o ſubiecti& membra eius inuenti& erimusqꝫ in filios ei: Vos. n. inquit unus e ſtis in xp̄o ieſu tunc& ipſe nobiſcum ſubiiecietur patri qͣi caput ꝓ membris ſu is Nā cum membra eius oīa nunꝗͣ ſuciecta fuerint. ipſe qui caput cum membra ſua expectet patri nuudū ſubiectus eſt: Quod ſi unus ex his eſſet qui ſubiciunt̉ iam inde ab initio ſubiceretur patri neqꝫ id in fine faceret Nos.n. ſumus qui cum ipſo patri ſubicimur: nos qui in ipſo regnamus donec inimici noſtri ſub pedibꝰ noſtris poſiti fuerint Dominus celi in ſimilitudine noſtri factus eſt& accepit hu manam ſedem dauid ſui iuxta carnē patris ut eam reędificet ac reſtituat& cum reſtituerit oēs regnemus: Cū regnum humanū patri recuperatū tradiderit ut ſit deus oīa in omnibus per ipſum regnans tanꝗͣ per dei uerbū: poſt ipfius regnum tanꝗͣ per ſaluatorē hoīem: Et cum petrus dicit firmiter cognoſcite omnis domꝰ iſrael quia& dominū& chriſtum ipſum fecit de ipſius hūatate dicit: quę eſt oīs eccleſia quę in ipſo dominatur& regnat poſtꝗͣ ipſe crucifixus eſt: quęqꝫ ī regnū cęloꝝ unguitur ut cum eo regnet qui ſe ipſum ꝑꝑ eam exinaniuit quam per ſer uilem formā reparauit Verbum. n:& filius dei ſemper fuit dn̄ſ& deus& poſtē crucifixus eſt dn̄s& chriſtus factus eſt. Sed diuinitas eius ut dixi fecit ut domini & chriſtus eſſet humanitas: Et cum dicit pater ſi poſſibile eſt tranſeat calix iſte uerum tamē non mea uoluntas fiat ſed tua ſpiritus promptus eſt caro aūt firma duas hic uoluntates oſtendit humanā& diuinā humana quę carnis eſt paſſionē ꝑꝑ ipſius infirmitatē recuſat. diuina uero ipſius eſt promptitudo: Sed quemad modū petrus cū de paſſione accepiſſet extimuit& ait propicius tibi dn̄e dn̄s aūt illū increpans abi a me inquit retro ſatana. Scandalū meum es. quia non ſeritis: quę dei ſunt ſed hominū ita& hoc loco intelligitur factus.n. in ſimilitudine ho minū paſſionē ut hō recuſat: Sed cum deus eſſet& prout diuina ſubſtātia eſt pa ti uon poſſet: paſſionē prōpte ſuſcipiebat& mortē quia uinci non poterat a mor te Quippe qui cum inſimilitudine hoīum eſſet ſponte moriebatur.& per propri am poteſtatē ut deus ſucitabatur: Quemadmodū& dauid ait: Exurgat domin & diſcipentur inimici eius& iteꝝ: Exurge dn̄e deus meus in precepto quod mā daui& ꝯgregatio populorum circuibit te& ſuper hac in altu reuertere Dn̄s iu dicabit populos: Alibi uero paulus paſſus eſt. inquit ex infirmitate Viuit autem ex uirtute dei. Virtus aūt dei eſt filius ꝗ ex in firmitate paſſus eſt. hoc ē excōne xione carnis:& paſſionē recuſat ut hō. uiuit aūt ꝑ ſuam ip̄ius uirtutē. Et cū dn̄s ī euāgelio ſecūdū ioānē dicat Hęc eſt uita ęterna ut cognoſcāt te ſolū uerū deū & quem miſiſti ieſū xp̄m idem ioannes alibi dic filiū uerū deū Scimus.n. inquit quia filius dei uenit& ſumus in uero filio eius ieſu chriſto. hic eſt uerus deus& uita eterna. Itaqꝫ uerus dūs eſt filius& anteꝗͣ fieret homo& poſtꝗͣ mediator fac tus eſt. dei& hominum homo ieſus chriſtus unitus patri per ſpiritum nobis per carnem. Et ita nō hō ſolū ſed deus ēt dei mediator& hominū. Sicut ēt hieremias

ait hic deus noſter non conſiderabitur alter ad ip̄m inuenit omnem uiā ſcīę& de dit eā iacob filio ip̄ius& iſrael dilecto eius ſuo Poſt hęc in terra uiſus eſt.& cum hominibus cōuerſatus eſt At qn̄ cū hominibꝰ cōuerſatus eſt? niſi quādo cū ip̄is natus eſt ex muliere. quando infans fuit quādo adoleuit quādo cōmedit& alibi dicit ꝓfundū cor prę omnibus et homo eſt et quis cognoſcet. eū: Sic& heſaias ait puer natus eſt. nobis et filius datus eſt nobis: cuius imꝑiū ſuꝑ humerū eius& uocatur nomē eius magni conſilii angelus admirabilis cōſiliarius deus fortis po tens prīceps patis pater futuri ſæculi& alibi dicit. Ecce uirgo concipiet et pariet filiū& uocabūt nomē eius emanuel quod eſt interpretatū nobiſcū deus deus igi tur eſt qui ex uirgine natus& homo factus eſt et alibi rurſus dicit et uidimus eū & non habebat nec ſpēm nec decorē Nā ip̄m antea uiderat ī diuina et glorioſa ei us forma ſuꝑ throno ſedentē celfo atqꝫ ſublimi. Cū.n. cherubim celebrarent di centes ſanctus ſanctus ſanctus dn̄s deus ſabaoth:& poſtea uidet ip̄m formā ſerui accepiſſe& in hominū ſimilitudine factū: ic circo dicit uidimꝰ eū& nō hēbat ſpēꝫ nec decorem: Sed ſpēs cius īdecora& deficiens p̄ omnibus filiis hominū hō qui ī plaga erat et nouerat portare langorē quia a uerſa eſt facies eius ab eo ſpretus ē et æſtimatus non eſt hic peccata noſtra portat et pro nobis affligitur: Et nos pu tauimus cū eſſe in dolere et plaga et afflictiōe ip̄e āt ꝑcuſſus ē ꝑꝑ peccata noſtra et alibi de ip̄o dicit ecce deus noſter iudiciū retribuit et retribuet. ip̄e ueniet et ſal uabit nos: tūc aꝑientur oculi cæcoꝝ et aures ſurdoꝝ audiēt: Tunc exultabit. ut ceruus claudus et diſerta erit lingua multorū. Dicit item et alibi non angelus nō legatus ſed ipſe dn̄s ſal uauit nos. Dauid et mater inquit ſion dicet homo: et hō natus eſt in ea et ip̄e fūdauit eā altiſſimus ſic in alio pſalmo dicit et cognoſcant quia nomē tibi dn̄s tu ſolus altiſſimus ſuper omnē terrā: hæc carptim ſcripſi ne poſthac ut apoſtolus ait ſimus ꝑuuli fluctuantes et iactati omni uento doctrinæ ī nequitia hominū in aſtutia ad fraudem erroris. ¶ Finis Rouidentia dei cariſſimis cū fratribus meis ꝓfectus iter ad ſeruos dei mihi amātiſſimos hēbam. Cū uero ꝓpter corporis imbecillitatē remiſſius cū his quos dixi fratribus incederē uir quidā itineris ſoti us me de ſermone dn̄i interrogauit dicētis: qui miſit me pater ma ior me eſt. et ego ad interrogationē quā ꝓpoſuerat dulciſſime inqͣ frater nunc quidē quęſtione hac ſuꝑſedeas: Vbi uero in domeſti eis deo fauente diuerterimus exꝗſitionē huius ſentētię. firmiſſimā faciemus: Et cū hoc dixiſſem repente cor meū religionis cogitatio quedā inceſſit. loquebar āt mecū ita haud temere beatus paulus timotheo ſcribēs diſcipulo ſuo dicebat te ip ſum extra te ad religionē: Vere..n. diuinus theſaurus ē religio dei ineffabilibus et in ꝯparabilibus bonis plena loquebar in animo mecū Magnifica ē& glorioſa re ligio et quę ſaluare pōt quicūqꝫ pulchritudini eius appropinquauerit. Succure bat āt mihi et dn̄i mei ieſu chriſti de beata religiōe parabola ꝙ maxima ē illa et ꝑ petuis pilena diuitiis. et raro inter homines inuenitur niſi certe ex multis pauci ſin cera mēte pulchritudinē eius uix cōſecuti fuerīt et hi ꝗdē nō ꝓpria uirtute ama bilē eius ſpēm adepti ſūt ſꝫ amore ī deum pręditi aſſiduis precibus uſi hāc adeo dono acceperūt. et ſempiternā gratiā pectore cōcipiāt ꝗ ſpecioſā huius dignita tē ſpeculātur. Dn̄s inquit ſimile ē regnū cęlorū theſauro abſcondito ī agro quē qui inuenit homo prę gaudio uadit et uendit omnia quę habet et emit agrum il lum: Deinde tanꝗͣ ip̄e cordi meo īſiſteret: blande mihi loquebatur et o hō Inquit tametſi multa ſint peccata tua religionem dei obnixuis retine. Per hanc enim reiſ

lio peccatoꝝ adeo tribuitur& mors uicta ſubigitur& in regnum cęlorū homo introduci optime poteſt. Ad hęc aūt illud etiam mente concepi. Nouit deus pios eripere: iniquos autem ad diem iudicii ſeruare qui cruciantur eterno igne. Et.n. iniquus iſte impius etiam exiſtit Ex impietate uero peccatum naſcitur: Mater er go maloꝝ omnium impietas nutrix autem improborum omnium ignorātia be atus igitur religionis filius quoniam iſte filius chriſti uocabitur. iamqꝫ locū teti geramus quo nobis impetus fuit.& amicos nacti libenter omnes cōmorabamur Nos quod digni habiti eſſemus ſanctos aſpicere illi ꝙ ſibi fratres uidere contin geret& cum de his quę ad uenerandā religionem pertinent multo inter nos or dine atqꝫ modeſtia colloqueremur. Repente in nos de radice arii chriſtum impu gnantis fera ſub humana forma proſiluit. Et cum religionis uerba non diu acci peret. impatiens in hęc uerba prorupit: Aut me inquit opinionem ueſtram doce te aut ego uos meā docebo ſententiam: Cui ego non omnes inquā prouocaueris magni enim uiri ſunt in domo dei. Quod ſi me unum uis minimum coram tecū exquirere hoc ego tibi libentiſſime dederim. De quo cōquiratur propone prior queſtionem. Sincere modo exquiſitionem faciamus: nec ad uerba quę ab altero diuinitus infuſa proferontur contentioſiꝰ diſponamur: Ar. mihi uidetur īquit ante omnia diffiniendum utriqꝫ mihi& tibi de quibus queratur.& ſub compen dio uterqꝫ noſtrum exponat. quę de deo ſētit& chriſto& ſpiritu ſancto ut ad ſi gnum uerba mittamus. nec in caſſū uerborum certamen intendamus ſed manife ſta ſit opinio uictrix pariter& uicta. Nā de fide tecū querere uolo precipuę cum uos non recte de dei fide ac religione colloqui audiuerim. Ath. diuinis omnia ti bi comparata ſunt Ego autem quid ſentiā ſub compendio dicā. Credo in unū de um patrem omni potentem deum patrem ꝗ ſemper eſt& in deū uerbū unigenitū dei filium. quoniā patri ſuo conſubſtantialis eſt.& ex ſubſtantia dei patris filius exiſtit:& ęqͣlis pr̄i filiꝰ ē.& par honor̄ deo filiꝰ.& ubiqꝫ diuinitati cūpr̄e ip̄iꝰ ad ē.& oīa cōp̄hēdit ſubſtātia ſua et anullo cōp̄hēdit̉ dei filiꝰ. quēadōdū deꝰ pr̄ ip̄iꝰ & in ſpiritum ſātū quoniā ſubſtantię patriſ eſt& coęternus eſt patri& filio ſpiri tus ſāctus. Verbum dico in carte natū eſſe. Ar. credo inquit& ego in unū deum ęterrium& in filiū eius quem ante ſecula genuit ut deus& filiū fecit& oīa quę cunqꝫ haēt filius cū non haberet accepit a patre quoniā neclęqualis eſt filiꝰ. nec par honore patri ſed ueluti factura minor eſt gloria dei minor eſt uirtute dei& in ſpiritū ſāctū a filio factum. En& ego hęc ſentio. Ath. ergo tota ſcientia queſtiōeꝫ incipe: uideo enim in gentibus te malis detineri tametſi tu maxime delinquēs noſ inculpa poſueris qͣ i non recte nos de patre& filio& ſp̄s ſācto ſentiamus. Ar. quo mō deum dicis ſemper patrē qui cū ſolus deus eſſet propria uoluntate genuit fi lium eius? Sicuti ſcriptū eſt: Ath. ubi ſcriptū eſt ſulum fuiſſe patrem? A. apud paulum inquit apoſtolum: ait enim nobis autem unus deus. ex quo oīa. Ath. le ge quę ſequuntur apoſtoli dicta dicit. n.& unus dominus ieſus chriſtus per quē oīa. Ar. uides qr miniſter ē filius& nō auctor ipſe niſi quid patrē facere uiderit? Quemadmodum de ſe ipſe dixit: quęcunqꝫ enim pater fecerat hęc& filius facit: Attende quomo miniſter eſt& non opifex filius. ath. uide ne contra ueritatem pugnes. Quod enim pauli de deo patre dictum affirmar̄ uideris hoc& de filio in ueniens ab eodem apoſtolo dici. Ait enim& ipſe poſuit in eccleſia primum a poſtolos deinde prophetas alios euangeliſtas alios paſtores ad preparationem populorum ad opus miniſterii ad ſtructuram corporis chriſti: quouſqꝫ deſcen damus omnes ad unitatē fidei& cognitionis filii dei in uirū perfectū in mēſurā ę tatis plenitudinis xp̄i ut nō ēt ſimus infātes fluctuātes.& agitati oī uēto doctrine ī nequitia hoīum& maliciaa d īſidias erroris. cōfirmati uero ī caritate augeam̉ ī ip̄m oīa cuiꝰ caput eſt chriſtus ex quo totū corpꝰ ꝙ ꝯſtruit̉& cōnectit̉ iuctura

ꝯtributiōis et reliqua uides ꝗa hęc uox ūus cōuniter d̓ patre et filio prędicat̉ et tu ſimpliciter de patre capiebas: Ar. Recte de hoc mōuiſti uniuerſum apoſtoli ꝓ ceſſū: Sed ego prędictū ame domini eloquiū fide dignus arbitror: qͣ apoſtoli dic tum: dicit enim dominus non poſſe a ſe ip̄o facere ꝗcꝗͣ niſi patrem facere uiderit ath. Quid fecit in principio deus. Ar. cęlum et terrā et mare.& omnia quę in eis ſunt quemadmodum ſcriptū eſt. Ath. nūquid igitur poteſt a te demōſtrari quos primū cęlos. terrā mare: et que in eis ſunt deus fecerit. Quos deinde conſpicatus filius patri ſimiliter effinxerit. Ar. nefas eſſe arbitror dicere primū adeo fabrica tum eſſe mundū alterum a filio cum ſecūdus oſtendi nō poſſit. Conſtat.n. apud omnes unū eſſe mundū qui uidetur. ath. ergo filius a ſe ip̄o fabricat uniuerſum. Ar. dic obſecro mihi quomodo aſe ip̄o? non eſt qui hoc dixerit. Ath. Sapiens con ſilium ſuū ubi inuenit̉. Ar in ſapiētia ſua. Ath. chriſtus aūt iuxta beatū paulū. eſt nec ne di uirtꝰ et ſapīa? Ar. nimiꝝ chriſtꝰ dei uirtꝰ& ſapīa. ath. ſpīa igit̉ nūquid a liunde ſapit? Ar. Minime. ath ergo a ſe ipſa omnia facit ſapiētia. Ar. Ita eſt inquit. ergo pater nihil fabricauit. Ath. audi nec temere profer: quę nec dicere. nec audi re fas eſt. quaſi nemo hęc conuertere poſſit: Verū tn̄ mihi de quo interrogo reſ ponde. quiſꝗͣ potis eſt quomodo id operatur qd̓ poteſt? Ar. in uirtute ſua facit quod̓ cunqꝫ facit. ath. Conuenit aūt chriſtū dei uirtutem eſſe. Ar. conuenit. Ath. ergo cū chriſtus dei uirtus ſit quæcunqꝫ uirtus ideſt chriſtus fabricat ea pater fa bricat. Ar. Quomodo quęcūqꝫ fabricat chriſtus ea fabricat deus? Ath. uirtus nū ꝗd ab eo ſeperatur qui potis eſt? Ar. minime quis. n. unꝗͣ in palęſtra uidit athle tā ſcorſum certare ip̄m. ſeor ſū uirtutē eius? Na ſi hoc eſſet ad utrūqꝫ uidelicet pal ma referretur: atqꝫ corona. Ath. recte dicis ſi hoc igitur in homīe exiſtimas neqꝫ uirtutem ſeꝑatim facere quicꝗͣ nec itē corpus ſeorſū operari aliquid ergo chri ſtus qui paterna uirtus eſt. inſeparabiliter quæcunqꝫ pater facit ea ipſe facit. Ar. Sit ita ſane inſeparabiliter omnia filiū fabricare cū patre nō ideo tamē poteſt ęqͣ lis eſſe do quemadmodū& tu ſaluatorē audiſti dicētem qui me miſit pater maior eſt me. Ath. interrogabo. te tu uero mihi reſponde. Saluator nūꝗd ꝯtraria ſibi ip ſe locutus eſt. ar. nequaꝗͣ ubiqꝫ.n. ſibi ip̄e conſtat dei filius. Ath. quomodo igit̉ alio loco dōinus dicit Ego et pater unū ſumus. Ar. tu ſabellius es. ath. cur ſabel lius ſum? Ar. quia dixiſti pater& filius unū ē. Ath. aduerſū me falſa ne dixeris n̄ enim ita duo pater& filius unū ē. ſed dominus inquit ego et pater unū ſumus. Ar. hęc ſabellii hęreſis ē. Ath. ergo dominus qui dixit ego et pater unū ſumꝰ ſa bellius fuit. Nō ne ieſū chriſtiani oēs dei filiū nouimus? Iu uero ſabellium eundē et magiſtrum dicis. Ar. abſit ut hoc ſentiam nam de concordia ſaluator dicebat ego et pater unum ſumus. Ath. Cur talia dixit domius? quid prę ſe ferr̄ uolebat? concordiani ne pro ſententia tua? an diuinitate pro recta ratione. Nam ſi concor diam ut ſentis. ergo ne teſtes aduerſus patrem aſtruebat? ne forte emanciperetur a patre(ſi quidem id ita eſt) tanꝗͣ ingratus nec ſtans fęderi paternę concordiæ: Si uero et hoc ita eſt filius ut tu quidem uis patrē accuſat. Cognoſce igitur quo nam tua te ſententia deducat. Ar. Quid tandem nos dicere uis? An ꝙ pater et fili us unum eſt? Ath. dominus ieſus non dixit ego et pater unum ſum: ſed ſumus et dualitatem plenam oſtendit quia dixit unum ſumus: ſed unum dicens ſignifica uit id quod eſt ſubſtantię: Tu uero parum aduertens abſurditatem incurriſti. Ar. Non ne dominus dixit ꝗi me miſit pater maior me eſt? Ath. nō ne ſaluator di xit ego et pater unum ſumus? et rurſus qui me uidet uidet et patrem: ſed tamen et apoſtolus æqualitatem filii quam cum ſuo ipſe patre habet plane oſtendit di cers qui cum informa dei eſſet. non rapinam arbitratus eſt eſſe ęqualem deo: ſed ſe ipſum exinaniuit: Vides ꝙ ęqualis ē patri ſuo filius et non minor. Ar. multa mihi quidem ut nunc ē uidet diſcordia ſcripturaꝝ. ath. Abſit ut homo ſcripturis

diuinis& diuinitus infuſis contradicat: quaſi non hęc omnia concorditer enun tient̉: Sicut enim caſtigatum examen ita ſcripture omnes ſecum ipſe conſentiūt Ar. Quomodo conſentiunt? ſaluator dicit qui me miſſit pater maior me eſt. rur ſus idem dicit ego& pater unum ſumus& aliter qui me uidet: uidet& patrem per quod impermutabilem ſignificat ideam ſuam quā habet cum patre ſuo quē admodum& paulus dixit ęqualem patri ſuo filium eſſe: Ath. Audi homo& in tellige ut ſententia illa quę dicit qui me miſſit pater maior me eſt. nihil ab alijs ſē tentiis diſſidet. Ar. Si hoc demonſtraueris quod locum non habet fortaſie& me facies opinioni tuę adherere. Ath. dei filius eſt ne deus an non? Ar deus creatus a deo: Mihi ut uis de quo interrogo reſponde: Dei filius omnia fecit nec ne? Ar. demonſtratum eſt ante omnia feciſſe ut qui uirtus eſt.& ſapientia dei. Ath. non igitur dei filius quę ab eo facta ſunt omnia uiſibilia ſilicet ac īuiſibilia cōp̄hēdit Ar. ita eſt inquit. Ath ergo ubiqꝫ adeſt ſubſtātia magnitudinis ſue. Si ubiqꝫ ad ēe negaueris opera igitur opifice maiora eſſere dices Ar. adeſt ubiqꝫ ath. ſi ergo p̄ ſens ubiqꝫ adeſt uerbum dei quomodo illud dicis qui me miſſit pater maior me eſt redde mihi rationem? Ar de hoc quidem dubito: ſed dic obſecro qua ratione ſaluator dixit patrem ſe ipſo maiorem? Ath niſi prius dixeris quod interrogo ti bi non dicam quod iubes. Ar. dic quid uelis ath. angeli ne ad homines incorpo rei ſunt? ar. homines incorpore ſunt. angeli autem cum ſit ſpiritus ſine corpore exiſtunt. ath. utri ergo fatigantur homines ne an angeli. ar. angeli incorporei ſūt ne dum miniſtrant. Iaſſitudinem experiantur: hominis autem proprium eſt fatigari propter grauem corporis mollem ath. dominus igitur quomodo fariga tus eſt? Scriptum eſt enim ieſus fatigatus ex itinere ſedebat. ar. deduxiſti me quo uolebas angelorum& hominum exemplo: Non ut deus uerbum fatigatus ē ſed ut eam oſtenderet quam prius uerbum& deus non habebat aſſumpſiſſe carnem propterea carni quod ſuum eſt. pati conceſſit ut ſe carnem eſſe oſtendere. ath. memmeris hoc iam inter nos conuenire ꝙ ubiqꝫ uerbum& deus adeſt. ar. conue nit ath. ergo ſi ubiqꝫ eſt cur dixit qui me miſſit pater maior me eſt: ar. obſecro ne te pigeat quod littera uellatum eſt reuellare ꝗͣ primum uallde enim ſolicitor. ath quis eſt qui fatigatus eſt homo ne? an deus uerbum. ar. homo. ath. tuum eſt igit̉ reliquum percipere. ar. mentem tuam hoc ſermone percepi deum uerbum cum ubiqꝫ ſit hoc dixiſſe qui me miſſit pater maior me eſt. propter carnem uidelicet. quę itineris labore fatigatur& de loco in locum migrat inmirum hoc recte habet ath. dictum igitur illud cogita mihi quod dixiſti. Deus uerbum creatus eſt. und principium ſumemus. Non audeo ſic intrepide loqui de ipſius filii diuinitate ſē piterna. ar. ego quidem a ſcripturis dico illud Tu uero unde ſempiternum dicis filium? ath. ſcripturis diuinitus infuſis didici ꝙ ſempiternus eſt filius dei. ar. ubi ſcripture ſunt ꝗę ſempiternum dei filium dicunt. ath. uenies celebratus paulus ueritati teſtimonium dabit. Inuiſibilia enim ipſius inquit a creatura mundi per ea quę facta ſunt intellecta conſpiciuntur& ſempiterna ipſius uirtus& diuinitus ue inexcuſabilis ſint quia cum deum cognoſcerent non tanꝗͣ deum glorificarūt uel gratias egerunt. ar. de patre hoc dicit ſcriptura. ath: non ne igit̉ beatus pau lus accuſat eos qui cum deum dei filium cognouiſſēt qui corpore apparuerat ſe piterne diuinitati eius gubernatis omnia gratias non egerunt. Nā opifici ex ma gnitudine pulcritudinis ędifitioꝝ ꝓportionabiliter cognito gr̄a debebat̉. Maīfe ſtum eſt autem omnia quę facta ſunt per uerbum facta eſſe& ſine ipſo factum eſſe nihil& te igitur oportebat ex elementoꝝ mira compoſitione opificem ratio nabiliter conſiderare& tui ipſius arbitrum eſſe ꝙ mundus dei ſempiterni opus eſt: non naturę create quę ad res tantas ſatis eſſe non poteſt. ar. Eſtote ſempiter nus ſilius ſed& ſempiternę creatus ſempiternitatem habet: ath. ſi ſempiternus

eſt filius creatura non fuit. ſi creatura eſt ſempiternus non fuit: ar. non enim hęc ego ex auctoritate propria dico: filius dixit. quod ip̄m deus primū oīum cre auit. Ath. tibi ne ſoli reuellatū eſt. an& alijs hoc de dei filio miſteriū. Ar. nō om niū fides eſt uerū tn̄ non mihi ſoli cognita: ſed et alijs multis. ath. unde uobis re uellata ē? ex deo an ex hominibus? Ar. ex deo: Ath. audiſtin tute ip̄e an alii de hoc tibi narrarunt? Ar non mihi narrarūt ſed ſancti ī ſpū di loquentes multi dixerūt creatum eſſe filiū. Ath. qui na iſti ſūt? non ne et nos cognoſcere poſſumꝰ. Ar. nō ſti et ip̄e ꝙ et prophete et apoſtoli multis in locis filiū creaturā eſſe loquuntur. Ath. audiui te modo aſſerentem quod filius dixiſſet: nūc ad apoſtolos et ꝓphetas tranſiſti uerū tn̄ declara quiſnā propheta de hoc talia dixerit: Ar. et nunc aſſero deum per ſanctos prophetas et apoſtolos dicere ſicut. et per ſalomonē ait dōinus creauit me in initio uiarum ſuarū ad opera eius Vides quod ante omnia creauit eum dn̄s propter opera quę ip̄ius gratia fut ura erant. Ath. Ergo creaturarū oc caſio pro ſententia tua creandi filii cauſa fuit? Ar. ita eſt inquit. Ath. nomquid igi tur deo precioſiora ſunt quę creātur ab eo: quomdo fieri poteſt? Nā ſi ille ut tu ſentis ꝑꝑ hęc factus eſt: et non ꝑꝑ hunc illa: in mirum hęc precioſiora ſunt illo: Sed abſit ut hęc ſentiamus nos na ꝑꝑ filiū oīa ſicuti ſcriptū eſt Dicebat.n. apoſto Ius inquit ꝑꝑ quem et ꝑ quemoīa multos filios in gloriā ducētem principe ſalu tis eorum ꝑ paſſiones perficer̄. Ar. mihi ignoſce qui dixeri ꝓpter oīa cratū eſſe fi lium. ante oīa tn̄ creatus eſt: Ath. quis ante oīa opera creatus ē? Ar. filius ꝓpterea et primo genitus ſcriptus. Ath. ſiquis ſatanam adoraret benefaceret nec ne? Ar. at impius et ſacrilegus eſt iſte nec humanę quidē mentis compos quem fas eſt n̄ hominem dicere: ſed extra hominē. Ath. deus iob reſpondens ſic de ſatana loqui tur: hoc eſt principium figmenti domini factum ut illudatur ab angelis meis: tu igitur primā facturā: adorans ſatanā adorans quemadmodū ratio moniſtrauit: Qd̓ ſi cauillari uolueris ut ſatanaſ factura ſit filii prima antiquiorē igitur illum ſpiritu ſancto dicis: Sic. n. difiniſti filiū quidē adeo creatū ſpūm uero afilio geni tum cōfirmaſti. Ar. ueritas me non tu circūſcribis ſed tn̄ quādo tu me huc dedu xiſti et ego te multis circūcludā teſtimoniis quę filiū aſſerūt creaturā eſſe. Ath. ꝓ me de theſauro quę repoſita ſunt a patre tuo. Ar. Pater meus eſt quem adoro de us attamen de hoc mihi reſpōde dn̄s creauit me: Vbi dominus fatetur ſe ip̄m a patre ſuo creatū eſſe. Ath. dictū hoc aliā ſpirtualē reconditā hēt& theſaurū inclu ſum poffidet. Ar. non in uerbis ſolū ſtatuo ſalomonis uocē neqꝫ.n. neſcius ſum ſed ſcio ſpiritualem, ſenſū adoctis contemplari? Quare& ego doctrinæ n̄ exꝑs ita dico dominus creauit me hoc quidē ſecundū uerba eſſe. habere aūt interius uim maiorem quam ego uideo: tu non intelligens ignor ātia uictus ter giuerſaris. Ma li eſt autem hominis inuidere melioribus: Quæ igitur ſentis dic et mihi abſqꝫ in uidia. Sic enim tibi pulchꝝ uideri oſtendis. Nam dominus creauit me pro me ge nuit accipio. Ath. Si ergo genitus eſt filius profecto non creatus ſi uero creatus n̄ genitus. Ar. tu uim iſtā non intelligis. ath. Ne te pigeat obſecro ſuſtinere me do nec intellexero. Ar. ne corporalis affectus cogitaretur creauit. me dominus dixit in deo igitur creare idem eſt ac generare. Ath. ergo ſi creare in deo idem eſt ac ge nerare: omnia adeo creata generata ſunt. Si uero hęc ita ſunt ergo ſecundum te omnium frater eſt dominus quę propter ipſum facta ſunt. ubi ergo genitus dei? Ar. unigenitus pro electo quodam& excellenti& maximo ponitur. Ath. Non ne uidetur tibi cęlum maximum eſſe? Ar. et ualde quidem. Ath. ergo filius eſt ut ip̄e uis terra& aqua filiæ. Ar. nequaꝗͣ unum enim deus fecit ſolum filium. Ath. Vi dentur ne tibi omnia eodem fine generationis unigenita eſſe an non? ar. eſt ita ſa ne. ath. ergo ſi filius ut reliqua opera factus eſt. quomodo dei filius eſt. ar. obſe cro te tu quomodo intelligis dominus creauit me. ath. tibi non reſponderem

ne dubita: ſed propter eos qui audiunt dicam ſolomon iuſtus cū eſſet& ſapiētia plenus habitus eſt dignus cui pręfiguraret̉ ędificium templi hoc eſt corporis do mini ieſu: quemadmodum ipſe dominus iudęis dixit: Soluite templū hoc& tri duo excitabo illud hoc autem dicebat de templo corporis ſui ut ait ioannes: Sed tamen& ſolomon de his ipſis rebus planius dixit ita diſtinguens: Sapientia ędi ficauit ſibi domum& ſuſtentauit ſeptem columnis Immolauit uictimas ſuas& temperauit in cratere ſuo uinū& preparauit menſā ſuam Miſſit ſeruos ſuos cō uocans alta uoce ad craterē dicens qui demens eſt. declinet ad me& mente cap tis dixit. Venite comedite panem meū& bibite uinū quod temperaui uobis reli quite dementiā ut uiuatis Conuenienter ſapientia deus uerbū eſt qui cum diueſ eſſet propter ineffabilem ſuam& patris humanitatem factus eſt pauper ut nos pa upertate ſua diuites efficeremur qui cū in forma dei eſſet informa ſerui factus:& cum ęqualis eſſet patri ſuo tanꝗͣ ſeruus eſt conſeruus nobiſcum uerſatus: perfe ctus in diuinitate perfectus in humanitate: hic ergo uerbum& deus ſapientia& uirtus paterna incorpore ſicuti deus& pater eius propter noſtrā ſalutem corp creauit in uentre marię matris dei ſine uiri cōmixtionę& homo ut dixi factus eſt & ſe ipſum totius uirtutis fecit exemplar ut qui ſequi uolunt quaſi perſemitā di uinitatis ſpeculū habeāt ad quod ipſi ſe formantes diuinę naturę participes fiāt ſicut uas electionis ait Imitatores mei eſtote ſicut& ego chriſti poſt paſſionem igitur ſuam& reſurrectionem: ſapīa uirtus uerbū& deus apoſtolos ad amentes omnes miſit gentiles uidelicet imprudentes: qui deum non nouerat menſam pro pones hoc eſt altare ſanctum& in eo panem cęleſtem& incorruptibilē ſacrum & uenerabile corpus ſuum donās omnibus uitā qui ꝑticipes eius ſunt:& uinū quod cor letificat& ſobrietatem cuiuſqꝫ animę ingenerat: qui ex eo liberauit: ſic ad craterem mixto ſāguine ſuo uocatos& electos inuitauit per apoſtolos ſuos: Et qui uocem ipſius audiunt amentiam omnē deſerentes eos regni cęlorū ciues declarat. Ar. quoniam dictū hic dominus creauit me ad corpus pulcre deduxi ſti:& ego tecum per teſtimoniū ſcriptum paciſcor. Et tu igitur ad ueritatem per ge: Neqꝫ aliter feceris. ath. quid uis faciā Paciſcor& ego quod ueritati amicū eſt Ar: Teſtimonium peribebo tibi quod aliter intrepetari non poteris: Planū ē.n. qd̓ de uerbi ſubſtantia loquitur quoniā a patre factum eſt: Ath. Si mihi a diuinis ſcripturis teſtimonium exibueris de his confirmare non diſſimulo id mō caueas ne uos pro ueſtra uoluntate nuper ſcripſeritis& ego dicta ueſtra non patiar. Ar. ne aduerſum nos dixeris ꝗͣ i qui deū non uereamur apoſtoli uox eſt quā me obi cere dixi: ath. loquere ex ea. Ar. Illuſtriſſimus apoſtoloꝝ petrus cum teſtimoniū de eo ferret qui prepoſitus erat iſrael ſic ait. Firmiter ergo cognoſcat. omnis do mus iſrael ꝙ ipſum& dominum& chriſtum deus fecit. Nūquid hanc nos uocem ſimulauimus? Ath. non ſimulaſtis uos. ſed diſſimulaſtis Ar. te ipſū uidiſti circū ſcriptum& ad contumeliam uerſus es quin age ſiquid ad hęc potes uel te ipſum ueritati dede ath. lege ſententiam totā Ar. Firmiter ergo cognoſcat omnis dom iſrael ꝙ ipſum& dominum& chriſtum deus fecit. Ath. ne pręcideris uerba ſcri ptę Nam& corpus ſi quemadmodū ab initio formatum eſt manſerit formosum eſt. Si uero abſqꝫ menbro fuerit manu uidelicet uel pede uel digitis de forme oſtē ditur. Dic ergo ſcripturaꝝ ea etiā quę ſequuntur. ar. hoc eſt ieſū quē uos cruci fixiſtis. ath. Quis crucifixus eſt: deus uerbum an corpus: quod deus uerbum ex maria uirgine ſumpſit? Ar. Tu ne uerbum non fateris crucifixū eſte: ath. Ego deum uerbum fateoa hominom factum crucifixum eſſe carne. Ar. Quid eſt car ne? non ne filius dei paſſus eſt. Ath. tu qd̓ ſentis primum dicito. Ar. etiā ſi tu non dixeris ego dicam deus uerbum una cum carne crucifixus eſt paſſus eſt. Ath. ꝑ ſimilitudinem repreſentare oportet demonſtrationem an uerbum& deus paſſus

fuerit: Ar? Dic quid uelis. ath. cruci ne unꝗͣ affixū quēpiā uidiſti. Ar. Quid ni. Ath. nūꝗd igit̉ dōec ī cruce corpus detinet̉ clauis detinetur& aīa? ut quę a cor por̄ nō poſſit ſecedere Ar. ſecedit quoniā ſpūs eſt anima. Ath. Secedit. uꝫ. quia nō dtinetur in cruce: hoc ē ligno et clauis& ita res habet. Nam dum corpus detinet̉ anima quę libera eſt atqꝫ ſoluta relicto corpore in locū ſuū ꝓficiſitur. Ar. Et hoc quidē ita eſt. Ath. Si in homine noxio cōcedis nō pati aīam in corporis pn̄ti ſup plicio: Quomodo uerbū et deū dicis una cum corpore paſſū. Ar. concedat̉ deus uerbum ſimul cū corpore paſſum non eſſe. Ath. ergo apoſtolus uerbum affirma uit quia neminē p̄ ignorantia perire uolebat Nā cū filii iſrael eū qui ſecundū nos chriſtus eſt homine eſſe putarent teſtimonio ſignificauit quia electus eſt iſte dei et ait tametſi uos eum tanꝗͣ hominem iuſtum crucifixeritis hūc ne ignoraritis ꝙ cum chriſtū& dominū deus fecit: En ergo chriſtus& dominus a deo factus eſt: ath. Deus uerbū dei filius ante paſſionē dominus erat. an nō? Ar. ita ē: dōinus erat ath. petrus ait quē iudi crucifixerūt. hūc factum eſſe dominū. Ar. Quid hoc eſt crucifixerunt chriſtū dominū factum. Scire uellem quid dicas. ath. Deus uerbū dominus eſt omniū qui ſemꝑ dominus eſt: Poſtꝗͣ āt ſubacta peccato carne carnē aſſumpſit ut ſcriptū eſt: Et uerbum caro factū eſt. Carnē aūt dico hominem ꝑfec tum quales et nos ſumus id ſolum qd̓ homīes ſumus Nam ip̄e abſqꝫ peccato fac tus eſt homo hunc igitur chiriſtū& dominum deus fecit hominē de ſemīe dauid ſubiiciones ei principatus& poteſtates& dominatiōes& homines& angelos:& ut ſummatim dicā oīum. quę ſubiecta ſunt ei chriſtus et dominus factus eſt chri ſtus propter effuſionem ſpiritus ſācti quę in eum cęlitus inſtar olei facta ē. dn̄s quia reꝝ omniū poteſtatē accepit. Ar. Sorſum igitur filius& dominus ē. uerbū et deus et ſeorſum homo. ath. nequaꝗͣ. Ar. age igitur quomodo deum uerbū: do minum dicis et tēplum ip̄ius hoc ē hominē dominum: ego uero duos dominos eſſe exiſtimo. ath. duo nō ſunt abſit: hoc unus ē enim dei tilius qui pro nobis hō factꝰ ē. Dic age nūꝗd rex terreſtris ſeorſū hō r̄gnat ſeorſū purpura eiꝰ. Ar. ꝗ fieri pōt. ut et hō per ſe regnet et purpura eius priuatim imperet. at tamen uideo quid affere uellis exemplo. Ath. Si ergo abſurdum ē. duos dicere reges de rege uno d homine dico et purpura quomodo procedit aliud uerbi ac dei regnum dicer̄ ali ud ſanctę et uerecundę carnis quaſi purpureę ueſtis imperium proficeri? Quæ regis uerbi dei ueſtis facta ē: uerum tamen& apoſtolus paulus poteſtatis unita tem quam humanitas ſimul cum corpore habet. plane ſignificat. cum dicit quoꝝ patres et ex quibus chriſtus ſecundū carnē qui eſt ſuꝑ omnia deus in ſęcula amē Ar. uides ne quia& deum ſuper omnia deum dicit hominem. At h. paulus non ti muit: neqꝫ ego timeo quoniam dei diſpoſitionem ex parte uideo. Ar. quam ne diſ poſitione? Ath. ut homo fiat qui ſuper omnia eſt dus Ar. ut homo fiat uerbū con ſentio et ego: ut autem deus ſuper omnia ſit qui crucifixus eſt dicere uereor. ath. audi& admirare uehementius quia et deum ſuper omnia confiteor. nec deum ꝙ eſt ſemper conſiderari poſſe alterum ab eo qui factus eſt homo et pro nobis cru ciixus. Ar. ubi nam hoc ſcriptum eſt longe magis admirandum. Ath. apud hiere miam prophetam ait enim hic deus noſter non conſiderabitur alter ab ipſo inue nit omnem uiam ſcientiæ et dedit ipſam iacob filio ſuo& iſrael dilecto ſuo. Poſt hęc interra uiſus eſt& cum hominibus uerſatus eſt ergo qui uiſus eſt deus fuit et hic eſt aquo non aliter conſiderabitur deus an non ita eſt? Ar. pro uerbis pro phetæ ipſe eſt deus. Nefas. n. ē de patre dicere quia uiſus fuerit uel qiua hō factus cum hominibus habitauerit cū res manifeſta ſit deum uerbum factum eſſe homi nem. Ath Non ne igitur filius unus qui eſt ante omnia ſęcula cū patre ſuo cū de us eſſet inuiſibilis homo factus eſt uiſibilis. Ar. Quod unus ſit deus filius cōue nit non eſt tn̄ cum patre infinitus. Ath. ac non cū patre& ſpiritu ſācto ſapia eſt

& uirtus? ar. ita quidē. Ath. unus igitur filius dei qui eſt inuiſibilis& uiſus in cor poreus& corpore unitus. Immortalis& mortem carnis expertus impalpabilis & palpatus. Ar: conſentio quę dixiſti. Ath. hic ergo ꝑꝑ uerbi& carnis connexio nem dominus& deus eſt: neqꝫ diuiſim. Et proprietates quidē dicuntur ſed filius dei ieſus chriſtus uerbum& deus unus eſt. Ar. quod de in carnatione dicis recte mihi quidē oſtendi uidetur: Attamen uerus deus non eſt filius ſicuti pater. Ath. unde hoc ſumptum ad nos detuliſti? Ar. Nunqͣ ne legiſti euangelium quomō ad patrem ſuū dn̄s dicit hęc eſt uita eterna ut cognoſcat te ſolum uerum deum& quem miſiſti ieſum chriſtum. Vides qꝛ patrem ſolū uerum deum dixit qͣi qui ue rus deus non ſit ipſe: Ath hęc eſt uerborū coniuntio predictorum atqꝫ ſequentiū quę diſiunctionem non facit& conſtanter apud oēs per bene ſentiunt id ēt cōiū ctum eſſe conuenit qd̓ a domino dicitur: Verum tamen patienter audi quod di co Si quis amicum admoneat. de conſtantino loquens in hunc modum firmiter tene ſolum auguſtum terrę mariſqꝫ principem imperatorem cōſtantinum& cō ſtātium filium eius: Nunquid non complexus eſt. cum patre filium. Ar. non me diocre periculū eſt dicere non cū patre ſuo conſtantino regnare conſtantium ex quo hic illi ſubiunctus eſt. Ath. de conſtantino quidem& conſtantio uides peri culū ingens: ad de chriſto ieſu& patre eius non uereris talia loqui hanc te opor tet in dominum habere pietatem quam& in conſtantinum habes nec a filio ei conſtantino remoues non ipſum uidelicet auguſtum non oīa quę de patre eius paulo ante dicta ſunt. dignitatis unitatē non aliunde ꝗͣ ab ipſo dignoſcēs. Ar. de clinaſti ad ſyllogiſmos. da mihi demonſtrationē ſcriptam ſi deus uerus eſt filius ſicut& ego tibi euangelicam uocē adduxi. Ath. audi ſcriptam quoqꝫ de hoc de monſtrationē: nec deceptus fueris Ioānes apoſtolus ſic ait: Et ſcimus quia filius dei uenit& dedit nobis intelligentiam ut cognoſcamus uerum deū& ſimus ī ue ro filio eius ieſu chriſto hic eſt uerus deus& uita ęterna: Vides quia de filio uo ces ęadem ac de patre feruntur ęqualem patri filium docentes? ſicut.n. de patre dixit hęc eſt uita ęterna ut cognoſcant te ſolum uerum deum ita& hic de filio dicit hic eſt uerus deus&uita ęterna hoc ē igitur& quem miſiſti ieſum chriſtū ut cognoſcant filium tuum uerum deum quemadmodum& te patrem. Item& alibi hoc dixit dominus ego ſum ueritas: Veritas autem nunꝗͣ mendacium fier̄t Ar. Conſentio& ego quia uerus eſt deus dei filius: Nunquid ēt dicere petes ſimul deus ſimul filius. Ath. Quod aīas ſimul deus ſimul filius? an ꝗa filius ſimul fili dei eſt? Deus.n. uerbum deus eſt qui patris eſt filius. At. Non ita dico ſed ꝗa di cere non potes ſimul deus pater ſimul cum patre filis. Ath. quamobrem hoc dice re non poſſum? Ar. quia deus pater ingenitus eſt filius āt genitus. ath. hęc uox ī genitus de deo ſolum dicitur an& de alijs quibuſdam? ar. abſit ut aliud quippiā ingenitum dicam Nam quod ingenitum eſt: hoc& principio caret: ath. hęc uox non genitus ſubſtantia ne eſt. an ſubſtantię ſignificatiua? ar. ſubſtantia eſt. ath. Falleris non eſt ſubſtantia ſed ſubſtantię ſignificatiua. Ar. Nam quid ſignificar̄ uult. Ath. quia nec facta eſt. nec genita dei ſubſtantia unde ſubſtantiam dei com mode ingenitam dicimus. interea dic mihi adam genitus eſt an non. Ar. non ge nitus eſt ſed formatus: Ath. genitus non creatus ne eſſet interrogaui. Ar non ge nitus ē. Ar. ergo ſecundū te principio carebit ſed& eua non genita eſt. uerū crea ta: ſed quid ais de eo qui nec dum genitus eſt genitum ne an non genitum? Ar re cte non genitus nuncupatur Quocirca pater quidem non genitus erit filius ue ro genitus. Ath. quid igitur ex hoc inducere uis? Ar. filius genitus ne eſt an non ath. genitus eſt. ar. Vides quia priuſꝗͣ gigneretur non erat? Quod ſi erat ut tu uis ingenitus erit: Si uero hoc ita eſt filius genitus negabitur. ath. deus eſt ne pa ter ſimul an non? ar. pertentia quidem ſemper eſt pater actu uero non ſemper.

Ath. nunquid potentia apud deū mundus ab æterno fuit. an nō? Ar. ita eſt. Ath. ergo ſicuti mundū uoluntate fabricauit deus ita et filiū pro ſententia tua genuit Ar. non ſicuti mūdū: meminiſti.n. eorū quę ante conceſſa ſunt: Sed ante ſęcula dico uoluntate habuiſſe filiū breue āt generationis filii concedo interuallū ut ge nitus ſit. Ath. Deo pulchrū ne ē. ut pater ſit an turpe? Ar abſit ut turpitudo ānoc tatur deo: ſe omnino pulchrum ē ip̄m eſſe patrē. Ath. ergo deus pro uerbis tuis a deterioribus ad meliora ꝓceſſit Nā ſi ꝯ pater nō eſſet poſtea factus ē pater ergo a minoribus ad maiora conuertitur. Sin aūt dixeris ip̄m anteꝗͣ pater eſſet meliorē fuiſſe ergo a melioribus ad peiora pręuenit. Qd̓ ſi ita eſt quomō īmutabilē di cemus diuinitatē perſe ꝑfectā nec ad meliora ꝓgredi nec rurſū a melioribus ī pe iora deſiner̄: Corruptibiliū.n. ꝓpriū ē nūc a melioribꝰ ad deteriora nūc ab īferio ribus ad p̄ſtantiora mutari. Ar. ictū oculi dare nō ius quo filius priuſqꝫ gigneret̉ nō fuerit. Ath. nō do quoū non eſt. Ar. quamobrē? Ath. quia ſcriptū eſt non erit inte deus recens: breue aūt ſi dedero tp̄us in quo aliquando non fuerit recēs erit qui a me concedetur: Quod abſit ut ita ſentiat. chriſtianus hō ea cōcedēs quę di uinis ſcripturis cootraria ſūt. Ar. Quę nam contrarietas ſi dixerimus ictū oculi priuſꝗͣ gigneretur fuiſſe: non ne genitū intelligamus. Ath. ualde mihi quidē hoc uidetur aduerſari diuinarū rerū cultui: quę ubiꝙ teſtantur filiū dei ſemꝑ fuiſſe: nec unꝗͣ tempus ullū ubi non fuerit: An non tibi uidetur ſi hoc dixerimus cōtra ria ſentire ſcripturis diuinitus infuſis? Ar. da mihi teſtimonia. Arh. audi ioannē qui dicit imprincipio erat uerbū& uerbū erat apud deū.& deus erat uerbū. hoc erat imprincipio apud deum. Quis ſanctoꝝ prophetarum& apoſtolorum talia tecum dixit? Dic mihi an& mente concipi poteſt tempus aliquando fuiſſe īquo uerbū non fuerit? Quod ſi ita cogitaretur tempus quandoqꝫ fuiſſet ꝯ deus pater uerbo caruiſſet. Ar. filiū igitur dicis ꝓnunciabile uerbū: ath. nequaꝗͣ: uerbū. n. ſubſtantiale dico et non uerbū quod diſoluitur: nec. uꝫ. quod ex patre ꝓceſſerit & in patre denuo reſolutū fuerit iuxta ſabelliū: ſed ineffabiliter genitū dico filiū cum patre conſiſtere. Nam uti animā ſine uerbo cogitare nō licet: ita nec deū pa trem ſine filio credere. Sic. n. pater principio caret ita& filius uerbū:& deus dei filius. Ar. quomodo principio caret filius? qui ſe ignorare dicit conſumatiōis di em? Ath. Dic homo mihi quod interrogo architectus ſumpto calamo mēſuras po nit. Cęnacula deinde ſuꝑiora et inferiora deſcribit gemina dico& tergemina tec ta: Si primū tranſegerit tectū cognoſcit quia in ſermo occupari debet: Vbi uero ſecundum tectum condiderit ædificii conſumationē haud ꝓcul eſſe intelligit: ſꝫ cum in eo erit ut tertiū tectum attollat ꝓ ut habitacula duo uel tria fuerint ꝓcul dubio finem operis adeſſe cognoſcit: Hęccine ita ſunt an non? Ar. Conſentio ita eſſe. ath. Ergo filius dei qui omnia ex nihilo fecit: qui hoc aptauit elementum ꝗ mundum ꝓuidet et ędificat uſqꝫ ad perfectionem ſicut et ip̄e dn̄s ait pater meus uſqꝫ ad perfectionem operatur& ego operor: hic non cognoſcit quando finitur opus quod ip̄e fabricat? Quin ēt fac inquam ꝑiculum. Age de perfectione mē ſiinterroga ex imperito homine qui menſem triginta dierum ignorat nunꝗd tibi d quo quęſieris reſpondebit ꝙ ſi ꝑito quęſtionē propoſueris ꝯtinuo tibi dicet mē ſis illius ſi quintus decimus agetur dies dimidium eſſe: ſi uigeſimus octauus finē inſtare. pari ratione de luna nec non& de anno ſi doctū uirū interroges ſcīa quā tenet exꝑtus quia undecimo ꝑfecto mēſe duodecimus incepit annū dicet non ꝓ culeſſe quin ꝑficiatur. Ar. Eſt ita ut dicis. Ath. Si ergo architectus ſcit quando ꝑ ficitur ędificium& uir doctus ex numero quando finitur menſis& ex peritia or bi cularis curſus quando luna completur tum ēt quando decreſcens finitur quo deinde tempore plenus conficitur annus quonam mō nos dominum iſeum qui mundum fecit: et eum conſumaturus eſt: diem ignorar̄ dixerimus? Si.n. ignor ar̄t m 2

quomodo interrogatus de conſumatione ſęculi huius& ſecundo ipſius aduētu ueritatem reſpondendo dicere potuiſſet? Eorum enim qui rerum ſcīam quę ſunt queqꝫ geruntur non obſcure tenent proprium eſt ueritatem exponere. Quo cir ca ſaluator cum& ipſe cognoſceret ueritatem interrogatus ſignificauit. Nam cū diſc. puli interrogarent quod nam ſignum aduentus domini ieſu& conſumatio nis ſęculi huius reſpondens ita dixit: Videte nequis uos ſeducat multi enim ī no mine meo uenient dicentes ego ſum chriſtus& multos ſeducent: Audituri autē eſtis bella& opiniones bellorum Videte ne turbemini Oportet enim hęc fieri: ſed nondū finis gurgēt̉. n. gens contra gentem regnum contra regnum& erunt fames peſtilentię& teremotus per loca hęc autem omnia initium dolorum. Tūc uos tradent in tribulationes& interficient uos& eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum& tunc ſcandelizabuntur multi& inuicem tradent̉& odi o habebunt ad inuicem& multi pſeudo prophete conſurgent.& ſeducent mul tos& quia multiplicabitur peccatum refrigeſcet caritas multorum qui autem ꝑ ſeuerauerit uſqꝫ in finem hic ſaluus erit.& predicabitur euangelium regni in to to mondo Et paulopoſt dicit. Erit tribulatio magna qualis non fuit a principio mundi uſqꝫ nunc: nec quidem erit:& niſi a breuiati eſſent dies illi non ſaluaret̉ omnis caro. Tunc ſi quis uobis dixerit Ecce hic chriſtus ecce illic ne cr̄dideritis & reliqua deinde Nam ſicuti fulgur exit ab oriente& apparet uſqꝫ ad occaſum ſic erit aduentus filii hominis: Vbicunqꝫ autem fuerit corpus ibi congregabun tur& aquilę Statim: poſt tribulationem dierum illorum ſol obſcurabitur:& lu na non dabit lumen ſuum&ſtellę cęli cadent& uirtutes celorum commouebū tur& tunc apparebit ſignum filii hominis in cęlo& paulo poſt dicit amen dico uobis nō preteribit generatio hęc donec hec omnia fiāt. Cęlum& tera tranſibūt uerba autem mea non preteribunt De die autem& hora nemo nouit neqꝫ angeli cęlorum niſi pater ſolus: Ergo eorum omnino eſt qui bene ſentiunt ex his quę a ſaluatore preſignata ſunt de die& hora precipere quia probe nouit quando uē turus eſt: ut omnia pro inſeperabili patris ſui uoluntate conſtituat ſicuti prefini tum eſt: Nam euangelium manibus ſummę& de quo eſt quęſtio lege mathei ꝓ greſſū& omnia tibi dilucida erunt quia de die non ignorat dominus Quod ſi ī gnoraret quomo ſigna& pericula diem precurrentia quę nec dum ſunt. neqꝫ fu erunt predicere potuiſſet? Nam uſqꝫ ad conſumationem& aduentum ſuū ſigna & qualitates eorum premonſtrauit ut ſtudioſi homines& induſtrii tempus ex is quę a domino premonita ſunt cognoſcere poſſunt. Ar. Si uere diem nouit. Cui dixit ipſe nec filius nouit dic illum? Ath. non dixit dominus nec ego noui diem il lum: conſequens enim erat ut ita diceret dominus ſi quidem ſe ipſum oſtendere uellet quaſi qui rei noticiam non haberet Et in mathęo quidem non dicitur quia nec filius nouit diem illum. Reliqui aut euangeliſtę huius rei narrationem p̄ter mittunt: Solus autem Marcus ait neqꝫ filius nouit diem illum Et Marci narratio nem animaduerte quia non ignorat dominus diem illum Dicit enim dominus ie ſus de die autem& hora illa nemo nouit neqꝫ angeli cęlorum neqꝫ filius niſi pa ter: Cum enim ſe ipſum nihil a patre ſecundum ſubſtantiam diſtare. ſed patri ſu o diuinitate unitum eſſe cognoſceret pręſcīam ſuam in patris preſcia conſiſtere ſignificauit ſicut ipſe dominus ait Ego& pater unum ſumus:& rursus omnia q̄ cunqꝫ pater habet mea ſunt non creatarum rerum cauſa hoc ſaluator dixit om nia quecunqꝫ pater habet mea ſunt: ſed quęcunqꝫ diuinitati patris conuenerunt hęc ſua eſſe dominus dixit quale eſt immortale incorrupibile inuictum immuta bile imcomprehenſibile potens preſciens& quęcunqꝫ patris ſunt hęc& filii ꝓ pria ſunt Ignorare autem ait ut modo dictum eſt angelos& filium. Ar. uunꝗd alius eſt filius? Ath. unus quidem uerus eſt dei filius uerbum& deus. Eſt autem

alius quaſi filius adoptatus per templū corporis ipſius domini noſtri ieſu chriſti ſicut ait diuinus apoſtolus. Non.n. accepimus ſpiritū ſeruitutis iterū in timor̄ ſꝫ accepimus ſpūm adoptionis inquo clamamus abba pater. Plane ad apoſtolos di xit filioli mei adhuc modicū uobiſcū ſum& uado ad eū qui me miſit Ad iudeo. autem in parabolis ita dixit hō quidam cū duos filios haberet accedens ſeniori di xit. uade operare in uineam mea hic reſpondens ait ego domine& nō abiit. Dein de accedēs alteri dixit. Vade operare in uineā meam hic ait non uolo poſtea uero penitentia ductus abiit Interrogat aūt dominus quis feci uoluntetem patris eius Reſpondentes iudęi dixerunt ultimus filius. Conuenienter uero pater uniuerſo rum deus eſt uinea ſemitę iuſtitię in quibus ſenior ē filiū operari iubebat hic par uo interuallo p̄c ęptū poſthabuit& p̄ceptorē contempſit:: Eſt aut iudæorū popu ſus qui propter incredulitatē contemptor factus eſt adoptionis: Filius āt iunior patris populus eſt ex gentibus: qui ꝑ mitia uocationis incredulitate rebellis idola tria detentus deīde pęnitentia ductus& fidelis paterni pręcępti obſeruator appa ruit. Ex obedientia uero carus& hęres tanꝗͣ filius patris declaratus eſt. homni honore et gratia dignus a patre habitus. Pręterꝗͣ ꝙ diei illius& horę conſuma tionis dico: ſigna tantūmō cœpit ne ſi ignorare prope finē adeſſe dies illa repēte imꝑatum offenderet. Ar. conſentio recte hoc dictū eſſe de die. Illud aūt filium pr̄i unitum eſſe ſubſtantia non recte habere dico. Ath. Quoniam ſtudiū ē tibi nō pu um recta uituperandi quęqꝫ inter pios recte conueniūt: Redde igit̉ rationē: quid ē ſubſtantia: Ar. omne quicꝗd ē. in ſubiecto id ſubſtātia ē. Ath. recte dixiſti: ſed quando in preſentiaꝝ de deo ſermonē habemus: dic mihi quid ē. ſubſtātia dei ne forte a uulgo putemur de pecuniis uerba facere. Ar. quicꝗd deus ē. id ſubſtantia dei ē. Ath. recte dixiſti: audi ergo. Ar. dic quid uelis. Ath. noſci quia deus ſub ſpe ciæ infirmitatis noſtre ſubmiſſus per ſcripturas diuinitus infuſas nos ſæpe alloꝗ tur humanius at cęleſtia& diuina myſteria ex his quæ pro habitu& eſſentia nō ſtra dicta fuerint humana natura intelligere poſſit: Ar. ita ē quidem. Ath. Nō ne igitur deus cū adfilium ſuum per prophetā dicit ex utero ante luciferum genui te filii de paterna ſubſtātia generationem ſignificat? Vterū ergo pater habet. ath. pręueniens dicebam tibi ſcripturas ſanctas multotiens ꝑꝑ imbecillitatem noſtrā ſub humana ſpecie diuinitatē enunciare non quia deus talis ſit: ſed ut nos corpo reis exemplis res diuinas pie intelligamus. Nulla igitur ob aliā rem uterum nomi nat. Quod ſi ita non ē dic tu quonam mō dictum hoc intelligi debeat. Ar. ſcriptu ra dicit ex ꝑſona patris: Eructauit cor meum uerbū bonū. Eructauit ergo uerbū filiū dixit. Ath. bn̄ hoc ut alia oīa ſcriptura dixit: tu uero dictū accipiens male ꝑ uertiſti: Ar. dic tu nobis dictū quando ego ut ip̄e uis male ꝑuerti. Ath. Deus ē ne ſpiritus qui pati nō pōt an nō? Ar. ita quidē. Ath. cum igitur ſcriptura dicit ex u tero genitum ēe filiū īgenuitatē filii ex diuina ſubſtātia exiſtere ſignificat: nec ue ro genus humanū qd̓ ē imbecile chriſti generationē arbitretur humanā dixit cor meū eructauit uerbū bonū. Si quis item conatus auderet ꝓnunciabile uerbum dicere filium reminiſcetur ex utero& a praua ſtatim cogitatione deſiſtet circū ſcripſit ergo ſcriptura ſenſū omnem humanum ne inſania hęretica teneretur ad uerſus ſempiternam.& īcomp̄henſibilē filii dei generationē. Si.n. ex utero ē quo modo ex corde ꝓceſſit? ſi uero a corde ē quomodo ex utero ꝓdiit? Ar. Quid igit dicere ac intelligere debemus? Ath. Nihil aliud his his documentis ꝑcipimus ꝗͣ filium ex ſubſtantia dei& patris genitū eſſe: Ar. Si conſubſtantialis erat patri fili us quid non hoc diſcipulis ſuis preſēs aſſeruit? Ath. ꝗs locus ubi nō conſtet patri filiū conſubſtantialē eſſe: ar. Si hoc oſtendere potes unū ex his. quę obſcura ſūt. ath. non ex obſcuris eruer̄ conamur ſed ex dilucidis rebus ueritatem oſtendere uolumus: memiſti dixiſſe quicꝗd deus ē hoc ſubſtantia ē: Nunquid hoc filius ē mꝫ

an non? Ar. Nullatenus. Ath. quomō igitur dn̄s ait ego& pater unū ſumus: Fa ſum ne dixit an uerum? abſit illud. nunꝗ. n. ueritas mendacium fuit: Sed hoc ēt qui me uidet uidet& patrem: nihil aliud oſtendit qͣ ſanctā diuinitatem. Nā ſi ſub ſtantia diuerſus eſt a patre filius quomodo pater in filio contemplari poteſt: Nū quid.n. effigies hominis ex ligno fabricata cognoſci poteſt: in lapide ꝗ eius ſub ſtantię non eſt? Quod ſi locum non habet lignū in lapide cognoſci& lapidem in ligno ſecundum ſubſtantię rationem: relinquitur ut deus omni potens in cōſub ſtantiali eius filio cognoſcatur Viſibilia.n. eiuſdem ſpetiei quoꝝ una ſubſtantia eſt in uiſibilium cognitionem repreſentant. Ar. quomō igitur dn̄s dic ego ſū ui tis uera& pater meus eſt agricola. Nunquid pōt uitis& agricola conſubſtantia les eſſe? Ath. ne p̄cideris dominicā uocem ſed ut poſita eſt lege Ego ſū īquid dn̄s inquit uitis uera uos palmites pater meus agricola eſt. Dic ergo mihi ſi filius pa tri conſubſtantialis non eſt ex ſimilitudine uitis& agricole: ipſū ne hoībus ꝯſub ſtantialem dicis: Ar. abſit hoc quidem: Ath. audi placide& mihi ad hęc reſponde Vites ne ac palmites conſubſtantiales ſunt an non? Conſtanter hęc ita ſunt. quę ſo igitur ſuccinte huius quoqꝫ ſententię declarationi ſub compendio finē impo nere uelis ut& me talem facias qualis& ipſe es. Ath. niſi prius de quo quero re ſponderis non conſequere quod petis. Ar. dic quod uelis& ego quicquid locū habet ut fieri poſſit reſpondebo. Ath. quamobre ſcriptum eſt de deo manus& brachium: Ar. hęc& eiuſmodi ꝓ his intelligimus quę adiciuntur quęqꝫ ſequnt̉ ut ſi quis hoc dixerit manus tuę fecerunt me& plaſmauerunt me hic deum opi ficem cognoſcimus: cū autem dixerit brachium dn̄i reuelatum eſt alicui: mani feſtum eſt quia de filio dicit pręterea& illud dextera domini fecit uirtutē cōueni enter de filio ſignificat per quē oīa facta ſunt. Ath. brachium cuius ē brachium conſubſtantiale eſt an non? Ar. ita ſane. Ath.& dextra cuius eſt. dextera. conſub ſtantialis eſt. Ar.& hoc ita eſt. ſed quid ais. Vene diuinitatem. compoſitā fateri uis? Nunꝗͣ ne audiſti clementē qui petrum apoſtolum ſecutus eſt. quo pacto eiuſ modi opinionē deſtruit? Ath. Nlemento quę dicta ſunt o hō& non captaberis Ego. n. ſimplicem in compoſitā incircumſcriptam diuinitatem colo: ſicut ex ſan ctis diuiniſqꝫ ſcripturis didici& ab his qui per ſucceſſionem epiſcopatum acceꝑ unt Nullam igitur aliā obrem brachium& dextram ſcriptura uocat filium niſi ut pie intelligamus patri filium conſubſtantialem eſſe. quia fieri non poteſt ut a Iiquis exiſtimet brachium in homine uel dextrā uel digitum ſicut inter ſe diſſimi lia ſunt. Ita ēt differre ſubſtantia. Ar. conſentio patri filium conſubſtantialem eſ ſe. Reſponde igitur de uitę. Ath. duo genera uitis diuina ſcriptura memorare ſueuit unam quidem utilem atqꝫ fructiferam dominum noſtrum ieſum chriſtum quę letificat cor hominis& exilarat: alteram uero diabolum quę rabiem& uene num ſpargit ut ſcriptum eſt Vitis.n. eorum ex ſodoma& palmes eorum ex go morra uua eorum uua fellis botris amararitudinis uinum eorum Ira aſpidum ī ſanabilis: ſed& populus uitis noīatus eſt& iuſti multis ī locis uocati ſunt uineę & hoc quidem cōmuniter& late illud uero p̄cipue. Ego ſum uitis uera Itaqꝫ ſal uator ne ex cogōie predictis uitibus annumeret̉ non dico diabolo: ſed tanꝗ uiti quę tranſlata eſt ex egypto& plantata ut uuę fructum faceret. fecit autem ſpina: iccirco cum additione dixit ego ſum uitis uera cuius fructus uita gaudium pax caritas iuſticia fides puriſſima cognitio pietas caſtimoīa maieſtas humanitas mā ſuetudo Modeſtia& quę his ſimilia ſunt& quoniam uere uitis palmites eadem generoſitate fructum uitis ſimilem cuius palmites ſunt producere debent: Ideo palmites appellauit apoſtolos cum ſimul prepararet eos ut in fide ꝑmanerent: nec a uera uite ſicuti iudas auerſi ſteriles ꝑſiſterent Nā ꝗ dilapſi fuerīt a caritate

dei& fide ueluti palmites abſciſi a rebus diuinis eiciuntur: Itaqꝫ diſcipulos hoc tatur ut ſobrii ſint& impigri cum dicit pater meus agricula eſt. quaſi diceret ſci re uos uelim ſi quem pater meus excoluerit hic fructum meum reddet: cum fruc tum alienum in ueris palmitibus uitis pullulare non ſinat: Si quidem ob̓ ambu lans in uinea hoc eſt in penetrabilibus animæ quicꝗd corruptum eſt& inſanuꝫ amputat ne laſciuiens qualem non cupit agricola fructum producat. Hīc nobis ad id quod quęritur incipiendum eſt. huius quoqꝫ rei narrationē exponere: Cū uitis ante himē robuſto germine ac palmite relicta hiemis impetus fortiter exce perit: hiems uero gielidiſſimo ictu ſui frigoris inuecta frondes eius aliquas extin guere cęperit quę ſenſim labefactæ cacumma linquiunt deſuper interram fluen tes uitis deinde ualido palmite manet hiemis ꝓcellæ reſiſtens quę nudi frigoris pertinacia nonnullos palmites Iędit: Vicis tamen reliquis palmitibus integris hie mem repugnando exigit donec hibernum laborem effugerit: Sed ubi uer nacta qui nouus annus eſt requieſcere uidetur: repente agricola inſtans adhibita falce primo quidem palmites omnes accurate ſpeculatus incipit quenqꝫ frigor̄ leſum excidere ſed& integros ſubinde a tertio quarto ue oculo p̄cidere. Vitis igit̉ po pulata ferro ſubhinis ſtetit in cœlum ſuſpiciens nec non in lacrimas triduum re reſoluta Cum uero diuina prouidentia uoti compos lacrimare deſierit repēte nu meroſam palmitum turbam effundens eadem qualis et ante fuerat īmo uero glo rioſior apparet: his pręmonſtratis erunt iā tibi planiſſima quę de uera uite dicūt̉ Dominus igitur ramoſæ& opacę uitis inſtar ꝑꝑ diſcipulorum& ſtipantis turbæ multitudinem quę ad eum auxili gr̄a confluebat: Erat. nͤ. multitudo īcomꝑabi lis quę in eū credebat cui p̄deſiderio īſatiabiliter inherebā ꝯeo tanꝗͣ palmites cō iuncti quidā ſpiritualis cōmodi gr̄a quia nihil aliud cū eo eſſe uolebat niſi ut eū conſeq̄rentur: Non nulli remedia ualitudinis aſſequi ſperabant̉ Alii qd̓ chriſtū uenire audiuerant conuenientes nouum ſpectaculum uidere cupiebant̉ deū īcor pore cum hominibus uerſantem Et erant paſſim omnia gaudio plena domino p̄ ſente qui quacunqꝫ iret tanꝗͣ uitis abnudans(turba.n. illū in munera proſeque batur: cū ſe uni omnes inſinuarent) deſiderio conſpiciebatur. Cum uero in cō ſenſum turbæ ꝓſequentis eum flatus hiberni de montibus ſpirare cępiſſent. a in uida ſtanti uite cui iam inherebant langueſcentes ueluti frondes cecidere nō pau ci alij metu pontificum ne abſqꝫ ſynagoga fierent chriſtum uitam ſuam negabāt quēadmodū& nunc eadem hęc fieri uidmus. Vt.n. illi ita et noſtri hypocritę ho mines eorum malunt qui eccleſiam perſequuntur ꝗͣ dei opinionem eligere Nō nulli cum diuina et ſpiritualia domini uerba male ſentirent retrouerſi crimen& uitium benefactori aſcripſerunt dicentes quis illum audire poteſt? quod etiam ę tate noſtra non nulli dicunt qui cum ueritate ambulare nolunt. Tribulationes e nim& tentationes fidem ſequuntur: quis enim inquit p̄ceptorum domini ac fidi traditionem obſeruare poteſt? Quī etiam iudæ incredulitatem hiemis uehemētia redarguit: quemadmodum& nunc mundi amicicia detenti cum aliquando diſci puli eſſent& amici& comites chriſti cętus aduerſus chriſtum nefarios concitant & hi quidem quibus theſauri cuſtodia commiſſa eſt non ꝙ eorum molliciem do minus ignoraret ſed ut eos dum res domini adminiſtrant promptiores redderet pro domino fortiter facere ꝗͣ amiciciæ mundi occaſione contra regem ſuum mi litare: hi de generes& ſteriles. quaſi palmites ab agricola exciſi eterni ignis eſca efficiuntur: Sed cum uis hiemis uerę uiti plurrimum inſtaret dico āt ieſu chriſto hunc ſcribę et phariſęi nūc quidem lapidare nolebāt: ſed ueriti ne a turbis occid rent̉: ꝗ dominū amabāt a ꝓpoſito deſtiterūt. Nūc uero ꝯp̄hender̄ conabant̉ cum ſe ieſus teneri ꝓhiber̄t quo ad tēpus uē iret ac dies ab ip̄o dn̄o āte ſecula p̄ſtitutꝰ

in quo ip̄m pati oportebat: Fuere etiam qui illum non nunqͣ precipitare tempta rent.& ip̄e per medium eoꝝ tranquillus inceſſit: Et innumera ſuꝑ uenere ꝑicu la quę cum ingruerent ꝓhibita in caſſum cecidere. lāqꝫ aderat āni noui princi pium quo tēpore paſca immolari oportebat ſicut oracula de dn̄o prenunc iabāt cum ad eos diuinum preceptum ꝓdiret ut in iuſticię uinculū omne diſſoluerēt elemoſinis expiati ſeipſos deo ꝯciliarent inimicicias cū ꝓximo non agerent. iS dem eos mala nulli hominū ꝓ cōmunione generis ſtruere iubet ſed pace puriſſi mos diuini cultus obſequiū exibere: dn̄s igit qͣi in tēpore pacis ac celebritatis cū diſcipulis ſuis in hieriſolima uenit non ꝗ ignoraret q̄ ſibi euentura erāt ſed uald ēt cognoſceret: Quippe qui diſcipulis ſuis futura p̄dixit: Ecce aſcendimꝰ in hie roſolyma& filius hoīs tradetur in manus ſenioꝝ& ſcribaꝝ& tradent eū gentibꝰ & condemnabunt eū morte: Vt ergo iniquitas iniuſtę cōgregationis iudeoꝝ ap pareret: pax ingreſſa eſt hieroſolima inimici uero pacis cū eā uidiſſent perturba ti ſunt. pax.n. ſeditioſis& homicidiis inimica eſt: ꝗ ſolent malis potius ꝗͣ bonis oꝑibus& pacis ubertate gaudere. Cū igitur obſeruaſſent repente ſtrictis gladiis inſtantes loco ubi ieſus cū diſcipulis erat inter primos ꝯſpicati ſceleſtas manus ſuas ipſi iniecerunt. cū adhuc diſcipulis ſuis ſtipatus eſſꝫ. hic uero truculētis mā ſuete loquit̉. Si me queritis ſinite hos abire Diſcipuli cū grauia ꝑicula uidiſſent ꝗbus ſp̄s ſācti uirtus nundū inerat: relicto ipſo p̄ceptore& dn̄o in fugā cōuerſi ſunt. Sed domeſtici ſatanę cum ieſū cōprehendiſſēt in caluarię locū duxerūt ut bi eū crucifigerent. conſumatis oībus q̇ de illo iā pridem ſcripta fuerant& ip̄m cruci tanꝗͣ uitē uallo tollentes fixerūt ꝗ relictus in cruce ſolus cū duobꝰ ꝗͣi pal mitibus uel certe tribus: Siquidē in obliquū manus in orientē caput.& pectus & cū his pedes quoqꝫ tetenderat.n. umbra reliquoꝝ palmitū ſublata clauis ſau cius& haſta: in riui modū ſacri ſanguinis lacrimans fundebat. repente uero die tertio reſurrexit nihilo deterior factus ꝗͣ antea fuerat: quin ēt glorioſior apparu it.& ea fide diſcipuloꝝ corda repleuit: ut eū crederent uitā ſua eſſe& gremen edi dit diſcipuloꝝ turbā poſt reſurrectionē latius ꝗͣ antea: nō ēt in iudea ſolū ſed pal mites ſuos ad mare uſqꝫ porrexit: ūbra eius montes texit& arbuſta eius cedros dei Hęc uere uitis materia pie ꝓ uiribꝰ tracta eſt: Ar. rectiſſime inquit oīa reſtat ſubinde mihi de ſācto ſpiritu querere Nā de filio& ego ipſū ꝑ oīa ęqualē patri p̄ terqͣ omnipotentē eſſe confiteor. Ath. nihil eorū fateris quę religioni ꝯueniunt: Ar. quāobrem? Ath. Conſtanter ęqualis eſt patri ſuo filius& oīum dn̄s eſt. quo rum pater eiuſ. Ar. ego de omnipotētia dixi non de dominatione quin oībus do minetur filius ꝗbus& pater. Ath. quid eſt omnipotentia. Ar. oīa poſſe. Ath. fili us ergo ut ipſe uis oīa non poteſt. Ar.& hoc recte cū reliquis: oīa.n. poteſt filius & omnipotens eſt ſicut& pater: Nā cū una ſit patris& filii ſubſtantia una ēt eo rum eſt: diuinitatis omnipotentia Ergo de ſpiritu ſancto queramus cum tu p̄ſer tī ab initio diffinieris ipſum patri& filio conſubſtantialem eſſe. Ego uero contra dico qui demonſtrationem ex ſanctis ſcripturis accipiam ipſum uidelicet creatū eſſe& huius rei affirmationem paucis abſoluam: Vbi ioannes affirmat oīa ꝑ fili um facta eſſe non ēt ſp̄mſanctum in ea or̄one comprehendit? Quin ēt a patre cę litus mittit̉ ad auxiliū apoſtoloꝝ: ꝗcꝗd aūt de loco migrat. in locū ſubſtantię mutabilis eſt. ex quo planū eſt creatę illū ēe naturę.& nō increate. nec beate illi ſubſtātię pr̄is dico filiiqꝫ folū q̄ oīa cōprehendit& ubiqꝫ ſubſtātialiter adeſt quē admodū abſte dictū eſt antea& a me ꝯceſſū nō ribi ſed ueritati. Cum ēt deus ꝑ ꝓ phetā dicat ego firmans tonitrum& creans ſp̄m quibus ut arbitror contradicer̄ non potes: Ath. Scriptum eſt ſancti eſtote quoniam ego ſanctus ſanctificans uos & rurſus ſaluator ad patrem ſuum ꝓ ſanctificatione dīſcipulorum ſic ait pater ſanctifica eos in ueritate tua et rurſus ſaluator de ſeip̄o. ego inquit ſum ueritas

Hęc cū ita ſint patris et filii diuinitas ſancta eſt atqꝫ ſanctifica rationabilia cuncta ſanctificās quę ex liberi arbitrii cognitione ac ſtudio digna habentur: ut ī cōmu nionē ſanctificationis ſanctā beatamqꝫ ſubſtātiam ſuſcipiant. Si ergo ex patris& filii ſubſtāntia ſpūs ſanctus non eſt cur eum in ſigno ſanctificationis filius di cō numerauit? ait eum dominus ad diſcipulos euntes docete oēs gentes baptizante: eos inomine patris& filii et ſpūs ſancti: Quod ſi gentes oēs quę credūt& ſancti ficantur beatiſſima trinitatis nuncupacione ſanctificantur: Iccirco planū eſt ex pr̄is& filii diuinitate ſpūm ſanctū eſſe: quia ſubſtantialiter ſanctus eſt ip̄e:& ſanc tos facit omnes qui cōmunioni eius ad herēt quemadmodū apoſtolus ip̄os alio quit̉ quibus ait abluimini& ſanctificamini in nomine domini noſtri ieſu chriſti & in ſpū ſancto eius. Si uero ſubſtantiæ nō ē dei patris& filii quęro iteꝝ quomō patri& filio cōnumeratus eſt? An quaſi non poſſit ad ſanctificationē ſufficere fi delibus patris& filii diuinitas ſpūꝫ ſanctū qui nō ſit ſubſtātiæ ſuę ad plenitudinē ſanctificationis aſſumpſit? Quod ſi ita eſſe putaretur quomō diuinitatē dicer̄mꝰ nullius egentē ꝑſe ꝑfectā nullatenus ab alio deſiderare ꝗcꝗͣ ut benefacer̄ poſſit? Ar. Si ſpūs ſanctus ſēpiternę diuinitatis cōſubſtantialis eſſet prorſus ubiqꝫ ſub ſtantialiter adeſſet nec miſſus de loco migraret in locū: Ath. ſanti angeli ſpūꝫ ſāc tum hn̄t an non. Ar.& ualde quidē. Ath. ſemꝑ ne cū ip̄is ē? an ad tempus ſanctis uirtutibus ſpūs ſanctus ineſſet? nunquid angelos mō ſanctos eſſe dixeris mō nō ſanctos. Na ſpūſſancti preſentia ſancti ſunt: Eius aūt abſentia non ſanctos eſſe manifeſtū eſt. luxta illud quod a deo dictū eſt non ꝑmanebit ſpūs meus cū omi nibus generationis huius quia caro ſunt. et paulus apoſtolus ait: Si quis aūt ſpi ritū chriſti non habet hic non eſt eius. Mala igitur opera ſi cauſa ſunt ut cū pec catoribus non ſit ſpūs ſanctus aliquos chriſti non eſſe oſtenditur: eo qd̓ ī his nec ſit ſpūs ſanctus nec inhabitet. Ergo ne miniſtri peccati eſſent angeli ſancti ſi non ſemꝑ ſpūm ſanctū hērent. Quomodo igit̉ apparent iugiter gloriæ dei ſi non ſem per ſancti ſūt et ſpūs ſancti participes? Ar. Sancte uirtutes ſpūm ſanctū ſemper habent. Ath. Et ſancti patres qui ab ęterno probati ſūt deo ſecū habuerūt& nūc quoqꝫ habent ſpūm ſanctū an nō? Ar.& habuerunt& habent inſeꝑabiliter ſano ti homnes ſpūm ſanctū. Ath. cum apoſtolis dū in carne uiuer̄nt erat ne ſpūs ſāc tus an non? Ar. Nefas eſt dicere cū apoſtolus non fuiſſe ſpūm ſanctū. Ath. ꝓfecti ne ſunt ſimul omnes ut regnū cęloꝝ predicarent an in partes mundi duodecim ſparſi? Ar. corpore diuiſi ſūt ab īuicē ut gētes oēs docerēt ī chriſto fidē. Ath. er go ſi cū angelis eſt ſpūs ſanctus. cū ſanctis aīabꝰ patrū ſpūs ſanctus cū apoſtolis qui longis erāt interſe difiūcti īteruallis ut regnū cęloꝝ prędicarent ſpūs ſanet relinquitur ut oīa cōpleat ubiqꝫ ſubſtātialiter pn̄s ſicut& deus pater& unigeni tus filiꝰ eius. Ar. Cōcedat̉ pūm ſanctum ubiqꝫ ſubſtātialiter ēe cur igit̉ ꝓpheta ex dei perſōa dixit Ego dn̄s deus ueſter firmās tonitrū et creās ſpūm Si nō ē cr̄a ta uirtus? Ath. ſemper ne creatur ſpūs ſanctꝰ uel ſemel ut tu uis cretꝰ ē? Ar. Quę ſtiones obliquę nō īduxeris āte oīa ſęcula ſpūm creatū ēe dico. Ath. ꝓpheta cre ans dixit qͣi ſēꝑ deꝰ creet uox prophetę demōſtrat. Nō ergo de ſpū ſācto crās dic ſed de flamīe uētoꝝ ad recreationē reꝝ. Erit āt tibi huiꝰ māifeſta cognitio ex his quę ſequūt̉ cū ea ſūpto ꝓfecta nactꝰ fueris. Nāſi ſpūs ſāctꝰ ut ip̄e dediſti āte oīa ſęcula creatꝰ ē dixiſſet ego deꝰ ꝗ tonitrū firmo et ſpūm creaui nūc āt nō ita dixit Ar. obſeruatū igit̉ hoc recte dixiſti. Illud āt oīa ꝑ ip̄m facta ſūt oīa cōplectit̉ ut & ſpūs ſāctꝰ cū ī oīum numero cōputet̉ uirtus ꝗͣuis maxīa ī opificio ſubſtiterit. Ath. ergo ꝓ ſnīa tua uniuerſoꝝ dn̄s pr̄ dn̄i nr̄i ieſu chriſti a creata na ꝑcipit̉. ar. ab ſit ut hoc ūꝗͣ dixeri. Et.n. audimꝰ a ſaluator̄ dictū. Nēo filiū cognocit niſi pr̄ nec pr̄m ꝗs nouit niſi filiꝰ. ath. ē ne hō ꝗ a ſuo ip̄e ſpū cognoſcit̉ an n̄? ar. apoſto li uox quę dīc alterū neſcir̄ quę alteriꝰ homīis ſūt niſi tātū a ſuo quēqꝫ ſpū cogno

ſci quod ita non eſſe qui dici poteſt. Ath. altitudines igitur dei quis nouit? creata natura an increata ſubſtantia? Dices ne īcreatā ſubſtantiā a creatura ꝑcipi? Qud ſi ab increat dixeris: relinquitur ut comſubſtantialē patri& filio confitearis ſpm̄ ſanctum. luxta beatū paulū qui dicit nullus hominum nouit: quę hominis ſūt niſi ſp̄s hoīs qui in ipſo eſt. eodem mō& quę dei ſunt nemo nouit niſi ſp̄s di. Aroīa dei quęcunqꝫ ipſi uiſſa fuerint ea ſp̄s nouit Conſilia uidelicet quęcunqꝫ illi de us apperuerit. Ath. ergo nihil ſp̄ui ſupra genus hominū conceſſeris: Si quidem rem deus faciet ēt ſi non reuellauerit ſeruis ſuis ꝓphetis. Ar. an non tibi quęcun qꝫ dei ſunt ipſius uidentur eſſe ꝯſilia. Ath. Dei oīa dicuntur& operationes:& q ab eo facta ſunt uiſibilia& inuiſibilia. dicunt̉ aūt ipſius& conſilia:& multa ſūt quę dei noīantur nunc igitur dic tu mihi: Suas ne res hō ſpiritui reuellat̉ an ſp̄s hominis qui in eo eſt oīa a ſe ipſo nouit quęcunqꝫ ab hoīe aguntur cum ab ipſo uꝫ. ſp̄u ad oīa moueatur homo quę facit. ar. a ſe ipſo ſp̄s hominis ſcit quę in eo ſunt. ath. ſp̄ui hominis dediſti a le ipſo oīa ſcire ſpui uero dei. nec ita quidē ſciam habere concedes? ad hęc autē dic mihi altitudines dei quid intelligis. ar. oportet qui quidē ueritati ſit amicus primū fateri oīa quęcunqꝫ dei ſunt ſp̄m a ſe ipſo co gnoſcere dein̄ alititudines dei dicere infinitū& iminenſum id eſſe& ita eſſe deū quę ego ꝓfiteor: ath. Si hęc igitur profiteris infinitū& iminenſū& id eſſe& ita eſſe deū huncine dices a creata natura percipi? Quod ſi ita habet ꝓ tua iam ſentē tia non eſt imperceptibilis a quacunꝗę enim creata natura deus percipiatur imperceptibilis dici non poteſt. ar. da mihi ſacris ſcripturis teſtimonium ſicuti de filio dediſti ſpiritū ſanctū deo conſubſtantialem eſſe. ath. Scriptū eſt in lege dei: non ſumes nomen dei tui in uanū& de ſp̄u ſcriprum inuenimus a ſalua torę. Dicit.n. ad filios belzebul qui contra eū īſoleſcere uolebant. Omne regnū in ſe ipſū diuiſum deſolabitur:& omnis ciuitas uel domus diuiſa in ſe ipſā cadit: Et ſi ſatanas ſatanā eicit& in ſe ipſum inſurrexit& diuiſus eſt quomō ſtabit re gnū eius? uel quomō poteſt aliquis ſpolia fortis diripere: niſi prius domum ingi ſus fortē ligauerit& tunc domū eius diripit. Et ſi ego in belzebul eicio dęmonia filii ueſtri in quo eiciuntur: Si aūt ego in ſpu dei eicio dęmonia& paulopoſt ꝓp terea dico uobis ꝗa omne peccatū& blaſphemia remittetur hoībus ſp̄s aūt blaſ phemia non remittetur& quicunqꝫ dixerit uerbū infilium hominis remittetur ei qui aūt dixerit in ſp̄m ſanctū non remittetur ei nec in hoc ſeculo nec in futuro: Vides quia deo pare honore ſpiritū& hic& in futuro cognoſcimus Vt.n. ꝗ blaſ phemat in patrem non purgabitur quin ſit eterni reus ſupplicii ita qui& in ſp̄m ſanctū blaſphemauerit ſempiterno peccato reddetur obnoxius cū peccati labes non remittitur. Nā ſi ſeruus eſſet ſp̄s non qui in eū delinquit perinde ſempiterno ſupplicio puniretur atqꝫ ille qui blaſphemat. in dei magnitudinem increatā: ſed quē hic ſpiritū dei filius dei dixit. hunc ex dicipulis chriſti quidā cum d̓ chriſto ageret digitū dei nominauit. Reminiſci uelis eadē uia filiū inueſtigatū eſſe& īue nies ſempiternam ſp̄s ſancti uirtutē ideo patri conſubſtantialē quia digitus dicit̉ Ob hoc. uꝫ. magi inexpugnabilē ſp̄s ſancti uirtutē in ęgipto contemplati clama bāt dicentes hic digitus dei eſt. nihil aliud ꝑ digiti dei uocē ꝗͣ ip̄s ſācti uirtutē fa tebātur quā hēt deo pr̄i ꝯſubſtātialē ꝗͣ ex aduerſo faſē. intueri neminē. Et nequiſ cauilari uellet nō recte a magis dictū eſſe: apoſtoli īmo uero in ip̄is dn̄s q̄ ad ſe dic ta erāt tanꝗͣ recte dicta ꝯfirmauit Nā& ipſe ait Si ego indigito dei eicio dęmonia ar. ip̄s ubi naͣ ſcribit̉ deus. ath. ubiqꝫ diuinę ſcripturę teſtatur ꝗa deus ē ſp̄s ſan ctus nec ſeꝑatus a dei& pr̄is& filii eiꝰ unigeniti gloria Dīc.n. petrus ī actibꝰ ad a naniā: Nō ne manēſ tibi manebat& uēditū ī tua poteſtate erat qd̓ ꝙ poſuiſti ī cor de tuo rē iſtā: Plentiri te ſp̄ui ſācto: nō mētitus es hoībꝰ ſed deo. uides ut ī ſuꝑiori bꝰ quē ſp̄m ſāctū. dixerat ī poſterioribꝰ deū dixit Qui ēt beatꝰ paulꝰ ī ſecūda ad

theſalonicēſes epiſtola ſic ait: dominus āt dirigat corda uoſtra ī caritatē dei& in paciētiā chriſti quid: uis ī epiſtola intelligere? quē domīū appellari? omniū ne do minū deū patrē? an ſp̄m ſāctum? Nam chriſtū ſubiunxit: Spūs. n. ſi patrē pręſtitu eris deus ē ſi ſpiritum ip̄m p̄fatus fueris dominus ē: Qd̓ ſi dominus ergo et deus ſcriptū eſt.n. ego ſum dominus deus tuus: Sed quære et inuenies ubiqꝫ ſcri ptum æqualis eſſe oꝑationis ſp̄um ſanctū nec a patris et filii gloria ſeiunctū. Ar. Quid igit̉ nuſꝗͣ ſcriptura dicit ſpūm cū patre et filio uenerari? Ath. ſacrę ſcriptu rę oīa aꝑte diſerunt: qd̓ āt nūcagimus: Sancte uirtutes oēs quę in cęlis ſunt ſp̄m ſanctum ut hęſaias ait cū patre et filio ſine fine uenerātur. Ar. cum patre et filio ip̄m ſanctū uenerari ſcriptū eſt nuſꝗͣ: Ath. falleris cū domini gloriā& ſanctarum uirtutū exercitus hęſaias uidit. Quid eas ait in diuinis canticis dicere clamantes: non ne ſanctus ſanctus ſanctus. Q d̓ ꝙ hunc numerum nec ſupra repetendo cele brant nec infra p̄tereuno minuuntur laudem quia prorſus nominē fas eſt pręter trinitatem hoc honore dignari& himnū nefas ē quemꝗͣ minuere ꝓpter ſanctam & beatā trinitatis diuinitatē: quę per ſe eſt ī unitate ſufficiēs: Quid deīde moyſes populū docuit ter uerticē& genua flectentē adorare nō ne ꝑꝑ trinitatis adoratio nem: quę ī una diuinitate cōſiſtit: Sed elias etiā deo plenus īflatione tertia induę filiū excitauit nihil aliud oſtendens niſi poſſe neminē æterna uita dignari ꝗ non prius ꝑ uenerandā fidē aīo cōceꝑit uiuificā parem honore eandemqꝫ ſubſtātia tri nitatem. quę uelut ignis peccata ꝑeuntia ꝑdentiaqꝫ aīam cuncta cōſumit:& aīam ip̄ius cōpotē æterna uita uiuificat. Iā uero& paulū chriſto plenū nō potuiſſe ali ter ad tertiū uſqꝫ cęlū aſcendere niſi indelebilē& conſubſtātialē trinitatis fidē pec toribus ſuis poſſideret. hoc deus effecit oſtēder̄ uolēs neminē poſſe cęlorū regnū īgredi qui nō ea fide ſit quę ī paulo penitus habitabat Quid āt& lauacrū quod peccatorū remiſſionē prębet& uiuificū& ſanffificū? ſine quo regnū cęlorum ne mo uidebit? Non ne ī beata nominatione fidelibus datur? Sed ad hęc omnia ioan nes ēt dicit& tres unū ſunt. Ar. Vere beati ſūt oēs qui hanc fidē habēt.& eā uſqꝫ ad mortem cūfitentur et uitā proinde exigūt atqꝫ ea dignū eſt. Nunc.n. ego reui xi reſurgens a mortuis: Mortuus.n. error mortē affert poſeſſori ſuo:& aīam īdu cit comitē ſuā ut flagitiis inuoluat̉. hinc ad ea reſurrexi quę in oculis ſūt æternę uitæ ſigna ab homīe nō demonſtrata Dereliqui mortē& filiū eius errorē uēdica ui me ip̄m uiuificæ fidei: hō. n. cū unus ſit unā haberedebet trinitatis æternę con ſubſtantialisqꝫ fidē. Qua.n. ex ꝑfida me deus eripuit? Vbi nō una fides fed tres cōprobant̉ patris unius ęterni filii alterius creati& ſancti ſpiritus facti Iam uero manifeſtū ē fidē illic ex multis nec unā quidē eſſe: Quę cū ita ſint gratias ago tri nitati ſancte adoro pr̄m filiū& ſpūm ſanctū. ergo dilecte cōgratulemur Ego enī idumēta erroris oīa ꝑ miſericordē deū exutus abieci: Ath. adhuc ēt ueſtē geſtas erroris. cognitā abities& ip̄am cū reiiquis p̄uaricationis oꝑibus:& ūa poterimꝰ cōgratulari. Ar. Si mihi aꝑte nō dixeris conſcius mihi ip̄e nō ſū habere quicꝗͣ fu rioſę illius hęreſeos. Ath. dignitas quę cleri appellatur tibi ab hęreſe demandata non ne fraudis mēbrū eſſe uidetur: quę extrinſecus ſpēm pietatis oſtendit: intrin ſecus aūt plena eſt impietatis ut hō inſtrumentū ſit ſpūs gigantęi contra deū ſa crilegio pugnare ꝑatus: Ar. iam iam tibi conſentio: Non coaleſcit uita mea niſi& hanc certe ſi conſulis ex aīa pepulero manus glorię tyramnidē. Ath. ergo ſi par tes erroris cōponūtur uirtuti. uitutis ēt ueritatis partes partibus erroris multomi nus congruūt: Nā et ueritati mēdatiū et mēdatio ueritas opponitur: horū āt unū Finis. quodqꝫ ex fructu cognoſcitur quēadmodū ueritas dixit. Athanaſii opus contra gentiles feliciter ſinit. Impreſſum Vicentiæ a leonardo ba ſilenſi cupidiſſime& ſtudioſiſſime. M.cccclxxxii. cal. februarias.

LAHOES. 1IID SIAHI. SHI. ICTAER DuSSELDCRXF

Q
7

K