mulre ili decas ſmgnil pcl̓ Ij g tiꝫ veqꝫ ſen di̓c dibia cruſx vrmas hoim ſꝫ loci ſt̓ aſmaꝝ v tꝰ anſticia ſꝫ inſticiūū ꝙ q̄ mbe mꝰꝰ aqͣ ſpcat ad trū lima teread̓ E Inſina eſite maiqr ceprēto pluſti e ſt teral lcō ꝙ ſuiʳ panit̉ alto o 2uatꝰ cā ꝙ d̓ne cultit̉ ꝓncta Eiſſe librū libri ꝙ dicē dᵗ oē tegiſtrū A ꝓ ꝙtūqꝫ nel̓ ſemptnū lm ditis F ſt tn̄ et̓iū ſempct̓nūqꝫ ſmil̓ ſl̓ Ilhrū ꝓieʳ ⁊ nurū Taldue umto ſit pͥmi capurmaſcorqꝫ&d ¶ T uimor cdibilis ves creduila q̄ ciro pͥoit FC Sᵗ merdibil̓ Sutdula diſtant duſta turia aurū in ſi p̄dtꝰit Iutis ¶ Eſt vniū bibile bilili ꝯcedis arene actū ſigtͣ buibilū libil̓ facit apeū Inme puatꝰ molent d orbus ecꝰ īutil̓ gerit īſtrimita iudēedi ¶ E ſtig aliortmꝰ qͥ cela tractꝰ ab aluo ¶ S ct ilbus lexidꝰ qꝯ fciaqꝫ faceruꝫ ¶ T e ueſtis ꝓuilch̓r. peddit au̓ decoiꝝ Ed uguſtū cerꝰ dicas ¶Iucꝰ arpis ¶ ¶Imī na facit ⁊eoꝫ candida cina Iqꝫ de albacꝰ priēs albedinē cīct ¶ S b̓dolus ē ꝟbo m ꝓfidꝰꝫ malefactor j2 Ueddet ougo patr ladabil̓ h M eca geiis femoīa ſꝫ dircit ab ange ceut Smagrimi ceptn ſꝫ ſineꝫ īpeꝝ F Cuſtos arthophilaꝝ arthinꝰ ſū boeres F ſt choraꝝ uectus dorat loꝝici liq̉qꝫ Termm ve fī pͥncipno ſn fine erpetiū cui pͥncipm ſꝫ finē Eneb h̓ anā dicas dicesqꝫ ꝓhermie ꝑ anos Sucͣ l̓a qͣ ꝓit̓ ſb̓ſtaneni me qmiliebre Poſtimꝰ ē nacꝰ p̄t oyſeq̓as gemtora Ango ſit jnui cay aarceo ſitqꝫ ſcd̓ amqꝫ dolus u̓bi ſcīqꝫ ſxoꝫ ſolꝫ eē A ctnhe oumnente Līgeemure. ini pxūtynōs Inchtꝰ. ī ſignē facit ipmm ſinna regē n mr̄aſſi

¶ Sermones de Laudibus ſanctorū Fratris Rober ti de Licio ordinis minorū. Epiſcopi Aquinaten̄.

T LC I I LlI UM BIAL. IGIII DIISSELILII. FC

Abula p̄ſentis ope ris de laudibꝰ ſanctoꝝ. In qͣ ponunt̉ per ordinē ſermones ⁊ eorū capitula ¶ Sermo. I. de laudibꝰ altiſſimi de cuius excellentia nobis declarant precipue tria noīa quibꝰ eum noīare ſolemus. Ca. I. Qualiter deus benedictus eſt noīa bilis etiā pluribꝰ noībꝰ. Et de ſcripturis tam humanis qͣꝫ diuinis in quibꝰ exprimi tur hoc nomen deus. Ca. II. Qd̓ deus dicitur pater hominū ⁊ creaturarū: cuius filij per ſigna ⁊ experien tiam cognoſci poſſunt. Ca. III. Qd̓ deus vocat̉ in ſcripturis dn̄s eo ꝙ illi ſint cuncta ſubiecta. ⁊ immutare poteſt etiā ⁊ anihilare ſi velit omnē crea tam naturam. Sermo. II. De ſūma ſimplicitate dei. Ca. I. Qd̓ ſufficientiſſimis rōnibꝰ oſtendi poteſt deū corpus nō eſſe. Et ꝙ ſcripture: membra corporea d̓eo attribuentes meta phorice ſunt intelligende. Ca. II. Qd̓ in deo nō eſt ꝯpoſitio materie ⁊ forme. Et qualiter dicat̉ deus hr̄e aīam ⁊ paſſiones ꝯiunctim. Ca. III. Qd̓ deus nō venit in ꝯpoſitione alicuius creature. ¶ Sermo. III. De incarnatiōe ieſu xp̄i in qͦ declarat̉ ſūmā liberalitas dei pr̄is. Ca. I. De varijs opiniōibꝰ circa incarna tionē xp̄i: ſi nō peccaſſet homo. Ca. II. Qd̓ tempuſ incarnatōis xp̄i meri to d̓r tempus plenitudinis reſpectu dei: re ſpectu angeli ⁊ reſpectu hominis. Ca. III. Qualiter accipiēdū ſit mediū tē poris quo xp̄s incarnatus eſt. ¶ Sermo. IIII. In quo tractat̉ de incar natiōe dn̄i noſtri ieſu xp̄i: a cuius explicita fide iam nullus excludit̉. Ca. I. Qualit̓ fuit poſſibile īcarnari deū. Ca. II. Qd̓ qͥnqꝫ rōnibꝰ precipuis fuit ne ceſſariū ex parte hoīs xp̄m incarnari. Ca. III. Qd̓ tꝑe gr̄e omēs obligant̉ crede re explicite myſteriū xp̄i incarnati. ¶ Sermo. V. De incarnatiōe xp̄i in qͦ ꝯfu tantur errores illoꝝ qͥ mundanā ſapiīam ſectantes male ſentiūt de xp̄o. Ca. I. De tribꝰ opinionibꝰ falſis circa ver LIMII. IH SL DESSEI. DDItI bum eternale. Ca. II. De tribꝰ falſis opiniōibꝰ adinuen tis circa animā chriſti. Ca. III. d̓ tribꝰ alijs falẜ opiniōibꝰ excogi tatis circa ſb̓am ⁊ naturā corꝑis xp̄i. Sermo. VI. De incarnatione chriſti con tra errores iudeorum. Ca. I. ꝙ ex teſtamento duodecim patriar charum ꝯfundi poſſunt iudei: qui negant chriſti diuinitatem. Ca. II. ꝙ xp̄s iā vēit quē iudei vēiſſe negāt Ca. III. ꝙ paſſio xp̄i fuit ī veteri teſtam̄to a ꝓph̓is p̄nunciata ⁊ multiplicit̓ figurata. ¶ Sermo. VII. De iocundiſſima natiui tate ſaluatoris noſtri ieſu xp̄i. Ca. I. de puritate corꝑis xp̄i: ⁊ qualit̓ xp̄s aſſumpſit carnē de materia nobis ꝯformi ⁊ de humilitate ip̄ius naſcentis reſpectu temporis loci ⁊ habitaculi. Ca. II. de priuilegijs virginis parturiētis xp̄m ſine corruptiōe ⁊ abſqꝫ dolore. illūqꝫ ſuo lacte miraculoſe nutrientis. Ca. III. de paſtorum electione quibus na tiuitas chriſti fuit oſtenſa ab angelis: ⁊ de fide ac deuotione illorū. ¶ Sermo. VIII. de circūciſiōe xp̄i ⁊ d̓ glo rioſo noīe eius atqꝫ ſanguinis effuſiōe. Ca. I. de circūciſione qͣꝫ congrue inſtituta fuit ⁊ determinatiōe illius. Et quare chri ſtus voluit circumcidi. Ca. II. ꝙ ꝯuenienter filius dei vocatus eſt ieſus: ⁊ de admirādis efficacijs huius no minis ac reuerentia eius. Ca. III. d̓ multiplici effuſiōe ſanguīs xp̄i. ¶ Sermo. IX. de precipua ſingulariſſima qꝫ deuotione triū regum qui chriſtum que ſi erunt: ⁊ inuentū humiliter adorarūt: offe rentes illi munera aurū thus ⁊ myrrhā. Ca. I. qͣliter magi cognouerūt xp̄m natū. Ca. II. Quare tres illi reges dicunt̉ ma gi. ⁊ quo tempore venerunt ad chriſtum: ⁊ quare ꝯturbatus fuit herodes. Ca. III. qͣlit̓ magi īuentū xp̄m adorar̄t: ⁊ d̓ muneribꝰ oblatꝭ xp̄o: ⁊ de ilioꝝ reuerſiōe. ¶ Sermo. X. de baptiſmo xp̄i qn̄ in iorda ne baptizatus fuit a iohāne baptiſta. Ca. I. De conditionibus baptiſmi quo io hannes baptizabat. Ca. II. de triplici circūſtantia xp̄i baptiza ti. ſcꝫ cauſe loci ⁊ temporis. 42 BIRL.ISTIIIR

Ca. III. De tribꝰ excellentiſſimis ſignis q̄ apparuerūt in baptiſmo xp̄i. ¶ Sermo. XI. de ieiunio. fame ⁊ tempta tione chriſti Ca. I. Quare xp̄s ꝯuerſatus eſt inter ho mines: ⁊ quare nō ſemꝑ duxit auſterā vi tam ⁊ cur voluit i eiunare. Ca. II. de temptatiōe xp̄i: quare.ſ. dyabo lus temptauit euꝫ: qualiter ſibi apparuit. ⁊ cur xp̄s voluit temptari. Ca. III. qͣliter xp̄s ſuꝑauit oēs dyaboli tē ptatiōes: ⁊ de illaꝝ temptionū modo. ¶ Sermo. XII De dulciſſimo ſpectacu lo tranſfiguratiōis xp̄i. Ca. I. De claritate corporis chriſti ī trāſ figuratione. Ca. II. de apparitiōe moyſi ⁊ helie qui cuꝫ xp̄o reuerenter loquebant̉. Ca. III. de equalitate pr̄is ⁊ filij demōſtra ta in voce qua audierūt diſcipuli. ¶ Sermo. XIII. De innocētia xp̄i in quo ꝯfutat̉ blaſphemia eoꝝ qͥ dicunt xp̄m ſua culpa iudeis fuiſſe exoſum. Ca. I. de plenitudine gr̄e xp̄i ex qͣ illiꝰ aīa fulgebat omī mūdicia ⁊ ſanctitate. Ca. II. ꝙ nō eſt mirandū ſi iudei perſecuti ſunt xp̄m: qͥ ſemꝑ male facere ꝯſueuerūt. Ca. III. ꝙ ſepenumero mali ꝑſequunt̉ bo nos ꝓpter odiū ⁊ inuidiā ad ꝓpriū amorē ⁊ ſic iudei perſecuti ſunt xp̄m. ¶ Sermo. XIIII. De ſublimitate ⁊ ma gnificentia crucis. Ca. I. de dignitate crucis q̄ colligi pōt ex figuris ⁊ reuelatiōe atqꝫ inuentiōe ip̄ius. Ca. II. Qualiter crux exaltata fuit dum chriſtus in illa pependit. ⁊ deinde tempo re Heraclij imperatoris: ⁊ tandē exalta bitur in die iudicij. Ca. III. qualiter adoranda eſt crux ī qua xp̄s pependit: ⁊ alie cruces in ſuo nomine picte vel fabricate. ¶ Sermo. XV. de amore chriſti exhibito humano generi qui exprimitur myſtice in euangelio ſamaritane. Ca. I. qͣliter xp̄s ꝑegrinādo in pauꝑtate ⁊ penalitate queſiuit hoīem lapſum. Ca. II. qualiter xp̄s ex amore manifeſta uit homini veritatē ſummi boni falſitatē mundi ⁊ ſublimitatē dei. Ca. III. qualiter xp̄s ex amore ꝯfirmauit diſcipulos vt predicarent. ¶ Sermo. XVI. De mirabili reſurrectiōe lazari. Ca. I. de infirmitate incurabili lazari pro pter quam miſerunt ſorores eius nunciuꝫ quendam ad ieſum. Ca. II. de morte lazari ⁊ de verbis chriſti cum apoſtolis habitis anteqͣꝫ iuiſſet ad la zarum ſuſcitandum. Ca. III. ꝙ qͥnqꝫ fuer̄t ꝯditōes on̄dētes cer titudinē miraculi in reſurrectionē lazari ¶ Sermo. XVII. De pijſſima paſſiōe ſal uatoris noſtri ieſu xp̄i. Ca. I. ꝙ xp̄s ex ardentiſſimo amore volēs paſſus ē: ⁊ de volūtatis eius qualitate. Ca. II. ꝙ paſſio xp̄i fuit abiectiſſima ratio ne loci temporis ⁊ ꝯſilij. Ca. III. ꝙ paſſio xp̄i fuit acerbiſſima ex ꝑ te aīe ⁊ corporis ac virginis matris. ¶ Sermo. XVIII. de glorioſa reſurrectio ne ieſu chriſti que ſufficientiſſime huma no generi declarata fuit. Ca. I. qͣlit̓ xp̄i reſurrectio manifeſtata fuit mulieribꝰ deuotꝭ viſitātibꝰ monumentū. Ca. II. qualiter angelus ammouit lapi dem a monumēto ⁊ ſedebat ſuper illū. ⁊ qͣꝫ ꝯgrua fuit angeli apparitio. Ca. III. ꝙ mulieres conuenienter fuerunt nuncie refurrectiōis: que xp̄m reſuſcitatū viderunt. Et cur ip̄is de petro facta fuit ſpecialis mentio. ¶ Sermo. XIX. De aſcenſione ſaluatoris noſtri ieſu chriſti. Ca. I. de dignitate ⁊ preeminētia xp̄i que notatur per hoc ꝙ ſedet a dextris dei. ⁊ qͥd per dexterā ſignificat̉. Ca. II. ꝙ aſcenſio xp̄i ꝯgrue celebrata ē re ſpectu temporis perſone ⁊ termini. Ca. III. Qualiter xp̄s aſcendit cum pote ſtate ⁊ magnificentia in ꝯſpectu diſcipulo rum ſuorū ⁊ virginis matris. ¶ Sermo. XX. de ſpūſcō qͥ miſſus ē apl̓is in ſigno viſibili ignearū linguarū. Ca. I. ꝙ vi nature ſpirituſſanctus nō eſt cognoſcibilis: ſed tantū per reuelationem Et qualiter ſpirituſſanctus eſt deus pro cedens a patre ⁊ filio ip̄is coequalis. Ca. II. quid ſit miſſio ī diuinis. ⁊ qualiter ſpūſſcūs mittit̉ inuiſibiliter ⁊ viſibiliter. ⁊ de ꝯgruitate tꝑis quo ſpūſſanctus fuit da

tus apoſtolis in ſigno viſibili. Ca. III. ꝙ apl̓i faciente ſpūſcō: loquebant̉ varijs linguis: ⁊ acceperūt ſciam diuinaꝝ rerū: atqꝫ fortes effecti fuerūt. vt nō time rent illatas penas neqꝫ mortē ¶ Sermo. XXI. de beatitudine ſanctorū: in quo ꝯfutat̉ fatuitas hoīm mundanoꝝ: qui nō credunt aliquid de vita futura. Ca. I. ꝙ beatitudo eſt bonum quod cuncti deſiderare debent. Ca. II. ꝙ beatitudo ꝯſiſtit in aīa in intel lectu videlicet ⁊ in voluntate. Ca. III. ꝙ beatitudo non poteſt eſſe in bo nis preſentis vite ¶ Sermo. XXII. de gaudijs beatoꝝ quod proueniet ex viſione dei ⁊ dotatiōe corpo rum atqꝫ habitatiōe in celo empireo. Ca. I. Qualiter eſſentia diuina videri po teſt ab homine vel angelo. Et quomo nō om̄es vident illā equaliter: ⁊ quāta ſit ī il la viſione iocunditas ⁊ delectatio. Ca. II. de origine dotiū corpoꝝ beatorū. ⁊ de numero atqꝫ ꝯditione illarū. Ca. III. de celo empireo in quo cum leti cia ingentiſſima beati manebunt. ¶ Sermo. XXIII. de eximia nobilitate ⁊ preſtantia anime rationalis tam corpori vnite qͣꝫ a corpore ſeparate. Ca. I. qͥd ſit aīa ⁊ quō nō eſt corpꝰ: neqꝫ ex ſemine cauſata. ⁊ ꝙ vna ſola eſt in hoīe. Ca. II. de productiōe anime rationalis: q̄ nō ab angelo ſed a deo producta eſt de ni hilo. conuenienter vnita corpori organico de noua creata ⁊ infuſa. Ca. III. ꝙ aīa ſeꝑata eſt īmortal̓. ⁊ de lociſ ad qͣ aīe trāſferunt̉ poſtqͣꝫ exeūt de corꝑibꝰ. ¶ Sermo. XXIIII. de ꝯceptiōe beate ma rie virginis de qua varie ſunt opiniones doctoꝝ licet feſtū ab eccleſia celebret̉. Ca. I. ꝙ d̓s ab eterno ꝯcepit virginē ī ſua mēte om̄ībꝰ puris creaturis preferendā. Ca. II. ꝙ angeli a pͥncipio ſue btītudīs cogͦ uerūt xp̄m incarnādū de ꝟ̓gine naſciturū. Ca. III. ꝙ beata virgo ẜm antiquoꝝ opi nionē abſqꝫ ſui infamia vel iniuria culpā originalem contraxit. a qua tamen ſcd̓m opinionē modernoꝝ preſeruata fuit. ¶ Sermo. XXV. de ſancta nobili ⁊ digna natiuitate virginis glorioſe. Ca. I. ꝙ beata virgo fuit in vtero matris ſanctificata ex qua ſanctificatiōe fomēs in ea nullum actum habuit: ⁊ ab omī pecca to fuit preſeruata. Ca. II. de nobilitate virgīs marie deſcri pta ab euangeliſta mattheo. ⁊ de ꝯcordia matthei ⁊ luce in hmōi deſcriptiōe. Ca. III. ꝙ digniſſima fuit natiuitas virgi nis rōne bonitatis parentū: quibꝰ angelꝰ nunciauit de illis virginē oriundā. ¶ Sermo. XXVI. de annunciatiōe virgi nis beatiſſime. Ca. I. ꝙ ſingulariſſima fuit annūciatio vir ginis: reſpectu dei angeli ⁊ ip̄ius virginis Ca. II. qͣlit̓ angelus ſalutauit ꝟgine. ⁊ qͣre ꝟgo turbata fuit. ⁊ de gr̄a virgīs copioſa atqꝫ de ſuꝑuentiōe ſpirituſſancti in ip̄am Ca. III. ꝙ ꝯceptio xp̄i fuit miraculoſa ra tione virgis ⁊ tꝑis atqꝫ inauditi numerꝭ. ¶ Sermo. XXVII. de priuilegijs mater nitatis virginis marie. Ca. I. qͣlit̓ xp̄s traxit totā corpulentā ſb̓aꝫ a ꝟgine mr̄e opere ſpūſſancti. Et qͣre xp̄s nō poteſt dici filius ſpirituſſancti Ca. II. ꝙ beata virgo fuit vera mater xp̄i ⁊ quare xp̄s voluit de femina naſci. Ca. III. ꝙ bta ꝟgo dei genitrix eſt dicēda. ¶ Sermo. XXVIII. de tribus virtutibus virginis glorioſe contemplandis. In fe ſto purificatiōis eiuſdē. Ca. I. de perpetua virgītate ſcē marie q̄ fu it a ꝓphetis prenūciata ⁊ ab ip̄a voto con firmata: ⁊ ſemꝑ inuiolabiliter obſeruata. Ca. II. de humilitate virginis ꝓpter quaꝫ tribus legis cerimonijs ſe ſubiecit. Ca. III. de liberalitate virginis que ma ni feſtatur in diſpenſatiōe numerū ⁊ ꝯceſ ſione filij. Atqꝫ in om̄es eam inuocantes beniuola condeſcenſione. ¶ Sermo. XXIX. de aſſumptiōe ⁊ exalta tione virginis ſacratiſſime. Ca. I. De felici tranſitū virginis ⁊ de his que occurrerunt in illo. Ca. II. ꝙ gloria virginis excedit gloriam quorūcunqꝫ beatorū angelorū ⁊ hominū: xp̄o dumtax at excepto. Ca. III. qual̓iter pie credere poſſumus et veriſimiliter debemus tenere virginem a mortuis reſuſcitatam: beata cum chriſto immortalitate gaudere. ¶ Sermo. XXX. de angelis quorū ſolēni/ a 3

tas in eccleſia celebrat̉ ꝓpter miraculū qd̓ viſum fuit in monte gargano Ca. I. qͣliter angelus ab hoīe cognoſci po teſt: qui eſt ſpiritus incorporeuſ: qui tamē poteſt in aſſumpto corpore apparere. Ca. II. ꝙ deus produxit angelos ex tem pore in celo empireo. Ca. IIII. qͣliter angeli ad nos mittunt̉: qͥ homines cuſtodiunt: neqꝫ dolent de ma lis eorū quos cuſtodiunt. ¶ Sermo. XXXI. De ſancto iohāne ba ptiſta precurſore dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Ca. I. De quinqꝫ excellentijs natiuitatis Iohānis baptiſte. Ca. II. de ſanctitate Ioh̓is baptiſte quaꝫ demonſtrant quinqꝫ virtutes illius preci pue ⁊ ſingulariſſime. Ca. III. De quinqꝫ dignitatibꝰ que oſtē dunt qͣꝫ ſit ſublimis inter ſanctos Iohan nes baptiſta. ¶ Sermo. XXXII. de ſancto Paulo apo ſtolo ſūmo doctore gentiū. Ca. I. Qualiter Paulus feruebat in per ſecutione diſcipulorū. Ca. II. de ꝯuerſiōe Pauli ⁊ ſeptē mirabi libꝰ que ꝯcurrerunt in illa. Da. III. de raptu Pauli in quo vidit eſſen tiam dei: ⁊ de ꝯditiōibꝰ illius raptus. ¶ Sermo. XXXIII. de primatū ſancti pe tri apoſtoli. Et de illius eximijs virtutibꝰ atqꝫ de ip̄ius petri ⁊ pauli martyrio. Ca. I. ꝙ btīſſimus petrus princeps apl̓oꝝ fuit: ⁊ digniſſimū caput eccleſie. Ca. II. de abiectiōe rerū temporaliū ⁊ cō feſſiōe xp̄i atqꝫ penitētia Petri. Ca. III. de martyrio petri ⁊ pauli: qd̓ ꝯſi derat̉ reſpectu temporis cauſe ⁊ modi. ¶ Sermo. XXXIIII. De ſancto Andrea apoſtolo fratre ſymonis petri Et in paſſio ne ſocio. Ca. I. qualiter ſanctus Andreas fuit dili gens ꝯuerſādo cū bonis: ⁊ audiendo ver bum dei: atqꝫ alijs audita cōicando. Ca. II. Qualiter beatus Andreas ratio tionabil̓iter obediuit chriſto eum vocanti ſimul cum Petro: quod ſatis ſtultē quidā auſi ſunt improbare. Ca. III. qͣliter. b. Andreas iubente egea crucis martyriū paſſus eſt. ¶ Sermo. X XV. De amore dulciſſimo dn̄i noſtri ieſu chriſti quem exhibuit Io hanni euangeliſta. Ca. I. ꝙ chriſtus dilexit Iohannem amo re precipuo ⁊ ſcd̓m ꝙ homo ⁊ ſcd̓m quod deus. Et de differentia amoris eius ⁊ Pe tri. Et qͣꝫ rationabiliter chriſtus ita inten ſe Iohannē dilexit. Ca. II. qualiter xp̄s oſtendit amorē ſuuꝫ Iohanni ꝯuerſando ſecum familiariter: atqꝫ exaltādo illum ⁊ ꝯmēdando ſibi vir ginem matrē. Ca. III. Qualiter Iohannes miraculis claruit. ⁊ quid tenendū an ſit mortuus qͥ in celo habitat glorioſus. ¶ Sermo. XXXVI. de ſancto Iacobo ma iore filio zebedei: ⁊ fratre ioh̓is euāgeliſte. Ca. I. Qualiter beatus Iacobus ſupara uit dyabolicas artes. Et quomodo poteſt dyabolus humana corpora moleſtare ⁊ vi ſibiliter apparere atqꝫ tranſfigurare ſe in angelum lucis Ca. II. De felici martyrio beati Iacobi ad quod concurrit ſanitas paralitici ⁊ cō uerſio Ioſie: atqꝫ ſepulture miraculoſa di ſpoſitio. Ca. III. Qualiter beatus Iacobus gra tioſus eſt et benignus his qui implorant eius patrocinium. ¶ Sermo XXXVI I. de ſancto Mattheo apl̓o ⁊ euāgeliſta qͥ xp̄m ſecutus eſt ī obe dientia paupertate ⁊ patiētia. Ca. I. Qualiter beatus Mattheus obe diuit chriſto vocanti. Et quomodo in om nibus obediendum eſt deo. Et quare obe dientia ſit homī preſtanda: ⁊ de ſeptē obe dientie gradibus. Ca. II. Qualiter beatus Mattheus ſe cutus fuit chriſtum in paupertate: que in dicta fuit apoſtolis ſb̓ precepto: quā ip̄i di ligenter obſeruauerūt etiā mendicando. Ca. III. Qualiter beatus Mattheus ſe cutus fuit chriſtum in patientia: quā ha buit equo animo ferendo illatam ſibi mor tem: ob quam hirtacus dei iudicium non euaſit. ¶ Sermo. XXXVIII. De beato Tho ma apoſtolo. qui licet fuit ex duodecī vnꝰ quod ad ſuā gloriam accedit: tamē inuen tus eſt triplici preconio decoratus. Ca. I. Qualiter Thomas fuit in fide con

firmatus videndo xp̄m: vbi declaral̓: quō corpus glorificatū ſit palpabile: ⁊ an̄ tho mas tetigit chriſtum. Et ſi de eodē poteſt eſſe fides ⁊ viſio. Ca. II. qualiter thomas apl̓s predicauit populis diuerſaꝝ prouinciaꝝ loquēs ideo mata eorum varia. Ca. III. qualiter. b. Thomas. apl̓s glorio ſo martyrio vitā ꝯſumauit. ¶ Sermo. XXXIX. De ſancto Iacobo di cto iuſto ⁊ minore: filio alphei ⁊ fratre do mini noſtri ieſu xp̄i. Ca. I. qualiter. b. Iacobꝰ fuit in iuſticia ⁊ ſanctitate ſingularis: tum ꝓpter inclinatio nē nature. tum ꝓpter exemplū xp̄i tū ꝓpter ſanctificationē in vtero. Ca. II. Qualiter beatus Iacobꝰ fuit vir go puriſſimus qui carnē ſuam mortifica uit ⁊ orationi aſſiduus fuit. Ca. III. qualiter. b. Iacobꝰ ꝓpter veritatē quā p̄dicabat martyrio coronatus eſt. ¶ Sermo. XL. De laudibꝰ fidei xp̄iane q̄ veriſſima probat̉. In feſto apl̓oꝝ Philip pi ⁊ Iacobi recitandus. Ca. I. ꝙ vera ſit fides xp̄i: eo ꝙ mūdus to tus illā acceptauit mediante predicatiōe apoſtolorum. Ca. II. ꝙ vera eſt fides xp̄i ex eo ꝙ pro illiꝰ ꝯfeſſione tot hoīes ⁊ mulieres mortē vio lenta forti aīo tulerunt. Ca. III. ꝙ fides xp̄i vera eſſe probat̉: ex eo ꝙ deus illā ꝯtinuis miracul̓ magnificat. ¶ Sermo. XLI. de ſingulari electiōe ſctī Mathie: q̄ ad apoſtolatū aſſumptuſ fuit Ca. I. Qualiter ꝓpter peccatū deſperatio nis Iudas damnatus fuit. Et cur apl̓i lo cum iude voluerunt ſupplere Ca. II. Qualiter ſingularis fuit ⁊ ſancta electio Matthie reſpectu eligentiū: modi eligendi: electiqꝫ. Ca. III. Qualiter beatus Matthias pre dicauit ꝯſtanter veritatem euangelicā ob quā martyrij coronā accepit. ¶ Sermo. XLII. De gloria beati a poſto ſi Bartholomei: que magna cognoſcit̉ ex triplici eius excellentia. Ca. I. Qualiter beatus Bartholomeus predicans in india idolatriā extinxit. Et de idolatrie diffinitiōe originatiōe ⁊ gra ui offenſione. Ca. II. Qualiter in albano maioris arme nie beatus Bartholomeus paſſus ē mar tyriū. de cuius paſſiōe varia eſt opinio. Ca. III. Qualiter corpus apoſtoli conſer uatum eſt mirabiliter quando proiectum in mari deuenit ad inſulam Lipparitanā Et inde collectis oſſibꝰ: q̄ a ſara cenis fue runt diſperſa delatū fuit beneuentū. ¶ Sermo. XLIII. De ſanctis apoſtolis Symone ⁊ Iuda. Ca. I. Qualiter Symon ⁊ Iudas deui cerūt dyabolos. ⁊ vtrū demones habeant ſcientiaꝫ futuroꝝ ꝯtingentiū. ⁊ quomodo habēt ꝓphetas falſos atqꝫ qualiter verita tem fatent̉ quā odiunt. Ca. II. Qualiter Symon ⁊ Iudas deuī cerunt magos. ⁊ qui dicunt̉ magi: atqꝫ de differentia miraculorū dei ⁊ ſanctoꝝ a mi raculis magorū. Ca. III. qualiter Symō ⁊ Iudas debel larunt potifices idoloꝝ: eligentes mori po tius qͣꝫ ſtatuā ſolis adorare. ¶ Sermo. XLIIII. De ſacris admirādiſ qꝫ ſtigmātibꝰ ſeraphici Franciſci. Ca. I. ꝙ nō eſt fictio quicquid dicit̉ de ſti gmnatibꝰ Franciſci cum veritas tante rei multipliciter ꝯfirmet̉. Ca. II. ꝙ ex impreſſiōe ſtigmatū: triplici p̄ rogatiua Franciſcus fuit decoratus. Ca. III. ꝙ ſtigmata fuerūt impreſſa Fran ciſco ſatis ꝯgrue reſpectu ꝑſone loci ⁊ mōi ¶ Seymo. XLV. De tribus excellentijs beati Franciſci Ca. I ꝙ b. Franciſcus fuit miſſus a deo. Ca. II. de quinqꝫ preclariſſimis virtutibꝰ quibꝰ floruit beatus Franciſcus. Ca. III. qualiter deus magnificauit ſan ctum Franciſcum precipue in quinqꝫ pre rogatiuis. ¶ Sermo. XLVI. de ſancto lodouico ordi nis minorū epiſcopo tholoſano. Ca. I. qualiter ſanctus Lodouicꝰ magni ficat̉ ex nobilitate ſue originis. Ca. II. Qualiter ſanctus Lodouicus ſpre to mundo ⁊ temporali regno vitam ſpiri tualem elegit: permanens vſqꝫ in finem in virginitate. Ca. III. qualiter ſanctus Lodouicus mi grauit iuuenis ex hac vita: quē Iohānes xxij. canonizauit. a 4

X. ¶ Sermo. XLVII. De ſancto Thoma d̓ aquino ordinis predicatorum. Ca. I. qͣliter ſanctꝰ Thomas fuit doctor theologie. ⁊ d̓ ip̄ius theologie ſcīe laudibꝰ. Ca. II. qualiter doctrina ſancti thome eſt valde vtilis: eo ꝙ eſt copioſa facilis ⁊ me rito ſapiētibꝰ ⁊ inſipientibꝰ grata. Ca. III. Qualiter ſanctus Thomas nō ſolū fuit doctus: ſed virtutibꝰ ornatus. ¶ Sermo. XLVIII. De ſancto nicolao fa moſiſſimo ꝯfeſſore. Ca. I. qualiter beatus Nicolaus placuit deo propter prudentiā ſpiritualē quā ſpre uit terrena: ⁊ celeſtia ꝯcupiuit. Ca. II. Qualiter ciuis pauper ex miſeri cordia ſibi a ſancto Nicolao exhibita tres filias nuptui tradidit. Ca. III. Qualiter beatus Nicolaus ob ſeruauit officiū boni paſtoris. cira regimē aīaꝝ promotus ad eccleſiaſticā dignitatē ex voluntate dei. ¶ Sermo. XLIX. De tribus priui legijs beati Stephani prothomartyris. Ca. I. qͣliter. b. ſtephanꝰ fauēte diuina gr̄a ſuꝑauit ſuperbiā auariciā ⁊ luxuriā. Ca. II. qͣliter vicit. b. ſtephanꝰ tria prelia in qͦꝝ quolibet affuit ſibi diuinū auxiliū. Ca. III. qualiter. b. ſtephanus dr̄ primus martyr. ⁊ qͣre multꝭ miracul̓ choruſcauit. ¶ Sermo. L. De innocentibus occiſis ab herode aſcalonita. Ca. I. qualit̓ Ioſeph monēte angelo fugit cū ieſu ⁊ virgine matre in egyptū. Ca. II. d̓ dr̄ a herodis aſcalonite: ⁊ alioꝝ qͥ ſic vocati ſt̓. ⁊ d̓e ip̄ius herodis ſeuitia. Ca. III. ꝙ innocētes patiēdo pro xp̄o me ruerunt decorari corona martyrij. ¶ Sermo. LI. de beato Georgio martyre qͥ fortꝭ fuit ī bello ferali tꝑali ⁊ paſſionali. Ca. I. Qualiter beatus Georgius miles fuit ſtrenuus. ⁊ an ſit licitū militare. atqꝫ de duodecim ꝯditionibꝰ quas habere dn̄t qui volūt laudabiliter militiā exercere. Ca. II. qualiter draco eſt aīal terribile. Et quomodo beatus Georgius occiſo draco ne ꝯuertit populū ad fidem xp̄i. Ca. III. qualiter. b. Georgius forti aīo tu lit ſeuiſſimos cruciatus. ⁊ tandē capitꝭ ob truncatiōe martyr effectus eſt. ¶ Sermo. LII. de btō Marco euāgeliſta Ca. I. Qualiter beatus Marcus ml̓tos populos viuificauit euangeliū ſcribendo predicando ⁊ obſeruando. Ca. II. Qualiter beatus Marcus com paratur leoni ꝓpter magnanimitatē quā habuit intolerantia martyrij ⁊ de diuinis ꝯſolationibꝰ ſibi factis. Ca. III. De gratitudine leonis ꝑ exempla declarata: in qua ſibi beatus Marcus aſ ſimilat̉. cuiuſ preſidio reſpublica venetoꝝ ſuſtentat̉: eiuſqꝫ gloria in dies auget̉. ¶ Sermo. LIII. de btō Luca euāgeliſta qͥ vt bos vel vitulus figurat̉: eo ꝙ a ſacer dotio incipit Facharie. ⁊ xp̄i genelogiam per ſacerdotes deſcribit. Ca. I. De gente ⁊ patria ac exercitio beati Luce. atqꝫ qualiter ad medicos eſt recur rendum: qui in firmos ad ꝯfeſſionē indu cere tenent̉: ⁊ de ſalario medicorū. Ca. II. de virtutibꝰ ſancti luce in qͦ nullū peccatū mortale fuit poſt ꝯuerſionem ad xp̄m qm̄ in eo erat ſpirituſſanctus. Ca. III. quantū profuit eccleſie dei beatuſ Lucas ſcribendo euangeliū ad qd̓ induxe runt eum voluntas diuina vtilitas eccle ſie ⁊ falſitas hereticorū. ¶ Sermo. LIII I. de btō Laurentio mar tyre: qui probatus a deo triplici igne inuē tus eſt ſine iniquitate. Ca. I. qualiter. b. laurētius examinatꝰ fuit igne diuini amoris: ⁊ de perfectiōe diuine dilectiōis ⁊ magnitudine illius precepti atqꝫ de inductiuis ad amorē dei. Ca. II. Qualiter beatus Laurētius pro batus fuit igne proximalis miſeratiōis. ⁊ an poſſit elemoſyna dari abſqꝫ charitate. Et ſi fieri poteſt de illicite acquiſitis. Et quomodo corꝑalis elemoſyna poteſt cau ſare ſpiritualem effectū. Ca. III. qualiter beatus larentius exami natus eſt igne tyrannice perſecutiōis. Et de eius gratia ꝯſtantia atqꝫ gloria. ¶ Sermo. LV. De ſancto Auguſtino pre clariſſimo lumine eccleſie ſancte dei. Ca. I. De ꝯuerſione beati Auguſtini. Et de his que induxerunt eum ad hereſim. ⁊ de erroribꝰ mani cheorū. Ca. II. de humili penitētia ⁊ ſingulari do ctrina atqꝫ integritate vite btī auguſtini. Ca. III. De miraculis ⁊ tranſlatione cor

poris bēati Auguſtini. ¶ Sermo. LVI. de beato Hieronimo qui gloriā ingentē adeptus eſt propter ſcien tiā patientiā ⁊ penitentiā. Ca. I. Qualiter ſcientia Hieronymi fuit a magiſtris eum docentibꝰ cauſata. Et ꝙ ſimul cum illa habuit ſcientiā infuſam. ⁊ qualiter alios doctores ſuperauit in noti cia diuerſoꝝ idiomatū ⁊ multitudinis hy ſtoriarū. Et in vtili ac perneceſſaria ſcri pture ſancte tranſlatiōe. Ca. II. de patientia Hieronymi. Ca. III. de auſtera penitētia Hieron ymi ¶ Sermo. LVII. De ſancto Benedicto patre glorioſiſſimo monachorū. Ca. I. Quot modis accipit̉ religio. Et de magnificentijs religiōis. Et quantū exal tata eſt religio ſancti Benedicti. Ca. II. Qualiter ſanctus Benedictus fu it in ſanctitate perfectus: quod oſtendunt eius miracula ⁊ ſpiritus prophetie atqꝫ cō motio mundi Ca. III. De felici tranſitu patris Bene dicti qui diem ſui obitus predixit. ⁊ de mi ra ip̄ius deuotione. ⁊ qualiter eius gloria fuit duobus monachis reuelata. ¶ Sermo. LVIII. de ſancto Dominico in ſtitutore ſacri ordinis predicatoꝝ. Ca. I. Qualiter ſanctus Dominicus fuit multipliciter reuelatus. Ca. II. de ſeptē p̄cipuis ꝟtutibꝰ ſctī dn̄ici. Ca. III. De ſeptē priuilegijs in quibꝰ deꝰ ſublime fecit beatu dominicū. ¶ Sermo. LIX. de ſancto Uincentio do ctore eximio ac celeberrimo famoſiſſimo qꝫ predicatore ordinis predicatorū. Ca. I. ꝙ beatus Uincētius fuit idoneus ad predicandū. tum quia gratia dei fuit ī illo. tum propter ſcientiā. tum etiā propter ſanctitatem vite. Ca. II. de ſingulari excellentia predicatio nis beati Uincentij. Ca. III. qꝫ fructuoſa fuit predicatio beati Uincentij in ꝯuerſiōe peccatorū ⁊ bapti zatione infideliū. ¶ Sermo. LX. d̓ corona ſancti Petri mar tyris ordinis predicatorū. Ca. I. ꝙ corona beati Petri martyris lon ge precioſior fuit qͣꝫ quorūcunqꝫ imperato rum ⁊ regū. Et de ip̄a aureola. Ca. II. ꝙ btūs petrus triplici aureola co ronat̉: eo ꝙ fuit virgo p̄dicator ⁊ martyr. Ca. III. De miraculis quibus claruit be atus Petrus martyr in vita. in morte. ⁊ poſt mortem. ¶ Sermo. LXI de ſancto Ambroſio do ctore ſancte eccleſie ep̄o mediolanēſi. Ca. I. ꝙ ſanctitas beati Ambroſij aſſimi latur ſanctitati quinqꝫ perſonarū digniſſi marū veteris teſtamenti. Ca. II. De quinqꝫ precipuis virtutibus ſancti Ambroſij. Ca. III. ꝙ qͥnqꝫ modis manifeſtata eſt lu cidiſſime ſanctitas beati Ambroſij. ¶ Sermo. LXII. De ſancto Antonio ab bate: qui dyaboli temptamēta cū dei ad iutorio viriliter ſuperauit. Ca. I. ꝙ dyabolus temptauit Antoniū: d̓ quibuſdā dubijs temptatiōis. Ca. II: de quattuor modis temptiōis: qͥbꝰ dyabolus conatus eſt antoniū ſuparare. Ca. III. De quattuor excellentiſſimis pre rogatiuis beati Antonij. Sermo. LXIII. De liberalitate ſancti Gregorij pape. Ca. I. qualiter beatus Gregorius oppo fuit liber alitatē vicio auaricie. ⁊ qua liter liberalitas eſt virtus cuius officiū eſt do nare. ⁊ quomodo eſt pars iuſticie. Ca. II. qualiter beatus Gregorius ꝓpter liberalitatē expoſuit pecunias ad ꝯſtruen da monaſteria: ⁊ ad releuandas neceſſita tes pauperum Ca. III. Qualiter d̓s retribuit ſancto gre gorio abundantē mercedē. ¶ Sermo. LXIIII. De miſeticordia ſan cti Martini confeſſoris. Ca. I. De cōmedatione miſericordie: ⁊ de his que nos inducūt ad illā: in qua prom ptiſſimus fuit beatus Martinus. Ca. II. Qualiter deus exaltauit beatum Martinum. Ca. III. ꝙ deus aſſumpſit ad gloriā ſuam beatum Martinū: qui prenunciauit diē obitus ſui ſibi diuinitus reuelatū. ¶ Sermo. LXV. de ſancta katherina vir gine ⁊ martyre ſponſa xp̄i predilecta. Ca. I. qualiter beata Katherina munda fuit ab infidelitate a luxuria ⁊ a ſuperbia. Ca. II. De ſapientia ſancte katherine: cui

nō potuerunt reſiſtere quinquaginta do ctiſſimi viri: quos ad fidē ꝯuertit. Ca. II I. de patientia ſancte Ratherine ⁊ glorioſo martyrio eius. ¶ Sermo. LXVI. De fide ſancte Cecilie virginis ⁊ martyris: ob quā xp̄s eam ſuā ſponſam fecit. Ca. I. ꝙ maxime ꝯmēdanda eſt beata Ce cilia: eo ꝙ habuit fidē. q̄ virtus eſt prima ī ordine aliarum virtutū. Ca. II. Qualiter fides beate Cecilie fuit approbata. Ca. III. Qualiter fides beate Cecilie fuit inſtrumentū vt fides xp̄i de fenderetur tri plici martyrio. ¶ Sermo. LXVII. De fide inuictiſſima beate Lucie virginis Siracuſa ne. Ca. I. qualiter fides infuſa fuit anīe beate Lucie a deo: ⁊ quomodo meritoriū eſt cre dere: ⁊ ꝙ fides informis ſit donū dei. Ca. 11. qͣliter fides btē lucie fuit roborata ⁊ magnificata triplici ſolēni miraculo. Ca. III. Qualiter beata Lucia voluit pro fide xp̄i per martyrij tolerantiā vitā pre ſentem ꝯſumare. Sermo. LXVIII. de ſancta Amicicia: Ca. l. ꝙ om̄es ſancti ⁊ philoſophi glorio ſe de amicicia loquunt̉. Ca. II. d̓ triplici amicicia falſa mala ⁊ ꝟa. Ca. II I. d̓ ſignis ⁊ ꝯditiōibꝰ vere amicicie. Sermo. LXIX. De beatiſſimo ꝯfeſſore Antonio paduano de ordine minorū. Ca. I. qualiter beatus Antonius zelo mar tyrij ſuccenſus tranſijt de religiōe canoni corum regulariū beati Auguſtini ad reli gionem minorū. Ca. II. De predicatiōe beati Antonij: qui ſcientiam habuit non ſolum acquiſitam ſed infuſam. Ca. III. ꝙ deus glorificauit ſanctū Anto nium per reuelationē mortis eius ⁊ cano nizationem atqꝫ frequentē exauditionem illorū qͥ inuocant patrociniū eius ¶ Sermo. LXX. de ſancta Katherina de ſenis: tertij ordinis ſancti Dominici. Ca. l. ꝙ nō debet aliquis exiſtimare impoſ ſibilia fore illa que de beata katherina di cunt̉: cum deus multipliciter magnificare voluerit etiā femineū ſexum. Ca. II. de ſeptē precipuis ⁊ ſingulariſſimis virtutibꝰ quibus floruit beata katherina. Ca. III. Qualiter deus ſublimauit beatā Katherinam ſeptem gratioſis ⁊ admirā dis prerogatiuis. Finit feliciter Tabula Sermonū in hoc volumine contentorū. ¶ Sermo de ſancto Bernardino.

¶ In noīe dn̄i noſtri ieſu chri ſti Incipit prima pars ſermonū de laudi bus ſanctoꝝ ẜm fratrē Robertū carazolū de Licio ordīs minoꝝ. ep̄m Aquinaten̄. ¶ Sermo primus de laudibꝰ altiſſimi dei: cuius excellentiā nobis decla rant precipue tria nomina quibꝰ eum no minari ſolemus. On gloriet̉ ſa piens ī ſapiētia ſua: nec fortis in fortitu dine ſua: nec diues ī diuitijs ſuis. Sed in hoc gloriet̉ qui glori atur ſcire et noſcere me Dei viuētis ver ba ſunt iſta originalit̓ Hiere ca. IX. Qm̄ defecerunt hoīes a vera cognitiōe ſui crea toris: abundauit iniquitas multoꝝ ⁊ ma licia excreuit ſuper terrā. Multiplicant̉ ī dies nephandiſſima ſcelera: horrenda vi cia ⁊ indomabilia incorrigibiliaqꝫ pecca ta. Om̄is quippe caro videt̉ iam viā ſuaꝫ corrupiſſe. Et dum ad ſingulos hominū ſtatus vari aqꝫ ſtudia cōſpicimus: rariſſi mos inuenimus qui iuſte: recte: pure: ſim pliciter ⁊ mūde agant. Ubiqꝫ dolus: vbi qꝫ fraus: vbiqꝫ ſimulatio: vbiqꝫ priuatus amor: vbiqꝫ cupiditas: vbiqꝫ ambitio: vbi qꝫ deniqꝫ ignominia ⁊ turpitudo. Que ꝓ fecto non eſſent ſi deū ante mentis oculos vellemus habere. Idcirco in hoc ſermone de ip̄o altiſſimo deo aliqua explicabimus quibꝰ humana corda excitent̉ ad ip̄m cō lendū: amandū: timendū: atqꝫ deſideran dum. In hoc ſiquidē ſtat vera ſapientia: vt pie veneremur deū preceptaqꝫ illius di ligenter ſeruemus. Ad hͦ vero inducimur dum oculos mētis erigimus ad ꝯtemplā dam excelſam maieſtatē eius. Hanc aūt vnuſquiſqꝫ cōſiderare poteſt ex noībꝰ que generaliter de deo ꝯſueuerūt dici. Qua d̓ re ⁊ ip̄a nos noīa perſcrutari ſtudebimus vt per illa ad agnoſcendū deū ⁊ dn̄m no ſtrum facile perducamur. Sunt itaqꝫ tria principalia nomīa quibꝰ deus nominat̉ a nobis: que illius preeminentiā ⁊ magnitu dinem exprimunt. Primū eſt nomē timoris: ip̄m eſt deus. Secundū eſt nomē amoris: illud eſt pr̄. Tertiū eſt nomē honoris: hoc eſt dn̄s. MM ¶ Qualiter deus benedictus eſt noīabilis etiā pluribꝰ nominibꝰ: ⁊ de ſcripturis tam humanis qͣꝫ diuinis in quibꝰ exprimit̉ hoc nomē deus ¶ Ca. I. Rimū nomē quo deuſ nominat̉ a nobis eſt nomen ti moris: ip̄m eſt deus. Nam ẜm Iſidorū. x. ethi. lib̓. Deus dicitur a theos quod eſt timor. quia timor ſit colentibus eum. Sed quia pleriqꝫ inſani ⁊ ſtulti quā doqꝫ dicere non formidant: vbi eſt deus: qualis eſt. quis illū vidit. quod nomē eiꝰ. quid illi debemus. ⁊ ſimilia. Ideo ad eoꝝ domandā perfidiā prauitatēqꝫ ꝯfunden dam tria in hac parte dubia declaramus. Primū. vtrū d̓s ſit noīabilis a nobis. ¶ Secundū. vtrum deus ſit nominabilis pluribus nominibus. ¶ Tertiū. vtrū hoc nomen deus inuenia tur in ſcripturis expreſſum. ¶ Pro primi dubij clariore intelligentia poſſet quis arguere ꝙ deus a nobis nomi nari nō poteſt. Nam dicit Ariſto. in libro de cauſis. Prima cauſa ſuperior eſt omni narratiōe. Et Auguſtinus in libro de ver bis domini ait. Deus eſt ineffabilis: quia non poteſt fari. Et dioniſius in libro de di uinis nominibus inquit Deū neqꝫ dicere neqꝫ intelligere poſſibile eſt Et iterū ibidē Dei neqꝫ nomen eſt neqꝫ verbum: neqꝫ ra tio neqꝫ opinio: neqꝫ fantaſma Ex quibus cōcludi videt̉ ꝙ deū nullus noſare poſſit. Sed ꝯtrariū apertiſſime cōprobat̉. tum qꝛ ip̄e Dionyſius librū edidit de diuinis noībus: tum etiā quia de noīe dei multa ī ſcripturis traduntur. Unde Gen̄. iiij. ca. ſcribitur. Sethnatus eſt filius quē voca uit Enos ⁊ iſte cepit inuocare nomen do mini. Et Exodi. iij. ca. Ego ſum qui ſum qui ſum hoc nomē mihi in eternū eſt. Et xv. c. Om̄ipotens nomē eius. Et. xx. c. Nō aſſumes nomē dei tui in vanū. Et Leui. xix. c. Nō ꝑiurabis in noīe meo. Et pͣsͣ. viij Dn̄e dominꝰ noſter qͣꝫ admirabile eſt no men tuū in vniuerſa terra. Et. psͣ. xlv. No tus in iudea d̓s: in iſrl̓ magnū nomē eius LADES. UID STADT. giHLCTHEI pii SEſ. p Cx

Et psͣ. xlvij. Scd̓m nomen tuū deus ita ⁊ laus tua in fines terre. Et psͣ. lxxxiij. Co gnoſcat qꝛ nomen tibi deꝰ. Et. psͣ. x. San ctum ⁊ terribile nomen eius. Et. psͣ. cxiiij. Non nobis dn̄e nō nobis: ſed nomini tuo dā gloriā. Et Prouer. xviij. Turris fortiſ ſima nomē dn̄i. Et Eſaie. xlij. ca. Ego dn̄s hoc eſt nomē meū. Et Hiere. xx. ca. Ma gnus es tu ⁊ magnū nomē tuū. Et. xxxij. c. Dn̄s exercituū nomē eius. Et Amos. ix ca. Dn̄s nomē eius Et. C de ſum. tri. ⁊ fi. ea. l. ij. Sūmi dei nomen vbiqꝫ celebretur Et. C. de tranſac. l. ſi quis maior. Inuoca to dei omipotentis noīe. Ita ⁊ in pleriſqꝫ locis nomē dei frequenter exprimitur. Ex quo videt̉ ꝙ nominari poſſit. ¶ Ad hanc dubeitatē amouendā reſpōdet Bonaue in primo. di. xxij. ꝙ ſicut intelligere dicitur dupliciter: ita ⁊ nominabile. Nam intelli gere vno modo dicit̉ per perfectā ꝯprehē ſionē. Alio modo per ſemiplenā cognitio nē. Sic noīabile vno modo dicit̉ per perfe ctam expreſſionē. Alio modo per ſemiple nam narrationē. Si ergo dicat̉ noīabile primo modo ſic: ſicut deus ſibi ſoli ē intel ligibilis: ita effabilis ⁊ noīabilis nomine: qd̓ ip̄e ſcit verbo: qd̓ ip̄e nouit Sicut itaqꝫ nobis eſt iucōprehenſibilis: ita ⁊ innoīabi lis. Et hoc mō intelligende ſunt autori ta tes ad primā partē inducte. Si vero acci piamus noīabile ẜm qualēcunqꝫ narratō nē. Sic quēadmodū deus ē nobis cogno ſcibilis: ita ⁊ noīabilis. Et qͥ meliꝰ cogno ſcit melius noīat. Unde expreſſius noīat fidelis ⁊ ſcriptura q̄ fidei ſuffragat̉ vt ſcri ptura ſacra qͣꝫ ratio naturalis: vel philoſo phia. Concordat his Tho. pͥma parte. q. xiij. cuius verba ſunt iſta. Scd̓m ꝙ aliqͥd a nobis intellectu cognoſci poteſt: ſic a no bis poteſt noīari. cum gͦ deus cognoſcat̉ a nobis ex creaturis: ſic poterit noīari nō tn̄ ita ꝙ nomē ſignificās ip̄m exprimat diui nam eſſentiā ẜm ꝙ eſt. Sicut hoc nomen hō: exprimit ſua ſignificatiōe eſſentiā ho minis ẜm ꝙ eſt. Significat em̄ eius diffi nitionem declarante eſſentiam eius. Ra tio eī quā ſignificat nomē eſt eiꝰ diffinitio vt dicit Ariſto. iiij. meta. Dicit̉ gͦ deus nō habere nomē. vel eſſe ſupra narrationē qꝛ eſſentia eius eſt ſupra id qd̓ de eo intelligi mus ⁊ voce ſignificamꝰ. Scotus vero in ſuo pͥmo. di. xxij. inqͥt: ꝙ licet viator nō poſ ſit diſtincte cognoſcer̄ diuinā eſſentiā. pōt nihilominus illā noīare aliquo noīe diſtī cte eā ſignificante: reuelato vel impoſito ſi ue ab angelo ſiue ab ip̄o deo. ſic̄ ptꝫ d̓ noīe dei tetragmaton: qd̓ ẜm Rabi Moyſes ſi gnificat ſolā eſſentiā diuinā cū intrinſecis ſuis ꝓprietatibꝰ. Et licet quidā putent in hoc Scotū ꝯͣdicere tam dn̄o Bonauē. qͣꝫ ſancto Tho. Ego tn̄ aliud ſentio: qm̄ do ctores illi preclariſſimi de noīe dei loquūt̉ qd̓ viribꝰ igenij ⁊ vi nature ad inueniri p̄t Doctor vero ſubtil̓ extēdit ſe ad nomē qd̓ vel angelꝰ vel d̓s ip̄e nob̓ reuelauer̄t. 2 dubiū erat: vtrū d̓s nomīari poſſit pluribꝰ noībꝰ. Ad qd̓ rn̄det Richardus de media villa. di. xxij. li. primi ꝙ ſic. nā quedā noīa ſignificat deū ẜm ſe. quedā in cōparatiōe ad creaturas. Nominū aūt ſignificantiū deū ẜm ſe. Quedā ſignificāt eſſentiā Que dā perſonas. Quedā notiōes. Noīa q̄ ſi gnificāt eſſentiā plura ſunt. qͣꝫuis diuina eſſentia ſit ſūme ſimplex: tn̄ ꝓpter infinita tem perfectiōis ſue ⁊ noſtri intellectus de bilitatē nō poteſt homo illā prefectionem vnico ꝯceptū exprimere: ſed de illa format plures ꝯceptus Et nihilominus ſi de illa formaret ꝯceptus ſine fine: nunqͣꝫ ꝑ illos ꝯceptus exprimeret eam perfecte. Facit aūt intellectus noſter aliū ꝯceptū de diui na petfectiōe ſub ratiōe qua potētia. Aliū ſub ratōe qua ſapīa. ⁊ ſic de alijs attributꝭ Unde qͣꝫuis plurima noīa dicta de deo ſi gnificent rem eandē: tamē illam ſignificāt ſub diuerſis ratiōibꝰ: ⁊ a diuerſis ratiōibꝰ imponunt̉. Ideo talia nomina nō ſunt ſi nonima: qꝛ noīa ſinonima ſola voce diffe runt. Nomina inſuper que ſignificant per ſonas plurificantur. quia plures ſunt per ſone diuine. Sic ⁊ nomina q̄ ſignificāt no tiones. Scd̓m bonāuenturā in breui loqͥo Relationes in diuinis ſunt quattuor. ſcꝫ. paternitas. filiatio. ſpiratio. proceſſio. No tiones vero ſunt relationes predictorum cum innaſcibilitate. Nomina que ſignifi cant deū in ꝯparatiōe ad creaturas pluri ficant̉. Quia ẜm Dioniſiū. c. vl. d̓ diui. nō Deū per creaturaſ tripliciter cognoſcimꝰ Aut per ablationē ꝯditionū imꝑfectarū

que reperiunt̉ in creaturis. Aut per ſuper eminentiā ꝯditionū perfectaꝝ. aut ꝑ cau ſalitatē creaturaꝝ. Et ẜm hoc deū tripli citer noīamus. Illa vero noīa quibꝰ noīa mus deū remouedo plurificant̉: qꝛ plures ſunt ꝯditiōes imperfecte in creaturis qͣs nominādo a deo remouemus. Quaꝝ vna eſt finitas: quā remouemus cum dicimus Deus eſt infinitus Alia eſt creatura: quā remouemus cū dicimus. Deus eſt increa tus. Similiter dicimus deū īmenſum. qꝛ ſine mēſura incorruptibilē. qꝛ ſine corru ptione immortalē. qꝛ vita eſt ſine defectu mortis incorporeū. qꝛ ſine corporali mate ria. Nomina aūt quibꝰ noīamus deū ſibi attribuēdo ſupereminētes ꝯditiones que ſunt in creaturis: plurificant̉ ẜm ꝙ ſt̓ plu res perfecte ꝯditiōes in creaturis q̄ per ſu pereminentiā deo attribuunt̉. ſicut ſt̓ lux. vita. bonitas. ⁊ ſic de alijs. Noīa etiā qui bus noīamus deū ſub rōne qua eſt cauſa creaturaꝝ: plura ſunt. ẜm ꝙ creature refe runt̉ ad ip̄m ſb̓ alia ⁊ alia habitudine cāe Referunt̉ em̄ ad ip̄m vt ad cām efficientē ſui eſſe. ⁊ ſic nominat̉ creatori ⁊ ad cauſaꝫ exemplarē. ⁊ ſic dicit̉ exemplar. ⁊ ad cām finalem. ⁊ ſic vocat̉ finis. Magnus itaqꝫ deus eſt ⁊ excelſus valde: cui tanta nomīa ꝯpetunt que nos inſtruūt vt ꝯtemplemur eum ſuper om̄ia exiſtentē ſuperantēqꝫ om nem intellectū cuiuſlibet creature. ¶ Ter tiū dubiū fuit. vtrū hoc nomen deus inue niatur in ſcripturis expreſſum. Pro quo audiende ſunt voces omniū ſcripturaꝝ tā diuinaꝝ qͣꝫ humanaꝝ. in quibꝰ ꝓphete. pa triarche. apoſtoli euāgeliſte. doctores. im peratores. philoſophi. medici. aſtrologi. ⁊ poete hoc nomē deus in auribꝰ omniū ſo nant cum eximia laude. Ergo incipiamꝰ a veteri teſtamēto ⁊ ſequamur ea que po nuntur in nouo. Deinde que a pręnomi natis tanguntur Scribit̉ nanqꝫ Gen̄. i. c. In principio creauit deus celum ⁊ terrā. Eodem ca. Dixit deus fiat lux. Et iteruꝫ. Uidit deus lucē ꝙ eſſet bona. Et ibidē ſe pius repetit̉. Dixit quoqꝫ deus. Dixit ve ro deus. Et. xx. c. Dixit ſerpens ad mulie rem. Cur precepit̓ vobis deus: ne comede retis ex om̄i ligno paradiſi. Eodē. c. Uo cauit dn̄s deus Adam. Et. v. c. Hic eſt li ber generatiōis adā in die qua creauit de us hominē. Et vi. c. Dixitqꝫ deus nō per manebit ſpiritus meus in hoīe in eternū: qꝛ caro eſt. Et. ix. c. Bn̄dixitqꝫ deus noe ⁊ filijs eius: dixitqꝫ ad eos. Creſcite ⁊ multi plicamini. Et. xv. c. Credidit abraā deo: ⁊ reputatū eſt ei ad iuſticiā. Et. xvij. c. Ego ſum deus om̄ipotēs: ambula corā me. Et xviij. c. Nunqͥd deo eſt quicqͣꝫ difficile. Et xxij. c. Temptauit deus abraā. Eodē loco Uenerūt ad locū quē on̄derat ei deus. Et xxvij. c. Det tihi d̓s de rore celi. Et xxviij. c Deus ops bn̄dicat tibi: ⁊ creſcere te faciat atqꝫ multiplicet. Eodē. c. Nō eſt hic aliud niſi domus dei ⁊ porta celi. Et. xxx ca. Ex audiuit deus preces eius.ſ. lie. Eodē. ca. Dixit rachel. Abſtulitd̓s obprobriū meū Et. xxxv. c. Apparuit iacob d̓s cū fugaret fratre ſuū. Eodē. c. Ego ſum deus omp̄s creſce ⁊ ml̓tiplicare. Et. xl.c. Dixit ioſeph Nunqͥd nō dei eſt interpretatio. Et. xli. ca. On̄dit tibi d̓s oīa q̄ locutus es. Et. xlviij. c. Dixit iacob. En ego morior: ⁊ d̓s erit vo biſcū. Et Exo. ij. c. Dixit moyſes. Deꝰ pa tris mei: adiutor meus eruit me de manu pharaonis. Et. iij. c. Dixit deus. Ego ſum deus pr̄is tui. d̓s abraā: deus yſaac. Eodē ca. dixit moyſes. Deus patrū noſtroꝝ mi ſit me ad vos Et v. c. Deus hebreoꝝ voca uit nos vt eamus viā triū dieꝝ in ſolitudi nē ⁊ ſacrificemus dn̄o deo nr̄o. Et. vi. c. ait dn̄s. Scietis ꝙ ego ſum dn̄s deus veſter. Et. xv. c. ſcribit̉. Iſte d̓s meus: ⁊ glorifica bo eū deus pr̄is mei ⁊ exalta bo eū. Et. xviij c. Eſto populo in his q̄ ad deū ſunt. Et. xx ca. Ego ſum dn̄s deus tuus: qͥ eduxi te de terra egypti: ⁊ de domo ẜuitutis. Eodē. c. Ut probaret nos venit deus. Et xxiiij. c. Dn̄ator dn̄e deus: miſericors ⁊ clemens; Et Leuit̓. xi. c. Cuſtodite om̄ia q̄ ſcripſi: vt ſim veſter deus. Et. xviij. c. Ego dn̄s d̓s vr̄: cuſtodite leges meas. Et. ix. c. Sancti ficamini ⁊ eſtote ſancti: qꝛ ego ſanctus ſū dn̄s deus veſter. Et. xxiiij. c. Homo qͥ ma ledixerit deo ſuo portabit peccatū ſuū. Et xxvi. ca. Ambulabo inter vos ⁊ ero veſter deus. Et numeri. xvi. c. Fortiſſime d̓s ſpi rituū vniuerſe carnis: num vno peccante ꝯtra omēs ira tua deſeuiet. Et. xxiij. c. Nō eſt d̓s quaſi hō vt mentiat̉. Et Deut. iij. c.

Neqꝫ em̄ eſt alius deus vel in celo vel īter ra: qͥ poſſit facere opera tua: ⁊ ꝯparari for titudini tue. Et. iiij. c. Nō eſt aliqua natio tā grandis q̄ habeat deos aꝓpinquātes ſi bi: ſicut adeſt nobis deus noſter. Et. vi. c. Diliges dn̄m deū tuū. Eodē c. Non tem ptabis dn̄m deum tuū. Et. vij. c. Populuſ ſanctus es dn̄o deo tuo. Et. viij. c. Obſer ua ⁊ caue ne quando obliuiſcaris dn̄i dei tui. Et. x. c. Dn̄i dei tui celū eſt ⁊ celi celoꝝ ⁊ omia que in eo ſunt. Eodē. c. Deus no ſter ip̄e eſt deus deoꝝ ⁊ dn̄s dn̄antiū deus magnus ⁊ potens ⁊ terribilis. Et. xiij. cap̄ Dn̄m deum veſtrū ſequimini: ⁊ ip̄m time te. Et. xiiij. ca. Filij eſtote dn̄i dei veſtri. Et xviij. c. Perfectus eris ⁊ abſqꝫ macula co ram dn̄o deo tuo. Et. xxiij. c. Cum votum voueris dn̄o deo tuo: nō tardabis reddere Et. xxxij. c. Deus fidelis ⁊ abſqꝫ vlla ini quitate: iuſtus ⁊ rectus. Et Ioſue. ij. c. Do minus em̄ deus noſter: ip̄e eſt deus in ce lo ſurſum: ⁊ in terra deorſum. Et Iudicū vi. ca. Ego deus veſter non timeatis deos amorreorū. Et primi Regum ca. ij. Deus ſcientiarū dominus eſt. Et. vi. c. Auxilia tus eſt nobis deus. Et. ix. c. Eſt vir dei in ciuitate hac. Et ſcd̓i Regum. xiiij. ca. Non vult deus perire animā. Et. xxij. ca. Quis fortꝭ p̄ter deū nr̄m. Et tertij Reg. iiij. De dit qͣꝫ deus ſapientiā ſalomoni ⁊ pruden tam multā nimis ⁊ latitudinem cordis. Et quarti Regum. v. ca. Ponuntur ver ba regis iſrael: Nunquid deus ſum ego: vt occidere poſſim ⁊ viuificare. Eodē ca. ſcribitur ꝙ dixit naaman. Uere ſcio ꝙ nō eſt alius deus in vniuerſa terra: niſi tantū d̓s iſrael. Et primi Paralipomenō. xvij ca. Dixit natan ad dauid. Om̄ia que in corde tuo ſunt fac: deus em̄ tecum eſt. Et ſcd̓i Para lipomenon. xxv. cap̄. dicit̉. Dei eſt adiuuare ⁊ in fugam vertere. Ct primi Heſdre primo capi. Cirus rex perſarum retulit. Om̄ia regna terre dedit mihi do minus deus celi. Et Thobie. vi. cap̄. ſcri buntur verba angeli ad Thobiā loquen tis. Oſtendam inquit tibi que ſunt qui bus preualere poteſt demonium. hi nanqꝫ ſunt qui coniugium ita ſuſcipiunt vt deū a ſe ⁊ ſua mēte excludant. Et Iudith. xiiij cap̄. Achior videns virtutem quam fecit deus iſrael: relicte gentilitatis ritu credi dit deo. Et Iob. xxiij. capi. Deus molliuit cor meum: ⁊ om̄ipotens conturbauit me. Et in pſalmo. iiij. Cum inuocarem exau diuit me deus. Et. vij. Domine deus me us ī te ſperaui. Et pſalmo. ix. Propter qd̓ irritauit impius deum. Et pſalmo. xvij. Deus meus adiutor meus et ſperabo in eum. Et pſalmo. xviij. Cell enarrant glo riam dei. Et pſalmo. xxiiij. Libera deus iſ rael ex omnibus tribulationibus ſuis. Et xli. Quemadmodū deſiderat ceruus ad fontes aquaruꝫ: ita deſiderat anima mea ad te deus. Et pſalmo. xlij. Quia tu es de us fortitudo mea. Et pſalmo. xliij. Deus auribus noſtris audiuimus Et pſal̓. xliiij Propterea vnxit te deus deus tuus. Et pſalmo. xlv. Deus refugiū noſtrum ⁊ vir tus. Et pſalmo. xlvi. Om̄es gentes plau dite manibus: iubilate deo in voce exulta tionis. Eodem pſalmo. Quoniā rex om nis terre deus: pſallite ſapienter. Et. xlvij. Hic eſt deus noſter in eternum ⁊ in ſecu lum ſeculi. Et. xlix. Deus deorum domi nus locutus eſt. Et. l. Miſerere mei deuſ ſcd̓m magnam miſericordiam tuam. Et lij. Deus de celo proſpexit ſuper filios ho minum. Et. liij. Deus in nomine tuo ſal uum me fac. Et pſalmo. lxx. Deus docui ſti me a iuuentute mea. Et pſalmo. lxxij. Quā bonus iſrael deus his qui recto ſūt corde. Et. lxxvi. Uiderunt te aque deus: viderunt te aque ⁊ timuerunt: ⁊ turbate ſunt abvſſi. Et. lxxxij. Deus quis ſimilis eſt tibi. Et. lxxxiiij. Audiaꝫ quid in me lo quatur dominus deus. Et. lxxxv. Ma gnus es tu ⁊ ſaciens mirabilia: tu es deus ſolus. Et Eccle. i. ca. Omnis ſapientia a domino deo eſt. Et. ij. ca. Fili accedens ad ſeruitutem dei: ſta in iuſticia ⁊ in timore. Et. iij. ca. Qui timet deū honorat paren tes. Et. vij. ca. Non te iuſti fices ante deū. Et. x. cap. Perdit deus memoriā ſuperbo rum. Et. xv. ca. Deus ab initio conſtituit hominē. Et. xlv. ca. Dilectus deo ⁊ homi nibus: Moyſes. Et Sapientie.i. ca. De us mortem non facit. Et Eſaie. ij. ca. Ue nite aſcendamus ad montē domini: ⁊ ad domū dei iacob. Et vi. ca. Seraphin cla mabant ſanctus ſanctus ſanctus dominꝰ

deus ſabaoth. Et. xl. ca. Conſolamini con ſolamī popule meus dicit deus noſter. Et Hieremie. iij. ca. Uere in domino deo no ſtro ſalus iſrael. Et Danielis.i. ca. Dedit autē deus danieli gratiā in conſpectu prī cipis eunuchorū. Et. ij. ca. Daniel benedi xit deo celi. Et. iij. c. Ambulabāt in medio flamme: laudantes ⁊ benedicentes deum Et xi. ca. Aduerſus deum deorū loquetur Et. xiij. ca. Deus eterne qui abſconditorū es cognitor. Et Oſee. xxij. c. Deum abſqꝫ me neſcies. Et Ione. iiij. ca. Tu es deus clemens ⁊ miſercors. Et Michee. vi. ca. Curuabo genu deo excelſo. Et prima Pe tri. v. ca. Deus om̄is gratie vocauit nos ī eternam gloriā ſuam. Et eodem ca. Hu miliamini ſb̓ potenti manu dei. Et ad Ro manos.i. ca. Cum deum cognouiſſent: nō ſicut deum glorificauerūt. Et. viij. ca. Si deus pro nobis quis cōtra nos. Et prime ad Corinth̓. xxiiij. ca. Non eſt diſſenſionis deus: ſed pacis. Et ſcd̓e ad Corinth̓. xx. e. Non em̄ qui ſeip̄m commendat ille pro batus eſt: ſed quem deus ꝯmendat. Et ad Ephe. ij. ca. Deus diues eſt in miſericor dia. Et ad Philipen̄. ij. c. Deus exaltauit illum. Et prime ad Theſſa lonicen̄. v. ca. Deus pacis ſanctificet vos. Et Act̉. v. ca Obedire oportet deo. Et xviij. ca. Inue ni aram in qua ſcriptum erat: ignoto deo. Et Apocali pẜ. i. ca. Significauit deus q̄ oportet fieri cito. Et. vij. ca. Uidi alterum angelum aſcendentē abortu ſolis haben tem ſignum dei viui. Exodi. xiiij. cap̄. Ti mete deum ⁊ date illi gloriā ⁊ honorē. Et xxi. ca. Abſterget deus omnē lachrymam aboculis eorum. Et Ioh̓. prime ſue cano nic e. ca. i. Deum nemo vidit vnqꝫ. Et in ſuo euangelio.i. cap̄. Uerbum erat apud deum. Et. viij. cap. Qui ex deo eſt verba dei audit. Et. iij. ca Sic deus dilexit mun dum. Et Matthei. vi. ca. Beati mundo corde: quoniā ip̄i deum videbunt. Et. vi. ca. Nō poteſtis deo ſeruire ⁊ māmone. Eo dem cap. Primū querite regnum dei. Et xix. ca. Quos deus coniunxit: homo non ſeparat. Et. xxij. ca. Reddite que ſunt ceſa ris ceſari: ⁊ que ſunt dei deo. Et Luce. i. c. Quod em̄ ex te naͣſcetur ſanctū vocabit̉ fi lius dei. Et. vij. c. Deus viſitauit plebem ſuā. Et. viij. ca. Deus propicius eſto mihi pctōri. Et Caſſiod̓. ſuꝑ pͣsͣ. Magnꝰ d̓s ⁊ laudabil̓ nimis. Deus inqͥt ē vircus in ex plicabil̓: pietas incōprehenſil̓: ſapīa ineffa bilis: cuius vera diffinitio eſt finē in ſuis laudibꝰ nō habere. Et Boe. in libro de tri. Deus eſt pulcherrimū: fortiſſimūqꝫ vere vnuꝫ in quo nullus numerus: nullū in eo aliud preterqͣꝫ id quod eſt. Et Anſelmus in proſologion. Deus eſt pulcritudo que nō videt̉: odor qui olfactu nō percipit̉: ſa por qui nō cognoſcit̉: bonitas que nō ſenti tur. Et Auguſtinus in lib̓. de libero arbi Deus eſt quo nihil ſuperius eſſe ꝯſtat eter nus incōmutabilis. Et in libro de vera re ligione. Deus eſt incōmutabilis natura: pͥma vita: pͥma eſſentia: pͥma ſubſtantia. Et Iuſtinianuſ imperator. C. de vete. iu re enucliādo. li. inquit. Deo auctore: ⁊ no ſtrū gubernāte imperiū bella feliciter pera gimus ⁊ pacē decoramus: ⁊ ſtatim reipu blice ſuſtentamꝰ. Et. C. de offi. prefec. p̄to. aphrice. l. i. Multas quidē ⁊ antea a deo promeruimus largitates. ⁊ īnumerabilia eius circa nos beneficia ꝯfitemur. Et. C. de rebꝰ creditis ⁊ iureiura. l. i. Iuriſiurādi ꝯtempta religio ſatis deū habet vltorem. Et. ff. de legi. l. ij. ſcribitur. Om̄is lex inuē tio ⁊ donū dei eſt. Et ideo habes in epl̓a Inter claras. C. de ſum. tri. ⁊ fi. ca. Et in proemio inſtitute. Et. C. ne filius pro pr̄e in auten. habita. Et. Cd̓ iudeis. l. iudeis: Et. C. de raptoribꝰ virginum. l. raptores. Et. ff. de iureiuran. l. ait pretor. Et. C. de ep̄i. ⁊ cle. l. deo nobis. Et ī auten. vt nō lu xurientur contra naturā. Et in autentico de mandatis principū in.§. oportet. Et ī auten. de fide inſtru. in.§. Cum igit̉. Et in auten. de queſtore in prin. Et Sibilla he ritrea cuius verba ponit Lactantius lib̓. i. diuinarum inſtitutionum: ita loquitur. Unus deus qui vnus eſt: iſqꝫ ampliſſi mus increatus. Et Plato in thimeo. Per fectus ⁊ purgatus hinc exiens habitabit cum deo. Et vt Hieronimus aſſerit ſuper primum capitulum Danielis. Hic dixit fabricatorem mundi deum. Et Ariſto te les in primo de celo et mundo. Omnes quidē ſummū locum deo tribuunt ⁊ gͦreci ⁊ barbari. Et in duodecimo metaphilice.

Dicimus deū anīal ſempiternū ſemꝑ vi uens. Et rex Auicenna ī prologo ſui cano nis In primis deo gratias agamus: ſicut ſui ordinis celſitudo ⁊ beneficij ip̄ius mul titudo meret̉. Et in eodē prologo. Si mi hi deus auxiliatus fuerit: ⁊ hunc ꝯfirma uero librū: addam poſtea in vno libro An thidotariū. Et idem in prima ſen. primi li bri Canonis: doctrina. iij. c. ij. de comple xionibꝰ mēbroꝝ. Deus cuiqꝫ aīali ⁊ cuiqꝫ membro donauit ex complexiōe: quod ma gis meretur. Et Galienus medicoꝝ prin ceps: ſuper prima particula pronoſticorū hypocratis. Nō inuenimus hypocratem dicere in aliquo libroꝝ ſuorū ꝙ deus bene dictus ⁊ ſublimis cauſaſſet aliquā egri tudinem. Et Raſis in prologo libri ad Almanſoriū regem. Regi Almanſorio cu ius vitā prolonget deus. Et Damaſce. in prologo ſui libri de conſolatiōe medicina rū. In nomine dei miſericordis cuius no minatu ſermo recepit gratiā ⁊ doctrina ꝑ fectionē. Et idem in prologo ſue practice. Sanat ſolus languores deus. Et Albu mazar in ſuo introductorio in aſtronomiā Deus eſt mouēs oīa īmobilis: cuiꝰ nomē eſt benedictū exaltatū exaltatiōe maxima Et Sene. in tragedijs. Sequit̉ ſuperbos victor a tergo deus. Et ad Lucillū. Nihil deo clauſum eſt. Et Ouidius in libro de arte amandi. Flectit̉ iratus voce roga: ite deus. Et Sixtus Pitagoricus in ſenten tijs. Cogitatio hominū non latet deū. Et Cicero in libro de legibꝰ. Nihil eſt preſtan tius deo. Et in libro de natura deoꝝ. Nul li eſt nature obediens aut ſubiectus deus: omnē ergo regit ip̄e naturā. Et iteruꝫ ibi. Comprehende aīo: ⁊ propone ante oculos deū. Et in eodē. Quid eſſe poteſt in rerum natura homine melius. In eo em̄ ſolo: eſt ratio qua nihil poteſt eſſe preſtantius Eſſe aūt hominē qui nihil in om̄i mundo me lius eſſe qͣꝫ ſe putet deſipientis arrogantie eſt. Ergo eſt aliquid melius: eſt ergo pro fecto deus. Quid amodo audebunt dice re curioſi: an tantorū viroꝝ quorū teſtimo nia retulimus: ſententia inanis eſt. O ſtul ti ⁊ tardi corde ad credendū. O ceci pec catores: ⁊ inimici dei. O maligni mentes iniquorū: expergiſcimini ⁊ intuemini eum qui om̄ia ꝯdidit: om̄ibꝰ preeſt: ⁊ nos perde re poteſt atqꝫ ſaluare. Sed qͥ illū nō timēt nō diligunt neqꝫ venerant̉. ſtatim inflatis bucchis mihi detrahūt ſic loquenti. Suꝑ flua inquiūt ac tumida eſt tanta precedēs turba autoritatū de deo: cum eū agnoſca mus: ꝯfiteamurqꝫ creatorē celi ⁊ terre: vi ſibiliū omniū ⁊ inuiſibiliū. O qͣꝫ infelix ē horū ꝯditio tempoꝝ dum ꝯpletu experi mur id qd̓ apoſtolus ſcribit ad Titu.i. ca. Confitent̉ ſe noſſe deū: factis aut negāt. Qd̓ deus vocat̉ pater noſter in quo oſten ditur eius benignitas que nos allicit ad eum diligendum. ¶ Ca. II. Ecundū nomē quo d̓s nominat̉ a nobiſ eſt nomē amo ris: illud eſt pater. Mira res ꝓ fecto ꝙ ille qͥ condidit celū ⁊ terrā ⁊ om̄ia que in eis ſunt: dignet̉ a nobis vermiculis pater appellari. Nos tamen ip̄ius filij dei eſſe refugimus dum magis he infima vi lia atqꝫ terrena: qͣꝫ ip̄m ſummū bonū dili gimus. Ob id ip̄e conquerit̉ dicens Eſa i. c. Filios enutriui ⁊ exaltaui: ip̄i aūt ſpre uerūt me. Uerūt amen vt ad tanti patris dilectionē corda inflāment̉ hūana: de ip̄a paternitate tres ꝯſideratiōes faciemus. Prima dicitur diſtinctionis. Scd̓a rōnis. ¶ Tertia ſignificatiōis. ¶ Prima ꝯſideratio dicitur diſtinctionis. in qͣ ſcire libet ꝙ patres multi ſunt. ⁊ mul tipliciter accipiuntur. Nam. rimus dicitur carnalis. Secundus ſpiritualis. Tertius ſacramentalis. Quartus infernalis. ¶ Quintus celeſtialis. ¶ Primus pater dicit̉ carnalis: aut rōe im mediate generatiōis. de quo dicit̉ Exo. xx. c. Honora patrē tuū. Aut rōe originis. ⁊ ſic omēs aui. proaui. attaui. tritaui dicunt̉ patres. Unde Hiero. ſuper Danie. aſſe rit de balthaſar qͥ vocat patrē Nabucho donoſor. vt ſcribit̉ Dani. v. c. ꝙ nō facit er rorem ſcientibus ſcripture ſancte conſue tudinem: qua proauſ om̄es ⁊ maiores pa tres vocāt̉. Nā ẜm Geroſū chaldeū: ⁊ Io ſephū Nabuchodonoſor regͣuit annis q dragītatribꝰ. cui ſucceſſit filiꝰ qͥ vocatus ē

Euilmorodach: huic ſucceſſit̉ filius dictꝰ Negliſar: qͦ mortuo regͣuit filiꝰ eiꝰ Labor ſodoc. huiꝰ filiꝰ fuit Baldaſar. Et nihilo minꝰ ip̄e dicebat Danieli. Tu es Daniel de filijs captiuitatꝭ Iuda. quem adduxit rex pater meꝰ. ſcꝫ Nabuchodonoſor de iu dea. ¶ Scd̓s pr̄ eſt ſpūalis. Et ſic dicit̉ pr̄ quilibꝫ ſacerdos. vt ptꝫ. xcvi. diſt. c. qͥs du bitet. vbi dicit̉. Quis dubitet ſacerdotes xp̄i regū oīm ⁊ pͥncipū pr̄es ⁊ mgr̄os cen ſeri. ¶ Eſt inſuꝑ pater ſpūalis ſacerdos qͥ audit cōfeſſiones. ſic̄ ptꝫ. xxx. q. i. c. oēs Si mil̓r qͥ erudit ⁊ docet aliqͦs vocat̉ pr̄. Hīc Macrobiꝰ in ꝓlogo ſuꝑ ſomniū Scipio nis Euſtachiū diſcipulū filium vocat. Et Paulꝰ ad Gal̓. iiij. c. dicit. Filioli: qͦs iteꝝ ꝑturio donec xp̄s firmet̉ in vob̓. ¶ Terti eſt pr̄ ſacramētal̓. Is ē ſacerdos baptiſās ⁊ ep̄s ꝯfirmās: ⁊ qͥcūqꝫ aliꝰ tenēs ī baptiſ mo vel ꝯfirmatōe illū qͥ baptiſat̉ aut cōfir mat̉. Probant̉ iſta. xxx. q. c. i. ad limina.§. filia. Et. xxx. q. iij. c. ita. Et de ꝯſe. diſt. iiij. c. vos ante oīa. Et extra de cogn. ſpūa li. c. vlt. Qd̓ ppl̓is eſt declarandū ꝓpter eos qͥ falſo tenēt ſacerdotē baptiſantem nō fieri cōpatrē. ¶ Quartꝰ eſt pr̄ infernalis. Hic eſt dyabolꝰ pr̄ iniqͦꝝ. De qͦ dicit Arnb. xxij. q. v. c. cauete frēs. Om̄es qͥ amāt menda ciū filij ſunt dyaboli. Et dn̄s Ieſus dice bat iudeis. Ioh̓. viij. c. Uos ex pr̄e dyabo li eſtis: ⁊ d̓ſideria patrꝭ vr̄i facitis. ¶ Quī tus eſt pr̄ celeſtialis qͥ eſt deꝰ bn̄dictus: de qͦ clarū eſt ꝙ ſic noīat̉. Un̄ Eſa. lxiij. c. ſcri bit̉. Tu dn̄e pater noſter ⁊ redēptor noſter Et hiere. iij. ca. Inuoca me pat meus. Et xxxi. c. Factus ſū iſrl̓i pater Et malach̓. ij. c. Nūquid nō pat̓ vnus oīm noſtrū. Et Math̓. v. c. Pater tuꝰ qͥ videt in abſcōdi to reddet tibi. Et iterū ibi. Sitis filij pa tris veſtri: qͥ ſolēſuuꝫ oriri facit ſuꝑ bonos ⁊ malos. Et. x. c. Nō em̄ vos eſtis qͥ loqui mini. ſꝫ ſpūs pr̄is veſtri qͥ loquit̉ in vobis Et. xxiij. c. Unus ē em̄ pater veſter qͥ in ce lis eſt. Et Luc. vi. c. Eſtote miſericordes ſicut ⁊ pr̄ veſter celeſtis miſericors eſt. Et Math̓. vi. c. Cū oraueritis dicite. pat̓ no ſter qͥ es in celis ⁊c̄. Et. i. ad. Coꝝ. viij. ca. Unus eſt d̓s pater ex qͦ omīa. Et de hͦ ita loquit̉ Uirgil̓. in i. eneides. At pr̄ oīpotēſ peluncis addidit atris. Et in. x. At pater omīpotens rerū: cui ſūma poteſtas. Et in i. G eorgꝭ. Ter pater extructos deiecit ful mine mōtes. Et horatiꝰ odda ſcd̓a. Iā ſa tis terris niuis atqꝫ dire grandina miſit pater. Et rubente dextra ſacras iaculatur arces. Terruit vrbē terruit gentes. Scri bit Horoſiꝰ ꝙ Pyrrhus rex epyrrotharū qͥ in auxiliū tarentinoꝝ venit: fretus viribꝰ theſſalie ac macedonie: totiuſqꝫ grece: duꝫ in prima pugna in cāpania Ualeriū leui niū ꝯſulē omemqꝫ qͣi exercitū romanoꝝ d̓ uiciſſet: cū ex vtraqꝫ ꝑte ml̓ti fuiſſent int̓fe cti: atqꝫ numerꝰ occiſoꝝ ex ꝑte Pyrrhi pre grandis fuiſſet: poſt habita illā victoriam affixit titulū in tēplo Iouis in qͦ ita ſcpͥtū erat. Qui an̄ hac inuicti fuere viri pater optime olympi. Hos ego in pugna vici: ⁊ ab eis victꝰ ſū. Cū redargueret̉ a ſuis qꝛ ſe victuꝫ fatebat̉. Rn̄dit ſi rurſus ſil̓i modo vincā: r̄uertar ſine militibꝰ in Epyrꝝ. Ec ce itaqꝫ ꝙ oēs natōes de deo nomē pr̄is ꝓ clamat̉. Sꝫ dū iſta tractamꝰ opus ē: vt in hac ꝑte tria dubia diſputemus. Primū vtrū ſit vna pat̓nitas filij dei et ¶ Scd̓m vtrū hͦ nomē pr̄ ꝑ pͥus di creat̉e cat̉ in deo reſpectu filij ab eterno geniti: qͣꝫ reſpectu hoīs ⁊ creature. ¶ Terciū cur in diuinis maternū nomen tacet̉ paternum exprimit̉. ¶ Pro declaratōe primi dubij pleriqꝫ ar guūt. Qd̓ filij dei ⁊ creature nō ſit vna pa ternitas: ſꝫ diuerſa. Prima qꝛ vbi ſunt di uerſe relatōnes oppoſite ibi diuerſa ratio paternitatis. Sed in pat̓nitate qͣ deus eſt pater filij ab eterno geniti. ⁊ qͥ eſt pat̓ crea ture: ſūt diuerſe relatōes oppoſite gͦ diuer ſa rō paternitatis. Relatio em̄ qͣ reſertur pater ad filiū eſt increata: illa q̄ ad creatu ram creata. Itaqꝫ videt̉ hec pat̓nitas ſit alia ab illa. ¶ Secūdo arguit̉. qꝛ vbi ſunt diuerſi reſpectus pat̓nitatꝭ. ibi diuerſe pa ternitates. Sed alio reſpectu eſt d̓s pater filij. alio reſpectu ē pater creature. Naꝫ vt dicit glo. Aug. ſuꝑ illo ꝟbo Ioh̓. xx. c. Aſcē do ad patrē meū ⁊ patrē veſtrū. meū natu ra. veſtrū ꝟo gratia. Ergo alia eſt paterni tatꝭ filij ⁊ alia creature. Rn̄det ad hͦ Alex ander de ales in tercio ſūme. Qd̓ in relati ne qua deus eſt pat̓ filij. ⁊ pater creature tria ſunt cōſideranda. ſcꝫ pͥncipiū. termini b

⁊ modus. Principiuꝫ eſt pater. Termini ſūt filiꝰ dei ⁊ creatura. Modus: deus eſt. pat̓ filij ꝑſonal̓r: ⁊ pr̄ creature eſſentialiter Licet gͦ termini huiꝰ relatōis plurificent̉ ⁊ modus ſit diuerſus. tn̄ pͥncipiū eſt vnū nō diuerſū nec plurificatū. Un̄ augꝰ. li. d̓ tri. ait. Pater d̓r pͥncipiū filij. qꝛ genuit eū ⁊ prīcipiū ſpūſſācti. qꝛ ſpūſſctus eſt donū eiꝰ. ⁊ principiū creature. qꝛ creauit eā. Et tn̄ ꝓpter has diuerſas rōnes nō multipli cat̉ rō pͥncipij. Ergo cū d̓r pr̄ filij ⁊ pr̄ crea ture: nō ml̓ciplicabit̉ rō pr̄is reſpectu filij ⁊ reſpectu rōnalis creature. Et ſic ſolutū eſt primū argumentū. Ad ſcd̓m dicit ale xander ꝙ gr̄a ⁊ natura faciūt diſtinctōeꝫ nō ex ꝑte illiꝰ a qͦ: ſꝫ ex ꝑte eoꝝ q̄ ſūt ab illo ¶ Scd̓m dubiū fuit. vtrū hͦ nomē pr̄ ꝑ pͥ us dicat̉ ī d̓o reſpectu filij: qͣꝫ r̄ſpectu hoīſ ⁊ creature. ¶ Et ad hͦ rn̄det Tho. i. ꝑte. q. x. xxiij. ꝙ ſic. Naꝫ qd̓ et̓nū ē priꝰ eſt tꝑali. Ab et̓no aūt d̓s eſt pr̄ filij ⁊ ex tꝑe pr̄ creature Inſuꝑ ꝑ prius d̓r nomē d̓ illo in qͦ ſaluat̉ tota rō noīs ꝑfecte qͣꝫ de illo ī qͦ ſaluat̉ ẜm aliqͥd. De hͦ ſiqͥdē d̓r ꝑ ſil̓itudinē ad illud in qͦ ꝑfecte ſaluat̉. qꝛ oīa ꝑfecta ſumunt̉ a ꝑfectis. Inde eſt ꝙ hͦ nomē Leo ꝑ priꝰ d̓r de aīali in qͦ tota rō leonis ſaluat̉: qd̓ ꝓprie d̓r Leo. qͣꝫ de aliqͦ hoīe in qͦ īuenit̉ aliqͥd d̓ rōne leonis: vtputa audacia vl̓ fortitudo. de hͦ nanqꝫ ꝑ ſil̓itudinē d̓r: manifeſtuꝫ eſt aūt ꝙ ꝑfecta rō paternitatꝭ ⁊ filiatōis in uenit̉ in deo pr̄e ⁊ in deo filio. qꝛ pr̄is ⁊ filij eſt vna natura ⁊ gl̓ia. in creatura ꝟo filia tio īuenit̉ reſpectu dei nō ẜm ꝑfectā rōnem cū nō ſit vna natura creatoris ⁊ creature ſed ẜm aliquā ſil̓itudinē q̄ quāto ꝑfectior fuerit: tanto ꝓpinquius accedit ad verā fi liatōnis rōne. Dicit̉ aūt deꝰ alicuiꝰ creatu re pater ꝓpter ſil̓itudinē veſtigij tm̄. vtpote irrōnabiliū creatur aꝝ. ẜm illud Iob. xxx viij. c. Quis ē pluuie pater. aut qͥs genuit ſtel las roris. Alicuiꝰ etiā d̓r pater ꝓpter ſi militudinē imaginis: ⁊ ſic d̓r pater hoīm Alicuius pater vocat̉ ẜm ſil̓itudinē gr̄e: ⁊ ſic hō dicit̉ filius dei adoptiuus ẜm ꝙ or dinat̉ ad hereditatē eterne gl̓ie. Quare ꝑ prius dicit̉ pater reſpectu ſilij quē ſibi cōe qualem̄ genuit: qͣꝫ reſpectu alicuiꝰ creatu re. ¶ Sed ꝯtra iſta poſſet qͥs ita arguere. Cōmune ẜm intellectum eſt prius ꝓprio. Sed hoc nomē pater ẜm ꝙ ꝑſonal̓r ſumi tur eſt ꝓpriū ꝑſone patris: reſpectu ꝑſone ⁊ patris reſpectu ꝑſone filij. Scd̓m ꝟo ꝙ ſumit̉ eſſential̓r eſt cōmune toti trinitati. ⁊ ſic dicit̉ reſpectu creature. Nam toti tri nitati dicimꝰ pater noſter. Ergo ſequit̉ ꝙ principalius pater dicat̉ reſpectu creatu re qͣꝫ filij coeterni ⁊ conſubſtantialis. Sol uit hͦ argumentū Tho. vbi sͣ. Q cōia ab ſolute dicta ẜm ordinē intellectus nr̄i ſūt priora qͣꝫ ꝓpria: qꝛ includunt̉ in intellectu ꝓprioꝝ. ſed nō ecōuerſo. In intellectu em̄ ſone pr̄is intelligit̉ deus: ſed nō ꝯuertit̉. Cōmunia ꝟo que important reſpectū ad cceaturā: ꝑ poſteriꝰ dicunt̉ qͣꝫ ꝓpria que ī portant reſpectus ꝑſona les. qꝛ ꝑſona ꝓce dens in diuinis ꝓcedit vt principiū ꝓdu ctōnis creaturaꝝ. Sicut em̄ verbū conce ptū in mēte artificis ꝑ prius intelligit̉ ꝓ cedere ab artifice qͣꝫ artificiatū qd̓ produ cit̉ ad ſil̓itudinē verbi ꝯcepti in mēte. Ita ꝑ prius ꝓcedit filius a patre qͣꝫ creatura d̓ qua nomē filiatōnis dicit̉ ẜm ꝙ aliqͥd ꝑti cipat de ſimilitudine filij. ¶ Terciū dubi um fuit: cur in diuinis maternū nomē ta cet̉: paternū ꝟo exprimit̉. Ad hoc ita dicit dn̄s Bonauen̄. di. v. i. li in declaratōne li tere: vbi allegat Anſhelmꝰ in ꝓſologion. Q principiū maternū p̄exigit aliud prī piū prius: qꝛ mater eſt principiū paſſiuū: ⁊ oē tale mouet̉ ab alio: gͦ ante ip̄m ē pͥncipi um aliud. Qm̄ gͦ principiū gn̄atiōis filij ī diuinis eſt primū: ⁊ eſt pure actuale. Id̓o nullo modo tranſfert̉ maternū principiuꝫ ad diuina. Dicta ſunt hec de filio dei. vt agnoſcamus qͣꝫ benignus eſt pater eius qui hoīes tanti dignos facit honoris. vt fi lios etiā ip̄os habeat: ⁊ ſi nō ẜm veritatē nature. ẜm tn̄ aliqͣꝫ ſil̓itudineꝫ vel partici pationē. ¶ Secūda ꝯſideratio de paterni tate dei dicit̉ ratōnis. in qua ꝑſcrutari de bemus qualiter deus dicitur pater noſtet quintuplici ratione. Primo rōne gn̓atōnis. Secundo rōne gubernatōnis. ercio rōne inſtructōns. Quarto rōne ꝓtectionis. Quinto ratione dotatōnis. Primo dicit̉ d̓s pater nr̄ rōne gn̄atōnis ater nanqꝫ eſt qui habet filiuꝫ a ſe geni

tū ⁊ ſimilē ſibi. Deus aūt ⁊ ſi nō a ſe nō ge nuerit: fuit tn̄ cauſa nobis vt eſſemꝰ ⁊ ẜm corpus ⁊ ẜm aīam. Ideo Lactantiꝰ li. ij. diui. īſti. ait. Deus veri pr̄is officio fūctꝰ eſt ip̄e corpus effinxit: ip̄e aīam qua ſpira mus infudit. Illiꝰ eſt totū qͥcquid ſumus Et moyſes Deūt̓. xxxiij. c. Nunqͥd nō ip̄e eſt pater tuus: qͥ fecit ⁊ creauit ⁊ poſſidet te Ibi glo. Fecit corpus: cręauit ⁊ poſſedit te Ibi glo. Fecit corpus: creauit aīaꝫ poſſi det vtrūqꝫ. Et vidua illa timēs deū que fi lios hortabat̉ quecūqꝫ ſupplicia ferre: qͣꝫ ꝯͣ lege porcinas carnes comedere. vt ſcribit̉ ij. Mach̓. c.vij. ita dicebat. Neſcio qualit̓ in vtero meo apparuiſtis. neqꝫ ego ſpūm ⁊ aīam donaui vobis ⁊ vitā ⁊ ſinguloꝝ mē bra nō ego ip̄a cōpegi. ¶ Secūdo deus d̓r pater nr̄ rōe gubernatōis. Ip̄e ſiquidē cū ctis creaturis celi ⁊ terre mādauit. vt hu manis vſibꝰ indeſinent̓ deſeruiāt. Ob hͦ vt dicit Hugo de ſctō vict. Quelibet crea tura trina voce alloquit̉ hoīeꝫ. Accipe: r̄d de: fuge. Accipe bn̄ficiū ex me in vſuꝫ tuū Accipe inqͥt celum a me ⁊ lumīaribꝰ me is: illuīatione ⁊ motū. Accipe ait ignis a me calorē. Accipe abaere r̄ſpirationē. Ac cipe ab aqua refrigeriū ⁊ lotioneꝫ. Accipe a terra aīalia: fructus ⁊ ſuſtētatōeꝫ ⁊ ſil̓ia Scd̓a vox eſt redde. ſcꝫ obſequiū tuo bene factori ⁊ meo creatori. qui ideo me creauit vt tibi ſeruirē. Tercia vox eſt fuge. ſcꝫ ſuꝑ pliciū: ne illud incurras ꝓpter īgratitudi nē. Tercio d̓s d̓r pater nr̄ rōne inſtrucōis Inſtruxit nos equidē triplici lege. ſcꝫ na ture ſcripture ⁊ gr̄e. vt ſciremꝰ qͥd agendū qͥd fugiendū: qͥd amandū: qͥd timēdū: qͥd colendū: qͥdue deſiderandū Neqꝫ ꝯqueri debemꝰ ſi neſcimꝰ tot ſecreta nature. aſtro rū curſus. motus ſydeꝝ. occeani ambituꝫ naturas herbaꝝ. futura ꝯtingētia ⁊ hmoi Qm̄ vt inquit Lactantiꝰ li. ij. diui. inſtit. Cū aꝑiret hoī veritatē d̓s: ea ſola nos ſci re voluit que int̓fuit hoīem ſcire ad vitaꝫ ꝯſequēdā. Que ꝟo ad curioſā ⁊ ꝓphanaꝫ cupiditate ꝑtinebāt: retinuit vt archana eſſent. ¶ Quarto d̓s dicit̉ pr̄ noſter rōne ꝓ tectōnis. qꝛ ip̄e nos ꝓtegit ⁊ defendit a ꝑi culis ⁊ tēptatōnibꝰ pene inumerꝭ niſi em̄ ip̄e auxiſiaret̉ nobis ⁊ angelico nos tueret̄ p̄ſidio: vix poſſemꝰ ad horā ſuꝑ terraꝫ vi uere ¶ Quinto deus dicit̉ pat̓ noſter rōne dotatōnis. ip̄e quippe dicturus eſt electis Uenite ad nuptias: venite ad ꝑadiſi deli tias: venite ad opulentiſſimū celoꝝ regnū O quales erūt ille ꝓmiſſe diuitie: qualis an me ⁊ corꝑis gl̓ia: qͣlis angeloꝝ ſocietaſ qual̓ deniqꝫ illiꝰ ꝑhēnis vite iocunditas. O qͣꝫ felix erit vox illa ieſu xp̄i filij dei qͣꝫ ſuauis qͣꝫ delectabilis cū dicet in die iudi cij. Uenite bn̄dicti pr̄is mei: poſſidete ꝑa tū vobis regnū a ꝯſtitutōe mūdi. ¶ Ter cia ꝯſideratio circa paternitatē dei dic t̉ ſi gnificatōnis in qua notanda ſūt qͥnqꝫ ſigͣ ꝑ q̄ diſcerni pn̄t filij deia filijs dyaholi. rimū dicit̉ audientia. Secūdū beniuolētia ¶ Terciū ob̓a Quartum reuerentia. ¶ Quintum ꝓuidentia. ¶ Primū ſignū dicit̉ audientia. qn̄ ſcꝫ qͥs libenter audit ꝟba diuina. Un̄. Ioh. viij. c. xp̄us dixit. Qui ex deo eſt verba dei au dit. Propterea vos nō auditꝭ qꝛ ex deo nō eſtis. ¶ Scd̓m ſignū eſt beniuolētia. Ille ſiquidē dei filiꝰ eſſe cognoſcit̉: qͥ deū ſuper oīa diligit. de qͦ dicit̉ Math̓. xxij. c. ⁊ Lu. x. c. Diliges dn̄ꝫ deū tuū ex toto corde tuo ⁊ ex tota aīa tua ⁊ ex tota mēte tua ⁊ ex oī bus viribus tuis. ¶ Terciū ſignū eſt obe diētia. De hͦ xp̄s dixit. Ioh̓. xiiij. Si diligi tis me mādata mea ſeruate. Et iterū. Si p̄cepta mea ſeruaueritis manebitꝭ in dile ctiōe me. ¶ Quartū ſignū d̓r reuerētia. qn̄ qͥs reuerētiā deo exhibet reuerent̉ ſe habē do ad eiꝰ nomē ſanctū: ad ſacra loca: ad ſa cras ꝑſonas: ad ſacras cerimonias: ⁊ ad oīa q̄ ꝑtinēt ad cultū dei. ¶ Quintū ſigꝰ vocatur prouidentia Ille vtiqꝫ bonus eſt filius qui patri prouidet in ſuis neceſſita tibus. Sic quicunqꝫ deo ſubuenire ſolici tus eſt: filius eius credi poteſt. Et licet de us nullo indigeat. qui feliciſſimus ac bea tiſſimus eſt: tamen ſibi aſcribit quicquid pro illius amore proximis noſtris tribuit̉ Ideo Math̓. xv. c. dicitur. Quod vni ex minimis meis feciſtis. Oqꝫ ex guus eſt numerus filioꝝ dei quandoquidem a ra riſſimis auditur minus diligitur ⁊ prece ptis eius a paucis obtemperatur: cuncta qꝫ ad religionē ſpectantia deturpata ſūt ⁊ penitus diſſipata ac ꝓxīs ꝓ dei amore ſuc b ⁊

currete vix aliqͥs curat. O ſeculū tetrū et ſordidū quo homīes a deo patre totalit̓ ſe auerterūt ⁊ ſequunt̉ ꝯcupiſcētias ſuas: ni hil amplius ſperantes de promiſſa here ditate celeſtis regni. Ꝙ deus benedictus nūcuꝑatur dn̄s qd̓ eſt nomē honoris: de ipſo dicit̉. qꝛ illiꝰ imperio cuncta ſubiacent. ¶Ca. III. Ertiū nomē quo deus nominat̉ a nobis eſt nomē ho noris: illud eſt dominꝰ. ſic in to ta ſcriptura ſepius noīat̉. Un de Gen̄ ca. ij. d̓r. Dixit dn̄s deus: Non eſt bonū hominē eſſe ſolū. Et in. iij. ca. Uo cauit dn̄s deus Adam. Et ca. x. Reſpexit dn̄s ad Abel ⁊ ad munera eius. Et. vi. ca Corrupta eſt terra corā dn̄o. Et. vij. ca. Di xit dn̄s ad eū. Ingredere tu ⁊ omis domꝰ tua in arcā. Et..viij. ca. Recordatꝰ aūt dn̄s Noe Et. xij. ca. Dixit dominꝰ ad Abraā. Egredere de terra tua. Et. xv. ca. Appa ruit ei dn̄s in conualle mābre. Et. xxi. ca. Uiſitauit dn̄s Saram. Et. xxij. ca. Ange lus dn̄i d̓ celo clamauit. Et. xxxix. ca. Fuit aūt dn̄s cū Ioſeph. Et Exodi. iij. ca Dixit dn̄s ad Moyſen. Et ſic incipit ca. viij. ix. x. xi. et. xij. Capiᵐ. ꝟo. xiij. habet. Locutꝰ ē dn̄s ad Moyſen. Et ſimiliter ſcribit̓. xiiij. xv. xx. xxxi. xxxiij. et. xl. ca. Et Leuit̓. iiij. vi. viij. xi. xij. xiij. xiiij. xv. xvi. xvij. xviij. xix. xx. xxij. xxiij. xxiiij. xxv. et vlti. ca. Et ideꝫ Nu meri pͥmo. ij. iiij. v. vi. viij. ix. x. xv. xix. xxxi. et xxxiij. ca. Et ita freq̄nt̓ repetit̉ hoc nomen dn̄s tā in veteri qͣꝫ nouo teſtamēto. Qua re aūt ſic vocet̉: aſſignari pn̄t tres rōnes. Prima dicit̉ ſubiectionis. Secunda immutationis. Tertia anihilationis. Prima ratio quare dn̄s nuncupat̉ dicit̉ ſubiectiōis. qꝛ omnia que in mundo ſunt: ſiue in celo ſiue in terra: maxima ⁊ mini ma: ab ipſo ſunt eiuſqꝫ p̄uidentie ⁊ guber nationi ſubdunt̉. hoc fides vera firmiter tenet: hoc om̄is doctrina ſana teſtat̉. Un de Sap̄. xiiij. ca. dicit̉. Tu aūt pater: ſapiē tia tua gubernas om̄ia. Et Heſtꝭ. xiij. ca. Dn̄s deus rex om̄ipotēs in ditione tua cū cta ſunt poſita: et nō eſt qui poſſit reſiſtere voluntati tue. Et Boetius in li. de cōſola. inquit. O qui perpetua munduꝫ ratione gubernas. Et augꝰ li. v. de ciui. dei. Deus nō ſolum celum et terram: nec ſolū ange lū ⁊ hominem: ſed nec exigui et contempti bilis animātis viſcera: nec auis pennulaꝫ nec herbe floſculū: nec arboris folium. ſiue ſuarū partiū cōuenientia derelinquit. Et Cicero in li. de natura deoꝝ. Quis em̄ nō timeat omīa ꝓuidentē ⁊ cogitantē ⁊ aīad uertentē: ⁊ omīa ad ſe ꝑtinere putantē cu rioſum ⁊ plenū negocij dn̄i. Cum tn̄ hanc ꝓuidentia ſummi dei nōnulli tripliciter er rauerūt. ¶ Primi fuerūt quidam antiqui ph̓i qui dixerunt oī a fortuitu agi. vt De mocritus ⁊ Epicurus. de quibus loquit̉ Lactantius li. i. diuinarū inſtitutionum. Quoꝝ poſitio ẜm Tho. pͥma parte. q. ciij impoſſibilis oſtendit̉ ex duobꝰ. Primo qͥ deꝫ ex eo ꝙ apparet in ip̄is rebꝰ. Uidemꝰ em̄ in rebus naturalibꝰ ꝓuenire qd̓ meliꝰ eſt: aut ſemꝑ: aut in pluribus: quod nō cō tingeret niſi ꝑ aliqͣꝫ prouidentia res natu rales dirigerent̉ ad finē boni: quod ē gub̓ nare. Un̄ ip̄e ordo certus rerū maxime d̓ monſtrat mundi gubernationē. Sicut ſi quis intraret domū bene ordinatā: ex ipſa domus ordinatione. ordinatōnis rationē perpenderet. Et hͦ eſt qd̓ Lactātius vbi sͣ elegantiſſime retulit. Nemo inqͥt eſt tā ru dis: tam ferus moribꝰ: qͥ non oculos ſuos in celum tollens: tam etſi neſciat cuiꝰ pro uidētia dei regat̉ hͦ om̄e quod cernit̉: non aliquā tn̄ eſſe intelligat ex ip̄aꝝ reruꝫ ma gnitudine. pulcritudine. vtilitate. temꝑa tione. Nec fieri poſſe: qͥn id quod mirabili ratōne cōſtat ꝯſilio aliqͦ maiore ſit inſtru ctū. Secundo apparet illa poſitio impoſſi bilis ex cōſideratōne diuine bonitatis per quā res in eſſe ꝓducte ſunt. Cum em̄ opti mi ſit: optima ꝓducere non cōuenit ſūme bonitati diuine ꝙ res ꝓductas ad ꝑfectū nō perducat. vltima aūt ꝑfectio vniuſcu iuſqꝫ eſt in ꝯſecutōne finis. Ideo ad diui nā bonitate ꝑtinet vt ſicut ꝓduxit res in eſſe: etiā eas ad finē ꝑducat. ¶ Secūdi qͥ errauerūt circa dei ꝓuidentiā fuerūt aliqͥ aſſerentes deū ita gubernare mundum ꝙ tn̄ nec rōnalis creatura: nec aīalia bruta il liꝰ p̄uidentie ſubdunt̉. Nō creatura ratio nalis: qꝛ ſeip̄am gubernare pōt: cuꝫ habe

at dn̄iuꝫ ſui actus ⁊ ꝑ ſe agat. Non aīalia bruta. qꝛ apl̓s i. ad Coꝝ. ix. dicit. Deo nō eſt cura de bobus. ¶ His rn̄det. Tho. vbi ſupͣ ꝙ creatura rōnalis gubernat ſeip̄am ꝑ intellectū ⁊ voluntate quoꝝ vtrūqꝫ indi get regulari ⁊ ꝑfici ab intellectu ⁊ volunta te dei. Et ideo ſupͣ gubernationē qua cre atura rōnalis gubernat ſeip̄am tanqͣꝫ do minia ſui actus indiget gubernari a deo. Aīalia etiā bruta vt boues ⁊ ſil̓ia non to taliter ſubtrahunt̉ a cura gubernatōis di uine. ſed ſolū qͣꝫtū ad modū qͥ cōpetit rati onali creature: que a deo inducit̉ ab bonū ⁊ retrahit̉ a malo ꝑ precepta ⁊ ꝓhibitiōes premia ⁊ penas: qd̓ nō fit in creatura ir rōnali que nō eſt ad beatitudinē ordinata ¶ Tercij qui errauerūt circa ꝓuidentiaꝫ diuinā ſūt alij qͥ tenent ita deū gubernare mundū: ꝙ oīno excludūt cauſas ſecūdas: arguentes qꝛ melius ē aliqͥd fieri ꝑ vnuꝫ qͣꝫ ꝑ multa: ſi ſit poſſibile vi dicit̉. viij. phi ſicoꝝ. Deus gͦ poteſt ꝑ ſeip̄m gubernare abſqꝫ cauſis ſecūdis. ¶ Iteꝝ arguunt. qꝛ nihil eſt in deo imꝑfectū ⁊ deficiēs: ſed ad defectū gubernatoris ꝑtinere videt̉ ꝙ me diantibꝰ aliqͥbus gubernet. Sicut rex ter renus: qꝛ nō ſufficit ad omnia agenda nec vbiqꝫ p̄ſens eſt in ſuo regno. Et ꝓpterea ex pedit vt habeat ſue gubernatiōis mīſtros ⁊ coadiutores. ¶ Iſtis ita reſpōdet. Tho. ꝙ in gubernatōne duo ꝯſiderant̉. ſcꝫ ratio gubernatōnis que ē ꝓuidentia. ⁊ executio qͣꝫtū ad rōnē gubernatōis ꝑtinet: deus im mediate oīa gubernat. Quantū aūt ad ex ecutionē deꝰ gubernat quedā mediātibus alijs eo ꝙ cū ꝑ gubernatiōeꝫ res q̄ guber nant̉ ſint adducende ad ꝑfectionē: tanto ē melior gubernatio quāto maior ꝑfectio a gubernante rebꝰ gubernatis cōmunicat̉. Maior aūt ꝑfectio eſt ꝙ aliquid ī ſe ſiſtit bonum ⁊ etiam ſit alijs cauſa bonitatꝭ: qͣꝫ ſi eſſet ſolūmodo in ſe bonū. Et ideo ſic de us ꝓuidentia ſua res gubernat: vt quaſ dam in gubernando cauſas alioꝝ inſtitu at. Sicut ſi aliquis magiſter ſuos diſcipu los non ſolū ſcientes faceret: ſed etiā alioꝝ doctores. ¶ Ad dictū ꝟo Ariſto. reſpōdet̉ ꝙ ſi ſolus deus gubernaret: ſubtraheret̉ ꝑfectio cauſalis a rebꝰ vnde nō melius to tū fieret ꝑ vnū quod ſit ꝑ multa. Nam ſi non eſſent alique cauſe medie exequentes diuinā prouidentiā: nō eſſet in rebus ordo cauſarū: ſed effectuū. tm̄ exigit ergo perfe ctio ꝓuidentie diuine: vt ſint cauſe medie exequentes ip̄ius volūtatē. Hinc ē quod in Psͣ. dicit̉. Benedicite dn̄m oēs virtu tes eius: que facitis voluntatē eius. ¶ Ad aliud aūt quod obijciebat̉ de defectu gub̓ nantis. Reſpondet̉ ad dignitatē regentis ꝑtinet: vt habeat multos miniſtros ⁊ di uerſos ſui regiminis executores. qꝛ ſic pre clarior poteſtas eius oſtendit̉. Et ſi quis obijceret ꝙ deus ita gubernat medianti bus cauſis ſecundis. ſicut aliquis ſuꝑior ⁊ ꝓuiſor quedā magna ⁊ vniuerſalia ꝑ ſe ip̄m excogitat qͣliter ſint ordinanda. Mi nimoꝝ ꝟo ordinem ipſe nō excogitat ſed alijs inferioribꝰ excogitandū r̄liquit. Sic ⁊ deus minima nō cogitat ſiue pordinat. Reſpondere poſſumus ꝙ nō eſt ſimile in deo ⁊ gubernatore finito in quo cōtigit ſic fieri ꝓpter defectū eius inquantū vel mini moꝝ vel ſingulariū ordinatōnes ignorat. vel nō ſufficit ad omniū ordine excogitan dū ꝓpter libroꝝ vel temꝑis ꝓlixitateᵇ que requireret̉. hmōi aūt defectus longe ſunt a deo. Naꝫ ip̄e om̄ia ſingularia cognoſcit nec in intelligēdo laborat: aut tempus re quirit. Ideo cuncta ipſius ꝓuidentia ſub iacent: non ſolū in vniuerſali: ſed etiaꝫ in particulari non ſolū celeſtia. ſed infima et terrena. Unde auguſt. li. x. de ciui. dei. ca. xvij. ait. Philoſophi ⁊ precipue Platonici rectius ceteris ſapuiſſe laudant̉. qꝛ diuinā ſapientiam vel ꝓuidentiā. hec quoqꝫ reꝝ infima atqꝫ terrena adminiſtrare docuer̄t Et ẜm hͦ dictū Augꝰ. nō videt̉ eſſe vſqꝫ qͣ qꝫ verū qd̓ platōni imputat̉. ſcꝫ ꝙ diuiſe rit ꝓuidentiā in tres. Prima primi dei qͥ ꝓuidet rebꝰ celeſtibꝰ. Secūdā ſcd̓oꝝ deoꝝ qui celū circuūt. que eſt reſpectu eoꝝ que fi unt in gn̓atōne ⁊ corruptōne. Tercia quo rundā demonū qui ſūt cuſtodes circa ter ram humanaꝝ actionū. Si tn̄ Plato ſic dixerit in hac ꝑte: vtiqꝫ inſaniuit. Sꝫ mi rant̉ qͣꝫ pl̓imi: ſi d̓s ſapientiſſimꝰ ꝓuidētia ſua gubernat oīa cur tot mala ſinit in re bus eē. aut nō p̄t ea impedire. ⁊ ſic non eſt om̄ip̄ns. aut nō de oībꝰ curā habet Qui bꝰ rn̄det Tho. i. ꝑte. q. xxij. ar. ij. in rn̄ſione ad

ſecundū argumentū. Qaliter eſt de eo qͥ habet curā alicuiꝰ ꝑticularis excludit de fectū ab eo ꝙ eiꝰ cure ſubdit̉ qͣꝫtū pōt. Pro uiſor ꝟo vniuerſalis ꝑmittit aliqueꝫ defe ctū in aliquo accidere ne impediat̉ bonuꝫ totiꝰ. Un̄ corruptōnes ⁊ defectꝰ in rebus naturalibꝰ dicunt̉ eſſe ꝯtra naturā ꝑticu larē. tamē ſunt de intētione nature vniuer ſalis inqͣꝫtū defectus vniꝰ cedit in bonum alteriꝰ: vel etiā totiꝰ vniuerſi. Nam corru ptio vniꝰ eſt generatio alteriꝰ: ꝑ quā ſpeci es conſeruat̉. Cū ergo deus ſit vniuerſal̓ ꝓuiſor totius entis ad ip̄am ꝓuidentiam ꝑtinet vt ꝑmittat quoſdā defectus eſſe in aliquibꝰ ꝑticularibꝰ rebus ne impediatur bonū vniuerſi ꝑfectū. Si em̄ oīa mala im pedirent̉: multa bona deeſſent vniuerſo. Non eſſet vita leonis ſi nō eſſet occiſio ani maliū. Neqꝫ eſſet pacientia martyrū: ſi nō eſſet ꝑcuſſio tyrannoꝝ. Ideo Augꝰ. in en chi. inquit. Deus om̄ipotēs nullo modo ſi neret aliquod malū eſſe in oꝑibus ſuis: ni ſi vſqꝫ adeo eſſet om̄ipotēs ⁊ bonus vt be ne faceret de malo. Quia ꝟo intellectꝰ ni debilis ⁊ infirmus nō poteſt archana dei penetrare. cū videmus vel bona malis. vl̓ mala bonis: aut mori ꝓbos ⁊ vtiles. impi os ⁊ iniquos diutius viuere ⁊ hmōi cete ra recordari debemus illiꝰ grauiſſime ſen tentie Dauid in Psͣ Iudicia dei abyſſus ml̓ta. Cui ꝯcordat qd̓ Paulus ſcribit ad Roma. xi. c. O altitudo diuitiarū ſapien tie ⁊ ſciencie dei qͣꝫ incōprehēſibilia ſūt iu dicia eius ⁊ inueſtigabiles vie eius. Uti qꝫ ꝑiculoſiſſime errant qͥ ꝓfunda ſecreto rū diuinoꝝ ſuis viribꝰ ꝓprijs attingere tē ptāt. Ob quod Lactatius. li. i. diui. inſti. dicebat. Ueritas ⁊ archanū ſūmi dei qͥ fe cit oīa ingenio ⁊ ꝓprijs ſenſibus: non p̄t cō prehēdi. Alioqu in nihil inter deū hoīem/ qꝫ diſtaret: ſi cōſilia ⁊ diſpoſitiones illius maieſtatis eterne cognitio aſſequeret̉ hūa na. ¶ Scd̓o creator oīm d̓r dn̄s rōne īmu tatōnis. Poteſt. ip̄e dū ſibi placet īmuta re legem ⁊ ꝓprietatē cuiuſcunqꝫ crea te na ture. Vt em̄ inquit Tho pͥma ꝑte. q. c. v. Si ordo reꝝ ꝯſideret̉ ꝓut depēdet a pͥma cauſa: ſic cōtra rerū ordinē deus facere nō poteſt. Sic em̄ ꝯtra rerū ordinē faceret ſi faceret ꝯtra ſua p̄ſcientiā aut voluntateꝫ aut bonitatē. Si ꝟo cōſideret̉ ordo rerū ꝑ ut dependet a qualibet ſuaꝝ cauſarū: ſic d̓ us poteſt facere preter ordinē rerū: qꝛ ordi ni ſecūdarū cauſarū ip̄e nō eſt ſubiectꝰ: ſꝫ talis ordo ei ſubijcit̉ quaſi ab eo ꝓcedens. nō ꝑ neceſſitatē nature: ſed ꝑ arbitriū vo luntatis. potuiſſet em̄ ⁊ aliū ordinē reꝝ in ſtituere. Un̄ poteſt preter hūc ordinē inſti tutū agere cū voluerit. puta agendo effe ctus ſecundaꝝ cauſarū ſine ip̄is: vel etiā ꝓducēdo aliquos effectus ad qͦs cauſe ſe cunde nō ſe extendūt. Ideo Augꝰ. contra Fauſtū inquit. Deus ꝯtra ſolitū curſum nature facit. ſed ꝯtra ſūmaꝫ legeꝫ tam nul lo modo facit: qͣꝫ ꝯtra ſeip̄m non facit. Et iterū ibidē. Illud eſt vnicuiqꝫ rei natura le: qd̓ ille fecerit a qͦ eſt oīs modus. nume rus ⁊ ordo nature. Igit̉ dū ſibi placuit de duriſſimo lapide aquā eduxit ppl̓o ſitien ti. Sicut ponit̉ Exod. xvij. c. Grauitatē a ferro abſtulit cū tꝑe Heliſei d̓ ſecuri excuſ ſum ⁊ in aquā demerſuꝫ ſuꝑnatauit. vt no tat̉ de ꝯſe. di. ij. c. reuera. Refrigerauit ar dorem ignis qui tres pueros in illū inie ctos. nec in minimo leſit. Ut habet̉ Dan̄. iij. c. Et alia īnumera fecit taꝫ in veteri qͣꝫ noua lege. ſicut etiā ꝯſpicimus in oꝑibus miraculoſis. ¶ Tertio dicit̉ dn̄s rōne ani hilatōis. ſi em̄ vellet in nihilū cūcta redi geret. Unde Hiere. c. ij. dicebat. Corripe me dn̄e: veruntamē in iudicio ⁊ nō in furo re tuo: ne forte ad nihilū rediges me. Ta me aliqui ꝯtra hͦ arguūt. qm̄ deus ē cau ſa rerū vt ſint ꝑ ſuaꝫ bonitatē. qꝛ ẜm aug. in primo de doctrina xp̄iana. Inqͣꝫtū deꝰ ē bonus ſūmus. Si ergo deus nō pōt non eſſe bonꝰ: neqꝫ videt̉ ꝙ poſſit facere vt res non ſint: ⁊ ex cōſequenti nec illas anihila re. Ad hoc reſpondet Tho. i. parte. q. ciiij. Q deus benedictus nō ꝓduxit res in eē agendo ex neceſſitate nature. Quod ſi eſ ſet verū: non poſſet rem aliqͣꝫ anihilare. ſi cut nec poteſt a ſua natura mutari. Pro duxit aut oēm creatura ex libera volunta te ex qua eſſe ip̄ius creature depedet̉. Cō ſeruat ꝟo deus res ineſſe: inqͣꝫtum eis con tinue influit eſſe Sicut itaqꝫ anteqͣꝫ res eſ ſent. potuit eis noꝯmunicare eſſe: ⁊ ſic eas non facere. Itaqꝫ poſtqͣꝫ iam facte ſunt. po teſt eis nō influere eſſe: ⁊ ſic eſſe deſiſterent

abſqꝫ preiudicio diuine bonitatis que nō dependet ex rebus creatis. Et licet poſſet deus res anihihilare. nihil tamē om̄ino in nihilū redigit̉. ex eo ꝙ magis manifeſtat̉ potentia diuina in rerum conſideratione qꝫ in illarum anihilatōne. Ideo ſapiens Eccleſaſtes. iij. c. ait. Didici ꝙ omīa ope ra que fecit deus ꝑſeuerent ineternū. Di cta ſunt hec de poteſtate dei excelſi. vt ſic mortales homines ampliſſimū ſempiter numqꝫ dominū eius contuentes maieſta ti ſue ſubeſſe non repungnēt. Ipſe nanqꝫ ē deus magnus dominus: ⁊ rex magnus ſu per omnes deos. Ipſe eſt rex regum ⁊ dn̄s dominantiū. cuius eterna poteſtas. q̄ non auſeret̉ ab eo. Ipſe eſt qui domat colla ſu perba: ⁊ concidit ceruices peccatorū. Ip̄e deniqꝫ eſt de quo Paulus ſcripſit pͥmo ad Thimo. i. c. Regi ſeculoꝝ īmortali ⁊ inui ſibili ſoli deo honor ⁊ gloria in ſecula ſecū lorum. ¶ Sermo ſecundus de ſimplicitate dei cō tra idolatras ⁊ colentes homines atqꝫ ce leſtia corpora. Piritus eſt deꝰ: et eoſ qui adorant eum in ſpiritu et veritate adorare oportet. Sal uatoris noſtri verba ſunt iſta originaliter Ioh̓. iiij. c. Qui deum verum rem aliquam corpoream eſſe ſuſpicantur. profecto in laqueum incidunt erroris ⁊ ꝑ nitioſiſſime falſitatis. Nam licꝫ nulla cre atura eius magnitudini valeat compara ri. nihilominus cuncta que corꝑis inde ī ſuo eſſe perficiunt̉: ab illius natura ſunt penitus aliena. Eſt quidem deus vere ⁊ ſumme ſimplex. vt Augꝰ. docet in. vi. de trini. Ideo tenendū eſt firmiter vt ſanctꝰ Tho. docet.i. parte. q. iiij. Qꝭ in deo nō eſt compoſitio neqꝫ partiū quantitatiuarum neqꝫ forme ⁊ materie neqꝫ ī eo eſt aliud na tura ⁊ ſuppoſitiuū. neqꝫ aliud natura ⁊ eſ ſe. Neqꝫ eſt in eo compoſitio generis ⁊ dif ferentie neqꝫ ſubiecti ⁊ accidētis: Sed vt facilius dei ſimplicitatem capiamus. in p̄ ſenti ſermone tres veritates theologicas explicabimus. ¶ Prima ꝙ deus eſt ſpūs. ¶ Secunda ꝙ in deo non eſt compoſitio forme et materie. ¶ Tercia ꝙ deus in compoſitionem alio rum non venit. ¶ Qꝭ deus eſt ſpūs ⁊ nullo modo poteſt eſſe corpus vel aliquid corporeum. ¶ Capitulum. II. F Rima veritas quod d̓ us non eſt corpus. Hoc decla LL ratur a Tho. i. parte. q. iij. Pri mo quia nullum corpus mouet̉ non mo tum. ⁊ deus eſt principiū mouens īmobi le. Secundo. Quia deus eſt id quod ē no biliſſimū in entibus. quod cuncti ſapien tes profitentur. Impoſſibile aūt eſt aliqd̓ corpus dari nobiliſſimum omniū entium Nam corpus aut eſt viuū. aut non viuuꝫ. Corpus viuū nobilius eſt corpore non vi uo. Corpus autem viuū non viuit inqͣꝫtū corpus. quia ſic om̄e corpus viueret. Oꝑ tet ergo ꝙ viuat ꝑ aliquid aliud. ſicut cor pus noſtrum viuit per animam. Illud er go per quod viuit corpus nobilius eſt qͣꝫ corpus. Quare impoſſibile eſt deum eſſe corpus. Sed arguere poſſumus ꝙ deꝰ ſit corpus quinqꝫ rationibus. primo rōne attributionis. Pecundo rōne figuratōnis. Tercio rōne teſtificatōnis. Quarto rōne ſituationis. Quinto ratōne terminationis. ¶ Primo arguitur ꝙ deus ſit corpus rati on attributionis. Nam ſcriptura attribu it deo trinam dimenſionē que ſpectat ad corpus. Scribitur em̄ Iob. xxi. c. Excelſi or eſt celo: ⁊ quid facies profundior in fer no ⁊ vnde cognoſces. longior terra men ſura eius ⁊ latior mari. Sed ex huiuſmo di verbis non cōcluditur ꝙ deus ſit corꝑ quia ſacra ſcriptura cum trinam dimenſi onem deo tribuit ſub ſimilitudine qͣꝫtita tis corporee. quantitatem ip̄ius virtualē deſignat. vtputa per profunditatem vir tutem cognoſcendi occulta. Per altitudi nem excellentiam maieſtatis ſuper ornīa Per longitudinem durationem ſui eſſe. Per latitudinem affectum dilectionis ad ad omnia. Uel vt Dionyſius dicit in b 3

li. de diui. noībꝰ. Per ꝓfunditatē dei intel ligit̉ incōprehenſibilitas eſſentie eiꝰ. Per longitudinē ꝓceſſus ꝟtutis oīa penetratꝭ. Per latitudinē ſuꝑexrēſio eiꝰ ad oīa inqͣꝫ tuꝫ ſcꝫ ſub eiꝰ ꝓtectōne oīa ꝯtinent̉. ¶ Se cūdo poſſum arguere ꝙ deus ſit corpꝰ rōe figuratōnis. Om̄e nanqꝫ figuratiuuꝫ eſt corpꝰ: cū figura ſit qualitas circa qͣꝫtitatē. Deus aūt videt̉ eſſe figuratꝰ. Naꝫ Gen̄. i. c. dixit. Faciamus hoīem ad imaginē ⁊ ſi militudinē noſtrā. Figura ꝟo dicit̉ eē ima go. ſed ex hͦ nō ꝯcludit̉ ꝙ d̓us ſit corpꝰ. qꝛ hō dicit̉ eſſe ad imagine dei nō ẜm corpuſ ſed ẜm id quo hō excellit alia aīalia: qͣꝫtuꝫ ad rōnē ⁊ intellectū: q̄ ſūt res incorporee. ¶ Tercio arguimꝰ ꝙ deus ſit corpꝰ rōe te ſti ficatōnis. Teſtat̉ em̄ ſcpͥtura deū. hab̓e ꝑtes corꝑis. Un̄ i p̄s. d̓r Ocl̓os dn̄i ſuꝑ iu ſtos ⁊ aures eiꝰ in p̄ces eoꝝ. Et iteꝝ. A fa cie dn̄i mota eſt terra. Et Iob. x. ca. Ma nus tue dn̄e fecerūt me. ¶ Ad hͦ reſponde mus ꝙ locutōes hmoi metaphorice ſunt accipiēde. ꝑtes qͥdē corꝑee attribuunt̉ d̓o rōne ſuoꝝ actuū ẜm qndā ſil̓itudinē. ſicut actꝰ oculi eſt videre. Un̄ oculus de deo di ctus ſignificat ꝟtutē eiꝰ ad videnduꝫ ſuo mō intelligibili. ⁊ ſil̓e eſt de alijs ſ Quar to arguimꝰ rōne ſituatōnis ſitus nō cōue uenit niſi corꝑi. ſꝫ ea que ad ſitū ꝑtinēt di cunt̉ de deo. Nā ſcribit̉ Eſa. iij. c. Stat ad iudicandū dn̄s. Et. vi. c. Uidi dn̄m ſedē tē. Stare itaqꝫ ⁊ ſedere ad ſitū ſpectant. gͦ deus eſt corpꝰ. ¶ Ad hͦ vt p̄dictū eſt reſpō demꝰ ꝙ ea q̄ ad ſitu ꝑtinēt attribuunt̉ deo ẜm quandā ſil̓itudinē. Et ſic dicit̉ ſedēs ꝓpter ſuā īmobilitatē ⁊ auctoritatē. ⁊ ſtare ꝓpter ſuā fortitudinē ad debellandū omē qd̓ ei aduerſat̉. ¶ Quinto arguimꝰ rōe ter minatōis. nihil vtiqꝫ p̄t eē terminꝰ motus localis a qͦ ⁊ ad que niſi ſit corpꝰ vel aliqͥd corporeū. ſꝫ d̓s in ſcpͥtura d̓r eſſe terminus. motꝰ localis vt ad quē. ẜm illd̓ Psͣ. Acce dite ad eū ⁊ illuīani. Et vt a qͦ. iuxta illud Hier. c. xvij. Recedētes a te ī terra ſcribē tur. ¶ Hec rō ſoluit̉ qm̄ ad deū n̄ accedit̉ paſſibꝰ corꝑalibꝰ cū vbiqꝫ ſit. ſꝫ affectibus mētis. eodēqꝫ mō ab eo diſcedit̉. Ita ꝙ ac ceſſus ⁊ receſſus ſub ſil̓itudine local̓ mo tus deſignat ſpūalē affectū. Ꝙ ꝓpter ſummā ſimplicitatē q̄ eſt in deo non cadit in eū compoſitio materie et for me. ¶ Capi. I. Ecūda veritas ꝙ ī d̓o Ig non eſt cōpoſitio forme ⁊ mate rie. Prima rō ẜm Tho. eſt qͥa materia id qd̓ eſt in potētia eſt Et d̓s eſt actus purus nō hn̄s aliqͥd d̓ po tentialitate Secūda rō qꝛ om̄e cōpoſituꝫ ex materia ⁊ forma ē corpꝰ. Quātitas em̄ dimenſiua eſt. q̄ pͥmo ineſt materie: ⁊ deus nō eſt corpꝰ. Tercia rō qꝛ om̄e cōpoſitum ex materia ⁊ forma eſt ꝑfectū ⁊ bonū ꝑ ſu aꝫ formā. vn̄ oportet ꝙ ſit bonū ꝑ partici pationē ẜm ꝙ materia participat formaꝫ. Purū aūt ꝙ bonū ⁊ optimū qd̓ eſt d̓s non eſt bonū ꝑ participationē. Quia bonuꝫ ꝑ eſſentiā eſt prius bono ꝑ participationem Et ſi qͥs inſtaret ꝙ in deo ponit̉ ira ⁊ gau dium ac ſil̓ia q̄ ſunt paſſiones ꝯiuncti. vt dicit Ariſt..i. de aīa. Reſpondere poſſumꝰ ꝙ ita attribuunt̉ deo ẜm ſil̓itudinē effectꝰ Effectus nanqꝫ ire eſt punire. punitio igr̄ dei ira eius eſt. ⁊ ſic de reliquis que nullo modo de deo accipiunt̉ ẜm paſſionis defe ctū. Ex p̄dictis ſequit̉ ꝙ deus eſt idem ꝙ natura ſua ſiue eſſentia. qm̄ in his q̄ nō ſi cōpoſita ex materia ⁊ forma in qͥbus indi uiduatio nō eſt ꝑ materiā indiuidualem. id eſt ꝑ hanc materiā ſꝫ ipſe forme ꝑ ſe in diuiduant̉. oportet ꝙ ip̄e forme ſint ſuppo ſita ſubſiſtentia. vnde in eis nō differt ſuꝑ poſitū ⁊ natura. ſicut in rebus cōpoſitꝭ ex materia ⁊ forma nec eſſe eſt ꝙ differat na tura vel eſſentia ⁊ ſuppoſitū. Cū ita ꝙ de us vt dictū eſt nō ſit compoſitus ex mate ria ⁊ forma oportet ꝙ deus ſit ſua d̓initas ſua vita. ⁊ quicqͥd alid̓ de deo ſic p̄dicat̉. Qꝰ deus nō venit in cōpoſitione alicuiꝰ creature neqꝫ ſicut principiū forma le neqꝫ materigſe. Fa. I.j. Ercia veritas eſt ꝙ de us in compoſitionē alioruꝫ nō venit. neqꝫ ſicut principiuꝫ for Lu male. neqꝫ ſicut pͥncipium ma teriale. qꝛ eſt cauſa prima efficiens. cuiꝰ eſt primo ⁊ ꝑ ſe agere. Qd̓ aūt venit in com poſitionē alicuiꝰ nō eſt primo ⁊ ꝑ ſe agēs: ſed magis compoſitū. Et licet Augꝰ. li. d̓ verb̓ dn̄i dicat. Q v̓bū dei qd̓ ē d̓s eſt for

ma non formata. quarę ſequeret̉ ꝙ cū for ma ſit ꝑs compoſiti. Tamē ſctūs Tho. di cit ꝙ verba ſct̄i Auguſtini ſunt ſane intel ligenda. qm̄ verbū in diuinis eſt forma ex emplaris ⁊ nō forma q̄ eſt pars alicuius compoſiti. Quare ex dictis liquide cogno ſcere poſſumus qͣꝫmultipl̓r errauerūt anti qui. Nā quidā dixerūt ꝙ deus eſſet anīa mūdi. que informat celū et terraꝫ. ⁊ om̄ibꝰ viuētibus mīſtrat vitaꝫ. Et ꝙ ꝑ quatuor elementa fuſa vniuerſa ſub celo gignat ꝓ tegat ⁊ corrumpat. ẜm illud Uirgilij ī. vi. Principio celum ⁊ terras campoſqꝫ liq̄n tes. Lucentemqꝫ globum lune titaniaqꝫ aſtra. Spūs intus alit totamqꝫ in fuſa ꝑ artus. Mens agitat molem ⁊ magno ſe corꝑe miſcet. Inde hoīm pecudūqꝫ genꝰ vite volantū. Et quo marmorea fert mō ſtra ſub equore pontus. Hec opinio im pia eſt et falſa. qm̄ vt eſt predictu non po teſt eſſe deus ꝓpter ſuam ꝑfectionē forma le neqꝫ materiale pͥncipiū creature. licet ſit cauſa efficiens ⁊ finalis omniū rerū. quia eſt alpha ⁊ o principiū ⁊ finis. Alij ꝟo te nuerunt celeſtia corꝑa eſſe deos. de quibꝰ ita Lactātiꝰ ſcribit li. ij. diui. inſti. Philoſo phi ſtoyce diſciplīe in ea ſt̓ opinione vt oīa celeſtia que mouent̉ in deoꝝ numero habē da eſſe cenſeant. Siquidē Lucilius ſtoicꝰ apud Cyceronē ſic loquit̉. Hanc ergo in ſtellis conſtantiaꝫ hanc tantā in tam va rijs curſibus conuenientiā nō poſſum ītel ligere ſine mente rōne conſilio. que cuꝫ in ſideribꝰ eē videamus nō poſſumꝰ ea ipſa non in deorū numero ponere. At paulo in fra Lactantius ſic loquit̉. Uos o philoſo phi nō ſolum indoctos ⁊ impios verū ce cos ⁊ ineptos ⁊ deliros ꝓbamus. qm̄ igno rantiā imper itoruꝫ vanitate viciſtis. Illi em̄ ſolem ⁊ lunam vos etiam ſidera deos putatis. Nonnulli ꝟo ad hanc venerunt ſuꝑſtitionē vt homines putauerunt fuiſſe deos. Nam vt Lactantius refert li. i. Co luerunt egyptij Iſidem. Mauri Iubaꝫ. Macedones Cabirim. Peni Uranum Latini Faunum. Sabini Tanctum. Ro mani Quirinū. Athenienſes Mineruā Samij Iunonem. Paphij Uenerē. Lem nij Uulcanū. Naxij Liberū. Delfici Apo linem. qui omnes fuerunt homines. Exqͦ ibi Lactantius ſubdidit. Marcus Tul lius qui nō tm̄ perfectus orator. ſed Phi loſophus fuit. Siquideꝫ ſolus extitit pla tonis imitator in eo libro quo ſeipſum de morte ſilie conſolatus eſt. nō dubitauit di cere deos qui publice colerent̉ homines fu iſſe. Et in li. de natura deoꝝ. Cycero ſic fa tetur. Suſcepit aūt vita hominū cōſuetu doqꝫ cōmunis vt bn̄ficijs excellētes viros in celū fama ac voluntate tollerent. Hīc hercules. hinc Caſtor. hinc Pollux. hinc Eſcul apius. hinc liber. In primo ꝟo lib̓. diuinaruꝫ inſtitutionū Lactantius deri det illos qui Iouem deum appellant. Ua na inquit eſt perſuaſio eorum qui nomen Iouis ſummo deo tribuunt. Et iterū ibi de Ioue ait. Antiquus auctor Emerus qui fuit ex ciuitate meſſana res geſtas Io uis ⁊ ceteroꝝ qui dij putant̉ collegit hyſto riam quam contexuit ex titulis ⁊ inſcripti onibus ſacris que in antiquiſſimis tem plis habebant̉. Maximeqꝫ. in. fano Io uis trifili. vbi auream columnaꝫ poſitum eſſe ab ipſo Ioue titulus indicabat. ī qua columna ſua geſta preſcripſit. vt monu menta eſſent poſteris rerum ſuarū. Et ite rum infra ait. Olimpus ambiguum no men eſt ⁊ montis ⁊ celi. In olimpo auteꝫ. Iouem habitaſſe docet hyſtoria eadem q dicit. Eadem tempeſtate Iupiter in mō te olimpo maximaꝫ partem vite colebat. Et eo ad eum in ius veniebat ſi que res ī controuerſia erant. Item ſi quis quid no ui inuenerat quod ad vitam humanā vti le eſſet eo veniebat atqꝫ Ioui oſtendebat. Et iterum ibi Lactantius ait. Cicero de natura deorum cum tres Ioues a theolo gis nominari diceret ait terciū fuiſſe cre tenſem ſaturni filium. cuius in illa inſula ſepulcrum oſtendit̉. Quomodo ergo pōt deus alibi eſſe viuus. alibi mortuus. alibi habere templū. a libi ſepulcrum. Hec ille. Ubi oſtendere contendit quod Iupiter homo mortalis non deus fuit. Sed mirū nempe eſt ꝙ de romanis antiquis predi catur. Ad tantam nanqꝫ dementiam de uenerunt vt etiam meretrices deas cole rent. Nam vt inquit Lactantius. Romu li nutrix lupa honoribus eſt affecta diui nis. fuit em̄ Fauſtuli vxor ⁊ propter vul

gati nominis vilitatem lupa inter paſto res nuncupata eſt. vnde etiam lupanar di cit̉. Quedam inſuper meretrix leena di cta. cum tyrannum occidiſſet pro dea ē ha bita. Et qꝛ nephas erat ſimulacrū conſti tui meretricis in templo appollinis effigi em̄ poſuerūt cuius nomen gerebat. Cole bant adhuc Faulam meretricem. Et de alia flora refert Lactantius. Qꝭ cuꝫ ma gnas opes ex arte meretricea queſiuiſſet populum romanum ſcripſit heredem cer tamqꝫ pecuniam reliquit cuiꝰ ex annuo fe nore ſuus natalis dies celebraret̉ editōne ludorū quos appellant floralia. Quod qꝛ ſenatui flagitioſum videbat̉ ab ip̄o nomi ne argumentū ſumi placuit. vt pudende rei quedam dignitas adderet̉. Deam fin xerunt eſſe que floribus preſit eamqꝫ opor tere placari vt fruges cum arboribus aut vitibus bene ꝓſpereqꝫ floreſcerent. Et ne ſingulis immoremur tam romani qͣꝫ cete re nationes idolatre. vt Paulus ſcribit ad Roma.i. ca. Mutauerunt gloriam incor ruptibilis dei in ſimilitudinē imagīs cor ruptibilis hominis ⁊ volucrum ⁊ quadru pedum ⁊ ſerpentuꝫ. Contra quos ita pul cre ſcriptum eſt. Sapien̄. xiij. c. Uani ſūt omnes homines in quibus nō ſubeſt ſciē ti a dei. Et de his que vident̉ bona nō po tuerunt intelligere eum qui eſt. Neqꝫ ope ribus attendentes agnouerunt qͥs eſſet ar tifex. Sed aūt ignem aut ſpiritu aut cita tū aerem. aut girū ſtellarum. aut nimiam aquam aut ſolem aut lunā rectores orbis terrarū deos putaueruūt. Quorū ſi ſpecie delectati deos putauerunt ſciant qͣꝫto his dominator eoꝝ ſpecioſior eſt. Speciei eniꝫ generator hec oīa conſtituit. hec ille. Nos ꝟo quibus veritas iam effulſit neqꝫ paga noꝝ deliramentis innitimur ſatis ſuꝑqꝫ reprehenſibiles ſumus. qꝛ deum verū ma gnū ⁊ omīpotentem agnoſcentes illi vt dē cet reuerentiā debitam nō impendimꝰ. ne qꝫ ad promiſſam nobis ab eo hereditatem celeſtis regni procuramus accedere. Ad quam nos ip̄e ꝑducat qͥ eſt benedictus in ſecula ſeculorum. Amen. ¶ Sermo tertius de incarnatōe Ieſu xp̄i in quo declarat̉ ſumma libera litas dei pa trꝭ ⁊ tp̄us incarnatōnis ꝯueniens. T vbi venit plenitudo tꝑis miſit deus filiū ſuū factuꝫ ex muliere factū ſub lege. vt eos qui ſub lege erant redimeret: vt adoptionē f. lioꝝ reciperemus. Doctores gentiū verba ſunt iſta original̓r ad Gal̓. iiij. c. Deſcēdit de celo in vterū virginis de us dei filius. vt hoīem ꝑditū redimeret at qꝫ reduceret ad regna celoꝝ. Poſt lapſum ſiquidem primoꝝ parentū humanum ge nus ꝑ longiſſima tempoꝝ ſpacia ſub diui na indignatōne ꝑmanſit. Omnes eramꝰ filij ire nec dabat̉ cuiqͣꝫ aditus ad para di ſum. Trahebant̉ patres ad limbuꝫ. ibiqꝫ habitabant in tenebris. non valentes at tingere ad lumē deſiderabile viſionis di uine. Om̄es iuſti erant in luctu. ⁊ mundꝰ totus pauciſſimis dūtaxat exceptis idoliſ deditus poſt principē tenebrarū currebat Tandem recordatus deus ꝙ puluis ſu mus. miſertus eſt figmenti ſui. Et ira de poſita aperuit fonteꝫ pietatis ſue. miſitqꝫ filium ſuū dilectū qui verus deus ⁊ homo malis omnibus finem dedit. Cū ꝟo nos deceat tanti beneficij memores eſſe. ne ꝓ pter ingratitudinē impij apud altiſſimuꝫ inueniamur Idcirco in hoc ſermone de in carnatione Ieſu chriſti loqui incipiemus de qua dixit Apoſtolus Paulus verba in themate poſita. vbi tria myſteria erunt de claranda. Primū dicitur charitatis. Secundū tarditatis. ¶ Tercium temporalitatis. De varijs opinionibus circa incarnatio nem chriſti ſi homo non peccaſſet. rimum myſterium de clarandū dicit̉ charitatis. In qͦ deuote conſideranduꝫ eſt qͣꝫ ar dentiſſima fuit erga nos chari tas dei patris qui ꝓ nobis peccatoribus filium ſuū carnem aſſumere ⁊ cruceꝫ fecit ſubire. Sed pro ſpirituali non quideꝫ cu rioſo ingenij noſtri exercitio circa dubium illud aliqͣꝫtiſper inſudabimus quo queri ſolet. An ſi nō peccaſſet Adam chriſtꝰ fu

iſſet incarnatus. Et de hoc apud theolo gos ꝑitiſſimos duplex extat opinio. Pri ma eorum qui tenent̉ ꝙ ſi nunqͣꝫ Adam lapſus eſſet adhuc deus homo factus fu iſſet. ⁊ vt dicit Bonauen̄. in. iij. diſti. i. Iſti diſtinguunt de incarnatōne. Nam cuꝫ in carnatio ſit carnis aſſumptio. caro aſſum pta poteſt conſiderari dupliciter. aut qͣꝫtū ad ſubſtantiam aut qͣꝫtum ad defectum paſſibi litatꝭ ſi fiat ſermo de ipſa quātū ad effectū paſſibilitatꝭ ⁊ mortalitatis. tunc ſi nō peccaſſet hō ⁊ redimēdus nō eſſet xp̄s mortalem carnē non aſſumpſiſſet. Si ꝟo loquamur de incarnatione ẜm ꝙ dicit aſ ſumptionem humane nature ſimpliciter id eſt ſine defectibus ⁊ pena litatibꝰ. ſic vo lunt iſti ꝙ ſi nunqͣꝫ peccaſſet homo. adhuc chriſtus fuiſſet incarnatus. Aſſumunt au tē huiꝰ opinionis ꝯfirmationē ſeptem per ſuaſiuas rationes. rima dicit̉ hoīs ꝑfectio. Secūda humane nature diſpoſitio. Sercia dei manifeſtatio. Quarta humane nature exaltatio. Quinta meriti comꝑatio. Sexta matrimonij ſignificatio. Septima aīe xp̄i nobilis conditio ¶ Prima rō confirmās opinionē prefataꝫ dicit̉ hominis perfectio. Incaruatio quip pe facit ad hominis perfectionē. ⁊ per con ſequens ad perfectionē vniuerſi in hoc ꝙ completionē dat humano generi. Primo quātū ad illud qd̓ reſpicit naturā. Secū do quātū ad illud qd̓ reſpicit gratiā. Ter tium quantū ad illud qd̓ reſpicit gloriam Primo quantū ad illud quod reſpicit na turā. quia in incarnatione eſt conſumatio modorū educendi hominē in eſſe. Qua druplex nanqꝫ modus eſt educēdi homi nē in eſſe Primus nec de viro nec de mu liere. ſicut fuit Adam. Secūdus de viro ſine muliere. ſicut Eua. Tertius de viro ⁊ muliere. ſicut educimur om̄es. Quartus de muliere ſine viro. ſicut eductꝰ eſt Chri ſtus. Sed hic quartus eſt in incarnatiōe ergo ſi homo ſtetiſſet incarnatio fuiſſꝫ. aut ſi non. tunc vnus modus productiōis ho minū deficeret. ⁊ ſic vniuerſum perfectuꝫ non eſſet. quod eſt maximū incōueniens. Dicit nanqꝫ Auguſti. in lib̓. de libe. ar. ꝙ vniuerſum habet tantā perfectionē ꝙ ne mo poteſt in eo imperfectū aliquid ratio nabiliter inuenire. nec rationabiliter ali quid addere. ¶ Secunda incarnatio facit ad perfectionem hominis quātū ad illud quod reſpicit gratiaꝫ. Nam Chriſtus eſt caput eccleſie non ſolum ẜm diuinā natu ram: ſed etiaꝫ ẜm humanā ſicut dicit Au guſti. ſuper Iohan. Sed ſi homo non pec caſſet adhuc eſſet corpus eccleſie. aut ergo dei filius incarnaretur. aut corpus eccl̓ie remaneret acephalum ſine capite. ¶ Ter tia incarnatio facit ad perfectionem homi nis quantū ad illud quod reſpicit gloriā Ut enim inquit Auguſti. lib̓ de ſpiritu et anima. totum hominē aſſumpſit vt totuꝫ beatificaret. vt ſiue intus ingrederetur ſi ue extra egrederet̉ paſcua inueniret. Sed homo debebat totus beatificari. et ita ple ne: ſi non fuiſſet lapſus ſicut poſtqͣꝫ cecidit Ergo ſi adhuc nō peccaſſet Chriſtus fuiſ ſet incarnatus. ¶ Secunda ratio pro pre dicta opinione dicitur humane nature di ſpoſitio. Dicit enim gloſa ſuper illo verbo ad Heb̓. Nuſqͣꝫ apprehendit angelos nō angelice nature data eſt et dignitas. vt ei perſona diuina vniretur. Si ergo huma na nature nihil datur fruſtra. Si non pec eaſſet talis dignitas nō remaneret vacua ſed adhuc vniretur cum diuina natura. Tertia ratio dicitur dei manifeſtatio. Nam ita decebat deum manifeſtare ſuaꝫ potentiam ſapientiam ⁊ bonitatem ſi ho mo ſtetiſſet ſicut ſi lapſus eſſet. ergo ſi oīa iſta facta ſunt in opere incarnatiōis. vide tur ꝙ incarnatio adhuc fuiſſet. etiam pec cato hominis non interueniente. ¶ Quar ta ratio eſt humane nature exaltatio. In incarnatione ſiquidē filij dei humana na ture eſt plurimuꝫ exaltata. Si ergo deus incarnatur ex hoc ꝙ humana natura pec cat. videtur ꝙ homo reportat cōmoduꝫ de malitia ſua. quod non decet iuſtum retri butorē. ¶ Quinta ratio dicitur meriti cō paratio. Tante vtiqꝫ nobilitatis ⁊ difficul tatꝭ eſt mereriʰ ⁊ vēdicare ſiue acquirere ſi bi infinitū bonū. ſicut ſatiſfacere pro offen ſa que eſt cōtra infinitū bonū. Si ergo hō

nō poterat ſatiſfacere pro ſe de offenſa qua offenderat deū. ſic nec per ſe pōt mereri ha bere deū. ergo ſicut oportunū fuit filiuꝫ dei incarnari hoīe cadēte vt pro hoīe ſat iſface ret. ſic videt̉ ꝙ oportunū fuit dei filiū incar nari hoīe ſtāte vt hoc mereri poſſit per eū. ¶ Sexta ratio dicit̉ matrimonij ſigni fica tio. Si equidē hō lapſus nō fuiſſet. nihilo minus fuiſſet ſacramētū matrimonij. Si ꝟo ſacramētū matrimonij in cōiunctione ſexuū dicit ſiue ſignificat cōiunctionē xp̄i et eccleſie quātū ad naturaꝝ vnionē ꝓpter inſeparabilitateꝫ. Unde apl̓s ad Ephe. v. ait. Sacramētum hoc magnū eſt. Ego aūt dico in xp̄o et in eccleſia. ergo ſi hō ſte tiſſet aut ſacramētuꝫ matrimonij eſſet ſal ſuꝫ ſignū aut dei filius fuiſſet incarnatus. ¶ Septima rō dicit̉ anime xp̄i nobilis cō ditio. Si incarnatio facta eſt pͥncipaliter ꝓpter peccati expiationē. ſequeretur ꝙ ani ma xp̄i facta ſit nō principali intentiōe: ſꝫ quadā qua ſi occaſione. Sed incōueniens eſt nobiliſſimā creaturā occaſionaliter eſſe introducta. cū agens intendat principa li ter opera nobiliora. Igit̉ videt̉ ꝙ inconue niens ſit dicere incarnationē factā eſſe ꝓpt̓ hoīs reparationē. Predictis itaqꝫ rōnibꝰ muniti affirmant pleriqꝫ ꝙ ſi nō peccaſſet Adam adhuc xp̄s carneꝫ aſſumere nō re fugiſſet. Sed alioꝝ ſecūda opinio eſt ꝙ ſi no fuiſſet peccatū hoīs: neqꝫ fuiſſet aliquo pacto incarnatio ſubſecuta. Et iſti quideꝫ rōnes pro alia parte ſiue opinione produ ctas primo ſoluere ⁊ nil illas valere cōten dunt. Deinde ſeipſos muniunt viriliter ⁊ defendūt tam rōnibꝰ catholicis qͣꝫ autori tatibꝰ fidedignis. Dicūt ergo ꝙ prima rō debiliſſima eſt. qꝛ dum dicit ꝙ deū ꝯuenie bat incarnari ꝓpter perfectioneꝫ vniuerſi quodāmō deuꝫ intra perfectionē vniuerſi cōcludit. ⁊ quādā neceſſitatē īcarnatōis ī ponit ei. qd̓ contra mentē Philoſophi qui xi. Meta phiſice ait. ꝙ deus ſupra omneꝫ ordinē vniuerſi ponēdus ē. ſicut non dicit̉ eſſe dux de exercitu: ſed ſupra exercitū. Et ad illud qd̓ dicit̉ de multiplici modo edu cendi hominē. Reſpondet̉ ꝙ ille quartus modus educendi hominē non eſt de perfe ctione vniuerſi: ſꝫ ſupra perfectionē. Ideo Hiere xxxi. ca. dicit. Nouum fecit dn̄s ſuꝑ terram femina circūdabit virum. Ex quo non ſequit̉ ꝙ ſi homo ſtetiſſet ꝙ talis mo dus ꝓducendi homine eſſet. nec ex hoc ſe quit̉ ꝙ vniuerſum ſua perfectione careret. Sicut etiam non poteſt argui imperfectio vniuerſi quantū ad ſuſcitationem mortui quā deus non feciſſet ſi homo perſtitiſſet. Poſſet etiā dici ꝙ de illo modo productio nis nō poteſt argui veritas incarnatiōis. quia deus poſſꝫ producere hominē de mu liere abſqꝫ viro qui tn̄ non eſſet deus. Ad aliud ꝟo quod ſequebat̉ in prefata ratiōe ꝙ incarnatio facit ad perfectione hominiſ quantū ad illud quod reſpicit gratiam. ex quo xp̄s eſt caput eccleſie ẜm humanā na turam. Reſpōdet̉ ꝙ duplex eſt ꝓprietas ca pitis. Una que attendit̉ ẜm cōformitateꝫ ad membra. Alia que attendit̉ ẜm gra tuitam donorū influentiā. Ratione prime ꝓprietatis xp̄s eſt caput eccleſie inquātum homo. Ratione ꝟo ſecūde caput eſt inquā tum deus. Et hac ratiōe principaliter te net ratione capitis. Ideo eſto ꝙ incarna tus nō eſſet adhuc eccleſia capite nō care ret. quia ſicut eccleſia angeloruꝫ habet ca put deum. ita eccleſia hominū. quare non ſequit̉ ꝙ corpus eccleſie eſſet acephalum. qͣꝫuis non haberet caput ẜm omnem pro prietateꝫ. De illo ꝟo ꝙ dicitur ꝙ incarna tio ſacit ad petfectionē hominis quantuꝫ ad gloriā. Re ſpōdetur ꝙ illa non eſt ratio precipua incarnatiōis: ſed annexa princi pali. pro eo ꝙ ſi nunqͣꝫ deus incarnatꝰ eſſꝫ homo glorificatiōe corporis ſui et viſione dei perfecte ⁊ totaliter beatus eſſet. Uiſio enim xp̄i corporalis ſpectat non ad eſſen tialem complectionē beatitudinis: ſed ad quoddā accidentale gaudiū. Nam gloria corporis ⁊ ſenſuū exteriorū erit per redun dantiā delectatōis venientis ab anima ex viſione dei. vt dicit Augꝰ. in epiſtola ad Dioſcorum. Unde multū derogare vide tur ſummo bono qui dicit ipſum nō ſuffi cere abſqꝫ bono creato ſibi adiūcto ad ho minem perfecte beatificandū. ¶ Secun da ratio ſoluitur. quia illa idoneitas ⁊ cō gruitas data humane nature ad incarna tionē attendit̉ ex parte reparabilitatis ho minis principaliter. qͣꝫuis ratione dignita tis et aliarū cōditionū aliquo modo atten

datur. Ideo ſicut hō nō fuiſſet reparatus ſi non cecidiſſet qͣꝫuis eſſet reparabilis ſic deitati: nō eſſet vnitus qͣꝫuis eſſet vnibil̓ Nec tn̄ fruſtra fuiſſet illa potētia. qꝛ mul te ſunt potentie ⁊ idoneitates que ad actū nō reducunt̉. ⁊ tn̄ fruſtra nō ſunt: qꝛ digni tati ⁊ nobilitati nature atteſtant̉. Nec di cit̉ potētia fruſtra ſi nō reducit̉ ad actum ſed tūc fruſtra eſt cū ad actū nō reducit̉. et tn̄ ad actū exigit eaꝫ reduci tp̄us ⁊ locus. ¶ Secūda ratio friuola cenſet̉ ex eo ꝙ d̓s ſufficient̓ manifeſtauit ſuā potentiā ſapiē tiam ⁊ bonitatē ꝑ opus creationis rerū di ſtinctionis ⁊ ornatus. licet iſtam mani fe ſtauerit in oꝑe incarnatōis dū ꝓpter hoīs lapſū decuit xp̄ꝫ carnē aſſumere. ¶ Quar ta adhuc ratio inficit̉. qꝛ licet ꝑ xp̄m incar natū ſit exaltata humana natura. nō tn̄ ſe quit̉ ꝙ homo ex hͦ reportet cōmodū d̓ ma licia ſua: qꝛ incarnatio nō fuit ex malicia hoīs: ſed ex ſūma benignitate ⁊ ſapientia dei. Quia em̄ ſapientia dei vincit maliciā Hinc eſt ꝙ nō patit̉ eſſe malū aliquod de qͦ nō eliceat bonū ⁊ etiā maius bonū. Ali oqͥn non ꝑfecte maliciā vinceret. Propter ea ꝯtra p̄uaricationē Ade qͥ totū genꝰ hu manū interfecit ſtatuit rectitudine ſecūdi Ade: qͥ ꝓ toto generi hūano poſſet ſatiſfa cere. Et cuiꝰ obediētia ml̓to plus ſibi pla ceret qͣꝫ in obedientia Ade potuit ſibi diſ plicere. Quare filiū dei incarnari nō fecit noſtra malicia: ſꝫ dei charitas nimia ⁊ mi ſeri cordi a. ¶ Quinta rō nihil ꝯcluditꝭ. qͦ niā nō eodē modo ſe hn̄t meritū vite eter ne ⁊ ſatiſfactio ꝓ offenſa. Nā ad meritum vite ſufficit cōplacentia ex ꝑte merentꝭ. ad hanc aūt cōplacentiā ſufficit gratia diui na. Et qꝛ gratiā diuinā poterat homo ha bere ꝑ miſſioneꝫ ſpūſſancti ⁊ filij in mente abſqꝫ filij miſſione in carnem. Hinc eſt ꝙ ad ꝑfectionē meriti vite eterne nō oportu it incarnationē interuenire. Ad ſatiſfaci enduꝫ aūt non ſolū requirit̉ ꝙ ſatiſfactio placeat: ſed ꝙ damnū recōpenſare valeat ⁊ honorē deo ſublatū reſtituat. Et ideo nō tanta fuit neceſſitas incarnationis ꝓpter neceſſitatē merendi ſic̄ ꝓpter neceſſitatē ſa tiſfaciendi. Et ꝙ iſtud ſit verū patꝫ in an gelis quoꝝ natura nō eſt vnita ꝟbo. ⁊ ta mē meruerūt vitā eternā. Inſuꝑ eſto ꝙ tā te difficultatis ſit mereri vitā eternā ſic̄ ſa tiſfacere ꝓ offenſa. nō tn̄ oportet ꝙ ꝓpter hͦ neceſſaria ſit incarnatio xp̄i ꝓ eo ꝙ ſpūſſā ctus ip̄e qͥ ꝑ charitatē mouet aīam dignā eā facit gl̓ia ſempiterna. Sed ad ſaſfaci endū neceſſaria eſt incarnatio. qꝛ vt aiunt oēs theologi. Cōgruētiſſimꝰ modus ſatiſ faciendi fuit ꝑ mortē ⁊ paſſionē xp̄i. ſicut cōgruentiſſimus ē ad merendū ꝑ charita tē ⁊ dilectionē. ¶ Sexta rō ad hͦ nō poteſt militare. qꝛ matrimoniū duplicē habet ſi gnificationē. ſignificat em̄ cōiūctionē dei ad eccl̓iam ẜm charitatē. Et ſignificat eti am ꝯiūctionē naturarū in ꝑſone vnitate. dictāqꝫ ſatiſfactōeꝫ hꝫ ẜm ſtatū nature la pſe. primaꝫ ꝟo habuiſſet ſi ſtetiſſet homo. Et ideo nō eſſet falſum ſignū. ſicut em̄ ma trimoniū nūc eſt in officiū ⁊ in remedium tunc aūt ſolū in officium. ſic modo hꝫ du plex ſignificatū: tūc ꝟo vnū. ¶ Septima i ſuꝑ rō nō admittit̉ nec acceptat̉. qm̄ deus ab eterno p̄ſciuit lapſuꝫ humani gn̓is qd̓ tn̄ fecit qꝛ ſe reꝑaturū cognouit. Et iō pͥn cipaliꝰ in intētione fuit reꝑatio lapſi: qͣꝫ cō ditio eius ad lapſū poſſibilis. Et ꝓpterea nō ſequit̉ ꝙ aīa xp̄i facta ſit qͣdā occaſione ⁊ nō pͥncipali intentōne. hͦ em̄ teneret ſi de us in ꝯditōe gn̄is humani nō p̄cognouiſ ſet hoīs lapſū. Ex qͥbꝰ oībꝰ qͥ tenēt ꝙ nō fu iſſet incarnatus xp̄s ſi nō peccaſſet Adaꝫ aſſerūt ꝙ opinio iſta eoꝝ magis deū hono rat qͣꝫ prima qͥ deū intra ꝑfectionē vniuer ſi includit. hͦ ꝟo ſupͣ oēm ordinē vniuerſi ponit illū. De quo vide bonauen̄. in. ij. di. xv. q. iiij. in lr̄a. Inſuꝑ fortificat̉ eorū ſen tentia tali ratōne. Si deus aſſumpſit hu manā naturā: aut hoc fuit ꝓpter humanā dignitatē: aut ꝓpter neceſſitatē. Si ꝓpter dignitatē cum angelica natura ſit digni or qꝫ human a: magis debuit aſſumpſiſſe angelicā. Si ꝓpter neceſſitatē ⁊ neceſſitas indigentie non ſit niſi ꝓpter pctm̄. gͦ videt̉ ꝙ precipua ratio incarnatōnis fuit redē ptio humani generis lapſi. Accedit ad hͦ ad firmiore cōfirmatione ꝙ omnes docto res famoſi celeberrimi ita exp̄ſſe tenent et loquūt̉. Un̄ ſuꝑ illo ꝟbo Math̓. xviij. ca. Uenit filiꝰ hoīs querere ⁊ ſaluū facere qd̓ ꝑierat. Augꝰ. in li. de verbis apl̓i ſic dicit Li homo nō peccaſſet: filius hominis no

veniſſet. Et iterū ſuꝑ illo dicto Apl̓i. i. ad T himo.i. ca. Xp̄us Ieſus venit in hunc mundū ſaluos facere pctōres. Augꝰ. ait. Nulla cauſa fuit veniēdi xp̄o dn̄o: niſi pec catores ſaluos facere. Tolle morbos tolle vulnera: et nulla erit cauſa medicine. Et ſuꝑ illo verbo Math̓. i. Ipſe em̄ ſaluū fa ciet ppl̓m ſuū a pctīs eoꝝ. Augꝰ. refert. Si hō non peccaſſet virgo non peperiſſet. Et idem ſuꝑ iſto verbo Pſal̓. Infixus ſum in limo ꝓfundi. vtinaꝫ maneret hōº in eo qd̓ deus fecit. Si maneret in eo qd̓ deus fe cit nō in limo infixus eſſꝫ quē deus genuit Et iterū Augꝰ. ſuꝑ illo verbo Ioh̓. xi. ca. Dn̄e ecce quem amas infirmat̉. Si pctō res dn̄s nō amaret̉ ad terrā de celo nō de ſcēdiſſet. Et ad idem eſt dictum Gregꝭ. in hymno. Exultet iaꝫ angelica. vbi ait. Ni hil em̄ nobis naſci ꝓfuit: niſi redimi ꝓruiſ ſet. Et Leo pa. in ẜmone de natiuitate in quit. Si hō ad imaginē ⁊ ſimilitudinē fa ctus in ſuo honore manſiſſet: creator mun di creatura nō fieret neqꝫ ſempiternꝰ tem poralitatē ſubiret. aut equalis deo pr̄i dei filius formā ſerui aſſumeret. Et ne vlteriꝰ defatigent̉ animi auditoꝝ cū vtraqꝫ opi nio ſtare poſſit. Ego dico ꝙ ſi nō peccaſſet hō: qͥd fuiſſet. nobis reuelatū nō eſt. Suf ficere nobis debꝫ ꝙ xp̄s factꝰ eſt hō vt pec catū generis humani deleret. hic dirigen da eſt ꝯtemplatio nr̄a hoc pie ad mēte re uocādū. Conſideremꝰ ergo quāta fuit ad mirāda charitas dei pr̄is: qͥ ꝓprio filio ſuo nō pepercit: ſꝫ pro nobis om̄ībꝰ tradidit il lum. De hoc ſic ſcribit̉ Ioh̓. iij. Sic deus dilexit mundū vt filiū ſuum vnigenitū da ret vt om̄is qͥ credit in illū nō pereat: ſꝫ ha beat vitā eternā. Quod Hiero. admirās in epl̓a ad Damaſum pa. inqͥt. Que ma ior pōt eſſe clemētia qͣꝫ vt dei filius: filius hoīs putaret̉. decē menſiū faſtidia ſuſtine ret. partꝰ expectaret aduētū. per ſingulas adoleret etates. et poſt ꝯtumelias vocum alapas ⁊ flagella cruciſqꝫ pro nobis fieret maledictū: vt nos a maledicto legis abſol ueret. Et Gregꝰ. reclamādo ſic patrē eter num alloquitt̉. O inextimabilis dilectio charitatis: vt ſeruū redimeres filiū tradi diſti Et merito quilibꝫ in ſtuporē verti de bet cū audit deū carne veſtitū paſſibili. et humiliatū vſqͣꝫ ad formā ſerui. nō ꝓpt̓ ſuā ſed ꝓpter noſtra indigētiā: vt nobis pereū tibus ferret opem. ¶ Ꝙ tempus incarnatiōis xp̄i merito di cit̉ tꝑ̄s plenitudinis reſpectu dei. reſpectu angeli. et reſpectu hominis. ¶ Ca. II. Ecundū myſteriū de clarandū de incarnatiōe xp̄i di cit̉ tarditatis. In quo fideliter ꝯficemur xp̄m rōnabiliter diſtu liſſe tp̄us incarnatiōis vſqꝫ ad ſextā tātē mūdi. Quare aūt nō ante voluerit incar nari dixi in quodā ſermone de annūciatio ne virginis. qͥ licet alibi ſit notatꝰ. tn̄ pro huuis operis ꝑfectiōe etiā in hoc libro ſcri bit̉. Nunc ꝟo aperiēduꝫ eſt cur tp̄s illud quo deus hō factꝰ eſt ab Apl̓o tp̄us pleni tudinis appellat̉. Et ad hoc reſpōdet dn̄s Bonauen. in. iij. di. i. in declaratiōe littere ꝙ ſic dicit̉. ¶ Primo reſpectu dei. qꝛ in in carnatiōe eſt facta plena participatio di uinitatis. Un̄ ad Colocē. ij. ca. dicit apl̓s. In xp̄o habitat omis plenitudo diuinita tis corporalit̓. ¶ Scd̓o dicit̉ tp̄s plenitudi nis reſpectu angeli. qͥa per xp̄m reparata eſt angelorū ruina. Ideo Dauid in pſal̓. cix. ait. Iudicabit in natiōibus implebit ruinas. ¶ Tertio dicit̉ tp̄us plenitudinis reſpectu hoīs. tū qꝛ plene a culpa liberat̉. tū qꝛ plene eſt de veritate neceſſaria edo ctus. tū qꝛ plena gr̄a diffuſa eſt in credēteſ Unde dicit̉ Ioh̓..i. ca. ꝙ Iohānes bapti ſta teſtimoniū ꝑhibēs de xp̄o ait De ple nitudine eius accepimꝰ omēs et gratiam pro gr̄a. qꝛ lex per Moyſen data eſt. gr̄a ⁊ veritas per Ieſum xp̄m facta eſt. ¶ Qualiter accipiēdū ſit medium tempo ris in quo xp̄s incarnatus eſt. Ca. III. Erciū myſteriū decla randū de incarnatōne xp̄i dicit̉ tꝑalitatꝭ. Et in hͦ inueſtigandū eſt. An xp̄s incarnatꝰ ſit in me dio tꝑis. Et quidā arbitrant̉ ꝙ ſic ꝓpt̓ ver ba Abacuc ꝓphete dicentis. c. iij. Dn̄e au diui auditionē tuā ⁊ timui. Dn̄e opus tu um in medio annoꝝ viuifica illud. In me dio annoꝝ notū facies. Cuꝫ iratus fueris miſericordie recordaberꝭ. Que ꝟba vt d̓r in argumento Abacuc intelligunt̉ d̓ xp̄o.

Ex quibus id videt̉ affirmari ꝙ deus hō factus eſt in medio tꝑis. At ⁊ alij ꝯtrariū ſentiūt tenentes ꝙ xp̄s in vltimis tꝑibus viſibilit̓ deꝰ ⁊ homo mundo apparuit. Nā Augꝰ. ſuꝑ. iiij. c. Ioh̓. inquit de chriſto. It̓ ip̄ius eſt caro ꝓ nobis aſſumpta. Qui em̄ vbiqꝫ eſt quo it: niſi qꝛ ad nos non veniret ſi forma viſibilis carnis nō aſſumeret. Iō fatigatus erit ab itinere. Quid eſt aliud qͣꝫ fatigatus ī carne. Quare ergo hora ſe xta. qꝛ etate ſeculi ſexta. Computa tanqͣꝫ vnā horam. Unam etatē ab adā vſqꝫ ad Nōe. Secundā a Noe vſqꝫ ad Abrahaꝫ. Terciam ab Abraham vſqꝫ ad Dauid Quartam a dauid vſqꝫ ad tranſmigratio nē babylonis. Quintā vſqꝫ ad baptiſmū Iohānis. Sextā vſqꝫ ad cōſummationeꝫ ſeculi. hec ille. Conſtat aūt ꝙ ſexta etas in qua xp̄s venit nō eſt in medio tꝑis cuꝫ ſit vltima. ergo magna reſtat in hoc ꝑplexi tas. quā ammouendam puto ne in dubio animus in cōtemptū cadat ſcripturaruꝫ ſctārū. Et ꝓpterea dicere poſſumus ꝙ me diū ſumit̉ dupliciter. ſcꝫ ſtricte ⁊ punctali ter ꝓ eo tꝑe ꝙ equaliter diſtat ab extremiſ ſcꝫ principio ⁊ fine tꝑis. Et accipit̉ large ꝓ eo ſcꝫ qd̓ eſt inter illa extrema verba. ita qꝫ Abacūc mediū tēporis deſignāt. Hoc modo ſcd̓o ꝙ ſi ſtricte vellemus intellige re tūc nobis eſſet certitudinaliter cognita hora iudicij qd̓ in fine tꝑoꝝ ⁊ cōſūmatiōe ſeculi fiet ꝯtra id qd̓ ſaluator noſter dixit. Marci. xiij. ⁊ Math̓. xxiiij. c. De die aūt illa ⁊ hora nemo ſcit. Ob qd̓ Augꝰ li. xvii d̓ ciui. dei dicit. Fruſtra annos qͥ remane̓t huic ſeculo cōputare ac diffinire conamur cū hͦ nō eſſe noſtrū ex ore veritatis audiui mus. Sufficiat igr̄ nobis agnoſcere ꝙ in carnatus ē xp̄s int̓ principiū ⁊ finē tempo ris qd̓ eſt mediū valde latū non aūt in ex tremitatibꝰ ī principio ſcꝫ ⁊ in fine. De an nis ꝟo qͥ fluxerūt a principio mundi vſqꝫ ad incarnationē xp̄i varia ē opinio. Nam ẜm Bedā fuerūt anni qͥnqꝫ milia centuꝫ nonaginta nouē. Alij ꝟo cōputāt annos tria milia nōgētos ſexaginta. Nō tn̄ ꝓpter hͦ cuiqͣꝫ durū videri debet. cū difficilimuꝫ credā puncta licere poſſe ſetuari memoria annoꝝ in rebꝰ geſtis. Debemus itaqꝫ nos oī curioſitate dępoſita redēptori nr̄o gr̄as quas poſſumus dicere. qꝛ nō expectamus amplius eū in carnē venturū qui iā venit ⁊ viam fecit oībus vt facile ſaluari poſſu mus. aperuitqꝫ ianuaꝫ regni celoꝝ ad qd̓ nos ip̄e ꝑducat qͥ viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculorum. ¶ Sermo quartus in qͦ tractat̉ de incar natōne dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i a cuiꝰ ex plicita fi de iam nullus excluditur. N hoc apparuit chari tas dei in nob̓. qm̄ filiū ſuū vni genitū miſit deus in mundum vt viuamus ꝑ eū. Uerba ſunt Ioh̓. prime ſue cano. c. iiij. Refugit quorū dam animus deum incarnatum audire qui blaſphemiam arbitrantur quod nos ad laudem creatoris noſtri accedere con fitemur. Tunc quidem illum benedici mus cum ſtabili fide credimus eum pro nobis hominem factum. Ut autē confun dantur increduli ⁊ mens bonoꝝ in ip̄a ve ritate letet̉ in hoc ſermone de incarnatio ne Ieſu chriſti benedicti verba faciemus de qua locutus eſt Ioh̓. in verbis in the mate poſitis vbi tria myſteria occurrunt conſideranda. Primū dicit̉ poſſibilitatis. ¶ Secundum neceſlſitatis. Terciū credulitatis. ¶ Qualiter fuit poſſibile deum carnem Ma. I. aſſumere. Rimū myſteriū conſi derandū dicitur poſſibilitatis in quo oſtendemus ꝙ deum in carnari fuit poſſibile. Et hͦ ẜm Tho. iij. parte. q. i. triplici ratōne. Primo rōne om̄ipotētie. Secūdo rōne excedentie. Tercio rōne cōuenientie. ¶ Primo oſtenditur impoſſibilitas incar nationis rōe oīpotētie. Nam cum deus ſit omnipotens poteſt omne illud quod nec contradictionem includit nec aliqueꝫ defectum in deo ponit. iuxta verbum an geli ad virginem beatiſſimam Luc.i. di centis. Non erit impoſſibile apud deum omne verbum. Sed deū humanā naturā aſſumere nec contradictionē includit. nec

aliquē defectū in deo ponit. qd̓ pꝫ. qꝛ dīna natura vniri humane in vnitate ꝑſone nō eſt aliud qͣꝫ diuinā ꝑſonā q̄ ab eterno fuit hypoſtaſis reſpectu diuine nature in tꝑe hͦ aūt nō dicit aliquā imꝑfectionē: ſꝫ potiꝰ dignitatē ⁊ nobilitatē. Sicut em̄ cū deꝰ ſit bonus a beterno in nullo fit derogatio bonitati ſue dū eſt cauſa bonitatis creatu re in tꝑe. qͣꝫuis bonitas creata longe ſit in ferior bonitate increata. Si cū ꝑſona filij dei ſit hypoſtaſis intelligibilis intellectu alis ⁊ ſpūalis ⁊ increata ab eterno. in nul lo d̓rogat ei ſi fit hypoſtaſis rōnalis natu re create in tꝑe. Et quēadmoduꝫ deus de nō creante fit creans in actu abſqꝫ aliqua ſui mutatōne: ſꝫ ſolū facta mutatōe ex ꝑte nature create. Sic ꝑſona filij dei q̄ nō erat hypoſta ſis humāe nature ī actu abſqꝫ ali q̄ ſui mutatōne vel īnouatōne facta eſt hy poſtaſis ip̄iꝰ ſola mutatōne facta ex ꝑte aſ ſumpte nature. Hinc leo papa in ſermōe ait. In vtraqꝫ eiꝰ natura idē eſt dei filius. noſtra ſuſcipiēs ⁊ ꝓpria nō amittēs. in ho mine hoīeꝫ renouas in ſe incōmutabilis ꝑ ſeuerās. Deitas em̄ q̄ illi cū pr̄e cōis ē nul lū detrimētū oīpotentie ſubijt. nec dei for mā ſerui forma violauit. qꝛ ſūma ⁊ ſempi terna eſſentia q̄ ſe ad humani gn̄is inclīa uit ſalutē. Nos qͥdē in ſuā gl̓iam tranſtu lit: ſꝫ qd̓ erat eſſe nō deſijt. Secūdo oſtēdi tur poſſibilitas incarnatōnis rōne excedē tie. vt em̄ inqͥt Hylarius. Plura pōt deuſ facere qͣꝫ intellectꝰ intelligere. Sed hō pōt rōnabil̓r dicere ⁊ intelligere deū incarna tū. Tū ꝓpter ſue potentie ſapientie ⁊ boni tatis eminentē mani feſtatiōeꝫ que facta ē in humani generis aſſumptōne. Tuꝫ ꝓpt̓ opeꝝ diuinoꝝ excellentē ꝯſūmationē q̄ fa cta eſt cū vltimū cōiūctū eſt primo. Tum ꝓpter pctī ſatiſfactionē. ¶ Tercio oſtendit̉ poſſibilitas incarnatōis rōne incōuenien tie. Nā eoꝝ eſt facilis vnio q̄ ad inuicē ſil̓i tudinē hn̄t. Sed hō creatus eſt ad imagi nē ⁊ ſil̓itudinē dei. gͦ ſibi vniri potuit hūa na natura in vnitatem ꝑſone. Sed ex iſta ratione tria poſſet qͥs querere. An huma na natura ſit magis aſſumptibilis a filio dei qͣꝫ quelibet alia natura. Et poſſet ali qͥs arguendo ꝓbare ꝙ nō. maxīe ex duobꝰ Primo qꝛ Augꝰ in epl̓a ad Uoluſianum inquit. In rebꝰ mirabil̓r factis tota ratio facti eſt potētia facientis. Sed potētia d̓i ſaciētis incarnationē q̄ eſt opus maxime iirabile nō limitat̉ ad vnā naturā cū po tētia dei ſit infinita. ergo natura humana nō eſt magis aſſūptibilis a deo qͣꝫ aliqua alia creatura. Secundo ſil̓itudo eſt ratio faciēs ad incarnatōnis ꝯgruitatē. ſꝫ in na tura angelica inuenit̉ exp̄ſſior ſil̓itudo d̓i qͣꝫ ī humana. vt dicit Gregꝰ. xxxvij. li. mo ral̓. et in omel̓. de centu ouibꝰ. gͦ natura an gelica magꝭ erat vnibilis qͣꝫ humana. Ad hͦ plene intelligendū dicit Tho. in. iij. ꝑte q. iiij. Qd̓ aliqͥd aſſumptibile d̓r qͣſi aptuꝫ ſumi a diuina ꝑſona que qͥdem aptitudo nō pōt intelligi ẜm potentiā paſſiuā natu ralē que nō ſe extēdit ad illud qd̓ tranſcē dit vnio ꝑſonalis creature ad deū. Unde relinquit̉ ꝙ aſſumptibile dicat̉ aliqͥd ẜm ꝯgruentiā ad vnionē p̄dictā que attendi tur ẜm duo ī humana natura. ſcꝫ ẜm eꝰ di gnitatē ⁊ ẜm eius neceſſitateꝫ. Scd̓m di gnitatē qꝛ humana natura inqͣꝫtū eſt rati onalis ⁊ intellectualis nata eſt attingere aliqual̓r ip̄m v̓bū ꝑ ſuā oꝑatōneꝫ cogno ſcendo ⁊ amando ip̄m. Scd̓m neceſſita tē aūt qꝛ indigebat reꝑatōne cū ſubiacerꝫ originali pctō. Hec duo autē ſoli huma ne nature ꝯueniūt. nā creature irrōnali d̓ eſt dignitas. angelice ꝟo neceſſitas. Tuꝫ ergo dicimꝰ ꝙ creatura irrōnalis nō eſt aſ ſūptibilis. nō ita dicimus ꝙ ſubtrahamꝰ aliqͥd diuine potētie: ſꝫ ad oſtendendū cō ditionē creature que ad hͦ aptitudinē nō habet. de angelo ꝟo iam dictum eſt ꝙ non erat in eo neceſſitas ꝓpter peccati angelici ir remiſſibilitatem. ¶ Qd̓ qͥnqꝫ rōnibꝰ p̄cipuis fuit neceſſari um ex ꝑte hoīs xp̄m incarnari. ¶ Capitulum ſecundū. Ecundū myſteriū con ſiderandū de incarnatōe xp̄i di 11 cit̉ neceſſitatis. Ubi querit̉ an fuit neceſſariū xp̄m incarnari. Et ad hͦ di cit ſctūs Tho. iij ꝑte. q. i. ꝙ neceſſitas iſta refert̉ ad hoīem ꝑ xp̄m incarnatū redimē dū. Et ẜꝫ hͦ neceſſariū d̓r dupl̓r. Uno mō ſine qͦ nō poteſt qͥs ꝯſequi finē. vt cibꝰ ne ceſſarius eſt ad vite ſuſtentationem. Alio

mō per qd̓ melius ꝑuenit̉ in finē. vt equus eſt neceſſariꝰ etiā homī ſano: vt meliꝰ iter ꝑficiat. Non fuit neceſſariū pͥmo mō xp̄m incarnari qꝛ deus cuius ſapiētie nō eſt nu merus. nec eſt finis potētie ⁊ ꝟtutis eius. potuiſſet ſua volūtate ⁊ autoritate homī lapſo ſuccurrere. Fuit tn̄ ſcd̓o mō neceſſa riū. qꝛ per xp̄m incarnatū hō meliꝰ pōt in finē ſuū ꝑuenire. Et hoc multiplici rōne. rima dicitur fidei roboratio. Secunda ſpei ſubleuatio. Tertia charitatis inflāmatio Quarta vite exemplatio. Quinta hominis inſtructio ¶ Prima rō dicit̉ fidei roboratio. magis quidē roborat̉ hō in fide: ex eo ꝙ ip̄i deo in carnato loquenti de myſterijs inuiſibilibꝰ credit. Un̄ Augꝰ. li. ix. de ciui. dei. Ut hō inquit fidētius ambularet ad veritatem ipſa veritas dei filiꝰ hoīe aſſumpto cōſti tuit atqꝫ fundauit fidē. ¶ Notādū h̓ ꝓpt̓ illud v̓bū hoīe aſſumpto ꝙ Epheſina ſi nodus dicit ꝙ ꝑſona nō aſſumpſit hoīem Ex quo ſan. Tho. iij. ꝑte. q. viij. ait. ꝙ locu tiones doctoꝝ qͥ dicūt xp̄m aſſumpſiſſe ho minē nō ſunt extendēde tanqͣꝫ ꝓprie: ſꝫ pie ſūt exponēde. vt dicamꝰ hoīem aſſumptū qꝛ eius natura eſt aſſumpta. Et qꝛ aſſum ptio terminata eſt ad hoc ꝙ filiꝰ dei ſit hō ¶ Scd̓a rō qͣre melius hō ſaluat̉ ꝑ xp̄m incarnatū dicit̉ ſpei ſubleuatio Subleua tur qͥppe ſpes nr̄a vt futurā beatitudineꝫ expectemꝰ dū xp̄s in ſua incarnatiōe nob̓ on̄dit quāta eſt erga nos dilectio dei pr̄is Hinc Augꝰ. li. xiij. de tri. inqͥt. Nihil tam neceſſariū fuit ad erigendū ſpem nr̄amqͣꝫ vt demonſtraret̉ nob̓ quātū diligeret nos deus. Quid ꝟo huiꝰ rei iſto iudicio mani feſtius qͣꝫ ꝙ dei filiꝰ nr̄e nature dignatꝰ eſt inire ꝯſortiū. ¶ Tertia rō d̓r charitatꝭ in flāmatio. Quis naͣ tā durus: tā inhuma nus: tā ferreus ſit qͥ deū nō diligat. a quo tātū ſe diligi ꝯpiicit vt non niſi amore di gnet̉ aſſumere formā ſerui. Ideo Augꝰ. li. de cathetizandis rudibuſ ait Que maior cauſa eſt aduētꝰ dn̄i: niſi vt on̄deret deus dilectionē ſuam in nobis. Et infra ſubdit. Si amare pigebat ſaltē reamare nō pige at. ¶ Quarta rō d̓r vite exemplatio. Ha bet nāqꝫ hoīes xp̄m exēplar om̄is ꝟtutis et bone beateqꝫ vite. Et iō Augꝰ. in quo dā ẜmone de natiuitate dicit. Hō nō erat ſequēdus qͥ videri poterat. Deꝰ ſequēduſ erat qui videri nō poterat. vt gͦ exhiberet̉ homī ⁊ qͥ ab hoīe videret̉ ⁊ que hō ſeque ret̉ deus factꝰ eſt hō. ¶ Quinta rō d̓r hoīs inſtructio Inſtruit̉ em̄ vnuſqͥſqꝫ vt intel ligat quāta ſit hoīs dignitas. ne illā coin quinet peccādo. Propterea Augꝰ. lib̓. de vera religione inqͥt. Demonſtrauit nobis deus qͣꝫ excelſum locum inter creaturas habeat humana natura in hoc ꝙ hoībꝰ in vero hoīe apparuit. Et Leo pa. in ẜmone d̓ natiuitate ſic ſequit̉. Agnoſce o chriſtia ne dignitatē tuā ⁊ diuine cōſors faciꝰ na ture noli in veterē vilitatē de graui ꝯuer ſatiōe redire. Nō valet gͦ quiſpiā recte ſe de cetero excuſare. ſi ad paradiſi delicias non feſtinet. cū tot ac tanta p̄conia de vite eterne immarceſſibili gl̓ia vndiqꝫ ſonāt. ꝘꝘ tꝑe iſto om̄es obligant̉ credere ex plicite myſteriū xp̄i incarnati. Ca. III. Ertiū myſteriū cōſide̓ randū de incarnatiōe xp̄i dicit̉ eſt. An credere myſteriū xp̄i ſit credulitatis. In quo videndū de neceſſitate apud om̄es. Et ad hoc dicit ſan. Tho. ij. ij. q. ij. Ꝙ via hoīs veniendi ad iuſticiā eſt myſteriū incarnatōis ⁊ paſ ſionis xp̄i. Dicit̉ em̄ Act̉. iiij. Nō eſt aliud nomē datū hoībꝰ in quo oporteat creden tes ſaluos fieri. Et Augꝰ in li. d̓ correptio ne ⁊ gr̄a inqͥt. Illa fides ſana eſt q̄ credi mus nullū hoīem ſiue maioris ſiue parue etatis liberari a ꝯtagione mortꝭ ⁊ obliga tiōe pctī: niſi ꝑ vnū mediatorē dei ⁊ hoīm ieſum xp̄m. Oportuit gͦ myſteriū incarna tionis xp̄i aliqualit̓ omī tꝑe eſſe creditum a pud oēs. diuerſimode tn̄ ẜm diuerſitatē tꝑm ⁊ ꝑſonaꝝ. Nam an̄ ſtatū pctī hō ha buit explicita fidē de xp̄i incarnatione ẜm ꝙ ordinabat̉ ad ꝯſummationē glorie. non aūt ẜm ꝙ ordinabat̉ ad liberationē a pctō per paſſionē ⁊ reſurrectionē qꝛ hō non fuit p̄ſcius pctī futuri. videt̉ aūt incarnatiōis xp̄i p̄ſcius fuiſſe: ex eo ꝙ dixit. ꝓpter hoc re linquet hō patrē ⁊ matrē ⁊ adherebit vxo ri ſue. vt d̓r Gen̄. ij. Ex hoc apl̓s dic̄ ſacra mētū magnū eſſe in xp̄o ⁊ in eccl̓ia. qd̓ qui dē ſacramētū nō eſt credibile pͥmū hoīem

ignoraſſe. Poſt pctm̄ aūt fuit explicite cre ditū myſteriū xp̄i nō ſolū qͣꝫtū ad incarna tionē ſꝫ etiā qͣꝫtū ad paſſionē ⁊ reſurrectio nē qͥbꝰ hūanū genꝰ a pctō liberat̉. Qualit̓ ⁊ pres antiqͥ patriarche.ſ. ⁊ ꝓphete p̄figu rarūt chriſti paſſionem qͥbuſdam ſacrifi cijs ⁊ an̄ lege ⁊ ſub lege: quoꝝ quidē ſacri ficioꝝ ſignificatū explicite maiores cogno ſcebant: minores aūt ſub vel amine illorū ſacrificioꝝ credētes ea diuinitus eē diſpo ſita. qͣſi de xp̄o vēturo habebant fidē vela tā. Poſt tꝑus aūt gr̄e reuelate tā maiores qͣꝫ minores tenent̉ hr̄e fidē explicitā d̓ my ſterijs xp̄i p̄cipue qͣꝫtū ad ea q̄ cōiter in ec cleſia ſolennizant̉ ⁊ ꝓponunt̉. Sed contra iſta poſſet qͥs obijcere. Primo qꝛ nullus te net̉ credere qd̓ nō cognoſcit. Sꝫ hoīes nō cognoſcūt myſteriū incarnatōis. qꝛ Ioh̓s baꝑtiſta videtur illud ignoraſſe cū exn̄s ī carcere miſit ad xp̄m diſcipl̓os dicēs. Tu es qͥ vēturus es an̄ aliū expectamꝰ Scd̓o quia diony. ditit̉ in li. de celeſti hierarchia Multi gētiliū ſalutē adepti ſūt ꝑ myſte riū angeloꝝ. ⁊ tn̄ iſti nō habuerūt de xp̄o fidē implicitā nec explicitā. His rūdetur ad pͥmum ꝙ Ioh̓s nō ignorauit myſteria xp̄i incarnati qͥ dixerat. Ioh̓. i. Ego vidi ⁊ teſtimonium ꝑhibui qꝛ hic eſt filius dei Un̄ nō dicit. Tu es qͥ veniſti. ſꝫ tu es qͥ vē turus es. q̄rens de futuro nō de pretetito. Sil̓r nō eſt credendū ꝙ ignorauerit eum ad paſſionē vētuꝝ. qꝛ dixerat. Ecce agnꝰ dei ⁊c̄. ꝓnūciās eiꝰ immolatū futurā. Pōt gͦ dici ẜm Gregꝭ. ꝙ inqͥſiuit ignorās an̄ ad infernū in ꝓpria ꝑſona eſſet deſcenſurus. Uel ẜm Ambro. nō q̄ſiuit ex dubitatiōe ſiue ignorātia: ſꝫ magis ex pietate. Uel ſic̄ Triſoſtomus dic̄. nō q̄ſiuit qͣſi ip̄e ignora ret: ſꝫ vt ꝑ xp̄m ſatiſfieret eius diſcipulis. Ad quoꝝ inſtructionē xp̄s reſpōdit ſigna operū on̄dens. Ad dictū vero Diony. rn̄ det. Tho. ꝙ multis gentiliū fuit facta re uelatio de xp̄o. vt patet de Iob qͥ dixit. xix. ca. Scio ꝙ redēptor meus viuit. Et idem de Sibillis. Si qͥ tn̄ ſaluati fuerūt qͥbus reuelatio non fuit facta non fuerūt ſaluati abſqꝫ fide mediatoris. qꝛ ſi nō habuerunt fidē explicitā. habuerūt tn̄ fidē implicitā diuina ꝓuidētia credentes deū eſſe libera torē hoīm ẜm modos ſibi placitos. ⁊ ẜm ꝙ aliqͥbus veritatē cognoſcētibus ipſe re uelaſſet. hec Tho. Quare credere myſteri um xp̄i hͦ tꝑe obligant̉ oēs hoīes mūdi cū nullus iā de ignorātia niſi volūtaria excu ſare ſe poſſit. Ip̄m qͥppe incarnandū p̄di xerūt ꝓphete. Incarnatū ꝟo poſt eiꝰ aſcen ſione in celū p̄dicauerūt apoſtoli. quoꝝ ſo nus exiuit in omnē terrā. Pro ip̄o inſuꝑ eiuſqꝫ nomīs confeſſione tot milia virorū ac mulierū letanter ⁊ libentiſſime marty riū violentāqꝫ mortē tulerūt. Fuerunt ad hūc ſapientiſſimi vtriuſqꝫ lingue grece.ſ. ⁊ latine eruditiſſimi doctores qͥ tāta in lau dem xp̄i ſcripſerūt vt nullus eū iā veniſſe rationabiliter dubitare poſſit. Ob quod Laximꝰ in ẜmone de martyribꝰ inquit Nō ſine magͦ diſcrimīe religiōis veritatē diſputamꝰ quā tātoꝝ ſaguīe ꝯfirmatā vi demus. Magni ꝑiculi res ē ſi poſt ꝓphe tarū oracula. poſt apl̓oꝝ teſtimonia. poſt martyꝝ vulnera fidē qͣſi nouellā diſcute re p̄ſumas. ⁊ poſt tā manifeſtos duces in errore ꝑmaneas. hec ille. Credamus gͦ in xp̄m illūqꝫ totis viſceribus diligamus. vt ſic mereamur fieri ꝑticipes gratie ſue per quā tandē ad vitā ꝑueniamꝰ et̓nā. Amē ¶ Sermo quintus de incarnatiōe xp̄i in qͦ cōfutant̉ errores illoꝝ qͥ mūdana ſapīam ſectātes male ſenſere de xp̄o. Ides veſtra non ſit in ſapīa hoīm: ſꝫ in ꝟtute dei Doctoris gētiū ꝟba ſūt iſta originaliter.i. ad Chorꝭ. c. ij. Propter vana curl̓oſitatē hoīm qͥ ſe inge nio ac ꝓprijs ſenſibꝰ archana dei cōp̄hede re putat. exorte ſunt opiniones multe fal ſe qͥdē ⁊ oī no ſpernēde. Hic ſiqͥdem mos ē ſuꝑboꝝ vt d̓ ſeip̄is p̄ſumētes cū dei mag lia ꝟtute ꝓpria nō poſſint attīgere ī errorū foueas dilabant̉. Cū gͦ audiūt ī incarnati one Ieſu xp̄i facta vnione naturaꝝ in ꝑſo na diuīa. Et ꝙ vnꝰ idē qͥ erat ab et̓no d̓s ip̄e ex tꝑe verꝰ erat hō ſtatī a ꝟitate diſce dunt. Contra qͦs in hͦ ẜmone de incarna tione xp̄i dicturi erimus ſub titulo de fal ſis erroribꝰ circa xp̄m incarnatū. in qͥbus heretici quidā ſapīa mundana inflati ce ciderunt Nam ⁊ doctor gentiū in ꝟbis p̄ poſitis admonet eūctos fideles vt reiectis

naturalibꝰ rōnibus q̄ ortū habēt ab hūa na ſapiētia credāt ſimpl̓r ⁊ pure his q̄ no bis ꝟtus diuina reuelauit. Ob qd̓ euita re debemꝰ tres errores principales. Primꝰ error eſt circa verbū eternale. Secūdus circa animā rōnalem. Tercius circa naturā corporalem. ¶ De tribꝰ opinionibꝰ falſis circa verbuꝫ et̓nale qͣs heretici maligni īuenerūt. Ca. I Rimus error circa cri ſtū incarnatū eſt circa verbum eternale in qͦ triplexopinio fal ſa ꝯtinet̉ ¶ Prima d̓r ꝓductōis Secūda ꝯuerſionis. ¶ Tercia filiatōis. ¶ Prima opinio falſa d̓r ꝓductōnis. Con fitet̉ quidē fides catholica deuꝫ ab eterno verbū ꝓduxiſſe qd̓ ⁊ deus eſt. At eūnomi us hereticus dicebat verbū nō ab eterno: ſꝫ ex tꝑe ꝓductū. ſequēs qͦrundā ph̓oꝝ opi nionē qͥ dicebāt a deo effluxiſſe qͣnda mē tē in qua eſſent oīm rerū forme quā voca bant paternū intellectū. Et hanc auicēna ſuꝑ pͥmo de celo ⁊ mūdo dixit eſſe primaꝫ intelligentiā mouentē primū celū. Sed vt ſic loquētes reprobemꝰ. videndū prius eſt qͥd ſit verbū in diuinis. Et ad hͦ dic̄ Fran ciſcꝰ de marone in qͦdā ſermone. Uerbuꝫ eſt ſcd̓a in trinitate ꝑſona ꝑ modū nature ⁊ intellectus ꝓducta. De hͦ augꝰ. vi. d̓ tri. ait. Uerbū ſolus filiꝰ accipit̉. ⁊ eo d̓r ꝟbum qͦ filiꝰ Et in. xv. li. de tri. idē Augꝰ inqͥt. Ip ſa ꝓprietas ꝑſonalis filij diuerſis noībꝰ ſi gnificat̉. ad expͥmendaꝫ diuerſimode ꝑfe ctionē eiꝰ vt on̄dat̉ patri eqͣlis d̓r filius. vt oſtēdat̉ pr̄i ꝑ oīa ſil̓is dr̄ imago vt oſtēda tur īmaterial̓r genitꝰ dicit̉ ꝟbū. Ad hn̄dā aūt aliqualē noticiā iſtius verbi vt refert Bonauē. in. i. di. xxvij. ꝯſiderare debemꝰ qual̓r verbū reꝑit̉ in nobis. Nā vox ſigni ficatiua in nob̓ d̓r ꝟbū: ſꝫ tm̄ large ⁊ deno mīatiue. inqͣꝫtū ſignificat interiorē mētis conceptū. ſicut vrina dicit̉ ſana inqͣꝫtū eſt ſanitatis indicatiua. Et iō ꝓprie d̓r verbū id qd̓ ꝑ vocē ſignificat. ſcꝫ interior mentis cōceptus Un̄ ariſt. in. i. ꝑiermeniarū. Uo ces inqͥt ſūt note.i. ſigna eaꝝ q̄ ſunt in aīa paſſionū. Et iō ꝯceptus mētis interior eti aꝫ ſi nūqͣꝫ ꝑ vocē deſignaret̉ ꝓprie dicit̉ ver bū. Hinc Augꝰ. xv. de trini. ait. Qui ſe poteſt intelligere verbū nō ſolū an̄qͣꝫ ſonet verū etiā an̄qͣꝫ ſonoꝝ eius imagines cogi tatiōe inuoluant̉ pōt videre aliquā illius verbi ſimilitudinē de quo dictū eſt. In pͥn cipio erat verbū. Aduertendum tn̄ ꝙ du plex eſt nobis conceptus mentis interior Unus informis ⁊ imꝑfectus. Alius for matus ⁊ ꝑfectus. Cuius ratio eſt quia co gnitio nr̄a ꝓcedit de imꝑfecto ad ꝑfectuꝫ. Et ideo de re primo habemus cōceptum cōfuſum ⁊ imꝑfectum. vt dicit̉.i. phiſicoꝝ Et talis cōceptus nō dicit̉ ꝓprie verbū. ſꝫ cogitatio ꝓcedēdo aūt ꝑuenimus ad ha bendū conceptū rei ꝑfectum ⁊ determina tum qͥ a philoſophis vocatur diffinitio: a ſanctis aūt verbū. In deo ergo ponit̉ ver bum: non ad ſimilitudinē verbi large di cti quod eſt ipſa vox ſignificatiua vel ꝯce ptus rei imꝑfectus. qꝛ in deo nihil eſt ſen ſibile vel imꝑfectū Et ꝓpter hͦ vox ē ſigni ficatiua q̄ eſt ſenſibilis et ipſa cogitatio q̄ licet ſic intelligat. tn̄ imperfectionē impli cat nō habēt ibi locū. ſed ibi ponit̉ verbū inqͣꝫtū importat conceptū rei perfectum. Quia deus vnico actu intelligendi ſeip ſum ⁊ oīa alia concipit perfecte. Ex qͦ pa tet differentia verbi noſtri ad verbū diui num. quia verbum noſtrū in mente pluri ficatur. Quot enim ſunt ibi cōceptus ꝑfe cti vel formati tot ſunt ibi verba. In deo autē eſt verbū vnicum. quia non eſt ibi ni ſi vnicus conceptus ꝑfectiſſimus Iteruꝫ verbū in nobis eſt accidēs ⁊ qͥd tranſiens qꝛ nō ſꝑ actu intelligimus. Sed in d̓o idē eſt ꝙ ſubſtātia diuīa Eſt etiā v̓bū ſꝑ actu ꝑmanens ⁊ eternū. Et vt inqͥt Augꝰ. nos frequenter cogitamᵇ q̄ neſcimus. ⁊ ſic ꝟbo nr̄o cōiuncta eſt fallacia frequēter q̄ nolu mus. ⁊ tūc iūcta eſt diſplicētia q̄ non poſ ſumus. tūc iuncta eſt impotētia. v̓bū autē diuinū eſt veriſſimū placentiſſimū oīpotē tiſſimū. Et de illius eternitate loquit̉ Io hānes cū dicit in pͥncipio ſui euāgelij. In pͥncipio erat ꝟbū. Augꝰ. li. vi. de tri. in pͥn ci. ait ſic̄ dictū eſt qͣſi diceret an̄ oīa Unde ſcien dū ꝙ pͥncipiū in diuīs aliqn̄ ē nomē eſſentiale. ⁊ ſic ꝯuenit toti trinitati. ſic ſu mitur in capil̓..i. extra de ſum. trinita. ⁊ fi. ca. cū dicitur. Unum vniuerſorum prin cipiū Aliqn̄ ē nomē perſonale ⁊ quādoqꝫ c 2

ſignificat patrē qui eſt principiū ſine prin cipio. ſicut ſumit̉ ab Augꝭ. li. iiij. de tri. vbi dic̄. ꝙ pater eſt pͥncipiū totiꝰ deitatis. qn̄qꝫ ſignificat filiū qͥ eſt pͥncipiū de p̓ncipio. ſic̄ ſumit̉ ab Apl̓o ad Heb̓. i. Et tu in pͥnci pio.i. in filio terraꝫ fundaſti. Qn̄qꝫ ſignifi cat patrem et filiū: qui ſunt vnū principiū ſpūſſctī. Qn̄qꝫ ſignificat eternitatē. et ſic accipit̉ a Iohāne. In pͥncipio.i. ab eterno Hinc Anaſtaſiꝰ in ſuo ſimbolo ait. Eter nus pr̄ eternꝰ filius eternꝰ ſpūſſctūs. Et Hylariꝰ in li. de tri. Inter gingnere ⁊ gin gni nll̓m cadit mediū. Mgr̄ ꝟo ſentē. di. ix. pͥmi li. ꝓbat ꝟbū eſſe eternū. Primo ex rōne ſumpta a ſil̓i ⁊ eſt talis. Splēdor eſt eiuſdē duratiōis cū igne: ⁊ tn̄ eſt generatꝰ ab igne. gͦ multo fortius cū filiꝰ ſit ſplēdor pr̄is: qͣꝫuis ab ipſo generet̉ erit ei coeternꝰ. Secundo inducit mgr̄ Auguſtinū qͥ ait. Filiꝰ dei eſt virtꝰ ⁊ ſapiētia: gͦ ſi nō eſt eter nus aliqn̄ fuit deus ſine ꝟtute ⁊ ſine ſapiē tia: qd̓ eſt impoſſibile. Scotꝰ ꝟo ⁊ Bona uen. ſuꝑ p̄fata di. dicūt ꝙ ꝓcedēs eſt poſte rius duratōe eo a quo ꝓcedit triplici rōne. Primo rōne limitationis potentie. Secūdo rōne modi producendi. Tertio ratione ilbertatis. ¶Primo rōne limitatiōis potētie qn̄ pro ducēs nō habet a principio ſue duratiōis potētiā ꝓductiuā ꝑ fectā. ſicut hō a princi pio puericie nō habet potētiam generādi ꝑfectā. Et ideo eius filiꝰ neceſſario eſt po ſterior eo duratiōe ¶ Secūdo rōne modi ꝓducēdi. Qn̄ em̄ aliqͥd ꝓducit̉ per motuꝫ qui motus eſt in tꝑe. oportet ꝙ ꝓductū ſit poſterius ꝓducēte duratōe. qꝛ ꝓductū hꝫ pr mō eſſe in illo inſtāti in quo terminat̉ il le motꝰ. ¶ Tertio rōne libertatis. Qn̄ ali quid ꝓducit̉ libere ⁊ nō de neceſſitate na ture. tunc ꝓductū eſt poſteriꝰ ꝓducēte. qͥa tale agēs pōt expectare ad ꝓducendū ſuū effectu. Sicut creare a deo cuiꝰ potētia eſt ꝑfectiſſima et ſine tranſmutatiōe ⁊ motu. tn̄ creatura nō eſt ſibi coeterna. qꝛ ab eter no ꝓducere noluit. Et ſi obſtaret quis ꝙ ſpūſſctūs ꝓducit̉ per modū voluntatis. et tn̄ eſt eternꝰ. Dicit Riccar. in. i. di. x. ꝙ crea ture emanāt a deo per modū volūtatꝭ non n̄ de neceſſitate: ſꝫ in diuerſitate ſubſtātie Stpūs autē ſctūs emanat a ſuo pͥncipio ꝑ modū volūtatꝭ de neceſſitate īmutabilita tis ⁊ in idēptate ſubſtātie. Redeamꝰ iam ad verbi eternitatē ꝯcludētes ꝙ nullo mō pōt poni in diuinis ꝙ filiꝰ ſit poſterior pa tre. Primo qꝛ nulla eſt ibi potētia ꝓducti ua imperfecta. potuit nanqꝫ ab eterno pa ter generare filiū. Scd̓o qꝛ verbū nō ꝓce dit per motū ⁊ mutationē. Tertio qꝛ filiꝰ ꝓcedit a pr̄e de neceſſitate nature. qꝛ deus neceſſario intelligit ſe. qͣre ⁊ filiꝰ pr̄i eſt co eternꝰ. ¶ Secūda opinio falſa circa ꝟbuꝫ eternale dicit̉ ꝯuerſionis. Quidā hereticꝰ cui nomē Apollinaris tenere p̄ſumpſit ꝙ verbū ſit in carnē cōuerſum ꝓpterea qꝛ in euāgelio d̓r. Uerbū caro factū eſt. Sicut aqua ꝯuerſa eſt in vinū. de qua Iohā. c. ij. ſcribitur. Ut auteꝫ guſtauit architric linꝰ aquā vinū factū. Sed hoc non eſt ſil̓e. qꝛ aqua potuit in vinū ꝯuerti. verbū aūt dei in carnē ꝯuerti impoſſibile eſt. Ꝙ ſanctꝰ Thomas. in. iiij. ſumme contra gentiles probat triplici ratione. Primo ratione immutabilitatis. Secundo ratione ſimplicitatis. Tertio rōne incōmunicabilitatis. ¶ Primo rōne immutabilitatꝭ. Eſt vtiqꝫ deus immutabilis. Om̄e aūt qd̓ ꝯuertiſ in aliud mutat̉. Cū ergo verbū dei ſit deꝰ impoſſibile eſt ꝙ fuerit in carnē ꝯuerſum ¶ Scd̓o fuit impoſſibile rōne ſimplicita tis: deus eſt ſumme ſimplex. Si gͦ verbuꝫ dei eſt in carnē ꝯuerſum. oportet ꝙ totum verbū ſit ꝯuerſum. qd̓ aūt in aliud ꝯuertit̉ deſinit eſſe qd̓ erat. ſic̄ aqua in vinū ꝯuer ſa nō eſt ampliꝰ aqua. ſequeret̉ gͦ ẜm Apol linarē ꝙ poſt incarnationē verbum dei nō erit. quod eſt impiū et iniquiſſimū dicere. ¶ Tertio eſt impoſſibile ꝙ ꝟbū dei ꝯuer tat̉ in carne rōne incōmunicabilitatꝭ. Eoꝝ em̄ qͥ nō cōmunicāt in materia ⁊ in genere vno impoſſibile eſt fieri cōuerſionē. Nā ex linea nō fit albedo. qꝛ ſint diuerſoꝝ gene rū. neqꝫ corpꝰ elemētare pōt ꝯuerti in ali qd̓ corpꝰ celeſte vel in aliquā corporeā ſub ſtātiā ⁊ ecōtra. qꝛ nō cōueniūt in materia. verbū aūt dei cū ſit deus nō cōmunicat in materia nec in genere cū quocūqꝫ alio. eo ꝙ deus neqꝫ in genere eſt neqꝫ materiam habꝫ. gͦ impoſſibile eſt verbū in carnē fuiſ ſe ꝯuerſum. dicit̉ igit̉ caro factū ꝓpter illaꝫ

indiſſolubilē vnionē: qͣ ſibi copulauit hu manam naturā ita mirabiliter ꝙ vnus ⁊ idē erat dei ⁊ ꝟginis filius nature diuine ⁊ humane ꝓprietate ſalua. De hoc ſic ele ganter loquit̉ Leo papa in ẜmone. Uer bū dei deus qͥ erat in pͥncipio apud deū ꝑ qd̓ facta ſunt oīa ⁊ ſine quo factū eſt nihil ꝓpter liberandū a morte eterna hoīem fa ctus eſt hō. Ita ſe ad ſuſceptionem noſtre humilitatis ſine diminutiōe ſue maieſta tis inclinans vt manēs qd̓ erat: aſſumes qd̓ nō erat verā formā ſerui forme in qͣ d̓o pr̄i eqͣlis eſt vniret. Et tāto federe vtraqꝫ naturā cōſecraret: vt inferiorē aſſumer et glorificatio nec ſuperiorē minueret aſſum ptio. Salua igit̉ vtriuſqꝫ ꝓprietate ſubſtā cie ⁊ in vnā coeunte ꝑſonā ſuſcipit̉ a maie ſtate hūilitas. a ꝟtute infirmitas. ab eter nitate mortalitas. ⁊ ad deponendū cōdi tionis nr̄e debitū natura inuiolabilis na ture eſt infuſa paſſibili. At ⁊ increduli in ſtant ꝑſcrutari tante vnionis modū. et hͦ aliquo exēplo ſuaderi ſibi flagitāt. Quibꝰ ego reſpōdeo ꝙ inuanū laborant qͥ audire debēt ſuauiſſima ꝟba Leonis pape iam nominati in ẜmone de natiuitate dicetis. Excedit ſiqͥdē dilectiſſimi multūqꝫ ſuꝑe minet oēm humani eloquij facultatē diui ni oꝑis magnitudo. Et inde orit̉ difficul tas fandi. vn̄ adeſt ratio nō tacēdi. Quia in dn̄o nr̄o Ieſu xp̄o filio dei nō ſolum ad diuinā ſed ad humanā ſpectat naturā qd̓ dictū eſt per pphetā. Generationē eius qͥs enarrabit. vtrāqꝫ enī ſubſtāciā in vnā co ueniſſe ꝑſonā: niſi fides credit: ẜmo nō ex plicat. Et ideo nunqͣꝫ materia deficit lau dis: quia nunqͣꝫ ſufficit copia laudatoris. Gaudeamꝰ igit̉ ꝙ ad eloquēdū tāte mate rie ſacr̄m impares ſumus. Et cū ſalutis nr̄e altitudinē attingere nō valemus. ſen tiamus nobis bonū eſſe ꝙ vincimur. Ne mo ad cognitionē veritatis magis appro pinquat qͣꝫ qͥ intelligit in rebꝰ diuīs etiā ſi multū ꝓficiat ſꝑ ſibi ſuꝑeſſe qd̓ q̄rat. hec ille. Quare fideliter confitemur ita incar natu ꝟbū dei. vt ille qͥ erat dei filiꝰ ab eter nō ẜm diuinā naturā. de ꝟgine ẜm huma nā naſceret̉ ex tꝑe. Et qͥ erat d̓s īpaſſibi lis īmortalis ⁊ gl̓ioſus ẜm diuītatē paſſi bilis eſſet mortalis ⁊ humil̓ ẜm hūanitatē ¶ Tertia opinio falſa circa v̓bū eternale dicit̉ filiatiōis. Nā qͥdā heretici vt Pau lus ſamoſetanus. Cherintus ⁊ Ebion di xerūt ꝙ licet ꝟbū caro factū ſit tn̄ xp̄s non eſt dei filiꝰ ꝑ naturā ſꝫ ꝑ gr̄am ſiue ꝑ ad optionē. Cōtra qͦs dixi plene in ſermone. Tu es xp̄us filiꝰ dei viui in qͣdrageſimali ſuꝑ. vi. ferie qͣrte hebdomade in qͣdrageſi ma on̄dit ꝙ xp̄us eſt natus ex deo patre ⁊ ex ꝟgine matre ẜm veritatē nature. ¶ De tribus falſis opinioui he adinuētis circa animā chriſti. Ca. II. Ecundus error a no bis vitandus de xp̄o incarna to eſt circa aīam rationalē. de qͣ triplex opinio falſa reperit̉. rima dicitur negationis. Secunda ignorationis. Tertia contagionis. ¶ Prima opinio falſa circa aīam xp̄i dici tur negatiōis. Pleriqꝫ nāqꝫ heretici nega uerūt exp̄ſſe xp̄m habuiſſe aīam rōnalem dicētes ꝙ loco aīe fuit diuinitas eiꝰ Sum pſerūt aūt occaſione erroris. qꝛ neſcierunt intelligere illud dictū ioh̓is.i. Uerbū ca ro factū eſt. Ex qͦ arguebant ꝙ denoīatio fieri dꝫ a digniori. Cū gͦ aīma dignior ſit corꝑe. ſi in xp̄o fuiſſet aīa. Ioh̓es dixiſſet. Uerbū aīa nō ꝟ̓bū caro factum eſt. Sed ꝯͣ iſtos dic̄ ſan. Tho. in. iiij. ꝯͣ. gētiles ꝙ d̓s forma corꝑis eē nō pōt ꝓpter ſummā ſim plicitatē ſuā ⁊ ꝑfectionē. qꝛ vt dictū eſt in ẜ mōe de d̓o nō venit in cōpoſitiōꝫ alicuiꝰ create nature. neqꝫ vt pͥncipium formale. Inſuꝑ ſubtracto eo qd̓ ē de rōne hoīs ve rus hō eē nō pōt. Aīa aūt pͥncipaliter eſt de rōe hoīs. qꝛ eſt eiꝰ forma. gͦ ſi xp̄s aīam nō habuit verꝰ hō nō fuit ꝯͣ id qd̓ apl̓s di cit. i. ad Thimo. ij. ca. Unꝰ eſt mediator dei ⁊ hoīm hō xp̄s ih̓s. Iō fides catholi ca p̄dicat v̓ba Ana thaſij ī ſuo ſimbulo di cētis. Perfectus d̓s ꝑfectꝰ hō ex aīa rōna bili ⁊ hūana carne ſubſiſtēs. Ad illud ꝟo Ioh̓. Uerbū caro factū ē rn̄det dn̄s Bo nauen. in. iij. di. ij. ꝙ Ioh̓s loquit̉ ꝑ ſinodo chen accipiēdo ꝑtem ꝓ toto. hic vero mo dus loquēdi frequēter inuenit̉ in ſcpͥtura. vn̄ Eſa. xl. Omīs caro fenū.i. oīs hō. Et Luc. iij. c. Uidebit oīs caro.i. oīs hō ſalu c 3

tare dei. Et mat. xxiiij. Niſi breuiati fuiſ ſent dies illi nō fieret ſalua oīs caro.i. oīs hō. Et Gen̄. vi. c. Oīs qͥppe caro corrupe rat viā ſuā. ⁊ ſic de alijs. Uſus eſt Ioh̓es locutiōe ꝑ ſinodochen. qꝛ natura aſſūpta notior ē nob̓ ex ꝑte ſub̓e corꝑalis qͣꝫ ſpūa lis. Et cognitio nr̄a incipit ab his q̄ ſunt magis nota. In aſſumptiōe igit̉ carnis ī cludit̉ aſſumptio aīe rōnalis. qꝛ ſi aſſum pſit carnē ml̓tomagis aīam. Iō denoīa tio nō ſemꝑ fit a digniori: ſꝫ etiā a notiori ¶ Scd̓a opinio falſa circa aīam xp̄i dicit̉ ignoratiōis fuit eoꝝ qͥ dixerūt xp̄m a pͥnci pio aſſumpſiſſe aīam ſic̄ ē aīa nr̄a tāqꝫ ta bula raſa in qͣ nihil ē depictū Sed ꝯͣ iſtos eſt ꝟitas fidei q̄ excludit a xp̄o oēm igno rantiā. tū qꝛ vt dicit mgr̄ ſen. in. iij. di. xv. Nō conueniebat in xp̄o ignorantiā eſſe. qꝛ aīa eiꝰ debuit eē plena luce ſapīe ⁊ rectitu dine iuſticie. Ignorātia aūt pͥuatio eſt ſcīe ⁊ pōt eſſe via in errorē ⁊ obliqͣtionē a recti tudine iuſticie tū qꝛ nō expediebat nobis xp̄m aīam cū ignorantia habuiſſe Uene rat enī nos dirigere ⁊ docere: qd̓ facere nō potuiſſet ſi fuiſſet ignorans Un̄ anſel̓. li. Cur d̓s hō inqͥt. Quō illi crederēt hoīes ſi illū ſcirēt neſcientē. Igit̉ vt dicūt om̄es theologi ſacri in. iij. di. xiiij. Anima xp̄i ab inſtanti creationis luſtrata fuit ſplendore ſcīe. Scd̓m aūt Alexandrū de ales in. iij. ſumme. In xp̄o fuit multiplex modus ſci endi. Primꝰ ẜm naturā diuinā. ⁊ ibi ſcīa idem ē qd̓ idip̄m. Et iſte modus fuit ī fi lio dei ab eterno. Scd̓us modus eſt ẜm gr̄am vnionis. qͥ modus differt ab oī alio ſcientē incōmunicabil̓ cuicūqꝫ alteri crea ture. Tertiꝰ ẜm gr̄am cōp̄henſionis in qͦ cōicant angeli btī ⁊ aīe ſctē. Quartꝰ ẜm naturā integra aīe ẜm quē habuit Adaꝫ ſcīam in ſtatu innocētie. Quītus ẜm pe nalē naturā aſſumptā. Sextus eſt quedā gr̄a data a xp̄o ad cognoſcēdū res ẜm na turā ⁊ ꝓgeſſum tꝑis. Quantū ad primū modū ſciendi ſil̓r ſe habꝫ xp̄s an̄ incarna tionē ⁊ poſt. Quantū ad ſcd̓m habuit co gnitionē oīm eoꝝ q̄ ꝑtinebāt ad myſteriuꝫ incarnatiōis paſſiōis ⁊ redēptiōis. Quā tū ad tertiū habuit cognitionē oīm eoꝝ q̄ ꝑtinebant ad ſuā gl̓am ⁊ ſuoꝝ ⁊ eoꝝ qͥ or 22 habuit noticiā eorū q̄ cognouit Adam in ſtatu innocentie. Quantū ꝟo ad qͥntū di dicit diuerſas penalitates ꝑ exꝑientiam ī affectiua: quas tn̄ cognouit ẜm alium mo dū.ſ. ẜm gr̄am cognitionis q̄ſdata eſt ſibi ꝑ gr̄am vnionis Secūdus modus cogni tionis eſt ad cognoſcendū ꝑ exꝑientiā nō vt pͥor qͥ fiat affectiue. ſed cognitiue ex ſen ſibus. Cōtra iſta opponūt ſe pleriqꝫ tenen tes ꝙ in xp̄o nō fuit alia ſcīa preter diuinā. qꝛ ſi ꝑ illa cognoſcebat oīa. ſuꝑfluum fuiſ ſet ꝙ eſſet in eo alia ſcīa. Tn̄ hi ſic aſſeren tes dānant̉ in.vi. ſynodo Epheſina. Et ꝓ pterea dicit ſctūs Tho. in. iij. ꝑte. q. ix ꝙ fi lius dei humanā naturam integra aſſum pſit nō ſolū corpus ſꝫ aīam. Et ideo opor tuit ꝙ haberet ſcientiā creatā ꝓpter aīme ꝑfectionem. Aīa enī ẜm ſe cōſiderata eſt in potētia ad intelligibilia cognoſcenda. quia eſt ſicut tabula raſa. Et tn̄ poſſibile ē in ea ſcribi ꝓpter intellectuꝫ poſſibilē in qͦ eſt oīa fieri. vt dicit̉ in. iij. de aīa. Qd̓ autē eſt in potentia eſt imꝑfectum niſi reducat̉ ad actū. Nō aūt fuit ꝯueniēs qͣꝫ filius dei hūanā naturā imꝑfectā aſſumeret: ſꝫ ꝑfe ctā. vtpote q̄ mediāte totū humanū genꝰ. ad ꝑſectū erat reducendū. Et ideo oportu it ꝙ aīa xp̄i eſſet ꝑfecta ꝑ aliquā ſcīaꝫ q̄ eſ ſet ꝓprie ꝑfectio eius. Alioqͥn eſſet imꝑfe ctior aīabus alioꝝ hoīm. Qꝰ autē xp̄s co gnouit oīa ꝑ ſcīam diuina illud fuit ope ratiōe increata q̄ eſt ip̄a dei eſſentia. Dei enī intelligere eſt ſua ſb̓a vt ꝓbat Ariſto. xij. meta. Unde hmōi actus nō potuit eē aīe xp̄i: cū ſit alteriꝰ nature. Si gͦ nō fuiſ ſet in aīa xp̄i alia ſcīa p̄ter diuina nihil cō gnouiſſet. ⁊ ita fruſtra fuiſſet aſſumpta aī ma hūana. cū oīs res ſit ꝓpter ſuā oꝑatio nē. Propter p̄dicta dubitat̉ an aīa xp̄i cō prehendat diuinā eſſentiam. Et poſſet ar gui ꝙ ſic. Primo qꝛ Iſid̓. dicit. Trinitas ſibi ſoli nota eſt ⁊ homini aſſumpto. Igit̉ hō aſſumptus cōicat cū ſctā trinitate in il la noticia ſui que ſancte trinitati ꝓpria eſt. Huiuſmodi aūt eſt noticia comp̄henſio nis. gͦ aīa xp̄i comp̄hendit diuinā eſſenti am. Scd̓o magis eſt vnire deo ẜm eſſe ꝑ ſonale qͣꝫ ẜm viſionē. Sed ſicut dicit. Da maſcenus in. iij. li. Tota diuinitas in vni it humane in xp̄o.

multo gͦ magis tota natura diuina videt̉ ad aīam xp̄i. Et ita videt̉ ꝙ aīa xp̄i comp̄ hendat diuina eſſentiaꝫ. Tertio illud qd̓ conuenit filio dei ꝑ natura cōuenit filio ho minis ꝑ gr̄am. vt Augꝰ. dicit in. i. de tri. Sed comp̄hendere diuinā eſſentiā cōue nit filio dei ꝑ naturā. gͦ filio hoīs per gr̄aꝫ Rn̄det ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. x. Q ſic fct̄a eſt vnio naturarum in ꝑſona xp̄i ꝙ tn̄ ꝓ prietas vtriuſqꝫ nature incōfuſa ꝑmanſit ita.ſ. ꝙ increa tū manſerit increatū. ⁊ crea tum māſit infra limites creature. ſic̄ Da ſce. dicit li. ij. Eſt aūt impoſſibile ꝙ aliqua creatura comphendat diuinā eſſentiā. vt dicimꝰ in ẜmone de gaudio beatoꝝ. eo ꝙ infinitū nō comp̄hendit̉ a finito. Nam vt Augꝰ. dicit. li. lxxxiij: q. Qd̓ aliqͥs compre hendit finitū eſt ſibi Sꝫ eſſentia diuīa nō eſt finita in comꝑatione ad aīaꝫ xp̄i: cum infinitū eā excedit. igit̉ aīa xp̄i nō compre hendit diuinā eſſentiā. Ad pͥmū aūt obie ctū d̓r ꝙ hō aſſumptus cōicat diuine trini tati in ſui cognitiōe nō ratione comp̄hēſio nis. ſꝫ rōne cuiuſdā excellentiſſime cogni tionis p̄ ceteris creaturis. Ad ſcd̓m ꝟo re ſpōdet̉. Qꝭ nec etiā in vnionē. q̄ eſt ẜm eſſe ꝑſonale natura humana comp̄hendit dei ꝟbum ſiue naturā diuinā: que qͣꝫuis tota vnita fuerit humane nature in vna ꝑſona filij non tn̄ fuit tota virtus diuinitatis ab humana natura qͣſi circūſcripta. vt dicit Augꝰ. in epl̓a ad Uoluſianū. Ad tertiuꝫ ꝟo dicimᵐ ꝙ verbū illud Auguſtini ē in telligēdū de gr̄a vnionis ẜm quā oīa que dicunt̉ de filio dei ẜm diuinā naturam d̓r de filio hoīs ꝓpter idemptitatē ſuppoſiti. Et ẜm hͦ vere pōt dici ꝙ filius hoīs ē com phenſor diuine eſſentie. nō qͥdem ẜm aīaꝫ ſꝫ ẜm diuinā naturā ꝑ quē modū pōt di ci ꝙ filius hoīs eſt creator. hec Tho. Li cet itaqꝫ aīa illa nō comp̄hēdat diuina eſ ſentiā tn̄ nullā habuit igrātiā Quare noc nō erramꝰ p̄clariſſimū ducē ſequētes qui Ioh̓. viij. c. dixit. Ego ſum lux mūdi qͥ ſeqͥ tur me nō ambulat in tenebris. ¶ Tertia opinio falſa circa xp̄m incarnatū qͣꝫtū ad eius animā dicit̉ cōtagionis. Hec inuol uit quorundā animos. ita vt impie aſſere rent xp̄m habuiſſe animā peccatricē. Con tra quos clamāt ⁊ autoritates ſctōꝝ ⁊ ra tiones theologoꝝ. Unde Petrus prima ſua epl̓a ca. ij. ait. Peccatū nō fecit. nec do lus inuentus eſt in ore eius. Et Grego. in xij. mora. inquit. Nullus homo ſine pecca to eſt: niſi ille qui in hanc mundum nō ve nit ex pctō. Et Augꝰ. in expoſitione pſal̓. xxx. Chriſtus om̄s peccatores inuenit ſo lus ſine peccato venit. Et Augꝰ. in lib̓. de nuptijs ⁊ ꝯcupiſcētia. Omnes ſub pecca to naſcimur. ⁊ ꝑ vnum ſolū qui ſine pctō natus eſt liberamur. Et idem in Enchiri Per mediatorē qui ſolus ſine peccato na tus eſt reconciliari nos oportebat. Mgt̉ ꝟo ſenten. in. iij. di. xij. ⁊ omēs theologi cū eo dicunt ꝙ nō ſolū xp̄s non peccauit: īmo nec peccare potuit. Qm̄ vt inquit Riccar dus de media villa in ſuo. iij. ⁊ Anſhel̓. li. Cur deus homo. Chriſtus peccare nō po tuit inqͣꝫtum deus. vt patꝫ: neqꝫ inqͣꝫtum homo: quia erat comprehenſor non ſolum viator. Et ſic angeli beati peccare neq̄unt ita nec ipſe potuit peccare: etiam inqͣꝫtum viator ex eo ꝙ tantā habuit gratie pleni tudine ꝙ equabat ⁊ implebat totā capaci tatem aīme ſue. ideo nō fuit paſſibilis ad contrariā priuationē: que eſt per peccatū. Et ſi obijceret̉ quia Damaſcenus dicit. Omnia que in noſtra natura plātauit d̓s aſſumpſit v̓bū. Sꝫ d̓s plātauit in nr̄a na tura liberū arbitriū qͦ poſſemꝰ eſſe vel bo ni vel mali ꝓ libito. gͦ ⁊ xp̄s habuit liberū arbitriū. ex ꝯſequēti potētiā peccādi. Re ſpōdet Alexāder de ales in ſuo. iij. ſumme Qꝭ potētia peccādi ſumit̉ dupliciter. Nā aliqn̄ ꝓ potētia q̄ peccat̉. aliqn̄ ꝓ potentia ad peccandū diſpoſita. Primo mō fuit in xp̄o potētia peccādi. qꝛ fuit ī eo liberū arbi triū qd̓ eſt potētia qͣ peccat̉. Sꝫ nō fuit in eo potētia peccādi ad peccādū.ſ. diſpoſita qꝛ vt p̄dictū eſt liberū arbitriū xp̄i gratie plenitudīe ꝯfirmatū deficere nūqꝫ potuit ¶ De tribus falſis opinionibus excogita tis circa ſubſtantiā corporis chriſti. Capitulū. III. Ertius error a nobis euitandus d̓ xp̄o incarnato eſt circa naturam corporaleꝫ. De ipſo quidem corpore Ieſu benedicti tres falſas opiniones inuenimus. c 4

Prima eſt manicheorum. Secunda valentinianorum. ¶ Tertia ſarracenorum. ¶ Prima opinio falſa ⁊ ſtultiſſima ē ma nicheorū. Iſti vt Iſid̓ dicit li. viij. ethi. a qͦ dam perſa cui nomen erat manes mani chei ſunt appellati. Ponētes duo pͥncipia cōtra omnem veritatē tam theologoꝝ qͣꝫ philoſophoꝝ. De xp̄o vero aſſerunt eū aſ ſumpſiſſe corpus fantaſticū ⁊ apparens. ⁊ ꝙ ea qͣ ẜm hoīem geſſit ſcꝫ ꝙ natus eſt. ꝙ comedit. ꝙ mortuus eſt ⁊ ſimilia in veri tate nō fuerunt. ſꝫ in quadā apparētia. Et hec opinio beſtialis totuꝫ incarnationis myſteriū ad quandā fictionem deducit. Contra quā opinionē eſt ſcriptura ſācta dicit̉ enī Ioh̓. i. ca. Uerbū caro factum ē ſcꝫ ẜm exiſtentiā: nō ẜm apparentiam. Et apl̓us ad Roma i. ca. Factus ex ſemine Dauid ẜm carnem. Et xp̄us poſt reſurre ctionē dixit diſcipulis. Luce vlti. ca. Pal pate ⁊ videte qꝛ ſpūs carnē ⁊ oſſa non ha bet ſicut me videtis habere. Sequeretur inſuꝑ ẜm iſtos deliros manicheos ꝙ xp̄s non vere redemit nos contra id qd̓ ſcribit̉ Apocal̓. i. capi. Dilexit nos ⁊ lauit nos a pctīs noſtris in ſanguine ſuo. Et. v.c. Re demiſti nos dn̄e deus in ſanguīe tuo Se queret̉ ad hoc ꝙ apoſtoli fuerunt teſtes re ſurrectiōis xp̄i mendaces. De qͥbusʳ dicit̉ Actuū. iiij. c. Uirtute magna reddebant apoſtoli teſtimoniū reſurrectiōis Ieſu xp̄i dn̄i nr̄i. Sunt ⁊ alia multa que opinionē manicheoū irrationabilē oſtendūt ⁊ ſtul tam. Contra quos nō multū elaborandū puto: cū facile ſit eos fatuos cognoſcere: qͥ deū fallacē deluſorē ⁊ mendace primo p̄ dicant. deinde apoſtolos omnes euange liſtas ⁊ doctores mēdacij teſtes accuſant ¶ Secūda opinio falſa de corꝑe Ieſu bn̄ dicti fuit valentinia noꝝ. Hi ꝯfitent̉ xp̄m habuiſſe verū corpus: non tn̄ terrenū. quia portauit illud de celo. ⁊ nihil de matre vir gine accepit. ⁊ ꝑ eam quaſi ꝑ aque ductuꝫ tranſiuit. Occaſionē aūt huius erroris ac ceperūt ex quibuſdā verbis ſacre ſcriptu re male intellectis. vicꝫ qꝛ. Ioh̓. iij. c. ſcribi tur. Nemo aſcendit in celū niſi qui deſcē dit de celo filius homīs qui eſt in celo. Et Ioh̓. vi. cxp̄s dixit. Deſcēdi de celo. Que verba ipſi exponunt quaſi xp̄s corpus ſu um de celo tulerit. Sed talis error verita tem carnis excludit a xp̄o. qꝛ caro vera nō formatur ex materia celeſti: ſed ex elemen tis. Et xp̄s verā carnē aſſumpſit/ Et bea ta ꝟgo eius benigniſſima mater tenet̉ ẜm veritatem nature vt dicemus in ſermoni bus de laudibus ip̄ins virginis clemen tiſſime. Et Mattheus deſcribit genealo giā xp̄i ẜm eius tꝑalem natiuitatē. Ideo catholice dicimus xp̄m ſumpſiſſiſſe corpꝰ de maſſa nobis conformi. Quare autem hoc fecerit dicemus in ſequetibus. ¶ Ter tia opinio falſa de corꝑe xp̄i fuit Sarrace norū qui dicunt xp̄m aſſumpſiſſe naturā humanam ſine penalitatibus ita ꝙ nūqͣꝫ paſſus eſt famem neqꝫ fitim: neqꝫ labores neqꝫ dolores. contra id quod ſcribit̉ Eſa. liij. ca. Dolores nr̄os ipſe portauit. Qui bus declarandum eſt ꝙ decuit xp̄m nr̄as cōmunes penalitates accipere ẜm domi nū Bonauen. di. xv. tertij. maxime propt̓ tria. Primo ꝓpter fulcimentū noſtre fragi litatis. vt ſic declaret ꝙ ẜm veritatē aſſum pſit noſtrā naturam. ⁊ hec eſt ratio magi ſtri ſententiaꝝ in littera. Secūdo ꝓpter p̄ cium noſtre ſalutis. vt ſic nos redimeret. Tertio propter exemplū virtutis: ⁊ preci pue humilitatis ⁊ patientie. vt dicit̉. xciij di. in. c. dn̄s. Notandū tamen ẜm magiſtꝝ ꝙ ex alia cauſa ſunt penalitates in nobis ⁊ in xp̄o. In nobis ſunt ex neceſſitate con tracte. In chriſto ex voluntate aſſumpte. Quod a Bonauētura ſic declarat̉. Nos penalitates a parentibus trahimus pro pter legem ꝓpagationis ⁊ legem concupi ſcentie: q̄ militat in iſtis mēbris. Nā paſ ſibilis generat paſſibilem. Et habens le gem ꝯcupiſcentie in mēbris generat filiū ſubiectum cōcupiſcentie ex reatu cuiꝰ co cupiſcentie inſunt proli om̄es penalitates Et ꝓpterea dicuntur iſte penalitates ī no bis cōtracte quaſi ex concurſu duorū tra cte videlicet ꝓpagationis nature ⁊ corru ptionis concupiſcentie. In chriſto autem ſecus eſt. Ipſe enī neutro modo fuit ꝓpa gatus: nec ẜm ꝓpagationem legis natura lis. nec ẜm corruptionem libidinis. Sed ſpirituſſanctus adueniens in ipſam ꝟgi nem fecundam carneꝫ eius ab oī feditate

corruptionis purificauit. paſſibilitatē tn̄ reliquit. Ex illa auteꝫ carne ipſe filius dei edificauit ſibi corpus immaculatū. ⁊ illd̓ corpus vniuit ſibi ⁊ anime rationali: que quidē immunitatē habuit a culpa ⁊ in ſe ⁊ in carne coniunctā. Et ſicut immunita tem habuit a reatu culpe ſic ẜm ordinē di uine iuſticie īmunitatē habere debuiſſet a debilitate miſerie. Qd̓ gͣ in carne illa re manſit penalitas hoc fuit ex diſpenſatiōe ipſius aſſumentis cōcurrēte ſiml̓ accepta tione ip̄ius anime rationalis. que in pͥmo inſtanti ſue creatiōis habuit vſum cogni tionis ⁊ placuit ſibi tali corpori vniri ꝓpt̓ ſalutē humani generis. Et ſic patet ꝙ ta lis effectus in xp̄o fuerūt nō necſſitate ge neratiōis: ſed volūtate diſpenſatiōis volū tate diuina preueniēte ſed volūtate crea ta cōcomitante. Dicimus autē ip̄os fuiſ ſe auctoritate diuina: nō tanqͣꝫ infligēte d̓ nouo: ſed tanqͣꝫ a relinquēte in acceptatōe anime xp̄i cū in eiꝰ arbitrio eſſet ⁊ poteſta te illos defectus excluderet. h̓ Bonauen̄. Fugiamus ergo vanitatem hereticorum attendentes ad verba Leonis pa. dicētis in qͦdā ſermone. Cū ad intelligēdū ſacra mētū natiuitatis xp̄i qͥ de matre virgine ē ortus accedimus abijciatur proculterre/ narū caligo rationū ⁊ ab illuminate fidei oculo mūdane ſapientie fumus abſcedat. diuina eſt em̄ autoritas cui credimus. di uina eſt em̄ doctrina quā ſeqͥmur Et ſic d̓ xp̄o illa firmiter teneamus q̄ ſancti verita tis amatores nos docuerūt. vt ſic merea mur ꝯſortio illoꝝ aſcribi in hoc ſeculo dei gratiā conſequētes ⁊ in futuro gloriā ſem piternā. Amen. ¶. Sermo ſextꝰ de incarnatōne chriſti cō tra errores iudeorū qui in chriſtum crede re nolunt. N ꝓpria venit et ſui eum nō receperūt. Scribun tur hec verba Ioh̓.i. ca. Pre conia incarnatiōis Ieſu xp̄i filij dei multo tꝑe apud iudeorū gentē fue rūt proclamata: Cū autē venit plenitudo tēporis deus hō factus ipſis iudeis ingra tiſſimis viſibiliter apparuit. Et ſic̄ apl̓us elegātiſſime dicit ad hebreos. i. c. Multi pharie multiſqꝫ modis olim deus loquēs patribus in prophetis. Nouiſſima in die bus iſtis locutus eſt nobis. id eſt iudeis ī filio quē cōſtituit heredē vniuerſoꝝ ꝑ quē fecit ⁊ ſeculū. A principio ꝟo ſui ortus vſ qꝫ ad glorioſam aſcenſionē in celū miſſio nemqꝫ ſpūſſctī ⁊ predicationē apl̓oꝝ nihil omiſit quo verius dei filius potuiſſet cō gnoſci. Uerūtn̄ populus ille dure ceruicꝭ nō ſolū eum ſuſcipere voluit meſſiā in lege promiſſum. quiniīmo crudeliſſime perſe cutus ē vſqꝫ quo affixus fuit patibulo cru cis. Ceteris autē nationibꝰ in illū creden tibus q̄ voce et ſignis apl̓oꝝ edocte omnē ſpurciciā idolorū reliquerūt. ip̄i ſoli iudei chriſtū impugnāt atqꝫ blaſphemāt. Et li cet in multis qꝛ volūt errāt Nichilominꝰ in hoc ſermone de tribus erroribꝰ eorū eri mus verba factori qm̄ vt dicit iohānes in verbis premiſſis In propria venit. quia ī iudea naſci viuere. cōuerſari ⁊ mori elegit ⁊ ſui quos peculiares cultores conſtitue rat viuus dei veri ⁊ quibus legē dederat tātiſqꝫ dotauerat beneficijs eū nō receper̄t Qm̄ vſqꝫ in preſentē diem circa xp̄m in carnatū errant maxime qͣꝫtum ad tria. Primo qͣꝫtum ad diuinitatē. Secundo qͣꝫtum ad temporalitatē. Tertio qͣꝫtum ad paſſibilitatē. ¶ Qd̓ ex teſtamentis duodecim patriar charum confunduntur iudei qui negant chriſti diuinitatem. Capitulum. I. Rimo errant iudei cir ca xp̄m incarnatū qͣꝫtum ad di 11 uinitatē. dicunt em̄ ꝙ non fuit deus. Contra quos et ſi ſufficiant ea que diximus in ſermone de diuītate xp̄i. tn̄ ad eorū confuſionē inducā aliqua dicta duo decim patriarcharū: qͥ de xp̄o venturo lo quētes apertiſſime diuinitatē eius exp̄ſſe runt. De his ita ſcribit. Uincen. li. ij. ſpe culi hyſtorialis. Extātꝭ teſtamenta duode cim patriarcharū in quibꝰ ſunt pulcherri me de xp̄o prophetie. quas nuꝑ tranſtulit magiſter Robertus groſſum caput linco nienſis ep̄s de greco in latinū. hͦ ille. Ego ꝟo ex ipſis teſtamētis quedā extraxi qͦ ad rem faciūt nō oīa de verbo ad verbū nota ui. ¶ Primū gͦ dictū ē patriarche Iude qͥ ait vilitabit nos dn̄s in miſericordia ⁊ ex

urget hō de ſemine meo hoc eſt germē dei altiſſimi: vt ſol iuſticie ambulabit cum fi lijs hominū in manſuetudine ⁊ iuſticia ⁊ om̄e peccatū nō inueniet̉ in eo. Et aperiē tur ſuꝑ ip̄m celi ad effundendū ſpūſſan cti benedictionē. ¶ S cd̓m dictū eſt patri arche rubeo. inquit ſic. Quis noſcet legeꝫ dn̄i ⁊ ſacrificia pro om̄i iſrl̓ vſqꝫ ad cōſum mationē temporū prīcipis ſacerdotū xp̄i que dn̄s. qm̄ in eo elegit dn̄s regnare ſuꝑ oēs populos et adorari ſemen ipſius qm̄ pro nobis morietur ī bellis viſibilibꝰ ⁊ in uiſibilibus. ⁊ erit in nobis rex ſeculorum. ¶ Tertiū dictū eſt patriarche Gad. Au ferte odiū ab animabus veſtris. ⁊ diligite inuicē in rectitudine cordis. dicite auteꝫ ⁊ vos filijs veſtris vt honorent iudam ⁊ le ui: quoniā ex eis oriri faciet dn̄s ſaluatorē iſrael. ¶ Quartū dictū ē Aſer. Altiſſimꝰ viſitabit terrā. ⁊ ipſe veniēs vt hō cū ho minibus manducās ⁊ bibēs: hic ſaluabit iſrl̓. ⁊ oēs gentes vir abſcōditus. dicite er go filijs vr̄is vt nō diſcedāt ab eo. ¶ Quī tū dictuꝫ Leui patriarche. Ecce filij mei oſtendi vobis tp̄a extrema qm̄ omīa fient in iſraele/ Et vos mādate filijs veſtris vt vniantur leui ⁊ iude. per iudā em̄ orietur ſalus iſrael ⁊ in ipſo benedicetur Iacob. per ſceptrū em̄ eius apparebit deus habi tans inter hōies: vt ſaluetur genꝰ iſrl̓ cui cōgregabit iuſtos ex gentibꝰ. ¶ Sextū eſt dictū patriarche Dan̄. Dn̄s erit ī medio iſrael ⁊ ſctūs regnas ſuꝑ eos in humilita te ⁊ paupertate. ⁊ qͥ credēt in eū regnabūt in celis in veritate. ¶ Septimū dictū eſt patriarche Simeon. Dn̄s deus magnuſ apparebit in terris vt hō. ⁊ ſaluabit̉ ī ip̄o Adam. Tunc dabūtur oēs ſpūs erroris in cōculcationē ⁊ hoīes regnabūt ſuꝑ ꝑ nitioſos ſpūs. Tunc reſurgā in leticia: et benedicā altiſſimū in mirabilibꝰ ſuis: qm̄ deus corpus aſſumens ⁊ comedēs cū ho minibus ſaluabit hoīes. ¶ Octauū ē di ctum patriarche Leui. Cognouio fili ex ſcriptura Enoch: qm̄ in fine impie regētiſ in dn̄m manus imponētes ī om̄i malicia Et cōfundentur in vobis fratres veſtri. ⁊ in oībus gētibus eritis illuſio. ¶ Nonū ē dictū patri arche Iſachar. Omnē agre ſtem ferā ſeruitutis ſubijcietis habētes vo biſcū deū celi. Ambulate cū hōibus ī ſim plicitate cordis. ¶ Decimū ē teſtimoniū Fabulon. Uidebitis deū in forma hōis. qm̄ iam elegit dn̄s nomē ei. Et rurſum ī malicia ſermonū veſtrorū ad iracundam prouocabitis eum. Et abiecti eritis vſqꝫ ad tempus cōſummatōis. ¶ Undecimū dictum ē patriarche Ioſeph. Uidi qm̄ ex iuda nata eſt virgo habēs ſtola biſſinam. Et ex ip̄in prodijt agnus īmaculatuſ gra tia dei ſaluās oēs gētes. regnū aūt eiꝰ eter num qd̓ nō peribit. ¶ Duodeciriū eſt di ctū Beniamin. Adorabitis regē celoruꝫ qͥ in terra apparebit in forma hoīs Et qͦt qͦt credidere eum in terra cōgaudebūt ei. Ultra hic patriarchaꝝ ⁊ prophetarū ac ſibillaꝝ teſtimonia diuinitas xp̄i ſufficiē tiſſime demonſtrata fuit. qn̄ ſibi obediunt venti ⁊ mare. qn̄ curabātur infirmi. ⁊ ad vocē ip̄ius mortui ſuſcitabātur ꝓpter que om̄ia ip̄e dicebar iudeis. Iahā. x. c. Ope ra que ego facio in nō ie patris mei hec te ſtimoniū perhibēt de me. Hinc Gregoꝰ. in nmelia de epiphania inqͥt. Om̄ia ele mēta auctorē ſuū veniſſe teſtata ſunt. vt em̄ de his qͣſi quodā vſu humano loquer deū hunc celi eſſe cognouerūt qꝛ protinuſ ſtellā miſerūt. Mare cagnouit qꝛ ſub eiꝰ plantis ſe calcabile prebuit. Terra cogno uit: qꝛ eo moriente cōtremuit. Sol cogno uit: quia lucis ſue radios abſcōdit. Saxa ⁊ parietes agnouerūt: quia tꝑe mortis eiꝰ ſciſſa ſunt. Infernus agnouit: qͥa hos qͦs tenebat mortuos reddidit. Et tn̄ hūc quē om̄ia elemēta inſenſibilia ſenſerūt adhuc infideliū iudeorū corda deū eſſe minime cognouerūt. Et duriora ſaxis ad peniten tia ſcindi nolūt eūqꝫ cōfiteri abnegāt: quē elemēta: vt diximus: ſignis aut ſciſſionibꝰ deum clamant. hec ille. ¶ Qꝭ̓ xp̄s iam venit quē iudei venſſie ne gant. ⁊ tempus aduentus eius preterijt. CCapitulum. II. N Ecundo errant iudei circa xp̄m incarnatuꝫ qͣꝫtū ad tēporalitatē. nolūt quidē acce ptare chriſtū veniſſe: ſed illū dicūt ventuꝝ Quibus veritatē aduentus xp̄i iam pre teriti et cōpleti oſtēdere poſſumus maxīe

propter tria. rimo ꝓpter iudaici regni defectionē. p̄cd̓o ꝓpter imperij romani ſb̓iectionē. Tertio propter generalē confeſſiouē. ¶ Primo probamus xp̄m veniſſe ꝓpter iu dalci regni defectionē. Nam vt dicit Au guſtinꝰ li. xviij. de ciui. dei. c. xlv. Regnāte herode a lienigena natus eſt xp̄s. iam em̄ venerat plenitudo tēporis ſignificata ꝓ phetico ſpū ꝑ os patriarche Iacobybi ait Non auferet̉ ſceptrū de iuda: ⁊ dux de fe more eius donec veniat qͥ mittēdus eſt: ⁊ ipſe erit expectatio gentiū. Sed iudei di cunt ꝙ hec autoritas q̄ ponit̉ Gen̄. xlix. c. loqͥtur de Nabuchodonoſor rege babylo nis qui miſſus eſt ex ordinatōe diuina cō tra hieruſalē ꝓpter peccata populi. vt ha betur iiij. Regū xxiiij. ca. Et extunc defecit regnū iudeoꝝ. qͥa cepit Sedechiam regē ⁊ eū excecauit. ⁊ filios eius occidit vt ha betur ibidē. xxv. ca. Nec poſtea aliquis de eius ſtirpe regnauit. Sed hoc patet eſſe falſum qꝛ poſt captiuitatē babylonicā ha buerūt duces et prīcipes. ſicut patꝫ d̓ Fo robabel Heſdra Neemia habuerūt etiaꝫ reges. Nam vt ponit Augꝰ li. xviij. de ci dei. Ariſtobolus aſſumpto diademate rex ⁊ pontifex factus ē. Ariſtobolus ſucceſſit. Alexander etiā ip̄e rex ⁊ pōtifex. poſt hūc vxor eius Alexandra regina iudeoꝝ fuit Cuius tꝑe mala ſunt eos ſecuta grauiora Nam filij huius Alexādre Ariſtobolus ⁊ Hircanus inter ſe de imperio dimican tes vires aduerſus iſraheliticā gentē pro uoc auerūt romanas: Hircanus nāqꝫ cō tra fratrem popoſcit auxiliū venitqꝫ Pō peius preclariſſimus princeps: qͥ iudeam cū exercitu ingreſſus ciuitatē hieruſalem cepit templū reſerauit nō deuotiōe ſuppli ci ſed iure victoris. quia vt ip̄emet teſtat̉ nō colebat deū iudeoꝝ: Unde dixit vt ſcri bit Lucanus. Capadoces mea ſigna ti ment. Et dedita ſacris. Incerti iudea dei molleſqꝫ ſophene. ⁊c̄. Et ad ſancta ſancto rū quo nō niſi ſummū pōtificē intrare lice bat. nō vt venerator: ſed vt prophanator acceſſit. cōfirmatoqꝫ bircani pōtificatū et ſubiugate genti impoſito cuſtode. Anti patre vinctū ſecū Ariſtobolū duxit/ Et ex tūc iudei tributarij romanoꝝ eſſe ceperūt ẜm Eutropiū li. vi. Deīde poſt paucos an nos herodē alienigenā habuerūt. De iſto herode ſic habet̉ in hyſto ſco. ſuꝑ macha beoꝝ libris Eutropie cōcordāte. Gaius caſſius vnus ex principalioribus in cōiu ratione mortis ceſarꝭ occiſo eo fugit īſiria vbi p̄ſes fuerat colligēs exercitū ꝯͣ Augu ſtū adoleſcentē ⁊ Marcū antoniū nepo tes Iulij cearis Mox herodes de galilea veniens auri ⁊ bellatorū ſibi duxit auxilia Qua pxopter fauorē caſſij meruit intantū ꝙ ei promiſerit obtenta victoria iudeoruꝫ regnū. Herodes igit̉ cū caſſio ad bella ꝓ fectus eſt. Sꝫ dū in campis philippicis oc cubuit Caſſius octauianꝰ auguſtus Ro mā ⁊ Marcus antonius perexit ad ſiriā Tunc herodes muneribuſ placauit anto niū. qui herodē ⁊ fratres iudee tetrarchas fecit. Operāte poſt hoc antonio cū augu ſto ⁊ ſenatu ideꝫ Herodes fuit coroatus rex iudee. Dein̄ cōmiſſo p̄lio inter Mar cum antoniū ⁊ octauianū ſauguſtū He rodes nō interfuit miſſus ab antonino cō tra regē arabū ad beneplacitū Cleopa tre moliebatur em̄ mortē oīm regū orientaliū vt pro om̄ibꝰ ip̄a regnaret Uicto itaqꝫ an tonio cū octauianus veniſſet Rhodū: he rodes ſibi occurrit depoſito regio habitu dicēs. Fateor me vtilē fuiſſe antonio ⁊ fi delem qd̓ expertus fuiſſem ſi cū eo fuiſſem in bello. Uerū nec omnino defui frumen ta ⁊ auxilia mittēs. Nec modo deeſſem ſi mihi acquieſcēs occidiſſet Cleopatram odij veſtri fomitē. vna ergo cū victo vict̉ꝰ ſum coronāqꝫ cuꝫ fortuna depoſui. Ad te autē venio ſpes ſalutis: de tua virtute pre ſumens. At ceſar hec. Saluus eſto et nūc cercius regna meritus es: vt regas pluri mos cum amicicia. tanta fide tuearis Cū autem ꝓperauit auguſtꝰ ī egyptū nō ſolū in p̄lijs ꝟtus herodis emicuit verū etiā in dẜto ita parauit neceſſaria vt nec aqͣ deeſ ſet nec qͥcqͣꝫ. vtēſiliū adeo vt mitteret̉ ceſar Dicit de ip̄o Ioſephꝰ. xvij. antiqͥtatū li. ꝙ ex idumeaꝝ gete paternū genus ex arabū ꝟo materni ſanguīs originē duxit Qui cō firmato ſibi regno ī ſuꝑbiā erupit ⁊ iudeiſ mala pl̓ma ītulit Nā ⁊ pōti fices nō iā ẜm generꝭ ordinē ꝯſtituebat ſꝫ ignobilibꝰ qͥbꝰ cūqꝫ ſacerdotia ꝑmittebat ſacrā etiā veſtē

pōtificis ſummi obcluſam ſigna culo reti nuit non per miſſa vlterius poteſtate vſus eius deſtruxitqꝫ libroſ quos habere potuit In quibꝰ iudeoꝝ nobilitas erat deſcripta ne ipſe ignobilis putaretur. Diximus hec om̄ia vt perfidi iudei enarrata hyſtorie ve ritate cognoſcāt xp̄m natū tēpore annota to in ꝓphetia acob patriarche. Et qͣꝫuis ipſi multis calliditatibus ⁊ falſis expoſi tionibus conētur illius prophetie verba ꝑ uertere atqꝫ corrūpere dicētes ꝙ nō ſint di cta de xp̄o Tamen cōtra ipſos ē tranſla tio chaldaica. quia vbi Hiero. tranſtulit donec veniat qui mittēdus eſt. Caldaicū habet donec veniat meſſias. Et rabi ieſu exponēs verba ia cob dicit. Non veniet fi lius dauid.i. meſſias. donec extenderit ſe regnū neqͣꝫ ſuꝑ iſrael. Gloſa Rabi Salo monis dicit. i. Romanū. Expergeſcimini o iudei ⁊ nolite obdurare corda veſtra. Cō fitemini veniſſe chriſtū ⁊ memores eſtote ꝙ ab eius aduentu vſqꝫ ad preſentē diē eo ꝙ impleta ſunt oīa perdidiſtis omnē pre teritā dignitatem. Dicite queſo mihi vbi ſunt illa ſtupenda miracula que operaba tur virtus diuina anteqͣꝫ veniret meſſias a vobis deſideratus. Ubi voces prophe tarū. vbi victorie. id eſt inimicorū veſtroꝝ Ubi dignitas regia honorabilis ⁊ decora diſperſi eſtis per orbem terraꝝ cūctis gen tibus abominabiles facti. Quo peccato qua culpa irritaſtis deum. vt a mille qua dringentis ſeptuaginta ſex annis deſerue rit vos quos fecerat antea populū ſibi pe culiarem niſi qꝛ vnigenitū filiū ſuū ꝓ nob̓ incarnatū contēſiſtis. Uenit vtiqꝫ venit qͥ iam nō amplius qͣꝫ ad iudicandū ventu rus veraciſſime predicatur. ¶ Scd̓o pro bamus xp̄m veniſſe propt̓ imperij roma ni ſubiectionē. Nullus vtiqꝫ ſane mentis ambigit imperiū romanū fuiſſe longe late qꝫ diffuſum orbemqꝫ terrarum ſubegiſſe. Nichilominus ſubiecit ſibi illud dominꝰ ieſus xp̄s cuius regni non erit finis. Im perator quippe romanorū ſubditus eſt vi cario xp̄i a quo inſtitui ⁊ deſtitui poteſt et ab ipſo benedicitur ⁊ coronatur. vt patꝫ d̓ maio. et obe. in ca. ſolite. ⁊ in clemētina ro mani pontificis de iureiurā. Eſt autē im perator ille ſuꝑ oēs reges. vij. q. i. c. in apibus ⁊ oēs nationes ſub eo. xi. q i.§. hec ſi qͥs. Ip̄e eſt princeps mūdi ⁊ dn̄s. ff. ad le gē rodiam. l. deprecatus. Et etiā iudei ſūt ſub eo. C. de iudeis. l. iudei. ⁊ oēs prouin cie ſubijciūtur illi. lxiij. di. c. Adrianus Et oīa ſunt in poteſtate imꝑatoris. di. viij. c. quo iure. Et xxiij. q. viij. c. Conuenior: Et ſi obijceret aliquis cōtra dicta. Primo qͥa imperator ex electione habet ius in impe rio ⁊ poteſt adminiſtrare ante confirma tionē pape. vt probat̉ xciij. di. c. legimus. ⁊ hͦ dicit Innocen. ⁊ Hoſti. extra de elec. in c. venerabilē. Scd̓o qꝛ xp̄s ſoluit tributuꝫ Sicut habet̉ Mat. xvij. c. Et xxiij. q. viij. c. tributū. Et xi. q. i. c. ſi tributū. Et iterum qꝛ xp̄s dixit Ioh̓. xix. Regnū meū nō eſt d̓ hoc mūdo. gͦ imperator n̄ ſubijcitur pape: qui vicē xp̄i gerit in terris. Reſpōdere poſ ſumus ad primū ꝙ ius qd̓ habet impera tor eſt qꝛ eligitur ab illis quos papa ⁊ ec cleſia inſtituit electores. Nam illi qui eli gūt imperatorē a papa habēt hoc ius eli gendi vt in predicto. c. venerabilē. ⁊ in pre fata clementina Romani pontifices. Ad illud āt qꝛ ſolutōe tributi dicimuſ ẜm glo. in prealegato. c. ſi tributū ꝙ xp̄s fecit illd̓ nō ex debito ſed ne ſcandalizaret. Qd̓ āt xp̄s dixerit nō eſſe de hoc mūdo regnū ſuū verū dixit. qꝛ ante paſſionē cū illa verba ꝓ tulit nō venerat miniſtrari: ſed miniſtrare ⁊ humilis in forma ſerui cū hōibus cōuer ſari. poſt paſſionē aūt ⁊ reſurrectōnē dixit diſcipulis. Mat. vl. cap̄. Data eſt michi omnis poteſtas in celo ⁊ in terra. Quare cū papa gerat in terris vicē xp̄i ſuperior ē imperatore om̄ibuſqꝫ pͥncipibꝰ terre. ī qua re perſcrutandū eſt qͣꝫta fuerit virtus ⁊ po tētia xp̄i. qͥ nō armis ⁊ legionibꝰ militum nō promiſſis bonorū tēporaliū vrbē ma ximā imperiūqꝫ romanū ad ſuū tultū at traxit. neqꝫ alia cauſa tante nouitatis da ri poteſt niſi patientia ⁊ miracula marty rū poſt predicationē apl̓oꝝ Petri ⁊ pauli atqꝫ expoſt cōnerſio miraculoſa conſtanti ni Nam imperiū vſqꝫ ad eius tꝑa ſemꝑ ī vrbe fuit. qꝛ lepra liberatus ex deuotiōe ſu ſcepti baptiſmatis data libertate eccl̓ias edificandi tēpla deoruꝫ claudi iuſſit. De quo ſic ſcribitur. xij. q. i. in. c. futuram. Uir religioſiſſimus Cōſtantinus pͥmus.ſ. int̓

principes fidē veritatis patēter adeptus licentia dedit per vniuerſum orbē ſub ſuo de gētibꝰ imperio nō ſolū fieri xp̄ianos: ſed etiā fabricādi eccleſias ⁊ p̄dia ꝯſtituit tri buēda. Deniqꝫ idē p̄fatus pͥnceps dona ria immēſa ꝯtulit ⁊ fabricā tēpli prime ſe dis.i. lateranē ſis ẜm glo. beati Petri inſti tuit. adeo vt ſedē imperialē relinqueret: et btō Petro ſuiſqꝫ ſucceſſoribꝰ ꝓfuturā con deret. hec ibi. Hic Conſtātinꝰ Bizantiū ſe ꝯtulit: que ciuitas ꝯdita fuit in trachia tꝑe Tullij hoſtilij tertij regis romanorū. quā ampliauit ⁊ ſuo noīe appellauit con ſtantinopolim. Ex quo dicta eſt noua ro ma. vt patꝫ. xxi. di. decretoꝝ. c. ſacroſancta ca. cōſtantinopolitane. c. renouātes. ca. dif finimꝰ. Pleriqꝫ iudeis in hac ꝑte deterio res negat. Conſtatinū tā alte tanqͣꝫ glorio ſiſſime eccleſiā ⁊ preter ſedem ſublimaſſe. Quos improbamꝰ ex Lactantij ſentētia in pͥmo li. diuinaꝝ inſtitutionū ſic ad Cō ſtantinū loquētis. Hoc opus nūc nomīs tui auſpicio inchoamꝰ. Conſtātine impe rator maxime qui primꝰ romanoꝝ princi piū repudiatis erroribꝰ maieſtate dei ſin gularis ac veri et cognouiſti ⁊ honoraſti. Gꝫ poſt iſtū Conſtātinū fuerūt tot impe ratores vſqꝫ ad tꝑa nr̄a qui multis fauo ribus: multa reuerētia: multaqꝫ deuotiōe xp̄m ⁊ ſuā eccleſiā ſūt ꝓſecuti. Inter quos fuit ille Iuſtinianꝰ: qui tāta edidit in ho noreꝫ dn̄i Ieſu xp̄i ⁊ chriſtiane religionis augmētū. Sicut patet in li. Codicis in cu ius pͥncipio tractat d̓ fide xp̄i tenēda. Di cit nāqꝫ. C. de ſum. tri. ⁊ fide ca. in. l. i. Cū ctos populos quos clemētie nr̄e regit im periū in tali volumꝰ religione verſari quā diuinū Petrū apl̓m tradidiſſe. Romanis religio vſqꝫ adhuc ab ipſo inſinuata decla rat. Et ne ſingula cōpletcamur arguim contra iudeos. Ꝙ ille cui ſubijciēdū erat imperiū romanoꝝ eſt xp̄s. Sꝫ Ieſu filio virginis Marie ſubeſt imperiū romano rum gͦ ipſe fuit xp̄s. Ꝙ imperiū roma no rum ſub xp̄o deberet eſſe probat̉ per id qd̓ ſcribit̉ Danielis. ij. ca. vbi habet̉ ꝙ Nabu chodonoſor vidit ſtatuā magnā cuius ca put ex auro optimo erat: pectus ⁊ brachia de argēto. porro vēter ⁊ femora ex ere. tibie aūt ferree. Et ſequit̉. Abſciſus eſt de mote lapis ſine manibꝰ ⁊ percuſſit ſtatuā in pe dibus eius ferreis ⁊ fictilibus ⁊ cōminuit eos. Per hanc ſtatuā deſignant̉ quattuor regna magna ſibi in orbe ſuccedētia ẜm ꝙ Daniel diuinitꝰ inſpiratꝰ ibi exponit. Pri muꝫ eſt regnū chaldeoꝝ qd̓ ſignificat̉ per caput aureū. Secūdū eſt regnū perſarum qd̓ ſignificat̉ per argētū. Tertiū eſt regnū grecoꝝ ſeu Alexādri: qd̓ ſignificat̉ per es. Quartū eſt regnū Romanoꝝ: qd̓ ſignifi cat̉ per ferrum. qd̓ ſubiecit ſibi omīa regna mūdi: ſicut ferrū domat oīa metalla. Per lapidē aūt abſciſum de mōte ſine manibꝰ deſignat̉ ipſe xp̄us ſiue regnū eius cui vt predicit̉ ſubijciēdū erat regnū romanorū. ¶ Tertio ꝓbamꝰ xp̄m veniſſe ꝓpter gene ralē ꝯfeſſionē. om̄es quidē natiōes mūdi xp̄m veniſſe affirmāt. Iudei ſoli obſtina to corde hoc acceptare nolūt qui facile cō fundi pn̄t p̄ter ea que dicta ſunt ex autori tate Aggei ꝓpheta. ca. ij. vbi ait. Nolite ti mere qꝛ hec dicit dn̄s exercituum. Adhuc vnū modicū eſt ⁊ ego mouebo celū ⁊ terrā et mare ⁊ aridā et mouebo om̄es gētes: et veniet deſideratꝰ cūctis gētibꝰ: ⁊ implebo domū iſtaꝫ gloria. Et infra. Magna erit gloria domus iſtius nouiſſime pluſqͣꝫ pri me. Scd̓m om̄es expoſitores Hebreoruꝫ iſte deſideratus eſt rex meſſias ſiue xp̄us. Loquit̉ ergo ꝓpheta de gloria domus dn̄i edificate a iudeis poſt reditū captiuitatꝭ babylonice. ergo ſtate illa domo venit xp̄s qꝛ ꝓpheta dicit eam replēdā gloria deſide rati cunctis gētibꝰ ad eam. Domus aūt il la deſtructa eſt per Titum ⁊ Ueſpaſianū quadrageſimoſecūdo anno poſt paſſionē xp̄i. Inſuꝑ ⁊ in p̄allegata autoritate dicit̉. Magna erit gloria domus iſtius nouiſſi me magis qͣꝫ prime. Conſtat ꝙ loquebat̉ ꝓpheta de domo edificata poſt captiuitatē babylonicā: vt dictū eſt. Ad cuius edifica tionē inducebat populū: ⁊ p̄dixit gloriam eius futurā maiorē qͣꝫ fuerit glorie domꝰ edificate per Salomonē. Hoc aūt nō pōt intelligi ꝓpter maiores diuitias ſeu hono res vel cultū diuinū vel ſtructuras ⁊ orna mēta. qꝛ ſtatus populi illo tꝑe erat qͣſi nul lus reſpectu illius ſtatus: qͥ fuit ſub Sa lomone. Propter hoc dicitur in. ij. Heſtre Ꝙ ſacerdotes qui viderāt primā domū

lachrymabātur alijs exultantibus in de dicatione domus ſcd̓e: quia quaſi nullius momēti erat reſpectu alterius. Quare nō poteſt intelligi maior gloria eius: niſi per aduentū ipſius deſiderati cunctis genti bus qui eam glorificauit preſentia ſua qn̄ in ea fuit a matre oblatus ẜm qd̓ predixe rat Malachias propheta iij. cap. Statī veniet ad templū ſanctū ſuū dn̄ator queꝫ vos queritis ⁊ angelus teſtamenti quem vos vultis. Ipſam etiā domū honorauit quando ibi frequēter docuit ⁊ predicauit Dicunt aūt aliqui iudei ad hoc ꝙ maior fuit gloria domus ſecūde qͣꝫ prime in an nis quia plus durauit. Sed hoc nō valet quia licet verū ſit ꝙ plus durauerit. hͦ tn̄ nō fuit ad eius gloriā ſed potius ignomi niā: qꝛ pluribus tēporibus fuit conculca ta ⁊ dehonorata. Nam Anthiochus epi fanes poſuit ibi abominādū idolum ⁊ fe cit ibi proſtibula mulierū. ſicut patet ī pri mo ⁊ in ſcd̓o li. Machabeoꝝ. Ideꝫ dicit Ioſephus libro xiij. antiquitatū. Simili ter domus ipſa fuit prophanata qn̄ pomi peius cepit hieruſalē vt diximus ſuperiꝰ. ⁊ quādo vltimo per Titū fuit deſtructa. Ad hoc dicūt aliqui ꝙ prima domus du rauit pluſqͣꝫ ſcd̓a. quia plures anni fluxe rūt a quarto āno Salomonis in quo fun data eſt vſqꝫ ad vndecimū annū ſedechie in quo deſtructa ē quia fluxerūt anni qua dringenti vigintiſeptē ẜm ꝙ poteſt cōpu tari per tempora regū intermediorū inſpi ciendo tertiū ⁊ quartū regū. perfecta aūt fuit vndecimo anno regis Salomonis. et ſtetit perfecta quadringentis vigintitribꝰ annis. Scd̓a ꝟo domus durauit ẜm com putationē iudeorū quadringentis vigin ttannis. Quare gloria domus iſtius ſcd̓e nō aliter intelligi poteſt niſi vt eſt predi ctum. quia xp̄i preſentia fuit illuſtrata et deocrata. Eſt inſuꝑ contra iudeos perfi dos prophetia Dani elis ca. ix. Ipſe qͥppe angelus gabriel ex voluntate dei reuela uit tempus aduentus xp̄i dicēs. Septua ginte hebdomade abbreuiate ſunt ſuꝑ po pulū tuū et ſuꝑ vrbem ſanctam tuā aut cō ſummetur preuaricatio. ⁊ finem accipiet peccatū ⁊ deleatur iniquitas ⁊ adducatur iuſticia ſempiterna ⁊ impleatur viſio ⁊ ꝓ phetia ⁊ vngatur ſanctus ſanctoꝝ. ¶ Ad quorū verboꝝ pleniorē habendā notitiaꝫ notādū ẜm Nicolaū de lira. Qd̓ in ſacra ſcriptura vno modo accipitur hebdoma da pro tempore ſeptē annorū Et ſic ſumi tur Leuitici. xxiij. ca. vbi dicitur. Qd̓ vij. hebdomade ſunt accipiende a feſto paſce que fuerūt quadraginta nouē dies. ⁊ ī qͥn quageſimo dīe celebrandū eſt feſtū pente coſtes. Aliomodo accipitur hebdomada pro tēpore ſeptē annorū. Et ſic loquit̉ ſcri ptura de hebdomāda Leuitici xxv. capi. vbi dicitur. Numerabitis ſeptem hebdo madas annorū que faciunt quadraginta noue annos. ⁊ quiquageſimus anus im mediate ſequens dicitur iubileus. nec in uenitur hebdomada accipi pluribus mo dis. Non poteſt autē in dicta ꝓphetia da nielis accipi hebdomada primo modo qꝛ fuiſſet cōpleta infra annū ⁊ dimidiū. gͦ per locū a diuiſione oportet ꝙ accipiatur pro hebdomada annorū. ⁊ in hoc om̄es expo ſitores conueniūt catholici ⁊ hebrei. Se ptuaginta ꝟo hebdomade annoꝝ faciūt annos quadringētos nonaginta qd̓ tem pus preteriſſe nullus dubitat. Oranti er go danieli angelus Gabriel denūciauit li berationē popl̓i a captiuitate babilonica. ⁊ perfectā liberatōnē fiendā per chriſtum His om̄ibus que iā retulimus territi iu dei ad impugnandū nos ad alia confugi unt ⁊ dicunt ꝙ xp̄s nō venit. Et hoc mul tipliciter probare conātur. Et primo ad ducunt Eſaiam ij. ca. dicentē. Erit in no uiſſimis diebus preparatus mons dn̄i in vertice montiū: ⁊ eleuabitur ſuꝑ colles. et fluent ad eum om̄es gentes. Et in ſta. Cō flabuūt gladios ſuos in vomeres ⁊ lāceaſ ſuas in falces. Non leuabit gens ꝯtra gē tem gladium nec exibunt vltra ad preliuꝫ Ex iſtis verbis formāt quadruplex argu meutū. ¶ Primū quia dicitur hic. Erit in nouiſſimis diebus. Ieſus nazarenus non fuit in nouiſſimis diebus. quia poſt nati tatē eius ⁊ mortē multa tempora fluxerūt ergo nō fuit vere xp̄s cuius aduentus pro mittitur in nouiſſimis diebus. ¶ Scd̓m argumentū quia dicitur ꝙ mons dn̄i erit in vertice montiuꝫ. Mons ille eſt mons ſyon vbi fuit templū qui nō eſt in aliqͦ ele

uatus. nam vt dicunt aliqui doctores he brei dn̄s debet apportare montē Tabor ⁊ montem Synai ⁊ montē carmeli ad lo cū vbi eſt hieruſalem ⁊ ſuꝑ verticē iſtorū mōtiū ponere mōtē ſyon. hoc autē nō dū ē adimpletū. ergo xp̄s nō venit. Tertiū ar gumentū quia in prefatis verbis dicitur Flueūt ad eum omēs gētes. Sed nō oēs gentes crediderūt in ih̓m nazarenū. ergo nō fuit xp̄s. ¶ Quartū argumentū qͥa ſe quitur in verbis premiſſis. Non leuabit gens contra genteꝫ ⁊c̄. Sed poſt mortem ieſu nazareni fuerūt ⁊ ī iudea bella atrociſ ſima tēpore Titi ⁊ veſpaſiani. gͦ non fuit vere xp̄s. ¶ Ad primū argumentū reſpō detur ꝙ dies meſſie in ſacra ſcriptura di cūtur dies nouiſſimi. tūc nō ſolū dies meſ ſie: ſed etiā aliqua tēpora ip̄m precedētia vt patet Geneſis xlix. ca. Ubi patriarcha Iacob dixit filijs ſuis. Congregamini vt annūciem que ventura ſunt nobis in no uiſſimis diebus. Et ibi conſequenter an nūciat nō ſolum aduētū xp̄i: ſed etiā mul ta que adimpleta ſunt tēpore regum iſrl̓. ⁊ iudicum. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. Qd̓ ele uatio montis ſyon nō eſt intelligenda ẜm eleuationē localem. ſed ẜm nobilitatē ⁊ ex timatione. pro ut etiā exponit Rabi ſalo mon. Eleuatō ergo illa fuit multitudo ſi gnorum ⁊ claritas miraculorum que xp̄s operatus eſt in monte ſyon. Ibi namqꝫ il luminauit cecum natū. ibi ſanauit langui dum in probatica piſcina. Ibidem ſpin ſanctū apl̓is dedit. ¶ Ad tertiū ꝟo dici mus ꝙ ibi eſt diſtributio pro generibꝰ ſin gulorū: nō pro ſingulis generū. Sicut di citur om̄e animal fuit in archa noe. qꝛ de ſingulis ſpeciebus aīmaliū fuerūt ibi ali qua indiuidua. Similiter de om̄ibus ge neribus aliqui crediderūt xp̄o. vt patet ꝑ diffuſionem fidei in toto orbe. Aliter po teſt dici ꝙ om̄es in ſacra ſcriptura intelliguntur multi. Un̄ ij. Regū vij. ca. Dixit abſolon ⁊ om̄es viri iſrael. melius eſt con ſiliū chuſi. ⁊c̄. Certn̄ eſt em̄ ꝙ nō erāt oēs filij iſrael ibi preſentes: ſed multi ſic eſt in propoſito. ¶ Ad quartū reſpōdetur ꝙ cir ca tēpora xp̄i fuit pax diuturna ſicut oſtē ditur in ſequenti ſermone. Et vbi dicitur Non leuabit gens contra gentē gladium ⁊c̄. Aduertertendū ꝙ vltra non importat pacis eternitatē ſed diutrunitatē. Un̄ iiij Regum vi. ca. Ultra nō venerūt latroneſ ſirie in terrā iſrael. qd̓ dicitur propter diu turnitatē: nō propter eternitatē. qꝛ poſtea frequēter legūtur inua ſiſſe terram iſrael ⁊ depredaſſe iiij. Regū xiij. ¶ Scd̓o iudei cō tra nos inducūt ad hoc verba Eſaie. c. xi. dicentis. Egredietur virga d̓ radice ieſſe ⁊c̄. vbi loquitur de aduētu meſſie ẜm oēs Et ſequitur ibidē. Habitabit lupus cuꝫ agno ⁊ pardus cū edo cubabit. Et ſequit̉ Et delectabit̉ infans ab vbere ſuper fora men aſpidis. Et in cauerna reguli qui ab lactatus fuerit. manū ſuā mittet. Dicunt iudei ꝙ ī aduētu xp̄i aīalia ſilueſtria ſic de berent domeſticari. ꝙ pacifice habitabūt cū animalibus naturaliter māſuetis. Et ꝙ animalia venenoſa nō nocebūt hoībus vel pueris: īmo infantes ſecure ludent cū eis. Et hoc non eſt impletū. ergo chriſtus non venit. Reſpondetur ꝙ iſta eſt locutio meta phorica. ⁊ nominant̉ ibi hoīes nomi nibus aīmaliū. Sic̄. Gen̄. xlix. Bengia min lupus rapax. Et dan ſicut coluber in via. Sic ad propoſitū eſt dicendū. qͥa iu dei et gentiles quilerant prius adinuicem nociui ⁊ odioſi pacifice ſimul habitaue rūt ꝯuerſi ad fidē xp̄i. Unde ſcribit̉ Act̉. iiij. Multitudinis credētiū erat cor vnū et anima vna. Et eodē modo dicendū eſt de pueris ⁊ animalibus venenoſis. quia ſimplices ⁊ puri nō ledūtur ab eis qͥ ante conuerſionē ad fidē xp̄i erant veneno infi delitatis ⁊ perfidie repleti. Qd̓ autē talis modus loquēdi ſit in predicto ca. patet ꝑ id qd̓ ibi premittitur. quia ſtirpem vocat radicē ieſſe ⁊ xp̄ꝫ florē. Sil̓r metaphorica ē locutio. Erit iuſticia cingulū lūboꝝ eiꝰ. ¶ Tertio iudei arguūt ꝯͣ nos. qꝛ Fach̓. vi c. ſcribit̉. Ecce vir oriēs nomē eiꝰ. vbi trāſ latio chaldaica hꝫ meſſias nomē eiꝰ: Et ſe quit̉ textꝰ. Et edificabit tēplū dn̄o. Sꝫ ie ſus nazarenꝰ n̄ edificauit aliqd̓ tēplū dn̄o gͦ nō fuit xp̄s. Rn̄det̉ ꝙ edificauit tēpluꝫ d̓ lapidibꝰ viuis ⁊ ſpūalibꝰ. vicꝫ d̓ ip̄is fi delibꝰ ⁊ tal̓ edificato ꝯueniebat xp̄o: q̄ ē ꝑ fectiſſima. qꝛ regnū eiꝰ ē ſpūale ⁊ ſic eiꝰ te plū Rabi tn̄ ſalomon dic ꝙ hec autoritas intelligit̉ de tēplo ſcd̓o edificato ꝑ zoroba bel. Ego ꝟo dico ꝙ etiā ſi intelligat̉ d̓ xp̄o

adhuc litteraliter eſt impleta. qꝛ xp̄i virtu te edificata ſunt in honorē dei nō vnū: ſed tot vbiqꝫ terraꝝ ⁊ potiſſimū in vrbe roma templa mirifica. Et non eſt incōueniēs ꝙ aliqn̄ ponat̉ ſingularis numerus pro plu rali. ⁊ ecōuerſo. ¶ Quarto opponūt ſe no bis iudei allegātes illud qd̓ habet̉ Deut̓ xxx. ca. Si ad cardines celi fueris diſſipa tus inde retrahet te dn̄s deus tuus. ⁊ aſſu met atqꝫ introducet in terrā quā poſſide runt pr̄es tui. Ex hoc ipſi inferūt. Cum ſi mꝰ diſperſi per totū mūdū ⁊ nō cōgregati ſequit̉ ꝙ nō venit xp̄s. Dicēdū ꝙ iſtd̓ fuit adimpletū in reductiōe eoꝝ de captiuita te babylonica. Sꝫ ꝯtra hoc obijciūt per il lud qd̓ habet̉ Ezechiel̓. xxxix. ca. Sciēt ꝙ ego dn̄s illoꝝ. eo ꝙ trāſtulerim eos in na tiones: ⁊ cōgregauerim eos ſuꝑ terrā. ⁊ nō derelinquerim quēqͣꝫ ex eis. ibi in captiui tate babylonica multi remāſerūt. ⁊ nō oēs reuerſi. Reſpōdet̉ ꝙ tūc fuit impletū illud qd̓ dictū eſt. qꝛ nulli fuerunt ibi derelicti qͥ voluiſſent reuerti. Nam Cirus qui erat monarcha in oībꝰ illis regnis dedit licētiā generalit̓ oībꝰ redeūdi. īmo dedit munera reuertētibꝰ. vt patꝫ Heſdre.i. ca. Et ideo cōpletū ē verbū Moyſi ⁊ Ezech̓. qꝛ nul lus derelictꝰ eſt ibi qͥ voluit reuerti. Qui aūt noluerūt indigni fuerūt beneficio dei ¶ Qinto iudei obijciūt per illud qd̓ habe tur Hiere. xxiij. ca. Ecce dies veniūt dicit dn̄s ⁊ ſuſcitabo Dauid germē iuſtū. qd̓ in telligit̉ de xp̄o. Et ſequit̉ ibidē. In diebus illis ſaluabit̉ iuda: ⁊ iſrael habitabit ꝯfi tenter. Sꝫ nunqͣꝫ tot miſerie accidernt fi lijs iſrael ſicut poſt mortē Ieſu nazareni. ergo nō fuit xp̄s. Reſpōdet̉ ꝙ ꝓprie loquē do nō erāt filij iſrael ⁊ iuda. qꝛ erāt auerſi a deo ex eo ꝙ xp̄m negauerāt ⁊ occiderāt. ꝓpter qd̓ ⁊ illā miſeriā meruerūt. Alij autē qui vere erāt filij iſrael ⁊ iuda vere ſalua ti ſunt. qꝛ xp̄m receperūt. nec ſoluꝫ ſaluati ſunt ſpiritualit̓ ſꝫ etiā corꝑaliter. Nam ſic̄ dicit̉ in hiſtoria eccl̓iaſtica. Imminēte de ſtructiōe ciuitatꝭ hieroſolomytane facta ꝑ Titum. ammoniti ſunt fideles qui erant in iudea ꝑͤ angelū: vt trāſiret in regnū reg agrippe qͥ erat ꝯfederatꝰ romanis. Et etiā illi qui de regno xp̄i ſunt habitāt ꝯfidēter in paradiſo. ¶ Sexto iudei dicūt ꝙ xp̄us nō venit ꝓpter illud qd̓ habet̉ Daniel̓. iij. ca. Aſpiciebā in viſione noctis: ⁊ ecce cum nubibꝰ celi quaſi filius hoīs veniebat. hoc intelligit̉ de xp̄o. Sꝫ Ieſus nazarenꝰ non venit in nubibꝰ celi. ergo nō fuit xp̄s. Ad hoc dicēdū ꝙ ſcriptura loquit̉ de duplici aduētu xp̄i. ſcꝫ in mūdū ⁊ ad iudiciū. Pri mus aduētus deſcribit̉ cū humilitate. Se cundus autē cū excellētia ⁊ ptāte. Daniel aūt loquit̉ de ſecūdo aduētu. Qd̓ patꝫ. qꝛ paulopoſt dicit. Iudiciū ſedit ⁊ libri aper ti ſunt. Iudei aut excecati neſciūt hunc du plicē aduētū diſtinguere. ⁊ ideo multa er ranea dicunt. nam aliqui expectāt xp̄m in aduētu ſuo in tāta virtute apparere ⁊ ptā te ꝙ oīa terrena ſibi ſubijciet: ⁊ eos libera bit ⁊ regnū eoꝝ reſtituet. ꝓpter qd̓ etiā xp̄i diſcipuli poſt eius reſurrectionē querebat. Dn̄e ſi in tēpore hoc reſtituēs regnū iſrael Actuū.i. ca. Alij aūt ꝓpter ſcripturas que manifeſte loquunt̉ de xp̄i humanitate et paſſione. ⁊ ꝓpter illas que loquunt̉ de eius eminēria et ptāte expectāt duos meſſias. Unū qui erat occidēdus. Et aliū qui illū reſuſcitabit: ⁊ regnum iſrael reſtaurabit. Sꝫ hoc de ſcripturis nō habꝫ autoritatē. licet em̄ plures dicti ſint meſſie ſiue vncti: qd̓ idē eſt. vt Dauid ⁊ Saul ⁊ quidā alij. nullus tn̄ in ſcriptura dicit̉ vēturus ad ſa lutē populi niſi vnus. ¶ Septimo iudei arguūt ꝙ xp̄s nō venit ꝓpter illud qd̓ ſcri bit̉ Eſa. xxx. ca. Erit lux lune ſic̄ lux ſolis: et lux ſolis ſeptēpliciter. que verba dicūt ꝙ in aduētu xp̄i debeat fieri immutatio cor poꝝ celeſtiū. Sꝫ talis immutatio nō fuit facta in aduētu nazareni. ergo xp̄s nondū venit. Dicēdū ꝙ illa verba loquunt̉ de ad uentu xp̄i adiudiciū. Tunc em̄ mutabū tur ⁊ innouabunt̉ quodāmo corpora cele ſtia. Et tunc ſanabit̉ vulnus populi ⁊ per cuſſura plage eius. vt dicit̉ in textu. qꝛ tūc deſtruet̉ mortalitas per pctm̄ primoꝝ pa rentū inducta. qꝛ omēs hoīes reſurget ad vitam immortalē. ¶ Octauo impugnāt nos iudei ex dicto Dauid in pſal̓. lxxxviij. vbi habet̉. Sic ponā in ſeculū ſeculi ſemē eius. Sed Ieſus nazarenꝰ nō habuit fi lios. ergo nō fuit xp̄s. Reſpondēdū. ꝙ ha buit filios ſpirituales per fidē nō per car nalē ꝓpagationē que ſꝑ habꝫ turpitudinē

ꝯiunctā. Et talis filiatio ſpiritualis ꝯpe tit ei. De tali etiā ſpirituali filiatiōe loqui tur Dauid in psͣ. lxxxi. Ego dixi dij eſtis: ⁊ fiij excelſi omēs. Dictū ſit pro iſta parte de xp̄o qui venit. Iam ad tertiū errorē de lendum procedamus. ¶ Qd̓ prophete predixerūt chriſtum paſ ſurum pro ſalute generis humani. Tapitulum. III. Ertio errant iudei cir ca chriſtum incarnatū quantū ad paſſibilitatē. Uerbū ſiqui dem crucis ſcādalū eſt eis qui nullam ex cuſationē habere poſſunt amoniti ⁊ edo cti anteqͣꝫ chriſtus veniſſet per dicta pro phetarū de myſterijs paſſiōis eius Ut au tem incredulitatē eorum viriliter confute mus aduertendū eſt ꝙ paſſio chriſti in ve teri lege fuit verbis propheticis ⁊ figuris multipliciter preſignata. Et hoc quantū ad tria Primo quantū ad initiū. Secundo quantū ad progreſſum. ¶Tertio quantū ad terminū. ¶ Primo paſſio xp̄i fuit in veteri lege ver bis prophetarū ⁊ figuris prenunciata qͣn tum ad illius initium in quo ponuntur ſe ptem veritates. Prima eſt ꝯcilij ꝯgregatiōe. Secunda de iude venditiōe. ertia de xp̄i egreſſione. Quarta de vehemēti ꝯtriſtatiōe. Quinta de trina oratiōe. pexta de angeli apparitiōe. Geptima de ſanguinis ſudatiōe. ¶ Prima veritas paſſiōis xp̄i eſt de ꝯcilij congregatiōe. de qua dicit Mattheus. ca xxvij. Conciliū inierunt omēs principes ſacerdotum contra ieſum: vt eum morti traderent. Et Iohannis. xij. ca. Col lege runt pontifices ⁊ phariſei conciliū. Hoc predixit patriarcha Iacob Geneſis. xlix. c. ſic. Symcon ⁊ Leui fratres baſa iniqui tatis bellantia in conſilio eorū non veniat anima mea: qꝛ in furore ſuo occiderunt vi rum. Maledictus furor eorū quia perti nax ⁊ indignatio eorum quia dura. Nico laus de lira ſuper. xi. cap̄. Iohānis inquit. Pōtifices erāt de tribu Leui. phariſei pro magna parte de tribu Symeon Et alia ꝓ phetia dauid in pſal̓. xxi. vbi dicit. Circu dederunt me canes multi: conſiliū mali gnantiū obſedit me. Et iterū Sapientie ij. cap̄. ſcribitur Dixerunt impij: cōuenia mus iuſtū: quoniā inutilis eſt nobis: ⁊ cō trarius operibus noſtris. Hiere. inſuper xi. ca. ita in perſona chriſti locutus ē. Su per me cogitauerunt conſilia dicentes. ve nite mittamus lignū in panē eius: ⁊ era damus eum de terra viuentiū. Lactantiꝰ ꝟo libro. iiij. inducit Sibillā ita vaticinā tem. Inierunt conſiliū deteſtandū: vt pri uarēt eū vita: qui vt eos iuſtificaret adue nerat. ¶ Secunda veritas paſſiōis chri ſti eſt de iude venditiōe. de qua dr̄ Mat. xxvi. ca. ꝙ proditor ille neqͣꝫ vendidit xp̄m triginta argenteis. Hoc vtiqꝫ fuit figura tum in Ioſeph. de quo habet̉ Gen̄. xxxvij. ca. ꝙ extrahentes eū fratres ſui de ciſter na vendiderūt iſmahelitis triginta argen teis. Et iſtud prenūciauit Facharias in perſona xp̄i. cap̄. xi. vbi ait. Appenderunt mercedē meā triginta argenteos. ¶ Ter tia veritas eſt de chriſti egreſſiōe. de qua ſic ſcribit̉ Iohannis. xviij. cap̄. Egreſſus eſt ieſus trans torrentē cedron. Hoc figu ratū fuit. ij. Reg. xv. c. vbi habet̉. ꝙ rex da uidꝭ tranſgrediebat̉ trans torrentē cedrō om̄es autē viri qui erant cum eo flebant. Et iterū tertij Regū. ca. ij. Fuit dictū Se mei: quocunqꝫ die tranſgredieris iorrentē cedron ſcito te interficiendū. ¶ Quarta veritas eſt de vehementi contriſtatiōe. de qua dicit̉ Matth̓. xxvi. cap̄. Cepit contri ſtari ⁊ meſtus eſſe. et ait illis. Triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad mortē. Hoc figuratū fuit in helia dū fugiebat perſecutionē Ze zabelis poſtqͣꝫ peruenit ad ſpeluncaꝫ qui dixit domino. vt ſcribitur tertij Regū. xix. cap̄. Derelictus ſum ego ſolus ⁊ querunt animā meā vt auferant eam. Et hoc pre dixit Hieremias in perſona chriſti Thre norū.i. ca. Uide domine afflictionē meaꝫ quoniā conturbatus ſum. Et Daniel. vij cap̄. Cogitatiōibus meis contriſtabar. ⁊ facies mea immutata eſt in me. ¶ Quin ta veritas eſt de trina oratiōe. Dicitur em̄ Matth̓.xxvij. cap̄. Prauit tertio eundē ſermonē dicēs: Hoc figuratū fuit ī dauid

de quo dicitur primo Regū. xx. ca. Cadēs Dauid pronus in terrā orauit tertio. Et ī Daniele qui vt ſcribit̉ eiuſdē. vi. ca. Tri bus vicibus in die flectebat genua ſua. ¶ Sexta veritas eſt de angeli apparitiōe. de qua dicit Lucas. xxij. cap. Apparuit illi angelus de celo ꝯfortans eum. Hoc figu ratu fuit in gedeone Cui vt ſcribitur Iu dicum. vi. ca. apparuit angelus dicens. do minus tecum virorū fortiſſime. Et in Io ſue cui dixit deus. Ioſue.i. ca. Confortare ⁊ eſto robuſtus. noli timere quia tecuꝫ eſt dn̄s deus. Et hoc predexit Daniel. x. cap̄. loquens in perſona chriſti Zetigit inquit me quaſi viſio hominis: ⁊ confortauit me ⁊ dixit. noli timere. pax tibi. ꝯfortare ⁊ eſto robuſtus. ¶ Septima veritas eſt de ſan guinis ſudatione. Ait em̄ Lucas. xxij. ca. Factus eſt ſudor eius ſicut gutte ſanguīs currentis in terrā. De hoc dixit Eſa. ix. c. Ueſtimentū tuū mixto ſanguine. Et Eze chie. xvi. ca. Uidi te conculcari in ſangui ne tuo. ¶ Secūdo paſſio chriſti fuit in ve teri lege verbis prophetarū ⁊ figuris pre monſtrata quantū ad illius progreſſum in quo ponunt̉ ſeptem veritates. Prīa de iudeoꝝ ⁊ miniſtroꝝ proſtratōe. Secunda de xp̄i ligatiōe. Tertia de maxille percuſſiōe. Nu arta de falſa teſtificatiōe. Quinta de impia deriſiōe: Sexta de crucis baiulatiōe. Geptima de amara potatiōe. ¶ Prima veritas eſt de proſtratiōe iudeo rum ⁊ miniſtrorū qui voluerunt capere ie ſum. de qua ſic ſcribit̉ Iohannis. xviij. ca. Abierunt retrorſum ⁊ ceciderunt in terrā De hoc eſt prophetia Hiere. qui. xx. cap̄ ait. Dominus mecū quaſi bellator fortis. idcirco qui perſequuntur me cadent ⁊ in firmi erunt. ¶ Secunda veritas de chri ſti ligatiōe. de hac dicitur Iohannis. xviij. ca. Miniſtri iudeorū comprehenderunt Ieſum ⁊ ligauerūt eum. Hoc figuratum fuit Iudicū. xv. ca. in philiſteis qui liga uerunt Sampſonē. Et hoc prophetauit Hieremias. c. xij. dicens. Dedi dilectam animā meā in manu inimicorū. Et Eze chie l. iij. cap̄. dixit. Ecce data ſunt ſuper te vincula ligabunt te in eis: ⁊ nō egredieris de medio eorū. ¶ Tertia veritas de maxil le percuſſione ſcribit enī. Iohan. xviij. ca. Tunc vnus aſſiſtens miniſtrorum dedit alapā ieſu dicens. Sic reſpōdes pōtifici. figuratū hoc fuit iij. Re. xxiij. ca. Quando ſedechias rex ꝑcuſſit Micheam ꝓphetaꝫ in maxillā. Et ip̄e micheas v. ca. iſtud p̄ nunciauit. Sic ꝑcutient maxillā iudicis iſrael. Et iterū Sibilla quam ſuꝑius alle gauimus ait Et in manus impias infide lium veniet. dabūt aūt deo alapas īceſtis manibus ¶ Quarta veritas ē de falſa te ſtificatiōe. vt em̄ refert Math. xxv. capi Nouiſſime aūt venerūt duo falſi teſtes: qͥ ⁊ dixerunt. hic dixit. poſſum deſtruere tem plū dei. Hoc p̄uidit in ſpū Dauid. cū di xit in pſal̓. xxvi. Inſurrexerūt in me teſtes iniqui: ⁊ mentita eſt iniqͥtas ſibi. Et Oſe as. ca. vij. ait. Ego redemi eos ⁊ ip̄i locuti ſunt cōtra me mendacia. ¶ Quinta veri tas eſt de īpia deriſiōe Dicit nāqꝫ Mat. xxvij. ca. Tūc expuerūt in faciē eius ⁊ cola phis eū ceciderūt. Alij autē palmas in fa ciem eius dederūt dicētes ꝓphetiſa nobis xp̄e quis eſt qͥ te ꝑcuſſit. Hoc ꝓphetatum eſt. nā Dauid in pſal̓. xxi. ita in ꝑſona xp̄i loqͥtur. Omnes vidētes me deriſerūt me locuti ſunt labijs ⁊ mouerunt caput. Eze chiel aūt xij. ca. ita vaticinatus eſt. Facieꝫ tuā velabūt ⁊ nō videbis terrā. Et ſibilla de qua paulo ante retulimus ita ſequitur. Impurato ore expuēt venenata ſputa da bit vero ad verbera ſimplicit̓ ſanctū dor ſum ⁊ colaphas accipiēs tacebit. ne quis agnoſcat quod verbū ſit. vel vnde veniat vt inferis loquatur ⁊ corona ſpinea coro netur. ip̄a em̄ inſipiēs gens deū tuū nō co gnouiſti: ſed ſpinis eū coronaſti. ⁊ horridū illi fel miſcuiſti. ¶ Sexta veritas de cruciſ baiulatione. Ait em̄ Iohā. xix. ca. Baiu lans ſibi crucē exiuit in eū qui dicitur cal uarie locus. Huius figura p̄ceſſit quando tulit abraā ligna ⁊ impoſuit ſuꝑ yſaac fili um ſuum. Predixit hoc etiā Hieremias Ego quaſi agnus qui portat̉ ad victimā ¶ Septima veritas de amara potatione. de qua mat. xxvij. ca. dicitur Dederunt ei bibere vinū mirrhatū cū felle mixtū. Hoc expreſſit Dauid loquēs in ꝑſona xp̄i psͣ. lxviij. Dederunt in eſcam meā fel: ⁊ in ſiti

mea potauerūt me accto. Et hoc inſuper predixit Hieremias Threnorū. iij. ca. Re cordare paupertatis ⁊ tranſgreſſionis. id eſt afflictōis mee abſinthij ⁊ fellis. ¶ Ter tio paſſio chriſti fuit in veteri lege verbis prophetaꝝ ⁊ figuris preoſtenſa quantū ad eius terminū in qͦ ponunt̉ ſeptē veritates. rima eſt de crucifixiōe. Secunda de clemēti oratiōe. Tertia de veſtimētoꝝ diuiſiōe. Quarta de flebili lamentatiōe. Quinta de p̄tereuntiū blaſphematiōe. Sexta de ſpiritus emiſſiōe. ¶ Septima de planctu ⁊ ꝯpaſſione. ¶ Prima veritas ponitur Luce. xxiij. ca. vbi dicit̉. Crucifixerūt eum. Hanc expreſ ſit Dauid in pſal̓. xxi. Foderūt inquit ma nus meas ⁊ pedes meos dinumerauerūt om̄ia oſſa mea. Que verba vt aſſerit La ctantius libro. iiij. nō de ſe locutus eſt pro pheta. Fuit em̄ rex ⁊ nunqͣꝫ illa perpeſſus eſt. ſpiritus dei per illū loquebat̉ qui erat illa paſſurus poſt annos mille ⁊ quinqua ginta. tot em̄ colligunt̉ anni a dauid vſqꝫ ad crucē chriſti. Et Fachariasᶜ propheta xij. ca. ita dixit. Aſpicient ad me que confi xerūt. Et idē. xiij. cap̄ Que ſunt iſte plage in medio manuū tuarū. ⁊ dicet his plaga tus ſum in domo eorū qui me diligebant. id eſt diligere debebant. ¶ Secunda veri tas de pia oratōe. vt em̄ refert Lucas. xxiij. ca. Pro crucifixoribus orauit dicens. Pa ter ignoſce illis: quia neſciunt quid faciūt Hoc clare predixit Eſaie ca. liij. Ip̄e inqͥt pro tranſgreſſoribꝰ orauit. ¶ Tertia veri tas de veſtimentorū diuiſione. de qua ait Mattheus. xxvij. ca. Diuiſerunt veſti menta eius mittentes ſortē. quod a dauid pſal̓. xxi. apertiſſime fuit predictū. Diuiſe runt ſibi veſtimēta mea: ⁊ ſuper veſtē meā miſerunt ſortē. ¶ Quarta veritas de fle bili lamentatōe. vt em̄ ſcribit Mattheus xxvij. ca. Clamauit voce magna dicens: Deus deus meus quare me dereliquiſti. Et de hoc predixit dauid in pſal̓. xxi. qͥ ad litterā intelligit̉ de chriſto. vt plene dixi in ſermone de paſſiōe in quadrageſimali no ſtro. ¶ Quinta veritas de pretereuntium blaſphematiō e. ait em̄ Mattheus. Pre tereuntes blaſphemabāt eū mouentes ca pita ſua ⁊ dicentes. Salua temetip̄m ſi fi lius dei es deſcende de cruce. Hoc Hiere mias ca. xx. ꝓphetauit dicens Factus ſum in deriſum tota die om̄es ſubſannabāt me audiui em̄ ꝯtumeliā multorū ⁊ terrorū in circuitu. ¶ Sexta veritas de ſpiritꝰ emiſ ſione vt ſcribit̉ Iohānis. xix. ⁊ Luce. xxiij ca. Inclinato capite emiſit ſpiritū. Et hoc vtiqꝫ ſic predixit Eſa. ca. liij. Tradidit in mortē animā ſuā. ¶ Septima veritas eſt de planctu ⁊ ꝯpaſſione. Dictū quippe fuit virgini glorioſe a Symeone iuſto. vt patꝫ Luce. ij. Tuā ip̄ius aīaꝫ pertranſibit gla dius. quod impletū fuit dum filiū vnige nitū in cruce pendentē amariſſimis quere lis defleuit. Hoc ꝓphetauit Hiere. ix. c. di cens. Uox lamentatiōis audita eſt de ſyō Et Fachari. xij. ca. qui ait. Plangēt eum ⁊ dolebunt ſuper eū: vt doleri ſolet in mor te primogeniti. Sed obſtantiſſimi iudei preallegatas ꝓphetias de chriſto intelligi debere ſua malicia negāt quos tamē faci le ꝯuincere poſſumꝰ ex verbis Rabi moy ſi qͥ in libro directiōis perplexoꝝ ait. Oēs pphete nō ſunt locuti niſi ad dies meſſie. Uerū tn̄ ne diu ꝯtendamus cum ip̄is af ſeramus in mediū Eſa. ꝓphete vaticinia qͥ de xp̄o ꝓ generiſ humani ſalute paſſuro luculentiſſime eſt locutus. Nam. c. ix. poſt qͣꝫ predixit xp̄m ventuꝝ deū ⁊ hoīem ſub didit. Et factus ē pͥncipatus ſuꝑ humerū eiꝰ.ſ. crucē ſibi baiulādo ꝑ quā ptātes ae reas debel lauit. ⁊ regnū ſuū potēter intra uit. ẜm illd̓ Lu. vl. c. Oportuit pati xp̄m ⁊ reſurgere a mortuis: ⁊ ita intrare ī gloriā ſuā. Et. liij. c. inqͥt. Dn̄e qͥs credidit audi tui nr̄o.i. paſſionis xp̄i myſterio: qd̓ ego ⁊ alij ꝓphete audiuimꝰ a ſpūſancto. Et bra chiu dn̄i cui reuelatū eſt qͣſi dicat paucis. Et aſcendat ſic virgultū corā eo.ſ. xp̄s co ra deo pr̄e. ⁊ ſicut radix.ſ. ſurſū fructificās de terra ſitiēti.i. de virgine nō humectata vel fecundata humano ſemine. ⁊ nō eſt ei ſpecies neqꝫ decor.ſ. in paſſiōe. Et vidimꝰ eū ⁊ nō erat aſpectus: ⁊ deſiderauimus eū deſpectū ⁊ nouiſſimū viroꝝ. virū doloruꝫ ⁊ ſcientē infirmitatē: ⁊ quaſi abſconditus vultus eius ⁊ deſpectus. ſcilicet pre vere cundia. vn̄ nec reputauimus eū Uere lan

der. o plo guores noſtros tulit ⁊ dolores ip̄e porta uit ⁊ nos reputauimus eum quaſi lepro ſum ⁊ percuſſum a deo ⁊ humiliatū. Ip̄e aūt vulneratus eſt propter iniquitates no ſtras ⁊ attritus propter ſcelera diſciplina pacis noſtre ſuper eū. ⁊ liuore eius ſanati ſumus. Omēs nos quaſi oues errauimꝰ. vnuſquiſqꝫ in viam ſua declinauit ⁊ dn̄s poſuit in eum iniquitatē omniū noſtrum. Confundant̉ itaqꝫ iudei reprobi: qui paſ ſionē chriſti deridere ſolent. ⁊ inſpiciāt p̄ terea que dicta ſunt ꝙ ob nullam aliā cau ſam in natōnes diſperſi ſunt cum oppro brio abiectione ⁊ ignominia niſi quia chri ſtum dn̄m crucifixerūt. Nos ꝟo qui chri ſtiani ſumus pio effectu colamuſ cum qui nos participes efficiat regni celeſtis ī quo glorioſus triumphat deus ⁊ homo per in finita ſecula ſeculorū. Amē. ¶ Sermo ſeptimus de iocundiſſima nati uitate ſaluatoris noſtri dn̄i ieſu chriſti filij dei ⁊ virginis glorioſe. Aruulus natus eſt nobis ⁊ filius datus eſt no bis. Eſaie prophete vatici nantis de chriſto dn̄o noſtro verba ſunt iſta cap̄. ix. Sonuit vox leticie in terra noſtra vox exultationis aduenit. Auditū eſt verbū ſuaue om̄i iocunditate repletū. Ieſus chriſtus filius dei in beth leem iude de virgine natus eſt. Iubilate deo omēs hoīes mūdi: ⁊ laudate nomē ſā ctū eius Ad hanc ſpiritualē habendā leti ciam inuitat cunctos ſancta mater eccle ſia: que verbis vtitur ſancti Leonis pape in ſermone de natiuitate dicentis. Salua tor noſter hodie dilectiſſimi natus eſt: gau deamus. Neqꝫ em̄ phas eſt locū eſſe triſti cie vbi natalis eſt vite: que cōſumpto mor talitatis timore ingerit nobis de promiſſa eternitate leticiā. Nemo ab huius alacri tatis participatōe ſecernitur. vna cunctis leticie ꝯmunis eſt ratio. Quia dn̄s noſter ieſus chriſtus mortis peccatiqꝫ deſtructor ſicut nullū a reatu liberū reperit ita liberā dis om̄ibus venit. Exultat ſanctus quia appropinquat ad palmā. Gaudeat pecca tor: quia inuitatur ad veniā. Animet̉ gen tilis: quia vocatur ad vitā. Hec ille. At ergo excitentur omniū corda: ⁊ hauriamꝰ aquas in gaudio de fontibus ſaluatoris. in preſenti ſermone de ſingulari colendiſ ſimaqꝫ chriſti natiuitate dicemus. de qua propheta Eſaias predixit verba propoſi ta. In quibus tria principaliter contem plari debemus. Primo xp̄m naſcentem. ¶ Secundo virginē parturientē. ¶ Tertio viſione apparente. ¶ De paruitate corporis chriſti ⁊ qualiter chriſtus aſſumpſit carne de materia no bis ꝯformi. ⁊ de humilitate ip̄ius naſcen tis reſpectu temporis loci ⁊ habitaculi. ¶Capitulū.ſ. Rimo contemplari de bemus chriſtū naͣſcentē in quo mente pia conſiderare licet ad hec tria. Primo ip̄ius paruitatē. Secundo conformitatē. ¶ Tertio humilitatem. ¶ Primo conſideremus chriſti naſcentis paruitatē: quia natus eſt habens corpus paruulū: ſicut ceteri infantes quando na ſcuntur. Ubi aduertendū ſcd̓m theologo rum doctrinā Qd̓ corpus chriſti in ſua cō ceptiōe fuit in iuſtanti formatū. ⁊ quantū ad perfectionē membrorū ⁊ partiū ip̄ius perfecte organiſatū. Unde Gregorius di cit. xviij. moraliū. Angelo nunciante ⁊ ſpi ri tu adueniēte mox verbū in vtero mox in tra vterū verbū caro. Et Auguſtinus li bro de fide ad petrū. Firmiſſime tene ⁊ nul latenus dubites nō carnē chriſti ſine diui nitate in vtero virginis fuiſſe conceptā pri uſqͣꝫ ſuſciperet̉ a verbo. Et magiſter in. iij. di. iij. Uerbū nō ſuſcepit: niſi carnē forma tam. Hoc aūt fuit congruū ẜm Bonauē ⁊ Tho. triplici ratiōe. ¶ Prima eſt ex par te verbi aſſumentis: quia nō debebat ver bum aſſumere partē humane nature: ſed totā. ⁊ ita carnē ⁊ animā que nō debet vni ri: niſi carni organizate. ¶ Secunda ratio ex parte virtutis operātis. quia virtus di uina operatur miraculoſe. hoc aūt eſt mi raculū ꝙ femina concepit ſine viro. Ideo ad oſtenſionē potentie ſubito formauit il lud corpuſ quod natura nō poteſt: niſi ſuc

De aualiuuate vpcꝰ ℟u pals ceſſiue. ¶ Tertia ratio fuit ex parte virgi nis concipientis: que ſtatim vt conſenſit repleta fuit ſpirituſancto ⁊ mater dei effe cta. ⁊ quia mater dei nō erat niſi eſſet deuſ vnitus humane nature. ideo ſtatim cum cōſenſit deus homo factus eſt Corpus ita qꝫ illud ſic formatum a deo paruū fuit. vt magiſter dicit ꝙ obiectū oculis vix videri potuiſſet. Qantū ꝟo ad quantitatē molis nō ſtatim perductū eſt: ſed ſucceſſiue tam in vtero qͣꝫ extra. quod conueniēs fuit ẜm Bonauenturā adhuc triplici rōne. ¶ Pri mo propter legis vniuerſitatis conſerua tionē. quia deus non operatur miraculis vbi natura. poteſt operari. Et quia natu ra poterat corpus illud ſucceſſiue ad per fectā quantitatē adducere. ideo nō ſtatim ex miraculo completū fuit. ¶ Secūda ra tio propter fidei confirmationē. vt ſcilicet oſtenderetur ꝙ habuit veram ⁊ nō fanta ſticam carnē. ¶ Tertia ratio propter hu militatis ⁊ charitatis chriſti cōmendatio nem qui pro nobis cū excelſus deus eſſet tam paruulus videri voluit. Quis naͣm non miretur videre vagientē infantē inuo lutum pānis in cuna. de quo cantat eccle ſia illud Ambro. Uagit infans inter arta conditus preſepia mēbra pannis inuolu ta virgo mater alligat ⁊ manus pedeſqꝫ crura ſtricta cingit faſcia. Tranſcamus o chriſticole deuotiōe ſuccenſi. tranſeamus cum paſtoribus vſqꝫ bethleem. vt inueni amus infantē blandū. affabilē. pium ⁊ to tum deſiderabilē. Conſideremus paruita tem que videtur ⁊ adoremus diuinitateꝫ que latet. quoniā vt inquit Leo papa ī ſer mone feſtiuitatis hodierne. Dilectiſſimi verus venerator eſt ⁊ pius cultor qui nec de incarnatiōe domini aliquid falſum nec de deitate aliquid ſenſit indignū. paris eī periculi eſt malū ſi ī illa aut nature noſtre veritas: aut paterne glorie negatur equali tas. ¶ Secundo conſideremus chriſti na ſcentis conformitatē. Aſſumpſit quidem carnē de materia nobis ⁊ noſtre nature cō formi. Iuxta illud apoſtoli ad Hebreos ij. ca. Qui em̄ ſanctificat: ⁊ qui ſanctificā tur ex vno om̄es. Fuit aūt hoc cōueniens vt dicit Bonauentura. xij. di. iij. triplici ra tione. ¶ Prima ratio dicitur iuſtificatiōis ad ſeruandā rectitudinē iuſticie ẜm Anſel mū. vt eiuſdē generis eſſet ſatiſfacior ⁊ pre uaricator. ¶ Secunda ratio dicitur oſten ſionis vt oſtenſteret̉ nobis dulcedo miſeri cordie dei. quoniā ip̄e dominus qui ꝯtem ptus fuerat ab homīe ip̄e idē humano ge neri vniretur in chriſto ¶ Tertia ratio di citur ordinatiōis. ordinauit quippe deus vt totū genus humanū deduceret̉ ex vno primo Adam propter repreſentationē illi us vniuerſalis principij a quo om̄ia ſunt producta. Ratiōibus ergo dictis cōueni ens fuit vt chriſtus carne ſumeret ex ma teria ab Adam deriuata. que tamē ab oī infectione īmunis fuit: eo ꝙ nō fuit in adā ẜm ſeminalē rationē cum nō fuerit conce pta ex ſemine virili: ſed myſtico ſpiramīe. vt dicit ſauctus Thomas. iij. parte. q. xxxi Unde Leo papa in ſermone de natiuita te inquit. Alienū quippe ab hac natiuita te eſt quod de om̄ibus legitur Nemo mū dus a ſorde nec infans cuius ē vnius dici vita ſuper terrā. nihil in iſtā ſingularē na tiuitatē de carnis concupiſcentia tranſijt. nihil de peccati lege emanauit. hec ille Si aūt quereretur quare chriſtus nō aſſum pſit Adam. Reſpondet dn̄s Bonauentu ra ꝙ hoc fuit propter tria. ¶ Primo ꝓpter deū qui nō debebat aſſumere homine pec catorē. ¶ Secundo propter Adā qui non debebat tantū exaltari ¶ Tertio ꝓpter hu manū genus. quia paſſio innocentis ma gis erat grata deo pro redemtiōe eius qͣꝫ hominis peccatoris. ¶ Tertio ꝯſiderem. xp̄i naſcentis humilitate Sicut em̄ humi lis in forma ſerui dignatus ē apparere. ita rex iſte angelorū ⁊ hoīm dn̄s humiliter na ſci voluit. Et hoc triplici reſpectu. Primo reſpectu temporis. ꝑecundo reſpectu loci. Tertio reſpectu habitaculi. ¶ Primo natus eſt xp̄s humiliter reſpectu temporis. qꝛ ſcꝫ tempore deſcriptiōis vni uerſi orbis. quādo vt Lucas refert. cap̄. ij. Exijt edictum a ceſare Auguſto vt deſcri ptio huiuſmodi fieret. Hic ceſar Augu ſtus Octauianus fuit qui ẜm Suetōniū in libro de duodecim ceſaribus ⁊ Eutro piū natus eſt in velletrano oppido de cla riſſima familia Octauiorū in die illo quo d 3

rome in curia agebatur de coniuratiōe ca tilline. octauo kanlendas ſeptembris pau Ioante ortū ſolis marco tullio cicerone et gayo antonio conſulibus. Ex pare Octa uiano ſenatore ⁊ matre Accia nepte iulij ceſaris genita ex iulia ſorore que nupſerat Lucio baldo. Hic ẜm Horoſiū Eutro piū Plutarchū in libro de vita ⁊ obitu Ci ceronis. Et in libro de vita ⁊ obitu Mar ci Antonij. Et Senecā in. i. li. de queſtio bus naturalibꝰ. Occiſo Iulio ceſare auū culo eius ⁊ patre per adoptionē cumᵗ ip̄m in teſtamento reliquerit herdē ab Apolo ni a vbi vacabat ſtudijs lr̄aꝝ reuerſus eſt Et vt inquit Plinius. libro. ij. de natura li hyſtoria. Cum vrbem intraret apparue runt ſtelle ⁊ circa ſolē in modū corone po ſite. Regnauit ſcd̓m Suetoniū ⁊ Eutro pium annis quinquagintaſex duodecim cum Marco Antonio ⁊ Marco ſepido Et quadragintaquattuor per ſe. Seda tis auteꝫ omībus bellis orb totumem ſuc ſubegit imperio cunctis inimicis ⁊ turba toribus romanoꝝ deuictis. Et vit refert ſo linus in libro de mirabilibꝰ mundi. Tem pus eius ſolū repertū eſt quo plurimū ceſ ſauerunt arma: ⁊ floruerunt ingenia. In diebus quidē illis inuenti ſunt in vrbe vi ri clariſſimi Oratius. Flaccus. Uirgiliꝰ. Ouidius. Macer. Catullus veronēſis. Propertius. Therentius. Uarro. Mar cus Tullius Cicero Apollodorus. Ua lerius Maximus. Saluſtius ⁊ alij. An no igitur Octauiani auguſti quadrageſi moſecundo. Et ab vrbe condita ſeptingē teſimo quinquageſimoſcd̓o natuſ eſt xp̄us ieſus. Uoluit em̄ ceſar Auguſtus vniuer ſo preſidenſorbi ſcire quot prouincie quot ciuitates. quot caſtra. quot ville. quot ho mines eſſent in toto orbe. Et vt ſcribit eu ſebius in libro de temporibus. Factus eſt rome cenſus. Et inuenta ſunt in vrbe tre centa ⁊ ſeptuaginta milia ciuiū romanorū Scd̓m vero magiſtrū in hyſtoria ſcolaſti ca. Iuſſu ceſaris factū eſt vt om̄es hoīes ad vrbē ſe traherent originē pergerēt. ⁊ qͥ libet denariū argenteū qui valebat deceꝫ nūmos vſuales. vnde ⁊ denariꝰ dicebatur preſidi prouincie tradere: vt ſe ſubditum vnuſquiſqꝫ romano imperio profiteretur. Nam ⁊ numus imaginē preferebat ceſa ris. ⁊ ſuperſcriptionē nominis. Dicebatur aūt profeſſio ⁊ deſcriptio: ſed diuerſu con ſideratione. Profeſſio dicebatur quia qui libet quando reddebat cenſum preſidi ꝓ uincie ponebat denariū ſuper caput ſuū. ⁊ proprio ore profitebatur ſe fore ſubditū ro mano imperio Unde dicebatur profeſſio id eſt proprio ore faſſio. ⁊ fiebat hoc coraꝫ om̄i populo. Deſcriptio aūt dicebatur qꝛ numerus eorū qui cenſum capitis ferebāt certo determinabatur numero ⁊ redigeba tur in ſcriptis. Ut ergo dicit ſanctus Tho mas. iij. parte. q. xxxv. Quia chriſtus vene rat nos in ſtatu libertatis reducere de ſta tu ſeruitutꝭ. Ideo ſicut mortalitatē noſtrā ſuſcepit: vt nos ad vitā reduceret. Ita ẜm Bedam eo tempore dignatus ē incarna ri quo mox natus cēſus ceſaris deſcribere tur atqꝫ ob noſtri deliberationē ip̄e ſerui tio ſubderet̉. Et vt Gregorius inquit in omelia. Naſcituro dn̄o mundus deſcribit̉ quia ille apparebat in carne qui electos ſu os aſcriberet in eternitate. ¶ Secūdo xp̄s humiliter natuſ eſt reſpectu loci qꝛ in beth leem. ſicut ſcriptū fuerat Michee. v. cap̄. Et tu bethleē effrata paruula es in militi bus iuda. ex te mihi egredietur qui ſit do minator in iſrael. ⁊ egreſſus eius ab initio a diebus eternitatis. In bethleē ergo xp̄s natus eſt. vt dicit ſanctus Tho. iij. parte. q. xxxv. quia factus ē ex ſemine dauid ẜm carnē: cui facta fuerat promiſſio ſpecialis de xp̄o. Et iō in bethleē de qua natus fu it dauid naſci voluit: vt ex ip̄o loco promiſ ſio ei facta impleta oſtenderetur ⁊ hoc de ſignat euangeliſta dicens de Ioſeph: eo ꝙ eſſet de domo ⁊ familia dauid. Addit gre gorius in omel̓. rationē myſticam dicens. Bethleē quippe domus panis interpreta tur. ip̄e nanqꝫ eſt qui ait. Ego ſum panis viuus qui de celo deſcendi. Locus ergo in quo chriſtus naſcitur domus panis ante vocatus eſt. quia futurū profecto erat vt il le ibi per materiā carnis appareret qui e lectorū menteſ in eterna ſatietate reficeret Si aūt aliquis quereret. Cur non hiero ſolymis aut rome natus fuerit. Reſpōdet ſanctus Thomas. ꝙ ſicut Dauid in beth leem natus eſt ita etiā hieruſalē elegit. vt in ca ſedem regni conſtitueret ⁊ templum dei ibi edificaret. Et ſic hieruſalē eſſet ſil̓

ciuitas regalis ⁊ ſacerdotalis. Sacerdo tiū aūt chriſti ⁊ eiuſ regnū precipue ꝯſum matū eſt in eius paſſione. Et ideo conue nienter elegit beibleē natiuitati ⁊ hieroſo lymā paſſioni totāqꝫ per hoc hominū glo riam confutauit. qui in ſuperbiaꝫ eleuant̉ ſi ex nobilibus ciuitatibus originē ducāt. Chriſtus in ciuitate ignobili naſci voluit ex nobili opprobriū pati. De roma ꝟo dici tur in quodā ſermone Epheſini conſilij. Si maximā romā elegiſſet ciuitatem pro pter potentiā ciuiū mutationē orbis terra rum putarent. Si filius fuiſſet imperato ris poteſtati vtilitatē aſcriberent. Sed vt diuinitas cognoſceretur orbem tranſfor maſſe terrarū pauperculam elegit matrē: pauperiorē patriam. Elegit aūt deus in firma mundi: vt cōfundat fortia. Etꝭ ideo vt ſuam poteſtatē magiſ oſtenderet in ip̄a roma que caput orbiſ erat ſtatuit caput ec cleſie ſeu in ſignū perfecte victorie. vt exin de fides deriuaretur ad vniuerſum mun dum. ſcd̓m ꝙ prophetauerat Eſaias cap̄ xxvi. dicens. Ciuitatē ſublime humiliabit ⁊ cōculcabit eam pes pauperis. id eſt chri ſti greſſus egenorū. id ē apoſtoloꝝ Petri ⁊ Pauli. ¶ Tertio chriſtus ſimiliter natus eſt reſpectu habitaculi. Nam profectus a nazareth ioſeph cum virgine glorioſa in bethleē: quia pauperes erant inuenire nō potuerunt hoſpiciū. Sed vt magiſter di cit ī hiſtoria ſcolaſtica. diuertere ad diuer ſorū. Erat eī inter duas domos operimētū habēs: ſub quo ciues ad colloquendū vel ad conueſcendū diebus ocij vel pro aeris intemperie diuertebant. vbi forte Ioſeph anima libꝰ ſuis boui ⁊ aſino preſepiū fece rat. vel ẜm quoſdā cum ruſtici ad forū ve niebat anīalia ſua ibidē ligabāt. Et ideo ibi preſepe conſtructū erat. O qͣꝫ humilis erat habitatio illa. de qua Hieronymus ad Marcellā de vrbe ſecedendū ita ſcri bit. Quo ſermone: quā voce ſpeluncā tibi ſaluatoris exponā Et illud preſepe in quo infantulas vagijt ſilentio magiſqͣꝫ infimo ſermone honorandum eſt. Ubi ſunt late porticus. vbi aurata laquearia. vbi dom damnatorū penis ⁊ miſerorū labore veſti re. vbi inſtar palatij extructe baſilice: vt vi le corpuſculū hominis precioſius inawbu let ⁊ quaſi mundo quicqͣꝫ non poſſit eſſe or natius tecta ſua magis velit aſpicere: qͣꝫ ce lum bethleē. Ecce in hoc paruo terre fora mine celorū conditor natus eſt. Hic inuo lutus pannis. hic viſus a paſtoribus. hic demonſtratus a ſtella. hic adoratus a ma gis. Et in epiſtola ad Euſtochiū ait. Ille cuius pugillo mundus concluditur: preſe pis continet̉ anguſtia O mira circa nos pietas ieſu benedicti. O charitas inaudi ta. O humilitas incarnati dei. naſcit̉ hye mali tempore: ⁊ nō eſt illi locus in diuer ſorio. inuoluitur pannis: ⁊ a ſola matre be nedicta ⁊ ioſeph ſuſcipitur. Curre cito fi delis anima. ingredere operimentū illud. vagientē infanteꝫ audacter alloquere. dic ei audienti beniuolo. O rex regū ⁊ vniuer ſe conditor creature. vis ne te ſimul cū ma tre ⁊ ioſeph ad meā domū recipiaꝫ. vis vt aureā faſciam ad te deferā. vis ornamen ta ⁊ precioſa iocalia tibi tradam. vis vt fa mulos ⁊ ancillarū ad obſequendā turbaꝫ adducā vis vt matri que peperit dedica ta cibaria preparē. Uis vt cuiuſcunqꝫ ge ueris muſicorum peritos modulatores ⁊ magiſtros ad voce. ⁊ ſimilia. Statim au dies illum reſpondentē tibi. Non propter temporalia veni: nō iſta mihi ſunt grata. Sed ſi mihi placere cupis o anima mea imagine inſignita largire michi peccata tua atqꝫ delicta. da mihi compunctioneꝫ da mihi lachrymas. da mihi conuerſionē ⁊ emendationē. deſcendi de celo vt homo factꝰ pro peccatis hominū ſatiſfaciā. Tri gintatribus annis laborabo. ſuda bo. tru ciabor fame ⁊ ſiti: vſqꝫquo affigar patibu lo crucis. Reuertere ad me o peccatrix aīa ⁊ ego ſuſcipiā pondus pctōꝝ tuoꝝ pro qͥbꝰ patri meo debitū ſoluā. Nō em̄ veni voca re iuſtos: ſꝫ pctōres quos meis laboribꝰ ⁊ ꝓprio ſanguine redimere ſum paratus. ¶ De priuilegijs virgīs parturiētis q̄ pe perit xp̄m ſine corruptiōe ⁊ abſqꝫ dolore ⁊ ſuo lacte nutriuit. ¶ Ca. II. F Ecundo contemplari debemꝰ de natiuitate chriſti vir ginem parturientē. Data ſunt quippe diuinitus virgini ſanctiſſime ī ſuo partu tria priuilegia. d 4

Primū dicit̉ doloris īmunitas. Scd̓m virginitatis integritas. Tertiū vberū fecunditas. ¶ Primū priuilegiū exhibitū virgini i ſuo feliciſſimo partu dicitur doloris īmunitaſ Peperit nanqꝫ filiū ſine dolore ⁊ cum ma xima iocunditate. Sicut predixerat Eſa. xxxv. ca. Germinās geminabit ſicut liliū: ⁊ exultabit letabūda. Nec audiendi ſunt illi qͥ dicunt obſtetrices fuiſſe ad obſequiū virginis. quia Hiero. aduerſus Heluidū ait Nll̓a ibi obſtetrix fuit nll̓a ml̓ierculaꝝ ſedulitas interceſſit. Et mater ⁊ obſtetrix fuit. pannis inquit inuoluit infantē ⁊ po ſuit in preſepio. Que ſentētia Apocripho rum deliramenta conuincit. ¶ Secundū priuilegiū virginis parturientis fuit vir ginitatis integritas. fuit em̄ in partu vir go. quia filiū peperit remanēte clauſo clau ſtro pudorꝭ. Unde Auguſtinus in ſermo ne qui legit̉ in vigilia eph̓ie ait. Qui na tus eſt primo ſine matre in celis. hodie na tus eſt ſine patre in terris. O miracula: o prodigia fratreſ cariſſimi. nature iura mu tantur in homine. deus naſcitur. virgo ſine viro grauidatur. Mox viri neſciā ſermo dei maritat. Simul facta eſt mater ⁊ vir go mater facta: ſed incorrupta. virgo ha bens filiū neſciens virū. Semper clauſa: ſed nō infecunda. Et in alio ſermone qui incipit. Caſtiſſimū Marie virginis vte rum Auguſtinus inducit virginē ſic lo quentē. Porta facta ſum celi: ianua facta ſum filio dei. Illi facta ſum ianua clauſa qui poſt ſuā reſurectionē ingreſſus eſt per hoſtia clauſa. Oritur tamē hic difficultas quia Gregorius in omel̓. in octaua paſce ait: per hoc ꝙ ianuis clauſis ad diſcipu los poſt reſurrectionē intrauit dn̄s oſten dit corpus ſuū eſſe eiuſdē nature ⁊ alteriuſ glorie. Et ſic per hoſtia clauſa tranſire vi detur ad gloriā corporis pertinere. Cor pus aūt chriſti in ſua natiuitate non fuit glorioſum: ſed paſſibile habens ſimilitudi nem carnis peccati. vt a poſtolus dicit ad Romanos. viij. Nō ergo videtur ꝙ exiuit per virginis vterū clauſum. Inſuper ni hili in illa ſctā natiuitate xp̄i eſſe debuit ꝑ quod corpus eius fantaſticū apparerret. Sed per clauſa tranſire nō videtur cōuenire vero corpori: ſed fantaſtico eo ꝙ duo corpora ſimul eſſe nō poſſunt. Nō ergo de buit ex matris vtero clauſo corpus chriſti prodire. ¶ Reſpondet his ſanctus Tho mas in. iij. parte. q. xxviij. ꝙ quidā dixerūt xp̄m in ſua natiuitate ſubtilitatis dotem aſſumpſiſſe quando exiuit de clauſo virgi nis vtero. ⁊ dotem agilitatis quando am bulauit ſiccis pedibus ſupra mare. Sed melius dicendū eſt ꝙ om̄ia iſta facta ſunt miraculoſe per virtutē diuinā. Unde Au guſtinus dicit ſuper Iohannē. Moli cor poris vbi diuinitas erat: oſtia clauſa non obſteterūt. Ille quippe nō eis apertis in trare potuit quo naſcente virginitas ma tris inuiolata permanſit. Et dionyſius di cit in quadā epiſtola ꝙ chriſtus ſuper ho minē operabat̉ ea que ſunt hominis ⁊ hoc demonſtrat virgo ſupernaturaliter conci piens ⁊ aqua inſtabilis terrenorū pedum ſuſtinens grauitatē. ꝙ an̄t obijciebatur ꝙ tranſire per clauſa nō conuenit corpori ve ro. Dicendo ꝙ ita voluit xp̄s veritatē ſui corporis demonſtrare ꝙ etiā ſimul eius di uinitas declararet̉. Et ideo ꝑmiſcuit ima humilibus. Unde ⁊ corpus eius verū o ſtenderet̉ naſcitur ex femina Sed vt eius diuinitas īnoteſceret: naſcitur ex virgine. Talis em̄ partus decet deū. vt Ambro. di cit in hymno natiuitatis. ¶ Tertiū priui legiū virginis parturiētis xp̄m fuit vberū fecunditas. Ex miraculo quippe factū eſt vt virginis vbera lacte quo infantulū ale ret replerent̉. Ob qd̓ eccleſia cantat Iacē tem in preſepiō ſola virgo lactabat vbere de celo pleno. Excita cor tuū o fidelis aīa ⁊ mente ſollicita ad locū natiuitatis pro ficiſcere. Contemplare ibi virginē om̄i ſan ctitate. om̄ī virtute. om̄i deniqꝫ venuſtate decora. Inſpice mētis oculis media nocte dū partus tꝑs inſtaret illā orantē lachry mantē pre deuotiōe ⁊ exultantē in deo ſa lutari ſuo. Et cū ſūma iocūditate ſupra fe num abſqꝫ dolore abſqꝫ corruptiōe vt pre diximus filiū parere vagientē Illū ſtatim vt natus ē adorat. Un̄ eccleſia dicit. Uir go quē genuit adorauit. O ſi poſſemꝰ au dire verba ſiue corporis ſiue mentis ip̄ius virginis: in qua lumē gratie refulgebat ꝓ fecto ſimul cum ip̄a totis viribus gratias.

diceremus altiſſimo deo. Poterat̉ virgo il la iacenti filio ſupra fenū dicere. O deus meus ⁊ omniū conditor rerū. O ange loꝝ ⁊ hominū gloria O īmortalis ⁊ ſempiter ne rex celi ⁊ terre. adoro te humili corde ⁊ benedico tibi: qui vt ſaluū faceres populū tuū: de me hodie verus homo naſci digna tus es. Factus es mihi filius ẜm aſſum ptam naturā quē pater ſibi coequalē ge nuit ab eterno. ſuſcipiā te reuerēter: ⁊ dul citer amplexabor. Non deero infantiā tuā fouere ⁊ in quibꝰ valeo tibi neceſſaria mi niſtrare. Paſcā te lacte meo: ⁊ pauperibus pannis inuoluā. Leuabat eum ⁊ inter ſa cra vbera conſtringebat. Collachryman tibus oculis caput ſanctiſſimū ⁊ faciē de oſculabatur. ⁊ membra pannis inuoluta faſcia ſtricta cingebat. indeqꝫ ad preſepi um reclinabat. vngebatur cor illud virgi neū balſamo: ⁊ melle incredibilis gaudij dum tanta miracula experiebat̉. Sed hu militatē paupertate ⁊ penalitatē filij plo rantis animo voluens gaudiuꝫ vertebat in luctum. De paſtorū electione quibus natiuitas chriſti e oſtenſa ab angelis ⁊ de fide ac de uotione illorū erga chriſtū natum. ¶ Capitul Ertio contemplari de bemus in hac ſancta natiuita te xp̄i viſionē apparente. qꝛ ap paruit angelus dn̄i de celo paſtoribus cū ingenti lumine: dixitqꝫ illis. Ecce ego euā gelizo vobis gaudiū magnū qd̓ erit omni populo. qꝛ natus oſt nobis hodie ſaluator qui eſt xp̄s dn̄s Et cum eo viſi ſunt plures angeli qui dicebant. Gloria in altiſſimis deo ⁊ in terra pax hominibꝰ bone volūtatꝭ Ubi tria ꝯſiderare debemus. Primū eſt paſtoꝝ electio. Scd̓o paſtoꝝ inſtructio ¶ Tertiū paſtoꝝ fides ⁊ deuotio. Primū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt paſtoꝝ electio. Ip̄os quidē elegit deus vt eis filij ſui natiuitas reuelaret̉. Inquit Lucas. c. ij. Paſtores erant in regiōe eadē vigil an tes ⁊ cuſtodientes vigilias noctis ſuꝑ gre gem ſuū. Mos quidē fuit antiquis ẜm a liquos in vtroqꝫ ſolſticio.ſ. hyemali ⁊ eſti uali cuſtodire vigilias noctis. ita ꝙ ſol li cite vigilabat. ⁊ hoc ꝓpter veneratione ⁊ re uerentiā ſolis: cui antiquitus ꝓpter ſuā cla ritatē fiebat magna veneratio. q̄ mos for te inoleuerat apud iudeos ex vſu cohabi tantiū. Erāt itaqꝫ ibi paſtores iuxta beth le ē vno miliario. Et nocte media vigilan tes viderūt celeſtē nunciū annunciantem eis xp̄i natiuitatē. Uoluit aūt xp̄s ad hoc paſtores eligere. ¶ Primo vt illis tanqͣꝫ puris atqꝫ ſimplicibꝰ maior fides adhibe ret̉. Nam ẜm Amb̓. Simplicitas nec no ua fingere nec audita nouit mutare¶ Se cundo vt ſuperbiā exprimeret hominū ela torū. qͣre ⁊ xp̄s dicebat Math̓. xi. Confite bor tibi pater dn̄e celi ⁊ terre qui abſcondi ſti hec a ſapiētibꝰ ⁊ prudētibꝰ ⁊ reuelaſti ea paruulis. Hinc ⁊ Chryẜ. dicit. Angelus manifeſtās chriſti natiuitateꝫ nō iuit hie roſolymā: nō requiſiuit ſcribas ⁊ phariſe os. Erant em̄ corrupti: ⁊ pre inuidia cruci abant̉. Sed paſtores erāt ſinceri antiquā ꝯuerſationē patriarchaꝝ ⁊ Moyſi colē tes. ¶ Tertio voluit xp̄s natiuitatē ſuam paſtoribꝰ manifeſtari: vt ſe paſtorē on̄deret Un̄ Beda bn̄ inqͥt. Nato dn̄o paſtores ſuꝑ gregē vigilāt Ille eī natꝰ ē qͥ dicit Ego ſum paſtor bonꝰ. Sꝫ ⁊ tꝑs īminebat quo idē paſtor oues ſuas q̄ diſperſe erabāt ad vite paſcua reuocaret. ¶ Scd̓m qd̓ ꝯſide rare debemꝰ eſt paſtoꝝ inſtructio. de qͣ ſeqͥt̉ Lu. ī euāge. Ecce angelꝰ dn̄i aſtitit iuxta illos. Rōabil̓r factū eſt vt angelꝰ natiuita tē dn̄i nūciaret qꝛ hoīes ꝑ xp̄m ad āgeloꝝ ſocietatē ſt̓ ꝑducēdi In apparitōe aūt illa lumē refulſit ⁊ claritas dei.i. diuina ꝟtute facta. Et vt inqͥt Beda. Nunqͣꝫ ī tota ve terꝭ teſtamēti ſerie reꝑimꝰ angelos qͥ tā ſe dule apparuere pr̄ibꝰ cū luīe apparuiſſe. ſꝫ hͦ pͥuilegiū huic tꝑi recte ē ẜuatū qn̄ ortuꝫ ē in tenebris lumē rectis corde. Ad hanc ī ſolitā dignāqꝫ viſionē paſtores timuer̄t ti more magno. qͥbꝰ dixit angelꝰ Nolite time re. Detn̄ inſtruxit eos de ſacr̄o natiuitatis xp̄i. Ecce inqͥt.i. certe euāgeliſo vob̓.i. nun ciū bonū porto. gaudiū magnū qd̓ erit oī ppl̓o.ſ. tā ꝑegrinatibꝰ ī mūdo qͣꝫ patiētibꝰ in limbo qͣꝫ etiā regͣntibꝰ ī celo. qꝛ natus ē vob̓ hodie ſaluator. vob̓.ſ. hoībꝰ īdigētibꝰ n̄ angelis. vel qꝛ nō indigēt ſic̄ boni. vel qꝛ

nō pn̄t redimi ſicut mali. Et dixit hodie. i. iſto tꝑe. Non em̄ erat dies eo modo quo vſitato noīe diē vocemus. Subdit ange lus. Et hoc vobis ſignum. Inuenietis in fantem inuolutū pannis ⁊ poſitum in p̄ ſepio. In quibꝰ verbis ſignificauit de xp̄o tria. ¶ Primo puritatē ⁊ innocentitiā con tra luxuriā. qꝛ dixit infantē: qͥ agnus erat ſine macula. ¶ Secūdo pauꝑtatē ⁊ indi gentiā ꝯtra auariciā. qꝛ dicit: pannis in uolutū. ¶ Tercio hūilitatem ⁊ obedientiā ꝯtra ſuꝑbiaꝫ. qꝛ dicit: poſitū in p̄ſepio. Et facta eſt cū angelo multitudo militie cele ſtis exercitus: vt natiuitas dn̄i ſit magis credibilis: ⁊ de ipſa iam nullus dubitet: ſꝫ totū diuulget̉ ꝑ orbem. Unde Beda inqͥt Ne parua vnius angeli videretur auctori tas poſtqͣꝫ vnus ſacr̄m noue natiuitatis edocuit: ſtatim: celeſtiū agminū multitu do affuit. Et vt idem Beda refert. Mul titudo illa celeſtis militie in laudem crea toris ꝓrupit. vt ⁊ xp̄o deuotionem impen dant ⁊ nos ſuo inſtruant exemplo vt de re ceptis beneficijs gratias deo ꝑſoluamus. Dicebant gͦ Gloria in altiſſimis deo: ⁊ in terra pax hominibꝰ bone volūtatis. Ubi beda ait. Optant pacem hoībꝰ: quia quoſ infirmos ⁊ abiectos deſpexerant naſcente in carne dn̄o iam ſocios venerant̉. Quibꝰ aūt hoībꝰ pacem poſcunt exponūt ipſi di centes. bone voluntatis. ſcꝫ qͥ ſuſcipiūt na tū xp̄um. Non em̄ eſt pax impijs: ſed pax multa diligentibꝰ nomen dn̄i. ¶ Tercium qd̓ ꝯſiderare debemus eſt paſtoꝝ fides et deuotio. Ipſi poſtqͣꝫ angeli diſceſſere in ce lū loquebant̉ ad inuice. Trāſeamus vſqꝫ ad bethleem. ⁊ videamus hoc verbum qd̓ factum eſt: ⁊ dn̄s oſtendit nobis. Natura le quippe eſt ꝙ hō bonū diligat. qꝛ ſicut pͥ mū obiectū intellectus eſt verū. ita ꝓprium obiectū volūtatis eſt bonū. Quia gͦ vna queqꝫ potentia appetit ſuū obiectum. nūc eſt ꝙ voluntas naturaliter bonū appetit. Illud aūt qd̓ naturaliter appetit̉ a poten tia: ſi ſit p̄ſens ipſam delectat. Si ꝟo ſit abſens poſſibile tn̄ haberi potētia mouet̉ ad ip̄m habendū. Homo igit̉ bonum dili gens qn̄ ſibi pn̄s eſt in ipſo delectat̉. Oſtē ſum aūt ſi ſit abſens inqͥrit qn̄ ſperat ip̄m habendū. Quia ergo angeli nunciauerūt pbx) paſtoribꝰ bonum maximū xp̄m natū. Et oſtenderūt vbi erat reperiēdus: qꝛ in beth leem. Ipſi ſoliciti moti ſunt querere ⁊ inue nire eum. In quo relucet eoꝝ magnanimi tas ⁊ ſtrennuitas: qꝛ nō horrore noctis. nec damno ouilis ſui quod ſolū relinquerent retra hunt̉ ab inquiſitione ſaluatoris iam nati. Et fide maxima ac deuotione dicūt. videamus hoc verbū.i. dei filium incarna tū qui ꝓ nobis factus eſt homo. Et vt in quit Beda. nō dixerūt videamus pueruꝫ: ſed verbū qd̓ factū eſt.i. verbum qd̓ ſemꝑ erat quo ꝓ nobis caro factum eſt. Et ve nerūt feſtinantes ⁊ inuenerūt ſicut dictum eſt ad illos. Origenes hic ait. Inuenere Mariā que illū fudit in partu: ⁊ Ioſeph diſpenſatorem ortus dn̄ici: ⁊ infantē poſi tum in p̄ſepio. Uidentes aūt cognouerūt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc.i. intellexerūt illum pueꝝ eſſe ꝟ̓bū vel filium dei. vel videntes humanitatē: cogͦ uerūt diuinitatē. Et omnes qui audierūt mirati ſunt de his que dicta ſunt de his q̄ dicta erant a paſtoribꝰ ad ipſos. Glo. ſuꝑ iſto paſſu dicit. Non ſolum mirabant̉ de incarnationis myſterio: ſed etiam de tan ta paſtoꝝ atteſtatione que fingere inaudi ta neſcirent: ſed ſimplici facundia vera p̄ dicabant. Maria autē modeſta ⁊ tacitur na manſueta ⁊ humilis cōſeruabat om̄ia verba hec ꝯferēs in corde ſuo. paſtores ꝟo reuerſi ſunt ad gregem laudantes ⁊ glori ficantes deum. Cum quibꝰ ⁊ nos ꝓ tā am pliſſimo munere iam ſuſcepto gratias qͣs poſſumus referamus pijſſimo ſaluatori: qͥ nō iam in p̄ſepio: ſed inuenit̉ coronatus in celis: que adorant om̄s angeli ceteriqꝫ be ati: qui ſit in eternum bn̄dictus. Amen ¶ Sermo octauus de memoria chriſti cir cumciſi ⁊ de noīe ip̄ius atqꝫ de ſanguinis Ffuſione. Onſūmati ſunt dies octo vt circumcideret̉ puer. Scribunt̉ hec ꝟba originali L ter Lu. ij. ca. Et in euangelio pn̄tis ſolēni tatis. Poſtqͣꝫ natus eſt chriſtus multa die octaua erga ip̄m infantulū geſta fuere me morie digna. In qualibet em̄ etate labore

Dvro actur 9 de cucaceſto. 6 ⁊ paſſionibꝰ plurimis attritus oſtendit no bis exuberantiſſimā charitatē ſuā. Neqꝫ illi ſatis erat ſtatuto temꝑe ꝓ ſalute hūa ni generis crucis ignominioſe. ferre ſuppli cium. Quīimo ab vtero virginis glorioſe vſqꝫ ad extremū vite corpus illud glorio ſiſſimū varijs penis cruciatibuſqꝫ ſubmi ſit. Hodierna vero die ẜm antiquā iudeo rū traditionem nō ſine doloris acerbitate circumciſus eſt. Et ſicut peccator videri voluit qui ab omni labe ⁊ contagione mū diſſimus venerat in ſuo ſanguine peccato res lauare. Qua d̓ re ſtatuit ſancta mater eccleſia diem iſtum a cunctis fidelibus ſo lenniter celebrari. Nos ꝟo vt chriſti circū ciſi ſacramentū om̄ibus innotaſcat. de ip̄o in preſenti ſermone dicemus. In quo tria myſteria erunt contemplanda. Primū dicit̉ circūciſionis. ¶ Secundū vocationis vel noīationis. ¶ Tercium effuſionis. ¶ De circumcifione qͣꝫ congrua inſtitu ta fuit ⁊ de determinatione illius: ⁊ quare chriſtus voluit tircūcidi. ¶ Capl̓m. I. Rimū myſteriū conte plandum dicit̉ circumciſionis vbi ꝓ clariore intelligentia di cendoꝝ de chriſto qui circūcidi voluit. Ad hoc de circumciſione tria erunt elucidanda. Primū eſt illius inſtitutio. Secundum determinatio. Tercium ſubiectio. ¶ Primū de circūciſione elucidandū eſt il lius inſtitutio. Et hic perſcrutari libet qͣli ter circūciſionis ſacramentū cōuenienter inſtitutū eſt ⁊ hoc triplici reſpectu. Primo reſpectu cauſe. ¶ Secundo reſpectu ſexus. Tercio reſpectu perſone ¶ Primo circūciſio ꝯuenienter inſtituta ē reſpectu cauſe. quare inſtituta fuit. Ut em̄ colligitur ex dictis Hugonis in lib̓. de ſa cramentis. Et magiſtri ſententiaꝝ in. iiij. diſ. i. Et alexandri de ales in. iiij. volumīe ſūme. Triplex fuit cauſa potiſſima vt cir cumciſio inſtitueretur. ¶ Prima dicitur di ſtinctionis. vt.ſ. diſtingueretur populus fi delis de quo chriſtus naſciturus erat ab QLou 16 G alijs infidelibus ⁊ idolatris. quia vt aug. inquit lib̓. v. de ciui. dei ca. xij. Illo tꝑe oēs gentes excepta vna populi hebreoꝝ deos falſos colebant: ⁊ nō deo victimas. ſed de monijs immolabant. Et ſi obijceret̉ ꝙ an teqͣꝫ daret̉ circumciſio erant fideles ⁊ infi deles. ergo ante circūciſio inſtituēda erat Reſpondere poſſumus ẜm ſanctū Tho. in ſuo quarto. ꝙ ex corruptione peccati ori ginalis humanū genus circa tēꝑa Abrae. vſqꝫ ad ꝓfundiſſimū peccatoꝝ venerat.ſ. infidelitatem. quia tunc incepiſſe fert̉ ido latria ⁊ vicium turpiſſimū contra naturā. vt patꝫ de Sodoma ⁊ gomorra. ¶ Secū da cauſa quare circumciſio fuit inſtituta dicit̉ oppoſitionis. vt ſcꝫ eſſet remedium oppoſitum originali peccato. quod quidē circumciſio repreſentabat qͣꝫtum ad cau ſam que erat ipſa ꝓpagatio libidinoſa. Iō fiebat in membro deſeruiente generatio ni qͣꝫtum ad ꝓceſſum circularem Quia ẜm Anſel̓. pͥmo perſona corrumpit natu ram. deinde natura corrumpit perſonam. Et qͣꝫtum ad effectum qui eſt concupiſcē tia. Ideo pellicula ꝓijciebatur. Et ſi dice retur ꝙ ante inſtitutionē circūciſionis hu manū genus originali peccato erat obno xium. ergo circumciſio ante fuiſſet inſtituē da. Dicere poſſumus ẜm Hugonē lib̓. de ſacramētis. ꝙ in qualibet lege benignitas dei humano generi de oportunis remedijs contra originale peccatum prouidit. In lege ſiquidem nature fuerunt tria reme dia. Primum oblatio que cepit ababel: et durauit vſqꝫ ad diluuium. de qua dcitur Geneſis. iiij. ca. Abel obtulit de primoge nitis. Secundum remediū fuit ſacrifica tio. ⁊ durauit a Noe vſqꝫ ad abraā. Ter cium fuit decimacio. de qua Geneſis. xiiij. ca. Abraam dedit Melchiſedech deci mas. In lege ſcripture remedium contra originale fuit circumciſio. que licet tempo re Abrae ⁊ legis nature ceperit. tamen tē pore Moyſi fuit ꝓmulgata. In lege vero gr̄e eſt ſacr̄m baptiſmi. ¶ Tercia rō qua re inſtituta fuit circūciſio dicit̉ ſignificatio nis. vt em̄ dicit ſctūs Tho. in. iiij. Habet circūciſio miſticam ſignificationeꝫ. Nam ẜm intellectum moralem ſignificabat ca ſtitatē ſeruandam. ẜm intellectū allegori

cum ſignificabat purgationē peccatorū ꝑ xp̄m futurā. Scd̓m intellectū anagogicū ſignificabat depoſitionē corruptibilitatis carnis ⁊ ſanguinis in reſurrectiōe. ¶ Se cūdo circūciſio eſt ꝯuenienter inſtituta re ſpectu ſexus. qꝛ ordinauit deus vt maſcu li circūciderent̉: nō mulieres. Ratio vero multiplex eſt ẜm alexandrū Et prima eſt mēbri deficientia. qꝛ mulieres nō habent membꝝ ad circūciſionē diſpoſitū. Secun da ratio eſt diſtinctionis ſufficientia. quia ppl̓s fidelis ab infideli ſufficienter diſtin gͣuebat̉ ꝑ viros. qꝛ vir eſt caput mulieris. ſicut pꝫ. xxx. q. v. c. cū caput. Tercia rō eſt. peccati inde pendentia qꝛ peccatū origina le nō dependet a muliere cauſaliter licet occaſionaliter. Nam qͣꝫuis tranſgreſſio a femina ceperit. tamē tranſfuſiōis peccati originalis cauſa nō fuit ipſa: ſed vir. quia ſi vir non peccaſſet originale tranſfuſum nō fuiſſet. ¶ Tercio circūciſio ꝯuenienter inſtituta eſt reſpectu ꝑſone. Indicta quip pe fuit abrae dū erat annoꝝ nonaginta no uem. vt ſcribit̉ Gen̄. xvij. c. Diligebat qͥdā deus abraam ꝓpter tria. Primo: ꝓpter fi dem quia vt ſcribit̉ Gen̄. xv. ca. Credidit abraam deo: ⁊ reputatū eſt ei ad iuſticiaꝫ. Secūdo ꝓpter hoſpitalitatē: qꝛ valde ho ſpitalis fuit. Un̄ Hiero. ad Pammachiū inquit. Diues erat abraam auro argento pecore. poſſeſſione multāqꝫ familiā habe bat. ita vt ad ſubitū nunciū armare poſſꝫ exercitū iuuenibꝰ electum. tn̄ poſt crebrum hoſpicalitatis officiū dū hoīes nō recuſat ſuſcipere: meruit deū: Tercio diligebat de us abraam ꝓpter obedientiam. Fuit enim ꝓmptiſſimꝰ ad obediēdū deo. cū ſibil filiū ymolari precepit. vt ptꝫ Gen̄. xxij. c. ¶ Se cundū elucidandū de circūciſione eſt eiꝰ determinatio q̄ ꝯſiderari hꝫ qͣꝫtū ad tria. Primo qͣꝫtum ad idem. ¶ Secūdo qͣꝫtum ad inſtrumentū. ¶ Tercio qͣꝫtum ad finem. ¶ Primo ꝯſiderare habemus determina tionē cirruciſionis qͣꝫtum ad diem. Dicit̉ enī Gen̄. xvij. c. Infans octo dieꝝ circūci det̉ in vobis. Ubi ſanctus Tho. dicit ꝙ octauus dies erat de neceſſitate eircūciſio nis qͣꝫtum ad obligationeꝫ precepti. ita ꝙ reus trāſgreſſionis erat qui illud tempus nō obſeruabat. ſed non erat de neceſſitate eius qͣꝫtum ad efficatiam ſacramēti. quia etiam in alio temꝑe circūciſio facta ſuum effectum ſacramenta lē habebat. ſicut etiā accidit miniſtrantibꝰ noſtra ſacramēta qͥ ſeruant materiā ⁊ formā debitam: ⁊ omit tunt aliud de ritu ad ſolennitatem ſacra menti ab eccleſia inſtituto. Sed hic pl̓es difficultates oriunt̉. Prima eſt an ſi octa ua dies fuiſſet dies ſabbati: in quo prece pta erat quies ab operibus exterioribꝰ fu iſſet licitum facere circūciſionem. Reſpon det ſanctus Tho. ꝙ ſic. quia circūciſio nō erat opus pure corꝑa le: ſed ſacramentum legis. ſicut ⁊ ſacrificia que in ſabbato offer ri licebat Et ideo chriſtus dicebat Ioh̓is vij. ca. Circcūiſionem accepit homo in ſab bato: et non ſoluitur lex moyſi. Secunda difficultas qꝛ illi qui vagati ſunt in deſer to nō fuerūt octaua die circūciſi: ſꝫ poſtea temꝑe Ioſue in galgalis. vt dicit̉ Ioſue. v. cā. Et tamen illis ꝓ fuit circūciſio. Ad hoc dicunt doctores ꝙ cū illis fuit diſpen ſatum ꝓpter neceſſitatem. quia neſciebāt quando caſtra mouenda erant que moue bant̉ ẜm ꝙ mouebat̉ ⁊ eleuabat̉ nubes de tabernacu lo. vt ſcribit̉ Numeri. ix. c. In ſuꝑ nō erat neceſſe eos tūc aliquod ſignū diſtinctionis habere. vt Damaſcenus di cit quando ſeorſum ab alijs hominibꝰ ha bitabant. Tercia difficultas an īminente mortis articulo licitum fuiſſet ante octa uū diem circūciſionem facere. Ad quod re ſpondemus ꝙ magiſter videtur ſentire in littera ꝙ licebat īminente mortis articulo diem preuenire. Quidam vero dicunt ſe quentes Hugonē in lib̓. de ſacramentis. ꝙ nō erat neceſſitas diem preueniendi. qꝛ illis qui ante octauam diem moriebātur valebat ad ſalutem remedium quod an te circūciſionem fuerat quod ad hoc effica ciam habebat. Et hoc confirmant per iu deos qui nunc ſunt qͥ nunqͣꝫ ante octauuꝫ diem circūcidunt̉ Quarta difficultas qͣre inſtitutum fuit vt inſantes die octaua cir cumciderētur. Et ad hoc triplex ratio po teſt aſſignari. Prima penes intellectū litteralem. Secūda penes intellectū anagogicum. ¶ Tercia penes intellectū tropologicum.

¶ Prima ratio ſumit̉ penes intellectū hy ſtoricū ſiue litteralē. Nam ſicut dicit Ra bi moyſes maximus philoſophus ⁊ theo logus apud iudeos Puer in ſeptē diebus tam tener adhuc eſt qͣꝫ ſi exiſteret in vtero matris. in octaua aūt fortificatur ⁊ ſolida tur. Et ideo vt dicit noluit dn̄s paruulos ante octauā diē circūcidi. ne ob nimiā te neritudinem nimiū lederent̉. Ultra ve ro octauū noluit circūciſione elongari pro pter tres cauſas. Prima vt periculū eui tet. ne.ſ. nimiū differreret̉ ſine circūciſione eos mori cōtingeret. Scd̓a vt dolori ꝑuu lorū prouideat̉. cū enī in circūciſione maxi mus ſit dolor voluit pueros dn̄s ctrcūci di dū adhuc paruā imaginatōnem habēt vt minorē dolorē ſentirent. Tertia vt pa rentū triſticie conſulat̉. Nam cū ex circūci ſione pleriqꝫ morerent̉ ſi circūciderent̉ iaꝫ magni exinde maior dolor eſſet parentibꝰ qͣꝫ ſi morerētur habentes tantū octo dies. ¶ Secunda ratio ſumitur penes intelle ctū anagogicū ſiue celeſtem. Fiebat ergo circūciſio die octaua. vt daret̉ intelligi ꝙ ī octaua reſurrectiōis ab omni pena ⁊ miſe ria circuncidemur. Et ſcd̓m hoc octo dies erūt octo etates. Prima ab Adā vſqꝫ ad Noe. Secunda a Noe vſqꝫ ad Abraam Tertia ab Abraam vſqꝫ ad Moyſen. Quarta a Moyſe vſqꝫ ad Dauid. Quī ta a Dauid vſqꝫ ad Chriſtum. Sexta a Xp̄o vſqꝫ ad finē mundi. Septima mori entiū. Octaua reſurgentiū. ¶. Tertia ra tio ſumitur penes intellectū tropologicuꝫ ſiue moralē. Et ẜm hoc octo dies poſſunt accipi ꝓ octo cōditionibus que requirun tur vt aīa peccatrix circūcidat̉ et grata ſit deo. Primus itaqꝫ dies eſt prima cōdicio q̄ eſt cognitio peccati. Niſi enī peccator ſu am infirmitatē cognoſcat: nunqͣꝫ ad peni tentie medicinā venire curabit Ideo inqͥt Seneca ad Lucillū. Non eſt extrīſecus malū noſtrū intra nos eſt in viſceribus ip ſis ſedet. Ideo difficulter ad ſanitatē ve nimꝰ. qꝛ nos egrotare neſcimꝰ. Et Aug ſuꝑ pſal̓. Nemo ait eſt ſanabilior eo qui ſi bi ſanus videtur. Hinc dauid in pſal̓. l. di cebat. Iniquitatē meā ego cognoſco. Se cunda dies eſt propoſitum deſerendi ma lum ⁊ faciendi bonum. quod notatur in fi lio ꝓdigo qui dixit. Surgā ⁊ ibo ad patrē meū. Tertia dies eſt tertia condicio.ſ. pu dor de peccato. vt homo de ſuis malis eru beſcat. Quarta dies ē timor de futuro iu dicio. Quinta cōtritio ſiue dolor de pecca tis. Sexta eſt cōfeſſio loco ⁊ temꝑe Septi ma ſpes venie. nō enī ſufficiūt precedētia ſine hac ſeptima cōditione. qꝛ vt ſcribitur de peni. di. i. in ca. nemo. Nemo poteſt be ne agere penitentiā: niſi ſperauerit indul gentiā. Patet hoc de iuda: qͥ licet peccatū fuiſſet cōfeſſus. tamen qꝛ deſperauit de ve nia damnatus eſt. Octaua dies eſt ſatiſ factio. His conditionibus quaſi qͥbuſdā diebus circūciditur anima ⁊ in ſtatū ſalu tis reponit̉: atqꝫ diſtinguitur ab illis qui ſūt impenitētes ⁊ obſtinati. Secūdo cōſi derare habemus de terminatione circūci ſionis qͣꝫtum ad inſtrumentū. Fiebat enī cū cultello lapideo. vt patet Ioſue. v. ca. et Exodi. iiij. ca. Dicit tamen ſctūs thomas ꝙ talis cultellus nō erat de neceſſitate cir cūciſionis neqꝫ qͣꝫtū ad obligationē prece pti neqꝫ qͣꝫtū ad efficaciā ſacramēti quod ritus iudeoꝝ vſqꝫ hodie oſtendit. licet in pͥncipalibus circūciſionibus in qͥbus chri ſtum ſignificari oportebat tale inſtrumen tū ſit adhibitū. Signi ficabat enī chriſtū qui petra dicit̉ per ſimilitudinē. ⁊ eſt cau ſa pͥncipalis meritoria remiſſiōis origina lis culpe. Tertio cōſiderare habemus de terminationē circūciſionis qͣꝫtum ad finē Debuit vtiqꝫ circūciſio finē habere. Un̄ apl̓us ad Gal̓. v. ca. In chriſto enī ieſu ne qꝫ circūciſio aliquid valet neqꝫ preputiū: ſed noua creatura. Et iterū. Si circūcidi mini xp̄s nihil ꝓderit vobis. Ratio eſt ẜm doctores. quia cū venit quod ꝑfeccum eſt: euacuari debuit qd̓ ex parte eſt fi ad idem ordinetur. qꝛ gratia non facit ꝑ duo quod per vnū poteſt facere. ſic̄ nec natura. Cir cūciſio autem imperfecta erat reſpectu ba ptiſmi tripliciter. Primo qͣꝫtum ad ſigni ficationē. qꝛ nō ita ſignificabat exp̄ſſe emū dationem totius hominis ab īmundicia originalis culpe: ſicut ablutio baptiſma lis. Secundo qͣꝫtum ad efficaciam. qꝛ nō tam abundans gratia ad oper andū ⁊ re primendū fomitem dabatur in circūciſio ne ſicut in baptiſmo. Tertio qͣꝫtum advti

litatem. quia nō erat eius vtilitas ita cō munis ſicut baptiſmi. cum haberet deter minatū populum. determinatū tempus. determinatū ſexum: quod in baptiſmo nō accidit. Et ideo adueuiente baptiſmo de buit ceſſare circūciſio Sed iudei arguunt cōtra nos. Primo quia Geneſis. xvij. ca. dicitur. ꝙ circūciſio datur in fedus eternū. Sed eternū eſt quod nullo fine clauditur ergo circūciſio ceſſare non debuit. Secun do quia poſt baptiſmi inſtitutionē Paul̓ꝰ circumcidit Timotheū. vt patet Actuuꝫ xvi. ca. Reſpondet̉ ſanctꝰ Tho. ꝙ eternū h̓ accipitur pro ſeculo quod quideꝫ finē ha bet: ſed nō eſt nobis determinatū Uel etiā poteſt dici ꝙ circūciſio corporalis potuit eſſe in fedus eternū quantū ad ſuū ſigna tum ⁊ quantū ad id quod ei ſuccedit. Si cut etiā fides dicitur ſemper manere re ſpectu viſionis que ei ſuccedit in patria. Ad ſecundū dicit ſanctus Tho. ꝙ ante chriſti paſſionē circumciſio ⁊ legalia fue runt obſeruanda ex neceſſitate diuine iuſ ſionis ⁊ habuerūt adhuc effectū Sed poſt chriſti paſſionē ante diuulgatū euangeliū obſeruari poterāt a iudeis ad fidē conuer ſis non ſpem in ip̄is ponentibus qua ſi a licuius virtutꝭ eſſent aut quaſi ſine eiſ gra tia chriſti non ſufficeret ad ſalutē. Sed ne om̄ino videretur lex vetus reprobanda ſi ſtatim quaſi idolatria fugeretur. Er ideo hoc modo erat mater ſynagoga cum ho nore ad tumulū deducenda. Sed poſt di uulgationē euangelij legalia non ſolū non ſunt ſalutifera ſed mortifera. Medio er go tempore ſcilicet poſt paſſionē chriſti an te diuulgatū euangeliū Petrus ⁊ Paulus ⁊ alij apoſtoli legalia obſeruabant: non ſi milatorie ſed vere. Petrus tamē īcaute ſe habuit in obſeruatione legaliū nimis con deſcendens iudeis illis qui legalia obſer uabant. ita vt aliqui eius exemplo indu cerentur ad ea obſeruanda quaſi neceſſa ria. Et ideo vere reprehenſibilis erat ⁊ ali quā leuem incurrit culpā. Et Paulus ad Gal̓. ca. ij. Uere ⁊ nō diſpēſatiue ip̄m cū charitate reprehendit. Circūciſio ergo et alia legalia ante chriſti paſſionē quando chriſtus ea ſeruauit nō erant mortua ne qꝫ morti fera: ſed ſalutifera. Tempore aūt apoſtoloruꝫ ante diuulgationē euangelij erant quedā mortua quaſi nullius exiſten tia vtilitatis: ſed nō mortifera Modo ꝟo ⁊ mortua ⁊ mortifera ſunt. ideo nec obſer uanda. ⁊ ſic circūciſio finē accipit. ¶ Ter tiū elucidandū de circūciſione dicitur ſub iectio. Licet em̄ chriſtus originale pecca tum nō contraxerit: voluit nihilominꝰ cir cumcidi. ꝙ quidē fecit multiplici ratione. vt dicit ſanctus Tho. iij. parte. q. xxxvij. Primo vt oſtenderet veritatē carnis hu mane contra manicheū qui dixit eum ha buiſſe corpus fantaſticū. Et contra Apo linarē qui dixit corpus chriſti eſſe diuini tati conſubſtantiale. Et contra Ualenti nū qui dixit chriſtū corpus de celo tuliſſe. Secundo voluit xp̄s circūcidi vt appro baret circumciſione quā olim deus inſti tuerat. Tertio vt oſtēderet eſſe de genere Abrae qui circūciſionis mandatū acce perat in ſignū fidei quā de ip̄o habuerat. Quarto vt iudeis excuſationē tolleret dū eum nō receperunt quia nō potuerunt di cere ꝙ eſſet incircūciſus. Quinto vt obedi entie virtutē ſuo nobis cōmendaret exem plo. Sexto vt qui in ſimilitudinē carnis peccati aduenerat: remediū quo caro pec cati conſueuerat mundari non reſpueret. Septimo vt legis onus in ſe ſuſtinēs ali os a legis onere liberaret. Qd̓ conuenienter filius dei vocatus eſt Ieſus ⁊ de admiradis efficacijs huius nō Ca. II. minis ac reuerentia eius. Ecundū myſteriū con templandū de chriſto circūciſo dicitur vocatiōis vel nominatō nis. Quia vocatū eſt nomen eius ieſus. de quo locundiſſimo noīe tria ꝯſiderāda ſt. Primū ip̄ius ꝯueniētia. Secundū ip̄ius efficacia. ¶ Tertiū ip̄ius reuerētia. ¶ Primū conſiderandū de hoc nomine ie ſus eſt ip̄ius conueniētia. Ubi queritur. vtrū filius dei pro nobis incarnatus con niēter ſit vocatus ieſus. Et dicimus ꝙ ſic triplici ratione. Primo ratiōe ſignificatiōis. Secundo rōne reuelatiōis. ¶ Tertio rōne annunciatiōis.

¶ Primo dei filius conuenienter eſt voca tus ieſus ratione ſignificatōis. tunc em̄ cō uenienter imponitur cum eius ſignificatū correſpondet proprietati rei. Nomina aūt ſingulariū hominū ſemper imponunt̉ ab aliqua proprietate eius cui nomen impo nitur. vt dicit ſanctus Thomas. iij. parte q. xxxvij. Uel a tempore ſicut imponūtur nomina aliquorū ſanctorū his qui in eoꝝ feſtis naſcuntur. Uel a cognatiōe ſicut cu filio imponitur nomē patris: vel alicuius de cognatione eius. Et hoc modo propin qui Iohannis baptiſte voluerūt eum vo care nomīe patris ſui Fachariā. Uel etiā ab euentu. ſicut Ioſeph vocauit primoge nitum ſuū Manaſſen dicens. Obluiſci me fecit deus laborū meorū. Gen̄. xli. cap̄. Uel etiā ab aliqua qualitate eius cui no men imponitur. ſicut Geneſis. xxv. ca. di citur. ꝙ qui primo egreſſus ē de vtero ma tris ruffus erat: ⁊ totus in morē pellis hi ſpidus. Ideo vocatū eſt nomen eius eſau quod interpretatur rubeus Nomina aūt que diuinitus imponunt̉ aliquibus ſem per ſignificant aliquod gratuitū donum eis diuinitus datū. Sicut Geneſis. xxvij. ca. dictū eſt abrae. Appellaberis Abraam quia patrem multarū gentiū conſtitui te. Qua ergo homo chriſto hoc munus gra tie collatū erat. vt per ip̄m om̄es ſaluaren tur. ideo ꝯuenienter vocatū eſt nomē eius ieſus. id eſt ſaluator. Sed contra hoc poſ ſet quis obijcere exeo ꝙ Eſa. ca. lxij. loquēs de xp̄o dixit Uocabit̉ tibi nomen nouū qd̓ os dn̄i nominauit. Sed hoc nomen ieſus nō eſt nomē nouū: ſed pluribus ante lxp̄m fuit impoſitū. ergo nomen iſtud nō conue nit chriſto Ad hoc dicit ſanctus Thomas ꝙ his qui fuerūt ante xp̄m potuit cōueni re hoc nomen ieſus ẜm aliquā aliā rationē puta qꝛ aliquā particulare ⁊ temporalem ſalutē attulerūt. Sed ẜm rationē ſpiritua lis ⁊ vniuerſalis ſalutis hoc nomē eſt pro priū chriſto ⁊ ẜm hoc dicitur eſſe nouū. In uenitur aūt in ſcriptura hoc nomē impo ſitum quattuor hominibus. Quorū pri mus fuit Ioſue qui fuit pugnator fortiſſi mus de quo dicitur Eccleſia. xlvi. ca. For tis in bello Ieſus naue. Secundus fuit ie ſus filius Ioiade qui fuit ſacerdos deuo tiſſimus. Aggei. ij. ca. Tertius fuit ieſus filius ſirach qui fuit doctor ſapientiſſimꝰ Eccleſia.i. Quartus fuit Ieſus filius vir ginis Marie ſanctiſſimus figuratus ꝑ tres primos nō vocaliter ſed realiter. Pri mo quidē quia ſicut ieſus naue debellatꝭ chananeis introduxit filios iſrael in terra promiſſiōis. ita noſter ieſus debellatis de monibus extraxit ſanctos de inferno ⁊ in duxit eos in terram viuentiū Secundo qꝛ ſicut ſecundus ieſus edificauit templum. ſic noſter ieſus edificauit eccleſiā ſubuerſo templo ſynagoge. Tertio quia ſicut ieſus filius ſirach renouauit ſapientiā de corde ſuo: ſic ieſus noſter renouauit. quia teſta mentum nouū inſtituit. ¶ Secūdo filius virginis conuenienter eſt vocatus Ieſus ratione reuelatiōis. Sic equidē predixer̄t prophete ꝙ ſcꝫ vocaretur ieſus ſpirituſan cto illis reuelante. Unde deus pater ī. iij. Heſdre loquendo dicit. Reuelabitur fili us meus ieſus cum his qui cum eo iocun dabuntur. Et Abacuc. iij. cap̄. Ego aūt in domino gaudebo: ⁊ exultabo in deo ieſu meo. Et Sibilla heritrea de qua loquitur Auguſtinus libro. xviij. de cuitate dei In verſibus illis. Iudicij ſignū tellus fudore madeſcat. E celo rex adueniet per ſecula futurus. ⁊c̄. Accipiendo primā litterā cu iuſſibet verſus ⁊ om̄es in ſignū comple ctendo dixit. Ieſus chriſtus filius dei ſal uator. Sed contra hoc inſtatur ꝙ Eſaias loquens de chriſto venturo. vij. ca. ait. Uo cabitur nomen eius emanuel. Et. viij. ca. Uocabitur nomē eius accelera ſpolia de trahe feſtina predare. Et. ix. cap. Uoca bitur nomen eius admirabilis conſiliari/ us deus fortis pater futuri ſeculi princepſ pacis. Et Fachari. vi. cap̄. dixit. Ecce vir oriens nomen eius. Ergo incōuenienter vocatū eſt nomen eius ieſus. Reſpondet ſanctus Thomas. ꝙ in omnibus illis no minibus quodammodo ſignificatur hoc nomen ieſus quod eſt ſignificatiuū ſalutiſ Nā in hoc qd̓ dicit̉ emanuel qd̓ intererpre tat̉ nobiſcū deus. deſignat̉ cauſa ſalutis: q̄ eſt vnio diuine ⁊ humane nature in ꝑſona filij dei ꝑ quā factū eſt vt eſſet nobiſcū d̓s.

Per hoc autē qd̓ dicitur. vocabitur nomē eiuſ accellera ſpolia detrahe deſignatur a quo nos ſaluauerit quia a diabolo cuius ſpolia abſtulit ẜm illud Apl̓i ad Colocē. ca. ij. Expolians principatus et poteſta tes traduxit confidenter. In hoc qd̓ dicit̉ vocabitur nomē eius admirabilis. ⁊c̄. de ſignatur via ⁊ terminus ſalutis noſtre in qͣꝫtum.ſ. admirabili diuinitatis conſilio ⁊ virtute ad hereditatē futuri ſecl̓i perdu cimur. In quo erit pax perfecta filiorum dei ſub ipſo principe deo. Qd̓ v̓o dr̄. Ecce vir oriens nomen eius. ad idem refertur ad qd̓ primū.ſ. incarnatōnis myſteriū. ẜm ꝙ exortū eſt in tenebris lumē rectis corde ¶ Tertio filius dei ⁊ virginis conueniēt̓ vocatus eſt. Ieſus ratione annūciatiōis quia angelus Gabriel vt ſcribitur Lu. i. ca. qui annūciauit virgini de filio naſcitu ro diuīa ſecreta inter cetera ſibi dixit. Ec ce concipies in vtero ⁊ paries filiū ⁊ voca bis nomē eius ieſum. Et iterū cū apparu it ioſeph ī ſomnis dixit ei de vxore pregnā te vt dicitur Matth̓ i. ca. Ioſeph fili da uid noli timere. accipere Mariā coniu gem tuā qd̓ em̄ in ea natū eſt d̓ ſpirituſctō eſt. Ecce pariet filiū: et vocabis nomē eiꝰ ieſum. Ipſe em̄ ſaluū faciet populū ſuum a peccatis eorū. Deus igitur hoc nomen angelo reuelauit priuſqͣꝫ ad virginē mitte ret eum. qui a vt dicit ambro. Illud nomē non vſurpauit ſibi angelus: ſed audiuit a deo. Sed pleriqꝫ doceri cupiunt. Cū xp̄s dicatur filius dei. ieſus ⁊ xp̄s que ſit inter hec nomina differentia. Quibus dicim ꝙ filius dei vocatur inqͣꝫtum eſt deus de deo. Xp̄s inqͣꝫtum eſt homo a perſona di uina qͣꝫtum ad humanā naturaꝫ aſſum ptus. Ieſus inqͣꝫtum eſt deus humanita ti vnitus. Alexander ꝟo de ales in iij. dic̄ ꝙ cū deus ⁊ homo vnus ſit xp̄s in vnitate perſone poteſt ſignificari perſona xp̄i du pliciter. Uel ratione diuine nature in cō paratione ad humanā ẜm quā dicit̉ Ih̓s id eſt ſaluator. verbo em̄ naturā humanā conuenit ſaluare. Uel ratiōe humane na ture per vnionē ad diuinā. ⁊ ſic dicitur xp̄s ¶ Scd̓m qd̓ erat cōſiderādū de hoc bene dicto nomine Ieſus dicitur efficatia. Et licet multe ſint efficatie illius. nos tamen hic dūtaxat de tribus dicemus. rima eſt miraculorū operatio Scd̓a periculoꝝ euaſio. ¶ Tertia cordiū conſolatio. ¶ Prima efficatia noīs ieſu dicitur mira culorum operatio. Hanc ſaluator ipſe de clarauit cū dixit Marci. vl. ca. Signa au tem eos qui crediderint hec ſequētur. In nomine meo demonia eijcient. linguis lo quētur nouis. ſerpentes tollent. ⁊ ſi morti ferum quid biberint nō eis nocebit. Su per egros manus imponent ⁊ bene habe bunt. Et h̓ dicit petrus rauennas in quo dam ẜmone. Hoc eſt nomē qd̓ dedit cecꝭ viſum. ſurdis auditū. claudis greſſum. ſer monē mutis. vitam mortuis reſtituit. to tamqꝫ diaboli poteſtatē de obſeſſis corpo ribus virtus huius nōis effugauit. Qua liter ꝟo hec om̄ia impleta ſint. enarrabi mus cum de ſanctis apl̓is martyribꝰ vir ginibus ⁊ confeſſoribus ſigillatim loque mur. Nunc ꝟo tm̄ in hoc loco inter pone mus illud qd̓ in vita ſancti dioniſij ſcribi tur. Dum em̄ Paulus veniſſet athenas. ſicut etiā ſcrbitur actuū xvij. ca. ⁊ cū phi loſophis diſputaret precipueqꝫ cū diony ſio tūc clariſſimo. cecus quidā pertranſi uit ſtatimqꝫ dionyſius dixit paulo. Si di xeris huic ceco in nomīe dei tui vide ⁊ vi derit: ſtatīqꝫ credā. ſed ne vtarꝭ verbis ma gicis. qꝛ forte noſti verba que habēt huiꝰ/ modi efficatiā. At paulus reſpōdit. Dio nyſi tu ad cecū perge eiqꝫ dic In nomine ieſu chriſti natī de virgine crucifixi mor tui ⁊ ſepulti qui reſurrexit a mortuis ⁊ a ſcendit in celum vide. quā formā verboꝝ etiā ſibi tradidit ſcripta. O res mirabil̓. O virtus ineffabilis nominis ieſu bene dicti. Cum dionyſius ceco prefata verba dixiſſet. protinus viſuꝫ recepit Quare dio niſius cū damari vxore ſua om̄iqꝫ familia baptizatus eſt. Sicqꝫ a paulo per trienni um inſtructus athenis eſt ordinatus ep̄s vbi ille predicationi inſiſtens ipſam ciui uitatē et partem regionis illius ad fidem xp̄i conuertit. Scribitur inſuꝑ actuū iij. c. ꝙ dum petrus ⁊ ioh̓es aſcēdebāt in tem plū ad horā orationis nonā. quidā vir qͥ erat claudus ex vtero matris ſue baiula batur quē ponebāt qͦtidie ad poriā templi

q̄ dr̄ ſpecioſa vt peteret elemoſynā ab ītro euntibus in templū. Is rogabat Petrū ⁊ Iohannē vt elemoſynā acciperet. Intuēs aūt eum petrus cum iohāne dixit. reſpice in nos. At ille intendebat in eos: ſperans ſe aliquid accepturū. Petrus aūt dixit Ar gentum ⁊ aurū nō eſt mihi. quod aūt ha beo hoc tibi do. In nomine ieſu chriſti na zareni ſurge ⁊ ambula Et apprehenſa ma nu eius dextera alleuiauit eum. Et proti nus conſolidate ſunt baſes eius ⁊ plante. ⁊ exiliens ſtetit ⁊ ambulabat. ⁊ intrauit cum illis in templū laudans ⁊ benedicēs deū. ¶ Secunda efficacia nomīs ieſu di citur periculorū euaſio. Qui em̄ reuerent̉ ⁊ fideliter ac deuote inuocant nomē illud qͣꝫ ſepiſſime a periculis īminentibus libe rantur. ſicut ⁊ ego experientia certa cogno ui. Nā multis obmiſſis que dicere poſſem Reſerā tamen vnū quod vidi in ciuitate mediolani. Dum em̄ ego eram in conuē tu ſancti Franciſci prefate ciuitatis deam bulabā die quadā ſolus ſupra in claſtrum īfirmarie audiui flebilē clamorē cuiuſdā pueri. ſtatimqꝫ accurrens ad partē illam iuxta quā inferius edificata eſt piſcina be ne profunda aquis repleta adeo vt aque ibi excreſcentes vel profluentes ſtaturā cu iuſſibꝫ hoīs operirēt. ꝓſpexi āt pueꝝ ibi pe riculo ſubmerſionis expoſitū. erat vtputo ſeptennis. rapuerāt illu aque vſqꝫ ad me dietatē piſcine prefate. attonitus ego ⁊ me mor dulciſſimi noīs Ieſu. Ieſu in gemi nando puerū cui nihil preſidij afferre po teram hortatus ſum: vt ⁊ ip̄e ieſum aduo caret. teſtor deū ⁊ angelos eiuſ ꝙ qͣꝫ primū ieſum noīare cepit īmobilis inter aquas ꝑ manſit. ita ꝙ erectus vſqꝫ ad medietateꝫ tm̄ aquis erat īmerſus. Reliqua vero ꝑs corꝑis.ſ. pectꝰ brachia ⁊ caput extra aqͣs re tinebat. tanqͣꝫ ſi aliqͥs pedes eiꝰ ſb̓ aqͥs fir miter retineret. Stetit illo mō qͣꝫdiu frēs cucurrerūt: qui lance ſibi porrecta eduxe runt illū ad terrā preſeruatā a periculo ſb̓ merſionis virtute nominis ieſu benedicti ¶ Tertia efficacia nominis ieſu dicit̉ cor dium conſolatio Hoc nomine ſuauiſſimo conſolantur peccatores. quia eius virtute peccata illis remittuntur. Unde Iohā. i. cap̄. ij. ait. Scribo vobis filioli quoniā re mittuntur vobis peccata veſtra in nomīe eius. Et Riccardus de ſancto victore in quit. Ieſus nomē dulce: nomē delectabile nomē. con fortans peccatorū corda ⁊ beate ſpei. ergo ieſus eſto mihi ieſus. hoc nomi ne conſolantur iuſti ſperantes in illo eter nam ſalutē acquirere. Unde Actuū. iiij. ca. Petrus dicebat. Non eſt aliud nomen ſub celo datū hominibus in quo oporteat credentes ſaluos fieri. Hoc deniqꝫ nomi ne roborantur ⁊ fortificātur certantes pro chriſto ⁊ alia aduerſa queqꝫ tollerantes. Eſt de hoc exemplū ſancti ignatij: qui di ſcipulus fuit beati Iohānis euangeliſte ⁊ epiſcopus Anthiocenus. cuius tanta fuit auctoritas ꝙ etiā Dionyſius verba illius ad confirmationē dictorū ſuorū adduxit. Cum em̄ vt ip̄e in libro de diuinis nomi nibus atteſtatur quidā nomen amoriſ in diuinis reprehenderent dicentes nomē di lectiōis nō amoris in diuinis ponendo vo lens oſtendere hoc nomine amoris per oīa vtendū in diuinis ait. Scribit aūt diuus Ignatius. Amor meꝰ crucifixus eſt. Hic cum Traiani imperatoris iuſſu a militi bus vinctus fuiſſet roma perductus. vt ec cleſiaſtica docet hyſtoria. cum idolis ſacri ficare noluiſſet. precepit Traianus primo plūbatis ſcapulis eius contundi: ⁊ vngu lis latera laniari. ⁊ duris lapidibus eius vulnera cōfricari. deinde carbones viuos afferri: ⁊ ip̄m ſuper illos nudiſplantis am bulari compelli. Et iterū cum hoc feciſſet illeſus dorſum eius vngulis laniari eiuſqꝫ plagas ſale perfundi. ⁊ vltimo tradi duo bus leonibꝰ prefocādus. Inter tot aūt ge nera tormētoꝝ nunqͣꝫ ab inuocatiōe noīs ieſu xp̄i ceſſabat: Quē cum tortores requi rent cur hoc nomē totiens inuocaret. Ait. Hoc nomen cordi meo in ſcriptū habeo. ⁊ ideo ab eius inuocatiōe ceſſare non valeo. Poſt mortē eius quidā volentes curioſiꝰ experiri cor eius a corpore euellerēt. ⁊ illud ſcindentes per mediū totuꝫ inſcriptū hoc noīe litteris quaſi aureis inuenerūt. Et qꝛ forte hoc apud pleroſqꝫ incredibile videre tur. Extat exemplū ſimile nr̄o ſeculo ma nifeſtū. Inſpexi ego ꝓprijs oculis ⁊ mani bus ꝯtrectaui paſſiōis xp̄i imaginē in cor de ſancte Clare de monte falcone miracu

loſe formatā. De illo quippe cōpacta ſunt nō humano artificio: ſꝫ diuino miraculo. crux claui lancea ſpongia colūna ⁊ flagel la. Inſuꝑ ⁊ in corde illo inuenti ſunt tres lapides paruuli ⁊ rotundi: qͥ vt dicebāt ſi in ſtatera ponant̉ ⁊ ex parte altera pondꝰ equale coaptet̉ ſublato vno adhuc duo ſt̓ ponderis eiuſdē cuius ⁊ tres. ſublatis duo bus etiā vnus equalis eſt ponderis cuiuſ erant om̄es tres ſimul. In quibꝰ inſinua ri videt̉ trinitas perſonarū diuinarū ⁊ eꝙ litas. qꝛ nō tres dij: ſed vnus eſt deus. Et qualis pater talis filius talis ſpirituſſan ctus. Ad nomē ieſu iam redeamus. De hͦ inquit deuotus Bern̄. Ieſu dulcis memo ri a dans vera cordis gaudia. Sed ſuper mel ⁊ om̄ia eius dulcis preſentia. Et iteꝝ ibidē ait. Si ſcribas nō ſapit mihi niſi le gero ibi ieſum. Si diſputes ac cōferas no ſapit mihi: niſi inſonuerit ibi ieſus Ad pre dicationē huius nomīs vocatus fuitⁱ pau lus. de quo dicit xp̄s Ananie. vt ſcribitur Actuū. ix. cap̄. Uas electiōis eſt mihi vt portet nomē meū corā gentibꝰ ⁊ regibus ⁊ principibꝰ terre. De hoc dicebat ip̄e Pau lus Actuū. xxi. ca. Ego in hieruſalē nō ſo lum alligari: ſed ⁊ mori paratus ſum pro noīe eius Et cum decollatus eſt rome: ⁊ ca put eius a corpore exiliret. Ieſus xp̄s qui ſibi ī vita ſua tam dulcis extiterat hebrai ce clara voce inſonuit. Dicit̉ em̄ ꝙ in ſuis epiſtolis ieſum xp̄m quingentis vicibꝰ nō minauit. ¶ Tertiū ꝯſiderandū de gratio ſo noīe ieſu dicit̉ reuerentia. Eſt huic no mini reuerētia exhibenda qꝛ omēs creatu re celi ⁊ terre angeli ⁊ demones licet diſpa ri modo venerant̉ illud. Unde Apoſtol̓ꝰ ad Philipen̄. ca. ij. ait. In nomine ieſu oē genu flectat̉ celeſtiū terreſtriū ⁊ infernorū Exultāt quidē ad huius noīs proclama tionē om̄es angeli dei. terrent̉ demones ⁊ tartaree legiōes. Hoīes ꝟo qui credunt in ieſum ⁊ prediximus iubilantes illud lau dant ⁊ bn̄dicunt. Nō eſt ergo nomen hoc blaſphemandū. nō periurandū in illo: ſed honorificentiſſime audiendū ⁊ nominā dū Et vt ſcribit̉ in. c. decet. de īmu. eccle. li. vi. Conueniētes fideles in eccleſia nomen il ſud exhibitiōe reuentie ſpecialis attollant flectant genua mentis quod in capitis in clinatione proteſtentur. ¶ De multiplici effuſiōe ſanguinis chri ſti quo peccatores inducuntur vt non de ſperent. Ca. Il.l. Ertiū myſterium con templandū de chriſto circūciſo Vicitur ſanguinis effuſio. Ho die nanqꝫ ſanguinē ſuū pro nobis effunde re cepit qui poſtmodū pluries ip̄m effun dere voluit. Quinqꝫ etem̄ vicibꝰ chriſtus effudit ſanguinē. Primo in circūciſione. Secundo in oratiōe. Tertio in flagellatio ne. Quarto in crucifixiōe. Quinto in late ris aperitiōe. Fecit aūt hoc vt peccatores attraheret pro quibꝰ tam copioſiſſime ſa tiſfecit. Unde Bernardus ſuper cantieca ſermone. xxij. ait. Ad cumulū pietatis tra didit in mortē animā ſuam. ⁊ de proprio latere protulit preciū ſatiſfactiōis. Unde ad ſe verſiculū illum traxit. Apud domi num miſericordia ⁊ copioſa apud eum re demptio. Inſuper induxit nos vt quantū poſſumus euitemus peccata agnoſcentes anime noſtre nobilitatē. Uel dicere poſſu mus ꝙ xp̄s ſuū effundere voluit ſanguinē Primo propter patrū ⁊ iuſtoꝝ liberationē Iuxta illud Facharie. ix. ca. Tu quoqꝫ in ſanguine teſtamenti tui eduxiſti vinctos tuos de lacu in quo nō erat aqua Facit ad hoc exemplū quod legitur in hyſtoria ſco laſtica vbi narratur. ꝙ Salomō habebat. ſtrutionē habentē pullū: quē Salomo in quadā cauea vitrea nutriri faciebat. Cuꝫ ꝟo pater pullum ſuū habere nō poſſet ver me quendā de deſerto portauit: de cuius ſanguine caueā ip̄am liniuit. ⁊ ꝯtinuo fra cta fuit. ſicqꝫ pullū inde deduxit. Iſte ver mis eſt chriſtus qui dicit in pſal̓. Ego ſum vermis ⁊ nō homo. Uermis em̄ nō naſcit̉. per generationē carnalē: ſed de humore ter re virtute radij ſolis producit̉. Et ſic ver mis patrē habet in celo.ſ. ſolē: ⁊ matrē ha bet in terra.ſ. terre humorē. Sic etiā xp̄us habet in celo patre ſine matre. ⁊ ī terra ma trem ſine patre. Pulli incluſi in cauea erāt ſancti patres in limbo detenti. Sed venit. iſte vermiculus ⁊ infernū ꝯfregit atqꝫ ſan ctos patres inde liberauit. Secundo xp̄s fudit ſanguine ſuum propter debiliū con

fortationē. Inquit em̄ Gregoriꝰ. Si paſ ſio chriſti ad memoriā reuocetur nihil eſt quod nō equo aīo tollerat̉. Reſert Ariſto. ꝙ ſi fiat vas de cera noua ⁊ diligēter clau datur ⁊ in mari ponatur: aqua que ꝑ po ros ſubintrabit dulcis efficit̉. Iſtud vas cereū eſt corpus dominicū. Sicut em̄ cera generat̉ ab apibꝰ ſine ꝯmixtōe. ſic caro xp̄i fuit generata a virgine ſine corruptiōe Fu it aūt caro noua. qꝛ nulla peccati vetuſta te viciata. fuit etiā clauſa. qꝛ nulli dyaboli ci temptationi fuit aperta. pori eius ſunt vulnera eius. Si igit̉ noſtras a maritudi nes per recordationē ⁊ deuotionē in vul nera eius miſerimus. mox in dulcedinem ꝯuertent̉. Ideo apoſtolus ad Hebre. xij. ca. ait. Recogitate eum qͥ talē ſuſtinnuit. peccatoribꝰ aduerſus ſemetip̄m ꝯtradictō nem. vt nō fatigemini animis veſtris de ficiētes. Tertio xp̄s ſanguinē fudit ꝓpter cordiū ꝯpunctionē Nam vt naturales tra dunt. Adamas lapis nō frangitur mallei percuſſiōe nec ignis aduſtione. nec aliqua temporis diuturnitate: ſed ſola ſanguinis hircini infuſione. Sic multi ſunt qui ꝑ pe nitentiā nō franguntur. nec per diuina cō minationē. nec per ſpirituſſancti internaꝫ inſpirationē. nec ꝑ ſenectutē. Frāgunt̉ aūt per dominici ſanguinis meditationē atqꝫ virtutē. Ideo ieſu chriſto gratias om̄es di camus qui ſua liberalitate precioſo ſan guine ſuo nos redemit. quē etiā humiliter deprecemur vt perdacat nos in illam re quiē in qua viuit ⁊ regnat per infinita ſe cula ſeculorū Amen. ¶ Sermo nonus de precipua ſingulariſſi maqꝫ deuotiōe trium regum qui chriſtum queſierunt ⁊ inuentū humiliter adorarūt offerētes illi munera aurū thus ⁊ mirrha. Agi ab oriente vene runt hieroſolymā Scribunt̉ hec verba originaliter Mat thi. ij. cap̄. ⁊ in euangelio pre ſentis ſolēnitatꝭ Comendat̉ hodierna die ſapiētia triū regum orientaliū: qui mox vt chriſtum natū agnouerūt ip̄m ſtudioſiſſi me q̄rere ſunt conati. Queſierūt qͥppe illū qui totius orbis cōditor ⁊ dominus erat ⁊ pro ſalute hominū dignatus eſt de virgi ne naſci. Hec laborauerūt fruſtra: quoniā adepti ſunt quod volebant. Inuenerunt vtiqꝫ cum incredibili leticia quem dilige bat anima eorū. Prebet nanqꝫ ſeip̄m vo lentibus eū. nec eſt qui ſe abſcondat a ca lore eius. Uiderunt magi ip̄m paruuluꝫ in preſepio pannis inuolutū. Nos ꝟo ſi vo luerimus intuebimur glorioſam faciē ip̄i us regnantis in celo. Inſuper ⁊ aperte di uinitatē proſpiciemꝰ. Curramus ad ip̄m ad quē fide ſpe ⁊ charitate poterimus per uenire. His virtutibus moniti reges in cliti meruer̄t ducatu noue ſtelle ad chriſti dei ⁊ hominis preſentiā properare. Cum ergo in hac ſolēnitate celeberrima eccleſia ſancta recolat iſtoꝝ dominorū erga ieſum chriſtum deuotionē ardentiſſima precipu amqꝫ ac ſingulariſſimā affectionē. Nos ī hoc ſermone ſub titulo de ip̄is magis di cemus. De quibus tria myſteria erunt de claranda. Primū dicit̉ cognitiōis. Scd̓m inquiſitiōis. Tertiū inuentiōis. Cognouerunt chriſtum veraciter. Cogni tum inquiſierunt diligenter. Queſitū ꝟo inuenerūt letanter. ¶ Qualiter magi cognouerunt chriſtum natum ⁊ quomodo illuminati fuerunt vt crederent ip̄m deum. 9 Ca. ſ. Rimū myſteriū decla randum de ip̄is magis dicitur cognitio. Ubi queritur quomo do cum ip̄i in remotis agerent chriſtū na tum cognoſcere potuerunt. Et ad hoc di co ꝙ tripliciter inſtructi fuerunt de chriſti natiuitate iocunda. Primo ꝑ ſignū mirabile. ¶ Scd̓o ꝑ vocē audibilē. ¶ Tertio ꝑ gratiā inuiſibilē. De ſtella que magis apparuit. ¶ Primo illuminati fuerunt vt cognoſce rent chriſtū natum per ſignū mirabile. qꝛ viderunt oculis corporis ſtellā fulgentiſſi mā ad hoc a deo productā. vt ſignificaret illis chriſti natiuitatē. Sed de hac ſtella tres varie dicuntur opiniones. Prima eſt. eoꝝ qͥ dicunt ꝙ fuit ſpirituſſanctus: qͥ ſicut e 2

apparuit in linguis igneis apoſtolis. ita ⁊ magis in ſigno ſtelle. Sed ſaluo meliori iudicio hoc ſtare nō poteſt. quoniā vt inqͥt Alexander in pͥmo volumine ſūme. Miſ ſio viſibilis ſpirituſſancti eſt ad manifeſta tionē plenitudinis redundantis qualis fu it in xp̄o ⁊ aliquo mō in apoſtolis. In xp̄o ſiquidē fuit influētia plenitudinis per mo dum cauſe ⁊ per modū doctrine. per modū cauſe efficientis quo ad naturā diuinā. ⁊ ꝑ modū cauſe meritorie quātū ad humana. Et his duobus modis eſt influentia gra tie in ſacramentis per que regenerant̉ ho mines Influentia per modū doctrine fuit in xp̄o in predicatōe eius ꝑ quā accepim noticiā veri tatis Iō apparuit viſibilit̓ ſpi rituſſanctus ſupra xp̄m baptizatū ī ſigno columbe. ⁊ ſuper ip̄m tranſfiguratū in ſi gno lucidiſſime nubis. In apoſtolis etiaꝫ fuit plenitudo gratie ſpirituſſancti deſcen dens a plenitudine xp̄i per modū doctrīe ⁊ per modū miniſterij. Nam de plenitudi ne veritatis xp̄i accepimus ex doctrina a poſtolorū. Et de plenitudine gratie ꝑ mi niſteriū ip̄oꝝ in diſpenſatōe ſacramentoꝝ Ideo quando data fuit autoritas genera lis apoſtolis predicandi ⁊ baptizandi: da tus eſt viſibiliter ſpirituſſanctus. Quan do ꝟo tribꝰ magis declarata fuit natiui tas xp̄i: nō fuit ip̄is data auctoritas gene ralis predicandi vel baptizādi. Ideo nec ſpirituſſanctus illis miſſus eſt in viſibili ſigno. Scd̓a opīo eſt alioꝝ qͥ dicunt ꝙ ſtel la illa fuit angelus qͥ in illa ſpecie apparu it magiſ. ſicut apparuit paſtoribꝰ in aſſum pto corꝑe. Sed doctores ꝯtrariū ſentire vi dent̉. Unde Auguſtinus in ſermōe de epi phania inquit. Paſtoribus angeli. magis ſtella xp̄m demōſtrat. vtriſqꝫ lingua celo rum. qꝛ lingua iam ceſſauerat ꝓphetaruꝫ. Et Gregorius in omel̓. Querendū nobis eſt qͥd nam ſit redemptore nato paſtoribꝰ in iudea angelus apparuit. atqꝫ ad adorā dum hunc ab orienter magos nō angelus ſed ſtella perduxit. Quia videlicet iudeis tanqͣꝫ rōne vtentibꝰ rōnale aīal.i. angelus. predicare debuit: Gentiles ꝟo qͥ vti rōe ne ſciebant ad cognoſcendū deū nō per vocē: ſed per ſigna perducunt̉. Tertia opīo eſt mathematicoꝝ qͥ dicūt ꝙ illa fuit ſtella fa talis: ſub cuius ꝯſtellatiōe natus eſt xp̄s. Sed hoc eſt ꝯtra veritatē fidei ⁊ dignita tem xp̄i naſcentis. Unde Auguſtinus cō tra fauſtū ait. Nulli aſtrologi ꝯſtituerunt ita naſcentiū hominū fata in ſtellis vt ali quē ſtellaꝝ hoīe aliquo nato curſus ſui or dinē reliquiſſe. ⁊ ad eum qui natus eſt per rexiſſe aſſererent. Ex quo verius dicimus ẜm om̄es catholicos tractatores. vt dicit glo. ſuper Mattheū. ⁊ Tho. iij. parte. q. xxxvi. ꝙ illa fuit vera ſtella de nouo produ cta qͥ ab alijs differebat in multis. Primo in origine. qꝛ nō fuit cum alijs ſtellis die quarta formata. Dicit̉ em̄ Gen̄. i. cap. ꝙ quarta die fuerunt a deo diſtincta lumina ria celi. Et vt inquit Tho. i. parte. qōe. lxx. Prima die fuit producta lux ẜm cōmunē lucis naturā Quarta ꝟo die attributa eſt luminaribꝰ determinata virtus ad deter minatos effectus habere radiū ſolis ⁊ ali os radiū lune. ⁊ ſic de alijs. Et ꝓpter hanc determinationē virtutis dicit Dionyſius iiij. ca. de diuinis noībꝰ. ꝙ lumē ſolis quod erat informe primo quarta die formatū ē. Stella ꝟo q̄ magis apparuit ẜm Franci ſcum de marone in quodā ſermone. Non fuit quarta die formata: ſed de nouo de a liqua porciuncula illius lucis primo crea te. de qua formata ſunt alia corꝑa celeſtia que porciuncula fuit diuina prouidentia pſeruata. vt de ip̄a formaret̉ illa ſtella tꝑe quo xp̄s naſciturus erat que eſſet de natu ra aliaꝝ ſtellaꝝ. Ad ꝯfirmationē aūt di ctorū afferamus teſtimonia merito acce ptanda. Inquit Leo papa in ſermone de epiphania. Tribꝰ magis in regiōe orientꝭ ſtella noue claritatis appatuit: q̄ illuſtrior ceteris pulcriorqꝫ ſideribꝰ facile in ſe intu entiū oculos aīoſqꝫ ꝯuerteret. Et Augu ſtinus ꝯtra fauſtū ait. Nō ex illis erat ſtel lis q̄ ab initio creature itinerū ſuoꝝ ordi nem creatoris lege cuſtodiūt. ſed nouo vir ginis partu nouū ſidus apparuit. Et ideꝫ in ſermōe de eph̓ia dicit. Dum pendet ad vbera ⁊ viliū patit̉ deus inuolumēta pan norum repente nouū de celo ſidus effuſſit Scd̓o differebat illa ſtella ab alijs ī officio qꝛ ille facte ſt̓ vt ſint in ſigna ⁊ tꝑa ⁊ dies ⁊ annos ⁊ luceāt in firmamēto celi. hec ꝟo. facta ē ad ſignificādū xp̄m natū ⁊ magos.

dirigendū. Ex quo damnant̉ illi qui aſſe runt fuiſſe cometā. Contra quos ita loqui tur Calcidius ſuper Thimeū platōnis. Nō fuit ſtella illa morbos ⁊ mortē denun cians ſed aduentū dei venerabilis. quam cum ſuſpexiſſent chaldorū profecto viri ſa pientes ⁊ in rebus aſtrorū exercitati que ſiſſe dicunt̉ recentē ortum dei. Tertio diffe rebat in duratiōe. quia alie ſtelle ſunt per petue. hec peracto officio redijt in preia cē tem materiā licet quidā teneant illam fo re reſeruatā in celo empireo vſqꝫ in diē iu dicij. ⁊ tunc apparebit ad ꝯfuſionē iudeo rum. ſicut ⁊ inſtrumenta paſſionis. Quar to ſtella illa differebat ab alijs in ſitu. quia nō erat localiter ſita in firmamēto: ſed ꝑē debat in medullio aeris proxima terre Et licet dictum ſit ſuperius ꝙ apparuit in ce lo. in ſcriptura tamē ſacra aer dicitur celū Unde in pſal̓. Uolucres celi ⁊ piſces ma ris. Quinto differebat in motu. tum quia ſtelle naturales incedunt via circulari. hec aūt ẜm Cryſoſtomū incedebat via tri an gulari. ſcꝫ ab oriente per perſidem in hie ruſalem. Nam oriens terra iuda ⁊ perſi da inuicem ſunt diſpoſita ẜm trianguluꝫ. verbi gratia vide figurā. Hieruſalem. Oriens. Perſida. Tum etiam differebat quantū ad motuꝫ interciſum. Nam om̄es alie ſtelle vel per accidens vel per ſe ſemper mouent̉ ⁊ nun qͣꝫ ſtant. Et licet ſint aliqui planete ſtatio narij aliquando ceſſantes a motu ꝑ ſe quē habent in orbe ſuo. tamen mouentur con tinue ⁊ ſemper motu per accidens quē ha bent ex motu nō ſuo quod eſt firmamentū ſeu octaua ſpera. hec at ſtella habebat mo tum quietibus interciſum. ſicut habebāt magi qui nō ſemper ambulabant. Sexto illa ſtella differebat ab alijs ī fulgore. erat em̄ ceteris ſplendidior. nec ſplendorē eius poterat obſcurare ſplendor ſolis immo in meridie apparebat lucidiſſima. Septimo differebat in apparitione. Nam quando magi intrarūt in hieruſalem diſpenſatiōe dei ſtella ſubtraxit ſe Et iteꝝ poſt exitū de ciuitate viderūt illam. Factū oſt aūt hoc. Prīo vt magi ꝯfirmarent̉ de veritate xp̄i nati teſtimonio duplicato. ſcꝫ ſtelle ⁊ do ctorū legis. Unde Leo papa in ſermone ita dicit. Per iudeorū ſcribas atqꝫ docto res quod ſacra de ortu chriſti prenūciaue rat ſcriptura didicerunt vt gemino teſti monio confirmati ardentiori fide expete rent que ⁊ ſtelle claritas ⁊ ꝓphetie manife ſtabat autoritas. Secūdo ſubtraxit ſe ſtel la vt iudei inexcuſabiles redderent̉. Und̓ Hiero. ſuper Matth̓. ait. Deſerunt̉ ma gi ſtelle iudicio: vt ſacerdotes a magis in terrogati de xp̄o inexcuſabiles fierēt de ad uentū eius. Diximus de illius ſtelle qua litate: que magis apparuit ⁊ xp̄m natum monſtrauit. Sed quomodo inquies hoc ip̄i potuerūt intelligere. Ideo nos premi ſimus ꝙ ip̄i illuminati fuerunt. vt cogno ſcerent xp̄m natum per vocē audibilē. nec hoc repugnat ſententie G regorij qui dixit pauloante. ꝙ gentiles nō per voce ſed per ſigna ad cognoſcendū ſunt ꝑducti. Qui a verū dixi quantū ad initiū cognitiōis. Ap paruit quidē eis primo ſignū ſtelle quam cum admiratiōe aſpicientes deliberabāt intelligere quis hoc eſſet. Et vel vigilan tibꝰ vel dormientibꝰ angelus myſteriū xp̄i nati declarauit. hoc videt̉ opinādo Augꝰ aſſerere. Unde in ſermone de epiphania ait. Si dicturus es a quibꝰ audierūt ꝙ ta lis ſtella xp̄m natū ſignificaret. ꝓfecto ab angelis aliqͣ monitiōe reuelatōis. Chryt ꝟo ſuper Mattheū narrat ſe inueniſſe in quibuſdā libris licet apocriphis in parti bus orientis erant quidā ſapientiſſimi re ges qui vel deſcenderant de ſtirpe Bala am vel ad eos eius ꝓphetia peruenerat in qua dixit. Oriet̉ ſtella ex iacob ex qua di uulgatus fuit apud eos ꝙ naſcente chri ſto ſtella quedā admirabilis ⁊ inſolita ap pareret: quare ſtatuerunt vt eligerent̉ duo decim qui ſol licite conſiderarent ortū illiꝰ ſtelle. Quod vt melius facerent in quodā altiſſimo monte vbi ſemper erat aer puriſ ſimus ꝯſtrui fecerunt pulcerrimū palatiū cum copia rerū neceſſariū ad victū. Et ibi permanebāt iſti deuote precantes deum e 3

vt ſtellā hanc ip̄is oſtēderet. Quibꝰ oran tibus nocte media quando natus eſt xp̄s apparuit ſupra eos in aere ſtella prefulgi da ⁊ pulcherrima. in cuius ſūmitate erat ima go pueri paruuli ſuper cuius capite crux ſplendebat: qui illis dixit. Itē velociꝰ in terrā iuda: ⁊ ibi regem xp̄m deū ⁊ homi nem natū inuenietis. Narrauerūt ꝟo iſta ſapientibꝰ regiōis illius. qui de ſeip̄is tres elegerunt qui irent ⁊ munera precioſa de ferrent: ⁊ puerū natū adorarent. ¶ Tertio illuminati fuerunt hi reges vt xp̄m natū cognoſcerent per gratiā inuiſibilē. Unde Leo papa in ſermone ait. Preter illā ſpe ciem ſtelle que corporeū excitauit aſpectū fulgentior veritatis radius eorū corda ꝑ docuit. Sicut em̄ ꝓphete in viſione imagi naria illuſtrabant̉ intrinſecus vt intelli gerent dei ſecreta ventura. Ita potuit eſſe vt aſpicientes magi ſignuꝫ viſibilis ſtelle illuminaretur adeo vt cognoſcerent ꝙ na tus erat chriſtus. ¶ Quare tres illi reges dicuntur magi ⁊ quo tempore venerunt ad xp̄m. ⁊ quando turbatus eſt Herodes. Ca. II Ecundū myſteriū de clarandū de magis dicit̉ inqui ſitio. Inquiſierūt xp̄m natum diligenter. vt patet in littera ſancti euan elij. vbi nos tres ꝯſideratiōes faciemus. Prima dicit̉ noīationis. Scd̓a determinatiōis. ertia turbatiōis. ¶ Prima ꝯſideratio dicit̉ nomīationis. in qua videndū eſt cur iſti reges nuncupant̉ magi. Et de hoc ſtat triplex ſententia ẜm ꝙ magus tripliciter dicit̉. Nam magus dicit̉ illuſor maleficus ⁊ ſapiens. Dicunt ergo quidā hos reges abeffectu dictos fu iſſe magos illuſores. ex eo ſcꝫ ꝙ herodē il luſerunt. qꝛ ad eum nō redierūt. Magus iterū dicit̉ maleficus. vnde malefici Pha raonis dicunt̉ magi. Et inde aſſerunt ali qui hos magos vocatos quia fuerāt ante malefici: ſed poſtea conuerſi. quibꝰ dn̄s vo luit natiuitatem ſuam reuelare. ⁊ eos ad ſe adducere. vt per hoc peccatoribꝰ exhibe ret fiduciā. In ſuper magus idem ē quod ſapiēs. Nam per ſe magus. hebraice ſcriba. grece ph̓s. latine ſapiens dicit̉. Dicun tur gͦ magi.i. ſapientes Unde magi quaſi in ſapīa magni. Noīa ꝟo ꝓpria iſtoꝝ ẜm a liquos ī hebreo ſt̓ Appellius Ameciꝰ Da maſcus. in greco aūt Galgalath Malga lat Sarachim. In latino Caſpar Bal daſar Melchion ¶ Scd̓a ꝯſideratio dr̄ determi natiōis in qua querendū eſt qͦ tꝑe iſti venerūt ad xp̄m. Et circa hoc varia ē opinio multoꝝ Quidā emopinati ſunt ꝙ bi enniū ante xp̄i natiuitatē apparuit ſtel la. ⁊ tunc mirabant̉ magi quid eſſet. Xp̄o aūt nato reuelatū eſt magis ꝑ angelos ꝙ ſtella ſigni ficabat xp̄m natū. Et tunc ince perūt venire ⁊ in tredecim diebꝰ venerūt ⁊ puerū adorauerūt. Alij ꝟo exiſtimauerūt ꝙ multo tꝑe ante xp̄i natiuitatē ſtella ma gis apparuit. Et tunc ceperunt venire. Et ꝓpter nimiā diſtantiā poſuerūt totū illum annū ad itinerandū. In tredecina ꝟo die alterius anni cum xp̄s adhuc erat in cu nabulis applicuerūt ad ip̄m. Nōnulli in ſuper tenent ꝙ in die natiuitatis apparuit ſtella. Et tunc magi inceperūt venire. Et poſt annū tredecima die ſecūdi anni per uenerūt ad xp̄m. Sed cōis opīo habet ꝙ ī natiuitate dn̄i primo ſtella magis appa ruit. ⁊ tunc inceperūt iter ſuū. ⁊. xiij. die pro perarūt ad xp̄m Et ſi diceret̉. quō tam bre ui ſpacio potuerūt longiſſima itinera per tranſire. Rn̄det Remigius. ꝙ puer ad quē ꝓperabāt eos in tam paruo tꝑe perducere potuit. Uel habuer̄t dromedarios: qͥ ſunt aīalia velociſſima. ⁊ tm̄ currunt in vno die quantū equus in tribꝰ. nec impoſſibile vi deri debet aut difficile ſatis ſi velocitatem venientiū regū aſcribimꝰ aut naturali vir tuti aīaliū predictorū: aut ꝙ natus eſt vir tuti diuīe. Cum Solinus veraciſſime ſcri bat in libro de mirabilibꝰ mūdi. ꝙ anifle nacon ⁊ filonidos Alexandri magni cur ſores mille ducenta ſtadia vna die tranſie runt: q̄ ſunt miliaria centū quinquaginta qm̄ ſtadiū eſt octaua ꝑs miliaris. Inqͥt eī Pli. li. i. de naturali hyſtoria. ca. xxiij. Sta diū vigintiquinqꝫ nr̄os efficit paſſus. Ul̓ ſi reges prenoīati de progenie Balaā fue re. Regio eoꝝ nō multū diſtabat a terra ꝓ miſſiōis. Idcirco potuer̄t īter ſuū tam ex pedite perficere. Et ꝙ dr̄ illos ab oriēte ve

niſſe intelligi poteſt quaſi ab illa regiōe ve nerunt q̄ iudeis in parte orientali eſt pro pinqua venerūt itaqꝫ hieroſolymā. qꝛ erat ciuitas ſacerdotalis ⁊ regia ⁊ ad illā dire xit eos ſtella quā ſequebant̉. ¶ Tertia ꝯſi deratio dr̄ turbatiōis. Cum em̄quererent magi de xp̄o nato atqꝫ enarrarent que vi derant. Audiēs rex herodes turbatus eſt Primo ne ip̄e tanqͣꝫ alienigena pelleret̉ a regno. Unde Chryẜ. ſuꝑ Math̓. ait. Iō turbat̉ audiens rege natu iudeis ex gene re iudeoꝝ. cum ip̄e eſſet genere ydumeus ne regno reuoluto iterū ad iudeos ip̄e a iu deis explelleret̉. ⁊ ſemē eius poſt ip̄m preci deret̉ a regno. Semꝑ eī grandis poteſtas maiori timori ſubiecta eſt. Sicut em̄ ra mos arboꝝ in excelſo poſitaꝝ etiā ſi leuis aura flauerit mouet ſic ⁊ ſublimes hoīes etiā leuis nuncius ꝯturbat Humiles aūt ſicut in ꝯualle plerūqꝫ in tranquillitate cō ſiſtunt. Hinc Ouidius lib̓. de triſtibꝰ ait. Uiue tibi ⁊ longe noīa magna fuge. Ui ue tibi quecūqꝫ potes pre luſtria vita. Ef fugit hibernas demiſſa antēna procellas Lataqꝫ plus paruis vela timoris habent Ad quod ꝓpoſitū Seneca in tragedijs di cit. Stet quicūqꝫ volet potens. Aule cul mine lubrico me dulcis ſaturet quies. Ec ce ꝙ herodes ex verbis magorū turbauit ſe ip̄m dubitās amittere regnū. Cui ſic lo quit̉ etiā in hymno. Hoſtis herodes im pie xp̄m venire quid times nō arripit mor talia qͥ regna dat celeſtia. Scd̓o turbatus eſt herodes. vt dicit glo. nō ſolum propter ſe ſed etiā ꝓpter iram romanoꝝ quā time bat incurrere ſi diſſimulaſſet aut permiſiſ ſet ꝙ aliquis rex vocaret̉ ſine illoꝝ ꝯſenſu. Et om̄is hieroſolyma turbata eſt cum he rode. id eſt om̄es hieroſolymitani. ⁊ ponit̉ continēs pro contento Turbati ſunt ergo illi de hieruſalē. tum vt regi turbato adu la rentur ẜm glo. tum quia ex hoc timuerūt ne preſente ⁊ venturo rege ad inuicē certā tibus ip̄i vt dicit Chriẜ. perturbatiōibus inuoluerentur. Tunc herodes om̄es ſacer dotes ⁊ ſcribas cōgregans ſciſcitabat̉ ab eis vbi xp̄us naſceret̉. Et cum didiciſſet ꝙ in bethleē iude aduocatis ad ſe clam ma gis diligenter didicit ab eis tempus ſtelle dixitqꝫ eis vt inuento puero ad eum redi rent: ſimulās eum velle adorare quē vole bat occidere. Unde Chryẜ. ſuꝑ Matth̓. inquit deuotionē promittebat: ſed gladiū acuebat: ⁊ malicia ſui cordis humilitatis colore depingebat. Et Gregorius ī omel̓. Adorare ſe eum velle ſimulat. vt qͣſi hunc ſi inuenire poſſit: extinguat. ¶ Qualiter magi inuentū chriſtum ado rarunt. ⁊ de muneribꝰ oblatis xp̄o ⁊ de illo rum reuerſiōe. Ca. 11. Ertium myſteriū de claradū de magis dicit̉ inuētio Queſitū quippe xp̄m inuener̄t letanter. Audito em̄ teſtimonio de chri ſto nato de ſcripturis accepto ⁊ verbis he rodis de inquiſitiōe pueri. iter quod cepe rant per ficere ſtuduerūt. Et exeuntes hie ruſalē iterū viderūt ſtellā eos antecedentē q̄ veniens ſtetit īmobilis ſupra locum vbi puer erat. Et intrantes domū inuenerūt puerū cum Maria matre eius. Hic ꝟo ꝯſideranda occurrūt principaliter tria. ¶ Primū dicit̉ adoratio. ¶ Secundū oblatio. Tertiū reuerſio. ¶ Primū qd̓ occurrit ꝯſiderandū dicitur adoratio qꝛ procidentes adorauerūt eum adoratiōe ſcꝫ latrie firmiter ip̄m creden tes eſſe deū. Unde Leo papa in ſermone ait. Adorāt magi in carne verbū in infan tia ſapientiā. in infirmitatē virtutē. in ho minis veritate thronum maieſtatis. Et Bern̄. deuotiſſime ſic exclamat. Quid fa citis ꝙ aurum offertis. ergo rex eſt iſte. Et vbi eſt aul a regia. vbi thronus. vbi curie regalis frequentia. Nunquid aula eſt ſta bulum. thronus preſepiū. curie frequentia Ioſeph ⁊ Maria. Iſti inſipientes factiſt̉ vt fierent ſapientes. ¶ Secundū quod oc currit conſiderandū dicitur oblatio. Aper tis em̄ theſauris ſuis obtulerunt ei mune ra aurum thus ⁊ myrrham. Nam vt Re migius inquit. Fuit traditio antiquoruꝫ: vt nullus ad deum vel ad regem vacuus introiret. Perſi autem ⁊ chaldei conſueue runt offerre aurum ihus ⁊ myrrham: qui bus regio eorū abundat. Utrū aūt omēs illi tres obtulerunt om̄ia iſta. diuerſimode tenet̉ a multis. Quidā cm̄ dicunt ꝙ vnus e 4

torū pro om̄ibus obtulit iſta munera. Alij ꝟo ꝙ vnꝰ obtulit aurū. alius thus. alius myrrhā. Alijs ꝟo ⁊ melius ꝙ quilibet eo rumobtulit iſta tria. Et aūt taliū muneꝝ oblatiōis ratio myſtica ẜm Auguſtinū in ſermone de epiphania. quia aurū ad tri butū. thus ad ſacrificiū. myrrha ad ſepul turā pertinet mortuorū. Aurū ergo ſoluit̉ quaſi regi magno. thuſ īmolatur vero deo ⁊ myrrha tanqͣꝫ pro ſalute homini moritu ro. Ita ꝙ tria predicta ſignificabāt in xp̄o regiam poteſtatē. diuina maieſtatē ⁊ hu manā mortalitatē. Quis modo explicet quali geſtū qͣꝫ blanda facie infantulus il le ieſus magos excipiebat. Quis etiā exco gitare valeat qͣꝫ grauiſſima ⁊ admiranda fuerunt ad magos reſponſa mod.ſtiſſime virginis. Quis adhuc inueſtigare ſuffi ciat illoꝝ regum īmobilē fidem. Credide runt vt predictū eſt ⁊ adorauerūt chriſtuꝫ deū quem cōſpiciebant in paruo tugurio natum de paupercula matre Inuenerunt quippe illā. vt Chryẜ. dicit ſuper Mat theu. nō diademate coronatā. non in lecto aureo recumbentē: ſed vix tunicā habentē vuā: nō ad ornatum corporis: ſed ad nu ditatis tegumentū: qualem habere pote rat carpentarij vxor peregre conſtituta. ¶ Tertiū quod occurrit conſiderandū di citur reuerſio. Nam vt dicitur in euange lio Reſponſo accepto in ſomnis ne redirēt ad herodē. per aliā viam reuerſi ſunt in re gionē ſuam. Conceperat quippe ambitio ſus ⁊ fallax herodes interficere puerū in uentum a magis ⁊ inſuper ip̄os de chriſto loquentes. Quo factum eſt vt benignitas dei mouerit eos ne ad herodē redirent. ne ſic agnoſceret natū puerū. nec magis in fer ret iacturā In ſomnis ꝟo admoniti eſſe di cuntur vel ab angelo dei nūcio. vel ab ip̄o deo immediate. Nec infantulus ieſus ad ip̄os locutus eſt. vt vera eius humanitas haberet̉ Mira certe ⁊ laudibꝰ attollenda fuit iſtorū magoꝝ fides. quo vt Chryẜ. ait Non ſcandalizati ſunt in ſeip̄is dicentes. Si magnus puer eſt hic que neceſſitas fu ge eſt ⁊ occulte receſſiōis. Cum ꝟo redie runt ad ꝓpria: multos de xp̄i myſterijs eru dierunt. Et deniqꝫ cum thomas apoſtol̓ ad prouinciā illā applicuiſſet baptizati ſt̓. factiqꝫ ſt̓ adiutores predicatōis illius. qͦꝝ corꝑa poſt felicē mortē primo per Helena Conſtantini matrē reperta ⁊ in Conſtan tinopoli tranſlata. Poſtea per ſanctū Eu ſtorgiū mediolanenſiū archiepiſcopū me diolanū perducta. Ultimo per Fridericū imperatorē in Coloniā theothonie ſunt de lata. Anime ꝟo ſi mul cum xp̄o viuunt in eterna gloria Amen ¶ Sermo decimus de baptiſmo xp̄i quā do ſcilicet in iordane voluit a Iohanne ba ptizari. Enit ieſus a galilea in iordanē ad Iohanē vt ba ptizaret̉ ab eo Scribunt̉ hec verba Matth̓. iij. ca. Om̄ia que geſſit ſaluator noſter dn̄s ieſus xp̄us etiā ẜm hominē digne ⁊ ratōnabiliter fa cta fuiſſe firmiter eſt tenendū. In ſingulis em̄ actibꝰ ⁊ operibꝰ eius aderat ei imperiū ratiōis ⁊ lumē diuinitatis. Nihil in eo re prehenſibile in ueniri potuit: cuncta rectiſ ſime diſponebat. Cum aūt ad Iohānem acceſſit popoſcitqꝫ baptizari: officiū vtiqꝫ ſanctimonie ⁊ virtutis exoluit. nō ſe aut le uem aut peccatorē oſtendit. Propterea vt hoc clarius innoteſcat in preſenti ſermōe de xp̄o baptizato verba faciemus: ꝯtem plabimurqꝫ tria myſteria. Primū dr̄ perſone baptizantis. hcd̓m circūſtantia ꝯgruentis. ¶ Tertiū apparitiōis excellentis. ¶ Qualilter xp̄s baptizatus fuit a Iohā ne ⁊ de illius baptiſmi ꝯditiōibꝰ. ¶ Capitulij. I. Rimū myſterium con templandū de chriſto baptiza to dicitur perſone baptizantis: Baptizare nanqꝫ voluit a Iohanne. vt patet etiam Marci.i. cap̄. ⁊ Luce. iij. cap̄. De baptiſmo vero Iohannis notam de ſunt in hac parte tres catholice veritates. Prima veritas ẜm Riccardum in. iiij. ꝙ baptiſmus ille fuit inſtitutus autoritate diuina. Hoc probat̉ per illud quod a Io hanne baptiſta dictū eſt. Iohan. i. c. Qui miſit me baptizare in aqua ille mihi dixit Super quē videris ſpiritū deſcendentē ⁊

manentē ſuꝑ eum ipſe eſt qui baptizat in ſpūſancto. Idip̄m pꝫ qꝛ Math̓. xxi. Xp̄o querenti de baptiſmo Iohis vtrum eſſet ex celo an ex hominibꝰ. Iudei nō fuerunt auſi dicere ꝙ ex hominibꝰ. Et dicit̉ ille ba ptiſmus Ioh̓is: eo ꝙ ipſe ſolus fuit mini ſter pͥmarie inſtitutionis ⁊ executionis il lius baptiſmi. Secūda veritas ꝙ ſi exten damus nomen ſacramenti ad om̄e ſignuꝫ rei ſacrantis ſuſcipientem. ſic baptiſmus Ioh̓is erat ſacr̄m. quia exp̄ſſe repn̄tabat chriſti baptiſmū: qui eſt res ſuſcipientē ſa crans. Si aūt reſtringamus nomen ſacra menti ad illud quod eſt ſacre rei. ſignum ⁊ cauſa. ſic nō erat ſacramentū quia nō cō ferebat gratiam. Unde dicit ſanctus Bo nauentura di. ij. quarti li. ꝙ talis baptiſmꝰ fuit inſtitutus ꝓ quadā p̄paratiōe ⁊ aſſue factionē ad baptiſmū xp̄i. Hinc eſt ꝙ in gloſa Math̓. iij. c. ſuꝑ illo verbo. Ego ba ptiſo in aqua dicit̉ ſic. Tm̄ corꝑa lauo qꝛ peccata ſoluere nequeo. vt ſicut naſcendo ⁊ p̄dicando p̄tereo: ſic baptizando ad xp̄i baptiſmū dirigā. Propterea dic̄ magiſter ſen. in lr̄a ꝙ baptiſmus Ioh̓is reſpectu ba ptiſmi xp̄i debet dici fuiſſe ſacramentale. quia fuit q̄dam p̄paratio ⁊ diſpoſitio ad illius baptiſmi ſuſceptionem. Tercia veri tas ꝙ baptiſati baptiſmo Ioh̓is ſimplici ter iteꝝ debuerūt rebaptiſari baptiſmo xp̄i Sicut ptꝫ ꝑ Augꝭ. ſuꝑ Ioh̓em. ⁊ ponitur de ꝯſe. di. iiij. ca. aliud. vbi dicit̉. Si quos baptizauit iudas. hi nō ſunt iteꝝ baptiza ti. Et quos baptiſauit Ioh̓es iteꝝ ſūt ba ptiſati. Idem dicit Aug. li. de baptiſmo ꝯͣ donatiſtas. Et hoc expreſſe habet̉ Acꝭ. ix. ca. Qn̄ baptiſatos baptiſmo Ioh̓is pau lus baptizauit baptiſmo chriſti. Notādū tamē ẜm Bonauauen. ꝙ quorūdam opi nio fuit ꝙ baptiſati baptiſmo Iohānis ſi nō habebant fidem trinitatis rebaptiꝫ an di erant. Si autē habebant fidem trinita tis nō oportebat eos rebaptizari. ſed ſuffi ciebat manus imponi. quia tales habebāt ablutionem exteriorem ⁊ habebant fideꝫ trinitatis qua interius inſigniebant̉ tanqͣꝫ character. ⁊ habebant ſpm̄ſanctū ꝑ impo ſitionem manuū. ⁊ ideo nō erant re bapti ſandi. Scotus ꝟo in. ij. di. ſui quarti dicit. ꝙ dupliciter pōt intelligi baptiſmus Ioh̓ Uno modo in forma baptiſmi chriſti quā potuit didiciſſe a diſcipulis chriſti. vel ab alijs audientibꝰ eos baptizare. ⁊ tunc non dicit̉ ꝓprie baptiſmus Ioh̓is. ſicut nec ba baptiſmus Petri vl̓ pauli. Et tales ſic ba ptiſati nō erant rebaptizandi. Alio modo poteſt intelligi baptiſmus Ioh̓is nō in for ma chriſti: ſed in aliqua alia forma ꝓpria. ſ. in noīe venturi. vt dicit̉ Actuū. xix. c. vel abſqꝫ alia forma. Et de ſic baptiſatꝭ: ſatis videt̉ neceſſariū ꝙ erāt baptizandi baptiſ mo chriſti ꝓpter p̄ceptū generale obligans om̄s quos nō implebant ſic baptiſati a io hāne. Ideo in hoc paſſu nō tenet̉ a docto ribus opinio magiſtri ꝯtrariū ſentientis. ¶ De triplici circūſtantia xp̄i baptizati.ſ. cauſa temꝑis ⁊ loci. Cap. II. Ecundū myſterrium ꝯtemplandū de chriſto bapti ſato dicit̉ circūſtantie ꝯgruen ti. Triplecnāqꝫ circūſtantia in illo baptiſ mo conſiderari poteſt. Quare chriſtus in quo nulla īmundicia fuit voluit baptiſari. rima dicit̉ cauſe. Secunda tꝑis. ¶ Tercia loci. ¶ Prima circūſtantia ꝯſideranda in ba ptiſmo xp̄i dicit̉ cauſe. quare.ſ. voluit xp̄s a Ioh̓e baptizari cū in eo nulla fuerit im mundicia. Et ad hoc dicit Amb̓. ſuꝑ Lu. Baptiſatus eſt dn̄s nō mundari volens: ſedmundare aquas. vt ablute ꝑ carnem chriſti qͥ peccatum nō cognouit baptiſma tis vim haberent ⁊ vt ſanctificatas relin queret poſtmodū baptizandis. Cū auteꝫ dicimus xp̄m a Ioh̓e baptizatū. nō pute mus intelligendū de baptiſmo ꝓprio quē ipſe poſtmodū inſtituit: ſed de baptiſmo qͦ baptiſabat Ioh̓es. vt inquit Augꝰ. ſuper Ioh̓. Secūdo xp̄us baptiſari voluit. vt in quit Beda. ad approbationem baptiſmi Ioh̓is. Tercio voluit xp̄us baptiſari ẜm Tho. in. iij ꝑte. q. xxxix. vt nos ſuo exēplo induceret ad baptiſmū. Et ideo ad hoc ꝙ eſſet efficacior eius inductio voluit bapti ſari baptiſmo quo māifeſte nō indigebat vt hoīes ad baptiſmū accederent quo in digebant. Si ꝟo aliquis quereret cur no luit chriſtus baptiſari baptiſmo ꝓprio qͥ

erat optimus. Dicit Tho. ꝙ baptiſmus xp̄i eſt quoddā ſpūale remediū quo xp̄us nō indigebat qui a pͥncipio ſue ꝯceptiōis gratia ſpūſſancti repletus fuit. ¶ Secun da circūſtantia cōſideranda in baptiſmo chriſti dicit̉ temꝑis. Nam vt dicit̉ Luce iij. ca. Quando baptiſatus eſt erat incipi ens quaſi annoꝝ triginta. Hoc aūt cōue niens fuit vt inquit ſanctus Tho. triplici ratione. Primo ratione p̄dicationis. quia chriſtus baptiſabat̉ quaſi extunc incipiēs docere ⁊ p̄dicare. ad quod requirit̉ perfe cta etas qualis eſt triginta annoꝝ. Unde Gen̄. xli. ca. legitur. ꝙ triginta annoꝝ erat Ioſeph cū regnare cepiſſet in egypto ſub Pharaone. Similiter. ij. Regū. v. ca. dicit̉ de Dauid ꝙ triginta annoꝝ erat cum ad regnum fuit ſublimatus. Et Ezechiel an nō trigeſimo cepit ꝓphetizare. vt ptꝫ Eze chielis.i. cap̄. Et ſi quis obijceret ꝙ deus reuelauit ſapīam Danielis pueri vel iu uenis. vt dicit̉. xiij. c. eiuſdem. ergo a fortio ri debuit manifeſtari ſapientia chriſti an te trigeſimū annū. quod factum fuiſſet ſi docuiſſet ante illam etatem Dicendū ꝙ chriſtus ꝓponebat̉ hominibꝰ in exempluꝫ oīm. ⁊ ideo oportuit in eo oſtendi illud qd̓ competit omnibꝰ ẜm legem cōem. vt.ſ. in etate perfecta doceret. Sꝫ ſicut dicit Gre gorius nazanzenus. Non eſt lex eccleſie q̄ raro contingit. ſicut nec vna hyrundo ver facit. Aliquibus em̄ ex quadā ſpeciali diſ penſatione ẜm diuine ſapientie rōnem cō ceſſum eſt p̄ter legem cōem vt ante perfe ctam etatem officium vel p̄ſidendi vel do cendi haberent. Sicut fuit ſalomon Da uid ⁊ Hicremias. Secunda ratio quare chriſtus baptizari voluit in etate triginta annoꝝ fuit legis impletionis. Inquit em̄ Criẜ. ſuꝑ Matth̓. Futurum erat vt poſt baptiſmum chriſti lex ceſſare inciperet. Ideo hac etate chriſtus ad baptiſmum venit qui poteſt om̄ia peccata ſuſcipere vt lege ſeruata nullus dicat ꝙ ideo eam ſol uit quia implere nō potuit. Si ergo aliqͥs quereret cur fideles chriſti laudabilit̓ ba ptizant̉ nō ſolum ante trigeſimū annū: ſed etiam in infantili etate ⁊ chriſtus baptiſa tus eſt tꝑe p̄notato. Reſpondet Tho. ꝙ vt ptꝫ ex dictis. chriſtus nō eſt baptiſatus indigens purgatione nec aliquod illi potuit īminere ꝓpter dilationem periculum. Sed cuius alij nō in parum redundat pe riculum ſi ex hac vita diſcedat ſine baptiſ mo. Tercia ratio quare chriſtꝰ voluit ba ptiſari in illa etate dicit̉ ꝑfectionis. Dat̉ em̄ intelligi ꝙ baptiſmus parit viros ꝑfe ctos. ẜm illud apl̓i ad Eph̓. iiij. ca. Donec occurramus om̄s in vnitate fidei ⁊ agni tionis filij dei in virum perfectum in men ſuram etatis plenitudinis chriſti. Unde ⁊ ipſa ꝓprietas numeri ad hoc ꝑtinere vi detur. Conſurgit em̄ trigenarius numerꝰ ex ductu ternarij in denariū. ꝑ ternarium autē intelligitur fides trinitatis. ꝑ dena rium autē impletio mandatoꝝ legis. Et in his duobꝰ perfectio vite chriſtiane con ſiſtit. ¶ Tercia circūſtantia ꝯſiderāda in baptiſmo chriſti dicitur loci Baptizatus nāqꝫ fuit in iordane: vbi difficultas oritur Cur nō in mari rubro potius voluit bapti zari. nam veritas debet reſpondere figu re. Sed figura baptiſmi p̄ceſſit in tranſi tu maris rubri vbi egyptij ſunt ſubmerſi. ſicut pctā delent̉ in baptiſmo. gͦ vr̄ ꝙ ma gis debuit baptizari in mari rubro qͣꝫ in flumine iordaniſ. Inſuꝑ iordanis interp tat̉ deſcēdens. ſed ꝑ baptiſmū aliqͥs plus aſcendit qͣꝫ deſcendit. Unde Matth̓. iij. ca. dicit̉. ꝙ baptizatus Ieſus ꝯfeſtim aſcē dit de aqua. igit̉ videt̉ incōueniens fuiſſe ꝙ baptiſaret̉ in iordane. Reſpondet his ſanctus Tho. vbi ſupͣ ꝙ tranſitus maris rubri p̄figurauit baptiſmū qͣꝫtum ad hoc ꝙ baptiſmus delet peccata. Sed trāſitus iordanis qͣꝫtum ad hoc ꝙ aperit ianuā re gni celeſtis: qui eſt pͥncipalior effectus ba ptiſmi: ⁊ ꝑ ſolum xp̄m impletus. Fluuius. nanqꝫ iordanis fuit ꝑ que filij iſrael inter ram ꝓmiſſionis intrauerūt. Baptiſmus: aūt chriſti introducit in regnū dei quod ꝑ terram ꝓmiſſionis ſignificat̉. Unde dicit̉ Ioh̓. iij. ca. Niſi quis renatus fuerit ex aqͣ ⁊ ſpūſancto nō poteſt introire in regnū dei Ad hoc etiam pertinet ꝙ Helyas diuiſit aquas iordanis qͥ erat in curru igneo ra piendus in celum. vt dicit̉. iiij. Regum. ij. ca. quia.ſ. tranſeuntibꝰ ꝑ aquā baptiſmi ꝑ ignem ſpūſſancti patꝫ aditus in celū. Eſt etiam in baptiſmo aſcenſus ꝑ ꝓfectū gra tie: que requirit humilitatis deſcenſum. ẜm illud Iacobi iiij. Deus ſuperbis reſi

ſtit. humilibus autem dat gratiam ſuam. Et ad talem deſcenſum referendum ē no men iordanis. ¶ De tribꝰ excellentiſſimis ſignis que ap paruerūr in baptiſmo chriſti. Ca. III Ertium myſteriū con templandū de chriſto baptiza to dicit̉ apparitionis excellentꝭ Apparuerūt quippe mox vt de aqua exiuit tria excellentiſſima ſigna. Primū fuit celoꝝ apertio ⁊ patefactio. Secundū ſpūſſancti deſcenſio. Terciū paterne vocis auditio. ¶ Primū excellens ſignū fuit celoꝝ reſera tio. Dicit qͥdem Math̓. iij. ca. Baptiza tus aūt confeſtim aſcendit de aqua ⁊ ecce aperti ſunt ei celi. Et Mar.i. ca. Statim aſcendens de aqua vidit celos aꝑtos. Et Lu. iij. ca. Ieſu baptiſato ⁊ orante apertū eſt celum. Hoc aūt ẜm cōem doctoꝝ expo ſitionem intelligendū eſt ꝙ circa chriſtuꝫ baptiſatum tantus ſplendor diuinitus ef fulſit in aere vt viderent̉ aperti celi. ſicut in choruſcatione videt̉ fieri. vt dicit Nico laus de lyra. Ratio vero huius claritatis celeſtis fuit. ẜm Tho. vbi ſupra.ſ. q. xxxix. iij. partis. Quia chriſtus baptiſari voluit vt ſuo baptiſmō ꝯſecraret baptiſmū quo nos baptiſari debeamus. Et ideo in ba ptiſmo ſuo ea demonſtrari debuerūt que pertinent ad efficaciam baptiſmi noſtri. Circa quā tria ſunt conſiderāda. Primo qͥdem pͥncipalis virtus ex qua baptiſmꝰ efficaciam habet: que eſt virtus celeſtis. Et ideo baptiſato chriſto apertū eſt celū. vt oſtēderet̉ ꝙ de cetero virtus celeſtis ba ptiſma ſanctificaret. Secūdo ꝯſiderāda eſt fides eccleſie ⁊ eius qui baptiſat̉ q̄ ope ratur ad efficaciam baptiſmi. Unde ba ptiſati fidem ꝓfitentur. ⁊ baptiſmus dicit̉ fidei ſacramentū. ꝑ fidem aut inſpicimus celeſtia que ſenſum ⁊ rōnem humanā ex cedunt. Et ad hoc ſignificandum chriſto baptiſato aperti ſunt celi. Tercio ꝯſiderā da eſt circa efficaciam baptiſmi reſeratio ianue regni celeſtis: ꝑ quam intramus ba ptiſati que pͥus hoī precluſa fuerat ꝑ pec catū. Unde baptiſato chriſto aperti ſunt celi. vt oſtende retur ꝙ baptiſatis patꝫ via in celum. Notandum vero in hac parte ꝙ celum apertū eſt Ieſu orante: in quo chri ſtus dedit exemplum ẜm Nicolaū de lyra ꝙ in receptione ſacramentoꝝ debet mens noſtra in deum eleuari. Uel vt detur in telligi ẜm Criſoſt. ſuꝑ Math̓. ꝙ hocip̄m ꝙ per baptiſmū celum aperit̉ credentibꝰ: eſt ex virtute orationis chriſti. Ideo dicit̉ apertum eſt ei celum. id eſt omnibꝰ ꝓpter eum. ¶ Secundum excellens ſignum qd̓ apparuit in baptiſmo chriſti dicitur ſpiri tuſſancti deſcenſio. Deſcēdit em̄ ſpūſſan ctus corporali ſpecie ſicut colūba in ip̄m. vt dicit̉ Luce. iij. ca. Hoc vero cōuenien ter eſſe factum inquit Criſo. quoniā quic quid factum eſt in baptiſmo chriſti perti net ad myſterium omniū qui poſt moduꝫ erant baptiſandi. Omnes autem qui ba ptiſmo chriſti baptizant̉ ſpūmſanctum re cipiunt niſi ficte accedant. ẜm illud Ma thei. iij. ca. Ipſe vos baptiſabit in ſpūſan cto. Aduertendum tamen eſt in hoc loco. qꝛ Augu. dicit lib̓. xv. de trinitate. Abſur diſſimū eſt dicere ꝙ chriſtus cū eſſet iam triginta annoꝝ accepiſſet ſpūmſanctum. Sed venit ad baptiſmum ſicut ſine pec cato ita nō ſine ſpirituſancto. Si enim de Iohāne ſcriptum eſt ꝙ replebitur ſpiriu ſancto ex vtero matris ſue. quid de homi ne chriſto dicendum eſt: cuius carni ipſa conceptio nō carnalis ſed ſpiritualis fuit Nunc ergo. id eſt in baptiſmi corpus ſuū. id eſt eccleſia p̄figurare dignatur. in qua baptiſati p̄cipue accipiūt ſpūmſanctum. Sciendum ad hoc. quia vt dicit Augu. lib̓. ij. de triuitate. Spirituſſanctus deſcē diſſe dicitur ſuper chriſtum ſpecie corpora li. ſicut columba. nōquia ipſa ſubſtantia ſpirituſſancti videret̉ qui eſt inuiſibilis neqꝫ ita ꝙ illa viſibilis creatura in vnita tem perſone diuine aſſumeret̉. neqꝫ em̄ di citur ꝙ ſpirituſſanctus ſit columba. ſicut dicitur ꝙ filius dei eſt homo ratione vnio nis. Dicit̉ ergo ſpirituſſanctus deſcendiſ ſe ſuꝑ xp̄m in ſpecie colūbe rōne columbe ſignificantis ſpūmſanctū. Quare autem apparuit in columbe ſpecie. triplex ratio aſſignatur a ſancto Tho. Primo ad ſigni ficandum diſpoſitionem que requirit̉ in baptiſato: que eſt vt non fictus accedat ſi

vult ſpm̄ſanctū recipere. hoc aūt denotat colū ba que eſt aīal ſimplex: aſtutia ⁊ dolo carens. Unde dicit̉ Math̓. x. ca. Eſtote ſimplices vt colūbe: Secūdo apparuit ſpi rituſſanctus in ſpecie oolūbe ad ſignificā dum effectū ꝓprium baptiſmi: qͥ eſt remiſ ſio peccatoꝝ ⁊ reconciliatio ad eū. Colū ba em̄ eſt aīal manſuetū. Et ideo ſic̄ dicit Criẜ. ſuꝑ Math̓. In diluuio apparuit hͦ aīal ramū ferens oliue ⁊ cōem orbis terra rum tranquillitatē annūcians. Et nunc etiam columba apparet in baptiſmo libe rationē nobis demonſtrans. Tercio appa ruit ſpūſſanctus in ſpecie colūbe ſuꝑ xp̄m baptiſatū ad ſignificandū cōem effectum baptiſmi: qui eſt ꝯſtructio eccl̓iaſtice vnio nis. Columba em̄ eſt animal ꝯgregabile ⁊ amicabile. Unde ⁊ Cant̓. v. dicit̉ de ec. cleſia. Una eſt columba mea. Propter di cta nec nō ⁊ ꝓpter ſequentia de voce pr̄is audita pleriqꝫ ſcire cupiūt. vtrū ſpēs ſiue voces in quibus apparuit pater vel filius vl̓ ſpūſſanctus ſint adminiſtrate ꝑ angl̓os Et reſpondet alexander de ales in.i. volu mine ſumme ſequendo Aug. in. iij. de tri. ꝙ om̄s apparitiones tam noui qͣꝫ veteris taſtamenti: excepta illa aꝓparitione qua fi lius apparuit in carne ꝑ angelos ſunt ad miniſtrate: vnde ſpecies ⁊ voces ꝑ angl̓os formate ſunt. Si aūt quereret̉ quare ſpūſ ſanctus non formauit illam columbā vel pater vocē īmediate. Reſpondet alexāder ꝙ hoc ꝑtinet ad excellentiā diuinā ⁊ etiaꝫ ad excellentiam rationalis creature. Ad excellentiā quippe diuinam ꝑtinet oꝑari ꝑ miniſtrū in his in quibꝰ pōt miniſter. Ad excellentiā miniſtri ꝑtinet miniſtrare crea tori in quibꝰ poteſt. Unde cū angeli ſupe riorem habent deū. Inferiores corꝑales creaturas pares rōnales competit ⁊ ſibi ⁊ creatori vt ſint medij in adminiſtratiōe creaturaꝝ corꝑaliū ⁊ rōnabiliū. Un̄ etiā ſicut dicit Augꝰ. In oꝑibus miraculoſis ſunt miniſtri angeli qͣꝫtum ad ea que poſ ſunt. vt eſt p̄parare materiam: vel hmōi. Nam nō om̄ia ſubiecta ſunt potentie an gelice. Unde etiā in opere incarnationis fuerunt angeli nuncij. Et etiam in operi bus iuſtificatis ſunt angeli medij in his q̄ poſſunt. vt eſt excitare intellectū vl̓ affectu ⁊ etiam in generali reſurrectione in colle ctione puluerū. Congruit ergo ſuperiori oꝑari ꝑ miniſtrū. Competit etiam mini ſtro habere auctoritate reſpectu eoꝝ que infra ſunt. Unde cum aſſumit̉ corꝑalis creatura irrationalis ad oſtendendū pre ſentiam diuinam competit ⁊ adminiſtret̉ ꝑ angelicā tanqͣꝫ mediam inter ipſam et ſuū creatorem. Sed contra iſta poſſet qͥs obijcere ꝙ carnem in qua apparuit xp̄s fi lius dei nō formauit angelus: ſed īmedia te ipſe deus. ergo columbā in qua apparu it ſpūſſanctus nō debuit formare angelꝰ: ſed īmediate ipſe deus. Ad hoc dicit ale xander ꝙ nō eſt ſimile. quia caro illa fuit aſſumpta in vnitate ꝑſone. Unde chriſtꝰ vniebat̉ illi carni nobiliſſima vnione. Nec in illa vnione ꝯgruebat vt eſſet pͥncipium alia natura qͣꝫ diuina cui vniebat̉: ſed ab eo moueret̉ ⁊ formaret̉ cui vniebat̉. Ange lus etiam in his que ordinabant̉ īmedia te ad reconciliationē humani generis non debuit eſſe melius: ſed ſolum ille qui debe bat eſſe mediator qui.ſ. erat deus ⁊ homo Et ideo in formatione corꝑis chriſti vel in adminiſtratione eoꝝ que in ꝑſona xp̄i agebant̉ nō debuit eſſe angelus admini ſtrator: ſed ſolus ille qͥ erat mediator. Ille autē ſpecies in quibꝰ apparuit pater vel ſpūſſanctus nō fuerūt vnite ei ita vt ex il lis ⁊ ſpūſancto fieret vnū in perſona. Nec ordinabant̉ niſi ad oſtendendam pn̄tiam ipſius dei.ſ. patris vel ſpūſſancti. Un̄ me diante alia creatura nobiliori potuit mo uere hmōi creaturā aſſumptam ad oſten dendam ſuam p̄ſentiam.ſ. mediante crea tura angelica. Oritur tamen hic difficul tas q̄dam: quia ſi illas ſpēs ⁊ voces for mauit ⁊ mouit angelus ⁊ vniebat̉ illis ſi cut motor. gͦ in illis ſpēbꝰ nō poterat vere dici mitti vel apparere ſpūſſanctus aut lo qui pater: ſed potius angelus. Soluit hec omnia Aug. in. iij. de trini. ꝙ licꝫ angelus eſſet ille qͥ formaret voces illas ⁊ ſpecies qꝛ tn̄ nō in ꝑſona ſua: ſed in ꝑſona dn̄i loq̄ bat̉. nec pn̄tiam ſuā ſed pn̄tiaꝫ dn̄i demō ſtrabat. Ideo dicit̉ nō angelus ſed ſpūſ ſanctus apparere ⁊ pater loqui. qꝛ oīa hec ſunt ad iudicandam pn̄tiam dn̄i ⁊ nō an geli. Ex p̄miſſis inſurgit dubitatio q̄daꝫ

ſcꝫ qualiter ſpūſſanctus dicat̉ eſſe in illis ſenſibilibꝰ creaturis in quibus apparuit. Ad quod ita dicit Alexander: ꝙ deus in creaturis irrationabilibꝰ dicit̉ eſſe dupli citer. Uel ſicut cauſa in effectu. vel ſicut ſi gnatū in ſigno. Sicut cauſa in effectu di cit̉ eſſe generaliter in oībꝰ creaturis eſſen tialiter: pn̄tialiter: ⁊ potentionaliter. quia ipſe habet eſſe in eis ſicut te nens in eſſe ⁊ regens eas. quia quelibet creatura qͣꝫtuꝫ ad hoc recipit influentiam a deo. aliter te deret in nihilum. Sicut aūt ſignatū in ſi gno dicit̉ eſſe dupliciter. Nam eſt quoddā ſignū quod eſt in creatura irrationabili a natura. Quoddā ex inſtitutione. Ex na tura dicit̉ omnis creatura irrationabilis eſſe ſignū totius trinitatis qͣꝫtum ad ꝯdi tiones penes quas determinat̉ veſtigiuꝫ trinitatꝭ que ſunt in om̄ibꝰ creaturis. Si cut eſt vnitas veritas bonitas naturalis modus ſpecies ⁊ ordo ⁊ hmoi. penes que deuenit̉ in cognitiōe trinitatis quo ad ea que ſunt appropriata ꝑſonis. Et hoc mō ſicut in veſtigio vel ſigno naturali impreſ ſo a creatore: dicit̉ eſſe tota trinitas in oībꝰ creaturis. Ex inſtitutione etiā dicit̉ aliqn̄ creatura eſſe ſignū pn̄tie creatoris. Et hͨ mō nō dicit̉ deus eſſe in om̄ibꝰ irrationa bilibus creaturis: ſed in aliquibus. Nam eſt quoddā ſignū inſtitutū ad ſignifican dam p̄ſentiam diuinā quo ad aliquē effe ctum: ⁊ hoc ſimpliciter ⁊ nō ad tp̄us. ſicut eſt in ſacramentis que inſtituta ſunt ad ſi gnficandā pn̄tiam diuinam ſiue ſpm̄ſan ctum quo ad aliquē effecum gratie. Un̄ quotienſcūqꝫ tranſeūt verba ſuꝑ elemen tū ad hoc inſtitutū eo modo quo inſtitu tū eſt habet rōnem ſacramenti. Unde ſa cramentū baptiſmi inſtitutū eſt in aqua vt ſemꝑ habeat fieri in aqua ⁊ nō in alio elemento. ⁊ ſic de alijs. Et hoc modo dici tur deus eſſe in ſatramētis alio modo qͣꝫ in creaturis alijs irrationabilibꝰ. Unde p̄ ter illū modū quo eſt ibi ſicut cauſa in effe ctu eſt etiam ſicut ſignatū in ſigno. ⁊ ad hͦ ſpecialiter ⁊ ad ſemꝑ inſtituto. Eſt aūt aliud ſignū inſtitutū ad ſignificandā p̄ ſentiam diuinam. nō qͣꝫtum ad omne tp̄s ſed qͣꝫtum ad aliquod tp̄s. Et hoc modo dicit̉ fuiſſe ſpūſſanctus in columba. flatu ⁊ igne qn̄ apparuit ſuꝑ xp̄m ⁊ ſuꝑ apl̓os. Non em̄ colūba aſſumpta ſignū erat natu rale: ſed inſtitutū ad deo ſiue a ſpūſancto ad ſigni ficandā pn̄tiam ſuā nō ſemꝑ. ſed ad tpus.ſ. qͣꝫdiu manſit ſuꝑ xp̄m Et ipſa aſſumptio ad hoc demonſtrandū erat eiꝰ inſtitutio. Et qͣꝫdiu fuit aſſumptio. tādiu fuit ſignum. Erat ergo ſpūſſanctus in co lumba ſicut ſignatū in ſigno inſtituto ſi ue aſſumpto ad tp̄us ad eius pn̄tiam de monſtrandā. In xp̄o aūt erat deus nō ſo lum ſicut in ſigno: ſed ſicut vnitus carni vnitate ꝑſonali. ⁊ hoc nō ad tp̄s: ſed ad ſꝑ Et hic eſt modus ſingularis qui nō repe rit̉ in alia creatura. Sed nō admittunt qͣ dicta ſunt pleriqꝫ curioſi dicentes. ꝙ cum eque nobilis ſit ꝑſona ſpūſſancti ſicut ꝑſo na filij. ergo in eque nobili creatura debu it manifeſtari ſpūſſanctus ſicut manifeſta tus eſt filius. Ad quod ita reſpondet ale xander. ꝙ aſſumptio carnis nō ordinabat̉ ſolum ad oſtendendā pn̄tiam filij. in car ne: ſed ad ſatiſfaciendū ꝓ humano genere ⁊ ad recoucili andū humanū genus deo. Oportuit aūt ꝙ ille qͥ ſatiſfaceret eſſet d̓s ⁊ homo. deus qͥ poterat ⁊ homo qui debe bat. Similiter vt ille qͥ erat mediator in ter deū ⁊ hominē eſſet deus ⁊ homo. Et iō filius apparuit vt vnitus illi nature ꝓ qͣ debebat ſatiſfacere. Sed aſſumptio colū be ſiue alterius creature nō ordinabatur: niſi ad oſtendendā pn̄tiam ſpūſſancti ad teſtimoniū inhabitationis xp̄i vel apl̓os eius. Unde erat in illa creatura vt p̄dixi mus ſicut ſignatum in ſigno nō in vnione ꝑſone. Quia ergo nihil eſt ꝑfecte deo vni bile niſi beatificabile ⁊ hoc ſolum eſt ſub ſtantia rationalis per quā debebat fieri re demptio ⁊ reconciliatio Ideo filius appa ruit ſolum in creatura rōnali ⁊ nō quacu qꝫ: ſed reparabili. Sed ſignationi ſiue de monſtrationi pure. magis ꝯuenit creatu ra irrationa lis qͣꝫ rationalis: ne forte cre deret̉ vnita vnitate perſonali ſicut filius. Et ideo ſpūſſanctus apparuit in creatu ra irrationali tm̄. Inſuꝑ cōgruebat vt ſi cut erat diſtinctio ꝑfonarū ita eſſet diſtin ctio ſignoꝝ: vn̄ qꝛ filius apparebat in na tura humana nō debuit ſpūſſanctus ap parere in illa nec in angelica. quia nō exat

vnibilis. ¶ Terciū excellens ſignū qd̓ ap paruit in baptiſmo chriſti dicitur paterne vocis auditio. Audita quippe fuit vox pa tri dicentis. Hic eſt filius meus dilectus. ſcꝫ naturalis. Alij aūt ſunt adoptiui in qͦ in hi bene complacui. id eſt in quo volun tas mea complebit̉ de ſalute generis hūa ni Ubi claret ꝙ in baptiſmo chriſti tota trinitas apparuit. vt dicit Nicolaus de ly ra ſuꝑ.i. ca. Marci. Parter in voce. ſpūſ ſanctus in columbe ſpecie ⁊ filius in car ne. Et ꝑ talem apparitionem trinitatis de mōſtratū fuit ꝙ baptiſmus quo baptiſan tur fideles ꝯſecrat̉ in inuocatione ⁊ virtu te trinitatis. ẜm illud Math̓. vlti. Eun tes docete om̄s gentes baptizantes eos in noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. Hylarius autē ſuꝑ Math̓. ita pulchre loquit̉. Suꝑ ieſum baptizatū deſcendit ſpūſſanctus et vox patris audita eſt dicentis. Hic eſt fili us meus dilectus. vt ex his que ꝯſumma bant̉ in chriſto cognoſceremus poſt aque lauacrum ⁊ de celeſtibꝰ partibꝰ ſanctum in nos ſpm̄ aduolare ⁊ paterne vocis adop tione dei filios fieri. Notandū vero hic eſt ꝓpter vocabulū apparitionis ẜm Alexan drum in pͥmo ſumme. ꝙ apparitio aliqn̄ dr̄ manifeſtatio facta in aliquo effectu intelli gibili oblato intellectui. Et ſic dicit̉ Sap̄ i. ca. Apparet autē his qui fidē habent in illum. Secūdo apparitio dicit̉ manifeſta tio facta in aliqua ſimilitudine corꝑali ob late imaginationi. Et hoc modo dicitur Math̓. ij. ca. Angelꝰ dn̄i apparuit in ſom nis Ioſeph. Tercio dicit̉ apparitio manti feſtatio facta in aliqua ſimilitudīe corꝑali ſenſibili oblata viſui. ⁊ ſic vſitato mō dicit̉ apparitio. Quarto modo apparitio dicit̉ manifeſtatio facta in aliquo ſigno ſenſibi li rep̄ſentato ſenſui ſiue illud ſignū ſit viſi bile ſiue audibile. Et hoc modo apparuit pater in voce in nouo teſtamento. Inſuꝑ ſciendū vt inquit ſanctus Tho. ꝙ filius ⁊ ſpūſſanctus qͥ ſunt ab alio dicunt̉ nō ſoluꝫ apparere: ſed etiam viſibiliter mitti. Pa ter autē quia nō eſt ab alio apparere qͦdeꝫ pōt: ſed viſibiliter mitti nō pōt. Quis igit̉ tam ineptus tam durus aut tam ꝑtinax de cetero p̄ſumat eſſe vt non humili corde ſuſcipiat que de ꝑſonaꝝ diuinaꝝ numero origine ⁊ ꝓprietate tradūt̉. de celis ad nos veritas iſta deſcendit. Nec doceri potuit a thalete mileſio vno ex ſeptem ſapientibus aſtrologo ⁊ phyloſopho. nō ab eius audi tore. Anaximādro. Non ab iſtius diſcipu lo. Anaximane. Non a diſcipulo. Anaxi manis. Anaxagora. Non ab Archelao diſcipulo A anaxagore. Non a famoſiſſi mo ſocrate ab Anaxagora inſtructo. Nō a Platōne diſcipulo Socratis. nō deniqꝫ ab ariſtotele auditore Platōnis. qui om̄s ſucceſſiue ſcholā tenuerūt vnus poſt aliū Nō ab om̄ibꝰ hmōi ph̓is credimus ⁊ ſim pliciter ꝯfitemur patrē filiū ⁊ ſpm̄ſanctuꝫ tres ꝑſonas ⁊ vnam eſſentiam qm̄ digna tus eſt deus clementia ⁊ pietate ſua nobis reuelare. O quantus error vtiqꝫ deteſtan dus illoꝝ qui fabulam narrare nos putāt cum chriſti myſteria p̄dicamnus. cum loqͥ mur de ꝑſonis diuinis. dum ſacrū baptiſ ma ianuam eſſe celeſtis regni docemus. Ecce baptizat̉ xp̄us a Iohāne. ⁊ tanta de ſupernis offerunt ſe teſtimoni a diuinitatꝭ ſue. Quare letent̉ cuncti fideles ex aqua ⁊ ſpūſancto regenerati. ſperantes ꝑ chriſtia nā vitam indubitanter poſſe ad eternam beatitudinē ꝑuenire. Ad quam nos ꝑdu cat filius dei qͥ cum patre ⁊ ſpūſancto vi uit in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo vndecimus. de ieiunio fame et tēptatione chriſti ꝓ pͥma dn̄ica in quadra geſima. Uctus ē Iheſus in F deſertum a ſpū vt temptaret̉ a dyabolo. Scribunt̉ hec ꝟba Matth̓. iiij. cap̄. Docuit nos exemplo ſuo dn̄s noſt rieſus chriſtꝰ equo animo ferre queqꝫ ardua ⁊ difficilli ma ſi cupimus ad regna celeſtia ꝓperare. qm̄ vt inquit Gregorius ī omelia. Ad ma gna p̄mia ꝑueniri nō poteſt: niſi per ma gnos labores. Et Hiero. ad Paulinum. Nihil ſine mag labore dedit hec vita mor talibꝰ. Ob quod doctor gentiū ⁊ vas ele ctionis dicebat Act̉ xiiij. ca. Oportꝫ nos ꝑ multas tribulationes intrare in regnuꝫ celoꝝ. At ipſe redemptor oīm Math̓. xi. ca. aſſerit. Regnū celoꝝ vim patit̉ ⁊ violē ti rapiūt illud. Qd̓ ſuo modo ꝓtulit Se

neca in tragedijs dicens. Non eſt mollis e terris ad aſtra via. Igitur dei filius poſt qͣꝫ baptizatus eſt deſertum petijt: vbi qua draginta diebꝰ ⁊ noctibꝰ ieiunauit. Et cuꝫ eſuriret aggreſſus eſt illum ſathanas. va rijſqꝫ temptationū p̄lijs eum credidit ſuꝑ are. quod cū facere nequijſſet ꝯfuſus ab ſceſſit ⁊ chriſto dn̄o angeli miniſtrabant. Quare vt hec om̄ia clarius intelligantur noſqꝫ ꝓmptiores reddamur ad pnīe cru cem tollerandū atqꝫ animoſius ꝯfligamꝰ cum hoſte maligno. In p̄ſenti ſermone d̓ ieiunio fame ⁊ temptatiōe chriſti dicemꝰ vbi tria myſteria inducimus ꝯtēplanda. Primū dicit̉ abſtinentie. ¶ Secundū pugne. ¶ Tercium victorie. ¶ Quare xp̄us ꝯuerſatus inter eſt homi nes ⁊ quare nō ſemꝑ duxit auſteram vita ⁊ cur voluit ieiunare. TCapl̓. I. Rimum myſterium ꝯtemplandum dicit̉ abſtinen tie. de quo dicit Math̓. Ductꝰ eſt ieſus in deſertum. qd̓.ſ. ẜm glo. eſt inter hierl̓m ⁊ hiericho ſecūdo lapide diſtans a hiericho iuxta aquas ab heliſeo ſanatas ⁊ arabes ſtant ibi. Et inde diſcurrebāt et occidebant tranſeuntes. Iuxta quod dn̄s ſcripſit ꝑabolam de illo qui iter faciebat a hierl̓m in hiericho. Luc. x. ca. Et modo dicit̉ quarantana. Ductus autē ieſus in il lud deſertū a ſpūſancto. vt dicit Gregoriꝰ in omel̓. quod expreſſe Lucas. ca. iiij. ꝓfi tet̉. Inquit em̄. Ieſus plenus ſpūſancto egreſſus eſt a iordane ⁊ agebat̉ a ſpū in de ſertum. Et cū ieiun aſſet quadraginta die bus ⁊ quadraginta noctibꝰ poſtea eſurijt Lucas autē dicit. ⁊ nihil māducauit illis diebus. Ubi pro ampliori intelligentia tria dubia oriuntur. Primū eſt de chriſti ꝯuerſatione. Secundū de chriſti manducatiōe. Tercium de chriſti ieiunatione. ¶ Primū dubium eſt de chriſti ꝯuerſatiōe q̄re.ſ. nō fuit ſemꝑ in deſerto ⁊ ſolitudine: ſed voluit inter hoīes ꝯuerſari. Ad quod reſpondet ſctūs Tho. in. iij. ꝑte. q. xl. ꝙ cō uerſatio xp̄i talis debuit eſſe vt ꝯueīret fi ni incarnationis ẜm quā venit in mundū Uenit aūt in mundū. Primo qͥdē ad ma nifeſtandā veritatē. ſicut ipſe dicit Ioh̓is xix. c. In hͦ natus ſum ⁊ ad hͦ veni in mun dū vt teſtimoniū ꝑhibeā veritati. Et ideo nō debebat ſe occultare vitam ſolitariam agens: ſed in publicū ꝓcedere publice p̄ dicando. Un̄ Luc̄. iiij. c. dixit illis qͥ vole bant eū detinre. Quia ⁊ alijs ciuitatibus oꝑtet me euāgelizare regnū dei: qꝛ iō miſ ſus ſum. Secūdo venit xp̄s in mundum ad hͦ ꝙ hoīes a peccato liberaret. ẜm illud i ad Thimo.i. ca. Chriſtus ieſus venit in hūc mundū pctōres ſaluos facere. Et iō vt Criẜ. dicit. Licet in eodē loco manēdo poſſet om̄s ad ſe attrahere vt eius p̄dica tionē audirent. nō tn̄ hoc fecit. p̄bens nob̓ exemplū vt ꝑambulemus ⁊ requiramus ꝑeuntes. ſicut paſtor ouem p̄ditam ⁊ me dicus accedit ad infirmū. Tercio venit xp̄s in mundū vt ꝑ ip̄m habeamus acceſ ſum ad eū. vt dicit̉ ad Ro. v. ca. Et ita ſa miliariter cū hoībꝰ ꝯuerſando ꝯueniens fuit vt om̄ibꝰ fiducia daret ad ſe acceden di. Et hoc dr̄ Math̓. ix. ca. Factum ē diſ cūbente eo in domo: ecce publicani ⁊ pec catores veniētes diſcūbebant cū ieſu ⁊ di ſcipulis eiꝰ. Suꝑ qͣ verba Hiero. ait. Ui deant peccatores publicanū a peccatis ad meliora ꝯuerſum locū inueniſſe pnīe. Et id etiā ipſi nō deſperent ſalutē. Sed ꝯtra dicta poſſet quis arguere on̄dens ꝙ xp̄us debuit ſolitariā agere vitam. Primo quia oportebat ip̄m on̄dere ſe nō ſolū hoīem: ſꝫ etiā deū. Sꝫ deū nō ꝯuenit cū hoībꝰ ꝯuer ſari. Dr̄ em̄ Daniel̓. ij. c. Exceptis dijs qͦꝝ nō eſt cū hoībꝰ ꝯuerſatio. Et ph̓s dicit in i. Politice. ꝙ ille qͥ ſolitarius viuit aut eſt beſtia.ſ. ſi hoc ꝓpter ſnīam faciat: aut ē d̓s ſi hoc faciat ꝓpter ꝯtemplandā veritateꝫ. gͦ videt̉ ꝙ nō debuit xp̄s cū hoībꝰ ꝯuerſa ri: ſed ſolitarius viuere. Secundo debuit xp̄us vitā ꝑfectiſſimā ducere. ꝑfectiſſima aūt ē vita ꝯtēplatiua. Ad vitā aūt ꝯtēpla tiuā maxīe ꝯpetit ſolitudo. ẜm illd̓ Oſce ij ca. Ducā eū in ſolitudinē ⁊ loquar ad cor eius. gͦ videt̉ ꝙ xp̄s debuit ſolitariā ducere vitā. Tercio ꝯuerſatio xp̄i debuit eſſe vni formis. qꝛ ſꝑ in eo debuit apparere qd̓ eſt optimū. ſꝫ qn̄qꝫ xp̄s ſolitaria loca q̄rebat turbas declināſ. vt Remig. dic̄ ſuꝑ Mat.

Tria refugia legit̉ dn̄s habuiſſe. Nauim montem ⁊ deſertum. ad quoꝝ alteꝝ quo tienſcūqꝫ a tuibis cōprimabat̉ ꝯdeſcen debant. ergo ſemꝑ debuit ſolitariā vitam aggere. Ad pͥmū argumentum reſpondet ſanctus Tho. ꝙ xp̄us ꝑ humanitatē ſuaꝫ voluit mani ſeſtare diuinitatē Et ideo cū hominibꝰ ꝯuerſando qd̓ eſt ꝓprium hoīs manifeſtauit diuinitatem ſuam p̄dican do ⁊ miracula faciendo: ⁊ innocenter ⁊ iu ſte inter hoīes ꝯuiuendo. Ad ſecundū ar gumentū dicit̉ ꝙ vita ꝯtemplatiua ſimpli citer eſt melior qͣꝫ actiua que occupat̉ circa corꝑales actus. Sed vita actiua ẜm quā aliquis p̄dicando ⁊ docendo ꝯtemplata alijs tradit eſt ꝑfectior qͣꝫ vita que ſoſum ꝯtemplat̉. quia talis vita p̄ſupponit abū dantiam ꝯtemplationis. Et ideo xp̄s ta lem vitam elegit. Ad tercia ꝟo dicimus ꝙ xp̄s voluit dare exemplū p̄dicatoribꝰ qͥ nō ſemꝑ debent eſſe in publico. Ad hoc aſſi gnari pn̄t tres rationes. qꝛ chriſtus qn̄qꝫ retraxit ſe a turbis. Prima ratio fuit ꝓpter corꝑalem quietem. Unde ſcribit̉ Marci vi. c. ꝙ dn̄s dixit diſcipulis. Uenite ſeorſū in deſertum locum ⁊ requieſcite puſillum Erāt em̄ qͥ veniebant ⁊ redibāt ml̓ti: ⁊ nec ſpaciū manducandi habebant. Secunda rō fuit ꝓpter orationem. Hinc Lucas. vi. ca. inquit. Exijt in montem ſolus orare ⁊ erat pernoctans in oratione dei. Ubi di cit ambroſius. ꝙ ad precepta virtutis ſuo nos informat exemplo. Tercia ratio qͣre chriſtꝰ qn̄qꝫ retraxit ſe a turbis fuit vt do ceret fauorē humanū vitandū. Unde ſuꝑ illud Math̓. v. c. Uidens Ieſus turbas aſcendit in montē. vt ꝑ hoc ꝙ nō in ciuita te ⁊ foro: ſed in monte ⁊ ſolitudīe ſedit eru dit nos nihil ad oſtentationē ſacere. ⁊ a tu multibꝰ abſcedere maxīe cūſde neceſſarijs oporteat diſputare. ¶ Secundū dubiū eſt de chriſti manducatione cur vicꝫ chriſtus nō ſemꝑ auſteram vitaꝫ duxit. vt Ioh̓es baptiſta. nec ſemꝑ ieiunauit: ſed mandu cauit ⁊ bibit: etiā cum publicanis ⁊ pecca toribꝰ. Ad qd̓ ita rn̄det ſanctus Tho. ꝙ cō uenientiſſimū eſt cum. quis cū alijs ꝯuer ſatur: vt ſe illis in ꝯuerſatiōe ꝯformet. ẜm illud. i. ad Corinth̓. ix. ca. Omnibꝰ omnia factus ſum. Quare chriſtus ꝯuerſans cū hominibꝰ ꝓpter illoꝝ ſalutem. voluit ſicut ceteri in cibo ⁊ potu ſe habere. Sicut eniꝫ licita ⁊ laudabilis eſt vita illius qͥ a ꝯſor tio hoīm ſegregatus abſtinentiam ſeruat ita ⁊ vita alterius qͥ in ſocietate poſitus manducat ⁊ bibit. Nam abſtinentiam ci bi ⁊ potus nō ꝑtinet ad ſalutem. ẜm illud ad Ro. xiiij. ca. Regnū dei nō eſt eſca ⁊ po tus. ¶ Terciū dubium erat de chriſti ieiu natione. Cur voluit in deſerto chriſtus ie iunare. Non eſt dicendū ꝙ ad refrenan dam ſenſualitatē: que erat ꝑfecte obediēs rōni. nec ad eleuationē mentis que erat vnita deo ꝑfecte. nec ad virtutes acquire das que erant om̄s in ipſo. Ergo ieiuna uit ꝓpter noſtrū exemplū. Unde Criſoſt. ſuꝑ Math̓. inquit. Ut diſcas qͣꝫ magnū bonū eſt ieiuniū ⁊ qualiter ſtatutū eſt ad uerſum dyabolum. ⁊ qm̄ poſt baptiſmum nō laſciuie: ſed ieiunio oportet intendere. ipſe ieiunauit nō eo indigens: ſed nos in ſtruens. Quare autē tanto numero ieiu nauit. Ratio eſt ẜm Criſoſt. Ne minor vi deat̉ moyſe ⁊ helya qui tot diebꝰ ieiunaue rūt. nec vlterius ꝓtraxit. ne diabolus ip̄m ſupra hoīem aliquid exiſtimaret dum exi mios ꝓphetaꝝ in qͣꝫtitate dieꝝ ſuperaret. Sed hic querunt nōnulli cū chriſtus nil comederet illis quadraginta diebꝰ ⁊ qua draginta noctibꝰ ⁊ non efurierit. A quo fa cta fuit illa ſuſtentatio vt nō eſuriret. Et ad hoc dicere poſſumus ꝙ tribꝰ de cauſis poteſt aliquis nō ſentire famē. Primo ex redūdantia glorie aīe in corpus ẜm ꝙ dat̉ corꝑi aliqua qualitas gl̓ioſa ꝑ modū ha bitus vel diſpoſitionis vt ſit impaſſibile. ⁊ ſic erit in beatis ꝑ modū habitus īma nentis. Unde Apoc̄. vij. ca. dicit̉. Non e ſu riēt neqꝫ ſitient amplius. Et ſic potuit fu iſſe in chriſto. vt ſicut dimiſit gloriā aīe re dundare in corpus qͣꝫtum ad claritatē in tranſfiguratione ꝑ modū diſpoſitionis trā ſeuntis ⁊ nō īmanentis. ita agere poterat qͣꝫtum ad impoſſibilitatē humida calore. Secūdo poteſt aliquis nō ſentire famem ex aliqua virtute cibi p̄aſſumpti fortifican tis humidū radicale ⁊ ſpeciei virtutē. ⁊ h̓ ſiue illa virtus ſit naturalis illi cibo ſicut erat in ligno vite. vel ſuꝑnaturaliter data: ſicut in cibo data Helye. iij. Regū xix ca.

In cuius fortitudne ambulabat quadra ginta diebꝰ ⁊ quadragīta noctibꝰ. Sic po tuit eſſe in xp̄o ꝙ preaſſumpſiſſet aliquē ci bum cui talis virtus fit diuinitus data. Tertio poteſt ꝯtingere ꝙ aliquis nō ſenti at famē ex ſuſpenſiōe actionis caloris na turalis per virtutē deitatis īmediate ita ꝙ vita remaneat. nulla ex ſuperioribꝰ cau ſis exiſtente. Et hoc fuit diuine virtuti ſo lum in xp̄o cuiꝰ eſſe diuinū erat eſſe exiſte re illius hominis. Si ꝟo diceret̉ ꝙ ex quo xp̄s nō eſuriebat ieiunādo nō prebuit ex emplū penalitatis ⁊ patīe. Rn̄demus ꝙ hͦ nō ſequit̉ qꝛ poſtea eſurijt. Inſuꝑ ſic̄ mar tyres ꝓpter exceſſum diuine dilectiōis ⁊ cō ſormationē voluntatis diuine ⁊ expecta tionē glorie qn̄qꝫ nō ſentiebāt tormēta nec tn̄ minus merebant̉ aut dabant exemplū patīe. Ita hic xp̄s. ſꝫ om̄is dubitatio ſoluit̉ qꝛ poſtea eſurijt. Contemplare nūc fidelis aīa illū qͥ aīantibꝰ cunctis a limēta preſtat ⁊ vitā pro tuo amore fame ac ſiti qͣꝫ ſepius laborantē ⁊ ꝯpatere illi atqꝫ inſpice diligē ter qͥd precipue tribꝰ vicibꝰ inuenit ad co medendū ſiue bibendū. Eſurijt equidem poſt ieiuniū ⁊ ante miniſteriū angeloꝝ nō habuit niſi lapides. Eſurijt adhuc in via dum ex bethania deſcendēs pergebat hie ruſalē ⁊ nō inuenit niſi folia ficus Ut ſcri bit̉ Matth̓. xxi. c Tandē ſitiuit in cruce: ⁊ oblata fuit ori eius ſpongia aceto plena q̄ ſi ad ſenſum myſticū referamus cū ꝯti tinuo xp̄s eſuriat. ⁊ ſitiat ſalutē noſtram. Pleriqꝫ illi lapidea corda om̄i duricie ple na pn̄tant. nec illū timēt nec diligūt: vt vl̓ timore vel amore abducant̉ a vitijs. Ali ꝟo folia ſibi ⁊ bona verba ſine fructibꝰ p̄ bent. ſicut faciebāt phariſei quos redar guit Matth̓. xxv. c. dicēs. Hypocrite bn̄ de vobis ꝓphetauit Eſaias. Populus in quit labijs me honorat. cor aut eoꝝ longe eſt a me Nōnulli inſuper acetū ei porrigūt ad bibendū. hi ſunt qͥ vel mūda nō amore inebriati. vel vana ſapīa ⁊ curioſitate de cepti nō ſolū nō corrigūt ſua delicta: ſꝫ qd̓ grauius eſt detrahūt xp̄o ⁊ impia verba ſiue blaſphema temere loquuntur de deo. Aiunt qn̄qꝫ. Si xp̄s in cruce voluit mori quid nobis. imputet̉ ſibi. Si d̓s erat cur nō abſqꝫ ignominia ſue crucis indulſit hu mani generi. Et ſil̓ia ſacrilegis buccis pu blice reſonātes erga xp̄m nll̓a pietate mo uent̉. O peſſimū genus hoīm. O mentes nequiſſime O deniqꝫ ingratiſſimi pctōres Suſtinuit ſaluator nr̄ ab vtero virgīs vſ qꝫ ad patibulū crucis tot labores. tot cru ciatus ⁊ penis vt quantū nos diligebat co gnoſceremꝰ. Poſt ꝟo exactos qͣdragīta di es ieiunij ſui voluit ꝓ nob̓ pctōribꝰ eſurire ¶ De temptatiōe xp̄i quare ſcꝫ dyabolus temptauit eum. qualit̓ apparuit ⁊ cur xp̄s voluit temptari. ¶ Ca. II. Ecundū myſteriū con templandū in hͦ ſermone dr̄ pu L gne. de qͣ Mattheus ita ſequit̉ Accedēs temptator.ſ. dyabolus. vt patet Luce. iiij. cap̄. dixit ei. ⁊c̄. Ubi tria dubia ſunt declaranda. ¶ Primū dicit̉ inductiōis Secundū apparitiōis. ¶ Tertiū rationis. ¶ Primū dubiū declrādū dr̄ inductiōis quo.ſ. motiuo diabolus inductus eſt vt tē ptaret xp̄m. virtus nāqꝫ eius demonibꝰ no ta erat. Dicit̉ em̄ Lu. iiij. c. Exibāt aūt de monia a multis clamātia ⁊ dicētia. qꝛ tu es filius dei ⁊ increpās nō ſinebat ea loqͥ: qꝛ ſciebāt ip̄m eſſe xp̄m. Mirū gͦ videt̉ ꝙ dyabolus xp̄m temptauerit. nā temptare eſt experimentū ſumere: qd̓ nō ſit niſi de re ignota. Ad qd̓ rn̄det ſanctus Tho. iij. ꝑte q. xli. ꝙ ſic̄ Augꝰ. dicit. ix. li. de ci. dei. Xp̄s tm̄ innotuit demonibꝰ quantū voluit nō ꝑ id qd̓ eſt vita eterna: ſꝫ ꝑ quedā tꝑalia ſue virtutis effecta. ex quibꝰ quandā ꝯiecturā habebāt xp̄m eſſe filiū dei. Sed qꝛ rurſus in eo quedā ſigna humane infirmitatis vi debant. nō pro certo cognoſcebāt eſſe filiū dei. Et iō dyabolus eū temptare voluit Hinc ait Chriẜ ꝙ audiēs dyabolus ī xp̄i natiuitate angelū paſtoribꝰ annunciantē. angeloꝝ multitudinē iubilantē Iohannē digito demōſtrantē. patrē in baptiſma te teſtificantē. ſpiritūſanctū in columbe ſpe cie deſcendentē. ⁊ nūc quadraginta diebꝰ ⁊ noctibꝰ ieiunantē eū eſſe dei filiū ſuſpica tus eſt. Sed poſtmodū videns eū eſuriſſe ip̄m eſſe dei filiū plurimū dubitauit. Nō em̄ credebat poſſe dei filiū eſurire. Et Hy

larius ſuꝑ Math̓. dicit. Temptare xp̄m dyabolus nō fuiſſet auſus: niſi in eo ꝑ eſu ritiōis infirmitatē q̄ ſunt hoīs recognoſce ret. Et Gregꝰ. exponēs illud Si filius dei es inqͥt. Quid ſibi vult talis ſermonis ex orſus: niſi qꝛ cognouerat dei filiū venturū eſſe: ſꝫ veniſſe per infirmitatē corporis nō putabat. ¶ Scd̓m dubiū declarandū di citur apparitiōis. qualiter.ſ. apparuit xp̄o dyabolus in hac temptatōe. Et ad hoc di cit glo. Om̄i a q̄ de xp̄i temptatiōe hic di cunt̉ corporeis ſenſibꝰ ꝯpleta funt. Et ẜm quoſdā credit̉ ꝙ temptator ille fuit lucifer primus peccator: ⁊ maximus temptator. iuxta illud qd̓ ſaluator noſter dixit Iohā. xij. ca. Uenit em̄ princeps mundi huius ⁊ in me nō habet quicqͣꝫ. ¶ Tertiū dubium declarandū dicit̉ ratiōis. Quare ſcꝫ xp̄s temptari voluit. Ad quod aſſignant̉ tres precipue rōnes. Prima fuit ꝓpter noſtraꝫ inſtructionē. Inſtruxit quippe nos vt ſci remus parata eſſe nobis dyaboli pugnaꝫ a qua nullus quantūcunqꝫ ſanctus īmu nis exiſtit. Ideo Hylarius ſuꝑ Matth̓. ali. In ſanctificatis maxime dyaboli tem ptamēta craſſant̉. qꝛ victoria magis eſt ei exoptanda de ſanctis. Et ſapiens Eccle ſiaſtici. ij. ca. inquit Fili accedēs ad ſerui tutē dei ſta in iuſticia ⁊ timore ⁊ prepara a nimā tuā ad temptationē. Et Augꝰ. ꝯtra Fauſtū. Nullus eſt homo tanta iuſticia preditus cui nō ſit neceſſaria temptatio vl̓ ad profit endū vel ad ꝓbandū. Et Gregꝰ. xxiiij. moral̓. Uſus noſtri itinerꝭ nequaqͣꝫ peragit̉ ſine munere temptatiōis. Hic tn̄ orit̉ difficultas qm̄ xp̄s tēptatiōi ſe expoſu it. Cum gͦ eius temptatio ſit noſtrū exem plū. videt̉ ꝙ etiā alij debeāt ſe ingerere ad temptatiōes ſuſcipiendas. qd̓ tn̄ videt̉ eſſe periculoſum. cum potius temptationū oc caſiones vitare debeamus. Ad hoc rn̄det ſanctus Tho. ꝙ duplex eſt temptatiōis occaſio. Una quidē ex parte homīs: puta cum aliqͥs ſe peccato ꝓpinquū facit occa ſiones peccati nō euitas. Et talis occaſio temptatōis eſt vitanda. ſic dictū eſt Loth Gen̄. xix. ca. Ne ſteteris in om̄i regiōe cir ca ſodomā. Alia ꝟo temptatiōis occaſio ē ex parte dyaboli: qͥ ſemꝑ inuidet ad melio ra tendentibꝰ. ⁊ talis occaſio nō eſt vitan da. qm̄ vt inqͥt Paulus. i. ad Chorꝭ. x. cap̄. Fidelis deus qͥ nō patit̉ vos temptare ſu pra id qd̓ poteſtis: ſed facit cū temptatiōe prouentū. Ex hac ꝟo temptatiōe cum dei adiutorio deuicta corona victoribus da tur. Unde Iacobi.i. ca. dr̄. Beatus vir qͥ ſuffert temptationē qm̄ cum probatus fu erit accipiet coronā vite quā repromiſit d̓s diligentibꝰ ſe. Secunda ratio quare xp̄us voluit temptari fuit ꝓpter temptatoꝝ ꝯſo lationē. vt ſcꝫ temptatis ꝯſolatione daret Fuit quidē temptaiꝰ ſtatī pꝰ baptiſmū qn̄ ſcꝫ a patre filius fuerat appellatus. ⁊ ſpiri tuſſanctus in columbe ſpecie manſerat ſu per eum. ⁊ celi ſibi viſi ſunt aperi. ⁊ diebꝰ qͣ draginta ⁊ noctibꝰ ieiunauerat: vt daretur intelligi ꝙ ſi aliquis temptat̉ ꝓpter hoc nō eſt minus dei filiatiōe dignus. nec ſua pe nitentia deo eſt minus accepta. Tertia rō quare xp̄s temptari voluit fuit ꝓpter dya boli ꝯfuſionē. vt ip̄e dolo inuidia ⁊ mali cia plenus ſuperatus a xp̄o ꝯfuſus abiret ſicut apparebit in ſequētibꝰ. ¶ Quare chriſtus ſuperauit omnes dya boli temptationes ⁊ de modo illarū tem Ca II ptationum. Ertiū myſterium con templandū de dn̄o ieſu xp̄o di citur victorie. Uicit nāqꝫ dya bolū qui ſpiritualē hoīem nō ſtatim d̓ pec catis grauibꝰ temptat: ſed paulatim a le uioribꝰ incipit. vt ad grauiora perducat. Idcirco de triplici vicio conatus eſt chri ſtum temptare. Primo de gula. Secundo de inani gloria. Tertio de auaricia. ¶Primo temptauit xp̄m de gula dicens: Si filiꝰ dei es: dic vt lapides iſti panes fi ant. Hic Hieronymus ita loquit̉. Uane agis demon. ſi filius dei eſt decipi nō pote rit. ſi purus hō lapides in paneꝫ ꝯuertere nō valebit. Tum multa fuit aſtutia dya boli. qꝛ cogitabat intra ſe. Si faciat quod ſuadeo: cognoſcā ip̄m eſſe deū. Si nō faci ciat: adducā eum ad preſumptionē facien di. Nec temptauit eum de cibis delicatis: ſed tm̄ neceſſarijs. qꝛ arbitrabat̉ eum virū bonū qui tn̄ purujs homo fuiſſet nō deus

preſumēs lapides in panes cōuertere. vt corporali ſue fami ſubueniret. ob hanc in ordinationem vitiū gule incurret At xp̄s qͥ deus verus erat lapides in panes ꝯuer tere noluit: qd̓ vtiqꝫ facere potuiſſet. qꝛ mi racula fienda erant ad vtilitatē fideliū: nō ad inſtantiā dyaboli. nō eī dyabolus ſup plicat: ſed temptat Anno ꝟo ſequenti pia mater impetrauit ꝙ aquā in vinū ꝯuerte ret in chana galilee. Rn̄dit itaqꝫ dyabolo xp̄s vt ſic dubiꝰ remaneret atqꝫ deuictus. Scriptū eſt Deut̓. viij. ca. Nō in ſolo pa ne viuit homo: ſed in om̄i verbo qd̓ proce dit de ore dei. qd̓ poteſt intelligi de verbo predicato quo anīa viuit per gratiā. vt ſit ſenſus. Sicut panis eſt cibꝰ corꝑis: ita ci bus ſcripture eſt cibꝰ aīe. Unde ⁊ xp̄s di xit Ioha. ca. vi. Uerba q̄ ego locutus ſum vobis ſpūs ⁊ vita ſunt. tante efficacie ver ba xp̄i fuerunt tanqͣꝫ grauiter doctiſſime/ qꝫ prolata vt neſciret dyabolus aut ꝯtra dicere aut replicare Quare proceſſit ad id in quo ſpirituales viri qn̄qꝫ deficiunt. vt ſcꝫ aliqua ad oſtentationē operent̉ qd̓ per tinet ad inanē gloriā. Ideo ſcd̓o de hoc vt tio ip̄m temptauit. Inqͦt nāqꝫ Mattheꝰ tunc.ſ. finita priori tēptatōe aſſumpſit eū dyabolus. Quod pōt dupliciter intelligi. Uno mō ꝙ ſupra ſe acceperit. Et ſic vt di cit Gregꝰ. Mens hoc refugit humana. ⁊ hoc audiēs expaueſcit ſed nō eſt mirū ꝙ ꝑ miſit ſe ſic a dyabolo aſſumi. ſi ꝯſideret̉ ꝙ permiſit ſe a mēbris dyaboli.ſ. ex eius in ſtigatiōe flagellari ⁊ crucifigi. Alio modo poteſt intelligi per ꝯcomitationē quaſi di cendo venias mecū. ſicut Matth̓. xviij. c. Aſſumpſit Ieſus Petrū Iacobū ⁊ Iohā nem. Et Lu. xviij. ca. Aſſumpſit duodecī diſcipulos. ⁊c̄. Dyabolus itaqꝫ aſſumpſit p̄m. vel primo modo vt dictū eſt. Et ẜm Chryẜ. Agebat quantū in ſe erat vt ab oī bus videret̉. Et xp̄s dyabolo ne ſciente fa ciebat vt nemo illū videret. Uel aſſum pſit eum ſcd̓o modo ī ſanctā ciuitatē.i. hie ruſalē que ſic nomīat̉. qꝛ diuino cultui erat deputata. Et ſtatuit eum ſupra pinaculū templi. Quidā dicunt ꝙ pinaculū erat lo cus eminens ſiue pulpitu vbi lex promul gabatur. Nicolaus vero de lira dicit. Qd̓ erat tectum templi quod erat deſuper pla num. quia ſic fiebant tunc domus paleſti norū. Dixit ergo dyabolus chriſto. Si fi lius dei es mitte te deorſum. Scriptū eſt em̄ ſcꝫ in pſal̓. Angelis ſuis deus manda uit de te. vt cuſtodiant te in om̄ibus vijs tuis. Que ſcriptura ſcd̓m Auguſtinū de memb̓ris dicitur nō de chriſto. Allegauit vero dyabolus ſcripturā. quoniā in priori pugna fuerat a xp̄o ꝑ ſcripturā cōcluſus Sed ip̄e deus incarnatus iterū ſibi reſpō dit Scriptū eſt Deut̓. vi. ca. Nō tempta bis dn̄m deum tuū. Dn̄m quis temptat cum habet naturali auxilio vel ratiōe qͥd faciat ⁊ tamen cōmuttit ſe periculo. vt ex periatur an deus poſſit vel vellet liberare. Mittere itaqꝫ deorſum periculū erat ẜm naturā. ⁊ miraculū facere tunc nō erat ex pediens. ¶ Tertio dyabolus temptauit chriſtum de auaricia. produxit quidē tem ptationē ad id quod iam nō eſt ſpirituali um virorū ſed carnaliū. ſcꝫ vt diuitias ⁊ gloriā mundi ꝯcupiſcant vſqꝫ ad contem ptum dei. Et ideo in primis duabꝰ tem ptatiōibus dixit: Si filius dei es. nō autē in tertia: que nō poteſt ſpiritualibus con uenire. Sequitur ergo euangeliſta. Iteꝝ aſſumpſit eum dyabolus in montē excel ſum: qui ſcd̓m aliquos diſtat a loco qua ratane ſiue ieiunij duobus miliaribus. Et oſtendit ei omīa regna mundi. ſcd̓m Chryſoſtomū. Non eſt intelligendum ꝙ videret ip̄a regna vel ciuitates vel aurum vel argentū. Sed partes in quibus vnū quodqꝫ regnū vel ciuitas poſita eſt. Dya bolus ergo digito demonſtrabat. ⁊ vniuſ cuiuſqꝫ regni honorē ⁊ ſtatum verbis ex ponebat. Uel ſcd̓m Rabanū oſtendit qꝛ vanitatem pompe mundane quā ip̄e dya bolus diligebat qͣꝫ ſpecioſa ſit ⁊ deſidera bilis verbis demonſtrauit. vt ad amandā illam ip̄m induceret. Uel ſcd̓m Origenē oſtendit ei quomodo ip̄e per diuerſa vitia regnabat in mundanis. in quibuſdā.ſ. ꝑ ſuperbiā. in quibuſdā per auaritiā. in qui buſdam perluxuriā. vt exemplo multitu dinis poſſet ad conſentiendū facilius in clinari. Prima expoſitio magis conſonat littere ſancti eū angelij. Propterea vt ſcri bit Lucas. iiij. caꝑ. dyabolus dixit. Om. nia michi tradica ſunt: ⁊ cui volo do illa. f 2

Mentitus eſt qͥ eſt mendax ⁊ pr̄ menda cij. qꝛ vt inqͥt Dauid in psͣ. Dn̄i eſt terra ⁊ plenitudo eiꝰ orb̓ terraꝝ ⁊ vniuerſi qͥ habi tant in ea. Et iterū. Tui ſunt celi ⁊ tua eſt terra: orbis terre ⁊ plenitudinē eius tu fun daſti. Mendatio itaqꝫ ſuo ſatagebat dya bolus xp̄m ſeducere. Et ſb̓didit. Hec oīa tibi dabo ſi cadens adoraueris me. Tunc dixit ei ieſus Uade ſathana.ſ. ẜm. Hiero. in inſernū qͥ paratus eſt tibi ⁊ angelis eiꝰ. Scriptū ē ei. Dn̄m deū tuū adorabis ⁊ il li ſoli ſeruies. Nō dixit hec verba exprobra tiua in prima ⁊ ſcd̓a temptatiōe: ſꝫ in iſta. qꝛ hic diuinū vſurpare volebat honorem. Tunc reliquit eū dyabolus. ⁊ ecce angeli acceſſerūt ⁊ miniſtrabāt ei Reliquerāt em̄ angeli ip̄m ieſum vt dicit Nicolaus de li ra ad tꝑs. vt diuinitas eius dyabolū ma gis lateret ⁊ vt ꝯueniētius locū ꝯtemplā di haberet. ⁊ vt victoria ip̄ius xp̄i excellen tio appareret ex hoc ꝙ ſolus ip̄m deuince ret. Et ideo victo temptatore ⁊ preꝯfuſiōe recedente acceſſerūt angeli ⁊ miniſtrabāt ei ſicut vero dn̄o ꝓprij ſerui. Ex quo appa ret diuinitas xp̄i: qꝛ nulla natura ē ſupra angelicā niſi diuina. Credunt̉ autē mini ſtraſſe illi etiā cibū naturalē. ſic̄ fecer̄t He lie. Inſuꝑ cibarunt illū ſpirituali delecta tione collaudando ⁊ benedicēdo ſanctum nomē eius. qd̓ ⁊ nos ſemper benedicam in ſecula ſeculoꝝ Amen ¶ Sermo duodecimus de dulciſſimo ad mirandoqꝫ ſpectaculo trāſfiguratiōis xp̄i Uxit illos in montē excelſum. Scribunt̉ hec ver ba Matth̓. xxvij. cap̄. Rem grandē atqꝫ mirabilē opera tus eſt xp̄s in ſua tranſfiguratiōie iocūda Ad cuius ſpecta culū delectabile nō om̄es apoſtolos voluit adeſſe. Tum qꝛ ſecreta nō ſunt om̄ibꝰ reuelanda. tum qꝛ debent a maioribꝰ in alios deriuare. ſicut fit in cele ſti ierarcha. vt refert Diony. Tum etiam vt Damaſ. dicit. Ne iudas indignus in teruen ſſet qͥ nec ſolus repellendus erat: ne ad inuidiā indignationēqꝫ prouocaret̉ Admiſſi ſunt ꝟo tres. Petrus ꝓpter proro gatiuā feruoris fidei. Iohānes ꝓpter excel lentiā virginitatꝭ ⁊ Iacobꝰ ꝓpter priorita tem martyrij. qꝛ primus ſuſtinuit marty riū ꝓpter xp̄m. vt pꝫ Act̉. xij. c. His reuela ta ſunt altiſſima myſteria xp̄i: qullus va leret ingenio ac ꝓprijs ſenſibꝰ ꝯprehendere Que tn̄ poſtmodū ab eis p̄dicata ſūt ⁊ ab euangeliſtis deſcripta ad vtilitatē ⁊ erudi tionē noſtrā. Propterea vt mens noſtra il luſtret̉ veritatis ſplendore ⁊ dn̄m xp̄m pio veneremur affectu in preſenti ſermone de triplici ſublimi excelſaqꝫ dignitate ſalua toris noſtri dicemus: quā tribꝰ diſcipulis prenominatis in ſua tranſfiguratiōe mon ſtrauit. Prima dicit̉ claritatis. Secunda ſuperioritatis. Tertia equalitatis. ¶ De claritate corporis chriſti in tranſfi guratione in qua monſtrata fuit diſcipu lis dignitas eius. Ca. j. Rima ſublimis ⁊ excel ſa dignitas dn̄i ieſu xp̄i tribus apoſtolis domoſtrata dicit̉ cla ritatis. vt em̄ inquit Mattheus. Trāſfi guratus eſt ante eos. nō ꝙ mutauerit lini amenta corporis vel amiſerit priſtinā for mā ⁊ faciē. vt Hiero. ait. ſed ꝓpter clarita tis vultus eius īmenſitatē. de qua dicitur Reſplenduit facies eius ſicut ſol: ⁊ veſti menta eius facta ſunt alba ſicut nix. Pla cuit aūt ſibi ſic tranſfigurari ⁊ claritatem oſtendere. qm̄ prenunciata paſſiōe ſua di ſcipulis. vt ſcribit̉ Matth̓: xvi. ca. illos in duxit ad ſue paſſiōis ſequelā dicēs. Si qͥs vult poſt me venire.ſ. mea doctrina ⁊ facta ſequendo. abneget ſemetip̄m.i. affectū hu manū. nō ſolum meā paſſionē non impe diendo: ſed etiā me in hoc imitando. ⁊ tol lat crucē ſuā.i. paratus ſit in aīo volunta rie crucē portare in qua crucifigat̉ ignomi nioſe. ẜm Nicolaū de lira. Oportet aūt ad hoc ꝙ aliquis directe procedat in via ꝙ fi nē aliqualiter precognoſcat. Et precipue qn̄ via eſt difficilis aſpera ⁊ laborioſa. fi nis ꝟo iocundus. Cum ergo xp̄s per ſuaꝫ paſſionē ad hͦ ꝑuenerit vt gloriā optineret nō ſolū aīe quā habuit a pͥncipio ꝯceptio nis: ſed etiā corporis. ẜm illud Luce vl. c. Oportuit pati xp̄m ⁊ ita intrare in gloriā ſuā Ad quā etiā perducit eos qui veſtigia

ſue paſſiōis ſectant̉. Ideo ꝯͣueniēs fuit vt diſcipulis gloriā claritatis oſtenderet. cui ſuos electos ꝯfigurabit. Unde Paulus ad Philipenẜ. cap̄. iij. dicebat. Saluatorē expectamus dn̄m ieſum xp̄m qͥ reforma bit corpus humilitatis noſtre ꝯfiguratuꝫ corpori claritatis ſue. Sed vt pars iſta lu cidius explanetur tria erunt dubia decla randa. ¶ Primū vtrū claritas illa quā xp̄s on̄dit in facie fuit ī eius corꝑe ſicut ī ſubiecto. Scd̓m vtrū illa claritas fuit glorioſa ¶ Tertiū vtrū ꝑ claritatē ꝯueniēter ſigni ficet̉ gloria corpoꝝ beatorū. ¶ Ad primū dubiū reſpondet Alexander in. iij. volumine ſūme. ꝙ claritas illa fuit ī corpore xp̄i tanqͣꝫ in ſubiecto nō tm̄ in ae re circūſtante. Inquit em̄ Lucas. ix. c. Fa cta eſt dum oraret ſpecies eius altera. id ē alterata. vt dicit glo. quod nō pōt eſſe niſi fieret īmutatio circa ip̄am. Aliter tamen erat claritas in veſte. ⁊ aliter in corpore: qꝛ in corpore erat ab exteriori. vt dicet̉. ⁊ ita vt in ſubiecto. ſed in veſte ab exteriori.ſ. a ſuper fuſo ſplendore faciei. Ratio aūt qua re claritas fuit in corpore ſicut in ſubiecto nō in veſte. qꝛ veſtis nō erat glorificabilis ſed bene erat glorificabile corpus. ⁊ ꝓpter hoc ad oſtendendā gloriā que erit ī futura reſurrectiōe que erit in corpore ſicut in ſub iecto. ſic debuit eſſe claritas illa in tranſfi guratiōe. ¶ Ad ſecundū dubiū reſpondet ſanctus Tho. iij. parte. q. xlv. ꝙ claritas il la quā xp̄s aſſumpſit in tranſfiguratione fuit claritas glorie quantū ad eſſentiā. nō tn̄ quantū ad modū eſſendi. Claritas em̄ corporis glorioſi deriuat̉ ab aīe claritate. vt Augꝰ. dicit in epl̓a ad dyoſtoꝝ. Simi liter claritas corporis xp̄i in tranſfigura tione deriuata eſt a diuinitate ip̄ius. vt da maſcenus dicit ⁊ a gloria aīe eius. ꝙ em̄ a principio ꝯceptiōis gloria aīe nō redunda ret ad corpus ex quadā diſpenſatiōe diui na factū eſt: vt in corpore paſſibili noſtre re demptiōis expleret myſteria. Nō tamē ꝑ hoc adempta eſt poteſtas xp̄o deriuandi gloriā aīe ad corpus. Et hoc idē fecit qͥn tum ad claritatē in tranſfiguratiōe. aliter tamē qͣꝫ in corpore glorificato Nam ad cor pus glorrficatū redundat claritas ab aīa ſicut quedā qualitas permanēs corpus aſ ficiens. Un̄ fulgere corporaliter nō eſt mi raculoſum ī corpore glorioſo. Sed ad cor pus xp̄i in tranſfiguratiōe deriuata eſt cla ritas a diuinitate ⁊ aīa eius. nō per modū qualitatis īmanentis ⁊ afficiētis ip̄m cor pus: ſed magis per modū paſſiōis tranſe untis. ſicut cum aer illuminat̉ a ſole. Un̄ ille fulgor tunc in corpore xp̄i apparēs mi raculoſus fuit. ſicut ⁊ hoc ip̄m ꝙ ambula uit ſuper vndas maris. Ex quo nō tenet̉ opinio hugonis de ſancto victore qui dixit ꝙ xp̄s aſſumpſit dotes claritatis in tranſ figuratiōe. agilitatis ambulādo ſuper ma re. ſubtilitatis egrediendo de clauſo virgi nis vtero. quia dos nominat quandā qua litatem īmanentē corpori glorioſo: ſed mi raculoſe habuit ea que pertinēt ad dotes Et eſt ſimile quantū ad animā de viſione qua Paulus vidit deum in raptu. Illa er go claritas fuit claritas glorie modo dicto ſed nō corporis glorioſi. Ideo inquit Be da ſuper. xvij. c. Matthei In corpore mor tali oſtendit nō immortalitatē: ſed clarita tem ſimilē future īmortalitati. Sed ꝓpter dicta querūt nōnulli. An ſolū xp̄i corpus fuit tranſfigurabile. Nam ſcribit̉ de moy ſe Exodi. xxxiiij. ca. ꝙ apparuit facies eiꝰ cornuta ex ꝯſortio ſermonis dn̄i ex maxi mo ſplendore. Et. ij. ad Chorꝭ. iij. ca. dicit̉ ꝙ nō poterāt filij iſrael intendere in facieꝫ Moyſi ꝓpter gloriā vultus eius. Inſuꝑ de beata virgine dicit gloſa ſuper illo ver bo Matth̓.i. ca. Nō cognoſcebat eam do nec peperit filiū ſuū primogenitū. qꝛ Io ſeph Mariā facie ad facie videre nō po terat. Quare videt̉ ꝙ corpus moyſi ⁊ vir ginis fuit tranſfiguratū Ad hoc dicit alex ander ī. iij. vbi sͣ. ꝙ aliter fuit ſil̓itudo glo rie in facie moyſi. in beata virgine ⁊ corpo re chriſti. In facie nāqꝫ moyſi ⁊ beate vir ginis fuit ſi militudo claritatis q̄ erat alte rius generis ſimpliciter qͣꝫ claritas glorie Sed in corpre chriſti fuit claritas q̄ erat eiuſdē generis cum claritate glorie. ⁊ ſi nō ſimpliciter tamen ẜm partē. Et hoc eſt qꝛ radius claritatis in facie moyſi fuit a con ſortio dei quē habebat ſpiritualiter in mē te. Similiter radius claritatis in facie vir ginis erat ex ꝯſortio dei quē nō ſolum ha f3

bebat ſpiritualiter in mēte: ſed etiā corpo raliter in ventre. Sed in corpore xp̄i fuit claritas ex vnione cum diuinitate ⁊ anīa in parte ſuperiori beata. Et ꝓpter hoc nul fa alia oſtenſio claritatis debuit dici tranſ figuratio ſicut iſta. qꝛ ſolum ill a que eſt ī expreſſa ſimilitudine ad gloriā debet dici tranſfiguratio Et ſi ad hoc diceret̉ ꝙ clari tas moyſi fuit maior claritate xp̄i: eo ꝙ nō poterat precipi niſi velaret̉. ergo magis fu it oſtenſiua claritatis glorie. Rn̄det Alex ander. ꝙ nō fuit copioſior claritas glorie moyſi qꝫ claritas xp̄i. Nam ꝙ claritas fa ciei moyſi nō poſſet videri fiebat nō qꝛ ma ior eſſet: ſꝫ qꝛ offendebat ⁊ diſgregabat vi ſum. Sicut etiā videmus de claritate ſo lis que ꝓpter hoc nō poteſt videri. Sꝫ cla ritas apparēs in facie xp̄i erat delectās vi ſum ⁊ ꝯfortās: ſic̄ claritas gl̓ie q̄ ꝯfortat ⁊ corroborat viſū. vn̄ A poc̄. xxi. c. Claritas ciuitatis ſuꝑne ꝯparat̉ iaſpidi. cuius cla ritas demulcet ⁊ delectat aſpectū. Sꝫ his obijci poteſt. qꝛ dr̄ ꝙ claritas corporis xp̄i fuit ſimilis claritati ſolis que videri non poteſt. gͦ nec ita videri potuit claritas cor poris xp̄i. Reſpondemus ꝙ claritas cor poris xp̄i dicit̉ ſimilis claritati ſolis qꝛ ſol excedit in lumine om̄es planetas. Tn̄ glo ſa dicit matth̓. xxvij. c. Reſplenduit facies eius ſicut ſol plus certe qͣꝫ ſol: ſed nō habu it exemplū maius cui ꝯpararet. Si ꝟo ali quis quereret cur nō ꝯparata fuit claritaſ illa claritati iaſpidis ſicut ſolis Dicimus ꝙ licet claritaſ iaſpidis ſit delectabilis nō tn̄ ita eſt om̄ibꝰ nota ſicut claritas ſolis. Ad tertiū iam dubiū eſt deueniendū an.ſ. per claritatē ꝯuenienter ſignificet̉ gloria corpoꝝ beatoꝝ Et videt̉ ꝙ nō. Nam clari tas nō ſolū eſt corpoꝝ glorificatoꝝ: īmo ⁊ ꝯmunis alioꝝ corporū. Cōuenientior aūt eſt oſtenſio facta per ꝓprietates ꝓprias ſi cut per agilitatē impaſſibilitate ⁊ ſubtili tate qͣꝫ per cōmunes. Ad hoc ita pulchre dicit Alexander. ꝙ cū ſint qͣttuor ꝓpriet a tes ẜm quas oſtendit̉ glorificatio corporū ip̄a claritas eſt principalis ad quā conſe quunt̉ cetere. Naturā eī lucis ꝯſequit̉ ſub tilitas. vnde lux per naturā habet ſubtili tatem ad penetrandū corpora maxime cor pora tranſparentia. ſicut patet in lapide criſtallino qui penetrat̉ a luce. Similiter ad ip̄am conſequitur agilitas. vnde mo tus vel mutatio eius fit quaſi ſubito. Si militer ad ip̄am ꝯſequitur impaſſibilitas vnde etiā nullū inquinamentū patit̉ ab alijs. Qꝛ gͦ claritas preſupponit oēs alias ꝓprietates qui ſunt corpoꝝ glorificatoꝝ ⁊ nulla illarū ponit om̄es alias. ideo conue nienter ſit oſtenſio glorificatiōis corporuꝫ per claritatē. Idcirco dominꝰ in euegelio Matth̓. xiij. ca. Significās gloriā reſur rectionis nō multiplicat verba: ſed perfe cte integre ⁊ totaliter ſignificat per clarita tem cum dicit. Iuſti fulgebunt ſicut ſol in regno patris eorū. ¶ De apparitiōe Moyſi ⁊ Helie qui cū xp̄o reuerenter loquebant̉ exhibendo illi tanqͣꝫ vero deo reuerētia ⁊ honore. La. II. Ecunda ſublimis ⁊ ex celſa dignitas dn̄i ieſu xp̄i apo ſtolis demōſtrata dicit̉ ſuperio ritatis. Quia em̄ vt ait Chryſoſtomus. Alij dicebant eum eſſe heliā. alij hieremiā aut vnū ex prophetis. ideo capita prophe tarū induxit. vt differentia appareat inter ſeruos ⁊ dominū oſtendendo ꝙ nō erat he lias neqꝫ moyſes: ſed illis ſuperior. īmo ⁊ dominū ſe angeloꝝ ⁊ hominū manifeſta ret. Ecce inquit Mattheus. Apparuit il lis Moyſes ⁊ Helias cum eo loquentes Pro clariore ꝟo huius partis intelligētia tria ſunt hic dubia declaranda. ¶ Primū qualiter apparuerūt ibi Moy ſes ⁊ Helias. Scd̓m quō diſcipuli cognouerūt illos: ¶ Tertiū quid loquebant̉. ¶ Ad primū dubiū diuerſimode reſpon detur a multis. Quidā em̄ dicunt ꝙ mo ſes ⁊ helias nō apparuerunt ibi vere: ſed imaginarie. Alij vero ꝙ angeli pro perſo nis eoꝝ in aſſumptis corporibus in ip̄oꝝ. ſcilicet moyſi ⁊ helie ſimilitudine apparue runt. Nec fuit fictio quia illud angeli fece runt ⁊ de intentiōe eorū quod ip̄i perſona liter feciſſent. Sicut etiā dicit̉. Dominus locutus eſt ad moyſen quando angeluſ in perſona dn̄i loquebatur. Nōnulli aūt aſſe runt ꝙ apparuerunt ibi moyſes ⁊ helias vere. Sed apparuit moyſes in ſuo corpore

reaſſumpto ad tempus. Hoc videt̉ dixiſſe Augꝰ. in libro de mirabilibꝰ ſacre ſcriptu re Nec mirū eſt ꝙ pro tam magna re ad tē pus reſurrexerit ⁊ realiter venerit. Alexan der aūt in. iij. dicit. ꝙ apparuit ibi helias ī corpore ⁊ aīa. Moyſes ꝟo in aīa tm̄. Ut em̄ inquit Augª ad paulinū in libro d̓ cu ra pro mortuis agenda Alij ſunt humana rum limites rerū. Alia diuinarū ſigna vir tutū. Alia ſuntque naturaliter. Alia q̄ mi rabiliter fiunt. Apparitio itaqꝫ aīaꝝ poſt mortē ẜm limites rerū nō eſt poſſibilis: ſꝫ ſolū ẜm ſigna diuinarū virtutū ſiue ſolum ẜm diuina potentiā ⁊ nō ẜm rerū naturā. Anima igit̉ moyſi apparuit ibi vere ꝑ di uinam potentiā. Sicut dicit Auguſtinꝰ. ꝙ anime martyrū per diuinā potentiā pn̄t hominibꝰ apparere. Et de ꝯfeſſore felice re fert ip̄m apparuiſſe ciuibus nolanis pie a ſe dilectis cum a barbaris nola oppugna batur. Sed tunc reſtat queſtio qm̄ ſi anīa moyſi tm̄ ſine corpore apparuit cum ip̄a ſit inſenſibilis quō potuit apparere aſpectibꝰ apoſtoloꝝ. Ad qd̓ dicendū ꝙ ſubſtātia ſpi ritualis apparet ſenſui duobꝰ modis Uno modo per corpus aſſumptū ſicut apparet angelus. Alio modo per ſolā ſimilitudi nem corporis quā facit in ſenſum ⁊ ꝑ quā īmutat ſenſum. Sicut em̄ angelus pote ſtatē habet ſupra corꝑa vt ſibi corpus poſ ſit aſſumere ⁊ apparere ſenſui ꝑ illud. Ita habet potentiā vt poſſit aliqua ſimilitudi nem corporis in oculo efficere ⁊ per illam oculū īmutare: vt ab oculo per illā perci piat̉. Sicut ergo mediante corpore poteſt facere ſimilitudinē que ꝯprehendit̉ ita ⁊ ſine corpore. Sic anima ſancta que glori oſa eſt habet illā potentiā. ⁊ hoc modo po tuit anima moyſi apparere oculis corpo ralibus apoſtoloꝝ ſine corporis aſſumptō ne. ¶ Ad ſecundū dubiū reſpondet Am broſius. ꝙ diſcipuli cognouerūt moyſen ⁊ heliā ex habitu verbis ⁊ interna reuelatio ne. qui vt pie credi poteſt qͣꝫ primū ibi ap paruerūt poſtea ad pedes ieſu humiliter ⁊ reuerenter dixerunt. Adoramus te chri ſte ⁊ benedicimus tibi: qui veniſti per cru cem ⁊ paſſionē tuā redimere genus huma num. ¶ Ad tertiū ꝟo dubiū dicit Lucas. ꝙ loquebant̉ de exceſſu quē completurus erat in hieruſalē Et vocat exceſſum paſſio nem eius. Primo propter excedentē pau pertatē: quia nō habuit in cruce vbi recli naret caput. Secundo ꝓpter excedentē hu militatē ⁊ obedientiā. Tertio ꝓpter exce dentē pena litatē. Quarto ꝓpter excedentē caritatē. quibus virtutibus veluti quat tuor gēmis exornant̉ quattuor cornua cru cis. O qͣꝫ affabilis erat ex vtraqꝫ parte lo cutio illa. O qͣꝫ benigna erat vox ſaluato ris. dum moyſi ⁊ helie apoſtolis audienti bus loquebat̉. Tunc Petrus prorupit in mediū ⁊ dixit. Dn̄e bonū eſt nos hic eſſe. ſi vis faciamus hic tria tabernacula. tibi vnū moyſi vnū ⁊ helie vnū. Et vt dicit lu cas etiā ⁊ marcus. Neſciebat petrus quid diceret. Primo qꝛ ibi perpetuo eſſe cupie bat tanqͣꝫ ſi in viſione claritatis corporis xp̄i beatitudo ꝯſiſteret: cū beatitudo eſſen tialiter ꝯſiſtat in viſiōe clara ip̄ius diuini tatis. licet aſpectus humanitatis xp̄i faci at ad premiū accidentale quo ſancti ma xime delectant̉. Petrus aūt in illa tranſfi guratiōe nō vidit diuinā eſſentiā ſic̄ pau lus in raptu: ſed tm̄ eius humanitatē ī for ma glorioſa. Scd̓o neſciebat quid diceret. qꝛ ſine paſſiōe xp̄i ſe regnare putabat. Iō ſctūs effrē in qͦdā ẜmone xp̄m ita introdu cit loq̄ntē Petre ſi h̓ māſerimꝰ ꝟba ꝓph̓aꝝ qͥs adimplebit. vt illd̓. Foder̄t man meaſ ⁊ pedes meos ⁊ dinumerauer̄t om̄ia oſſa mea. Si h̓ manſerimꝰ cirographū ade qͥs diuidet. quis debitū ſoluet. Si hic man ſerimus que dixi tibi quomodo fient. Ec cleſia ſuper te quomodo edificabitur. cla ues celoruꝫ quis accipiet. aut quē ligabis vel ſoluēs. Hec ille. O qͣꝫ ſuauis qͣꝫue io cunda erit viſio diuinitatis. quando ita d̓ lectabat cor petri aſpectus humanitatis. petebat tria fieri tabernacula vnū pro xp̄o in quo ip̄e cohabitaret. aliud pro Moyſe in qͦ iacobꝰ ꝑmaneret. tertiū pro helia in qͦ moraret̉ iohānes. O petre oblitus viderꝭ proximoꝝ tuoꝝ ⁊ oīm qͥ ſcripti ſunt ī libro vite nō pro tam paucis deus factus eſt hō nō tam exiguus erit numerus electoꝝ Sꝫ indulgendū eſt tibi. qꝛ pre nimia dulcedi ne poſtulas quod fieri nō debet Propterea ip̄o ita loquēte. Ecce nubes lucida obum brauit eos Ubi ẜm doctoꝝ ſententiā trini f 4 3

tas perſonaꝝ diuinaꝝ apoſtolis illis fuit demōſtra ta. qꝛ pater apparuit ibi in voce filius in carne. ⁊ſpirituſſanctus in ſpecie nubis lucide. Quare aūt in baptiſmo ap paruit in ſpecie columbe ⁊ in tranſfigura tione in ſpecie nubis lucide dicit Alexan derin.i. ſūme. ꝙ apparitio ſpirituſſancti fu it ad oſtenſionē plenitudinis gratie ⁊ veri tatis: q̄ fuit redundās in xp̄o in baptiſmo gͣ apparuit in ſpecie columbe ꝓpter fecun ditatē que attendit̉ in columba in quo ſi gnificat̉ fecunditas gratie in xp̄o ad rege nerationē ⁊ ſacram̄toꝝ ſanctificatione In tranſfiguratōe vero apparuir in nube luci da. ad ſignificandū pleniiudinē veritatis redundantis in xp̄o per modū doctrine. Nam plenitudo veritatis in xp̄o fuit ſicut nubes ex qua generata eſt pluuia doctrine Et dicit̉ nubes illa fuiſſe lucida. qꝛ de ple nitudine veritatis eius accepimus lumē fidei ⁊ doctrine. Hieronymus vero ſuper Mattheū dicit de petro De frondibꝰ aūt tentorijs querebat tabernaculū: ſed nubiſ lucide operit̉ vmbraculo. vt diſtat in reſui rectiōe nō tegmine domoꝝ: ſed ſanctiſpūs gloria ſanctos eſſe protegendos. ¶ De equalitate patris ⁊ filij demōſtrata in voce qua audierūt diſcipuli. ¶ La. III. Ertia ſublimis ⁊ excel fa dignitas dn̄i ieſu xp̄i apoſtol̓ demoſtrata dr̄ equalitatis. Au dierūt nāqꝫ vocē patris dicentē. Hic eſt fi lius meus dilectus in quo mihi bene ꝯpla cui: ip̄m audite. De hac ita ſcribit Petrus ij. epiſtola. c. i. Nō em̄ indoctas fabulas ſe cuti notā facimus vobis dn̄i noſtri ieſu xp̄i virtutē ⁊ preſentiā: ſed ſpecula tores facti illius magnitudinis. Accipiens em̄ a deo patre gloriā ⁊ honorē voce delapſa ad euꝫ huiuſcemodi a magni fica gloria. Hic eſt filius meus dilectus in quo mihi bene cō placui: ip̄m audite. Et hanc vocē audiui mus de celo allatā cū eſſemus cum ip̄o in monte ſancto. Qualis em̄ pater talis fili eternꝰ pr̄: eternꝰ filiꝰ. īmenſus pr̄: īmenſus filiꝰ. Increatus pr̄: increatus filiꝰ Op̄s pr̄ omp̄s filius. Sed pro declaratōne huius partis tria ſunt hic dubia declarāda. ¶ Primū vtrū proceſſio verbi in diuinis grue dicat̉ generatio. Scd̓m vtrū pr̄ poſſit dici pͥncipiū filij. Tertiū vtrū filius ſit alius a pr̄e. ¶ Ad primi dubij ſolutionē notāda ſunt tria theologica documēta ẜm docirrnam ſancti Tho. i. parte. q. xxvij. Primū docu mentū ꝙ proceſſio in diuinis nō eſt accipi enda ẜm qd̓ eſt in corporalibꝰ vel per mo tum localē. vel per actionē alicuius cauſe in exteriorē effectū. vt calor a calefaciēte in calefactū. Sed ẜm ema nationē intelligi bilē. vtpote verbi intelligibilis a dicēte qd̓ manet in ip̄o. Eſt ergo proceſſio illa ab in tra nō ab extra. Ex quo id qd̓ procedit ta li proceſſu intelligibili nō eſt diuerſum ab eo a quo procedit. Immo quāto perfectiꝰ procedit: tanto magis eſt vnū cum eo a qͦ procedit. Manifeſtū eſt em̄ ꝙ quāto ali quid magis intelligit̉ tanto ꝯceptio intel lectualis ē magis intima intelligēti ⁊ ma gis vnū. nā intellectꝰ ẜm hͦ ꝙ actu ītelligit ẜm hͦ fit vnū cū ītellectu. vn̄ cū diuinū ſīitel ligere ſit in fine ꝑfectōis neceſſe ē ꝙ verbū diuinū ſit perfecte vnū eum eo a quo proce dit abſqꝫ diuerſitate. Scd̓m documentuꝫ qd̓ nomīe generatiōis dupliciter vtimur. Uno modo cōmuniter ad om̄ia generabi lia ⁊ corruptibilia. Et ſic generatio nil a liud eſt qͣꝫ mutatio de nō eſſe ad eſſe corru ptiōi oppoſita Et vtriuſqꝫ ſubiectū eſt ma teria. ⁊ ſic nō ponitur in diuinis. Secūdo modo generatio dicitur proprie in viuen tibus. Et ſic generatio ſignificat originē alicuius viuentis a principio viuente con iuncto. ⁊ hec ꝓprie dicit̉ natiuitas? Non tn̄ om̄e huiuſmodi dicit̉ gentiū. ſed ꝓprie qd̓ procedit ẜm rationē ſimilitudinis. Unde pilus nō habet rationē geniti ⁊ filij: ſed ſo lum quod procedit ẜm rationē ſimilitudi nis nō cuiuſcunqꝫ. Nam vermes que ge nerantur in animalibus nō habent ratio nem filiatiōis. licet ſit ſimilitudo ẜm ge nus. Sed requiritur ad rationē talis ge nerationis ꝙ procedat ẜm rationē ſimili tudinis in natura eiuſdē ſpeciei. Sic ho mo procedit ab homine ⁊ equus ab equo. In viuentibus ergo que de potentia in a ctum vite procedunt. ſicut ſunt homines ⁊ animali a generatio vtrāqꝫ generationē includit. Si aūt ſit aliquod viuens cuius

vita nō exeat de potentia in actū ꝓceſſio ſi qua in tali inuenit̉ excludit oīno pͥmā rō nem generationis. Sed pōt hr̄e rōnem ge nerationis que eſt ꝓpria viuentiū. Sit gͦ ꝓceſſio verbi in diuinis habet rōnem gn̄a tionis. ꝓcedit em̄ ꝑ modum intelligibilis actionis que eſt operatio vite ⁊ a pͥncipio ꝯiuncto. ⁊ ẜm rōnem ſimilitudinis. qꝛ cō ceptio intellectus eſt ſimilitudo rei intelle cte ⁊ in eadem natura. qꝛ in deo idem ē in telligere ⁊ eſſe. Unde ꝓceſſio verbi in diui nis dicit̉ generatio ⁊ ip̄m ꝓcedens dicit̉ fi lius. Si autē aliquis quereret. quare ꝓceſ ſio verbi intelligibilis in nobis nō dicitur generatio ſicut in diuinis. Reſpōdet̉ ꝙ in telligere in nobis nō eſt ipſa ſubſtantia in tellectus. vnde verbū qd̓ ẜm intelligibilē oꝑationem ꝓcedit in no bis nō eiuſdē na ture eſt cū eo a quo ꝓced it. Ideo nō p̄prie ⁊ cōplete competit ibi rō generationis. Sꝫ intelligere diuinū eſt ipſa ſubſtantia intel ligentis. Quare verbūpcedens ꝓcedit vt eiuſdem nature ſubſiſtens. Et ꝓpter hoc ꝓprie dicit̉ genitū ⁊ filiuſ. Terciū documē tu ꝙ in diuinis ſunt due ꝓceſſiones.ſ. ver bi ⁊ amoris. Nam ibi vt dictū eſt nō eſt ꝓ ceſſio niſi ẜm actionē que nō tendit in ali quod extrinſecum. ſed manet in ipſo agen te. hmōi autē actio in intellectuali natura eſt actio intellectus ⁊ actio voluntatis. ꝓ ceſſio aūt verbi attendit̉ ẜm actionem in telligibilem. ẜm aūt oꝑationē voluntatis inuenit̉ in nobis q̄dam alia ꝓceſſio.ſ. amo ris ẜm quā amatū eſt in amante. ſicut per ꝯceptionē verbi res dicta vel intellecta eſt in intelligente. Iſta aūt ꝓceſſio amoris in diuinis nō dicit̉ generatio ſicut dic̄ Atha naſius. Spūſſanctus a patre ⁊ filio nō fa ctus nec creatus nec genituſ. Ratio eſt qꝛ hec eſt dr̄a inter intellectū ⁊ voluntatē ꝙ in tellectus fit in actu ꝑ hoc ꝙ res intellecta eſt in intellectū ẜm ſuaꝫ ſil̓itudinē. Uolū tas aūt fit in actu nō ꝑ hoc ꝙ aliqua ſimi litudo voliti ſit in volente ſed ex hoc ꝙ vo luntas habet quādam inclinationē in reꝫ volitam Proceſſus gͦ qui attendit̉ ẜm acti onē intellecus eſt ſcd̓m rationē ſimilitudi nis. Et ideo poteſt hr̄e rationē generatio nis qꝛ omne generans generat ſibi ſimile: ꝓceſſio aūt que attendit̉ ẜm actionem vountatis non cōſiderat̉ ſcd̓m rationē ſimili tudinis ſed magis ẜm rationē mouentis ⁊ impellentis in aliquid. Et ideo qd̓ ꝓce dit in diuinis ꝑ modum amoris non pro cedit vt genitū vel vt filius ſed magis ꝓ cedit vt ſpūs quo noīe quedaꝫ vitalis mo tio ⁊ impulſio d̓ſignat̉ ꝓut aliquis ex amo re dicit̉ moueri vel impelli ad aliquid faci endū. ¶ Scd̓m dubium erat vtrum pater poſſit̓ dici principiū filij. Ad hoc dicit Au guſti. in iiij. de trini. Pater eſt principiuꝫ totiꝰ deitatis. Sctūs ꝟo Tho. i. ꝑte q. xx. xiij. dicit Quod hoc nomē principium ni hil aliud ſignificat qͣꝫ illud a quo aliquid ꝓcedit. om̄ia enim a quo aliquid procedit quocūqꝫ mō dicimus eſſe principiū. Cuꝫ ergo pater ſit a quo ꝓcedit alius ſequitur ꝙ pater ſit principiū. Sed contra hoc tri plicit̓ obijcitur. Primo qꝛ principiū et cau ſa idem ſunt ẜm ph̓m. Sed nō dicimus patrem eſſe cauſam filij ne incurramus er rorem Arrij. qui dixit filium ꝓcedere a pa tre ſicut effectꝰ a cauſa. ideoqꝫ eſſe primaꝫ eiꝰ creaturā. Et ſpm̄ſctū ꝓcedere ſicut cre aturam vtriuſqꝫ Et ſcd̓m hoc neqꝫ filius neqꝫ ſpūſſanctꝰ eſſet verus deus qd̓ eſt cō tra veritatē et fidem. ergo ſicut nō dicimꝰ patrē eſſe cauſam filij ita neqꝫ pͥncipium. Secūdo obijcit̉. qꝛ pͥncipiū dicit̉ reſpectu pͥncipiati. gͦ filius eſſet pͥncipiatus ⁊ ꝑ cō ſequens creatus qd̓ eſt falſiſſimū. Tercio obijcit̉. qꝛ hoc nomen pͥncipiū a prioritate ſumit̉. Sed vt inqͥt Athanaſius. In hac trinitate nihil pͥus aut poſterius nihil ma ius aut minus. gͦ pater nō debet dici pͥnci pium filij. Ad pͥmā obiectionē rn̄det ſan ctus Tho. ꝙ Greci vtunt̉ indifferenter in diuinis noīe cauſe vel noīe pͥncipij. Sed latini doctores nō vtunt̉ noīe cauſe ſed ſo lum noīe pͥncipij. Ratio eſt quia pͥncipiuꝫ eſt cōmunius qͣꝫ cauſa. pͥmus em̄ termi nus vel etiā pͥma ꝑs rei dicit̉ pͥncipiū ſed nō cuaſa hoc nomen. gͦ cauſa videt̉ impor tare diuerſitatē ſubſtantie ⁊ dependentiā alicuius ab altero qd̓ nō importat nomen pͥncipij. In om̄ibꝰ em̄ cauſe generibꝰ ſemꝑ inuenit̉ diſtantia inter cauſam ⁊ illud cu ius eſt cauſa ẜm aliquā ꝑfectionē aut vir tutem. Sed noīe pͥncipij vtimur in his q̄ nullā hmōi differentiā hūt ſed ſolum ẜm

quēdā ordinē. Sicut cū dicimus punctū eſſe pͥncipiū linee. Uel etiā cū dicimus pͥ mā ꝑtē linee eſſe pͥncipiū linee. Ad ſecūdā obiectionē dicit p̄fatꝰ doctor. ꝙ apud gre cos inuenit̉ de filio vel ſpūſctō dici ꝙ pͥnci pient̉. Sed hoc nō eſt in vſu latinoꝝ. qꝛ li cet attribuamus pr̄i aliqͥd auctoritatis rō ne pͥncipij. nihil tn̄ ad ſubiectionē vel mi norationē quocūqꝫ mō ꝑtinens attribui mus filio vel ſpūſancto vt vitet̉ om̄is erro ris occaſio. Ad terciā obiectionē rn̄demuſ ꝙ licꝫ hoc nomē pͥncipiū qͣꝫtū ad illud a qͦ īponit̉ ad ſignificandū videat̉ a pͥoritate ſūptū. nō tn̄ ẜt prioritatē ſzorigine. ¶ Ter ciū dubiū erat vtrū filius in dinis alius a pr̄e. ⁊ arguūt qͥdaꝫ ꝙ nō. nam ẜm grāma ticos. Alius eſt relatiuū diuerſitatis ſub ſtantie. ſi gͦ filius eſt alius a pr̄e. videtur ꝙ ſit a pr̄e diuerſus. qd̓ eſt ꝯtra ſnīam docto rū. Inquit em̄ Aug. vij. de trini. Cū dici mus tres ꝑſonas: nō diuerſitatē intellige re volumus. Et Amb̓. in pͥmo de trinita. Pater ⁊ filius diuinitate vnū ſunt. nec eſt ibi ſubſtantie dr̄a neqꝫ vlla diuerſitas. Et Hilarius in li. de trini. In diuinis ꝑſonis nihil eſt diuerſum. nihil alienū. nihil ſeꝑa bile. gͦ filius nō eſt alius a pr̄e. Uerūtn̄ cō trariū videt̉ eſſe. qꝛ Aug. in lib̓. de fide ad petꝝ ait. Una eſſentia patris ⁊ filij ⁊ ſpūſ ſancti. in qua nō eſt aliud pater aliud filiꝰ aliud ſpūſſanctus. qͣꝫuis ꝑſonaliter ſit aliꝰ pater alius filius alius ſpūſſctūs. Ad in telligendā itaqꝫ veritatē dicit ſctūs Tho. i. ꝑte. q. xxxi. ꝙ ex verbis inordinate ꝓlatis incurrit̉ hereſis. Ideo cū de trinitate loqͥ mur cū cautela ⁊ modeſtia eſt agendū. qꝛ vt Aug. dicit in i. de trini. Nec ꝑiculoſius alicubi errat̉. nec laborioſius aliquid q̄rit̉ nec fructuoſius inuenit̉. Oportet autē in his que de trinitate loqͥmur duos errores oppoſitos cauere. inter vtrūqꝫ tꝑate ꝓcedē tes.ſ. errorē Arrij. qui poſuit cū trinitate ꝑ ſonaꝝ trinitatē ſubſtātiaꝝ. Et errorē Sa bellij qui poſuit cū vnitate eſſentie vnita tem ꝑſone. Ad vitandū ergo errorē vitare debemus in diuinis nomen diuerſitatis ⁊ dr̄e ne tollat̉ vnitas eſſentie. Poſſumꝰ au tē vti noīe diſtinctionis ꝓpter oppoſitionē relatiuā. Et ſic ſi qn̄ inueniret̉ nomen di uerſitatꝭ vel dr̄e ſumendū eſt ꝓ diſtinctione. Ne aūt tollat̉ ſimplicitas diuine eſſeu tie. vitandū eſt nomen ſeꝑationis vel diui ſionis q̄ eſt totius in ꝑtes. Ne tollat̉ equa litas. vitandū eſt nomen diſparitatis. Ne tollat̉ ſimilitudo. vitandū eſt nomē alieni vel diſcreꝑantis. Ad vitandū errorē Sa bellij vitare debemus ſingularitatē ne tol latur cōmunicabilitas eſſentie diuīe. Un̄ Hilarius li. de trini. Patrē ⁊ filiū ſingula rem deū p̄dicare ſacrilegiū eſt. Debemus etiā vitare nomē vnici ne tollat̉ numerus ꝑſonaꝝ. Dicimꝰ tn̄ vnicū filiū. qꝛ nō ſunt plures filij in diuinis nō tn̄ dicimus vni cum deū. qꝛ pluralitas deitatis cōmuniꝰ eſt. Uitamus nomen ꝯfuſi ne tollat̉ ordo nature a ꝑſonis. Un̄ amb̓. li. i. de trinita. Nec cōfuſum eſt qd̓ vnū eſt nec multiplex eſſe poteſt qd̓ indifferens eſt. Uitandū eſt etiā nomen ſolitarij: ne tollat̉ ꝯſortiū triuꝫ ꝑſonaꝝ. Ad argumentū ꝟo dicēdū ꝙ hoc nomē alius maſculine ſumptū importat diſtinctionē ſuppoſiti. Un̄ filius eſt alius a patre.ſ. eſt aliud ſuppoſitū diuine nature ſicut eſt alia ꝑſona ⁊ alia ypoſtaſis. Eſt gͦ filius alius a patre: ſed nō diuerſus neqꝫ alienus. Quia em̄ in diuinis eſt diſtinctio ẜm ꝑſonas: nō aūt ẜm eſſentiā. Dicimus pater eſt alius a filio: ſed nō aliud. Et ecō trario dicimus ꝙ ſunt vnū: ſed non vnus. Equalem igitur deo patri dei filium p̄di camus. de quo dixit vox paterna vt ſuꝑdi ctum eſt. Hic eſt filius meus dilectus.ſ. natura lis. Alij aūt ſunt adoptiui in qͦ mi hi bene compla cui.i. in quo diuinū bn̄pla citum complebit̉ de redemptione mundi. Audiētes iſta diſcipuli ceciderūt in faciē ſuam. qꝛ ẜm Hiero. ſuꝑ Math̓. Hume na fragilitas ꝯſpectū maioris glorie nō ſu ſtinet. Ab hac aūt fragilitate ſanāt̉ hoīes ꝑ xp̄m eos in gl̓iam inducendo. Qd̓ ſigni ficat̉ ꝑ hoc ꝙ acceſſit ⁊ tetigit eos dixitqꝫ il lis. Surgite nolite timere: qͥ leuantes ocu los neminē viderunt niſi ſolum ieſum. eo ſ. ꝙ moyſes ⁊ helyas reducti fuerant volū tate diuina ad loca vnde fuerant abducti Deſcendentibꝰ aūt illis de monte p̄cepit ieſus ne alicui viſionem dicerent donec re ſurgeret a mortuis filius hoīs. Que ꝓhi bitio facta eſt ẜm doctores. ne alij audien tes chriſtū eis apparuiſſe in forma glorio

ſa ſcandaliſarent̉ poſtea videntes ipſum pati tam ignominioſe. Ecce quot modis ante ⁊ poſt reſurrectione ſuā ſaluator no ſter allicere corda hoīm ꝓcurauit ad ſuꝑ ne felicitatis deſideriū. ⁊ tn̄ mortales miſe ri nō niſi tranſitoria bona iſta atqꝫ terre na ſummo ſtudio adipiſci conantur. Ipſe dei filius deus verus ⁊ glorioſus viam ſummi boni nos docuit. Ipſe ad regnum celoꝝ nos inuitauit. Ipſe in ſua tranſfigu ratione tribꝰ apoſtolis claritatem corꝑis delectabilem ⁊ omni ſuauitate repletā vi deri fecit. vt ſpretis mūdalibus rebus ſuꝑ na gaudia feruentius affectarent. Ad qͣ nos perducat ipſe qui eſt bn̄dictus ⁊ lau dabilis in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo terciuſdecimus de innocentia chriſti in quo ꝯfutat̉ blaſphemia eoꝝ qui dicūt xp̄m ſua culpa iudeis exoſum fuiſſe. Eccatū fecit nec do lus inuentus eſt in ore eius. Uerba ſunt pͥncipis apoſto loꝝ prima ſua epiſtola. ca. ij. Iniquitas quorūdam hoīm ꝑuerſoꝝ vſqꝫ adeo inualuit: vt cum audi uit pijſſimū ſaluatorē noſtrum iudeis ꝓ curantibus ignominioſe crucis tormentū ſubijſſe. nō ſine ipſius culpa factum fuiſſe improbe fateant̉. deteſtantur paſſiōis eiꝰ myſteria qui ꝓ nobis dignatus eſt mori. Et vt inquit Petrus. Tradebat iudican ti ſe iniuſte qui peccata noſtra pertulit in corpore ſuo ſuꝑ lignum. vt peccatis mor tui iuſticie viuamus. Obijciunt autē no bis illi neqͣꝫ quod nō videt̉ veriſimile iu deos ita concorditer ita frequenter ita ho ſtiliter contra chriſtū fuiſſe cōmotos: niſi aliquid reprehenſione dignū deprehendiſ ſent. Neqꝫ pylatus ꝯtra iuſticiā hoīeꝫ ſan ctum veluti ſeducioſum ⁊ rerū cum ſcele ratis condemnaſſet ad mortē. Quāobrē vt hmōi ꝑditiſſimus error penitus extin guat̉. decreui de innocentia xp̄i in hoc ſer mone diſſerere. Oſtendāqꝫ chriſtū ieſum dei ⁊ virginis filium innoceter paſſum. nō ꝓpter aliquod eius peccatū. quia ab omni labe penitus fuit īmunis: ꝓut verba ꝓpo ſita dicunt. in quibus de innocentia chri ſti locuturi triplici rōne pͥncipali ꝓbare il lam contendemus. ¶ Prima rō dicit̉ gratie plenitudo. Secundo malicie conſuetudo. ¶ Tercia exemploꝝ multitudo. ¶ De plenitudine gratie chriſti qua illiꝰ aīa fu ebat omni mūdicia ⁊ ſanctitat CCapl̓m 1. Rima ratio qua ꝓba mus innocētiā chriſti dicit̉ gr̄e plenitudo. Fuit nāqꝫ aīa eius plena gr̄a. Un̄ ſcribit̉ Ioh̓.i. ca. Uerbum caro factū eſt ⁊ habitauit in nobis. Et vi dimus gl̓iam eius gl̓iam quaſi vnigeniti a patre plenū gr̄a ⁊ veritatꝭ. Quare vt di ximus in ſuꝑioribꝰ nec peccauit nec pecca re potuit. Sciendū tamen ẜm theologoꝝ doctrinam ⁊ p̄cipue Alexandri de ales in iij. volumine ſumme. ꝙ in chriſto diſtin guitur tripſex gratia. Prima dicitur vnionis. Secunda capitis. Tercia ſingularis ſanctitatis. Prima eſt gratia vnionis: de qua dicit Aug. Maior gratia nō pōt cogitari qͣꝫ ꝙ filius hoīs fit filius dei. Ratio huius gre eſt qꝛ nō eſt poſſibile ipſi creature humane ꝑ donū ꝯditionis nature. ꝙ eleuet̉ ⁊ diſpo nat̉ ad diuinā vnionē. Et ideo neceſſaria eſt ei gratia q̄ eleuet ⁊ diſponat ipſam ad vnionem deitatis. Hanc aūt gratiam di cimus vnionis que in chriſto fuit ꝑfectiſſi ma ẜm rōnem cauſe finalis. Nam vltimꝰ effectus gratie eſt nos vnire deo. Sed in alijs a chriſto talis vnio fit ꝑ cognitionē ⁊ amorē. In chriſto ꝟo nō ſolum ꝑ cognitio nem ⁊ amorem: ſed etiam in vnitate ꝑſo ne. vt ſi idem filius qͥ ⁊ filius dei: ⁊ hec eſt maior vnio que poſſit eſſe vel excogitari. Unde iſte eſt effectus pleniſſimus qui poſ ſit eſſe gratie. ¶ Secūda gratia que eſt in chriſto dicit̉ capitis ẜm qua ē caput eccle ſie etiā ẜm hūanā natura. Un̄ ad Eph̓. i. ca. dicit apl̓s. Ip̄m dedit caput ſuꝑ omnē eccl̓iam q̄ eſt corpus eius. Hec ꝟo gratia fuit in chriſto plena ẜm rationē cauſe effi cientis. Nam ſicut quedam luminaria ꝑ ficiunt̉ ſuo lūine ſolū ⁊ nō hn̄t ptātē influē di ſuū lumen alijs ſicut patet de carbone.

Quedā ꝟo nō ſolū retinent ſuū lumen in ſe: ſed ip̄m influūt ⁊ illuminant alia corꝑa Sicut ptꝫ de flamma. Ita gr̄a xp̄i radiat ab ip̄o ad alios. nō aūt gr̄a in alijs ſanctꝭ ſed tm̄ ꝑ ficit ipſoꝝ aīas. nec hn̄t ptāteꝫ in fluendi ipſam. Et ꝓpter hoc ſicut lumē in flāma dr̄ lumen plenū. lumen ꝟo in carbo ne dr̄ ſemiplenū. ita gr̄a in xp̄o ẜm quā eſt caput dꝫ dici gr̄a plena. In alijs ꝟo ſctīs reſpectu eius gr̄a ſemiplena. Un̄ hugo in li. de ſacr̄is ait. Sicut ſpūs hoīs median te capite ad mēbra deſcendit viuificanda ſic ſpūſſctūs ꝑ xp̄m venit ad xp̄ianos cu ius plenitudo qͥdem exiſtit in capite. ꝑtici patio ꝟo in mēbris. Notandū tn̄ hic ꝙ in fluentia gr̄e a deo ē dupliciter ſine medio ⁊ ꝑ mediū. Sine medio xp̄us ẜm ꝙ deus īmediate eſt dator gr̄e auctoritate ⁊ in ꝓ pria rōne efficiētis ꝑ mediū xp̄s ẜm ꝙ hō eſt dator gr̄e ml̓tis modis. Eſt em̄ mediū ꝑ modū fidei. ꝑ modū meriti. ꝑ modū deſi derij ſiue or̄onis ⁊ ꝑ modū diſpoſitionis. Eſt em̄ xp̄s pͥmo mediū ꝑ modū fidei: ꝓut ipſe ꝯſiderat̉ in fide. Nam fides q̄ de ipſo ſiue de. deo hoīe eſt diſponit īmediate aīaꝫ ad gr̄am. īmo īpoſſibile fuit ſine fide illa aliquē gratū eſſe deo. Propter hoc dixit pr̄ Math. iij. ⁊ xvij. c. Hic eſt filius meꝰ di lectus in qͦ mihi bn̄ ꝯplacui. Ibi gloſa. i. ꝑ ip̄m alij mihi placent. Et Aug. Sine fide mediatoris nullus vnqꝫ placuit d̓o. Sil̓r xp̄s eſt quoddā mediū ꝑ modū meriti. qꝛ ꝑ paſſionē ſuā meruit a pr̄e vt daret̉ gra oībꝰ credentibꝰ in ip̄m ⁊ amantibꝰ ipſum Adhuc ꝑ modū deſiderij eſt quoddā me diū. qꝛ oībꝰ credentibꝰ orat gratiā ⁊ deſide rat. Un̄ Ioh̓..i. ſua cano. ca. i. Aduocatuꝫ habemus apud deū ⁊ pr̄em dn̄m nr̄m ie ſum xp̄m. Ipſe. gͦ eſt mediū ſicut aduoca tus ⁊ orans vt det̉ nobis gr̄a. Inſuꝑ ē me diū ꝑ modū diſpoſitions qͣꝫtū ad naturā. qꝛ tota hūana natura an̄ incarnationem erat digna odio ⁊ reprobatione ꝑ peccatuꝫ originale. Sed cū fuit hūana natura aſſū pta a filio dei in vnitate ꝑſone diſponebat̉ rōe p̄deſtinatoꝝ ad gr̄am diſpoſitione cō gruitatis ſiue dignitatis. Sicut gͦ ꝑ vnū hoīem fuit lapſa. ita ꝑ vnū hoīem deuꝫ.ſ. xp̄m ꝑ vnionē cū deitate fuit diſpoſita ad iuſtificationē. ¶ Tercia gr̄a q̄ eſt in xp̄o dr̄ ſingularis ſanctitatꝭ q̄ fuit in eo plena ẜm rōem cauſe formalis plene informās aīaꝫ xp̄i ⁊ pleniſſime om̄s vires eius qͣꝫtum ad oēs actus ipſaꝝ. qꝛ in ipſa aīa xp̄i eſt gr̄a cognitionis ⁊ veritatis oīm. Et hic ꝑficit qͣꝫtū actū rōis. Et ꝑficit qͣꝫtū ad actū ꝯcu piſcibilis qͥ eſt amor bonitatis. Et etiā ꝑ ficit qͣꝫtū ad zelū iraſcibilis. In alijs ꝟo ſā ctis licꝫ informaret ẜm excellētiā ad vnū actū nō tn̄ ad oēs actus. Et cū in alijs ſan ctis ſit p̄eminentia reſpectu alicuius doni In xp̄o tn̄ eſt p̄eminentia reſpectu oīm do noꝝ. qꝛ nō hꝫ gratiā ad vnū actū gr̄e tm̄: ſꝫ ad om̄es. Et hͦ eſt qd̓ dicit Aug. ꝙ acce pit gr̄am totaliter ⁊ vniuerſal̓r. Un̄ ꝯꝑa tio gr̄e xp̄i ad gr̄as alioꝝ ẜm plenitudinē ⁊ ꝑfectionem eſt. ẜm ꝙ ꝯꝑat̉ figura circuli ad figuras alias angulares. Circulus em̄ eſt capaciſſima figura reſpectu aliarū: ita gr̄a xp̄i capaciſſima eſt. Capax quippe eſt oīs actus cuiuſlibet virtutis: qd̓ nō eſt in alijs gratijs ſctōꝝ. Contra iſta poſſet qͥs arguendo dicere. ꝙ in xp̄o nō fuit plenitu do gr̄e. Nam in xp̄o hoīe nō fuerūt oēs ꝟ tutes. Sed nō eſt plenitudo gr̄e ſine ple nitudine oīm virtutū. gͦ in ipſo nō fuit ple niſſima gr̄a. Nam in ipſo nō fuit liberali tas ⁊ magnificētia. qꝛ he ꝟtutes hn̄t actū ſuū circa diuitias qͣs xp̄us ꝯtēpſit. Scd̓o nō fuit in ipſo tēꝑantia ⁊ ꝯtinentia. qꝛ he ſunt ꝯͣ ꝯcupiſcentias pͣuas: q̄ in xp̄o nō fu erūt. Tercio ẜm ph̓m in. vij ethi. Uirtus diuidit̉ ꝯtra quendā heroicū ſiue diuinuꝫ habitū qͥ attribuit̉ hoībꝰ diuinis. hoc autē maxime ꝯuenit xp̄o: gͦ nō habuit virtutes ſed aliquid altius virtute. His rn̄det ſan ctus Tho. iij. ꝑte. q. vij. ꝙ ſicut gr̄a reſpicit eſſentiā aīe. ita virtus reſpicit eius poten tiam. Un̄ oportet ꝙ ſicut potentie deriuā tur ab eius eſſentia: ita virtutes ſint deri uationes q̄dam gr̄e. Quanto autē aliqd̓ pͥncipiū eſt ꝑfectius: tanto magis impͥmit ſuos effectus. Unde cū gr̄a xp̄i fuerit ꝑfe ctiſſima: ꝯſequens eſt ꝙ ex ipſa ꝓceſſerint virtutes ad ꝑficiendū ſingulas potentias aīe qͣꝫtum ad omnes anime actus. Et ita chriſtus habuit om̄es virtutes. Ad illud vero quod inducebatur de liberalitate. di cendū ꝙ liberalitas ⁊ magnificentia cō mendantur circa diuitias inqͣꝫtum ali

qͥs nō tm̄ exiſtimat diuit ias ꝙ velit eas re tinere p̄termittendo id qd̓ fieri oportꝫ. Il le aūt minime diuitias extimat qͥ penirus eas ꝯtremuit ⁊ abijcit ꝓpter ꝑfectōis amo rem. Et ideo in hoc qd̓ xp̄s omēs diuitias cōtempſit. oſtendit in ſe ſummū gradū li beralitatis ⁊ magnificentie. licꝫ aūt libera litatis actum exercuerit ẜm ꝙ ſibi ꝯueni ens erat faciendo pauꝑibus erogari q̄ ſibi dabant̉. Ad illud vero qd̓ tangebat̉ de tē perantia dicit ſanctus Tho. ꝙ licꝫ xp̄s cō cupiſcentias prauas nō habuerit. ꝓpter hͦ tn̄ nō excludit quin habuerit tꝑantiā. que tanto ꝑfectior eſt in hoīe qͣꝫtomagis pͣuis ꝯcupiſcētijs caret. Un̄ ẜm ph̓m. vij. ethi. Tꝑatus in hoc differt a ꝯtinente ꝙ tꝑatꝰ nō habet prauas ꝯcupiſcentias quas cō tinens patit̉. Unde ſic accipiendo ꝯtinen tiam. ſicut ph̓s accipit. ex hocipſo ꝙ xp̄us habuit oēm virtutem nō habuit ꝯtinenti am que non eſt virtus: ſed aliquid minus virtute. Ad aliud inſuꝑ quod dicebat̉ de habitu heroico. Rn̄det̉ ꝙ habitus ille he roicus vel diuinus nō differt a virtute cōi ter dicta. niſi ẜm ꝑfectiorem modū inqͣꝫtū ſcꝫ aliquis eſt diſpoſitus ad bonū quodaꝫ altiori modo qͣꝫ cōiter omnibꝰ competat. Unde ꝑ hoc nō oſtendit̉ ꝙ chriſtus non habuit virtutes. ſed ꝙ habuit eas ꝑfectiſ ſime vltra cōem modū. ſicut etiam Ploti tinus poſuit quendā ſublimē modū virtu tum quas eſſe dixit purgati animi. Sed adhuc dubitat̉ de fide ſpe ⁊ penitentia: q̄ nō vident̉ fuiſſe in chriſto. Nam fides eſt cum viſione enigmatica. Chriſtus ꝟo vi debat ſine enigmate. Et ſpes eſt expecta tio future beatitudinis que non habetur. Ipſe autē iam beatitudinē habebat: ⁊ nō expectabat eam. Penitētia eſt virtus qua cōmiſſa cum emendationis ꝓpoſito plan gimus ⁊ odimus: quod xp̄o cōuenire non poteſt. Reſpondet ad hͦ alexander de ales ꝙ ſunt q̄dam dona gratuita cū imꝑfectio ne. q̄dam que nō dicūt imꝑfectione. Fideſ ergo eſt donū gratuitū cum imꝑfectione. Nam aſſentit veritati quā nō videt. hͦ qd̓ dico aſſentire veritati perfectionis eſt. Sꝫ hoc qd̓ dico quā nō videt imperfectionis. Spes etiam heret ſummo bono illud ex pectando. Expectare imꝑfectionis eſt. ſed herere ſūmo bono ꝑfectionis. Sil̓r pnīa ē donū gratuitū cū imꝑfectione. Penitentia nāqꝫ ꝯſiſtit in deteſtatione mali qd̓ cōmiſ ſum eſt. deteſtatio mali dicit ꝑfectionē. ſed qd̓ cōmiſſum eſt dicit imꝑfectionē. Cū gͦ in ipſa gr̄a que eſt plena īmo pleniſſima ſi cut eſt gr̄a xp̄i nulla ſit imꝑfectio. pꝫ ꝙ nō debuerūt in ipſo eſſe dona gratiaꝝ cū im ꝑfectione rōne ſue ꝑfectionis. Et ꝓpter hoc nec fides in rōne fide: nec ſpes in rōe ſpei: nec pnīa in rōne pnīe debuerūt eſſe in xp̄o. qꝛ ſubrōnibꝰ iſtis dicūt imꝑfectionē. Sꝫ illud ſolū qd̓ erat ꝑfectum in iſtis donis fuit in xp̄o. In ip̄o em̄ fuit aſſenſſus prime veritati qd̓ eſt ꝑfectionis in fide. Sed illd̓ qd̓ eſt imꝑfectionis nō fuit in ipſo.ſ. cogni tio enigmatica. Sil̓r in ipſo fuit maxime qd̓ eſt ꝑfectionis in ſpe.ſ. adheſio cū ſūmo bono: ſed nō cū illa imꝑfectione q̄ eſt expe ctatio boni qd̓ nō habet. Sic etiā qd̓ eſt ꝑ fectionis in pnīa fuit maxime in ipſo. quia nunqͣꝫ aliquis tantū potuit deteſtari pec catū qͣꝫtum ipſe deteſtabat̉. qm̄ nunqͣꝫ ali quis habuit tantā oppoſitionē voluntatis ad malū. Semꝑ gͦ qd̓ eſt ꝑfectionis gr̄e ⁊ plenitudinis eſt in gratia abſoluta ſine ſin gularis ſanctitatis ipſius xp̄i. gͦ in ipſo ẜm ꝑfectionem om̄s virtutes: om̄s gr̄e gratis date ⁊ om̄ia dona ſpūſſancti. Uerūtamen aliqui dubitant an in xp̄o fuerit donū ti moris. quia Ioh̓es pͥma ſuo cano. ca. iij. di cit. Perfecta charitas foras mittit timorē Perfectiſſima aūt charitas fuit in chriſto quare videret̉ ꝙ nō fuerit in ipſo donū ti moris. Contrariū tn̄ habet̉ ꝑ Eſa. qui. ca. xi. ita dicit de xp̄o. Requieſcet ſuꝑ eū ſpūs timoris dn̄i. Propterea notanda ſunt ver ba ſancti Tho. in. iij. ꝑte. q. ſupͣ poſita vbi ait ꝙ timor reſpicit duo obiecta. quorum vnū eſt malū terribile. Aliud eſt ille cuiꝰ poteſtate malum poteſt inferri. In chriſto fuit timor dei nō qͥdem ẜm ꝙ reſpicit ma lum ſeꝑationis a deo ꝑ culpā. nec ẜm ꝙ re ſpicit malū punitionis ꝓ culpa: ſed ẜm ꝙ reſpicit ipſam diuinā eminentiā ꝓut.ſ. aīa xp̄i. qͦdam affectu reuerentie mouebat̉ in deū a ſpūſancto acta. Un̄ ad Heb̓. v. ca. dicit̉. Exauditꝰ eſt ꝓ ſua reuerentia. Hūc aūt affectum reuerentie ad deū xp̄s ẜm ꝙ hō p̄ ceteris habuit pleniorē. Ioh̓es gͦ cu

dicit. ꝙ ꝑfecta charitas foris mittit timorē loquit̉ de timore ẜm ꝙ reſpicit obiectū qd̓ eſt malū. Quare ẜm theologoꝝ ſnīa ⁊ ve ritatis doctrinā. Xp̄s omni virtute omiqꝫ ſanctimonia p̄ditus fuit. Erat totus dul cis. totus modeſtus om̄ibꝰ benefaciens et neminē iniuſte ledens. Et vt inquit Eia. liij. ca. Uulneratus eſt ꝓpter iniqͥtates no ſtras ⁊ attritus eſt ꝓpter ſcelera noſtra. ¶ Qd̓ nō eſt mirandū ſi iudei ꝑſecuti ſūt xp̄m qui ſemꝑ malefacere conſueuerunt. Capl̓m. II.. Ecunda ratio qua ꝓ bamus innocentiā xp̄i dicit̉ ma licie ꝯſuetudo. Populus nāqꝫ iudeoꝝ paucis dumtaxat exceptis ꝯſueuit eſſe malus a generatione in generationeꝫ. Non eſt igit̉ mirū ſi innocentē filium vir ginis crucifigi ꝓcurauit. Et ne iudei con querant̉ de nobis quaſi vellemus ip̄os fal ſo ꝯdemnare ꝓducamus in mediū veterꝭ teſtamenti ſcripturas que apud eos etiaꝫ omni veritate fulgere credunt̉. Exo. xxxij. ca. Deut̓. ix. ca. dixit deus moyſi. Cerno ꝙ ppl̓s iſte dure ceruicis ſit. Et Numeri. xi ca. Ortus eſt murmur populiquaſi dolen tiū pͦ labore ꝯtra deū. Et Numeri. xiiij. ca. quaſi conqueri viſus eſt deꝰ dicens. Uiqꝫ quo detrahet mihi ppl̓s iſte. Et Nūe. xvi. ca. Murmurauit om̄is multitudo filioꝝ iſrl̓. Et egreſſa ira a dn̄o ꝑcuſſi ſunt qua tuor decim milia hoīm. Et Nume. xxij. c. Locutus eſt ppl̓s ꝯtra deū ⁊ ait. Aīa nr̄a nauſeat ſuꝑ cibo iſto leuiſſimo. Et Deut̓. ix.c. Dixit moyſes. Contēpſiſtis imperiū dn̄i dei veſtri ⁊ nō credidiſtis ei. neqꝫ vocē eius audire voluiſtis: ſed ſemꝑ fuiſtis re belles. Et Iudi. ij. ca. ſcribit̉. Fecerunt filij iſrael malum in conſpectu dn̄i ⁊ ſeruierūt baalim ac dimiſerūt dn̄m deum patrū ſuo rū qui eduxerat eos de terra egypti: ⁊ ſecu ti ſunt deos a lienoſ. Et infra. Iratus dn̄s ꝯtra iſrael tradidit eos in manus diripiē tium: qͥ ceperūt eos ⁊ vendiderūt hoſtibꝰ qͥ habitabant ꝑ girū: Et Iudi. iij. ca. Filij iſrl̓ habitauert in medio chananei ⁊ ethei ⁊ amorrei ⁊ eueī ⁊ iebuzei ⁊ ferezei. ⁊ duxe rūt vxores filias eoꝝ. ipſiqꝫ filias ſuas eo rū filijs tradiderūt ⁊ ẜuierūt dijs eoꝝ. fece runtqꝫ malū in conſpectu dn̄i ⁊ obliti ſunt dei ſui ſeruientes baalim ⁊ aſtaroth. Ira tuſqꝫ ꝯtra iſrl̓ dn̄s tradidit eos in manus regis meſopotamie: ⁊ ẜuierūt ei octo anniſ t Iudicū. iiij ca. Addiderūt filij iſrael facere malū in cōſpectu dn̄i poſt mortem Aoth. ⁊ tradidit illos dn̄s in manu Ia bin regis chanaan. Et Iudi. vi. ca. Fece rūt filij iſrael malū in ꝯſpectu dn̄i qͥ tradi dit eos in manu mādian ſeptem annis: et oppreſſi ſunt valde ab eis. Et Iudicū. x. c. Filij iſrael peccatis veteribꝰ noua iungen tes fecerūt malū in ꝯſpectu dn̄i: ⁊ ẜuierūt idolis baalim ⁊ aſtaroth ⁊ dijs ſyrie acſi donis ⁊ moab ⁊ filioꝝ amon ⁊ philiſtim. dimiſerūtqꝫ dn̄m ⁊ nō colebant eū. Con tra quos iratus dn̄s tradidit eos in manꝰ philiſtinoꝝ ⁊ filioꝝ amon. afflictiqꝫ ſunt ⁊ vehemēter oppreſſi ꝑ annos decem ⁊ octo Et. ij. Paralipo. xxiiij. ca. Principes iuda dereliquerūt templū dn̄i ẜuierūtqꝫ ſculpti libꝰ. ⁊ facta eſt ira dei ꝯtra iudaꝫ. mittebat eis ꝓphetas vt reuerterent̉: quos illi audi re nolebant. Et. i. Heſdre. ix. cā. Peccaui mus dn̄e grauiter vſqꝫ ad diem hanc et ꝓ iniquitatibꝰ noſtris traditi ſumus ipſi ⁊ re ges noſtri ⁊ ſacerdotes noſtri in manibus regū terraꝝ ī gladiū ⁊ ī captiuitatē. Et. ij. Heſdre. ix. c. Patres noſtre ſuꝑbe egerūt ⁊ indurauerūt ceruices ſuas ⁊ nō audierūt mandata ſua. Et Iudith. vij. ca. Peccaui mus cū patribꝰ noſtris iniuſte egimus ini quitatē fecimus. Et Eſa..i. ca. ꝯquerit̉ de us dicens. Filios enutriui ⁊ exaltaui ipſi aūt ſpreuerūt me. Cognouit bos poſſeſſo rem ſuū ⁊ aſinus p̄ſepe dn̄i ſui. Iſrael aūt nō cognouit me. ppl̓us meus nō intellexit ve genti peccatrici ppl̓o graui iniquitati ſe mini neqꝫ filijs ſcleratis dereliq̄rūt dn̄m blaſphemauerūt ſanctū iſrael abalienati ſunt retrorſum. Et eſa. xxx. ca Populꝰ em̄ ad iracundiā ꝓuocatus eſt ⁊ filij menda ces filij nolentes audire legē dei. Et Hie remie. v. c. Audi popule ſtulte qͥ nō habes cor. qui habentes oculos nō videtis ⁊ au res nō auditis. Et Hieremie. vij. c. Non audierūt me inquit deus nec inclinauer̄t aurem ſuam: ſed abierūt in prauitate cor dis ſui mali. Et Hieremie. xiij. ca. Popu lus peſſimus qͥ noluit audire verba mee

Et Baruth. ij. ca. Multitudo hec maxi ma ꝯuertet̉ in minimā. ppl̓us eſt em̄ dura ceruice. Et ezechiel̓. ij. c. Filij dura ceruice ⁊ indomabili corde ſunt ad quos ego mit to te. Et Ezech̓. viij. ca. Iniquitas domꝰ iſrael ⁊ iuda magna eſt valde. Quid ad hec ⁊ ml̓toplura que omittimus iudei po tuerūt rn̄dere. aut quō excuſare valebunt iniquitatē ipſoꝝ. tot tantiſqꝫ vocibꝰ p̄dica tam. Sicut in quolibet tꝑe erga deum in gratiſſimi ſunt reperti. ſic dū in ꝓpria ve nit ⁊ homo factus eſt eū nō receperūt. im mo ſibi vſqꝫ ad mortē ſuerūt infeſti. Qui tū obloqͥ adhuc de xp̄o p̄ſumūt. arguūtqꝫ ꝯtra nos dicentes ip̄m fuiſſe culpabilem ⁊ peccatorē potiſſimū ꝓpter tria. Primo ꝓpter offenſionem. Secundo ꝓpter violationem. Tercio ꝓpter indignationem. ¶ Primo iudei dicūt xp̄m fuiſſe culpabi lē ꝓpter offenſionem. Quia p̄dicauit iudeis illos offendendo. hoc aūt fieri nō debuit. qm̄ vt Aug. dicit in libro de agone xp̄iano In hoīe ieſu xp̄o ſe nobis ad exemplū vi te p̄buit filius dei. nos ꝟo debemus vitare offenſionem nō ſolum fidelium: ſed etiam infidelium. ẜm illud i. ad Corint̓. x. c. Si ne offenſiōe eſtote iudeis ⁊ gentibꝰ ⁊ eccle ſie dei. Quare videt̉ ꝙ ipſe xp̄s in ſua do ctrina vitare debuit offenſionem iudeoꝝ. Ad hoc reſpondet ſanctus Tho. iij. parte q. xlij. ꝙ ſalus multitudinis eſt p̄ferenda paci quorūcūqꝫ ſingulariū hoīm. Ideo qn̄ aliqͥ ſua ꝑuerſitate multitudīs ſalutē im pediūt nō eſt timēda eoꝝ offenſio a p̄dica tore vl̓ doctore. Scribe aūt ⁊ phariſei īpe diebant ſaluteꝫ populi. tū qꝛ repugnabāt xp̄i doctrine ꝑ quā poterat audientibꝰ eſſe ſalus. tū etiam quia prauis ſuis moribus vitam alioꝝ corrumpebant. Et ideo dn̄s nō obſtante offenſione eoꝝ publice verita tem quam illi obediebant ⁊ eoꝝ vicia ar guebat. Unde Math̓. xv. ca. diſcipulis ei dicentibus. Scis quia iudei audito hoc verbo ſcandaliſati ſunt. Reſpondit. Sint te illos ceci ſunt ⁊ duces cecoꝝ. Qd̓ vero apoſtolus dicat. Sine offenſione eſtote. Reſpondendum. Qd̓ homo ſic debet eſſe ſine offenſione omnibꝰ vt nulli det ſuo fa cto vel dicto minus recto occaſionem rui ne. Si tamen de veritate ſcandalum ori tur vtilius ſcandalum naſci permittit̉ qͣꝫ veritas relinquatur. ¶ Secundo iudei di cunt chriſtum fuiſſe peccatorem ⁊ legis tranſgreſſorem ꝓpter violationeꝫ. quia ſa bata violabat. Preceptum quippe erat vt nil operis tuuc fieret. Ipſe vero dixit lan guido quem ſanauit in ꝓbatica piſcina vt tolleret lectum ſuum. Ioh̓is. v. ca. Et con ſenſit diſcipl̓is qui in ſabbato ſpicas euel lebant excuſando eos. vt habetur Math̓ xij. ca. Ergo in hoc peccauit ⁊ contra legē fecit. Ad hoc reſpondet ſanctus Tho. in iij. parte. q. xl. ꝙ chriſtus in omnibus ẜm legis precepta conuerſatus eſt. in cuius ſi gnum etiam voluit circumcidi. Circum/ ciſio em̄ eſt quedam ꝓteſtatio legis implē de. Qd̓ autem curauit in ſabbato langui dum cui dixit vt tolleret lectum ſuum nō fuit contra legem. Primo quia per prece ptum de ſanctificatione ſabbati nō inter dicitur opus diuinū: ſed humanū. Quā uis em̄ deus die ſeptima ceſſauerit a no uis creaturis condendis qͣꝫtum ad earuꝫ principia. ſemper tamen operatur in reruꝫ conſeruatione ⁊ gubernatione. Itaqꝫ mi racl̓a que chriſtus faciebat in ſabbato nō erant opera humana: ſed diuina. Unde ipſe dixit Ioh̓. v. c. Pater meus oꝑat̉ vſqꝫ modo ⁊ ego operor. Secūdo xp̄s nō fecit contra legem: quia illo p̄cepto de ſabbato ſanctificando nō ꝓhibent̉ opera que ſunt de neceſſitate ſalutis corꝑalis. Un̄ Luc̄. xiij. ca. dixit. Unuſqͥſqꝫ vr̄m nō ſoluet ſab bato bouē ſuuꝫ aut aſinū a p̄ſepio: ⁊ ducit adaquare. Et infra. xiiij. c. Cuiꝰ vr̄m aſi nus aut bos in puteū cadit ⁊ nō ꝯtinuo ex trahet illum die ſabbati. Manifeſtū eſt autē ꝙ opera miraculoſa que xp̄s faciebat ad ſalutē corꝑis ⁊ aīe ꝑtinebant. Tercio nō fuit legis tranſgreſſor chriſtus qm̄ illo p̄cepto nō ꝓhibent̉ oꝑa que ꝑtinent ad dei cultū. Un̄ dixit Math̓. xij. An non legi ſtis in lege quia ſabbatis ſacerdotes in tē plo ſabbatum violant: ⁊ fine crimine ſunt Et Ioh̓is. vij. c. dixit. Circūciſionem ho mo accipit in ſabbato. Qd̓ autē chriſtus ꝑalitico mā dauit vt lectū ſuū ſabbato por taret. ad cultū dei ꝑtinebat. id eſt ad lau dē ꝟtutis diuine. falſo gͦ obijciebant iudei.

dicentes Ioh̓. ix. c. Non eſt hic hō a deo: qͥ ſabbatū nō cuſtodit. Sil̓r diſcipuli nō fe cerūt ꝯtra legem cū ſpicas collegerunt in ſabbato. qꝛ ſic facere coegit illos neceſſitaſ ꝓpte rea iudeis murmurantibꝰ rn̄dit xp̄s. An nō legiſtis qͥd fecerit. Dauid qn̄ eſu rijt ⁊ qui cū eo erant. Quo intrauit in do mū dei ⁊ panes ꝓpoſitionis comedit. licet in lege p̄ceptū fuiſſet ꝙ panes illos ſacer dotes ſoli comederēt. Imminente tn̄ ne ceſſitate Dauid ſanctus p̄dictos panes ſine peccato comedit. ſicut ptꝫ. i. Regꝭ. xxi. ¶ Tercio iudei dicūt xp̄m fuiſſe rep̄henſi bilem ꝓpter indignationē. Indignabatur em̄ ⁊ iraſcebatur verbiſqꝫ ⁊ factis moleſta bat phariſeus ac illoꝝ ſequaces. Loque bat̉ illis ꝯtumelioſe ⁊ eiecit flagello emen tes ⁊ vendentes de templo. Ita aūt oppo nit̉ mā ſuetudini. vt ptꝫ ꝑ ph̓m in. iiij. ethi. Et vt inquit Iacobꝰ. ī. c. Ira em̄ viri iuſti ciam dei nō oꝑat̉. Ex quo videt̉ ꝙ xp̄s nec iuſtus nec māſuetus fuit: gͦ peccator ⁊ cul pabilis multū. Ad qd̓ rn̄demus ẜm do ctrinam theologoꝝ ꝙ in xp̄o nō fuit ira qͣ eſt vicium. ſed ira ꝑ zelum a rōne imꝑata Nam vt dicit Ariſto. Non iraſci vbi ⁊ qn̄ oportet videt̉ inſipientis eſſe. Ira ergo q̄ tranſgredit̉ ordinem rōnis eſt ꝯtra iuſtici am ⁊ manſuetudine. nō ira que eſt ẜm rō rōnis imperiū. Locutus itaqꝫ eſt xp̄s con tumelioſe phariſeis amore iuſticie ⁊ veri tatis. Similitit ꝓpter zelum eiecit omnes ementes ⁊ vendentes de templo. in qͦ etiā ſuā diuinitatē declarauit. Un̄ Hiero. ſuꝑ Math̓. ait Inter oīa ſigna que fecit dn̄s hoc videt̉ eſſe mirabiliuus ꝙ vnus hō ⁊ illo tꝑe ꝯtēptibrlis potuerit ad vnius fla gelli verbera tantā eijcere multitudinem. Igneū em̄ quoddā ⁊ ſidereū radiabat ex oculis eius ⁊ diuinitatꝭ maieſtas lucebat in facie. Et Prigenes dicit ſuꝑ Ioh̓em. Hoc eſſe maius miraculū eo qͥ aqua con uerſa ē in vinū. eo ꝙ illic ſb̓ſiſtit inanima ta materia. hic vero tot milium hoīm do mant̉ ingenia. Nihi l gͦ ꝯtra xp̄m loqui de bent iudei maligni: ſed agnoſcere prauita tem ⁊ duritiam cordis eoꝝ. ¶ Qd̓ ſepenumero mali ꝑſequunt̉ bonos ꝓpter odiū ⁊ inuidiam ac ꝓprium nol ita iudei perſecuti ſunt chriſtū. ICa. III Ertia ratio principa lis qua ꝓbamus innocentia xp̄i dicit̉ exeploꝝ multitudo. Sūt nanqꝫ in ꝓmptu exempla plurima inſcri pturis diuinis ⁊ humanis in quibꝰ oſten dit̉ qͣꝫ ſepenumero qͥ mali fuerūt ⁊ peſtilē tes innocentibꝰ ⁊ bonis ac iuſtis aduerſa ti fuere. Qd̓ factū ꝯperimus triplici de cā Prima ꝓpter odiu veritatis. Scd̓a ꝓpter inuidiā aliene felicitatis. ¶ Tercia ꝓpter ſatiſfactionē cupiditatis. ¶ Prima cauſa quare ml̓ti ſcelerati hoīes iuſtis ⁊ bene viuentibꝰ fuerūt aduerſati. fuit odiū veritatis. Nam qꝛ illi. vt dicebāt veritatē loquebant̉ odio ſunt habiti. In quit em̄ Terentiꝰ. Obſequiū amicos ve ritas odium parit. Et Hiero. ad Occea nū. Ita ſe habet natura vt amara ſit veri tas. vicia ꝟo dulcia exiſtiment̉. Sed quō inqͥs hoc eſt credibile vt veritas odienda ſit. cū Luctācius dicat in.i. lib̓. diui. inſti. Nullus eſt ſuauior aīe cibꝰ qͣꝫ cognitio ve ritatis. Et rn̄det ſanctus Bonauen. in ꝓ logo pͥmi libri ſnīaꝝ. ꝙ duplex eſt effectus veritatis. Primus illuminare. ⁊ qͣꝫtū ad iſtum nemo ipſam odit. qꝛ om̄s naturalit̓ illuminari deſiderant Secūdus effectus eſt arguere. ⁊ hunc habet in malis mani feſtando em̄ mala redarguit illa facienteꝫ. Ex quo maliodiūt veritatē. Un̄ ſalua tor noſter Ioh̓is. iij. ca. dixit. Om̄is qͥ ma le agit odit lucem. Et vt veniamus ad rē eſt exemplū Eſaie innocētis qͥ ꝓpter veri tatem fuit ſerra ſecatus. de quo inqͥt Hie ronimus. in ꝓlogo in Eſa yam. Eſayas in hierl̓m nobiſi genere ortus eſt. ibiqꝫ ꝓphe tauit ſub manaſſe rege. ſectus in duas ꝑ tes occubuit. Manaſſes idolatra fuit. et Eſayam auum maternū ẜm hebreos vel affinem ſuum eiectum extra ciuitatē hie ruſalem circa piſcinam ſiloe ſerrra lignea ꝑ medium ſecari fecit. De Hieremia in ſuꝑ diximus in ẜmonibꝰ de timore diuino rū iudicioꝝ qualiter grauiſſimas ꝓpter ve ritatem paſſus eſt ꝑſecutiones ⁊ iniurias tandem lapidatus eſt. Unde Hiero. in ꝓ logo in Hieremiā dicit. Hieremias ana thothites qui eſt viculus tribus ab hiero

ſolymis diſtans miliaribꝰ apud taphnas in egypto de populo lapi dibus obrutis oc cubuit. Iacet ꝟo in eo loco ſepultus quo dudū pharao rex habitauerat. Et quoniā poſtulatiōe ſua defugatis ab eodē loco ſer pentibꝰ. egyptios a tactu aſpidū facit eſſe ſecuros. Magna cum ibi religiōe egyptij venerant̉. Hec Hieronymus. Daniel ꝓ pter veritatē leonibus deputatus fuit. in quorū lacu permanſit ſex diebus. Ad quē adductus eſt per angelū Abacuc vt ciba ret eum. vt ſcribitur Panielis vltimo ca. Iohānes baptiſta. qꝛ arguebat herodem ꝓpter he rodiadē quā tulerat fratri ſuo phi lippo vxorē. vt refert mar. c. vi. In vincul̓ poſitus eſt ⁊ capite truncatus. Anaxoras apud atheniēſes reus factus eſt. qꝛ dixit ſolē eſſe lampadē ardentem. negans vtiqꝫ eſſe deū. vt dicit Auguſtinus li. xviij. de ci uitate dei. Socrates ꝓpter veritatis patri ciniū veneno perijt. Licero vt ſcribit Plu tarcus quartū ⁊ ſexageſimū agens annū. tuſſu marci antonij ꝓpter philippicas qͦs ꝯtra eum ſcripſerat capite ⁊ dextera trun catus eſt. Sed Lactantius defendere vo lens verū cultum xp̄i aduerſus deos fal ſos gentiliū. Ciceronē reprehendit. qꝛ in rebus diuinis timuit veritatē ſua eloquē tia protegere. Inquit eī li. ij. ſic. Cum intel lexiſſet cicero falſa eſſe que homīes adora rent multaqꝫ dixiſſet que ad euerſionē re ligionū valerent. ſubdidit illa nō eſſe vul go diſputanda. Et infra ſequit̉. Si quid tibi virtutis ē cicero experire populū face re ſapientē. digna res eſt vbi om̄es eloquē tie tue vires exeras. Non em̄ verendū eſt ne tibi in tam bona cauſa deficiat oratio. qui ſepe etiā malas copioſe ac fortiter de fendiſti. Sꝫ nimirū ſocratis carcerē timeſ ideoqꝫ patrociniū veritatis ſuſcipere non audes. At mortē vt ſapiēs ꝯtēnere debui ſti. Et erat multo pulchrius vt ob benedi cta qꝫ ob maledicta morererꝭ Nec tibi lau dis plus philippice afferre potuerunt qͣꝫ di ſcuſſus error humani generis ⁊ mētes ho minū ad ſanitatē tua diſputatiōe reuoca re. Hec Lactantius. Uerūtamen ⁊ ſi Ci cero nō om̄ia dixit que forte nouit de ſuper ſtitionibus noxijs gentiliū. Nobis debet eſſe ſatis ꝙ Marcus antonius fecit illuꝫ occidi fecit. quoniā vitia illius ⁊ ſcelera ta cere noluit. Ut em̄ tradit Plutarcus mar cus antonis odio erat cūctis bonis ꝓpter ſuaꝫ laſciuā vitā. verſabat̉ quid ē libenter inter aleatores ſcorta. mimos ⁊ hiſtriones Qui tandē ab octauiano ſuperatus Alex andrie vbi fugiens ſe collegerat aīoqꝫ eta tis ſue quinquageſimoſexto gladio ſe per emit. Et ne multa dicamus iniquis ⁊ de prauatis mentibꝰ magis placet adulato res blandi falſa loquentes: qͣꝫ qui vera di cere quocūqꝫ modo conant̉. ¶ Secunda cauſa quare mali inſidiant̉ bonis illoſqꝫ ꝑ ſequunt̉ eſt inuidia felicitatis aliene. d̓ hac ꝟo plene dixi in quadrageſimali de peni tentia in ſermone de inuidia. vbi ꝯmemo randū eſt qualiter innocens Abel a fratre Chaym peremptus fuit. vt ſcribit̉ Gen̄. iiij. c. Et Ioſeph a frībꝰ venditꝰ iſmaelitꝭ. vt dr̄ Gen̄. xxxvij. ca. Et Dauid a Saule temptatus occidi. vt ponit̉. i. Regū. xviij Ibiqꝫ de furio camillo ⁊ Scipione affrica no explicatū eſt quanta iniuſte tulerūt eis ab inuidis ciuibꝰ irrogata. ¶ Tertia cau ſa quare innocetes ⁊ iuſti oppreſſi ſunt ab iniqͥs ꝓpter ſatiſfactionē cupiditatis. Ex emplū eſt de naboch. de quo ſcribitur. iij. Regū. xxi. c. ꝙ occiſus eſt procurante dolo ſa iezabele vxore regis agab: eo ꝙ noluit dare vineā ſuā qͥ erat iuxta palatiū achab regis ſamarie: quare a falſis teſtibꝰ ꝯuictꝰ tanqͣꝫ blaſphemaſſet deū ⁊ regē extra ciui tatē lapidatus eſt. De ſuſanna inſuper le gimus Daniel̓. xiij. c. ꝙ eo qꝛ nō ꝯſenſit in libidinē illoꝝ ſenū qui exarſcrant in ꝯcu piſcentiā eius: procurabāt illi ignominio ſam eius mortē: que ſecuta fuiſſet niſi deꝰ ſuſcitaſſet ſpiritū danielis: qui ſenes d̓ fal ſa criminatiōe ꝯuicit. quare ⁊ ip̄i lapida ti ſunt. Suſanna ꝟo de in ſamia ⁊ morte diuinitus reuelata. Dn̄s igit̉ noſter ieſus xp̄s vt diximus in ſuperioribꝰ veritatē do cebat: arguebatqꝫ viti publica phariſeorū Inſuper ⁊ turbe ſequebant̉ eum eratqꝫ fa ma illius in populo vulgentiſſima. Qua re phariſei odiebant eum ⁊ inuidebat glo rie ac fame ſue. Inſuper timebant ne forte aliqua nouitas ſequeret̉. ex qua indignati romani ſe ſuaqꝫ diſſiparent. Ideo om̄ī hu manitate ac veritate depoſita queſierūt pi

latum: vt eum morti traderet. O igitur gens crudeliſſima iudeorū. O crudelitas inaudita. O excogitata malicia Conue nerunt aduerſus ſanctū ſanctoꝝ ⁊ paratū nos ſua paſſiōe ſaluos facere morte violē ta peremerūt. Cuius nomē benedictione deuotiſſima benedicamus laudemuſqꝫ in ſecul a ſeculoꝝ Amen. ¶ Sermo quartuſdecimus. de ſublimita te ⁊ magnificentia crucis in qua xp̄s ope ratus eſt ſalutē humani generis. Umiliauit ſemetip̄ꝫ factus obeiens vſqꝫ ad mor tem: mortē aūt crucis. ꝓpter qd̓ ⁊ deus exaltauit illu ⁊ de dit illi nomē qd̓ eſt ſuper om̄e nomē. Do ctoris gentiū verba ſunt iſta ad Philipē. ca. ij. Pijſſima verba de cruce xp̄i procla mata offendūt aures maliuolas iniquoꝝ pro quibꝰ ita loquit̉ Paulus. i. ad Chorꝭ. ca. i. Uerbū em̄ crucis pereuntibꝰ quideꝫ ſtulticia eſt. his aūt qͥ ſalui fiunt.i. nobis virtus dei eſt. Et infra. Iudei ſigna petūt greci ſapientiā querunt. nos aūt predica mus xp̄m crucifixū. iudeis quidē ſcanda lum. gentibꝰ aūt ſtulticiā. Quia ꝟo huma ni generis redemptio facta eſt per xp̄m in cruce. Indeqꝫ om̄es gr̄e ⁊ ſalutis emanat plenitudo vt letent̉ fideles deuoto corde colentes xp̄m pendentē in ligno. terreant̉ qꝫ iudei ⁊ increduli omēs. In hͦ ſermōe de laudibꝰ crucis xp̄i dicemus. Ad illā vtiqꝫ auctor vite humilis ⁊ manſuetus ꝯſcen dit. vt vn̄ mors oriebat̉ inde vita reſurge ret. De ip̄a itaqꝫ benedicta cruce locuturi tri a myſteria ꝓponimus ꝯtemplā da. Primū dr̄ magnificatiōis. Scd̓m exaltatiōis. ertiū adoratiōis. ¶ De dignitate crucis q̄ colligi poteſt ex fi guris ⁊ reuelatiōe atqꝫ inuentione ip̄ius. Taptulū. I. Rimū myſterium con templandū de cruce chriſti dici tur magnificatōis. Diligenter quidē perſcrutari debemus quanta ſit di gnitas ⁊ magnificentia crucis. Quod po terimus facile deprehendere ſi voluerimꝰ d̓ illa ꝯſiderare atqꝫ inſpicere maxīe tria. primo eius figurationē. pcd̓o eius reuelationē. ¶ Tertio eius inuentionē. Qual̓r crux qͣꝫtū ad mat̓iaꝫ figurata fuit ¶ Primo poſſumus cognoſcere magnifi centiā ⁊ dignitatē crucis ſi conſideremus eius figurationē Inuenimus nāqꝫ multa magnalia dei nō ſine myſterio in ligno ce lebrata. q̄ vtiqꝫ lignū illud venerabile cru cis in qua ſaluator noſter pependit premō ſtrarunt ⁊ figurarūt. vt Augꝰ dicit in ſer mone de paſſiōe. In. ij. nāqꝫ ca. Gen̄. legi mus. ꝙ produxit deus lignū vite in medio paradiſi cuius fructus ſenectutē impedie bat. ẜm Augu. li. xiiij. de ciuitate dei. Qd̓ ita declarat Nicolaus de lira. Ad vitā in qͥt vniuerſalē ꝯtinuādo reqͥrit̉ cibꝰ ꝑ quē reſtituit̉ humidū deperditu per actionem caloris naturalis. verūtame iſta reſtaura tio nō fit ẜm equiualentiā. vt dicit ph̓s.i. de generatiōe. Quia caro generata ex ali mento impurior eſt qͣꝫ prima. ſicut ⁊ vinū generatū per aque appoſitionē ⁊ ꝯuerſio nem qꝛ ſi ꝯtinuaret̉ talis appoſitio vinuꝫ fieret aquoſuꝫ: ⁊ tandē deficeret ſpecies vi ni. Et eodē modo qꝛ caro generata per a limentū impurior eſt: ⁊ per talē ꝯtinuatio nem inducit̉ ſenectus in qua carnes ſunt ī puriores: ⁊ tandē deficit vita Ad hoc ergo ꝙ predicta reſtauratio fieret in Adam ẜm equiua lentiā: ⁊ per ꝯſequēs impediret̉ ſe nectus dabat̉ ſibi edere de ligno vite. Po tuit hoc figura eſſe ligni crucis xp̄i: cuius fructus a fidelibꝰ deguſtatus vitā gratie ꝯſeruat in aīa. Fructus em̄ crucis eſt dn̄s ieſus xp̄s pro nob̓ pctōribꝰ crucifixus. In vi. aūt ca. Gen̄. hr̄. ꝙ volens deus tꝑe dilu uij in Noe ⁊ filijs eorūqꝫ vxoribꝰ humanū genus ſaluare p̄cepit archā fieri de lignis leuigatis. potuiſſet nāqꝫ deus abſqꝫ tanta inundatiōe aqͣꝝ in aliquo mōte aqͥs diſco operto vel alia via ſaluos facere illos. Uo luit tn̄ vt id fieret ī archa lignea ad deno tandū ꝙ in lignea cruce erat humani ge neris ſalus ꝓcurāda. Scribit̉ ad hͦ Exo. iiij. c ꝙ cū deus clemētiſſimꝰ miſit moyſen ⁊ aaro ad pharaonē ꝓ liberādo ppl̓o ſuo. cū allegaſſet moyſes inabilitate ſuā eo ꝙ ī

pedite ⁊ tardiorꝭ eſſet lingue. dixit dn̄s ad eū. Aaron loquet̉ ꝓ te ad ppl̓m. ⁊ erit os tuū tu aūt eris ī his q̄ ad deū pertinēt. vir gam qͦꝫ hanc ſume in manu tua in qͣ factu rus es ſigna. hec fuit illa virga q̄ ꝯuerſa ē in ſerpentē corā pharaone. ⁊ rurſum in vir gā redijt vt ptꝫ Exo. vij. c. Hec fuit virga ꝗ moyſes percuſſit aquaſ fluminis q̄ mox velut ſanguis facte potari nō poterāt. hec fuit virga in qͣ ꝯpleta ſunt alia ſigna que omittamus cauſa breuitatis. Nō eſt tn̄ p̄ tereundū ſilentio id qd̓ factū eſt dū opus fuit pugnare contra ama lechitas. vt em̄ ſcriptura tradit Exodi. xvij. ca. Tunc di xit moyſes ad ioſue. Elige viros ⁊ egreſ ſus pugna ꝯͣ amalech. cras ego ſtabo ī ver tice collis hn̄s virgā dei in manu mea. Fec̄ ioſue iuxta verba moyſi ⁊ pugnauit ꝯͣ ama lech. Moyſes aūt ⁊ aarō ⁊ hur aſcender̄t ſuꝑ vertice collis. orauitqꝫ ibi moyſes ex panſis manibꝰ ⁊ ſecuta ē victoria. Quid ī tot ꝓdigijs dei virtute ac potētia oꝑatꝭ vir ga illa ſemꝑ ꝯtrecta fuit vſqꝫ ad hanc vi ctoriā: niſi vt preſignaret̉ virga crucis xp̄i in qͣ ꝯſumāda erat humani generꝭ redem ptio ⁊ poteſtas dyabolica ſuperāda In. xv inſuꝑ Exo. cap̄. narrat̉ quēadmodū aque marath flumīs amariſſime in dulcedinē verſe ſunt. eo ꝙ moyſes poſuit ibi lignum quoddā qd̓ on̄dit ei deus. Et hͦ lignū cru cis xp̄i preſignauit. qm̄ per xp̄m in eo cru cifixū amaritudo pctōꝝ hoīm vertit̉ ī dul cedinē qͥbꝰ dat̉ ſpes ⁊ fiducia venie ꝯſeq̄n de. Exo. etiā. c. xxvij. ſit mētio de arca quā fecit beſſeel de lignis ſethī. in qͣ recōdita fu erūt virga in memoriā liberatiōis de egy pto. Māna in memoriā refectiōis in de ſerto ⁊ tabule in memoriā date legis. ⁊ hec archa figura eſſe potuit crucis de ligno fa bricāde. ī qͣ reponi debebat ſaluator mūdi. In ip̄o nāqꝫ fuer̄t treſ nature ī vna ꝑſona dina.ſ. increata ⁊ ſpūalis. creata ⁊ corꝑal̓. diuina natura deſignat̉ ꝑ virgā. nā ẜm eā ip̄e dei filius ē dei virtus Spiritualis etiā natura xp̄i.ſ. aīa eius ſanctiſſima ꝑ duas tabulas legis exprimit̉ in quibꝰ erat lex di uina ꝯſcripta. ꝑ duas nāqꝫ tabulas duo d ſignant̉ q̄ ſunt in aīa xp̄i. intellectus vide licet in qͦ erat oīs ſciētia ⁊ volūtas in qͣ fuit oīs rectitudo ⁊ bonitas. ꝑ māna ꝟo deno tat̉ natura carnis xp̄i q̄ fuit puriſſima ab om̄i labe pctī. Ultimo ad mentē euocādū cenſeo illud qd̓ Numeri. c. xxi. ponit̉ qn̄ mi ſit d̓s in ppl̓m de ip̄o male loquentē ſerpē tes ignitos. ⁊ orāti ꝓ ppl̓o moyſi dixit dn̄s Fac ſerpentē eneū: ⁊ pone particā eminen tē in medio ppl̓i ⁊ quicūqꝫ ꝑcuſſus fuerit a ſerpente reſpiciat eū ⁊ viuet. ⁊ factū eſt ita. Hic ſerpens figura fuit xp̄i: qͥ in partica crucis effigendus erat. ꝑ cuius intuitū fi de ac deuotiōe ſanamur a morſibꝰ demo nioꝝ. Ex dictis clarere pōt qͣꝫ ſit precelſa qͣꝫ ue ſublimis arbor crucis xp̄i. q̄ deputa ta fuit vt eſſet inſtrumentū in qͦ dei filius hoīm pctā ſanaret. ¶ Scd̓o poſſumus cō gnoſceri dignitatē ⁊ magnificentiā crucis ſi ꝯſideremus eius reuelationē. Innotuit quippe regine Sabbe ꝙ in cruce pati de bebat dei filius incarnatus. qd̓ nō ex viſui ingenij: ſed dei reuelatiōe preuenit. Sicut em̄ de myſterijs xp̄i ꝓphetico ſpū ſibille lo cute ſunt. ita hec regina ſabba predixit in xp̄m ligno fore paſſuꝝ. Qualiter aūt hͦ fa ctū ſit audiamus. Refert magiſter in hy ſtoria ſcolaſtica. ꝙ regina ſabba vidit in qͣ dā domo ſalomonis q̄ dicebat̉ domus fal tus lignū quoddā pulcerrimū: dixitqꝫ ſa lomoni ꝙ in illo eſſet crucifigendus vnus per cuius mortē regnū iudeoꝝ deleri debe bat. Iſtud aūt lignū: vt aſſerit Ioh̓ belet: remanſerat in pretacta domo. qm̄ cum ſa tis rectū ⁊ pulcherrimū videret̉ nunqͣꝫ po tuit alicui opificio deputari. dum aūt quā doqꝫ longitudine ſuper abat. aliqn̄ ꝟo bre uitate deficiebat Quare artifices illud di miſerūt. Salomō itaqꝫ verba tegine ſab be magnifaciens: lignū ip̄m in profundis terre viſceribꝰ iuſſit ſepeliri In eo aūt loco poſtea probatica piſcina fuit ꝯſtructa. de qua dicit Ioh̓. v. c. ꝙ in circuitu iacebat in firmorū multitudo. Angelus ꝟo dn̄i ẜm tꝑs deſcendebat in piſcinā ⁊ mouebat̉ aqͣ ⁊ ſanabatur vnus. Que vtiqꝫ fiebant nō ſolū angeli deſcendentis preſentia: ſed etiā ẜm aliquos ip̄ius ligni virtute. Inſtante aūt die q̄ xp̄s crucifigi debebat: pretactū li gnū ſupernataſſe mira culoſe prohibet̉: qd̓ vidētes iudei acceper̄t: ⁊ ex eo crucē domi nō parauerūt. ¶ Tertio poſſumus cogno ſcere dignitatē ⁊ magnificentiā crucꝭ ſi cō g 2

ſideremus eius inuentionē Nam poſt xp̄i paſſionē iteꝝ a iudeis abſcondita fuit: ⁊ ꝑ annos ducentos ⁊ vltra ſub terra latuit. Inuenta ꝟo fuit ab Helena Conſtantini matre mō qui ſequit̉. Cum em̄ ip̄e Con ſtātinus vt eccleſiaſtica teſtat̉ hyſtoria. cū hoſtibꝰ copioſiſſime ꝯgregatis iuxta danu biū manus ꝯſerere deberet. nocte ſui exer citus pericula cogitans ⁊ timēs ſuoꝝ ſtra gem ⁊ ſanguinis effuſionē: oculos ad celū leuauit. Et in ſomnis vidit ad orientaleꝫ partē ſignū crucis in celo.ſ. aereo fulgore igneo rutilare. angeloſqꝫ aſtare ſibiqꝫ dice re. Conſtantine in hoc ſigno vinces. Qui tali viſione ꝯfortatus ſimilitudinē ip̄ius ex auro fecit: ⁊ ante ſuū exercitū ferri iuſſit irruenſqꝫ in hoſtes ip̄os in fugā ꝯuertit. ⁊ multitudinē maximam interfecit. Scd̓m quoſdā iſte Conſtantinus fuit pr̄ illiꝰ Cō ſtantini quē beatiſſimus ſilueſter baptiza uit qui poſt victoriā in xp̄m credidit. Et poſtmodū ab Euſebio papa ſuſcepit ſacꝝ baptiſma. Mortuo ꝟo eo Conſtantinus filius memor victorie patris quā virtute ſancte crucis habuerat: Helenā matrem ſuā hieroſolymā pro ip̄a cruce inueniēda tranſmiſit. Alij ꝟo tenēt ꝙ iſte Conſtanti nus fuit idē que baptizauit Silueſter: qͥ poſt victoriā habitā perfecte nō credidit. nec tunc ſacrū baptiſma ſuſcepit. Sed ali quanto tꝑis interiecto viſionē illā petri ⁊ pauli vidit ⁊ ſacro baptiſmate eſt renatꝰ: ⁊ a lepra mundatus. in xp̄m deinceps per fecte credidit. ⁊ ſic matrē ſuā hieroſolymā miſit: vt cruce dn̄i reqͥreret. Cū aūt hiero ſolymā helena veniſſet: oēs iudeoꝝ ſapien tes qͥ per totā regionē reperti ſunt ad ſe cō gregari precepit: quos d̓ cruce xp̄i ⁊ paſſio nis loco interrogauit. cōminataqꝫ eſt illis ꝙ niſi veritatē patefacerēt: faceret eos oēs igne cremari. At illi timentes tradiderūt quendā apud eos multe auctoritatis viꝝ cui nomē erat iudas dicentes. Hic o dn̄a iuſti ⁊ ꝓphete filius optime nouit legē ⁊ ti bi oīa que ab eo queſieris indicabit. Tunc illa om̄es dimittēs tenuit iudā. Cui dixit. mors ⁊ vita appoſita ſunt tibi que malue ris elige oſtende mihi lignū ſancte crucis Qui dum hoc ſe ſcire negaret duro eſt car ceri mancipatus. Poſt dies ꝟo ſex extrahi ſe petijt: ⁊ crucē ſe indicaturū ꝓmiſit. Cuꝫ gͦ extractus veniſſet ad locū ⁊ ibidē oraſſꝫ locus ſubito ꝯmouet̉ ⁊ fumꝰ aromatū mi ri odoris ſentit̉. ⁊ ita vt miratꝰ iudas am babus manibus plauderet ac diceret. In veritate xp̄e tu es ſaluator mūdi. Erat at in illo loco ſicut in hyſtoria eccleſiaſtica le git̉ templū veneris: qd̓ Adrianus imꝑa tor ibidē ꝯſtruxerat. vt ſi qͥs xp̄ianoꝝ in il lo loco adorare voluiſſet videret̉ venerem adorare. Ob qd̓ pene obliuiōi locus fue rat datus Regina aūt templū funditus fe cit deſtrui ⁊ locū arari. Poſt hͦ iudas ꝑcin gens ſe viriliter fodere cepit. ⁊ viginti paſ ſus fodiēs tres cruces abſconditas reꝑit: qͣs ad reginā protinus deportauit. Cum aūt cruce xp̄i ab illis latronū neſciret di ſcernere: eas in ciuitatis medio poſuerūt. ibiqꝫ gloriā dn̄i p̄ſtolātes Et ecce circa ho rā nonā qͥdā iuuenis mortuꝰ defert̉ iudas feretrū tenuit ⁊ primā ⁊ ſecundā crucē ſu per corpus defuncti poſuit: ſꝫ nequaqͣꝫ ille ſurrexit. Appoſita ꝟo tertia ꝓtinus redijt defunctus ad vitā Poſt hͦ iudas baptizat̉ ⁊ Quiriacus appellat̉: qͥ defuncto hieroſo lomytanoꝝ ep̄o: eſt ep̄us ordinaius. Cum aūt brata Helena clauos dn̄i nō haberet rogauit ep̄m Quiriacū vt ad locū perge ret ⁊ clauos inquireret. qͥ dum veniſſet ad locū ⁊ oraſſet: ꝯtinuo claui velut aurū in terra fulgentes apparuerūt: quos ille acci piens regine detulit. Crucis ꝟo partē he lena detulit filio. partē ꝟo argento ornatā reliquit in loco. Clauos inſuper obtulit fi lio. Ex quibꝰ vt refert Euſebius ceſarienẜ. frena quibꝰ vteret̉ ad bella ꝯpoſuit. ⁊ ex a lijs galeā ſuā ornauit. Gregorius ꝟo turo nēſis aſſerit fuiſſe quattuor clauos. ex qui bus: Helena duos in freno im. peratoris poſuit. tertiū in imagine Conſtantini que romē ſupereminebat vrbi locauit. ⁊ quar tum in mare adrianū qd̓ vſqꝫ tunc fuerat nauigantiū vorago proiecit. Patet iam qͣꝫ excelſa ſit gloria crucis quando vt Chriẜ. dicit. Crux de penis latronum tranſit ad frontes imperatorū. ¶ Qualiter crux exaltata fuit dum chri ſtus in illa pependit. ⁊ poſt tempore hera clij imperatoris ⁊ in fine in die iudicij. Captitulum ſecundum.

Ecundū myſteriū con templandū de cruce xp̄i dr̄ ex altatiōis. Poteſt aūt diſtingui triplex exaltatio. Prima dr̄ paſſiōalis. Scd̓a ſingularis. Tertia generalis. ¶ Prima exaltatio crucis dr̄ paſſionalis. tunc ſiquidē exaltata fuit qn̄ in ea exalta tus eſt dei filius qui Ioh̓. xij. c. dixit. Ego ſi exaltatus fuero a terra oīa trahā ad me ip̄m Sꝫ hic poſſet aliqͥs querere. Cur xp̄s mori noluit in aliqͣ domo ſiue ſubtecto: ſꝫ crucifixus ī aere. Ad qd̓ rn̄demus ꝙ hͦ cō grue factū eſt triplici rōne. Primo rōne medietatis. Scd̓o rōne ꝯmunitatis. Tertio rōne ſanctitatis. ¶ Primo xp̄s mori voluit in aere rōne me dietatis ad innuendū ꝙ ſic̄ aer eſt medius inter celum ⁊ terrā. ſic ip̄e fuit mediator in ter deū ⁊ hoīem. Scribit tn̄ Augꝰ. li. ix. de ciui. dei. ꝙ quidā ph̓i dixerūt mediatores eſſe inter nos ⁊ deū demones. qm̄ deus eſt īmortalis ⁊ ſine om̄i miſeria. hoīes miſeri ⁊ mortales. demones miſeri ⁊ īmortales. Cum gͦ īmortale ⁊ miſerū mediū ſit inter īmortale ⁊ btm̄ ⁊ mortale ⁊ miſerū. vide retur ꝙ demones inter deū ⁊ hoīes debeāt eſſe mediatores. Sed hoc eſſe nō poteſt. qꝛ demones ſeparat ⁊ impediūt acceſſum ad beatitudinē. Ideo dicit Augꝰ. Alius eſt medius malus qͥ ſeparat amicos. ſicut eſt dyabolus. Alius eſt medius bonus qͥ re conciliat inimi cōs.ſ. dn̄s ieſus xp̄us. Sil̓r angeli boni nō pn̄t eſſe mediatores. qm̄ ip̄i ſunt īmortales ⁊ beati: quoꝝ neutra ꝓprie tas ꝯuenit hoī. oportet gͦ ꝙ aliqͥs ſit media tor qͥ ſit mortalis ⁊ beatꝰ. mortal̓ ad tꝑs. beatus ꝑpetuo vt eo ꝙ mortalis ad tꝑus ꝯueniat cū hoīe exn̄te in via. ꝑ hoc ꝙ btūs ꝯueniat cū his qͥ exiſtūt in patria. talis ē xp̄s d̓s ⁊ hō. Iō Augꝰ. vbi s dicit. Querē dus eſt medius qͥ nō ſolū hō veꝝ etiā d̓s ſit. vt hoīes ex mortali miſeria ad beataꝫ īmortalitatē hꝰ medij btā mortalitas īter ueniēdo ꝑducat. Que neqꝫ nō fieri morta lē oportebat. neqꝫ ꝑmanere morta lē. mor talis qͥppe factus ē nō infirmata verbi di uinitate: ſꝫ carnis infirmitate ꝑcepta. Nō aūt ꝑmāſit in ip̄a carne mortalis qꝛ reſur rexit a mortuis qm̄ hic ē fructus media tiōis eius. vt nec ip̄i ꝓpt̓ qͦs liberādos me diator effectus ē. in ꝑpetua carnis morte remanerēt. piū itaqꝫ mediatorē inter nos ⁊ deū ⁊ mortalitatē hr̄e oportuit trāſeuntē ⁊ btītudinē ꝑmanentē. vt ꝑ id qd̓ trāſit cō grueret mortuiſ ⁊ ad id qd̓ ꝑmanet trāſfer ret ex mortuis. Ex his colligimꝰ ꝙ xp̄s in quantū hō ē mediator inter nos ⁊ deū. vt dic̄ Alexand̓. in. iij: Extrema eī ſunt d̓s ī mortalis ⁊ btūs hō mortal̓ ⁊ miſer. Me dius ē hō mortal̓ ⁊ btūs qͥ fuit xp̄s quan tū ad naturā humanā. Sꝫ ꝯͣ hͨ argui poſſꝫ ac mōſtrari ꝙ xp̄s inquātū hō nō ſit medi ator. Mediū em̄ debet cōmunicare cum vtroqꝫ extremoꝝ. Sꝫ xp̄s inquantū hō nō cōicat niſi cū altero.ſ. cū hoībꝰ ⁊ nō cū deo gͦ inquantū hō nō eſt mediator. Ad hoc re ſpōdet Alexan. ꝙ mediū dr̄ tripliciter. Pri mo quantū ad ꝯuenientiā nature. Scd̓o quantū ad ꝯuenientiā ꝓprietatis. Tertio quantū ad ꝯuenientiā ꝑſone. Prīo mō eſt mediū in coloribꝰ. Et ſic nō eſt mediū in ter deū ⁊ hoīem. qm̄ nō pōt eſſe natura me dia. Scd̓o quantū ad ꝯuenientiā ꝓprieta tis xp̄s pōt dici medius quantū ad huma nā naturā inter deū ⁊ hoīem. qm̄ hꝫ ꝓprie tates ꝯuenientes cum vtroqꝫ. cum deo.ſ. beatitudinē. plenitudinē gratie ⁊ ſcīe. Et habet alias ꝓprietates ī qͥbꝰ cōicat cū hoīe ſ. mortalitate ⁊ alios cōes defectus Cum gͦ d̓r ꝙ neceſſariū eſt mediū cōicare cū extre mis. Intelligendū ꝙ d̓s ⁊ hō nō ſunt ex trema ẜm ſuas nat̉as: ſꝫ quantū ad ſuas ꝓprietates. Un̄ d̓s dicebat̉ extremū rōne ſue īmortalitatꝭ ⁊ btītudinis. hō ꝟo rōne ſue miſerie ⁊ mortalitat ꝭ Xp̄s aūt quantū ad naturā humanā vtriuſqꝫ cōicat alterā ꝓprietatē. Tertio mō dr̄ xp̄s mediꝰ inter deū ⁊ hoīem.ſ. quantū ad ꝯuenientiā ꝑſo ne. eo ꝙ eius ypoſtaſis ē in duabꝰ naturis Un̄ dicit dama. ꝙ eiꝰ ypoſtaſis ē ex duabꝰ naturis. qd̓ ſic exponit̉.i. in duabꝰ naturis ſb̓ſiſtit.ſ. diuīa ⁊ hūana. nec mutat̉ diuīa ī humanā nec ecōuerſo: ſꝫ vtraqꝫ ī ſua ꝑfe ctiōe remanet. Xp̄s gͦ quantū ad humani tatē pōt dici mediator dei ⁊ hoīm. qꝛ licet quantū ad naturā cōicet cū hoībꝰ ſolū. rōe g 3

tn̄ ꝑſone cōicat cū deo qm̄ perſonā hꝫ filij dei nō perſonā creatā aūt ꝯpoſitā: ſꝫ eter nā ⁊ ſimplicē. ¶ Scd̓o xp̄s mori voluit cru cifixus in aere rōne cōitatis. Quia ſic̄ aer eſt om̄ibꝰ coīs. ita eius paſſio Nam paſſio nes alioꝝ ſctōꝝ fuerūt ꝓprie. qꝛ petrus paſ ſus eſt ꝓpter ſe. paulus ꝓpter ſe. ita ⁊ ceteri. Xp̄s ꝟo paſſus eſt cōiter ꝓpter oēs. Eius em̄ paſſio fuit cōis illis qͥ ſunt in celo. i. an gelis. qꝛ ſunt reparati. Illis qͥ ſunt in mun do iſto. qꝛ ꝑ ſua paſſionē ſunt ſaluati Un̄ ad Colocen̄. i. c. apl̓s dicit. Pacificās per ſanguinē crucis eius ſiue q̄ in terris.i. ho mines. ſiue q̄ in celis ſunt.i. angelos. Fuit etiā cōis illis qͥ erāt in inferno.i. patribꝰ in de liberatis. licet nō fuerit cōis demonibꝰ ⁊ reliquis damnatis ꝑ diffinitiuā ſenten tiā qͥ remanſerūt in ſuis ſupplicijs deſola ti. ¶ Tertio xp̄s mori voluit crucifixus in aere rōne ſanctitatis. vt aerē ſanctificaret Sanctificauerat quidē terrā trigītatribꝰ annis ſuꝑ eam ambulādo. Sanctificaue rat aqua in ip̄a ſe baptizari faciēdo. San ctificaturuſ erat ignē ſpm̄ſanctū in ſpecie ignis mittēdo. nō reſtabat niſi vt ſanctifi caret aerē. nō ſub tecto: ſed in ip̄o moriēdo Ideo Chryẜ in ſermone d̓ paſſiōe ait. In excelſo ligno ⁊ non ſub tecto paſſus eſt vt etiā ip̄ius aeris natura mundaret̉. Sꝫ ⁊ ip̄a terra ſimile bn̄ficiū ſentiebat decurrē tis de latere ſanguīs ſtillatiōe mundata. ¶ Scd̓a exaltatio crucis dr̄ ſingularꝭ Ce lebr at quidē eccleſia ſolēniter quantū ad officia feſtū exaltatōis ſcē crucꝭ. ꝓpt̓id qd̓ euenit āno xp̄i ſexcenteſimoqͥntodecīo. Il lo nāqꝫ tꝑe ꝑmittēdo dn̄o ſuū ppl̓m flagel lari per ſeuitiā paganoꝝ Coſdroe rex per ſaꝝ multa regna ſuo imperio ſubiugauit. Hieruſalē aut veniēs partē ſancte crucis quā ſancta Helena ibi reliquerat tulit. ſe cūqꝫ aſportauit. Uolens aut ab om̄ibꝰ co li vt deus turrim ex auro ⁊ argento ⁊ in ter lucentibꝰ gēmis fecit. Et ibidē ſolis ⁊ lune ac ſtellaꝝ imagines collocauit. ꝑ ſub tiles etiā ⁊ octultoſ ductus quaſi d̓s aquā deſuꝑ infundebat. Et in ſubterraneo ſpe cū equi quadrigas trahentes in circuitu ibant. vt quaſi terrā mouerēt ⁊ tonitruū ſi mularent. Filio gͦ ſuo regno tradito in ta li phano ꝓphanus reſidet ⁊ iuxta ſe crucē dn̄i collocans. appellari ſe ab om̄ibꝰ deū iu bet. Et ſicut legit̉ in libro mitrali d̓ officio Ip̄e Coſdrōe in throno reſidens tanqͣꝫ pa ter ſignū crucis ſibi a dextris poſuit loco fi lij ⁊ gallū a ſiniſtris loco ſpirituſſancti. ſe vero patrē voluit nominari. Tunc Hera clius imperator exercitū copioſuꝫ collegit ⁊ ꝯtra filiū coſdrōe iuxta danubiū fluuiū dimicaturus aduenit. Tandē vtriſqꝫ pͥn cipibꝰ placuit vt ip̄i ſuꝑ pontē ſoli certa rent. ⁊ qui victor exiſteret ip̄e ſine damno vtriuſqꝫ exercitus imperiū retineret. De cretum etiā exijt: vt quicūqꝫ principe ſuū iuua rep̄ſumeret cruribꝰ exciſis ⁊ brachijs in flumine mergeret̉. At heraclius totū ſe deo obtulit. ⁊ ſe cruci ſanctiſſime deuotiōe q̄ potuit ꝯmēdauit. Factū eſt aūt vt deo ꝓ picio heraclius victor euaderet. qͥ cunctū exercitū inimicoꝝ ſue ptāti ſubegit. Coſ droe ꝟo ignorabat exium belli. qꝛ cum ab om̄ibꝰ odiret̉ ſibi a nemīe intimat̉ Quare heracliꝰ ad eū ꝑuenit ⁊ in throno aureo eū ſedentē reperiēs interrogauit an vellet ſa crū baptiſma ſuſciꝑel itaqꝫ vitā cū regno pariter ꝯſeruare. Qd̓ cū illo acceptare no luiſſet ab heraclio ē decollatꝰ Filiū ꝟo ſuū decē annoꝝ baptizari fecit. ⁊ de ſctō fonte ip̄m ſuſcipiēſ regnū paternū ei dimiſit. tur rim ꝟo illā deſtruēs argentū in predā ſui exercitus dedi. Aurū ꝟo ⁊ gēmas ad reꝑa randas ecc̄ias qͣs thyrannꝰ deſtruxerat re ſeruauit Sacra igit̉ crucē ſuſcipiēs hiero ſol ymā reportauit. Cū aūt de mōte oliue ti deſcendēs ꝑ portā qͣ dn̄s paſſurꝰ tranſie rat. ī equo ſuo regio ⁊ ornamētꝭ imꝑialibꝰ ingredi vellet repēte lapides porte deſcen derūt ⁊ inuicē qͣſi eſſet vnus paries ſe clau ſerūt. Suꝑ qͦ cunctis ſtupentibꝰ: angelus dn̄i ſignū crucis in manibꝰ tenēs ſuꝑ por tam apparuit dicēs. Cum rex celoꝝ ꝑ hāc portā ad paſſionē intraret: nō cultu regio ſꝫ humili aſello ingrediēs humilitatis ex emplū ſuis cultoribꝰ dereliquit. his dictis angelus abſceſſit. Tūc imperator ſe vſqꝫ ad camiſiā exuit. depoſuitqꝫ calciamenta crucēqꝫ dn̄i cū lachrymis accipiēs vſqꝫ ad portā baiulauit. moxqꝫ porta cunctis pa tuit redeūtibꝰ lapidibꝰ ad pͥſtina loca diui na virtute. Rex aūt deuotiſſimus in has crucis laudes prorupit O crux ſplēdidior

cunctis aſtris. mūdi celebris. hoībꝰ multū amabilis. ſanctior vniuerſis. q̄ ſola fuiſti digna portare talentū mūdi. dulce lignuꝫ dulces clauos dulcia ferēs pondera ſalua preſentē cateruā in tuis hodie laudibꝰ cō gregatā. Sic p̄cioſa crux in ſuo loco reſti tuit̉ ⁊ antiqͣ miracula renouant̉ Mortu quidā vite reſtituit̉. ꝑa litici quattuor curā tur. leproſi decē mūdant̉. qͥndecim ceci il luminant̉. demones effugant̉. plurimiqꝫ a varijs languoribꝰ liberat̉. Et ita imꝑator ecc̄ias reꝑans: ⁊ regijs muneribꝰ dotans: ad ꝓpria remeauit. ¶ Tertia exaltatio cru cis dr̄ general̓. Erit qͥppe crux ī die iudicij exaltata. qꝛ vt cantat ecc̄ia. Hoc ſignū cru cis erit in celo cū dn̄s ad iudicandū vene rit. Et vt ex dictis Chryẜ. colligi pōt. crux ī qua ſaluator nr̄ pependit miraculoſe re parabit̉: ⁊ apparebit ſole lucentior. Ip̄a in ſuꝑ ſigna crucis in corꝑe xp̄i videbunt̉ ab oībꝰ q̄ in manibꝰ eius pedibꝰ ⁊ latere ideo ſeruata ſt̓. vt in ꝑpetuū ſue victorie xp̄s fer ret triūphū. Tunc vt ait hiero. ad helio doꝝ de ꝯtemptu mūdi. Tu ruſticanꝰ exul tabis ac dices. Ecce crucifixus d̓s meus. Ecce qͥ obuolutus pānis ī preſepio vagijt hic ē oꝑarij ac queſtuarie filius hic demo niū hn̄s ⁊ ſamarites. hic veſtitus coccino. hic ſentibꝰ coronatus. Cerne manꝰ iudee qͣs fixeras. Uide latus romane qd̓ fode ras. videte corpus an idē ſit qd̓ dicebatis clam nocte ſuſtuliſſe diſcipulos. ¶ Qualiter adoranda eſt crux ī qua chri ſtus pependit. ⁊ alie cruces in quibus nō pependit. Ca. 11. Erium myſteriū con templandū de cruce xp̄i dr̄ ad or̄onis. In quo aꝑire debemus vtrū cultus latrie ſit exhibendus cruci xp̄i Ad qd̓ reſpondet Bonauētura in. iij. di. x. ꝙ hic eſt multiplex modus dicendi. Qui dam em̄ tenent ꝙ ip̄i cruci debet̉ honor qͥ dicit̉ yperdulia. Et ratio huius eſt qꝛ ip̄a crux fuit inſtrumentū totius redemptiōis humane. In ip̄a em̄ ſalus ⁊ redemptio to tius humani generis eſt facta. ⁊ ideo oēs homīes debēt ei eſſe ſubiecti ſubiectōe no tabili ⁊ ſpeciali. ⁊ ꝓpterea dicūt debere ad orari eam excellentiori adoratiōe qͣꝫ ſit du lia que debet̉ ratiōnali creature. Quia ta men crux iſta nec eſt deus. nec ip̄i diuinita ti aliquid vnitū. ideo nō eſt ei cultuſ latrie exhibenduſ ꝓpter hoc ꝙ tenet mediū inter latriā ⁊ dulia. adoratio crucis vt dicatur yperdulia. Sed quoniā adoratio ſicut al locutio videt̉ eſſe ſolūmodo inter res rōne capaces. Adoratio eī quedā oratio eſt ad aliquid ordinatū. vnde adorare eſt aliqͥd orare. crux aūt xp̄i caret om̄i nō rōne. Ideo alij dixerūt eam nō eſſe adorandā. nec in quantū in ea adorat̉ xp̄s. nec aliqua eſt ei renerentia exhibenda honoris: niſi ratiōe crucifixi. ſicut nec imagini ratiōe imagina ti. Et ideo dixerūt ꝙ cruci xp̄i eſt cultus la trie exhibendus. ⁊ nullus alius nec dulie nec yperdulie. Rem em̄ iuſenſibilē ſtultuꝫ eſt honorareᵗ cū ꝓ indifferēti habeat hono rem ⁊ vituperiū. Et hoc innuūt cōfimare per Damaſcenū in capitulo de imaginibꝰ vbi dicit. ꝙ nō crucem adoramus: ſed tipū id eſt figurationē Et ſic nō videtur ꝙ crux adoretur inquantū eſt res aliqua: ſed in quantū eſt ſignū. Uerūtamen ſi conſide remus verba Damaſceni ī capitl̓o de cru ce videtur ꝙ nō ſolū modo cruci chriſti pro ut eſt ſignū ſiue inquantū tipus eſt: ſed in ratione materie exhibenda ſit reuerentia. quia non ſolum eſt venerada figura: ſed etiam verum liguū crucis in quo dominꝰ pependit. In alijs vero crucibus veneran da eſt ſolum figura: nō materia. Ait enim ſic. Ip̄m quidem precioſum lignū crucis venerabile in quo ſeip̄m pro nobis chriſtꝰ obtulit: vt ſanctificatū tactu corporis ⁊ ſā guinis decenter eſt adorandum. Et poſt. Si aūt ex alia materia facta eſt. non ma teriā adoramus abſit: ſed tipum. vnde ſi aurum ⁊ precioſi lapides fuerint poſt tipi diſſolutionē non ſunt adoranda. Ex quo colligitur ꝙ aliqua ſit ip̄i cruci reuerentia exhibenda excepta adoratione latrie. Et huius ſignū eſt quia eccleſia ſolennizat in crucis inuentione ⁊ exaltatione. ſicut in fe ſtiuitatibus ſanctorū. Et ideo neuter pre dictorum modorū videtur ſufficiens. Pro pterea dicendum ꝙ duplici modo exhibe tur a licui honor. Aut in obſequium reue rentie. et iſte eſt honor venerationis. Aut in teſtimonium virtutis ⁊ complacentie g 4

famulatū. Et iſte eſt honor ador̄onis. vter qꝫ aūt iſtoꝝ honoꝝ offert̉ cruci. Nam cru cem adoramus ⁊ crucē veneramur. Sed in hͦ eſt dr̄a. ꝙ honor veneratiōis exhibet̉ ip̄i cruci tanqͣꝫ inſtrumēto nr̄e ſalutis. vn̄ ſicut exhibemus reuerentiā ſacramētis qꝛ eſt in eis aliquo mō noſtre ſalutis cauſali tas. ſic cruci xp̄i ⁊ clauis eius aliqua reue renti a ē exhibēda. Et reſpectu illius hono ris habet crux ī ſe aliqͥd ꝓpter qd̓ debet ho norari. Honor aūt adoratōnis offert̉ ip̄i cruci rōne crucifixi. Nemo em̄ intendit ei placere vel aliqͥd impetrare ab ea: ſed ei qͥ in ea affixus fuit. Et ſic nō debet̉ ei niſi ad oratio latrie. Sic igit̉ cruci xp̄i duplex ho nor debet̉. ⁊ vnus ē latrīa. Alius ꝟo nō dꝫ dici nec latria neqꝫ dulia. qꝛ nō eſt ſpecies adorationis. ſed vocari poteſt honor ve nerationis. Hec Bonauentura. Multa itaqꝫ ſunt crucis preconia ꝓpter que a cun ctis fidelibꝰ crux venerabilis eſt colenda. qꝛ hec eſt ſcala per quā patet electis aditꝰ ad regna celoruꝫ. in quo viuit ⁊ regnat in perpetuū chriſtus filius dei: qui ſit in ſecū la benedictus. Amen. ¶ Sermo quintuſdecimꝰ de amore xp̄i ex hibitus humano generi qui exprimit̉ my ſtice in euangelio ſamaritane Ic vere eſt ſaluator mūdi. Scribunt̉ hec verba Ioh̓. iiij. cap̄. Que deſcripſit euangeliſta de benignitate miranda ſaluatoris noſtri ieſu xp̄i exhibi ta mulieri ſamaritane. grata iocudiſſima/ qꝫ debent eſſe fidelibꝰ cunctis. qm̄ in illis myſtice ac ſpiritualiter deſignat̉ amor ar dentiſſimus: quē ſaluator noſter dignatuſ eſt humano generi demōſtrare. Om̄īa eqͥ dem q̄ fecit queqꝫ dixit ab vtero virginis vſqꝫ ad patibuluꝫ crucis ad ſalutem ho minū ordinauit. Propterea nāqꝫ deus fa ctus eſt hō vt perditū hoīem redimeret at qꝫ ad regna celeſtia reuocaret. procurauit aūt quantū in ſe fuit nō ſolū mulieris Sa maritane: ſꝫ inſuꝑ oīm qͥ ſibi adherere vo lunt hereditatē incorruptā. īmarceſſibileꝫ ⁊ incōtaminatā in cel̓. Quaꝓpter vt iſta deuotius attentiuſqꝫ ꝯtemplari poſſumꝰ in pn̄ti ſermone percurremus hyſtoriā ſamaritane: ſub titulo de amore xp̄i erga hu manū genus qd̓ ſua beniuolentia carita teqꝫ reparauit. ſicut verba ꝓpoſita dicunt. Hic eſt vere ſaluator mūdi. In qͥbꝰ tres amores diſtinguere poſſumus. ¶ Primꝰ dr̄ amor peregrinās. Secundus amor manifeſtās. Tertius amor ꝯfortās. ¶ Qualiter chriſtus peregrinādo in pau pertate ⁊ penalitate queſiuſt hominem la pſum. Ta. I. Rimus amor xp̄i hoī lapſo moſtratus dr̄ peregrinās Uoluit nāqꝫ peregrinādo ⁊ di ſcurrēdo querere oues errantes. qd̓ notat̉ in principio euāgelij ſiue in pͥma parte. di cit̉ nāqꝫ ibi. Uenit ieſus in ciuitatē ſama rie qͥ dr̄ ſichar. Eſt aūt ſamaria vt inqͥt be da inſigniſ paleſtine ꝓuincie ciuitas adeo vt tota regia ei ſociata ſamaria dicat̉. De hac inſuꝑ ita dicit Iſid̓. xiiij. ethi. Sama ria regio paleſtīe ab oppido quodā nomē accepit: qd̓ vocabat̉ ſamaria. ciuitas quo dam regalis in iſrael. q̄ nunc ab auguſti noīe ſebaſtia nuncupat̉. hec regio inter iu deā ⁊ galileā media iacet Ciuitas gͦ ſichar erat ī illa regione q̄ antiquitus dicebat̉ ſi chem. vt ptꝫ Gen̄. xxxiij. ca. Iō ait Chryẜ. Locus ille erat vbi pro Dina Symeon ⁊ leui grauē occiſionē fecert Sequit̉ Ioh̓es in euāgelio iuxta prediū qd̓ dedit Iacob Ioſeph filio ſuo. Dicit Nico. de lira. ꝙ ia cob veniēs de meſopotamia emit agrū ab emor pͥncipe ſichem ⁊ ibi ad tꝑs habita uit iuxta vrbē. Sꝫ ꝓpter raptū dine occiſi ſunt habitatores illius ciuitatꝭ. ⁊ ſic ceſſat in poſſeſſiōe eius. ⁊ illū locū dedit ioſeph. Un̄ Gen̄. xlviij. c. dixit iacob. Do tibi par tem tuā extra fratres tuos quā tuli de ma nū amorre in gladio ⁊ arcū meo. Amplia uerat iacobagrū quē emit addens ⁊ ꝯui cinas poſſeſſiōes iuſto bello queſitas. Ibi aut erat fons iacob.ſ. puteus quē effodi ia cob fecerat. Dicit nāqꝫ Auguſtinꝰ in ome lia preſentis lectiōis. Om̄īs puteus fons. ſed nō omis fons puteus. vbi em̄ aqua de terra manat: ⁊ vſum prebet haurientibus fons dicit̉. Sed ī promptū ⁊ ſuperficie ſit fons tm̄ dicit̉ Si aūt in alto ⁊ in profundo.

ſit ita puteus vocat̉ vt nō fontꝭ nō admit tat. In hoc loco ſic ait Theophilus. Ex ꝯmemoratione fontis ⁊ p̄dij edocemur ꝙ ea que patriarche ꝓpter fidem quā in deo habebat adepti ſunt iudei ꝓpter impieta tem eoꝝ ꝑdiderūt. ⁊ eoꝝ loca gentibꝰ tra dita ſunt. Fatigatus gͦ ieſus qꝛ hora erat quaſi ſexta ſedebat ſic ſuꝑ fontem. diſcipu li aūt iuerant in ciuitate vt cibos emerent Seſſio illa vt Criẜ. dicit ꝓpter laborem fa cta eſt ⁊ vt expectaret diſcipl̓os. ⁊ ꝓpt̓ eſtū refrigerans corpus apud fontē. dū ſic ſede ret venit mulier de ſamaria haurire aquā ẜm Nico. de lyra. Samaria nō eſt hic no men ciuitatis: ſed gentis vel regionis. qꝛ il la mulier erat de ciuitate ſichem: que tunc erat metropolis ſamaritanoꝝ: vt dicit Io ſephus. xi. antiquitatū lib̓. Dixit ieſus illi mulieri. Da mihi bibere. Reſpondit illa. Quō tu cū iudeus ſis a me bibere poſtis q̄ ſum ml̓ier ſamaritana. Refert Criẜ. Iu deū eū extimauit a figura ⁊ locutione. Ni colaus ꝟo de lyra dicit ꝙ cognouit eū eſſe iudeū ꝑ habitu quem portabat. quia ſicut erant iudei diſtincti ab alijs in cultuū dei ⁊ in circūciſione: ita ⁊ in veſte. Quare ꝟo iu dei abominabant̉ ſamaritanos multiplex ratio aſſignari poteſt. Et pͥma ẜm Criſo. quia ſamaritani ſolum ea que moyſi ſunt ſuſcipientes. ꝓphetaꝝ nō multā curā ha bebant. Secūda quia ſamaritani colebāt deum ⁊ idola ⁊ errabant dicentes deū eſſe corpus. Tercia ratio ẜm Nico. de lyra. qꝛ ſamaritani moleſtias multas intulerunt iudeis in reedificatione templi ⁊ ciuitatis vt ptꝫ Heſdre. i. c. Sed in hac ꝑte littera euāgelij dimiſſa ad ꝑegrinantē illū ocl̓os mentis noſtre vertamus. Ipſe vtiqꝫ deus incarnatus ꝑegrinando ⁊ diſcurrēdo ani mas noſtras vt paſtor ſollicitiſſimus per quiſiuit. habuit aūt peregrinatio ſua tres conditiones. Prima fuit conditio penalitatis. Secunda paupertatis. Tercia diuturnitatis. ¶ Prima fuit conditio penalitatis. Uolū tarie quippe ſanguores noſtros tulit dolo reſqꝫ portauit. Quiſnam enarrare ſuffici at labores xp̄i qͥs tulit vigilando. orando ꝑ peccatis ⁊ ingratitudine hoīm. ſepiſſime lugendo. ambulando. p̄dicando. ietunan do ⁊ tandē paſſionē acerbiſſimā ſuſtinēdo Expergiſcere fidelis aīa ⁊ intuere regē ce loꝝ ⁊ dn̄m: nō ſolum hac vice defatigatū ⁊ ſedentē ſuꝑ fontē. Sed fatigatū in p̄ſepio auguſto. fatigatū ī brachijs maternis dū fugit herodem fatigatū in egypto. fatiga tū in ieiunio. fatigatū in or̄one. fatigatum in ſudore ſanguineo. fatigatū ſub pedibꝰ capientiū illū. fatigatū in vinculis. fatiga tū in illuſionibꝰ. fatigatū in ſputꝭ ⁊ fetidis oculis. ſatigatū in columna. fatigatum in cruce. O dura mēs hoīm. O duricies cor diū nr̄oꝝ fatigat̉ xp̄s ex amore. patitur ex amore. effudit ſanguinē ex amore. Mori tur ex amore. ⁊ nos eū qͥ nos tantū diligit diligere nolumus. Propterea Aug. in lib̓ ꝯͣ qͥnqꝫ hereſes inducit xp̄m ita ad hoīem ingratū loquentē. Cū eſſes inimicus pa tris mei: recōciliaui te. Cū inter montes ⁊ ſiluas errares: q̄ſiui te. humeris meis por taui te. laboraui. ſudaui. caput meū ſpiniſ oppoſui. manus meas ⁊ pedes clauis ob ieci. vt te mihi cōpularem: ⁊ tu diuideris a me. ¶ Secūda ꝯditio ꝑegrinatiōis xp̄i fuit pauꝑtatis. dū em̄ in hac vita manſit: paupere vitā geſſit. Ex quo dicebat Ma thei. viij. c. Uulpes foueas hn̄t ⁊ volucres celi nidos. filius aūt hoīs nō habet vbi ca put ſuū reclinet. Notandū tn̄ ꝙ qn̄qꝫ hr̄e voluit cū apl̓is aliquid in cōi qd̓ colligitur ex euangelio vbi dicit̉. Diſcipuli aūt abie rant in ciuitatē vt cibos emerent. Sꝫ ꝓpt̓ hoc dicit Aug. xij. q. i. in ca. hēbat. habebat dn̄s loculos a fidelibꝰ oblata ꝯſeruās ⁊ ſu oꝝ neceſſitatibꝰ ⁊ alijs indigentibꝰ tribue bat. Et ſuꝑ psͣ. Cui idē Aug. inquit. Ha buit dn̄s loculos. ſicut dictum eſt de qͥbuſ dam religioſis feminis ꝙ miniſtrabant ei de ſua ſubſtātia futurus erat. Paulus ni hil tale aliqn̄ querens ⁊ oīa ꝓuincialibus donans. Sed quia multi inferni iſta que ſituri erāt. magis infirmoꝝ perſonam ſu ſcepit xp̄s. ſublimius paulus. nunquid ⁊ xp̄o ſublimius. xp̄s qꝛ miſericordius. Cū em̄ viderent paulū iſta nō eſſe queſiturū. ꝓuidit ne damnaret queſituꝝ ⁊ p̄buit exē plum infirmo. hec ille. Et licꝫ ita eſſe firmi ter ſit tenendū nihilominus paupertatem ſemꝑ verbo ⁊ exēplo ſublimit̓ ꝯmendauit

¶ Terrcia cōditio peregrinationis chriſti dicit̉ diuturnitatis. Triginta em̄ tribꝰ an nis multipliciter patiendo vt p̄dictuꝫ eſt aīas nr̄as errabundas qͣſiuit. Nec ardor huiuſcemodi ſitis de aīabus inueniendis vllo vnqͣꝫ tꝑe potuit in eo extingui. Sitio dixit ſamaritane da mihi bibere. Sitio in ſuꝑ clamauit in cruce. Sitiebat vtiqꝫ no ſtram ſalutem. O ieſu bn̄dicte. O ſili dei altiſſimi. tu ſitis noſtrā ſalutē: ⁊ nos totis viribus illam recuſamus. Tu p̄cium tui ſanguinis ꝓ debito noſtro ſoluis. ⁊ nos il lud cōtemnimus. Tu pie dolens in cruce clamans. ſitio. ſitio. ſitio. ⁊ nos obaudimꝰ Et que eſt noſtra ingratitudo: que ꝑtina cia: queue ſeuitia. Auctorē vite audire no lumus. quia malitia noſtra nos excecauit Diximus de amore ꝑegrinante. ¶ Qualiter xp̄us ex amore manifeſtauit hōī veritatem ſūmi boni. falſitatē mundi ⁊ ſublimitatem dei. Capl̓m. II. Ecundus amor chri ſti generi hūano exhibitus dici tur manifeſtans. Manifeſta uit qͥdē multa ſamaritane. que inſuꝑ oībꝰ nob̓ fecit ac voluit eſſe nota. ⁊ p̄cipue tria. Primū eſt ſummi boni veritas. Secundum eſt mundi falſitas. ¶ Terciū eſt dei ſublimitas. ¶ Primū qd̓ manifeſtabat Ieſus eſt ſūmi bonitas veritas. Errabat quippe mūdus varijs diuerſiſqꝫ opinionibꝰ circa ſummū bonū. nec inter ph̓os inuentus eſt quiſpiā qͥ ſuo ingenio illd̓ valeret attingere. Quī imo cū de illo varia fuiſſent locuti. tandeꝫ abſqꝫ īmortalitate ꝯcludebant hoīem fie ri poſſe beatū. Ideo inquit Lactātius in iij li. diui. inſti. ꝯtra tales. Summū bonū qd̓ beatū facit nō pōt eſſe niſi in ea religio ne atqꝫ doctrina cui ſpes īmortalitatꝭ ad iuncta eſt. hec ille. Quiſnā btm̄ cenſeat eū qͥ vel voluptate animi ſiue corꝑis oblectet̉ vel ingenio ⁊ ſcīa pollēat. vel honeſtate ni teſcat. vel diuitijs affluat. vel gl̓ia tꝑali p̄ fulgeat. ⁊ hmoi. cū om̄ia iſta velociſſime tranſeant atqꝫ deficiant. Propterea xp̄s di cebat. Qui biberit ex aqua qua ego dabo ei nō ſitiet in eternū: ſed fiet in eo fons aq̄ ſalientis in vitā eternam. Aqua xp̄i eſt dei gr̄a qͣ mediante acquirit̉ eterna vita. Ap paret itaqꝫ ꝙ ſūmū bonū eſſe non pōt vbi eternitas deeſt. Hanc aūt eternitatē xp̄s p̄conizauit cū dixit. Ioh̓. ij. ca. Sic deꝰ di lexit mundū vt filiū ſuuꝫ vnigenitū daret: vt oīs qͥ credit in illū nō pereat: ſed habeat vitam eternā. Et iteꝝ. vi. ca. Hec eſt volū tas patris mei qͥ miſit me: vt oīs qͥ videt illū ⁊ credit in eū nō pereat: ſꝫ habeat vitā eternā. Et. x. c. Ques mee vocē meā audi unt: ⁊ ego do eis vitā eternā. Et Math̓. xix. ca. Oīs qͥ reliquerit domū aūt agros ⁊c̄ ꝓpter nomē meū: centuplū accipiet ⁊ vi tam eternā poſſidebit. Et. xxv. ca. Ibuns hi in ignē eternū. Iuſti aūt in vitā eternā. ¶ Secundū qd̓ manifeſtauit ieſus ē mun di falſitas dū dixit. Omnis qui biberit ex hac aqua ſitiet iteꝝ. In hoc ſiquidē deci pit mūdus dilectores ſuos ꝙ dū deſidera ta bona tꝑalia largit̉. nunqͣꝫ tn̄ aīm ſatia re mentēqꝫ quietare pōt. Hinc Hiero. ad deme riadē virginem ita pulchre dicebat. Diuitiaꝝ amor inſatiabilis eſt. expleri ne ſcit. honoꝝ cupido celerē rei habiture finē ſine fine q̄runt̉. Nō ab re igit̉ xp̄s dicebat ſamaritane. O ſi ſcires domū dei ⁊ qͥs eſt qͥ dicit da mihi bibere. forſan ⁊ tu petiſſes ab eo ⁊c̄. qꝛ xp̄s ieſus paratus eſt benigne gr̄am ſuā ꝯcedere omībꝰ illā poſtulantibꝰ Sed mortales miſeri qn̄qꝫ cū deo ꝯtende re nō erubeſcūt. Cur inquiūt qͦs damnan dos p̄ſciuit creare voluit. Cur nō oēs an̄ qͣꝫ peccarent in gr̄a ſua ꝯfirmatos impec cabiles reddidit. Cur hoī peccare volenti īpedimentū nō p̄ſtat ⁊ ſimilia. Quibꝰ con ſulimus iſta nō eſſe querēda. cū bonus d̓s oīa bn̄fecerit. ſed tm̄ ꝯſideremus ꝙ qͥſqͥs ille ſit qͥ ſaluare velit ⁊ gr̄am dei deſiderat nūqͣꝫ ſibi denegat̉. Nolūt gr̄am dei qͥ tꝑa lia bonoꝝ amore decepti ī illoꝝ fragili bre uiqꝫ vſu beatos ſe putant. Non ꝑcipiunt hi ea q̄ dei ſūt. Quīimo inflāmare iudeis ad terrena iſta ⁊ trāſitoria bona ꝯcupiſcē da. Hoc myſtice apparet in ſamaritana: q̄ dū audiſſet a chriſto ꝯditionē aque ſpū alis corꝑalem aquā intelligebat ⁊ affecta bat. Aiebat em̄. Dn̄e da mihi hanc aquā: vt nō ſitiam neqꝫ veniā huc haurire Ubi dicit Aug. Adhuc iſta mulier carnē ſapit delectata eſt nō ſentire. ⁊ putabat hoc ẜm

carnē a dn̄o ſibi eſſe ꝑ̄miſſum. Dederat eī deus aliqn̄ ſeruo ſuo Hel ye vt ꝑ quadra ginta dies nec eſuriret nec ſitiret. Qui hͦ potuit dare ꝑ quadragīta dies nō poterit dare ſemꝑ. Delectata gͦ tali munere rogat vt ei aqua viuam daret. Dixit aūt ieſus il li. Uoca viꝝ tuū. id eſt ẜm Aug. pn̄ta in tellectū tuum. ſed litteraliter intelligendo hoc dicebat xp̄s vt declararet ſibi turpitu dinem ſuā. Nam cū illa dixiſſet ſe virū nō habere. xp̄us illam benigne redarguit re uelando ſibi ꝙ qͥnqꝫ viros habuiſſet. poſt quoꝝ mortē ſucceſſiue adulteriū accepiſſꝫ ¶ Terciū ꝙ xp̄us manifeſtauit eſt dei ſub limitas. qꝛ nō eſt ipſe dn̄s oīm aliquid cor poreū ⁊ vile vt falſo eſtimarūt pleriqꝫ de qͥ bus dixi in primo ſermone huius operis. Propterea ꝯfundit̉ ſtulticia gentiū q̄ poſt idola cucurrerūt. ⁊ ineptia illoꝝ qͥ vel ho mines vel aīalia vel celeſtia corꝑa deos eē dixerūt Audiant hi oēs xp̄m ſamaritane loquentē. Illa nāqꝫ vt Criẜ. ait. a xp̄o rep̄ henſa nō ꝯtriſtata eſt neꝙ dimittēs fugit: ſed admirat̉ magis ⁊ īmorat̉ dixitqꝫ xp̄o. dn̄e vt video ꝓpheta es tu. patres noſtri in monte hoc adorauerūt: ⁊ vos dicitis quia hieroſolimis eſt locus vbi adorare oportꝫ Iudei quippe dicebant ꝙ nō licebat orare niſi ī tēplo aſalomone ꝯſtructo. Samari tani ꝟo aſſerebant eſſe oranduꝫ in monte ſamarie. ẜm Nico. de lyra. Ille erat mons Garizim: in qͦ filij iſrael benedixerūt deuꝫ qn̄ intrauerūt terram ꝓmiſſionis. Et vo cabant ſamaritani Iacob ⁊ patriarchas patres ſuos ſiue qꝛ ipſi legem moyſi tene bant. ſiue quia iacob ⁊ filij eius in partibꝰ illis habitauerūt. ſiue qꝛ ille mons ex he reditate Iacob ad eos ꝑuenerat. Reſpon dit itaqꝫ ieſus mulieri. Crede mihi qꝛ ve niet hora qn̄ neqꝫ in monte hoc neqꝫ in hie roſolymis adorabitis patrē. vos adoratis quod neſcitis. nos adoramus qd̓ ſcimus qꝛ ſalus ex iudeis eſt. Dicit Criẜ. Sama ritani qͥdem quod neſciebant adorabant. qm̄ localem ⁊ corꝑalem eſtimabant deuꝫ: nihil de eo plus imaginantē qͣꝫ de idolis. ⁊ idcirco cultū dei cū cultu demonū miſcue rūt. Subdidit xp̄s. Sed venit hora ⁊ nūc eſt quando veri adoratores adorabūt pa trem in ſpiritu ⁊ veritate. Nam ⁊ pater ta les querit qui adorent eum. Spūs eſt deꝰ ⁊ eos qui adorāt eū in ſpū ⁊ veritate ado rare oportet. Nam placuit mulieri ſenten tia chriſti. voluiſſet em̄ ꝙ xp̄us diceret in monte illo eſſe orandum. Et ꝓpterea dixit Scio quia meſſias veniet qͥ dicit̉ xp̄s. cū ergo venerit ille nobis annūciabit omnia Dicit ei ieſus. Ego ſum qui loquor tecū. Et ꝯtinuo venerūt diſcipuli eius ⁊ mira bant̉ ꝙ cum muliere loquebat̉ xp̄s. Admi rabant inquit ſic. ꝑ abundantē chriſti mā ſuetudinē ⁊ humilitatē: qm̄ ita ꝑſpicuus exiſtens ſuſtinuit loqui cū tanta benigni tate mulieri inopi ⁊ ſamaritane. Relicta vero ydria ſua abijt feſtina mulier in ciui tatem dicens. Uenite ⁊ videte hoīem qui dixit mihi oīa que feci. nunqͥd ipſe eſt xp̄s Quare multi de ciuitate venerūt ad illuꝫ audientes que ſamaritana reſerebat. Nā vt dicit Nico. de lyra. Samari tani erant in ſuſpenſo de aduētu chriſti de ꝓximo. tū ꝓpter impletionē tꝑis. tū ꝓpter p̄dicationē Ioh̓is cuius predicatio tunc erat famoſa ⁊ de chriſto ꝓclamata. Ideo facilius cre diderunt verbo mulieris. ¶ Qualiter chriſtus ex amore cōfortauit di ſcipulos vt predicarent. ¶ Ca. III. Ertius amor chriſti generi humano exhibitus dicit̉ ꝯfortans. Confortauit ſiquidē diſcipulos vt ꝓ ſalute hoīm predicarent. Et vt eoꝝ predicatio efficax fructuoſaqꝫ haberet̉. tripl̓r illā docuit exercendam. ¶ Primo ferui: ter. Decundo letanter. ¶ Tercio perſeueranter. ¶ Primo docuit diſcipulos predicare fer uenter cū deſiderio.ſ. ſalutis ꝓxī. Nam de illa magis dꝫ eſſe p̄dicator ſollicitus: qͣꝫ de pria corporali neceſſitate. Hinc eſt ꝙ cum tempus inſtaret comedendi voluit beni gnus ieſus differre vt intenderet predica tioni. dans exemplum alijs ſimiliter faci endi. Et hoc eſt quod dicit̉ in euangelio. Interea.i. anteqͣꝫ veniſſent famaritani ro gabant eum diſcipuli eius dicentes. Rab bi manduca. Ille autem dixit eis. go alium cibum habeo maducare quem

vos neſcitis. Hic Theophilus ait. Dn̄s ſciens ꝙ ſamaritano tota ciuitatē ad eum attraheret hͦ diſcipul̓ ſignificauit dicens. Ego cibū habeo manducare que vos ne ſcitis. Et Criẜ. Hoīm ſalutē hic cibū vo cauit. oſtendens qͣꝫtū deſideriū habet nr̄e ſa lutis. Dicebant gͦ diſcipuli ad inuicem. Nunqͥd aliquis attulit ei māducare. Ru des adhuc erāt ⁊ de cibo corꝑali putabāt xp̄m loqui. At ipſe ſubdidit. Meus cibꝰ ē vt faciā voluntatē eius qͥ miſit me.ſ. vt ꝑ ficiam opus eius vt p̄dicando ſamarita nos ꝯuertā ⁊ in cruce moriendo ac meum ſanguinē fundendo ꝓ peccatis hoīm ſatiſ facia. O ſi videremus xp̄m labia ſua dul ciora ſuꝑ mel ⁊ fauū aperientē. audiremuſ qꝫ ſuauiſſimā vocē dicentē. Meus cibus eſt vt faciā voluntatē pr̄is mei qͥ miſit me pieqꝫ ꝯſiderare vellemus ardorem ſui cor dis quo feruentiſſime noſtrā ſalutē exop tat vtiqꝫ viſcera nr̄a cōmouerent̉. Qd̓ ſi nō fieret duriores petrꝭ. īmaniores beluis ⁊ indomitis feris crudeliores merito cen ſendi erimus. Dicebat gͦ diſcipl̓is expoſt. Nonne vos dicitis ꝙ adhuc qͣtuor men ſes ſunt ⁊ meſſis venit qͣſi dicat. licꝫ tp̄us meſſis corꝑalis adhuc diſtet. tn̄ tp̄s meſ ſis ſpūalis inſtat. Dicit̉ autē meſſis colle ctio frugū. ⁊ ad ſil̓itudinē huiꝰ meſſis ſpū aliter dr̄ vocatio hoīm ad fidem. ꝑ quā cō gregabunt̉ hoīes in dn̄i horreū. Un̄ ſequi tur. Ecce dico vobis leuate oculos vr̄os ⁊ videte regiones. qꝛ iam albe ſunt ad meſ ſem. hͦ dicebat ꝓpter ſamaritanos veniētes ad ip̄m iā diſpoſitos ad credendū. ¶ Se cūdo docuit diſcipl̓os p̄dicare letanter. vt ſ. ꝯſideratione p̄mij nō euitarēt p̄dicandi labores. Sicut em̄ ſamaritani iā erāt diſ poſiti ad credendū ꝑ p̄dicationem xp̄i. ita etiā xp̄s videbat multitudinē gentiū ꝑ to tū mundū cito ꝯgregandā in horreū eccle ſie ꝑ p̄dicatione apl̓oꝝ. ex qͣ p̄dicatiōe me ruerūt p̄miū eterne vite. Et hͦ eſt qd̓ dicit̉. Et qͥ metit mercedē accipit. In pn̄ti em̄ ē pͥma meſſis ꝑ quā hoīes adducūt̉ ad fidē ⁊ in hac meſſe meſſores fuerūt apl̓i. Ulti ma ꝟo meſſis erit in iudicio qn̄ colligent̉ fideles intra horreū gl̓ie. ⁊ tunc meſſores erūt angeli. Et iō ſeqͥt̉. Qui ꝯgregat fru ctū.i. ml̓titudinē fideliū reponedā in vitā eternā. qꝛ ꝑacto iudicio reponēt̉ in horreo gl̓ie ꝑ miſteriū angeloꝝ. Et qꝛ xp̄s locutꝰ ē de meſſe ſpūali ꝑ ſil̓itudinē meſſis corꝑa lis. iō on̄dit in qͦ eſt ſil̓is ⁊ in qͦ diſſil̓is. Ad cuius intellectū ſciendum ꝙ apud indeos erat ꝓuerbiū de hoc ꝙ qn̄ aliqͥs multū la borabat in re aliqͣ. ⁊ alius reportabat fru ctū dicebat̉ ꝓuerbial̓r. Unus ſeminat et alius metit. qi diceret̉. vnus laborat ⁊ aliꝰ gaudet. Et ſic aliqn̄ ꝯtingit d̓ meſſe corꝑa li: que ab vno aliqn̄ ſeminat̉: ⁊ ab eius ho ſte irruente colligit̉. De meſſe ꝟo ſpūali ſic eſt. ꝙ a lij ſeminauerūt ⁊ alij meſſuerūt. qꝛ patriarche ⁊ ꝓphete antiq̄ ſeminauerūt pͥ ma ſemina fidei. ſꝫ apl̓i meſſuerūt. inqͣꝫtū ppl̓m ad ꝑfectione fidei reduxerūt. Uerū tn̄ vterqꝫ reportat gaudiū. qꝛ tā ꝓph̓e anti qui qͣꝫ etiā apl̓i ꝓpter meritū laboris ſui re cepti ſunt ad celeſte gaudiū. Et in hoc nō tenet ꝓuerbiū de meſſe corꝑalis de qͣ nō ſe minans ſi ab alio metat̉. Et hoc eſt qd̓ dr̄ vt ⁊ qͥ ſeminat ſil̓ gaudeat: ⁊ qͥ metit.ſ. ꝓ phete ⁊ apl̓i. in hoc em̄ verbo veꝝ eſt.i. ꝓ uerbiū eccleſie ꝓ tanto habet locū in ꝓpoſi to. qꝛ alius eſt qͥ ſeminat.ſ. patriarche ⁊ ꝓ phete. ⁊ alius eſt qͥ metit.ſ. apl̓i. Ideo ſeqͥt̉ Ego miſi vos metere.i. ad ꝑfectionē fidei adducere. qd̓ vos nō laboraſtis. ꝓph̓e em̄ ⁊ patriarche multū laborauerūt in denūci ando aduentū xp̄i. ⁊ arguendo infidelita tē ppl̓i. ꝓpterea ſubdit̉. Alij laborauerūt ⁊ vos in labores eoꝝ introiſtis. qꝛ.ſ. ꝓph̓ias ab alijs ꝓnūciatas p̄dicabitis. ¶ Tercio docuit xp̄s diſcipulos p̄dicare ꝑſeuerater qꝛ māſit ip̄e cū ſamaritanis duos dieſ. Dr̄ nāqꝫ in euangelio. Ex ciuitate aūt illa ſcꝫ Sichar multi crediderūt in eū ſamarita noꝝ ꝓpter verbū mulieris teſtimoniū phi bentis. quia dixit mihi om̄ia quecūqꝫ feci. Iſtud teſtimoniū videbat̉ efficax ex duo bus. Primo qꝛ dicebat ꝯtra honorē ſuum ex zelo veritatis. ¶ Secūdo qꝛ oſtendebat eum ſcire talia que nō poterat ſcire via hu mana. Uerūtamen quia hoc teſtimoniuꝫ no fuit niſi q̄dam ꝑſuaſio ad credendum quia perfectio fidei ipſoꝝ facta eſt ꝑ chri ſtum. Ideo ſubiungit̉. Cum igitur veniſ ſent ad illum ſamaritani rogabant eū vt ibi maneret: ⁊ acquieuit petitioni eoꝝ. Et ml̓toplures crediderūt in eū ꝓpter ẜmone

eius qͣꝫ a pͥncipio. ⁊ pleriqͣꝫ dicebant ml̓ri. qꝛ iam nō ꝓpter loquelā tuā credimus ip̄i em̄ audiuimus ab ipſo.ſ. qͥ eſt deus ⁊ hō ⁊ ſcimus firmiter credendo: qꝛ hic eſt ve re ſaluator mūdi. Cui ꝓ tot innumeris bn̄ ficijs hūano generi collatis omēs debitas gatias perſoluamus. vt ſic mereamur in gredi regnum celoꝝ. Amen. ¶ Sermo ſextuſdecimus de mirabili re ſurrectionē lazari. Latim ꝓdiit qui fue T rat mortuus. Scribunt̉ hec verba Ioh̓. xi. ca. Et ſi om̄ia mirabilia que fecit xp̄s men tes nr̄as in admiratōes ꝑdu cere debeant. id tn̄ p̄ ceteris efficit ſtupen da reſurrectio lazari. Ideo Aug. in omel̓. ita inquit. Inter om̄ia miracula q̄ fcc̄ dn̄s lazari reſurrectio p̄cipua predicat̉. Sed ſi attendimꝰ qͥs fecerit. delectari debemꝰ po tiꝰ qͣꝫ admirari. Ille ſuſcitauit hoīem qͥ fec̄ hoīem plus eſt hoīem creare qͣꝫ reſuſcitare hͦ ille. Quia ꝟo in tanto miraculo ⁊ fides roborat̉ dū potentia diuinitatis xp̄i on̄dit̉ ⁊ ſpes ad īmortalitatē ſubleuat̉. Ideo in pn̄ti ẜmone de lazaro reſuſcitatio dicemꝰ. de quo tria erūt myſterta ꝯtemplanda. Primū dicit̉ infirmitatis incurabilis. Secundū mortis indubitabilis. ¶ Terciū reſurrectionis mirabilis. ¶ De infirmitate incurabili lazari ꝓ qua curanda miſerūt ſorores eius nunciū ad ¶ Capl̓m.I. ieſum. Rimū myſterium cō templandū de lazaro reſuſcita to dicit̉ infirmitatis incurabil̓. Hoc vtiqꝫ ꝯtinetur in pͥma ꝑte euāgelij vbi ſic ſcribit euangeliſta. Erat quidā lan guens lazarus. Dicit Nico. de ly. ꝙ infir mitas eius erat mortalis: eo ꝙ languebat de ficientibus quaſi viribꝰ ⁊ vie nature cu rari nō poterat. Sequit̉ lr̄a. A bathania de caſtello marthe ⁊ marie ſororū eius. qꝛ in illo caſtello iacebat infirmus. Erat aut bethania iuxta hierl̓m quaſi ſtadijs qͥnde cim. Maria aūt erat que vnxit dn̄m vn guento: ⁊ exterſit pedes eius capillis ſuis cuius frater lazarus infirmabat̉. Utrum aūt hec maria fuerit hec peccatrix de qua ſcribit̉ Luce. vij. ca. varie loquunt̉ docto res. Hiero. em̄ ⁊ Criẜ. dicunt iſtam fuiſſe aliam. Unde illa dicit̉ peccatrix. hec ſctā ⁊ honeſta. ⁊ ꝓpter hoc nomen illius tacetur iſtius aūt non men hic expͥmit̉: ⁊ ambe vn xerūt xum. Sed illa fecit hoc ex peccatoꝝ ſuoꝝ cōpuctione. iſta ex deuotione. Greg. ꝟo ⁊ aug. dicūt ꝯtrariū. vnde in li. de ꝯſen ſu euangeliſtaꝝ dicit. ꝙ iſta maria bis vn xit dn̄m. ſumens argumentū. qꝛ Ioh̓es di cit hec vnxit in p̄terito expͥmens vnctionē pedum. ⁊ in ſequenti ca. explicat̉ ſecundā vnctionem capitis. pͥma aut vnctio fuit ex ꝯtritione quā Lucas narrat diffuſe. ⁊ hic breuiter repetit̉. Secunda ꝟo vnctio fuit ex deuotiōe. huic opinioni adheret ſancta mater eccleſia. vt plenius poſui in quadra geſimali. Ergo ad lazaꝝ redeamꝰ. Mi ſerūt qͥdem ſorores eius curationē fratris deſiderantes adieſum dicentes. Dn̄e ecce quē amas infirmat̉. Querit hic aliquis. Cur nō iuerūt ipſe ꝑſonaliter. Ad hoc ita Criẜ. inquit. Ideo nō iuerūt ad xp̄m ſicut Centurio ⁊ regulus. qꝛ vehementer ꝯfide bant de xp̄o ꝓpter multam familiaritateꝫ quā habebant ad eū. ⁊ qꝛ a luctu detineba tur. Theophilus ꝟo ait. Mulieres erant quas nō decet de facili domū exire. Hoc Hiero. in epl̓a ad Euſtochiū docet. Ra rus ait tibi ſit egreſſus in publicū marty res tibi q̄rant̉ in cubiculo. Diſtabat itaqꝫ a Bethania xp̄s ꝑ dietam. poſtqͣꝫ em̄ iu dei voluerūt eum lapidare ex eo ꝙ dixerat Ego ⁊ pater vnū ſumus ipſe de manibus eoꝝ euadens abijt trans iordanē ad queꝫ nō iuerūt ſorores lazari rōnibꝰ p̄dictis: ſed miſerūt. nec dixerūt veni. qꝛ amanti ſuffi cit nunciare neceſſitatem amici. Audiens autem ieſus dixit eis.ſ. reſpondendo per nunciū. Infirmitas hec non eſt ad mortē ſed ꝓ gl̓ia dei. vt glorificet̉ filius dei ꝑ eaꝫ. Non eſt ꝑ hoc intelligendum vt doctores ſancti declarant ꝙ lazarus ẜm opinioneꝫ quorūdam herericoꝝ nō fuit vere mortu quia ſic deſtrueret̉ veritas euangelij cū ta men infra xp̄s dicat. Lazarus mortuus eē Sed ꝓ tanto dicit̉. Infirmitas hec nō eſt ad mortē. quia nō tendebat ad mortē ibi ſiſtendo ꝓpter reſurrectionē. Hinc Theo

philus dicit. Ipſa mors nō erat ad mortē ſed potius ad miraculū. quo facto crderēt hoīes in xp̄m ⁊ vitarent verā mortē. Ideo dixit: ſed ꝓ gl̓ia dei ⁊c̄. qꝛ.ſ. in reſurrectiōe lazari manifeſtari debebat virtus ⁊ potē tia diuinitatis q̄ erat in xp̄o qui verus hō erat ac verus deus. Vt aūt audiuit qꝛ in firmabat̉. Tunc qͥdem manſit in eodē lo co.ſ. trans iordane duobꝰ diebꝰ expectādo vt refert Criẜ. vt lazarus moreret̉ ⁊ ſepeli ret̉ eſſetqꝫ quadriduanus an̄qͣꝫ illuc acce deret ad maiorē certitudinem miraculi. ¶ De morte Lazari ⁊ de verbis xp̄i cum apl̓is anteqͣꝫ iuiſſet ad lazarū ſuſcitandū. Capl̓m..L.. Ecundū myſteriū cō templandū de lazaro reſuſcita to dicit̉ mortis indubitabilis. Nam indubitanter lazarus mortuus eſt quod xp̄s diſcipulis voluit ſapientiſſime ꝓpalare. Dixit em̄ eis. Eamus iteꝝ in iu deam. Dicūt ei diſcipuli. Rabbi nunc qͣre bant te iudei lapidare. ⁊ tu iteꝝ vadis il luc quaſi dicant. nō eſt tibi nec nobis ſecu ram. Rn̄dit ieſus. Nonne duodecim hore ſunt diei. ſi quis ambulauerit in die nō of fendit. qꝛ lucē huius mūdi videt. Si aūt ambulauerit in nocte: offendit. qꝛ lux non eſt in eo. Hic ẜm aliquos appellat ſe dieꝫ. ⁊ duodicim apl̓os duodecim horas. ac ſi dicat. Hore ſequūt̉ diem ⁊ nō dies horas Sic ⁊ vos debetis ſequi voluntatē meaꝫ nō ego vr̄am. Et ideo ſi voluntatē meam qͥ ſum dies ſecuti fueritis nō offendetis. ſi aūt voluntate vr̄am que eſt nox ſecuti fue ritis: offendetis. Uel aliter poteſt intelligi ẜm Nico. de lyra. Nonne duodecim hore ſunt diei. nō debetis credere ꝙ iudei ꝑſeue ret in volūtate me lapidandi. qꝛ ſicut hore mutabiles ſūt. ſic ⁊ affectus hoīm. qͥnīmo ſepius in die mutatur cor hoīs qͣꝫ hore. Et ideo ſi quis anbulabat in die.i. ſancte iu ſte ⁊ pacifice: nō offendit. Et ẜm pͥmā ex poſitionē. qui ambulat in die.i. mecū qui ſum lux mūdi faciens diē gratie nō offen dit.i. ſecurus debet eſſe. qꝛ lucem huiꝰ mū di videt.i. meip̄m. Si qͥs aūt ambulaue rit in nocte.i. ſine pn̄tia mea: offendit. Poſt ꝙͣ ſic dixit reuelauit mortē lazari noīe ſom ni expͥmens illam. Lazarus inquit. Ami cus noſter dormit: ſed vado vt a ſomno ex citem eum. Hic auguſtinus ait. ꝙ autem dixit dormit verum dixit. dn̄o dormiebat: hominibꝰ mortuus erat: qui euꝫ ſuſcitare nō poterant. Nam dn̄s tanta felicitate ex citabat de ſepulcro qͣꝫta tu excitas dormi entem de ſecto. Dixit ergo dormit ẜm po tentiam ſuam. Hanc autē cauſam ſui iti neris. vt dicit Nicolaus de lyra aſſignauit vt aſſecuraret diſcipulos. quaſi dicat. non debetis timere. quia nō vado ad diſputa dum cum iudeis. ſed ad lazarū ſuſcitādū At diſcipuli reſpōdere. Dn̄e fi dormit ſal uus erit.i. exquo dormit ſignū eſt ſue cura tionis. nō eſt neceſſarium ꝙ vadas illuc. Nondum em̄ erant aſſecurati ad plenū ꝑ verba chriſti. quia adhuc erant infirmi et imꝑfecti. Sed graue videt̉ nōnullis ꝙ di ſcipuli crediderint dn̄m velle ire tam lon gam viam ad hoīem excitandū. Pro qͥbꝰ ita refert Triſo. Iſtud dicemus qm̄ exti mabant hoc enigma eſſe qualia multa lo quebat̉ quia etiam erant rudes ⁊ in timo re poſiti mala capiebāt verba chriſti. Iō inſtabant ne redirent in iudeam. Tunc mani feſte locutus ē dicēs. Lazarus mor tuus eſt ⁊ gaudeo nō.ſ. de morte eius abſo lute. ſed ꝓpter vos vt credatis ⁊ in fide cō firmemini: qm̄ nō eram ibi. ⁊ tamē mors illius mihi nota fuit. Sed eamus ad euꝫ. Dixit Thomas.ſ. alijs diſcipul̓. Eamus ⁊ nos ⁊ moriamur cū eo. ꝓtulit hec verba Tho. ẜm aliquos ex quadam deſperatio ne. Uel ẜm alios ex amore ⁊ dilectione. qͣſi diceret. Melius eſt nobis cū illo mori: qͣꝫ ſine illo viuere. Uenit ergo ieſus ⁊ inueīt eum quatuor dies iam in monumento ha bentem. Quatuor dies dicit ad oſtenden dū certitudinē mortꝭ. quia licꝫ ſint alique infirmitates latentes quibus videtur ali quis mortuus ad tp̄us. hoc tn̄ nō durat ꝑ quatuor dies. Dicit etiā in monumento.ſ. in terra recluſus. quia dato ꝙ fuiſſꝫ ibi po ſitus viuus. nihilominus in tanto tꝑe fu iſſet ibi mortuus. Multi aūt ex iudeis ve nerant ad marthā ⁊ mariam: vt conſola rent̉ eas de fratre ſuo. Sꝫ quō inquit Cri ſoſt. iudei ꝯſolabant̉ dilectas a chriſto cū iam ſtatuiſſent ꝙ ſi quis chriſtū confiteret̉

extra ſynagogam fieret. Sꝫ ꝓpter calami tatis neceſſitatem aut quaſi nobiles has mulieres reuerentes eas conſolabant̉: aut quia hi aderant qui nō mali erant: multi em̄ ex ipſis credebant. hec ille. Martha gͦ vt audiuit quia venit ieſus. ipſa em̄ habe bat curam domus. Et ideo pͥmo eſt ei nū ciatus aduentus chriſti ꝑ aliquem qui il lū p̄uenerat. ⁊ occurrit illi reuerenter ⁊ de uote. Maria aūt domi ſedebat cū iudeis qui ad eas venerāt. Dixit ergo Martha ad Ieſum Dn̄e ſi fuiſſes hic frater meus nō fuiſſet mortuus. Ex hoc apparet ꝙ cre debat ip̄m potuiſſe p̄ſeruare fratrem ſuuꝫ a morte tn̄ imꝑfecte credebat. quia videt̉ innuere ꝙ nō poſſet chriſtus tantū abſens qͣꝫtum p̄ſens. Subdidit martha. Sed et nunc ſcio: qꝛ quecūqꝫ popoſceris a deo da bit tibi deus. Uidet̉ ꝑ hoc ꝙ nō fuiſſet be ne edocta de eius diuinitate. quia nō dixiſ ſet quecūqꝫ popoſceris: ſed quecūqꝫ iuſſero fient. Dixit illi ieſus. Reſurget frater tu hoc illa intellexit de reſurrectione futura: ꝓpterea roſpondit. Scio quia reſurget in reſurrectione in nouiſſimo die. loquebat̉ autē de reſurrectione generali. ẜm Criſo. Uel quia audierat multa a chriſto de re ſurrectione loquente. Uel quia erat de ſe cta phariſeoꝝ qui reſurrectionē confitebā tur ex verbis ſcripturaꝝ. Dixit ei ieſus ex plicans intentionē ſuam de reſurrectione ꝓpinqua. Ego ſum reſurrectio ⁊ vita. Sū l. vita ꝑ eſſentiam ꝓpter quod ſum cauſa vite omnibꝰ viuentibꝰ: ⁊ poſſum dare vi tam mortuis. Quia quod eſt tale ꝑ eſſen tiam eſt cauſa oīm alioꝝ que ſunt ꝑ ꝑtici pationem. vt habet̉. ij. Meta. Qui credit in me etiā ſi mortuus fuerit viuet. Et oīs qui viuit ⁊ credit in me nō moriet̉ in eter nū. credis hoc. Non querit quaſi ignorās: ſed querens eius confeſſionem ad meritū quia ore fit ꝯſeſſio ad ſalutē. Ait illi. vtiqꝫ dn̄e. ꝑ verba em̄ chriſti erat in fide inſtru cta. plenius in fide qͣꝫ ante. quod patet ex eius ſequenti ꝯfeſſione. Ex qua pͥmo expͥ mit̉ chriſti dignitas ſacerdotalis ⁊ regia cum dicitur. Ego credidi quia tu es chri ſtus.i. vnctus. vnctio debebatur regibus ⁊ ſacerdotibus. Secundo explicatur chri ſti diuinitas cum ſequit̉ filius dei.ſ. natu ralis. Tercio ponit̉ incarnatiōis veritas cum ſubdit̉. Qui in hunc mundū veniſti. no ꝑ loci mutationem. ſed ꝑ carnis aſſum ptionē. Et cū hoc dixiſſet a xp̄o edocta ab ijt. ⁊ vocauit Mariā ſororem ſuaꝫ ſi lētio Criſoſto. ait Ideo occulte ſororem vocat qꝛ ſi ſciuiſſent iudei xp̄m aduenire: receſſiſ ſent et non fuiſſent teſtes miraculi. Dixit itaqꝫ Martha ſorori. Magiſter adeſt et vocat te. Non eſt credēdu i hoc loco mar thaꝫ fuiſſe mentitā cū dixit. vocat te. qꝛ nō fuit ab euangeliſta expreſſum: cū id euāge liſta fecerit ꝓpter breuitatē. Ut aūt maria audiuit martham ſurrexit cito et venit ad xp̄m qui nōdum venerat in caſtelluꝫ: ſed erat adhuc in illo loco vbi occurrerat ei martha. iudei ergo qͥ erant cū ea in domo et cōſolabant̉ eam ſecuti ſunt eam dicētes. qꝛ vadit ad monumētū vt ploret ibi Ma ria gͦ cū veniſſet vbi erat Ieſus vidēs euꝫ cecidit ad pedes eius ⁊ dixit ei. Dn̄e ſi fu iſſet hic frater meꝰ non fuiſſet mortuꝰ. Ait Ieſus vt vidit eam ploranteꝫ ⁊ iudeos qͦ venerant cū ea plorantes infremuit ſpū et turbauit ſemetip̄m et dixit. vbi poſuiſtis eum. Hic dicit. Beda. Non omnia dixit Maria que Martha ꝓtulerat. qꝛ cōſue to hoīm more p̄ lachrijmis nō omnia que voluit ꝓferre potuit. Et de xp̄o ait Criſo. Marie loquēti nihil xp̄us loquit̉. neqꝫ ea dicit que ſorori dixerat Turba em̄ aderat multa: et nō erat tempꝰ illoꝝ verboꝝ. Sꝫ cōdeſcendit ⁊ humiliat̉ humanā naturaꝫ denudans Infremuit gͦ ſpū et turbauit ſe ip̄m. Dicit Nicolaus de lira. Fremitꝰ cō ſurgit ex indignatione Iſte gͦ xp̄i fremitꝰ ꝓcedebat ex indignatōne eius cōtra dia bolū ꝑ cuius ſuggeſtionē mors intrauit ī mūdū. quē erat cito debellaturꝰ. Turba tio aūt illa ꝓcedebat ex cōꝑaſſione Laza ri ⁊ ſoroꝝ eiꝰ. Sciendū tn̄ ꝙ iſte paſſiōes ⁊ cōſimiles non fuerunt in xp̄o vitioſe: ſed magis virtuoſe qꝛ nō erāt ꝑuertētes iudi cium rationis: ſed magis ſequētes et per ipſum excitate. Aduertendum inſuper ꝓ eo ꝙ chriſtus dixit. vbi poſuiſtis euꝫ. quia ſcd̓m Auguſtinum in libro de verbis do mini. Non locum ſepulti ignorare credi debet: ſed fidem populi approbare vole bat Ut auteꝫ dixerūt ei. veni et vide ⁊ iter

verſus monumentū cepit lachrymatus ē ieſus. Lachrymabat̉ qͥdem ex cōpaſſione ⁊ pietate tanqͣꝫ verus homo. lachrymabat̉ etiā vt pie ꝯſiderare poſſumꝰ ꝓpt̓ ea q̄ qͥn tadecima futura die ventura erant ſuꝑ eū Itaqꝫ intra ſemetip̄m flendo dicebat. O lazare mi dilecte ego plorando ad tuū mo numentū accedo. Et. xv. die ſequēti Ma gdalena cū mulieribꝰ ⁊ matre mea bn̄di cta de cruce depoſitū plorando me ad mo numentū nouū aducent. O lazare mi ego hodie eruam te de faucibꝰ mortis. ⁊ qͥnta decima die ego ꝓ ſalute hoīm illius pote ſtati me ſubdam. O lazare mi anima tua exaudiet vocem meaꝫ de inferis ⁊ corpori vniet̉: ⁊ qͥntadecima die clamabo in cruce ⁊ ingrati hoīes nō audient me vocantem. Iudei autē videntes xp̄m flere: dicebant. Ecce quō amabat lazarū. Quidaꝫ inſuꝑ ex ipſis dicebant. Non potuit hic qͥ aꝑuit oculos ceci nati facere vt hic nō moreret̉. ¶ Qd̓ quinqꝫ ſunt ꝯditiones q̄ oſtendunt certitudine miraculi in reſurrectiōe lazari Capl̓m.I1.. Ertiū myſterium con templandū de lazaro reſuſcita to dicit̉ reſurrectiōis mirabilis In quo qͥnqꝫ ſunt ꝯiſderanda q̄ faciūt ad miraculi certitudinē ⁊ magnificentiā. Primū eſt ſepulchri deſcriptio. Secundū lapidis amotio. Tercium chriſti oratio. Quartum Lazari vocatio. Quintum ſubita reſurrectio. ¶ Primū ꝯſiderandū eſt ſepulchri deſeri ptio. Ut aūt dixit textus euangelij. Ieſus rurſus fremens in ſemetipſo venit ad mo numentū.i. ꝑuenit ſiue applicuit. Fremitꝰ aūt ille ⁊ indignatio fuit ꝓpter iudeos de illo inique murmurantes. Erat aūt ſpe lunca ⁊ lapis ſuꝑpoſitus erat ei. Spelū ca vt hic dicit Beda eſt ruptis vocata. ¶ Secūdū ꝯſiderandū dicit̉ lapidis amo tio. Dixit quidē ieſus. tollite lapidē Criẜ. Hoc dixit vt eos teſtes faciat miraculi. Reſpondit martha. Dn̄e iam fecet quatri duanus eſt. ẜm Theophilū. hic martha tanqͣꝫ diffidens dicit velut impoſſibile cre dens poſſe fratrem ſuſcitari ob dierū diuturnitatē. Uel ẜm alios. Hec verba non ſunt deſperationis: ſed potius admiratio nis. Dixit illi ieſus. Nōne dixi tibi: qm̄ ſi credideris videbis gl̓iam dei.i. gl̓iam eiꝰ virtute in ſuſcitatione fratris tui. Tulerūt ergo lapidem ad p̄ceptū xp̄i. ¶ Terciū cō ſiderandum eſt chriſti oratio. Uoluit qͥdē orare vt ꝯfunderet maliciā iudeoꝝ qͥ ſibi imponebant ꝙ faciebat miracula virtute demonū. Quare eleuatis oculis ſurſum dixit. Pater gratias ago tibi qm̄ audiſti me. Deus em̄ pater celeſtis magni ficētiſſi mus eſt. Et ideo ex grati arūactione de p̄ teritis ad p̄ſtanda bn̄ ficia ſequentia ꝓuo cat̉. hoc vtiqꝫ eſt ꝓprium magnifici. vt ha bet̉. iiij. ethi. Subiunxit in oratione xp̄us. Ego aūt ſciebam: qꝛ ſemꝑ me audis: ſed ꝓpter ppl̓um qui circūſtat dixi. vt credant qꝛ tu me miſiſti. Sciēdū h̓ ꝙ orare patrē ꝯuenit chriſto rōne hūanitatis in qͣ mīor eſt patre non rōne diuinitatis in qua eſt ei equalis. ¶ Quartū ꝯſiderandū eſt lazari vocatio. Poſtqͣꝫ em̄ ſic orauit clamauit vo ce magͣ. Lazare veni foras. Dicit h̓ The ophilus. Altius clamauit vt gentiliū ora refrenet fabulantium in tumulis eſſe aīas defunctoꝝ. Clamat igitur quaſi aduocās de longinquo. Uel ẜm Nicolaum de lyra Clamauit voce magna quia ſi dixiſſet in ſilentio poſſent aduerſarij dicere ꝙ verba magica ꝓtuliſſet. ¶ Quintum ꝯſideran dū diciſ ſubita reſurrectio. Statim nanqꝫ ꝓdijt qui fuerat mortuus ligatus manus ⁊ pedes inſtitis. ⁊ facies ſudario erat liga ta. hic declarat̉ virtus diuina. nō ſolū ſuſci tando mortuū ſed etiam faciēs exite liga tum. In hoc inſuꝑ apparet certitudo mi raculi inqͣꝫtum exiuit lazarus eo modo qͦ fuerat in ſepulchro poſitꝰ. Dixit eis ieſus Soluite eū. Fecit hoc vt accedētes de ꝓpe ⁊ tangentes ex viſu ⁊ tactu eſſent teſtes mi raculi ſubiūxit xp̄s. Et ſinite abire. vt oſtē dat̉ vere ſuſcitatus ꝑ oꝑa vite. cuiuſmodi eſt ambulatio ⁊ cōmeſtio ⁊ ſil̓ia. Multi gͦ ex eis qͥ venērant ad mariā ⁊ marthā ⁊ vi derant que fecit ieſus crediderūt in eum. Quidā aūt ex ipſis abierūt ad phariſeos ⁊ dixerūt eis q̄ fecit ieſus. Dicūt doctores aliqui ꝙ id fecerūt bono zelo moti. volētes ex miraculo viſo refrenare iram eoꝝ ꝯtra

ieſum tanqͣꝫ irrationalē. Alij vero aſſerūt ꝙ ex malignitate moti fuerunt ad hͦ: qꝛ ex viſis ſignis boni ⁊ electi conuertunt̉: mali obduratur. Et hoc magis videt̉ ex littera ſequēti. vbi agit̉ de cōgregatiōe phariſeo rū ad tractandū de morte chriſti. Experi mur ſic eſſe in populo chriſtiano in qͦ mul ti audiētes enarrari exquiſita opera chri ſti: afficiunt̉ ſpūali leticia: pleriqꝫ vero il la deridere ſolent. ⁊ qd̓ grauius eſt negant ⁊ impugnant veritatē ꝓphetarū apoſtolo rū martyꝝ doctorūqꝫ teſtimonio cōproba tam. Mendaciū inquiūt eſt ꝙ lazarus re ſurrexit. O ſtulti. O tardi corde ad cre dendū. vos mēdaces eſtis vos filij diabo li. qui euangeliſte iohanni virgini dei ele cto acqͥeſcere recuſatis. Ipſe vtiqꝫ lazari reſuſcitati texuit hyſtoria qui om̄ia ocula te perſpexit. Ergo omni infidelitate depo ſita. demus gr̄as xp̄o noſtro redemptori: qͥ ſicut lazaruꝫ quadriduanū ſuſcitauit a monumēto ita in fine ſeculi reſuſcitari fa ciet omnes homines mūdi. vt in eternum damnentur iniqui. Iuſtis vero tribuatur premiū vite eterne. Amen. ¶ Sermo decimuſſeptimꝰ de pijſſima paſ none ſaluatoris noſtri Ieſu chriſti Loremus ante domi nuꝫ qui fecit nos qꝛ ip̄e eſt dn̄s deus noſter. Ad paſſioneꝫ nos inuitantis prophete illumina ti verba ſunt iſta. Pſalmo. xciiij. Neſcio quid flebilius ac pietate ⁊ cōmiſeratione magis dignum cōmemorari poteſt qͣꝫ ab iectiſſima paſſio: morſqꝫ acerbiſſima ieſu xp̄i filij dei. Utiqꝫ om̄i fera crudelior. du riorqꝫ petris cenſeri debet. quiſqͥs ille ſit. qͥ ad tanti myſterij memoriā nō conpungit̉ Si em̄ abſqꝫ lachrymis non ſolū narrari vel dici: īmo nec excogitari poſſunt que d̓ morte Ceſaris: aut Pompei magni aut Hectoris tro ani aut Darij ꝑſarū regis: vel Alexandri macedonis aliorūqꝫ regū vel imperatorū cōſcripta ſunt qͣꝫtomagis mors regis regū plangentibus oculis ad mentē eſt reuocanda. Accedit ad hͦ ꝙ ille qͥ peccatū nō fecit. nec dolus inuentus eſt in ore eius mortuus eſt ꝓ nobis debitori bus mortis. vt nos redimeret. vt nos ſal uos faceret. vt nos ad patriā celeſtē redu ceret. in ligno crucis pependit. Compatiē dū itaqꝫ illi eſt qͥ tam dura pro nobis tu lit tormenta. ne in die iudicij cū venerit in gl̓a maieſtatis ſue inueniemur ingrati in conſpectu eius. Nā vt quidā deuotus ait Hodie xp̄us de cruce ſic alloquit̉ vnum/ quēqꝫ. Uide homo q̄ ꝓ te patior. vide pe nas qͥbus afficior. vide clauos qͥbus ꝯfo dior. nō eſt dolor ſicut quo crucior. cum ſit tantus dolor exterior. intus tn̄ dolor ē gra uior. tam ingratū dū te experior. De pona mus igit̉ duriciaꝫ animi. induamuſqꝫ vi ſcera pietatis ⁊ deuotiōe qͣ poſſumꝰ xp̄m in cruce paſſum parit̓ lugeamꝰ. Nec vile aut muliebre putādū eſt hoc officiū exol uere. quinīmo ⁊ piū ⁊ laudabile fore exē pla luculētiſſima manifeſtāt. Scribit̉ nā qꝫ Gen̄. l. ca. Ꝙ Ioſeph ruit ſuꝑ faciē pa tris ſui defuncti flens ⁊ deoſculās eū. Et Gen̄. xxv. ca. Qualit̓ Abraā fleuit Sarā vxorē ſuā defunctā. Et. ij. Regꝭ.i. ca. Quō Dauid planxit ſuꝑ Saul ⁊ Ionatha in terfectos in prelio. Et. ij. Regꝭ. iij. ca. Quē admodū Dauid leuauit vocē ſuā ⁊ fleuit ſuꝑ tumulū Abner: quē Ioab ⁊ abiſai in terfecerāt. Et. ij. Regꝭ. xviij. ca. dicit̉ adhuc de Dauid. Ꝙ cū audiſſet morteꝫ filij ſui Abſolon flebat dicēs. Abſolon fili mi. fili mi abſolon. Et Nume. xx. ca. Laudat̉ po pulus qͥ mortuo Aaron fleuit per triginta dies. Et. i. Regꝭ. xxviij. Samuel mortuus eſt plāxitqꝫ eū om̄is ppl̓s. Et. ij. Macha. ix. ca. ponit̉ ꝙ poſtqͣꝫ Iudas machabeus cecidit ⁊ occiſus fuit in p̄lio fleuit cū om̄is ppl̓s plāctu magno. Narrat etiā Iuſtinꝰ ꝙ cū nūciatū fuiſſet Alexādro vxorē Da rij quā detinebat captiuā in partu mortuā fleuit ex humanitate. Inſuꝑ ꝙ dū Alexā der expoſt exanime corpus Oarij inuenit quem ſui interfecerant fudit lachrymas. Quis ergo abſqꝫ genitū audire pōt ꝙ ille qui om̄ibꝰ p̄ſtat vitaꝫ eſt mortuꝰ in cruce O xp̄iani om̄es. O viri. O mulieres. O iuuenes. O ſenes. O virgines O vidue O nupte. O pie mr̄es. O ppl̓i cuncti nob̓ om̄ibꝰ dicit eccl̓ia ꝟba in themate ꝓpoſita Ploremꝰ an̄ dn̄m affixū patibulo crucis. qꝛ ipſe ē dn̄s deꝰ nr̄. Ad quē ploratū poſſu mus deo ꝓpicio ꝑuenire. ſi diligēter volue

rimus ac fideliter conſiderare ignominiā crucis dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i. Idcirco in p̄ſenti ſermone de ipſa paſſione dn̄ica tria myſte ria proponemus cōtemplanda ¶ Primū dicit̉ volūtatis. ¶ Secundū humilitatis. ¶ Tertiū acerbitatis. ¶ Ꝙ Chriſtus ex ardētiſſimo amore vo lens paſſus eſt et de voluntatis eius qua litate. Capitulū. I. Rimum myſteriū con templādū de paſſione Ieſu xp̄i dicit̉ volūtatis. Ad cuius cla rā explanationē tria dubia occurrunt enucleanda. ¶ Primum vtrum Chriſtus paſſus ſit ex volunta te: aut ex neceſſitate. Scd̓m vtꝝ in xp̄o fuer̄t pl̓es volūtates Tertiū vtꝝ in xp̄o fuit ꝯͣrietas volūtatū ¶ Ad primū dubiū dicere debemꝰ ꝙ xp̄s ex volūtate paſſionē ſuſtinuit. Hoc vtiqꝫ probamꝰ abunde. Dicit̉ em̄ per Eſa. liij. c. Oblatus eſt qꝛ ip̄e voluit. Et Damaſce. inquit. Nihil coactū in xp̄o ſed om̄ia volū taria. volens eſuriuit. volēs ſitiuit. volēs mortuus eſt. Inſuꝑ paſſio xp̄i fuit bona ⁊ meritoria. ergo volūtaria. Un̄ Augꝰ. li. i. cōfeſ. ait. Nemo inuitꝰ bene agit etiā ſi bo num eſt qd̓ agit. Et hec ſentētia ꝯfirmat̉ xx. q. iij. ca. pn̄s clericus. Nullū bonuꝫ niſi volūtariū. Et. xv. q. i. ca. nō eſt. Uolūtariū ſibi militē elegit xp̄s. Quare ⁊ ipſe volun tarie paſſus eſt. Dicit nanqꝫ Alexāder de ales. in. iij volumine ſumme ſequēdo Da maſcenū Hilariū et Hugone in li. de ſa cramētiſ. Ꝙ aliter fuit potētia patiēdi in xp̄o qͣꝫ ſit in nob̓ in ſtatu miſerie ⁊ in Adā in ſtatu innocētie. Nā in ſtatu innocentie fuit potētia patiēdi ſine neceſſitate et ſine volū tate. quare Adā impaſſibilis erat ex virtute diuine ꝓtectiōis: nō ex ſua natura. In ſtatu miſerie eſt potētia patiēdi cū ne ceſſitate ⁊ ſine volūtate. In dn̄o Ieſu xp̄o fuit potētia ad patiēdū nō tn̄ indiſpoſita vt in Adā nec cū neceſſitate. vt in nobis: ſꝫ cū diſpōſitiōe ad patiēdū ⁊ eū volūtate potēte ꝓhibere paſſionē. Nā cū ſit duplex potētia.ſ. actiua ⁊ paſſiua. potētia actiua in nobis eſt ſolū ſubiecta volūtati. potētia paſſiua nō ⁊ ſequit̉ conditionē nature. In dn̄o ꝟo Ieſu potētia paſſiua ſic̄ ⁊ potētia actiua fuit ſubiecta voluntati vt eſſet dn̄a ſui actus ⁊ ſui paſſionis. vt ſic̄ volūtas no ſtra hꝫ dominiū ſui actus potes ꝓhibere eū vel educere. ita xp̄i volūtas dn̄ium ha buit ⁊ potēs fuit ꝓhibere paſſionē a pote tia patiendi aſſumpta: vel ipſam educere in actū patiēdi. Notādū tn̄ hic ẜm Tho. iij. ꝑte. q. xiij. ar. iiij. ꝙ anīa xp̄i pōt duplicit̓ ꝯſiderari. Uno mō ẜm ꝓpriā virtute ⁊ na tura. Et hoc mō ſicut nō poterat mutare corꝑa exteriora a curſu et ordine nature. ita etiā nō poterat īmutare ꝓpriū corpus a naturali diſpoſitōe. qꝛ aīa xp̄i ẜm ꝓpriaꝫ naturā hꝫ determinatā ꝓportionē ad ſuu corpꝰ. Alio mō p̄t ꝯſiderari aīa xp̄i ẜm ꝙ eſt inſtrumētū vnitū ꝟbo dei in ꝑſona. ⁊ ſic ſubdebat̉ eius ptāti totalit̓ omis diſpoſi tio ꝓprij corꝑis. Quia tn̄ virtꝰ actiōis nō proprie attribuit̉ inſtrumēto: ſed pͥncipali agēti. ideo talis potētia attribuit̉ magis ipſi ꝟbo dei: qͣꝫ aīe xp̄i. Diximꝰ iſta ꝯclu dētes ꝙ potuiſſet xp̄s ꝓhibere paſſionē: ſꝫ pati voluit vt pro nobis ſatiſfaceret. Et vt inqͥt Tho. iij. ꝑte. q. xlvi. qꝛ paſſio illa aſſū pta fuit volūtarie ꝓpter fine liberatiōis ho minū a pctō. Ideo tātā quātitatē doloris aſſumpſit q̄ eſſet ꝓportionata magnitudi ni fructꝰ eius qͥ inde ſequebat̉. Sꝫ arguūt pleriqꝫ ꝯtra dicta aſſerētes xp̄m de neceſ ſitate fuiſſe paſſum. Primo ex ꝑte nr̄a qui per eiꝰ paſſionē liberati ſumꝰ. ẜm illd̓ Ioh̓ iij. ca. Sicut Moyſes exaltauit ſerpētē in deſerto: ſic oportꝫ exaltari filiū hoīs. vt om̄is qͥ credit in eū nō pereat: ſꝫ habeat vi tā eternā. qd̓ quid ē de exaltatiōe in cruce intelligit̉. Secd̓o ex ꝑte ipſius xp̄i qͥ ꝑ hu militatē paſſionis meruit gloriā exaltatio nis. iuxta illd̓ Luc̄ vlti. ca. Hec oportuit pati xp̄m ⁊ ita intrare in gloriā ſua. Ter tio ex ꝑte dei cuiꝰ diffinitio circa paſſioneꝫ xp̄i fuit p̄nūciata in ſcripturis ⁊ p̄figura ta in obſeruātia veterꝭ teſtamēti. ẜm ꝙ d̓r Luc̄. xxij. ca. Filiꝰ quidē hoīs vadit ẜm ꝙ diffinitū eſt de illo. Et Luce. vlti. ca. Hec ſunt ꝟba q̄ locutꝰ ſum cū adhuc eſſem vo biſcuꝫ. qm̄ neceſſe eſt impleri oīa q̄ ſcripta ſunt in lege Moyſi et ꝓphetis et pſalmis de me. ⁊ qm̄ ſcriptū eſt. Qm̄ oportebat pa ti xp̄m ⁊ reſurgere a mortuis. Pro decla ratiōe iſtoꝝ notāde ſunt de neceſſario tres diſtinctiōes. Prima eſt Alexandri in. iij.

ſumme: qͥ ait. Ꝙ ẜm Ariſto. v. meta. Q neceſſariū dicit̉ quattuor modis ẜm quat tuor genera cauſaꝝ Eſt em̄ neceſſitas ẜm cauſam formalē ẜm ꝙ dicitur caliduꝫ de neceſſitate calefacit ſiue patiēs de neceſſi tate patit̉. Et eſt neceſſitas ẜm cauſaꝫ ma terialē. ẜm ꝙ d̓r ꝙ calidū in ſummo neceſ ſe eſt fieri ignē. ẜm ꝙ diceret̉ ꝙ paſſibile in ſummo neceſſe eſt pati. Et eſt neceſſitas ẜm cauſam efficiētē que vocat̉ neceſſitas ẜm violētiā ẜm ꝙ dicit̉ ꝙ lapidē fortit̉ im pulſum neceſſe eſt moueri. Et eſt neceſſi tas ẜm cauſam finalē ẜm ꝙ dicit̉ ſerrā ne ceſſe eſt eſſe ex ferro ⁊ calibe eo ꝙ eſt ad di uidēdū hura ⁊ ſolida. In dn̄o ergo Ieſu xp̄o fuit neceſſitas ad moriēdū ẜm rōneꝫ cauſe finalis ſoluꝫ. Ut em̄ dicit̉ ad Gal̓. iiij. ca. Miſit deus filiū ſuuꝫ. vt nos redi meret. Iſta redemptio nō potuit eſſe niſi per ſatiſfactionē. nec ſatiſfactio niſi ꝑ paſ ſionē. Non autē fuit in xp̄o neceſſitas ad moriēdū ẜm rōnē cauſe efficiētis. qꝛ nulla cauſa creata poterat eū cogere ad moriē dū. Neqꝫ neceſſitas ẜm rōnē cauſe mate rialis. qꝛ illa eſt neceſſitas ꝯtracta ex vicio ꝓpagatiōis in nob̓. neqꝫ neceſſitas ẜm rō nē cauſe formalis. qꝛ illa non pōt ꝓhiberi nec eſt volūtaria. Et de xp̄o dic̄ Ioh̓. Da maſcenꝰ. Ꝙ paſſiones ⁊ ſi ẜm legē natu re fiebāt in eo: nō tn̄ coacte ſed voluntarie. Scd̓a diſtinctio. ꝙ eſt neceſſitas immuta bilitatis ⁊ neceſſitas coactiōis vel ꝓhibi tōis. Neceſſe fuit xp̄m mori neceſſitate im mutabilitatꝭ. qꝛ immutabilit̓ voluit mori neceſſitate ꝟo coactiōis vel ꝓhibitōis mi nime. Tertia diſtinctio ẜm Anſel. in li. ij. cur deus hō. in ca. xvij. Ꝙ eſt neceſſitas p̄cedēs q̄ cauſa eſt vt ſit res. Et eſt neceſſi tas ſequēs quā res facit. p̄cedēs ⁊ efficiēs eſt neceſſitas cū dicit̉ celū volui. qꝛ neceſſe eſt vt voluat̉. Sequēs ꝟo ⁊ q̄ nihil efficit: ſed fit. Cum dico te ex neceſſitate loqui cū loqueris. Cuꝫ em̄ hͦ dico ſignifico te nihil facere poſſe vt dū loqueris nō loqueriſ. nō ꝙ aliqͥd te cogat ad loquendū. Nā violē tia naturalis cōditiōis cogit celū volui. te ꝟo nulla facit neceſſitas loqͥ. Sꝫ vbicūqꝫ eſt p̄cedēs neceſſitas eſt ⁊ ſequēs. nō autē vbi ſequēs ibi ſtatim ⁊ p̄cedens. Poſſu mus nāqꝫ dicere neceſſe eſt celū volui: qͥa voluit̉. Sed nō ſil̓r eſt verū. id circo te loqͥ qꝛ neceſſe eſt vt loquaris. Iſta ſequēs ne ceſſitas currit per oīa tꝑa hoc mō. Quic qͥd fuit neceſſe eſt fuiſſe. Quic c̓d eſt neceſ ſe eſt eſſe. Quicqͥd futuꝝ eſt neceſſe ē eſſe futuꝝ. Si vis gͦ oīm q̄ xp̄s fec̄ ⁊ q̄ paſſus eſt verā ſcire neceſſitatē. ſcito oīa ex neceſſi tate fuiſſe. qꝛ ipſe voluit. volūtatē ꝟo eius nulla p̄ceſſit neceſſitas. Quare ſi nō fuer̄t niſi q̄ ipſe voluit. ſi nō voluiſſet nō fuiſſet. Ex his om̄ibꝰ dep̄hendimꝰ ꝙ xp̄s paſſus ē volūtarie. Et qͥcqͥd d̓ neceſſitate d̓r a ſua volūtate bn̄dicta depēdet. ¶ Secūdū du biū erat vtꝝ in xp̄o fuit volūtatū pl̓alitas Ad qd̓ rn̄det ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. xviij. Ꝙ qͥdā poſuer̄t in xp̄o eſſe vnā ſolā volū tatē. Sꝫ ad hͦ ponēdū diuerſimode moti eſſe vidēt̉. Apollinaris em̄ nō poſuit natu rā intellectualē in xp̄o. ſꝫ qd̓ v̓bū eſſet loco aīe vl̓ loco intellectꝰ. Un̄ cū volūtas ſit in rōne. vt ph̓us dic̄ in. iij. de aīa. ſeq̄bat̉ ꝙ in xp̄o nō eſſet volūtas humana. ⁊ ita nō eſſꝫ in eo niſi vna volūtas. Macharius autē pr̄iarcha Anthiocenꝰ ⁊ Cyprus Alexan drinꝰ ⁊ Sergiꝰ Cōſtātinopolitanᵐ ⁊ qui dā eoꝝ ſequaces poſuerūt in xp̄o vnā volū tatē qͣꝫuis ponerēt duas naturas ẜm ypo ſtatim vnitas. qꝛ opinabant̉ ꝙ humana natura in xp̄o nūqͣꝫ mouebat̉ ꝓprio motu: ſꝫ ſolū ẜm ꝙ erat mota a diuītate. vt patet in epl̓a ſinodica Agathonis pape. Et iō in ſexto ſinodo apud cōſtātinopolim cele brata d̓terminatū ē oportere dici ꝙ in xp̄o ſint due volūtates vbi ſic legit̉. Predica mus duas volūtates naturales in xp̄o et duas oꝑatōes. Et hͦ neceſſariuꝫ fuit dici. Manifeſtū ē em̄ ꝙ dei filiꝰ aſſūpſit hūa na naturā ꝑfectā ad ꝑfectionē aut nature humane ꝑtinet volūtas: q̄ ē natural̓ potē tia ſicut ⁊ intellectꝰ. Un̄ neceſſe ē dicere ꝙ dei filiꝰ humanā volūtatē aſſūpſit in hu mana natura. ꝑ aſſūptionē em̄ hūane na ture nullā diminutionē paſſus ē filiꝰ dei in his q̄ ꝑtinēt ad diuinā naturā cui cōpe tit volūtatē hr̄e. Quare neceſſe ē dicere ꝙ in xp̄o fuer̄t due volūtates. vna diuīa. alia hūana. Hoc tenet mgr̄ ſnīaꝝ ī. iij. di. xvij. Et Ioh̓. Dama. ceteriqꝫ ſancti doctores. qꝛ ꝟo vt inqͥt Tho. Filiꝰ dei ſicut p̄dictū eſt hūanā naturā aſſūpſit cū om̄ibꝰ q̄ ꝑti nēt ad ꝑfectionē ipſiꝰ nature. In hūana h 3

aūt natura includit̉ etiā natura aīalis. ſic̄ in ſpecie includit̉ genꝰ. Un̄ oportet ꝙ filiꝰ dei cū humanā aſſumpſerit etiā ea q̄ ꝑti nēt ad ꝑfectionē nature aīalis inter qͣ ē ap petitꝰ ſenſitiuꝰ qͥ ſenſualitas d̓r. Et iō opor tet dicere ꝙ in xp̄o fuit ſenſualis appetitꝰ ſiue ſenſualitaſ. Senſualitas aūt ſiue ſen ſualis appetꝰ inqͣꝫtū natꝰ eſt obedire rōni d̓r rōnalis per participatonē. vt patet per ph̓m in. i. ethi. Et qꝛ voluntas eſt in rōne. pōt dici ꝙ ſenſualitas ſit volūtas per ꝑti cipationē. Quātū etiā ad rōnē volūtas in xp̄o plurificat̉ nō rōne potētie q̄ eſt vna: ſꝫ rōne actus. Quare dicit Damaſcenꝰ du plex eſt hoīs voluntas. Una natural̓ que vocat̉ theleſis. Alia rōnalis q̄ vocat̉ buli ſis. Prima d̓r theleſis.i. ſimplex volūtas qͥ a mgr̄is vocat̉ volūtas vt natura. hec re pudiat ea q̄ ſūt nature ꝯtrarie ⁊ q̄ ſūt ẜm ſe mala puta mortē ⁊ ſil̓ia. Scd̓a volūtaſ d̓r buliſis.i. ꝯſiliatiua q̄ vocat̉ volūtas vt rō. hec illud qd̓ volūtas refugere p̄t vt na tura eligit vt rō ex ordine ad fineꝫ. Sicut etiā in aliquo hoīe ſenſualitatꝭ eiꝰ ⁊ volū tas abſolute ſiue vt natura ꝯſiderata refu git vſtionē. quā tn̄ volūtas ẜm rōnē eligit ꝓpt̓ finē ſanitatis. Quare ẜm dicta diſtin guimꝰ in xp̄o volūtatē multiplicē ſcꝫ diui nā humnā. Et hāc diuidimꝰ in volūtateꝫ ſenſualitatis ⁊ volūtatē rōnis. Et volūta te rōnis adhuc dicimꝰ aliā ꝓut ꝯſideret̉ vt natura: aliā ꝓut ꝯſiderat̉ vt rō. ¶ Tertiū dubiū erat vtrū in xp̄o fuit volūtatū ꝯtra rietas. Et ad hoc rn̄det Alexā in. iij. ſūme Ꝙ xp̄us d̓r habuiſſe diuerſas volūtates tribꝰ modis. Primo iuxta duas naturas diuinā ⁊ humanā dicūt̉ in xp̄o diuerſe vo lūtates. diuina.ſ. ⁊ humana. Scd̓o modo ẜm humanā naturā dicūt̉ in xp̄o diuerſe volūtates. volūtas.ſ. rōnis: ⁊ volūtas ſen ſualitatꝭ. Tettio mō dicunt̉ in xp̄o ẜm rō nē diuerſe volūtates. qꝛ rō hꝫ quadā volū tatē vt natura eſt vnibilis corꝑi ⁊ hꝫ volū tatē vt rō eſt ꝯformis diuinitati. ⁊ ẜm hoc dicerent̉ in xp̄o diuerſe volūtates. volūtaſ naturalis ⁊ volūtas rōnis. Uolūtas diui na in xp̄o erat vt ipſe dolores ⁊ paſſiones et mortē pateret. nō ꝙ iſta eſſent a deo voli ta ẜm ſe. ſꝫ ex ordine ad finē humane ſalu tis. Uolū tas rōnis erat vt volūtas diuīa impleret̉. volūtas aūt ſenſualitatis natu ralit̓ iſta refugiebat. Sil̓r volūtas vt na tura iſta repudiabat tanqͣꝫ nature ꝯtraria Uerū tn̄ licet iſte fuerint volūtates diuerſe nō tn̄ ꝯtrarie. Nā hec volūtas ſenſualita tis ꝯtraria volūtati rōnis: nec volūtas hu mana ꝯtraria volūtati diuīe. nec volūtas naturalis ꝯtraria voluntati rōnis. qꝛ ẜm Dama. Cōtraria nata ſunt fierꝭ circa idē volūtas aūt moriēdi ⁊ viuēdi nec ẜm ideꝫ in xp̄o qꝛ vnū circa ſenſualitatē. aliud cir ca rōnē. Ex quo inqͥt Tho. vbi ſupra. Ꝙ neqꝫ volūtas diuīa neqꝫ volūtas rōnis in xp̄o impediebat̉ aut retardabat̉ per volū tatē naturalē. neqꝫ per volūtatē ſenſuali tatꝭ. Sil̓r aūt nec ecōuerſo volūtas diuīa vel volūtas rōnis refugiebat aut retarda bat motū naturalis volūtatis ⁊ motū ſen ſualitatꝭ. Placebat em̄ xp̄o ẜm volūtateꝫ diuinā ⁊ etiā ẜm volūtāte rōnis. vt volun tas naturalis in ipſo ⁊ volūtas ſenſua li tatꝭ ẜm ordinē ſue nature mouerēt̉. Hinc on̄dit̉ magnitudo doloris xp̄i patiētis. qm̄ ẜm Tho. iij. ꝑte. q. xlvi. In alijs patiētibꝰ mitigat̉ triſticia interior ⁊ etiā dolor exte rior ex aliqͣ ꝯſideratōe rōnis per quādā de riuationē ſeu redūdātiā a ſuꝑioribꝰ viribꝰ ad inferiores. quod in xp̄o patiēte nō fuit. Unicuiqꝫ em̄ viriū ꝑmiſit agere qd̓ eſt ſi bi ꝓpriū. Quare in illa volūtatū diuerſita te nulla ꝯtrarietas eſt ponēda. Et ſi obij ceret̉ per id qd̓ ſcribit Lucas. xxij. ca. Fa ctus in agonia ꝓlixius orabat Sꝫ agonia videt̉ importare quādā impugnationem animi in ꝯtraria tedētis. qͣte videret̉ ꝙ in xp̄o fuerit volūtatū ꝯtrarietas. Reſpōdere poſſumꝰ ẜm Dama. in. ij. li. Ꝙ agonia nō fuit in xp̄o quātū ad ꝑtē anīe rōnalē ẜm ꝙ importat ꝯcertationē volūtatū ex diuerſi tate rōnū ꝓcedētē. puta cū aliqͥs ẜm ꝙ rō cōſiderat vnū vult illud. ⁊ ẜm ꝙ ꝯſiderat aliud vult ꝯtrariū. hoc em̄ ꝯtingit ꝓpt̓ de bil̓itatē rōnis qͣ non pōt dijudicare qͥd ſit ſimplicit̓ meliꝰ. qd̓ in xp̄o nō fuit. qꝛ ꝑ ſuaꝫ rōnē iudicabat ſimplicit̓ eſſe meliꝰ ꝙ ꝑ eiꝰ paſſionē impleret̉ volūtas diuīa. circa ſalu teꝫ humani generꝭ. Fuir tn̄ in xp̄o agonia quātū ad ꝑtem ſenſitiuā ẜm ꝙ importat ti morē infortunij vel mali īminētis. Inſpi ciamꝰ gͦ Ieſuꝫ bn̄dictū orātē illūqꝫ auribꝰ

cordis audiamꝰ dicētē. Pater ſi poſſibile eſt trāſeat a me calix iſte. verū tn̄ non mea ſꝫ tua volūtas fiat Et ꝯſiderātes volūt a tē eiꝰ ſenſualitatis volūtatēqꝫ rōnis natu ralē cōpatiamur illi. Scd̓m em̄ has volū tates mouebat̉ ad oēs penas. ad oēs iniu rias. ad oēs ꝯtumelias. ad oēs ꝑ cuſſiōes ad oēs paſſiones refugiēdas cū triſticia ⁊ dolore inexplicabili. atqꝫ intra ſe dicere po terat. Heu me dolentē nimiū. Ego quaſi agnus māſuetꝰ qui nemini nocui captus ero hic ad modicū tāqꝫ ſeditioſus ⁊ latro Ego ſpecioſus ſorma p̄ filijs hoīm velut leproſusˡ apparebo. Ęgo qui meos diſcipulos tm̄ dilexi vt ⁊ pedes illis lauerim. et ab eis et ab alijs amicis inter verbera et cruciatꝰ relinquar. Ego qui carneꝫ de virgine ſumptā ſpūſctō operāte retineo. liuoribꝰ ⁊ plagis implebor. Ego qui glo rioſus hieroſolymā intraui acclamantibꝰ cūctis. bn̄dictꝰ qui venit in noīe dn̄i. cōfu ſus ⁊ abiectꝰ extra ciuitatē deducar one ratus grauiſſima cruce. Ego qui corā tur bis miracula feci publice corā ppl̓o in me dio latronū crucifigar. Cō fodient̉ man mee ⁊ pedes in ligno. ⁊ a plāta pedis vſqꝫ ad verticē nō erit in me ſanitas. Ego qui vitā om̄ibꝰ liberalit̓ dono vt pctōres viui ficē vit a priuabor. O pater mi ⁊ qͥs vnqͣꝫ talia paſſus eſt. O mater mea ⁊ ꝓ te ma xime contriſtabor. Grauis erit mihi filio tuo dilecto ignominia crucis: ſed grauior vox lamētatiōis tue. His ⁊ hmōi cogita tionibꝰ intētus pijſſimꝰ Ieſus nō ſolū in or̄one ſꝫ ad exitu anime vehemētiſſime af fligebat̉. Altera ꝟo ex parte dū voluntatē eius diuinā volūtatēqꝫ rōnis que vt ratio ꝯſiderat̉ intuemur ad gr̄as illi exhibēdaſ obligatiſſimos nos inuenimꝰ Flagrabat quippe deſiderio eſtua tiſſimo queqꝫ dura queqꝫ aſperri ma pro ſalute humani gene ris tollerare. Ideo ꝯcludebat dicēs. Fiat volūtas tua. Uoluiſtio pater eterne vt in virginis vtero mihi copularē humnā na tura ⁊ cōplacui tibi. Uoluiſti vt corpus mūdiſſime cōceptū penalitatibꝰ humane vite in alijs ex pctō debitis et neceſſarijs volūtarie ſubijcerē: ⁊ obediui tibi. Uolui ſti vt pauperē vitā laborioſamqꝫ gererē. ⁊ nō ꝯtradixi tibi. Uis vt ꝓ redēptiōe mū di meū ſanguinē fundā. Uis vt ad ma nus iniquoꝝ deueniā. Uis vt hanc mihi paratā de proximo ignominioſam paſſio nē ſuſtinea. Uis vt in cruce cōfixus pen deā. Uis vt ibi ex violētia illataꝝ paſſio num moriar. Fiat voluntas tua. O cha ritas inflāmatiſſima Ieſu chriſti filij dei O amor om̄ia vincēs paratū ſe offerebat oīa perpeti. vt regni celeſtis ianuā nobis aperiret. ¶ Ꝙ paſſio Chriſti fuit abiectiſſima ra tione loci temporis et cōſortij. ¶ Ca. II. Ecundū myſteriū con templandū de paſſione dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i dicit̉ humilitas. Uo luit quippe eligere paſſioneꝫ et mortē contemptibilē ex humilitate. quod oſtendimus triplici ratione. Primo ratione loci. Secundo ratione temporis. ¶ Tertio ratione conſortij. ¶ Primo fuit cōtemptibilis ⁊ ab abiecta ſatis paſſio ⁊ mors xp̄i rōne loci. qꝛ in ciui tate famoſa et celeberrima hieruſalē que erat diuino cultui deputata. Quare autē ibi ⁊ nō in bethleē vbi natus fuit. in naza reth vbi nutritus erat pati voluit: aſſignā tur plures rōnes. Prima qͥdē qꝛ hieruſa lē erat locus a deo electꝰ ad ſacrificia ſibi offerēda que qͥdē figuralia ſacrificia figu rabāt xp̄i paſſionē que eſt verū ſacrficiū. ẜm illud Apl̓i ad Ephe. v. ca. Tradidit ſemetip̄m oblatiōeꝫ ⁊ hoſtiā deo in odorē ſuauitatis. Un̄ Beda dic̄ in ꝗdā omelia Ꝙ appropinquante hora paſſionis dn̄s appropinquare voluit loco paſſionis.ſ. in hieruſa lē. quo ꝑuenit ante quinqꝫ dies pa ſce. ſic̄ agnꝰ paſcal̓ an̄ qͥnqꝫ dies paſce id eſt in decima luna ẜm p̄ceptū legis ad lo cū immolatiōis ducebat̉. Scd̓a rō qͣre in hieruſalē pati voluit eſt qꝛ virtꝰ paſſioniſ eius ad totū mūdū diffundēda erat. ideo in medio terre habitabil̓ pati voluit. Un̄ d̓r in Pſal̓ Deus aūt rex nr̄ an̄ ſecl̓a ope ratꝰ eſt ſalutē in medio terre.ſ. hierl̓m que dicit̉ eſſe terre vmbilicus. Tertia rō fuit. qꝛ hoc maxime ꝯueniebat humilitati eiuſ vt.ſ. ſicut turpiſſimuꝫ genꝰ mortis elegit. ita etiā ad eiꝰ humilitatē ꝑtinet ꝙ in loco

tam celebri cōfuſionē pati non recuſauit. Quarta rō eſt vt on̄deret̉ a principibꝰ po puli ortā eſſe iniquitatē occidentiū xp̄m. Et ideo in hieruſa lē vbi morabant̉ voluit pati. Unde dicit̉ Actꝭ. iiij. ca. Cōuenerūt in iſta ciuitate aduerſus pueꝝ ſanctū tuū Ieſum quē vnxiſti herodes ⁊ pontius pi latus cū gentibꝰ ⁊ populis iſrael. Sꝫ poſ ſet aliquiſ querere. Cur xp̄s nō in templo vbi ſacrificia offerebant̉ paſſus eſt aut in ipſa ciuitate: ſed extra portā. Ad qd̓ reſpō det ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. xlv. ꝙ hoc factuꝫ eſt triplici rōne. Primo quidē vt veritas reſpōderet̉ figure. Nam vitulus ⁊ hircus qui ſolēniſſimo ſacrificio ad expiationem totius multitudinis offerebant̉ extra ca ſtra cōburebant̉. vt p̄cipit̉ Leuitꝭ. xvi. ca. Et hoc eſt qd̓ dicit Paulus ad Heb̓. xiij. ca. Quoꝝ animaliū infertur ſanguis pro peccato hoꝝ corꝑa cremabāt̉ extra caſtra. Propter qd̓ et Ieſus vt ſanctificaret ſuuꝫ populū extra portā paſſus eſt Secūda ro eſt ꝓpter exemplū. vt ſcꝫ nos inſteueret exi re a mūdana ꝯuerſatiōe. Un̄ ibidē Apo ſtolus ſubdidit. Exeamꝰ igit̉ ad eū extra caſtra improperiū eius psrtātes. Tertia rō vt Chriẜ. dicit in ſermone de paſſione. voluit dn̄s pati nō ſub tecto in templo iu daico. ne iudei ſubtraherēt ſacrificiū ſalu tare ne putarent pro illa tātū plebe obla tum. Et ideo foras ciuitatē foras muros vt ſcias ſacrificiū eſſe cōmune quod totiuſ terre eſt oblatio quod cōmunis eſt purifi catio. Sꝫ adhuc dubitat̉ cur chriſtus nō in hebron vbi Adam fuit ſepultus: ſed in monte caluarie voluit crucifigi. cum paſ ſio eius fuerit medicina contra peccatum Ade. Ad quod reſpōdet Hieroni. ſuper Matth̓. dicens. Quidā exponunc caluo rie locum in quo ſepultus eſt Adam. Et ideo ſic appellatū. qꝛ ibi antiqui hominis ſit conditu caput. fauorabilis interpreta tio ⁊ mulcens aures populi nec tamē ve ra. Extra vrbem enim ⁊ foris portam lo ca ſunt in quibꝰ truncant̉ capita damna torum ⁊ caluarie id eſt decollatorum ſum pſere nomē. Propterea autē ibi crucifixus eſt Ieſus. vt vbi prius erant aera damna torū ibi erigerent̉ vexilla martyrij. Adam ꝟo ſepultū iuxta hebron in libro Ieſu filij naue ſepultum legimus. Et hoc ponitur Ioſue. xiiij. c. vbi ſic habet̉. Nomē hebron antea vocabat̉ cariatharbe Adam maxi mus ibi in terra enachim ſitus erat. Igit̉ chriſtus magis crucifigēdus erat in loco cōmuni dānatoꝝ qͣꝫ iuxta ſepulchrū Ade. vt oſtēderet̉ ꝙ crux chriſti non ſolū erat in remediū contra peccatū perſonale Ade: ſed etiam contra peccatuꝫ totius mundi. ¶ Secundo fuit cōtemptibilis ⁊ abiecta paſſio chriſti ratione temporis. qꝛ paſſus eſt in die ſolenni paſce quādo ex omni iu dea populi ad hieruſalē confluebant. Et vt doctores declarāt paſchale feſtuꝫ apud iudeos incipiebat a veſpera diei in qua lu naͣ erat. xiiij. Dies aūt feſtiuus apud eos incipit a veſpera vnius diei ⁊ durat vſqꝫ ad veſperā ſequentis diei. vt patet Leui xxiij. ca. Et ſic dies ſolennis paſce erat lu na. xv. ꝓpter quod eundē diem quem Io hannes nominat ante diem feſtum paſce ꝓpter diſtinctionē naturalē dierū. Mar cus nominat primū diē azymorū qꝛ a ve ſpera precedētis diei incipiebāt comedere azyma. Ex quo Hiero. Beda. Augꝰ. et doctores theologi di. xi. dicūt. Qꝰ xp̄s fe cit cenam luna. xiiij. ⁊ paſſus eſt luna. xv. Erat aūt equinoctiū. qꝛ vt inquit Augꝰ. in li. queſtionū noui ⁊ veteris teſtamenti. Tunc voluit dn̄s paſſione ſua mundū re dimere ⁊ reformare qn̄ eum creauerat id eſt in equinoctio. Et tūc dies ſuper noctē increſcit. qꝛ per paſſionē ſaluatoris a tene bris ad lucem ꝑducimur. In li. ꝟo. xviij. de ciui. dei. Idē Augꝰ. refertqꝫ paſſus eſt xp̄s. viij. kal̓. aprilis. Si ꝟo quiſqͣꝫ quere ret. Cur xp̄us pati voluit in etate iuuenili non in infantili vel in ſenectute ſua Reſpō det ſctūs Tho. iij. parte. q. xlvi. Ꝙ paſſio chriſti ſubiecta erat eius volūtati. volūtaſ aūt eius regebat̉ diuina ſapiētia: que om nia cōuenienter diſponit. Ideo ad moriē dum chriſtus iuuentutis elegit. qꝛ ſic vo luit Unde Augꝰ. exponēs illud Ioh̓. xiij. ca. Sciens Ieſus qͥa venit eius hora. vt tranſeat ex hoc mundo ad patrem inquit. Tantū fecit qͣꝫtū ſufficere iudicauit. Ue nit hora eius: non neceſſitatis ſed volun tatis. Quare aūt ſic voluit aſſignant̉ tres rōnes. Prima quidē vt ex hoc magis ſuā dilectionē cōmendaret. ꝙ vitā ſuā pro no bis dedit quādo erat in perfectiſſimo ſta

tu. Secūda qꝛ nō cōueniebat vt in eo ap pareret nature diminutio ſic̄ nec morbus Tertia vt in iuuenili etate moriens ⁊ re ſurgēs futurā reſurgētiū qualitatē ī ſeip̄o p̄moſtraret. ¶ Tertio fuit cōtemptibilis et abiecta paſſio xp̄i rōne cōſortij. qꝛ cruci fixi fuerūt cū eo duo latrones. vnus a de xtris. alius a ſiniſtris. Hoc aūt vt inquit ſctūs Tho. iij ꝑte. q. xlvi. alia ratione fa ctum eſt qͣꝫtū ad intentionē iudeoꝝ. Alia ꝟo qͣꝫtū ad dei ordinationē. Quātū enim ad intētionē iudeoꝝ vt dicit Chryẜ. duos latrones crucifixerunt iudei. vt eorū ſuſpi tionis fieret particeps: ſꝫ nō ita euenit. nā de illis nil dicit̉. xp̄i aūt crux vbiqꝫ hono ratur. Reges diademata deponētes aſſu munt crucem in purpuris in diadematibꝰ maximis immēſa vbiqꝫ terrarū crux emi cat. Quātū ꝟo ad dei ordinationē xp̄s cū latronibus crucifixus eſt. Primo vt dicit Hiero. ſuper Matth̓. Sicut pro nobis maledictuꝫ crucis factus eſt xp̄us. ſic pro oīm ſalute inter noxios qua ſi noxius cru cifigit̉. Secūdo vt ait Leo pa. in ẜmone de paſſione. Duo latrones vnus ad dexte ram alius ad ſiniſtram crucifigunt̉. vt in ipſa patibuli ſpecie demonſtraret̉ illa que in iudicio ipſius oīm hoīm faciēda eſt de ſcriptio. Tertio ẜm Hylariū duo latro nes leue ac dextere affigunt̉ omnē huma ni generis diuerſitatē vocari ad ſacramē tum paſſionis dn̄i oſtēdētes. Sed qꝛ per diuerſitatē fideliū atqꝫ infideliū fit oīum ẜm dextrā ⁊ ſiniſtrā diuiſio. vnꝰ ex duobꝰ ad dexterā ſitus fidei iuſtificatiōe ſaluat̉. Quis igr̄ ex cogitare poſſit qͣꝫtā ꝯfuſionē paſſus eſt xp̄us dū viſus eſt denudatꝰ in cruce inter duos latrones pēdere. p̄ceſſe. rant in eo tāta p̄conia laudū dn̄ica elapſa diffuſa erat famā eius ſanctitatꝭ atqꝫ do ctrine ⁊ miraculoruꝫ nomē latiſſime erat vulgatū. Poſtmodū ꝟo velut ſedicioſus te blaſphemus patibulo ſtabat affixus. Quare p̄tereūtes blaſphem abāt eū dicē tes. Alios ſaluos fecit ſeip̄m ſaluū facere nō pōt. Similiter ⁊ latrones qui erāt cru cifixi improperabāt ei. Et licꝫ Luc̄. dicat ꝙ vnꝰ ex eis dixerat. Memēto mei dn̄e ⁊c̄ Quare videret̉ ꝙ nō ambo ſꝫ vnus blaſ phemauerit. tn̄ Augꝰ. dic̄ in li. de ꝯſen ſu euāgeliſtaꝝ. ꝙ poſſumꝰ intelligere Mat theu poſuiſſe pluralē numerū pro ſingula ri cū dixit latrones impropera bāt ei. vel vt refert Hiero. primum vterqꝫ blaſphema uit. deinde viſis ſignis vnꝰ eoꝝ credidit. ¶ Ꝙ paſſio xp̄i fuit acerbiſſima ex parte anime ⁊ corꝑis ⁊ ꝟginis matris. Ca. III Ertiū myſteriū cōtem plandum de flebili paſſione ſal uatoris nr̄i Ieſu xp̄i dicit̉ acer bitatis. Fuit quideꝫ paſſio illa acerbiſſima ⁊ doloroſa nimis. et hoc extri p lici parte. Primo ex parte anime. Secundo ex parte corporis. ¶ Tertio ex parte matris virginis. ¶ Primo fuit paſſio chriſti acerbiſſima ex parte aīe. Ut em̄ inquit ſctūs Tho. iij ꝑte q. xlvi. ar. vi. in rn̄ſione adquartuꝫ argu Doluit xp̄us pro amiſſione vite corꝑalis que tāte fuit dignitatꝭ ⁊ p̄cipue ꝓpter vnio nem. qꝛ corpꝰ iſtud erat vnitū diuinitati. ꝙ de eius amiſſione etiaꝫ ad horā magis eſſet dolendū qͣꝫ de amiſſione alteriꝰ hoīs per qͣꝫtūcūqꝫ tꝑ̄s Un̄ ph̓s dic̄ in. iij. ethi. Ꝙ virtuoſus plus diligit vitā ſuaꝫ qͣꝫto ſcit eā eſſe meliorē. ⁊ tn̄ ea exponit ꝓpter bo nū virtutis. Et ſimilit̓ xp̄s vitā ſua maxi me dlectā expoſuit ꝓpter bonū charitatis. ẜm illud Hiere. xij. ca. Dedi dilectā ani mā meā in manibꝰ inimicoꝝ eiꝰ. Doſuit etiā xp̄us pro peccatꝭ oīm hoīm qui dolor exceſſit omnē dolorē cuiuſlibet contriti. tū qꝛ ex maiori ſapiētia ⁊ charitate ꝓceſſit: ex quibꝰ dolor ꝯtritiōis auget̉. tū etiā qꝛ pro oīm pctīs ſil̓ doluit. Ut aūt iſta clariꝰ in telligant̉ notāda ſunt hic tria theologorū documēta. Primū ẜm ſctm̄ Tho. iij. ꝑte. q. xv. Et dn̄s Bonauen. in. iij. di. xvi. Q anima in corꝑe ꝯſtitutā duplicit̓ cōtingit pati. Uno mō paſſione corꝑali. Alio mō paſſione aīali. Paſſione qͥdē corꝑali patit̉ ꝑ corꝑis leſionē. Cū em̄ aīa ſit forma cor is. ꝯſequēs eſt ꝙ vnū ſit eſſe aīe ⁊ corꝑis Et iō corꝑe ꝑturbato per aliquā corporeā paſſiōeꝫ neceſſe ē ꝙ aīa ꝑ accidēs ꝯturbet̉ ſcꝫ qͣꝫtū ad eē qd̓ hꝫ ī corꝑe. Quia gͦ corpꝰ xp̄i fuit paſſibile ⁊ mortale. neceſſe fuit vt etiā aīa eiꝰ eēt paſſibil̓. Paſſiōe aūt aīali

pati dicitur anima ẜm operationē que vel eſt ꝓpria aīe vel eſt pͥncipaliꝰ aīe. qͣꝫ corꝑis Et qͣꝫuis etiā ẜm intelligere ⁊ ſentire dica tur hoc mō anīa aliqͥd pati. tn̄ ꝓprijſſime dicunt̉ paſſiones anime affectōes appeti tus ſenſitiui q̄ in xp̄o fuerūt ſic̄ ⁊ cetera q̄ ad naturā hoīs ꝑtinēt Sciēdū tn̄ ꝙ hmōi paſſiones aliter fuerūt in xp̄o qͣꝫ in nobis quātū ad tria. Primo qͣꝫtū ad obiectū. qꝛ in nobis plerūqꝫ ferunt̉ ad illicita qd̓ non fuit in xp̄o. Scd̓o quātū ad pͥncipiū. quia hmōi paſſiones frequēter in nob̓ p̄ueniūt iudiciū rōnis. Tertio quātū ad effectū. qꝛ in nobis qn̄qꝫ hmōi motꝰ nō ſiſtūt in ap petitu ſenſitiuo: ſꝫ trahunt rōne qd̓ in xp̄o nō fuit. qꝛ motꝰ naturalit̓ humane carni cōueniētes. ſic ex eius diſpoſitōe in appeti tu ſenſitiuo manebāt ꝙ rō ex his nll̓o mō impediebat̉ facere qͥ ꝯueniebāt. Secūdū documentū eſt iuxta ſentētiā Ioh̓is Da maſce. ꝙ magnitudo doloris pōt duplicit̓ ꝯſiderari. Eſt em̄ magnꝰ dolor qͥ magis eſt ꝯtra naturā patiētꝭ. Sꝫ eſt maior qͥ eſt ꝯtra naturā ⁊ ꝯtra volūtatē. Maior igr̄ fuit dolor in xp̄o qͣꝫ in ceteris patientibꝰ in hac vita qꝛ magis fuit ꝯtra naturā patiē tis. eo ꝙ cū corpꝰ ſuerit optime aīe illi ꝯue niēs. vt p̄dictū eſt. aīa maxīe doluit in ſe paratōe ab illo. Si ꝟo ꝯſideret̉ magnitu do doloris ẜm ꝙ d̓r ꝯtra volūtatē patiētꝭ. hoc eſt duplicit̓. Nā eſt volūtas naturaliſ et volūtas rōnal̓. Primo mō fuit maximꝰ dolor in xp̄o. Scd̓o modo nō fuit dolor in xp̄o. qꝛ nūqͣꝫ fuit martyr ita informatꝰ cha ritate qͥ mori deſideraret ſic̄ xp̄us. Ex quo vt dic̄ Alexā. in. iij. ſūme. Delectatio erat in volūtate vt eſt rō. Et paſſio in volūta te vt eſt natura. Quare in eadē anīa erat dolor ⁊ gaudiū. Nec dolor ſuꝑueniēs di ſcōtinuauit gaudiū. nec dolor intēſus ſec gaudiū eſſe minꝰ ꝑfectū. Nā dolor paſſio nis in xp̄o ⁊ gaudiū fruitōis nō ſunt affe ctiōes ꝯtrarie. qꝛ nō ſunt reſpectu eiuſdē. nec omino eodē mō inſunt eidē. Tertium documētū ꝙ xp̄s ſimul erat viator ⁊ cōp̄ hēſor. ita ꝙ nec viatoriſ cognttio impedie bat cōp̄hēſoris cognitōeꝫ. nec affectio affe ctiōeꝫ. Et illud fuit in xp̄o ſingl̓are ꝓpter officiū mediatoris quo debebat exꝑiri ⁊ di uina ⁊ hūana. Un̄ ſic̄ ſil̓ ⁊ ſel̓ poterat ꝑfe cte ꝯuerti ad deum ⁊ ꝯͣuerti ad nos. ita ꝙ vna illaꝝ ꝯuerſionū alterā n̄ impediebat nec retardabat. Sic potuit aīa xp̄i ſil̓ ⁊ ſe mel gaudere in deo ⁊ cōpati corꝑi ſuo ita ꝙ nec dolor a gaudio nec gaudiū a dolore pateret̉ aliquā diminutōꝫ ſiue remiſſionē Si autē aliqͥs quereret quō potuit xp̄s ſil̓ eſſe viator ⁊ cōphēſor. cuꝫ viatori cōpetat moueri ad finē beatitudinis. cōprehēſori aūt in finē quieſcere qͥ ꝯuenire eidē nō pn̄t Rn̄det ſctūſ Tho. iij. ꝑte. q. xv. Ꝙ impoſ ſibile eſt moueri ad finē ⁊ quieſcere in finē ẜm idē: ſꝫ ẜm diuerſa nihil ꝓhibet. Sicut aliqͥs hō ſil̓ eſt ſciēs qͣꝫtū ad ea q̄ iā nouit et adiſcēs qͣꝫtū ad ea q̄ nō nouit. Qualit̓ ꝟo xp̄s fuerit ſil̓ viator ⁊ cop̄hēſor ẜm di uerſa pōt ſic intelligi. Nā aliqͥs d̓r viator ex eo ꝙ tēdit in beatitudinē. cōp̄hēſor aūt ex hoc ꝙ btītudinē obtinet. ẜm illud. i. ad Chorꝭ. ix. cā Sic currite vt cōp̄hēdatis. Hoīs aūt beatitudo ꝑfecta ꝯſiſtit in aīa et corꝑe. In aīa qͥdē qͣꝫtum ad id qd̓ eſt ei ꝓpriū. ẜm ꝙ mēs videt ⁊ fruit̉ deo. In cor pore ꝟo ẜm ꝙ corpꝰ reſurget glorioſum et incorruptibile. Xp̄us aūt an̄ paſſionē ẜm mente plene videbat deum. ⁊ ſic habebat bea titudinē qͣꝫtū ad id qd̓ eſt ei ꝓpriū. Sꝫ qͣꝫtū ad alia deerat ei beatitudo. qꝛ ⁊ anīa eius erat paſſibilis ⁊ corpus paſſibile et mortale. Et iō ſimul erat cōp̄hēſor inqͣꝫtū habebat beatitudinē aīe ꝓpriā ⁊ ſil̓ viator inqͣꝫtū tēdebat in btītudine ẜm id qd̓ ei d̓ btītudine deerat. Scd̓o fuit acerbiſſima paſſio xp̄i ex ꝑte corꝑis ⁊ hoc triplici rōne Primo ratione viuacitatis. Decundo ratione generalitatis. ¶Tertio ratione diurnitatis. ¶ Primo rōne viuacitatis. Nam vt dicit dn̄s Bonauen. in. iij. di. xvi. Erat in xp̄o maxima cōplexiōis equalitas ⁊ viuacitas ſenſus. Un̄ qꝛ nullus potuit ei equari nec in equalitate cōplexiōis nec in viuacitate ſenſus. Dolor illius fuit oīm doloꝝ acutiſ ſimꝰ. Confirmat hoc ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. xlvi. dicēs. Ꝙ xp̄s ẜm corpꝰ erat opti me cōplexionatꝰ. ex eo ꝙ corpꝰ illud fuerat firmatū miracl̓o ſe oꝑatōe ſpūſſancti. Si cut ⁊ alia q̄ per miracula facta ſunt fuerūt alijs potiora. vt Chriẜ. dic de vino: in qd̓ xp̄s aquā ꝯuertit in nuptijs. Et ideo in eo

maxime vigui̓t ſecus tactꝰ. ¶ Scd̓o ex ꝑ te corꝑis fuit doloroſiſſima xp̄i paſſio rōe generalitatis. A planta em̄ pedis vſqꝫ ad verticē nō fuit in eo ſanitas paſſus fuit in oībus mēbris ⁊ in oībus ſenſibꝰ. In capi te paſſus eſt pungentiū ſpinaꝝ coronam. arundinis ꝑcuſſionē. ⁊ capilloꝝ depilatio nē. in facie paſſus eſt ſputa fetidiſſima ala paſqꝫ deriſoꝝ in manibꝰ ⁊ pedibus paſſuſ eſt fixionē clauoꝝ. in ore paſſus eſt amari tudinē felleati ⁊ mirrhati vini. in toto cor pore paſſus eſt flagella ꝟberantiū illuꝫ ad colūnā ligatū. ¶ Tercio ex ꝑte corꝑis fu it grauiſſima paſſio xp̄i rōne diut̉nitatis. Nā licet ab vtero ꝟginis in qua libet eta te pauꝑem vitā gerens paſſionibꝰ. labori bus. vigilijs. ꝑegrinatōibꝰ. p̄dicatōnibus ⁊ hmōi ſanctu illud corpus expoſuerit. ve runtamē in vltimis charitate feruentiſſi mus voluit plus ſolito laborioſiſſimis pe nis inſudare. Nā quinta feria ꝑata cena poſt eſum agni paſcalis lauit pedes diſci puloꝝ ante pedes illoꝝ genuflexꝰ. Ibi mi rū in modū ſemetip̄m afflixit. dū tetigit ꝓ ditore. dū illum a ſuo pctō qͣꝫtum in ſe fuit ſtuduit reuocare dum ex ornatiſſimo ſer mone ꝓ ſuo tranſitū diſcipulos cōfortauit Deinde hymno dicto ad montē oliuaruꝫ ſe contulit. nō petijt locū quietis. nō intra uit aliquā domū ad locum ſe contulit oro nis vſqꝫ ad noctē mediā orauit ad patreꝫ. ꝓpter vehementē animi anxietate ſangui neus ſudor carne virgenea madefecit. Ir ruerūt poſt hͦ in eum turbe furētes ⁊ cepe ruūt ip̄m. ligauerunt manꝰ innocentis q̄ tactu ſuo viuifico īfirmos curauerat. Po ſuerunt ⁊ in collo fune violenter trahentes agnū illū manſuetiſſimuꝫ qͥ nemini vnqꝫ nocuit. Duxerūt eum ad annā ſocerū Ca yphe corā qͦ crudel̓r ſeruus vnꝰ a lapaꝫ de dit in facie in quā deſiderāt angeli ꝓſpice re. aufugerūt ab eo diſcipuli eiᵐꝰ. ⁊ ip̄e ſol abſqꝫ ꝯſolante erat in medio eoꝝ qͥ ꝓcura bant eius mortē. A domo anne ꝓceſſit li gatus tanqͣꝫ latro ⁊ ſeditioſus ad domuꝫ Cayphe. Ibi falſas accuſatōnes audiuit ibi multipl̓r velut reus a potifice corā ali is ſenioribꝰ fuit examinatus. Ibi tandem derelictus in manus miniſtroꝝ vſqꝫ ma ne iniurias ꝯtumelias. blaſphemias. cla mores. ꝑcuſſiones. deriſioneſqꝫ paſſus eſt O ieſu fili dei benedicti. O ſaluator pijſſi me. ⁊ quis tibi nō compatiat̉. Quis tam ferreus tamue ab humilitate alienꝰ. vt nō cōpungat̉. ¶ Tercio fuit acerbiſſima paſ ſio xp̄i ex ꝑte matris virginis. Diligebat nanqꝫ maͣtrē illā a more incedibili. magis quidē diligebat qͣꝫ diligebat̉. qꝛ dilexerat eam ab eterno. tū qꝛ magis diſtincte cogͦ ſcebat ꝟtutes eiꝰ quā ip̄a cognoſceret vir tutes filij. tū qꝛ capatiᵏ erat cor xp̄i ad dili gendā ꝟgine matrē. qͣꝫ ecōuerſo. Recogi tabat ergo xp̄s dum pendebat in cruce qͣꝫ ta charitate ip̄m cōcepit in vtero dū dixit Ecce ancilla dn̄i fiat mihi ẜm verbū tuuꝫ. Quāto amore nouē menſibus ip̄m geſta uit. qͣꝫta leticia ip̄m peꝑit. qͣꝫta pietate pā nis inuoluit. pauitqꝫ lacte. qͣꝫta ſolicitudi ne ad egyptum deduxit. qͣꝫto labore nutti uit. qͣꝫta dulcedine mētis et oris tot anniſ fili mi aſſerens illū vocauit. Et hec omīa xp̄i mentē ad matris amoreꝫ inflāmabāt deinde inſpiciebat eā de cruce meſtam. fa cie ſqualidā. ſparſo crine. lugentes oculos leuantē ad crucē. audiebatqꝫ vocē illiꝰ fle bi lē ⁊ doloroſam ingeminantē. O fili mi bn̄dicte. O lumē oculoꝝ meoꝝ. O agne manſuētiſſime. O vas ꝟtutū ⁊ grē. video te pacientē in cruce. ⁊ aīa mea ꝓpter te pa tit̉ ī meo corꝑe. vid̓o clauos ꝯfodiētes ma nus ⁊ pedes tuos. ⁊ aīa me a ꝯfoſſa ē dolo ris aculeo. O fili mi qͥs mihi det vt mori ar tecū: Quid faciā qͦ me vertar. Ad queꝫ ꝯfugiā. Tu mihi pat̓ Tu mihi frat̓. Tu mihi filiꝰ carus eras. Tu mee delitie. Tu mee diuitie. Tu om̄e bonū meū. Heu me dolentē orbata filio dulciſſimo. ſilio ſctīſſi mo filio ſapiētiſſimo. filio amoroſiſſimo. fi. lio pulcerrimo. filio florentiſſimo. His ⁊ hmōi querelis pulſabat aures filij mater illa ſanctiſſima. Quare xp̄s ⁊ ſi nō ore po terat corde ſic aut ſil̓r reſpōdere aſſerens illud Hiere. xv. c. Ue mihi mater mea q̄ re genuiſti me virū rixe. virū diſcordie in vni uerſa terra Nō feneraui nec fenerauit mihi quiſqͣꝫ. Oēs maledicunt mihi. Ita qꝫ ex matris aſpectu atqꝫ cōpaſſione īmē ſo dolore mens illa pia benigniſſime Ieſu feriebat̉. Et vndiqꝫ abūdabant in euꝫ an guſtie ⁊ afflictiones. ex quaruꝫ vehemētia

cū clamore valido emiſit ſpūm. Deprece mur ergo eū vt ꝑticipes nos efficiat paſſi onis ⁊ mortis ſue ita vt meritis ip̄ius ha beamus vitā illam quā ſua morte recupe rauit. In qua regnat glorioſus ꝑ infinita ſecula ſeculorum. Amen. Sermo. XVIII. de gl̓ioſa reſurrectōne Ieſu chriſti que ſufficientiſſime humano generi declarata fuit. Urrexit nō ē hic. Uer ba ſunt angeli ad mulieres de uotas loquētꝭ originalit̓ A PSar I ci. xvi. c. ⁊ in euāgelio hodierne ſolēnitatis. Placuit redemptori nr̄o dn̄o xp̄o ita luculenter ſuā reſurrectionē hoībꝰ reuelare. vt nemo deinceps dubitare que at ip̄m eſſe regē glorie. oīm creaturarū celi ⁊ terre dn̄ꝫ atqꝫ īmortalis vite largiſſimū donatorē. Notā quippe fecit nobis viaꝫ ce leſtis regni. vt reſurgens adimpleuit nos leticia cū vultū ſuo. Quia ꝟo in lectōne ſā cti euangelij deſcribit̉ illa que mulieribus pijs ad monumentū euntibꝰ de chriſto iaꝫ ſuſcitato facta eſt declaratio. Ideo ad eru ditionē noſtram de manifeſtatione chriſti reſurgentis aliqua decurremus. Conſide rabimus aūt illā p̄cipue qͣꝫtū ad tria. primo qͣꝫtum ad mulieres. pecundo qͣꝫtū ad angelos. Tercio qͣꝫtū ad diſcipulos ¶ Qualiter xp̄i reſurrectio maīfeſtata fu it mulieribus deuotis viſitantibus monu mentum. Ca..I. Rimo conſiderāda eſt manifeſtatio reſurrectōnis chri ſti qͣꝫtū ad mulieres de quibus dicit̉ ꝙ cū preꝑaſſent aromata venerūt ad monumentū. vbi tria ſunt du bia declaranda. Primū quare venerūt. Secundū quando venerūt. Terciū ad quid venerūt. ¶ Primū dubiū quare venerūt. Ad quod dicimus ꝙ mote fuerūt vt venirēt ⁊ vnge rent corpus Ieſu ex pietate ⁊ beniuolen tia qua ad chriſtum afficiebant̉. Maria nanqꝫ magdalena multa ſuſceperat a cri ſto beneficia. Ab ip̄a eiecerat ſepteꝫ demo uia. Sororē ſuam Marthaꝫ a fluxū ſan guinis liberauerat. Fratrē ſuuꝫ Lazaruꝫ quadriduanū ſuſcitauerat eamqꝫ ſemper dulciter excuſauerat tam a pud phariſeuꝫ qui dicebat ipſam īmundaꝫ qͣꝫ apud ſoro re qui dicebat eam ocioſam. qͣꝫ apud iudā qui eam prodigā appellabat. Maria au te ſcꝫ Iacobi minoris mater ⁊ maria ſalo me. ſcꝫ filia chriſtuꝫ tanqͣꝫ nepotē tenerri me diligebant. Nam anna rres habuit vi ros. ſcꝫ Ioachim Cleopham ⁊ Salome ⁊ de iſtis tribus viris habuit tres Mari as quas duxerunt tres viri. ſcꝫ Ioachim Alpheus ⁊ Febedeus. Maria q̄ nupſit Ioſeph peꝑit chriſtū ꝟgo īmaculata quē de ſpūſancto concepit Maria que nupſit Alpheo habuit quatuor filioſ. ſcꝫ Ioſeph iuſtū Iacobū minorē Simoneꝫ ⁊ Iudaꝫ Maria vxor Xebedei duos habuit filioſ Iacobū maiorem ⁊ Iohannem euangeli ſtam. Iſte ergo mulieres non leuitate du cte: ſed amore ſancto deuicte emerūt aro mata: vt veniētes vngerent corpusˡ illud quod in ſepulchro exanime iam reliq̄rant Quantū aūt ad hoc cōmendari merito d̓ bent. quoniā virtuoſam amicitiā ad chri ſtum ſe habere monſtrarūt. Pauci quippe ſūt qui amicū diligūt in vita cū vt in plu ribꝰ accidat verificari illud Ouidij dctm̄ li. ij. de ponto. Uulgus amicias vtilitate ꝓbat. Pauciores inueniunt̉ qui amicoſ di ligunt in morte. Quinīmo ꝑſepe filij ꝑen tibꝰ aduerſant̉. vxores viris. ⁊ viri vxorbꝰ dum ſalutē impediūt morientium. aut ne gligenter illā ꝓcurant. Pauciſſimi ꝟo reꝑi ri pn̄t qui diligāt poſt mortē. Quare qui libet mortuus dicere p̄t illd̓ Psͣ. Obliuio ni datus ſū tanqͣꝫ mortuꝰ a corde. Iſte aūt ml̓ieres preſtātiſſime xp̄m dilexerūt in vi ta. qꝛ ſequebant̉ eū predicantē. vt ptꝫ Lu. viij. c. Dilexerūt in morte qꝛ ſociauerūt eū in cruce pendentē. Un̄ Ioh̓. xix d̓r. Sta bant aūt iuxta crucē Ieſu mater eꝰ ⁊ ſoror matris eius maria cleophe ⁊ maria Ma gdalene. Dilexerunt inſuꝑ poſt morte. iō vnguēta parauerūt ⁊ ad ſepulchrū dn̄i ꝓ perarunt. Sed pleriqꝫ querunt. Cur vir go ſacratiſſima q̄ ꝑͦ ceteris xp̄m dilexit nō viſitauit ſepulchꝝ filij cū his tribꝰ ml̓ieri bus. Ad qd̓ reſpondemꝰ ꝙ hoc potuit eſſe multiplici de cauſa. Prima eſt qꝛ ꝑaſceue

⁊ſabbato tantū fleuerat ꝙ pre nimi a debi litate ſubſiſtere nō valebat. Un̄ ẜm bern̄. oportuit ꝙ de loco paſſiōis inter manꝰ di ſcipuloꝝ tanqͣꝫ ſemiuiua ad domū ꝓpriaꝫ deferret̉. Hinc Augꝰ. in quodā ſermōe in quit. Illa quippe pia mater īmani dolore exulans ⁊ pectora delicata ꝯtundēs ita ip ſa viſcera oīaqꝫ fatigauerat mēbra. vt iaꝫ viribꝰ deficiēs vix ꝑueīre potuiſſet ad xp̄i funus. Secunda cā ⁊ p̄cipua fuit qꝛ ipſa ſciebat filiū die tercia reſurrecturū. Naꝫ ſi de ſua reſurrectōne diſcipulos crebro fece rat certiores qͣꝫtomagis de illa cuꝫ ſua di gniſſima matre ꝑſepe ꝯtulerat. Idcirco p̄ ſtolabat̉ illū auidiſſima in loco or̄onis. et forte illa hora qua ml̓ieres ciuitatē exicre filiū viderat vel colloquebat̉ cū eo ¶ Se cundū dubiū declarandū. Qn̄ mulieres ad ſepulchrū venerūt. Nā marcꝰ dic̄ Ual de mane vna ſabbatoꝝ veniunt ad monu mentū orto iā ſole. Matheus ꝟo ſcribit. Ueſꝑe aūt ſabbati que luceſſit ī pͥma ſab bati venit Maria magda lena ⁊ altera maria videre ſepulchruꝫ. Et Ioh̓es dicit Una aūt ſabbati venit maria magda le naͣ cū adhuc tenebre eſſent ad monumen tū. Et Lu. inqͥt. Una aūt ſabbati valde di luculo venerūt ad monumentū. Ad iſtoꝝ euidentiā pͥmo notandū ꝙ ſabbatū ī ſcri ptura tripliciter accipi ꝯſueuit. Aliqn̄ pro tota ſeptimana. Un̄ Luc. xviij. c. Ieiuno bis in ſabbato.i. in ſeptimana. Aliqn̄ acci pit̉ ſabbatū ꝓ die ſeptima. ẜm illud Exo. xx. Memēto vt diē ſabbati ſctīfices. Ali qn̄ ſumit̉ ꝓ quacunqꝫ die ſeptimane cum iſtis noībꝰ numerabilibꝰ. pͥma. ſecūda. ter cia. qͣrta. qͥnta. ſexta. ita ꝙ dies īmediate ſe quens ſabbatum dicebat̉ prima ſabbati. et ſequens ſecunda ſabbati. et ſic de reli quis. Secundū notandum vt refert Ni co. d̓ lira. Ꝙ ab illa hora q̄ xp̄s fuit ſepul tus nō potuerūt ml̓ieres emere aromata ad vngendū xp̄m vſqꝫ ad veſperā diei ſe quentis. qꝛ ſolēnitas ſabbati incepta erat ab hora ſepulture. in qͣ nō licebat aliqui d emere vſqꝫ ad veſperā ſequētis diei ſcꝫ ſab bati. de qͦ Ioh̓. xix. dicit̉. Erat quippe ma gnꝰ dies ille ſabbati. Et tūc emerunt aro mata ⁊ preꝑauerūt vt dicit Lu. ꝓpter no ctē de ꝓximo īminentē. ſed in mane ſequē ti venerūt. Terciū notandū ẜm Auguſt de ꝯſenſu euāgeliſtaꝝ ꝙ veſꝑa duobꝰ mo dis accipit̉. Uno mō ꝓ fine diei ⁊ pͥncipio noctis. Alio modo ꝓ fine noctis ⁊ pͥncipio diei. Et iſto vltimo modo loquit̉ Math̓. cū dixit. Ueſꝑe aūt ſabbati que luceſcit ī prima ſabbati. Si ꝟo velimꝰ dictū Ma thei acciꝑe primo modo tūc illud qd̓ dicit Ueſꝑe aūt ſabbati. refert̉ ad mulierū pre ꝑatōnem. quia tunc veſꝑe ſabbati vt pre dictū eſt preꝑauerūt ſe ad veniendū. lꝫ ꝓ pter noctē nō veniſſent. Illud aūt qd̓ dic̄ Ioh̓. Cū adhuc tenebre eſſent. Et illd̓ qd̓ dicit Lu. Ualde diluculo. Et illd̓ qd̓ dic̄ Mar. Ualde mane. Intelligendū eſt ꝙ quando mulieres inceperūt iter erat vald̓ mane ſeu diluculū. ⁊ tenebre etiā erant. qꝛ neqꝫ ꝑfecte dies neqꝫ ꝑfecte nox. Sed cuꝫ ꝑuenerunt ad monumentum iam ſol erat ortus. Sol aūt poteſt intelligioriri dupli citer. Uno modo ꝑfecte quando primo e gredit̉ ⁊ apparet ſuꝑ terrā. ⁊ ſic nō accipit̉ hic. Alio modo qn̄ lux eiꝰ incipit apparere ſcꝫ in aurora cū ab oriente albeſcere inci cipit. vnde valde mane ⁊ tenebre ⁊ dilucu lum ⁊ orto ſole accipiunt̉ pro eodē. ¶ Ter ciū dubiū declarandum. Ad quid mulie res venerūt. Ad qd̓ reſpondet̉ ꝙ mos erat iudeorū vngere corꝑa defunctoꝝ. vt ꝯſer uaret̉ a fetore ⁊ putrefactōne. Iſte ergo ſā cte mulieres neſcientes ꝙ corpus xp̄i cor rumpi nō poterat illud ex deuotione vnge re decreuerūt. Ad hoc aūt clarius intelli gendū cōmemorāda eſt ſententia doctoriſ noſtri Richardi de media villa in ſuo. iiij diſt. xliij. vbi ait. Ꝙ omnia corꝑa incinē rabat̉ excepto corꝑe xp̄i ⁊ corꝑe ꝟginis ma tris que incinerata nō fuerūt. De corpore chriſti certiſſimū eſt. de corpore matrꝭ cre dere pium eſt. Sicut em̄ culpa originalis in anima inducit debitum ſeparationis anime a ſuo corpore propter ſeparationeꝫ ſui a deo propter culpam. ita vicium fomi tis in carne inducit debitum incineratio nis eiuſdem. vnde ſic omnes ex debito pre ter chriſtum mortui ſunt vel morient̉ ita omnibus corporibus humanis pret̓ cor pus chriſti ⁊ matris ſue in cineratio debet̉ Quamuis em̄ beata virgo peccatum ori ginale contraxerit vel ſi ab illo preſeruata

fuerit contrahere tamen debuiſſet. Qua ꝓpter fuit in ea debitum moriendi. tamen fomes in ea nunqͣꝫ aliquem actū habuit. ⁊ ꝑ ſecundā ſanctificationeꝫ totaliter fuit ſublatus ab ea. Hoc ꝟo quod dicit̉ de inci neratōne corpoꝝ comūi curſu nature con cordat qui eſt ꝙ omnia generabilia ⁊ cor ruptibilia reſoluent̉ in id de quo t̓acta ſūt Humana ꝟo corpora de terra facta ſunt ſicut ptꝫ Gen̄. ij. c. Ob quod Iob. xiiij. ca. dicit̉. Memento queſo ꝙ ſicut lutū fecerꝭ me ⁊ in puluerē reduces me. Ea ꝟo in que corꝑa reſoluent̉ humana dicunt̉ cineres ꝓ pter antiquā cōſuetudinē qn̄ mortuorum corꝑa comburebant̉. Non fuit igit̉ incine rabile ſiue in pulueres reſolubile corpꝰ cri ſti. qꝛ in illo viciū fornitis nunqͣꝫ fuit. Et ſi obijceret̉ ꝙ reſurrectio eius fuit exēpluꝫ reſurrectionis noſtre. ergo debuit eſſe a ci neribus. Reſpondere poſſumꝰ. ꝙ reſurre ctio chriſti fuit exemplū reſurrectōnis no ſtre quantum ad eius eſſentiam ſcilicet a a morte in vitam. non aūt qͣꝫtum ad omīa accidentia. Sed adhuc difficultas orit̉ d̓ illis qui īminente tꝑe iudicij inuenient̉ vi ui qui ſtatim morient̉ ⁊ reſurgent quō illo rū corꝑa incinerabant̉: cū incineratio nō fi at ſubito. Ad qd̓ reſpondet Richardus. Q corꝑa illa īcinerabunt̉ ꝑ ignē qͥ p̄cedꝫ faciē iudicij. Licet gͦ mulieres in fide chri ſti deficerēt. tn̄ vehemētiſſima erat pietas ⁊ deuotio illarū que nec timore iudeoruꝫ nec terrore militū: qͥ ad ſepulcri cuſtodiaꝫ fuerant d̓putati. nec inſuꝑ diſſicultate rei retardabant̉. qͥn ad corpus xp̄i vngenduꝫ oēm diligentiā adhiberēt. dicebāt aūt ad inuicē. Quis reuoluet nobis lapidem ab oſtio monumēti. Erat quippe magnꝰ val de. Matheus ꝟo dicit. Aduoluit ſaxum magnū ad oſtiū monumēti. Ubi ait Ni co. de lira. ꝙ monumētū illud erat factum ad modū cuiuſdā domuncule: in cuiꝰ me dio erat ſepulchrū. ⁊ in domūcula erat qd̓ dam oſtiolū ad habendū illuc ingreſſum. Sepulcrū aūt erat clauſuꝫ grandis lapi dis ad os aduolutione. ſigilli appoſitione ⁊ militum deputatione. ¶ Qualiter angelus amouit lapidē a mo numēto ⁊ ſedebat ſuꝑ illū ⁊ qͣꝫ congruum fuit mulieribus apparere. Ca. II. Ecundo conſideranda eſt mani feſtatio reſurrectōnis xp̄i qͣꝫtuꝫ ad angelos. Ubi tria ſunt dubia declaranda. ¶ Primū vtrū angelus amouit lapidem ab oſtio monumenti. ¶ Secundū vtrū idē angelus ſedit ſuꝑ la pidem qui ſedebat in dextris. ¶ Terciū vtrū ꝯgruū fuit angelū mulieri bus ſic apparere. ¶ Ad primū dubiuꝫ patꝫ reſponſio ex di ctis Mathei qui ait. Ecce terremotus ē magnꝰ. angelus aūt dn̄i deſcēdit de celo. ⁊ accedens reuoluit lapidem ⁊ ſedebat ſu per eum. Amotio iſta ⁊ reuolutio lapidis facta fuit poſt xp̄um iam ſuſcitatū. vt oēs doctores affirmant. Cauſa ꝟo huiꝰ reuo lutionis fuit vt vacuum oſtenderet̉ ſepul chrum a quo clauſo chriſtus reſurgens ex iuerat. Nec heſitanduꝫ eſt ꝙ angelus po tuit ⁊ mouere terrā ⁊ reuoluere grandeꝫ la pidem. cum ſit ſententia Augꝰ. in. iij. d̓ tri. Et ſancti Thome.i. parte. q. cx. Et Nico laus de lira ſuꝑ iſto paſſu Mathei. Qd̓ qͣꝫuis materia corꝑalis non obediat ange lis ad nutum. ſed ſoli deo. quia omnis in formatio materie vel eſt a deo īmediate vl̓ ab aliquo agente corꝑali. non aūt immedi ate ab angelo. Ueruntamen omnia cor pora obediunt angelis ad motum localeꝫ quia natura corporalis nata eſt moueri ī mediate a natura ſpirituali ẜm locū. Un de ⁊ ph̓i poſuerunt ſuprema corꝑa moue ri localiter a ſpiritualibus ſubſtātijs. Ad ſecundū dubium dicendum ꝙ licet Ma theus dicat angelū ſedere ſuper lapidem ⁊ Marcus ſedere in dextris. tamen non eſt contrarietas. quia potuit eſſe ꝙ ideꝫ an gelus primo viſus eſt ſedere ſuꝑ lapidem poſtmodum viſus eſt ſedere in monumē to. Uel ẜm Auguſtinum de conſenſu euā geliſtarum forte fuerunt duo ⁊ Matheꝰ loquitur de vno. Marcus de alio. Lucaſ ꝟo dicit. Ecce duo viri. id eſt angeli ap parentes in ſpecie virorum ſteterunt ſe cus illas. Iſta apparitio potuit eſſe poſt primam et ſecundam. dum circumirent monumentum intrantes et exeuntes.

poſtqͣꝫ ⁊ duꝫ ſola Magdalena remanſit. vt dicit Ioh̓es. ⁊ inclinata ꝓſpiceret ad monumentū vidit duoſ angelos in albis ſedētes. vnū ad caput ⁊ vnū ad pedes vbi ſitū fuerat corpus Ieſu. Facile em̄ eſt an gelis ſic apparentibus. vt dicit Nico. de li ra ſuꝑ Lu. mutari d̓ ſeſſiōe ī ſtationē. ⁊ ecō uerſo. Ad terciū dubiū dicimus ꝙ ꝯgrua fuit angeli apparitio. de quo Marcus ſcri bit p̄cipue qͣꝫtū ad tria. Primo qͣꝫt̉ū ad al pectū. qꝛ viderūt eū iuueneꝫ. Secundo qͣꝫ tum ad ſitū. qꝛ ſedentē in dextris. Tercio qͣꝫtū ad amictū. qꝛ coopertuꝫ ſtola candi da. Primo viderūt eū mulieres iuuenē ad innuendum ẜm glo. ꝙ oēs in etate iuueni li reſurgemus. Et vt ſic familiarius illas alloqueret̉ īſtar angeli Thobie de qͦ dicit̉ Thob̓. v. ca. Egreſſus Thobias inuenit iuuenē ſtante ſplendidū ⁊ qͣſi p̄cinctū ad ambulandū. Secūdo viderūt eum ſeden tē in dextris. qd̓ ꝯgrue factū eſt. Nam vt inqͥt Gregꝰ. in omel̓. Quid ꝑ ſiniſtra niſi vita pn̄s. qͥd ꝟo ꝑ dexterā niſi vita ꝑpetua deſignat̉. Quia gͦ redēptor nr̄ iaꝫ pn̄tis vi te corruptōeꝫ trāſierat recte angelus qͥ nū ciare eiꝰ vitā ꝑhēnē venerat in dextera ſe debat. hec ille. ẜm ꝟo Bedaꝫ corpꝰ xp̄i ſic fuit in monumēto ſitū ꝙ eiꝰ dextera ꝑs re ſpiciebat plagā meridianā. Tercio vide rūt eū cooꝑtu ſtola candida qͣꝫtū ad ami ctum. Iſta aūt veſtis ẜm glo non erat cor porea. ſed quedā reſplēdentia ex ꝟtute ſpi rituali angeli ad ſil̓itudinē veſtis. Qꝰ au tē ſic apparuit moraliſ eſt rō. qꝛ ſicut color albus ⁊ candidus eſt color pulcerrimꝰ et puriſſimus. ita poſt reſurrectōeꝫ erimꝰ cā didi ⁊ gl̓ioſi. Uel vt Greg. dicit in omel̓. Stola candida cooꝑtus apparuitꝭ. qꝛ fe ſtiuitatꝭ noſtre gaudia nunciauit. Cādor em̄ veſtis ſplendorē noſtre denunciat feſti uitatis. Sed pleriqꝫ querunt cum tam ex etate iuuenili qͣꝫ ex fulgore ⁊ luminoſa pre ſentia delectabilis ⁊ iocūda fuerit angeli apparitio. quo mulieres timore cōcuſſe fu erunt. Ad quos ſacri doctores reſpōdent. Q hͦ eſt drn̄ia int̓ apꝑitōꝫ boni ⁊ mali an geli. Nam malus terret ⁊ nō ꝯfortat. Bo nus aūt ſubita viſione terret tamē īmedi ate ꝯfortat. Sicut ptꝫ de angelo qui appa ruit Danieli. de quo ip̄e dicit c. x. Qꝰ cum ſtupefactus eſſet ad viſionē angeli ange lus ꝯfortauit euꝫ ⁊ dixit ſibi. Noli timere vir deſiderioꝝ pax tibi ꝯfortare ⁊ eſto ro buſtus. Eodē modo iſte angelus bonus mulieres a pͥncipio terruit ꝓpter rem gran dē ⁊ inſolita. tn̄ īmediate confortauit eas dicens. Nolite expaueſcere Ieſuꝫ queritꝭ nazarenū crucifixū. ſurrexit. nō eſt hic. Ec ce locus vbi poſuerunt eum. ¶ Qꝭ mulieres ꝯuenienter fuerūt nuncie reſurrectionis que xp̄m reſuſcitatuꝫ vide runt. ⁊. cur de Petro fit ſpealis mentio. ¶ Capitulū terciū. Ercio ꝯſideranda eſt manifeſtatio reſurrectōis chri ſti qͣꝫtū ad diſcipulos. qꝛ ſubdi dit angelus. Ite dicite diſcipu lis eiꝰ ⁊ Petro qꝛ precedet vos in galileaꝫ Ubi tria ſunt dubia declaranda. ¶ Primū vtrū fuit ꝯueniēs vt chriſti re ſurrectio a ml̓ieribꝰ notificaret̉ diſcipulis ¶ Secundū cur de Petro facta fuit ſpeci alis mentio. ¶ Terciū vtrū he mulieres xp̄m a mortu is iam ſuſcitatū viderunt. ¶ Ad primū reſpondemus ꝙ ml̓ieres cō grue fuerūt nuncie reſurrectōis. Nam ſic̄ fuit ordo dānatōis ⁊ mortis humani ge neris. ſic debuit eſſe ordo denūciatōis re ꝑatōnis vite ⁊ beatitudinis. Per myſte riū nanqͣꝫ mali angeli mulier fuit primus nuncius mortis ⁊ peccati. qn̄ ſcꝫ dedit vi ro de pomo ⁊ comedit. Mulier itaqꝫ per myſteriū boni angeli eſt primꝰ nūciꝰ vite ⁊ gratie. annūcians reſurrectōeꝫ xp̄i ꝑ quaꝫ redēpti ſumꝰ ⁊ viuificati. In hͦ inſuꝑ eri git̉ ſpes muliebris ſexus ne de futura re ſurrectōne deſperet. Si em̄ mulieres fctē ſunt reſurrectōis nūcie. gͦ ⁊ ip̄i cū viris re ſurgent. Neqꝫ audiēdi ſūt qͥ dicūt illas in ſexū virili reſurrecturas ꝯtra qͦs loquit̉ au guſt. li. xxij. de ciu. dei. ⁊ doctores theologi illum ſequunt̉ in. iiij. diſt. xliiij. vbi catholi ce tenet̉ ꝙ omnes reſurgēt. ſed viri in ſexu virili. mulieres in ſexu femineo. qꝛ hoc exi git natura indiuidui ⁊ cōgruit ꝑfectōi ſpe ciei. ⁊ erit occaſio laudandi ſapientiā dei. Non em̄ omniū indiuiduoꝝ natura eun dem exigit ſexū. ſed natura quorundā exi

At maſculinū ⁊ quorūdā natura ſemineū Et vt ibidē refert Augꝰ. ca. xvij. Mēbra femīea nō erūt accōmodata veteri vſui: ſꝫ nouo decori. quo nō alliciant̉ aſpiciētes co cupiſcentia que nulla erit. ſed dei laudet̉ ſapiētia atqꝫ clemētia. Et iterum. Nō erit ibidē libido. que cōfuſionis cauſa eſt. naꝫ priuſqͣꝫ peccaſſent nudi erant vir ⁊ femi na. vnde ⁊ poſt reſurrectōeꝫ nō erit opus veſtibꝰ ꝓ tegumēto: ſed tantū amicti erūt lumine ſicut veſtimēto. ¶ Secundū dubi um fuit. Cur de Petro facta eſt ſpecialis mentio. Ad hͦ dicūt doctores. Primo ꝓpt̓ pͥncipalitatē quā tenebat inter apl̓os. d̓ qͣ in ſuo ſermone plene dictū eſt. Ideo tanqͣꝫ pͥncipali dicit̉ ꝙ ſibi denūcient. Scd̓a ra tio Hiero. vt tolleret̉ ab eo materia deſpe ratōis. qꝛ indignū ſe iudicauit diſcipuluꝫ dū ⁊ negauit mgr̄m. Sed ꝑ penitentiā ve niā obtinuit ⁊ gr̄am. Tercia rō ẜm Gre go. in omel̓. ad amouendā ab illo verecun diā ⁊ erubeſcētiā nam ex eo ꝙ ter vocaliter negauerat xp̄m cū qͦ mori ſe ꝓmiſerat. ve recudabat̉ inter diſcipulos apparere. Sb̓ didit aūt angelus. Quia p̄cedet vos ī ga lileā. ibi eū videbitis ſicut dixit vob̓. Iſta viſio nō fuit die qua reſurrexit: ſed qn̄ vn decim diſcipuli: vt refert Math̓. abiere in galileā in montē. ſcꝫ Thabor. vt dicit Ni co. de lira ibi vbi tranſfiguratꝰ fuerat corā paucis: Petro ſcꝫ Iacobo ⁊ Ioh̓e. comple tā reſurrectionē ſua manifeſtanit vniuer ſaliter oībꝰ ſuis diſcipulis. Und̓ ꝓbabilit̓ credit̉ ꝙ illa fuit manifeſtatio quā deſcri bit apl̓s. i. Coꝝ. xv. c Deinde viſus ē pl̓ qͣꝫ qͥngentis fratribus ſil̓. Matheꝰ tn̄ nō expͥmit niſi. xi. apl̓os. qꝛ iudas erat mortu us: ⁊ ſti erāt pͥncipales diſcipuli xp̄i. Se cūdū ꝟo moralē intellectū. Galilea xp̄o ſu ſcitato recte cōgruit. Nam galilea interp̄ tat̉tranſfiguratio ẜm Bedaꝫ ⁊ Gregꝰ. in omel̓. vt deſignet̉ ꝙ in reſurrectōne facta eſt tranſfiguratio de mortalitate ad īmor talitatem qͣꝫtum ad corpus. de paſſibilita te ad impaſſibilitatē qͣꝫtum ad animā. de miſeria ⁊ penalitate ad eternā gloriam et felicitatē qͣꝫtum ad vtrunqꝫ. Duꝫ em̄ chri ſtus in hac vita erat voluntarie defectus noſtros aſſumens patiebat̉ qͣꝫtum ad cor pus defectum mortalitatis. qͣꝫtū ad aīam paſſibilitatis qͣꝫtum ꝟo ad vtrunqꝫ patie bat̉ multiplicē miſeriam ⁊ penalitatē. que omnia in reſurrectione depoſita ſūt. Hic Leo papa in ſermone inquit. Poſt paſſio nē xp̄i ruptis vinculis mortis. infirmitas in virtute. mortalitas in eternitatem. con tumelia tranſiuit in gloriam. Et vt Gre gorius. in omel̓. refert. Nos reſurrectiōis eius gloriā leti videbimꝰ ſi a vicijs ī virtu tum celſitudinē tranſmigramus. ¶ Ter cium dubiū erat vtrū ille ſancte muleres quibus angelus xp̄i reſurrectionē mani feſtauit viderūt xp̄m ſuſcitatum Et ꝙ ſic apparet ex dictis euangeliſtaꝝ. Inqͥt eniꝫ Marcus. Surgens Ieſus mane prima ſabbati apparuit primo Marie magda lene a qͣ eiecerat ſeptē demonia. Et math̓. dicit Ꝙ audito ab angelo nouo de reſur rectione exiere cito de monumento: ⁊ in ti more ⁊ in magno gaudio currentes nun ciare diſcipulis. Ecce Ieſus occurrit illis dicens. Auete. Ille aūt acceſſerūt ⁊ tenu erunt ⁊ pedes eius ⁊ adorauerūt eū. Ubi aduertendū ꝙ poſtqͣꝫ angelus de reſurre ctione: vt dictū ē: ml̓ieres inſtruxerat. ipſe conſternate mente abire ceperūt. Et cum nōdum plene capaces eſſent tanti myſte rij. putabant forte chriſti corpus a iudeis fuiſſe ſublatum ⁊ in aliquo vili loco collo catum. Quare magdalena que xp̄m ar dentiſſime diligebat anteqͣꝫ aliquid dili gentius ſcrutaret̉. ip̄m ſublatum pro cer to eſſe ſubponens Petro ⁊ Iohanni nun ciare cucurrit. vt ſcribit Iohānes dicens. Tulerunt dn̄m de monumento ⁊ neſcimꝰ vbi poſuerunt eum. Illi ꝟo venerunt ad monumentum. ⁊ Iohannes cucurrit citi us Petro. et inclinauit caput ad ſepulcruꝫ viditqꝫ poſita lintheamina. nec tamen in trauit illud. Petrus ꝟo poſtea veniens in trauit in illud viditqꝫ poſita lintheamina ⁊ ſudariū capitis ſtans ad partem. Dein de Iohannes intrauit ⁊ vidit ⁊ credidit quod dixerat Magdalena. ſcꝫ dn̄m eē ſb̓ latum de monumento. Nondum em̄ ſcie bāt ſcripturas ꝙ oportebat eum a mortu is reſurgere. poſt hoc aūt diſcipuli contri ſtati ad ꝓpria redierunt. ⁊ Magdalena cum his mulieribꝰ ad ſepulcrū redierūt a quo illis duabꝰ recedētibꝰ Maria ſtabat

ad monumentū foris plorans. ⁊ dū ſic fle ret inclinauit ſe ⁊ ꝓſpexit in monumentū. ẜm em̄ Grego. Amanti ſemel aſpexiſſe nō ſufficit. qꝛ vis amoris multiplicat affectū inquiſitionis. Et tūc vidit duos angelos ſedētes vnū ad caput ⁊ vnū ad pedes vbi poſitū fuerat corpꝰ Ieſu. dicūt ei illi. Mu lier qͥd ploras. Dicit eis Tulerunt domi nū meū: ⁊ neſcio vbi poſuerūt eū. Cū hͦ di xiſſet ꝯuerſa vidit Ieſum ſtantē. ⁊ neſcie bat qꝛ Ieſus eſſet Et dixit ei Ieſus Mu lier qͥd ploras. Quē queris. O bone Ie ſu deſideriū anīe ſue. Cur interrogas qͥd ploras quē queris. Ip̄a pauloante oculis viderat te ſpem ſua ſuſpēdi in ligno. ⁊ tu nunc dicis. quid ploras Ip̄a die tercia p̄ cedente viderat manꝰ tuas quibꝰ ſepe bn̄ dicta fuerat ⁊ pedes qͦs lachrymis rigaue rat clauis affigi. ⁊ nūc tu dicis qͥd ploras Nūc inſuꝑ corpus tuū ſublatuꝫ extimas ad qd̓ vngendū vt ſe quodāmodo ꝯſola ret̉ veniebat. ⁊ tu dicꝭ qͥd ploras quē que ris. Tuip̄e ſcis qꝛ te ſolū querit. te ſolū di ligit ꝓ te oīa contēnit. ⁊ tu dicis quē que ris. Tu cauſa querele. tu cā ploratꝰ. tu eā dilectā diſcipulā totaꝫ a te attraxiſti. At il la exiſtimās qꝛ hortulanꝰ eſſet dixit ad eū. Dn̄e ſi tu ſuſtuliſti dicito mihi vbi poſui ſti eū: ⁊ ego eū tollā. O admirabilis muli eris audacia. O maria ſi forte corpus Ie ſu poſitū eſt in atrio pͥncipis ſacerdotū vbi apl̓oꝝ pͥnceps calefaciebat ſe ad ignē. qͥd ſactura es ego eū tollā. Sed ſi in platea fo ret cū ml̓titudine iudeoꝝ: qͥd nunc ageres Ego eū tollā. O conſtantia. O ardor īflā matiſſime. quo mens Magdalene lique fiebat. Abſolute ꝓmittit: ego eū tollā. Di cit ei Ieſus. Maria. Hec ſiquidē vox pe netrauit animā eius. Cognouitqꝫ Ieſum ⁊ dixit Raboni.i. magiſter. ⁊ cucurrit ad pedes eius. Cui Ieſus. Noli me tangere. nondū em̄ aſcendi ad patrē meuꝫ. ſcꝫ ẜm tuum iudiciū infidele. ac ſi aꝑte dicat. Ti bi nō aſcendi. quia non credidiſti perfecte me equalem patri. vel forte hoc ait. vt illā humiliaret ne nimis preſumeret. qꝛ ipſuꝫ reſuſcitatū prima oīm conſpexiſſet. diſtu litqꝫ ei concedere tactū donec ſecūda vice cum alijs appareret. Et addidit dn̄s ma rie dicēs. Uade ad fra tres meos ⁊ dic eis Aſcendo ad patrē meum ⁊ patreꝫ veſtrū deum meum ⁊ deum veſtrum. Statimqꝫ diſparuit. At ⁊ Magdalena in fide ſoli data animo iocunda egrediens ortum ꝑ gebat vt iuſſa domini ⁊ magiſtri ꝑficeret. Cunqꝫ feſtina rediret ſocias ſuas in itine re infra ſepulcrū ⁊ Hieruſalē adinuenit. quibus chriſtum in ſpecie hortulani ſe vi diſſe narrauit. Cunqꝫ feſtino greſſu ver ſus Hieruſalem pariter irent. ecce Ieſus occurrit eis dicens. Auete. Iſte aūt acceſ ſerunt et tenuerunt pedes eius ⁊ adoraue runt eum adoratōne latrie. in fide iam ro borate. Tūc ait illis Ieſus. Nolite time re. Ite nunciate fratribus meis vt eant in galileam. ibi em̄ me videbūt. Uocat autē diſcipulos fratres amantiſſimus pͥnceps tum vt oſtendat ſe ſurrexiſſe in carne gene ris noſtri. tum vt ad ſui amorem magis eos accendat. ⁊ ad fiduciam ſocietatꝭ ſue ac viſionis corroboret ⁊ confirmet. tuꝫ ꝟo vt filios eterni patris ⁊ chriſti ſſe noſcerent coheredes. O huius almi regis benigni tas qui relictus in bello pauidos ſuos for midoſos ⁊ fugiti uos ſocios cum euaſit no minat fra tres ⁊ nouitatem celeſtem in ſuo corpore oſtendere repromittit Et ſicut dici tur. Ioh̓. xx. c. Uenit Maria ſcꝫ cū alijs marijs annuncians diſcipulis quia vidi dominū. et hec dixit mihi. Curramus igi tur ⁊ nos fide ac deuotione ad chriſtum omni ſtudio requirendum. qui ad ſe eun tes non eijcit foras. concedens illis ⁊ in p̄ ſenti gratiam ⁊ in futuro gloriam ſemꝑi ternam. Amen. ¶ Sermo. XIX. de aſcenſione ſaluatoris noſtri Ieſu chriſti quando videntibus di ſcipulis celos aſcendit. Sſumptus eſt in celuꝫ et ſedet a dextris dei. Scribun tur hec verba originalit̓. Mar ci vltimo capitulo. et in euange lio preſentis ſolennitatis. Iocundiſſimuꝫ nouum aſcenſionis Ieſu chriſti filij dei merito excitare debet mentes noſtras eri gere ac pie ſubleuareque omnium cor

da ad ardentiſſime deſiderandū bonū il lud ſūmū ac cupioſū. qd̓ cū quiſqͣꝫ acqͥſie tit nunqͣꝫ amittet neqꝫ ampliꝰ excuſare ſe hoīes poſſunt ſi ſe ignaros ꝓmiſſe felicita tis dicat. Cū ip̄e Ieſus nō ſolū ꝟ̓bo ſꝫ ex ꝑientia facti on̄derit claruꝫ ad ſuꝑos iter. Qd̓ Micheas predixit. c. ij. Aſcedit pan des iter an̄ eos. Profecto res clariſſima et admiranda fuit. dū xp̄s qͣdꝛ ageſima die poſtqͣꝫ ſurrexit a mortuis. vidētibꝰ diſcipu lis eiꝰ alijſqꝫ deuotis qͣꝫpl̓imis ⁊ bn̄dicta matre. de mōte oliueti celū cōſcēdit. Qua ꝓpter vt hͨ oīa cūctꝭ īnoteſcāt ad xp̄i aſcen ſionē dirigamꝰ animū ⁊ ꝟba. De qua ī pn̄ ti ſermōe tria myſteria ꝓponimꝰ ꝯtēplāda Primū dicit̉ dignitatis. Secundum congruitatis. ¶ Tercium qualitatis. De dignitate ⁊ preeminētia xp̄i q̄ notat̉ ꝑ hͦ ꝙ ſedet a dextrꝭ dei ⁊ quid ꝑ dexteraꝫ intelligit̉. apitulū primū. Rimū myſteriū contē plandū de aſcēſione xp̄i dicit̉ di gnitatis. qꝛ aſcēdit ⁊ ſedet a de xtris dei.i. p̄eminet oībꝰ creatu ris ⁊ angelis ⁊ hoībus. Iuxta illud qd̓ ſcri bit apl̓s ad Eph̓ i. c. Cōſtituit illū ſuper oēm principatū ⁊ poteſtate ⁊ ſupͣ oē nomē qd̓ noīat̉ ſiue in hͦ ſeculo ſiue ī futuro. Sꝫ ꝓ clariore huiꝰ partiſ intelligentia tria ſūt hic dubia declaranda. ¶ Primū vtrū xp̄o ꝯueniat ſedere ad de xteram patris. ¶ Secundū vtrū ſedere ad dexteram pa tris cōueniat xp̄o ẜm ꝙ homo. ¶ Terciū vtrū alijs a xp̄o conueniat ſede re ad dexteram patris. ¶ Aprimū dubiū arguūt qͥdā ꝙ nō cōue nit xp̄o ſedere ad dexteraꝫ patris. neqꝫ bn̄ alunt ita de xp̄o loquētes. Primo nullum corꝑale cōpetit deo qͥ ſpūs eſt. Sed dexte ra ⁊ ſiniſtra ſūt differētie poſitionū corꝑa liū. gͦ nō ꝯueniūt deo. Secūdo ſi filiꝰ ſedet ad dexterā. gͦ pater ad ſiniſtrā. ſed dextera nobilior eſt ſiniſtra gͦ pater ſedet in ꝑte igͦ biliori Tercio ſtare ⁊ ſedere ſūt oppoſita. ſed Act. vij. c. Stephanꝰ vidit Ieſū ſtantē a dextris ꝟtutis dei. gͦ nō ſedet. Sed con tra ſic arguentes prius opponamꝰ teſtimo nia ſcripturaꝝ. de inde ſoluemꝰ obiecta In ſimbolo nanqꝫ apl̓oꝝ dicit̉. Aſcēdit ad ce los ſedet ad dexterā dei patrꝭ oīpotētꝭ. Et in ſimbolo patrū. Aſcēdit in celū ſedet ad dexterā patris. Et ad Eph̓. i. c. ſcribit̉. Cō ſtituēs illū ad dexteraꝫ in celeſtibꝰ. Et ad Col̓. iij. c. Xp̄s eſt in dextera dei ſedēs. Et ad Heb̓. i. c. Sedet ad dexterā maieſtatiſ in excelſis. Et. x. c. Sedet in dexteraꝫ dei patris. Et ad Roma. viij. c. Xp̄s ieſus eſt ad dexterā dei qͥ etiā interpellat pro nobis ⁊ Mar. xiiij. c. Lu. xxij. Mat. xxvi. Erit filiꝰ hoīs ſedēs a dextris ꝟtutis dei. Hoc p̄dixit Dauid psͣ cix. Dixit dn̄s dn̄o meo ſede a dextris meis. ꝙ aūt hec ꝟba de xp̄o dicant̉ ptꝫ ex eo ꝙ Paul̓. ad Heb̓. i. c. ait Ad quē aūt angeloꝝ dixit aliqn̄ d̓us. ſede a dextris meis. Et xp̄s Math̓. xxij. dixit. Quō Dauid vocat eū in ſpū dn̄m dicēs Dixit d. d. mſ. a d. m. Et ſi iud̓i negarēt te ſtioniū pauli ⁊ xp̄i aſſerētes ꝟba iſta d̓ alio nō de ip̄o xp̄o affirmari debere. ſtatim in credulitate eoꝝ ꝯuincimus ꝑ doctores ip ſoꝝ. Nā rabi Ionathan a pd̓ hebreos ꝓba tiſſimꝰ in ſua trāſlatiōe chaldaica ait Di xit dn̄s ꝟbo ſuo. Et rabbi Ioden ſuꝑ illud psͣ. xvij. Dediſti mihi ꝓtectōeꝫ ſalutꝭ tue. ⁊ dextera tua ſuſcepit me. inquit. In futu rū deus ſctūs ⁊ bn̄dictus ꝯuertere faciet regē meſſiam ad dexterā ſuā. Sic̄ ſcriptū eſt. Dixit dn̄s dn̄o meo ſede a dextrꝭ meis. Iſtud inſuꝑ tꝫ rabbi Moyſes addarſan Pro ſolutōne igit̉ obiectoꝝ notāde ſūt ve ritates. Prima veritas ꝙ hͦ nomē dextera in ſcripturis inuenit̉ de deo dictuꝫ. Unde Exod̓. xv. c. De xtera tua dn̄e magni ficata eſt in ꝟtute dextera tua ꝑcuſſit inimicum. Et pͣs. xv. Delectatōnes in dextera tua vſ qꝫ in finē. ⁊ Psͣ. xx. Dextera tua inueniat oēs qui te oderunt. Et. Psͣ. xlvij. Iuſticia plena eſt d̓xtera. Et psͣ. cxvij. Dextera dn̄i fecit ꝟtute: dextera dn̄i exaltauit me. ⁊ Pͣs cxxxvij. Saluuꝫ me fecit dextera tua. Et Eſa. xlviij. c. Dextera mea mēſa eſt celos ⁊ Abacuc. ij. c. Circūdabit te calix dextere dn̄i. Scd̓a veritas. Qꝭ cū dicimꝰ xp̄m ad dexterā patris ſedere. nō intelligimꝰ ꝑ de xtera aliqͥd corꝑ ale. ſed locutio eſt meta phorica qͣles ⁊ alie cū dicimꝰ oculos domi ni: brachiū dn̄i ⁊ ſil̓ia. ꝑ que deſignant̉ ſpū

ales ꝓprietates ſiue oꝑatiōes diuīe. Hinc Damaſc. in. iij. ſuaꝝ ſententiaꝝ ait. Non localē dexterā patrꝭ dicimꝰ. qͣl̓r em̄ qͥ incir cūſcriptibilis ē localē adipiſcet̉ dexteram Tercia veritas ꝙ noīe dextere intelligunt̉ tria. ſcꝫ gl̓ia diuinitatis. btītudo ⁊ iudici aria ptās. Ex qͦ ẜm Augꝰ. li. de ſimbolo et Damaſc. Sedere ad dexterā patrꝭ nil ali ud eſt niſi cū pr̄e hr̄e gl̓iaꝫ diuītatꝭ ⁊ beati tudine ⁊ iudiciariā ptātē. ⁊ hͦ incōmutabi liter ⁊ regal̓r. Un̄ Damaſ. inqͥt. Dexterā pr̄is dicimꝰ gl̓iam ⁊ honorē diuinitatꝭ. in q̄ dei filiꝰ extitit an̄ ſecula vt d̓s ⁊ pr̄i con ſubſtātialis. ẜm ꝟo Tho. iij. parte. q. lvij. Hec prepoſitio ad vel in cū dicimꝰ ad de xtrā vel in dextris. ſolā diſtinctōꝫ ꝑſonalē importat ⁊ originis ordinē. nō aūt gradū nature vel dignitatis. qͥ nll̓s eſt in ꝑſonis diuinis. qꝛ ẜm Athana ſiū tres ꝑſone cōe terne ſibi ſunt ⁊ coeqͣles. Et ſic ſoluimꝰ pͥ mū obiectū on̄dētes ꝙ non d̓r dextera cor ꝑaliter de deo. Ad ſecundū ꝟo rn̄det Au guſt. in li. d̓ ſimbolo. In illa btītudine oīa dextera. qꝛ nulla eſt ibi miſeria. Ueruntn vt inquit Tho. vbi sͣ. Nullo mō p̄t dici ꝙ pr̄ ſedeat ad dexterā filij vel ſpūſſancti. qͥa filiꝰ ⁊ ſpūſſctūs trahūt originē a pr̄e ⁊ nō ecōuerſo. Sed ſpūſſctūs ꝓprie p̄t dici ſede re ad dexterā pr̄is vel filij ẜm ſenſū p̄dictū Ueruntū ẜm quādā appropͥationē attri buit̉ filio eqͣlitas. Un̄ augꝰ. ait. In pr̄e ē vnitas in filio eqͣlitas. in ſpūſctō vnitatis eqͣlitatiſqꝫ cōnexio. Cōfirmat hāc ſenten tiā Alexander in. iij. ſūme. vbi ait. Sede re ad dexterā patris importat diſtinctōeꝫ ꝑſonaꝝ ⁊ equalitatē ꝑſone ad ꝑſonā ī glo. ria ⁊ honore. ſed ſic ſe habet ſpūſſctūs ad patrē. gͦ ei ꝯuenit ſedere ad dexterā patris Sed de equalitate dupl̓r loqui poſſumꝰ. ſcꝫ ꝓprie vel ꝑ appropriationē. ẜm ꝙ ꝓprie ſumit̉ nō dicit aliud equalitas in diuinis niſi diuinā eſſentiā vel virtuteꝫ que nō eſt maior in ꝑſonis in vna qͣꝫ in alia. ſed vna eadē in qua equant̉ ꝑſone. hͦ modo ē vna equalitas in diuinis ꝑſonis ſicut vna eēn tia. Alio modo ſumit̉ equalitas in diuīs ẜm appropriationē. ⁊ ſic appropriat̉ filio. Ad ſecundū obiectū dicimꝰ ꝙ viſio Ste phani fuit eodē modo quo xp̄s auxiliuꝫ ſi bi preſtare iam erat ꝑatus. Un̄ gregꝰ. in omel̓. inqͥt. Sedere iudicātis eſt. ſtare ꝟo pugnantis vel adiuuātis. Stephanus gͦ in labore certaminis poſitus ſtantē vidit quē adiutorē habuit. Sed hūc poſt aſcen ſionē Marcus ſedere deſcribit. qꝛ pꝰ aſ ſumptōnis ſue gloriā iudex in fine vide bit̉. ¶ Secundū dubiū erat vtrum ſedere ad dexterā patris cōueniat xp̄o ẜm ꝙ hō. Et ad hͦ dicūt ſctūs Tho. ⁊ Alexander ꝙ cū noīe d̓xtere intelligant̉ tria ſupradicta. ſcꝫ gl̓a diuinitatis btītudo ⁊ iudiciaria po teſtas. hec prepoſitio adquendā ad dexte rā acceſſū ſignificat. in qͦ deſignat̉ ꝯueniē tia cū qͣdā diſtinctōe. qd̓ pōt eſſe triplicit̓. Primo vt ſit ꝯueniētia in natura ⁊ diſtin ctio in ꝑſona. Et ſic xp̄s ẜm ꝙ filiꝰ dei ſcdꝫ ad dexterā patris. qꝛ hꝫ eandē naturā cuꝫ pr̄e. Un̄ gl̓ia diuītatꝭ btītudo ⁊ iudiciaria ptās ꝯueniūt eſſential̓r filio. ſic̄ ⁊ pr̄i ⁊ hͦ ē eſſe in eqͣlitate pr̄is. Secūdo pōt intelligi ẜm gratiā vnionis q̄ importat econuerſo diſtinctōeꝫ nature ⁊ vnitatē ſuppoſiti ſiue ꝑſone. Et ẜm hͦ xp̄s ẜm ꝙ hō eſt filiꝰ dei. ⁊ ꝑ ꝯn̄s fedet ad dexterā patrꝭ ẜm eqͣlitateꝫ honoris. inqͣꝫtū eodeꝫ honore veneramur ip̄m filiū dei eū eadē natura aſſūpta hūa nitas qͥdē xp̄i ẜm ꝯditōeꝫ ſue nature non hꝫ gl̓iam vl̓ honorē diuītatis quā tn̄ habꝫ rōne ꝑſone cui vnit̉. Un̄ Damaſc. ait. In gl̓ia diuītatis dei filiꝰ exn̄s an̄ ſecula vt de us ⁊ pr̄i ꝯſb̓alis ſedet cū glorificata ei car ne eiꝰ. Adorat̉ em̄ vna ypoſtaſis vna ado ratōe eiꝰ cū carne eiꝰ ab oī creatura. Tercō pōt intelligi ẜm ꝙ hō ẜm ꝯditiōeꝫ nature ⁊ hͦ ẜm gratiā habitualē q̄ abūdantior eſt in xp̄o ꝑͦ oībꝰ alijs creaturꝭ. in tm̄ ꝙ ip̄a na tura humana in xp̄o beatior ē ⁊ ſuꝑ om̄es alias creaturas hn̄s regulā ⁊ iudiciariaꝫ ptātē. ⁊ ſic eſſe in equalitate pr̄is nō ꝑtinet ad ip̄am naturā humanā xp̄i. ſꝫ ſolū ad ꝑ ſona aſſumentē. Nihilominꝰ ſic ẜm ꝙ ho ſedet ad dexterā pr̄is.i. ẜm Augꝰ. in hoīs pat̓nis potioribꝰ p̄ ceterꝭ creat̉iſ. qꝛ oēs ali as creat̉as p̄cellit ī btitudine ⁊ iudici aria ptāte vt dctm̄ ē. ¶ Terciū dubiū erat vtꝝ alijs a xp̄o ꝯueniat ſedere ad dexterā pr̄iſ Nā augꝰ. dic̄. in li. d̓ſ imbolo. Sedere ad dexterā eſt habitare in eiꝰ btītudine. Sed oēs electi ſūt btī. gͦ oēs ſedēt ad dexteram Qd̓ ꝯfirmari p̄t ꝑ illd̓ Math̓. xxv. Sta

tuet oues quidem a dextris. Contrarium tamē videt̉ eſſe ex eo ꝙ apl̓s ad Hebr. i. c ait. Cui aliqn̄ angeloꝝ dixit. ſede a dex trꝭ meis. quaſi dicat nulli. Reſpōdet gͦ ſctūs Tho. Q xp̄s ſedet ad dexterā pr̄is inqͣn tu ẜm diuinā naturā eſt in equalitate pr̄is Scd̓m humanā ꝟo eſt in excellenti poſſeſ ſione bonoꝝ diuinoꝝ pre ceteris creaturꝭ. qd̓ nulli hoī vel angelo ꝯuenit. Sedere g in dextera nō ſignificat ſimplicit̓ eſſe in be atitudine: ſꝫ habere btītudinē cū quadaꝫ dn̄atiua ptāte ⁊ qͣſi ꝓpriaꝫ naturalē quod ſoli xp̄o cōuenit. Pōt tn̄ dici ꝙ oīs btūs et ſi nō ſedeat ſit tn̄ ad dexterā dei ꝯſtitutus Conſideremꝰ itaqꝫ ex his q̄ dicta ſunt qͣn ta eſt gl̓ia filij virginis btē. quē adorāt an geli. cui oēs obediant creature. in cuiꝰ noīe flectit̉ om̄e genu. Ue ſtultis gentibꝰ ip̄m d̓ ſpicientibus. Ue duris iudeis in eū nō cre dtēibꝰ. Ue malis xp̄ianis illū nō ſeq̄ntibꝰ Hic eſt ille Ieſus qͥ ꝓ nobis carnem aſſu mens deus ⁊ hō triginta tribꝰ annis cum hoībus habitauit. Hic eſt ille qͥ affixꝰ pe pendit in ligno in medio latronū ſpiniſ co ronatus. Hic qͥ tertia die reſurrexit a mor tuis. Hic qͥ regnabit in eternū: cuiꝰ regni nō erit finis. ẜm angeli ſentētiā. Luc.i. ca. Hic eſt deniqꝫ de qͣ dum aſcēderet ad ce los angeli dixerūt tanta p̄conia. Nā poſt qͣꝫ nube tectus videri deſijt diſcipuli intu ebant̉ in celum ſuſpēſis vultibꝰ ⁊ erectꝭ lu minibꝰ. Et ecce duo viri.i. angeli ſpecie vi roꝝ apparētes iuxta illos in ꝓpinqͦ ſcꝫ ae re in veſtibꝰ albis in ſignū ſolenitatis ⁊ le ticie: qui vt dixerūt. vt habet̉ Act. i. c. Ui ri galilei cur ſtatis aſpiciētes in celū qua ſi admirātes ⁊ ſtupidi de hͦ quod vidiſtis ⁊ qͣi triſtet ⁊ deſolati de hͦ ꝙ mgr̄i vr̄i pn̄ti am corꝑalē ꝑdidiſtis. Hic Ieſus qͥ aſſū ptus eſt a vobis in celū ⁊ aſcedere potuit. qꝛ opus a pr̄e ſibi impoſituꝫ ꝯſumauerat. ne ꝯtriſtemini. qꝛ ſic veniet que admoduꝫ vidiſtis eū eūtē in celū. O felix regnuꝫ qd̓ nō deficiet. O rex inclyte qͥ ⁊ ſeruos tecuꝫ regnare ꝓmittis. O gēs ſctā amicoꝝ tuo rū qͥ voce tuā dulciſſimam erūt audituri. Uenite bn̄dicti pr̄is mei poſſidete ꝑatuꝫ vob̓ regnū a ꝯſtitutōe mūdi. Tu igit̉ rex gl̓e xp̄e. Tu pr̄is ſempit̓nꝰ es filiꝰ. Tū ad dexteram dei ſedes in gl̓a pr̄is. Iudex cre deris eſſe vēturus. Te gͦ q̄s tuis famulis ſubueni qͦs p̄cioſo ſanguine redemiſti. ¶ Ꝙ a ſcēſio xp̄i cōgrue celebrata ē reſpe ctu tꝑis ꝑſone ⁊ termini. Ca. II. Ecundū myſteriū con templandū de aſcēſiōe xp̄i dicit̉ ꝯgruitas. Cōgrue nanqꝫ ꝯue nientiſſimeqꝫ facta fuit aſcēſio illa ⁊ hͦ triplici reſpectu. Primo reſpectu temporis. Secūdo reſpectu ꝑſone. Tercio reſpectu termini. ¶ Prīo fuit ꝯgrue aſcēſio xp̄i celebrata re ſpectu tꝑis. Qꝛ die. xlº. poſtqͣꝫ vite autor a mortuis reſurrexit aſcēdit ad celos. potuiſ ſet qͥdē antea aſcēdiſſe. Sꝫ ſic differre vo luit vt veritatē reſurrectōis ꝓbaret. diffici liꝰ em̄ erat ꝓbare veritatē reſurrectiōis qͣꝫ paſſiōis. qꝛ a pͥma die vſqꝫ ad terciaꝫ vere ꝓbari poterat mors. Sed ad verā reſurre ctionē ꝓbandā plures dies requirebantur Et hͦ eſt qd̓ d̓r Act. i. c. Prebuit ſeip̄m vi uuꝫ pꝰ paſſionē ſua in ml̓tis argumentis. ꝑ dies.xlª. apparēs ⁊ loquēs de regno dei. Hinc Leo papa in ſermōe de aſcēſiōe in qͥt. Quadragenariꝰ hodie dieꝝ cōpletus eſt numerus ſacratiſſima ordinatōne diſ poſitus. ⁊ ad vtilitatē nr̄e eruditōis īpen ſus vt dū a dn̄o in hͦ ſpacio mora pn̄tie cor ꝑalis extendit̉. fides reſurrectōis documē tis neceſſarijs muniret̉. Et iterū in eodem ſermone ait. Nō hi dies qͥ inter reſurrectio nē dn̄i aſcenſionēqꝫ fluxerūt ocio tranſire diſcurſu. ſꝫ magna in eis ꝯfirmata ſūt ſa cramēta. magͣ ſunt reuelata myſteria. In his metus dire mortis aufert̉ ⁊ nō ſolum aīe ſꝫ etiā carnis īmortalitas d̓clarat̉. In his ꝑ inſufflationē dn̄i infundit̉ apl̓is ſpi rituſſctūs. ⁊ btō Petro ſupͣ ceteros poſt re gni claues ouilis dn̄ici cura mandat̉. In his duobꝰ diſcipulis terciꝰ ī via dn̄s iūgit̉ comes. ⁊ ad oēm nr̄e ambiguitatꝭ caligieꝫ detergendā pauentiū vl̓ trepidantiū tar ditas increpat̉. flāmā fidei illuīata corda ꝯcipiūt. ⁊ q̄ erāt tepida reſerante dn̄o ſcri pturas efficiunt̉ ardētia. Hec ille. ¶ Fe cūdo fuit ꝯgrue aſcēſio xp̄i ꝑacta reſpectu ꝑſone. vbi a doctoribꝰ querit̉. An fuit con ueniēs xp̄m aſcēdere. Et poſſet qͥs arguē

do dicere ꝙ nō. Primo qꝛ Ph̓us dicit in. ij de celo ⁊ mūdo. Illa que optimo mō ſe ha bēt poſſidēt ſuū bonū ſine motū. Sꝫ xp̄s optimo modo ſe habuit: ⁊ ẜm diuina na turā. qꝛ eſt ſūmuꝫ bonuꝫ. ⁊ ẜm humanaꝫ qꝛ erat optime glorificatus. gͦ. nō ꝯuenie bat illi aliquis motus. Sed aſcēſio eſt qͥ dā motus. qͣre videt̉ ꝙ nō debebat aſcēde re. Secundo om̄e qd̓ mouet̉ mouet̉ ꝓpter aliqͥd melius: ſꝫ xp̄o non fuit melius eē in celo qͣꝫ in terra. nec qͣꝫtū ad a iam nec qͣꝫtū ad corpus. qꝛ vbiqꝫ eque btūs. gͦ nō debe bat aſcēdere. Tercio ſi poſt reſurrectioneꝫ ſuā fuiſſet cū hoībus ꝯuerſatus vel glorio ſus regnaſſet in terris ml̓toplures eū ſeq̄ rent̉ qͣꝫ modo. gͦ debuit nobiſcū manere et nō aſcēdere in celum. Pro declaratōne ve ritatis ⁊ hoꝝ ſolutōnē rn̄det ſctūs Tho. iij. ꝑte. q. lvij. ꝙ locus debet eē ꝓportionatꝰ locato. Chriſtus aūt ꝑ reſurrectōeꝫ vitaꝫ īmortalē ⁊ incorruptibilē inchoauit. locꝰ ꝟo in qͦ habitamus eſt locus gn̓atōnis et corruptōnis: ſed locus celeſtꝭ eſt locus īcor ruptōnis. Ideo ꝯgruēter xp̄s ad locū illū ſe tranſtulit. Ad primū ergo dicit Tho. ꝙ deus eſt qͥ poſſidet ſuū bonū ſine motu. qꝛ om̄ino īmutabilis eſt. Quelibet aūt crea tura eſt aliqͦ modo mutabilis ẜm Auguſ. viij ſuꝑ Gen̄. ad literā. Et quia natura af ſumpta a filio dei remanſit creata. non eſt incōueniens ſi ei aliquis motus attribuat̉ Ad ſecundū reſpondet ſctūs Tho. ꝙ xp̄o aſcendēti nihil accreuit qͣꝫtū ad ea que ſūt de eſſentia glorie ſiue ẜm corpus ſiue ẜm aīaꝫ. Tn̄ accreuit aliqͥd qͣꝫtuꝫ ad loci decē tiā quod eſt de bene eſſe glorie nō qd̓ corꝑi eius aliquid aut ꝑfectōnis aut ꝯſeruatio nis acquireret̉ ex corꝑe celeſti. ſed ſolūmo do ꝑ quādā decentiā. hͦ aūt aliquo modo ꝑtinebat ad eius gl̓iaꝫ. Et de hac decen tia gaudiū quoddā habuit. nō qͥdē ꝙ tūc de nouo gaudere inciꝑet qn̄ in celū aſcen dit: ſed qꝛ nouo modo gauiſus eſt ſicut de re impleta. Ad terciū argumentū dicit̉ ꝙ licet preſentia corporalis eius fuiſſet ſub tracta: nō tamē diuinitatis Adeſt inſuper ſemꝑ nobiſcū in ſacramēto altaris. licꝫ nō videat̉ ocl̓is corꝑalibus Ob qd̓ Math̓. vlti. dū aſcendēdo diſcipulos relinquebat dixit. Ecce ego vobiſcū ſum om̄ibꝰ diebꝰ vſqꝫ ad conſumationem ſeculi. Fuit cum apoſtolis aſſiſtendo eis in oꝑibus miracu loſis. qꝛ vt dicit Marcus vlti. c. Predica uerūt vbiqꝫ dn̄o cooꝑante ⁊ ſermonē con firmante ſequētibus ſignis. Aſſiſtit nobiſ cū exiſtēdo. vt dictū eſt in ſacramento eu chariſtie vbi eſt xp̄s totus. Aſſiſtit etiam eccl̓ie ſemꝑ ip̄am dirigēdo ꝑ occultos in ſtructus ſpūſſancti. vt ſic nō deficiat fides Petri. Propterea. Augꝰ. in ſermone de aſ cenſione ita pulcre loquit̉. Omnia chariſ ſimi que dn̄s Ieſus chriſtus in hoc mūdo ſub fragilitate noſtra miracul a edididit nobis proficiunt. Qui dum humanaꝫ cō ditionem ſideribus importauit. credenti bus celuꝫ patere poſſe monſtrauit. Et dū victorem mortis in celeſtia eleuauit. victo rem eiuſdem mortis quo ſequeremur on̄ dit. Aſcenſio ergo dn̄i catholice fidei con firmatio fuit. vt ſecuri in poſterum crede remus miraculi ipſius donum. cuius in p̄ ſenti percepiſſemus effectum. ⁊ fidelis qͥſ qꝫ cum iaꝫ tanta perceperit per ea q̄ agno ſcit preſtita diſcat ſperare promiſſa. ac dei preterita preſentiqꝫ bonitate quaſi futuro rum teneat cautionē. Hec Augꝰ. Tercio aſcenſio chriſti fuit congrue celebrata re ſpectu termini. quia aſcendit ſuꝑ omnem creaturā tam ſpiritualem qͣꝫ etiam corpo ralem. Ex quo apl̓s ad Epheẜ. iiij. ca. ait. Qui deſcendit ip̄e eſt. ⁊ qui aſcēdit ſuper omnes celos vt impleret omnia. ẜm Nic. de lira. ſuper hoc paſſu non eſt intelligen dum ꝙ aſcenderit totaliter ſuꝑ celum em pireum vbi nullus eſt locus nec creatura aliqͣ. Sed ꝙ aſcēderit ad ꝑtē digniorē celi empirei. qd̓ eſt locus btōꝝ ⁊ celum ſupre mū. locꝰ aūt ille debet̉ ſubſtātijs ſpūalibuſ ẜm qͦndā cōgruentiā. qꝛ ille ſb̓e ſunt ſupre me in ordine ſb̓arū. Et tn̄ xp̄s aſcēdit ſuꝑ oēs ſb̓ſtantias ſpūales ⁊ ſuꝑ oēs ordines angeloꝝ. nec eſt incōueniens corpꝰ xp̄i p̄ poni ſb̓ſtantijs ſpūalibꝰ cū ſpūs ſimplicit̓ nobilior ſit omui corpore. Quia vt inquit ſanctus Tho. Licet corpus iſtud conſid̓ rando conditionē nature corporee ſit īfra ſubſtantias ſpirituales. conſiderando ta men dignitatem vnionis. qua eſt perſona liter deo coniunctum excellit nobilitateꝫ et p̄eminētiā oīm ſb̓aꝝ ſpūaliū ⁊ oīꝫ āgeloꝝ 1 2

¶ Qualiter xp̄s aſcēdit cū ptāte ⁊ magni ficētia vidētibꝰ patenter diſcipulis. ¶ Capitulum terci. Erciū myſteriū ꝯtem plandū de aſcēſiōe xp̄i dicit̉ qͣli tatis. In qͦ ꝑſcrutari debemus qͣl̓r xp̄s aſcedit. Ad quod dici mus quia aſcendit tripliciter. Primo potenter. Secūdo magnifice Tercio patenter. ¶ Primo aſcēdit potent̓ vbi tres difficul tātes oriunt̉. Prīo vtꝝ aſcendere ꝯueniat xp̄o ẜm diuinā naturā. Ad hͦ ita rn̄det.s. Tho. vbi sͣ. ꝙ lyẜm p̄t duo notare. ſcꝫ ꝯdi tionē aſcēdentꝭ ⁊ cāꝫ aſcēſiōis. Prīo mō n̄ p̄t ꝯuenire xp̄o ẜm ꝯditōeꝫ diuine nature tū qꝛ nihil eſt diuītate altiꝰ qͦ poſſit aſcēde re. tū qꝛ aſcēſio ē motꝰ localis qͥ diuīe natu re nō cōpetit qͥ ē īmobilis ⁊ inlocalis. Sꝫ ꝑ hūc modū ꝯpetit xp̄o ẜm humanā natu rā q̄ ꝯtinet̉ loco ⁊ motui ſb̓iacet. Itaqꝫ xp̄ſ aſcendit in celū ẜm ꝙ hō nō ẜm ꝙ d̓s. Si ꝟo lyẜm dicat cāꝫ aſcēſiōis cū xp̄s ex ꝟtu te diuina ī celū aſcēderit. dicim ꝙ aſcēdit ẜm ꝙ d̓s. Scd̓a facultas vtꝝ aſcēdit pro pria ꝟtute. Ad illd̓ Tho. dic̄. Qꝭ cū ī xp̄o ſit duplex natura diuina. ſcꝫ ⁊ hūana ẜm vtranqꝫ accipi p̄t ꝓpria ꝟtus. Xp̄s gͦ aſcen dit ꝓpria ꝟtute diuina. de ꝟtute ꝟo hūana diſtinguit Tho. ꝙ hͦ p̄t dupliciter accipi Una quideꝫ eſt ꝟtus naturalis q̄ ꝓcedit ex pͥncipijs nature: ⁊ hac xp̄s nō aſcendit. Alia aūt ꝟtus eſt gl̓ie ẜm quā xp̄s in celū aſcēdit. Cuiꝰ qͥdē ꝟtutꝭ rōeꝫ qͥdā accipiūt ex natura qͥnte eſſentie. q̄ eſt lux. vt dicunt quā ponūt eē d̓cōpoſitōe corꝑis humani ⁊ ꝑ eā elemēta ꝯͣria ꝯciliari in vnū Ita ꝙ in ſtatu huiꝰ mortalitatꝭ natura elemēta ris in corꝑibꝰ hūanis dn̄at̉. Et id̓o ẜm na turā elemēti p̄dn̄antis corpꝰ humanū na turali ꝟtute deorſū fert̉. In ſtatu aūt gl̓ie p̄dn̄abit̉ natura celeſtis ẜm cuiꝰ inclinati onē ⁊ ꝟtutē corpus xp̄i ⁊ alia ſctōꝝ corꝑa ferunt̉ in celū. Alij ꝟo aſſignāt rōeꝫ p̄dicte ꝟtutis ex ꝑte aīe glorificate ex cui redun dantia glorificabit̉ corpus. vt dicit Augꝰ ad Dyoſcoꝝ. ⁊ xxij. li. de ciui. dei. Erit eniꝫ tanta ob̓ia corꝑis gl̓ioſi ad aīaꝫ beatā. vt vbi volet ſpiritus ibi erit protinus corpus licet ergo aſcēdere ſurſū ſit ꝯtra naturam humani corꝑis ẜm ſtatū pn̄tis vite: tn̄ no erit ꝯtra naturā corꝑis glorioſi: cuiꝰ tota natura erit om̄ino ſubiecta ſpiritui. Ter cia difficultas eſt. An corpus xp̄i ⁊ qd̓cun qꝫ gl̓ioſum poſſit loca liter moueri in īſtā ti. cū in tali motu oꝑet̉ ꝟtus diuina. Ad hͦ rn̄det Alexand̓. ⁊ Cho. ꝙ licet ꝟtus diui na ſit infinita qͣꝫtuꝫ ē ex ꝑte oꝑantiſ. tamē effectus illiꝰ virtutis recipit̉ in rebus ẜm capacitatē earū ⁊ diſpoſitionē. Corpꝰ aūt nō eſt capax vt in inſtāti localiter moueat̉ qꝛ oportet ꝙ cōmiſceat̉ ſe ſpacio ẜm cuius diuiſionē diuidit̉ tp̄us vt dicit̉. vi. Phiſic. Ueruntamē licet corpꝰ xp̄i nō fuerit mo tu in inſtanti de terra ad celū. nihilominꝰ motus ille fuit ſatis velox atqꝫ feſtinꝰ duꝫ eadē die de terra euolauit ad empireū. qd̓ eſt ſupra oēs celos. Refert em̄ rabbi Mo yſes maximus ph̓us. ꝙ quilibet circuilus cuiꝰ libet planete habet tantū ſpaciū qͣꝫtū poſſet aliquis ire de via plana in qͥngentꝭ annis. Et diſtantia inter celū ⁊ celū. i. int̓ circulū ⁊ circuluꝫ. eſt ſimiliter vt dicit via quingentoꝝ annoꝝ. ⁊ ideo cū ſint ſeptem celi erit ẜm ip̄m a centro terre vſqꝫ ad con cauū celi ſaturni qd̓ eſt ſeptimū celum via multoꝝ miliū annoꝝ.i. tantū ſpaciū qͣꝫtū de via plana alquis iret in ml̓tis milibuſ annis ſi tm̄ viueret. ita tn̄ ꝙ iter vnius cu iuſſibet diei ſint qͣdraginta miliaria Qd̓ ſi verū eſt nouit deus. Clarū tn̄ eſſe pōt ꝙ ſatis longa eſt diſtantia a terra vſqꝫ ad ce lum empireū. quia corꝑa celeſtia ſol et lūa cum excedant in qͣꝫtitate om̄ia elemēta. tn̄ ita parua vident̉. ¶ Secūdo aſcendit chri ſtus magni fice cum tripudio ⁊ leticia an geloꝝ. Si em̄ btīſſimi ſpūs illi alios ſan ctos ad celū euntes cum exultatōne reci piunt. qͣꝫtomagis regi regum ſeſe omnes obſequioſos reuerendiſſimos ac iocundiſ ſimos exhibuerūt. Ex illis vtiqꝫ fuerunt duo illi de quibus diximus in primo my ſterio ꝙ aſtiterunt iuxta diſcipulos in ve ſtibus albis. Sed hoc loco interponenda duco Grego. ſententiā qui in omel̓. inquit Querendū ē qͥdnā ſit ꝙ nato dn̄o angeli apparuerunt. ⁊ tamen non legunt̉ in veſti bus albis apparuiſſe. Aſcēdēte aūt miſſi

angeli in albis veſtibus legunt̉ apparuiſſe In albis veſtibus gaudiū ⁊ ſolēnitas mē tis attendit̉. qꝛ magna tūc ſolēnitas ange lis facta eſt cū celum deus hō penetrauit. Quia naſcēte dn̄o videbat̉ diuinitas hu miliata: aſcendente ꝟo eſt humanitas ex altata. Albe etem̄ veſtes exaltatōi magis ꝯgruunt qͣꝫ humiliatōni. In aſcenſiōe er go eius angeli in albis veſtibꝰ videri debu erūt. qꝛ qui in humaītate ſua apparuit de us ſublimis. Hec ille. Ad triumphū iam chriſti redeamus ⁊ cogitemus qͣꝫ ſtupen dū qͣꝫqꝫ mirabile fuit ſpectaculū illud. qn̄ cū gl̓ificata carne ſua regna celeſtia pene trauit. Suꝑauerat hoſtes terruerat d̓mo nes. ⁊ p̄daꝫ innumerabiliū ſāctoꝝ eduxe rat de inferno. ꝓſtrauerat mortē quaꝫ ſua morte d̓ſtruxit. ⁊ ad dexterā pr̄is ſeſſurus ꝓficiſcebat̉. Non talis nec tantꝰ fuit illorū triūphꝰ qͦꝝ hyſtoria romana meminit qͥa iā ꝑijt memoria eoꝝ cū ſonitū. ſed Ieſus xp̄s ineternū ꝑmanet. Rem grandē pleri qꝫ putāt dū legūt vel audiūt. ꝙ ceſar poſt tot victorias ⁊ finē belloꝝ ciuiliū mortēqꝫ Pompei. dū redijt ad vrbe ẜm Suetōniū vno mēſe. ſꝫ int̓iectis diebꝰ quīquies triū phauit. Primo de Gallia ⁊ Britānia Se cūdo de egypto. Tercio de franate ⁊ pon to. Quarto de iuba ⁊ affrica. Quinto ⁊ vl timo Hyſpania. Alij nō ſine maxima vo luptate ꝯmemorāt q̄ de qͣꝫ pluribꝰ ad eoꝝ laudē ꝯſcripta ſūt. q̄ ob reipuᵉᵉ libertateꝫ hoſtes rebelleſqꝫ Romanoꝝ domuerunt. Scribit nanqꝫ Pliniꝰ in lib̓. de viris illu ſtribus. ⁊ Eutropius li. iiij. ꝙ Arilius me tellus dictus macedonicus a deuicta ma cedonia Philippū macedonie regeꝫ circa tempora quibus cartago euerſa eſt duxit ad vrbem. et triumphans ante curruꝫ vin ctuꝫ trahi fecit Mettellus filius eius di ctus creticus ẜm Proſiū ⁊ Eutropiū qͥa Cretaꝫ romane populo ſubiugauit. reuer ſus romā triumphauit. Papirius qͥ Luci us papirius curſor ẜm Citūluuſuꝫ quia ſamnitum duriciam prelijs fregit ⁊ adeo clare cuncta geſſit ꝙ Eutropius ⁊ Oroſi us dicant ꝙ romani hūc Alexandro magͣ ducem parem eſſe putabant ſi aſia domi ta in Europa arma temptaſſet. romaꝫ re diens poſt d̓bel latos hoſtes triumphauio Papirius filius eius conſul adhuc cōtra ſamnites qui Aquiloniam ciuitatē eoruꝫ cepit expugnauitqꝫ aliaꝫ ciuitatē illoꝝ for tiſſima ẜm Titū luuiū. poſt romā rediens triumphauit. Octauianū vt refert Oro ſius ⁊ Eutropius victor rediens ab orien te cum triplici triumpho vrbem ingreſſus tunc primū quia rempublicā auxerat. Au guſtus ſalutatus eſt ꝓbus imperator ẜm Rufinū in annalibus romanoꝝ qui vicit Alemanos. germanos gothos ⁊ Sarma thas. ob quod electus fuit imꝑator. poſt qͣꝫ ſuꝑauit bello Proculū ⁊ Bonoſuꝫ qͦs ipſe duces miſerat ad preſidiū galliarū. at illi imꝑatores ſe dixerāt pacata ꝓuincia ⁊ occiſis illis in prelio romā rediens qͥnqꝫ diebus glorioſe triumphauit. Nam inter alia ſpectacula quod nunqͣꝫ prius factuꝫ fuerat totum circū in ſpeciem ſilui fecit cō ſeri arboribus. ac ꝑ diuerſos aditus ſtru tiones mille. ceruos mille. apros mille. leo nes centū. centumqꝫ libicos īmiſit leopar dos. ⁊ quotquot alias viuas feras habere potuit ⁊ omnia cōceſſit diripienda popu lo Scipio affricanus. ut ponit Tituſlu uius poſt victum Hanibalem domitam qꝫ Carthaginē. vbi romā attigit triūpho oīm clariſſimo capitoliū honeſtauit. queꝫ ſequebant̉ captiui omnes romani. qui ad quatuor milia erant de manibus hoſtiuꝫ liberati. Scipio frater eius poſt multa ꝑ eum feliciter geſta domita aſia. Quare vt ſcribit Plinius li. de viris illuſtribus aſia ticus dictus eſt triumphauit. Cuius triū phus oculoꝝ ſpectaculo maior qͣꝫ affrica ni fuit. Nam portauit conſul triumphans ducenta vigintiquatuor miliaria hoſtiuꝫ ſimulachra. captorū hoſtium. oppidorum ⁊ vrbium centum trigintaquatuor. Aure as coronas ducentas trigītaquatuor Ua ſa aurea ⁊ argentea numero infinita. prin cipes vrbium ⁊ duces trecentos viginti ſex cum quibus ⁊ adoleſcentē filiū Antio chi pretulit ante ſe. fuerunt ⁊ alij quibus triumphi gloria conceſſa fuit quos omitti mus. ne tedio auditores afficiamus. Illd̓ tamē ſciendum ꝙ triumphus erat honor maximus qui dari poterat a romanis. nā erat triplex notabilis leticia triumphantꝭ Erat prima ꝙ cū ad vrbem triumphalis

ciuis r̄diret ei cū effuſa leticia occurrebat ppl̓s vniuerſus. Erat ſcd̓a leticia ꝙ trium phantis currū p̄cedebant manibꝰ poſt ter ga ligatis captiui oēs. Tercia leticia erat maxima. qn̄ triūphans lauro coronatꝰ in dutus aurea veſte aſcendebat currū aure uꝫ triumphalē tractū a qͣtuor albis equiſ Sicqꝫ dux pompaticus p̄eunte ſenatu ī capitolio: albos thauros ſacrificabat Io ui ml̓taqꝫ alia fiebāt ad gl̓iam ducis triū phantis. Attamē oīa illa vana fuerunt fri uola ⁊ tranſitoria ludiſqꝫ pueroꝝ compe randa. Erigamus ergo mētis noſtre ocu los ad regeꝫ regū beatoꝝ ducē iniuictiſſi mū Ieſum xp̄m aſcendētē ad celos. ⁊ con ſideremꝰ cū qͣli militia celū ingredit̉. ⁊ qͦt innumeri angeli ei ꝓcedunt obuiā qͣꝫta ſit in celis cōmotio. O feſtū trāſcendēs oēm exaltatōeꝫ ſublime ⁊ gl̓iam qͦrūcūqꝫ imꝑa torū ⁊ regū qͥ fuerūt ab initio mūdi: ⁊ qui erūt vſqꝫ in finē. Ducebat xp̄s ſecū omēs aīas ſctās qͥs eduxerat de inferno. qꝛ nll̓a an̄ ip̄m empireū ꝑuenerat. ducebat ⁊ ſan ctos reſuſcitatos qͥ in corꝑe ⁊ aīa ip̄m feli citer ſeq̄bant̉. Ducebat inſuꝑ ⁊ aīas eorū iuſtoꝝ ⁊ paruuloꝝ fideliū q̄ in hiſ qͣdragī ta diebꝰ aꝓprijs corꝑibꝰ ꝑ mortem diſceſſe rant. de quibꝰ oībꝰ aliqͥ tenēt ꝙ a reſurrecti one xp̄i vſqꝫ ad aſcenſione eius fuerūt in ꝑadiſo terreſtri. Aliqui ꝟo aliter opinant̉. ſcꝫ ꝙ xp̄m aſſociabāt inuiſibil̓r in hͦ md̓o cū hymnis ⁊ laudibꝰ. Et vtrunqꝫ eſt poſſi bile: licet nō ſit auctoritate firmatū. Ibi n̄ erat opus curru quem equi trahere. Ubi corpus qua druplici dote claritatis. agili tatis impaſſibilitatis ⁊ ſubtilitatis perſe metip̄m mirabiliter ferebat̉ in celum. Et qn̄ dicit̉ ꝙ nubes ſuſcepit eū ab oculis eoꝝ intelligendū eſt ẜm oēs doctores ꝙ nubeſ illa nō p̄buit adminiculū xp̄o aſcēdenti ꝑ modū vehiculi. ſꝫ apparuit in ſignū diui nitatꝭ ſꝫ ꝙ gl̓ia dn̄i apparebat ſuꝑ tab̓na culū in nube. puto aut nubē illā fuiſſe luci cidā aſpectu decoraꝫ. angelico miniſterio forma tā. ⁊ ad xp̄m reuere tiſſime ꝑductaꝫ. Nā ⁊ nubes illa de q d̓r Num. ix. c. ꝙ ope ruit tā bernaculū. ⁊ ẜm ꝙ mouebat̉ vel ſta bat ita faciebant filij iſrl̓. mouebat̉ angeli co p̄ſidio. vt inqͥt Nico. de lyra. Nubes in ſuꝑ in qͣ ſpūſſctus apparuit in tranſfigura tōne xp̄i lucida fuit. vt ſcribitur Math̓ xvij. c. ¶ Tercio xp̄s aſcēdit patēter. qꝛ vo luit a diſcipulis videri in manifeſto. Ubi aduertēdū ꝙ ip̄a die aſcēſionis bis appa ruit diſcipuliſ. Primo apparuit. xi. apoſto lis recumbētibꝰ in cenaculo. oēs em̄ tam apl̓i qͣꝫ alij diſcipuli necnō ⁊ ml̓ieres habi tabāt in illa ꝑte hierl̓m q̄ dicebat̉ mello.ſ. in monte ſyon Ubi dauid ꝯſtruxerat ſibi palatiū. ⁊ erat ibi cenaculū grande ſtratū ī qͦ dn̄s p̄cepit ſibi ꝑari paſca. Et ī illo ce nacl̓o tūc xp̄iani apoſtoli habitabāt. Ce teri aūt diſcipuli ⁊ ml̓ieres habitabāt cir cūquaqꝫ ꝑ diuerſa hoſpicia. Cuꝫ gͦ in iſto cenaculo comederet dn̄s eis apparuit ⁊ ex probrauit incredulitatē eoꝝ ⁊ duriciā cor dis. ⁊ officiū predicādi cōmiſit. ⁊ formam baptiſmi inſtituit atqꝫ grāꝫ miraculoꝝ cō tulit. vt ptꝫ Marci ⁊ Math̓. vlt. c. Dein de fuit cū eis familiariſſime prāſus. vt d̓r Act. i. c. vt ꝑ effectū cōmeſtiōis: ẜm Greg. veritas pateſceret carnis. Et in his oībus credendū eſt matrē ſuā ſctīſſimā affuiſſe. Nā vt hr̄ Act. i. c. Poſtqͣꝫ xp̄s alcēderit re uerſi ſunt diſcipuli in domū vbi manebāt cuꝫ ml̓ieribꝰ ⁊ mr̄e Ieſu ⁊ frībꝰ eius. Iſta aūt egreſſio denotat ꝙ inde exierant. Refe ctione aūt cōpleta p̄cepit eis vt in monteꝫ oliuēti ꝟſus bethaniā irent. Aliqͥ dicūt ꝙ xp̄s iuit cū eis: ex qͦ ꝙ Luc. ait. Eduxit il los foras in bethaniā. Ali qͥ ꝟo tenēt ꝙ pꝰ qͣꝫ dixit vt irent in monte oliueti diſparuit ab eis ⁊ iteꝝ in monte apparuit. Erat aūt mōs ille ẜm Nico. de ly. ex hierl̓ꝫ in via eū di ꝟſus bethaniā. Ibi aliqͣꝫdiu ſtetit xp̄s cuꝫ bn̄dicta matre ⁊ diſcipulis ſuis. ſicut amici vale faciētes ſolēt figere gradū. Ibi diſcipulos docuit ꝙ nō erat eoꝝ noſſe tꝑa vel momēta que pr̄ poſuit in ſua ptāte. cū peterēt. Si in illo tꝑe reſtituendum eſſet regnū iſrl̓. Ibi precepit eis ne diſcederēt a hierl̓m qͦuſqꝫ reciꝑent ſpm̄ſctm̄. Ibi tādē poſt multa blāda ⁊ ꝯſolatoria ꝟba benedi xit eis. Pie quidē ꝯtēplari poſſumꝰ ꝙ duꝫ dixiſſet. O mater mea bn̄dicta. O geītrix ſuauiſſima. O dilecti mei diſcipuli. Ecce cōpleta ſunt oīa. Tempus eſt vt reuertar ad eū qͥ me miſit. Igit̉ ſuſcipite bn̄dictōeꝫ meā ꝙ oēs cadētes in terram adorauerūt eū. ⁊ bn̄dictōne accepta genua tenebāt in

terram defixa: aſpiciebantqꝫ faciē in queꝫ angeli deſiderant ꝓſpicere. At Ieſus ad orientē reſpiciens forte ingeminado. bene dicta ſis mater mea: bn̄dicti vos diſcipuli mei. eleuatis manibꝰ paulatim paulatim ferebat̉ in celū. O noua ꝓdigia. O mira cula inaudita. Ille qͥ de virgine natꝰ mor tē tulit abiectiſſime crucis: nō ſolum ſurre xit a mortuis ⁊ ſuā reſurrectionem ſignis euidentiſſimis cōprobauit. ſed poſt hͦ oīa palam ⁊ hora nona vt credit̉ viſibiliter a monte oliuēti celos ꝓgredit̉. Currite gen tes vndiqͣꝫ ⁊ adorate illū qui eſt rex regū ⁊ dn̄s dn̄antiū. Poſtqͣꝫ ꝟo videri ampliꝰ nō potuit regreſſi ſunt apoſtoli ⁊ ceteri in hie ruſalē laudantes ⁊ benedicentes deum in gaudio ⁊ leticia. Amen. ¶ Sermo. XX. de ſpūſancto qͥ miſſus eſt apl̓is in ſigͦ viſibili ignearū ſinguarum. Pirituſſctūs quē mit tet pater in noīne meo ille vos docebit oīa. verba ſunt redē pto ris noſtri original̓r Ioh̓. xiiij. c. ⁊ in euangelio preſentis ſolēnitatis. Am pliſſimū donū hodierna die collatum fuit humano gn̄i cum ſpirituſſanctus viſibili ter miſſus eſt in apoſtolos fundatores mi litantis eccleſie. Per illos em̄ in xp̄ꝫ credi dit mundus. Per ipſos deleta fuit penit ⁊ ex tincta ꝑnicies idolatrie. que om̄es qͣſi ppl̓os inuoluebat. per ip̄os deniqꝫ via re gni celoꝝ mortalibꝰ facta fuit nota. Tan ta quippe virtute ex alto prediti ſpirituſan cto cooperāte tuere vt ſicut Psͣ. refert. In omnem terram exiuit ſonus eoꝝ: cum fru ctu ⁊ vtilitate oīm gentiū. atqꝫ in fines ter re verba eoꝝ. Propterea vt tanti miracu li memores eſſe poſſimus. in preſenti ſer mone de ſpirituſancto in apl̓os miſſo eri mus verba facturi. de quo tria ꝓponimus myſteria contemplanda. Primum dicit̉ cognitōnis. Secundum miſſionis. Terciū operatōnis. ¶ Ꝙ vi nature ſpirituſſanctus nō eſt co gnoſcibilis ſed tm̄ per reuelationē. ⁊ quali ter ſpirituſſanctus eſt deus procedens a patre ⁊ filio ipſis coequalis. ¶ Capitulum primū. Rimū myſteriū con templādū de ſpūſancto dicitur cognitōnis. In qͦ notande ſunt tres theologoꝝ veritates. Prima ꝙ nul lus viator pōt cognoſcere ꝓpria vi nature tertiā ꝑſonā in diuinis quā dicimꝰ ſpūm ſctūm. Un̄ Hylariꝰ in li. de trini. ait. Nō putet hō ſua intelligētia ſacramentū gene ratōis ⁊ ꝓceſſionis ſe poſſe cōſequi. Et dio niſy. in li. de diuinis noībus. Nō eſt audē dū dicere aliqͥd cogitare de ſuꝑſubſtātiali occulta diuinitate p̄ter ea q̄ diuinitꝰ nob̓ ex ſacris eloquijs ſunt expreſſa. Et de hoc Paulus pͥme ad Chorin. c. ij. dixit. Loqͥ mur dei ſapīaꝫ quā nemo pͥncipiū huius ſeculi nouit.ſ. philoſophoꝝ. ẜm glo. Secū da veritas ꝙ nobis reuelatū ē in diuinis eſſe tertiā perfonā ꝓcedentē ꝑ modū amo ris que dicit̉ ſpūſſanctus. Nā in veteri ac in nouo teſtamētoⁱ fit mentio d̓ ſpiritu dei Unde Gene. i. ca. dicit̉. Spiritus domini ferebat̉ ſuper aquas. Et. vi. c. Non ꝑma nebit ſpirituſmeus in homīe. Et. xli. Nū quid inuenire poterimus talē virum qui ſpiritu dei plenus ſit. ⁊ Iudicū. iij. c. Fuit in eo ſpūs dn̄i ⁊ iudicabit iſrael. Et. xi. ca. Factus eſt ſuꝑ Iepte ſpūs dn̄i. Et primi Reg. x. c. Inſiluit ſuꝑ Saulē ſpūs domini ⁊ ꝓphetauit. Et psͣ. xxxij. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt. ⁊ ſpū oris eius omnis virtꝰ eoruꝫ. Et. psͣ. l. Spiritū ſanctū tuū ne au feras a me. Et psͣ. ciij. Emitte ſpūꝫ tuū ⁊ creabunt̉. Et pͣs. cxiij. Spūs tuus bonus deducet me in terram rectā. Et Sapien̄. i. ca. Spūs dn̄i repleuit orbem terrarū. Et xij. c. O qͣꝫ bonus ⁊ ſuauis eſt ſpiritus tu us in nobis. Et Eſa. xi. ca. Requieſcet ſuꝑ eū ſpūs dn̄i. Et. xli. c. Dedi ſpiritū meum ſuꝑ eū. Et. xlviij. c. Dn̄s miſit me ⁊ ſpiritꝰ eius Et. lxi. c. Spiritus dn̄i ſuper me. Et Ioelis. ij. c. Effundam ſpiritū meuꝫ ⁊ da bo ꝓdigia in celo et in terra. Eodeꝫ. c. Ef fundam ſpiritū meū ſuꝑ oēm carnem ⁊ ꝓ phetabūt filij vrī ⁊ filie veſtre. Et Mat. i. c. Inuēta ē in vtero hn̄s de ſpūſctō. ⁊. iij. c. Baptizabit vos ſpūſctō. Et. xij. c. Qui dixerit verbum contra ſpirituſanctū nō re mittet̉ ei. Et vlti. ca. Euntes docete om̄es gentes baptizātes eos ī noīe pr̄is ⁊ filij et (4

ſpirituſſancti. ⁊ Luc̄. i. c. Spirituſancto re plebit̉ ex vtero matris ſue. Eodē. c. Spūſ ſanctus ſuꝑueniet in te. Eodeꝫ. c. Repleta eſt ſpūſācto Elizabeth. Et. ij. c. Spirituſ ſanctus erat in eo. Et. iij. c. Deſcendit ſpi rituſſctūs corꝑali ſpecie ſicut colūba in ip ſuꝫ. ⁊ Ioh̓. xx. c. Accipite ſpm̄ ſctm̄. ⁊ Act. i. c. Accipietꝭ ſuꝑuenſētꝭ ꝟtutē ſpūſſctī ī vos Et. ij. c. Repleti ſunt oēs ſpūſctō. ⁊. x. c. In natiōes gr̄a ſpūſſcri effuſa eſt. Et vi. c. Ele gerūt Stephanū plenū fide ⁊ ſpūſctō. Et viij. c. Imponebāt manꝰ ſuꝑ illos: ⁊ accipi ebant ſpiſctm̄. ⁊ ad Roma. v.c. Caritas dei diffuſa ē in cordibꝰ veſtris ꝑ ſpm̄ſctūm Et. ij. Petri. i. c. Spūſctō īſpirati locuti ſt̓ ſctī dei hoīes. Et Ioh̓. pͥme ſue canonice. v. c. Tres ſunt qͥ teſtimoniū dant in celo. pater: verbū: ⁊ ſpūſſctūs. ¶ Tercia ꝟitas ꝙ ſpūs accipit̉ multipl̓r. Primo ꝓ ſb̓a aīe. Unde Act. vij. c. Dn̄e ieſu accipe ſpiritū meū. ⁊ Ioh̓. xix. c. In manꝰ tuas dn̄e com mendo ſpūꝫ meū. Secūdo accipit̉ ꝓ ven to. vt ibi Ioh̓. c. iij. Spūs vbi vult ſpirat Tercio ꝓ aere. vt in Psͣ. Os meū aꝑui ⁊ attraxi ſpm̄. Quarto ꝓ āgl̓o vt ī Psͣ. Qui facis angelos tuos ſpūs. Quīto ꝓͦ deo Io hā. iiij. c. Spūs eſt deus Sexto ꝓ tercia ꝑ ſona in trinitate Sꝫ aduertendū ẜm Bo nauen̄. in. l. di. x. ꝙ ſpūs in ſb̓a ſpūali dicit̉ dupliciter. ſcꝫ a ſpūalitate ꝯtra corpulētā. Et ſic ſb̓a rōnalis vt intellectualis aut eiꝰ potentia interior dicit̉ ſpūs. Uel a ſpirati on. ⁊ ſic amor vel affectus dicit̉ ſpūs. Pri mo mō ꝯuenit toti trinitati. ⁊ ſic ē nomen abſolutū. Secundo mō ꝯuenit illi ꝑſone que ꝓcedit vt amor. Spirari em̄ in ſpūa li bus eſt ſolius amoris. Et qm̄ amor p̄t ſpi rari recte ⁊ ordinate. ⁊ ſic eſt purus. vel in directe vel īmunde. ⁊ ſic ē libidinoſus Iō illa ꝑſona que eſt amor nō tm̄ dicit̉ ſpirit ſed ſpūſſctus. Nō ſic filius dicit̉ ſanctꝰ. qͥa generatio eſt motus naturalis circa quem nō attendit̉ ſanctitas vel puritas. ſic attē dit̉ circa amorem volūtatis. Albertus au tē in compēdio theologie dic̄ ꝙ ſpūſſanctꝰ multa habet noīa. Dicit̉ em̄ ſpūs a ſpirā do actiue. eo ꝙ ſpiret vbi vult. Et ſic cōue uit tribus ꝑſonis. ſed ſpūiſctō ꝑ appropri atoēꝫ Alio modo dicit̉ ſpūs a ſpirādo paſ ſiue eo ꝙ ſpirat̉. Et hoc proprium eſt ſpiri tuiſancto qui procedit ꝑ modum ſpiratio nis. non ſolum aūt dicit̉ ſpūs. ſed additur ſanctus. quia ſctūs idem eſt ꝙ mūdus vel firmus vel ſine terra. Que cōueniunt nō ſolum ei quo ad ſe. ſed in comꝑatione quo ad nos. Nam ꝑ gratiam ſpūſſctī a pecca tis mūdamur. in bono firmamur. a terre nis ſeꝑamur. Inſuꝑ ſpirituſſanctus voca tur nexus vnitas ⁊ amplexus. ⁊ hoc prout comparatur ad patrē ⁊ filium. Item dicit̉ donū dei altiſſimi. quia omne donū ab ip ſo fluit. Dicitur fons viuus. quia ſitienti bus gratiam largitur. Dicit̉ ignis. quia affectum accendit. Dicit̉ charitas nō ſolū quia eſt amor patris ⁊ filij. ſed quia nos amantes facit. Dicitur ſpiritalis vnctio quia omnes tribulatōnes mūdanas ſua ues facit ⁊ iocundas ẜm illud. In labore requies in eſtu temperies. Dicitur dextre dei digitus. quia ſicut omnes corporales res digito demonſtrantur. ita per ſpiritū ſanctu oſtenduntur res ſpirituales oculo ſpirituali. Dicitur paraclitus. quia conſo lationes celeſtes mentibus inſtillat. Dici tur magiſtrorum optimus. quia intelle ctum ad cognitionem dei ⁊ ſuipſius illu minat. Eſt itaqꝫ ſpirituſſanctus vt colligi tur ex dictis Augꝰ. in lib̓. de trini. deus ter cia ꝑſona in trinitate ꝓducta a patre ⁊ fi lio ꝑ modū voluntatis: Deus nanqꝫ ē ſū me ſimplex. vt ptꝫ. xij Metaphi. vbi phi loſophuſ dicit ꝙ deus eſt actus puriſſimꝰ abſqꝫ aliqua compoſitione. ergo omne qd̓ eſt in deo eſt deus. Et per conſequens ſciē tia. ſapientia. intellectus. cognitio. volun tas ⁊ amor dei eſt deus. Conſtant aūt ꝙ ſpūſſanctus eſt amor patris ad filiū. De us em̄ pater per intellectū ſuū cognoſcit eſ ſentiā ſuaꝫ eē infinite bonitatis. ergo eque amat amore infinito. Sicut ergo q̇ ſeipſū cognoſcit cognitio eſt filius. ita amor quo ſeipſum amat eſt ſpirituſſanctus. Sed cō tra predicta tres inueniunt̉ h̓eticoꝝ opini ones dānate. Prima fuit opinio Arrij. qui vt dicit ſctūs Cho. in. iiij. ſūme ꝯtra geti les. c. xvi. decuit filiū ⁊ ſpm̄ ſctm̄ eē creatu ras. filiū tn̄ maiorē ſpūſctō. ⁊ filiū minore patre: quem errorē qͣꝫtū ad ſpiritūſctūꝫ ſe cutꝰ eſt Macedoniꝰ qͥ de pr̄e ⁊ filio recte ſenſit ꝙ vniꝰ eiuſdē ſb̓e ſint. Sed hͦ de ſpi

rituſctō credere noluit creaturaꝫ eſſe cōte ſtās. Un̄ qͥdā Macedanios ſemi arria nos vocat eo ꝙ cū arrianis in tꝑe ꝯueniūt et in tꝑe differūt ab eiſdē Quos tn̄ oēs cō nincimꝰ teſtimonio ſcripturaꝝ ſanctaꝝ: ex quibꝰ veriſſime colligimꝰ ꝙ ſpūſſctūs eſt deus Nā nulli templū ꝯſtruit̉ ⁊ ꝯſecratur niſi deo. vn̄ in Psͣ. dicit̉. Dn̄s in templo ſctō ſuo. Sꝫ templū deputat̉ ſpūiſctō. Di cit em̄ Apl̓s. i. ad Corꝭ. vica. An neſcitis qm̄ mēbra vr̄a tēplū ſunt ſpūſſctī. gͦ ſpūſ ſctūs ē deꝰ. Inſuꝑ cōp̄hēdere oīa ꝓfunda dei nō eſt alicuiꝰ creature: ſꝫ ſpūſſctūs cō prehēdit oīa ꝓfunda dei. igit̉ nō eſt crea tura. dicit̉ enim. i. ad Corꝭ. ij. ca. Que dei ſunt nemo cognouit: niſi ſpūs dei. Itē deꝰ locutꝰ eſt ꝑ ꝓphetas. vn̄ Nume. xij. ca. ſcri bitur. Si quis fuerit inter vos prophet a dn̄i in viſione apparebo ei vel per ſomniū loquar ad illū Sꝫ ſpūſſctūs locutꝰ eſt ꝑ ꝓphetas. gͦ eſt deus. Nam Actꝭ.i. ſcribit̉. Oportet impleri ſcripturā quam p̄dixit ſpūſſctūs ꝑ os Dauid. Et. ij. Petri i. ca. Spūſctō inſpirati locuti ſūt ſctī dei hoīes Item interi docere ꝓpriū opus eſt. vn̄ in Ps. Qui docet hoīem ſciētiā. Sꝫ hoc eſt opus ſpūſſctī. gͦ eſt deꝰ. Nā Ioh̓. xiiij. c. d̓r. Paraclitꝰ aūt ſpūſſctūs quē mittet pr̄ in noīe meo ille vos docebit omnia. Adhuc. Quoꝝ eſt eadē oꝑatidoportet eandē eſſe naturā. eſt aūt eadē oꝑatio filij ⁊ ſpūſſctī. na xp̄s loquit̉ in ſctīs. Iō Paulus. ij. ad Corꝭ. vlti. c. dicebat. An experimētū queri tis eiꝰ qui in me loquit̉ xp̄s. Spirituſſan ctus etiam loquitur. iuxta illud Math̓. x. Nō em̄ vos eſtis qͥ loqͥmini: ſꝫ ſpūs pr̄iſ vr̄i qͥ loquit̉ in vob̓. Ergo eadē eſt natura filij ⁊ ſpūſſctī. ⁊ ꝑ ꝯſequēs pr̄is. Ampliꝰ. Eſſe vbiqꝫ eſt ꝓpriū dei: qͥ dic̄ Hiere. xxiij. ca. Celū ⁊ terra ego impleo. hͦ ſpūiſctō cō uenit. ẜm illud Sap̄. i. c. Spūs dn̄i reple uit orbē terraꝝ. gͦ eſt deꝰ. Preterea Actꝭ. v ca. Petrus dixit. Anania cur tēptauit ſa thanas cor tuū mētiri te ſpūiſctō. Et po ſtea ſubdit. Nō es mētitꝰ homībꝰ ſꝫ deo. gͦ ſpūſſctūs eſt deꝰ. Paulus etiā in pͥma ad Corꝭ. ca. xij. ita ſcribit. Nemo pōt dicere dn̄s Ieſus niſi in ſpūſctō. diuiſiones ꝟo gr̄aꝝ ſunt. idē aūt ſpūs. Et diuiſiones mi niſtrationū ſunt. idē aūt dn̄s. Et diuiſio nes oꝑationū ſunt: idē ꝟo deꝰ qui oꝑat̉ oīa in om̄ ibꝰ. Unicuiqꝫ aut dat̉ manifeſtatio ſpūs ad vtilitatē. Alij qͥdē ꝑ ſpm̄ dat̉ ẜmo ſapiētie Alij aūt ẜmo ſciētie ẜm eūdē ſpm̄: Alteri fides in eodē ſpū. Alij gr̄a ſanita tu in vno ſpū. Alij oꝑatio v̓tutū. Alij pro phetia. Alij diſcretio ſpirituū Alij genera linguaꝝ Alij interp̄tatio ẜmonū. Hec au tē oīa oꝑat̉ vnꝰ atqꝫ idē ſpūs diuidēs ſin gulis ꝓut vult. In qͥbꝰ ꝟbis mani feſte ex primit ſpm̄ſct̄m̄ eſſe deū. Secūda opinio dā nata de ſpūſcō ꝙ nō ꝓcedit a filio: ſed a ſolo pr̄e. Que ẜm Tho. i. ꝑte. q. xxxvi. in uēta fuit a Neſtorianis. vt patꝫ in quodā ſimbolo damnato ab Epheſina ſinodo. Propterea in ſimbolo patrū dicit̉. Et in ſpm̄ ſctm̄ dn̄m ⁊ viuificatē qͥ ex pr̄e filioqꝫ ꝓcedit. Athanaſius etiā hoc retulit cū di xit. Spūſſctūs a pr̄e ⁊ filio nō factus nec creatꝰ nec genitꝰ. ſꝫ ꝓcedēs. Idip̄m ꝓfitet̉ Cirillus in epl̓a ſua quā ſinodus Calce donēſis recepit. Idē fatet̉ Didimꝰ in li. de ſpūſctō. Augꝰ. etiā ſic aſſerit ſuꝑ Ioh̓. et in libris de trini. Sꝫ greci ꝯtra hoc in ſtant. Primo ꝙ xp̄s de ſpūſctō loquēs eū a pr̄e ꝓcedere dixit: nulla mētiōe facta de filio. Un̄ Ioh̓. xv. ca. ait. Cum venerit pa raclitꝰ quē ego mittā vob̓ a pr̄e ſpm̄ verita tis qͥ a pr̄e ꝓcedit. Secūdo qꝛ Ioh̓es Da maſce. dic̄ Spm̄ ſctm̄ ex pr̄e dicimꝰ: ⁊ ſpm̄ pr̄is nominamꝰ. Ex filio aūt ſpm̄ nō dici mꝰ. ſpm̄ ꝟo filij noīamꝰ. Tertio ſpūſſctūſ ꝑfecte ꝓcedit a pr̄e. gͦ ſuꝑfluū eſt ꝙ ꝓcedat a filio. Sꝫ ad pͥmū rn̄det ſctūſ Tho..i. ꝑte q. xxxvi. ⁊ in. iiij. ſūmme ꝯtra gēti les. c. xxv Ꝙ ꝓpter vnitatē eſſentie qd̓ in ſcripturis de vna ꝑſona d̓r de alia oportet intelligi: niſi repugnet ꝓprietati ꝑſonali ipſius: etiā ſi dictio excluſiua adderet̉. licꝫ enim dicat̉ Matth̓. xi. c. Nemo nouit filiū niſi pater nō tn̄ a cognitiōe filij vel ipſe filiꝰ vel ſpūſ ſctūs excludit̉. Un̄ etiā ſi diceret̉ in euan gelio ꝙ ſpūſſctūs non procedit: niſi a pr̄e. non ꝑ hoc remoueret̉ quin ꝓcederet a filio cū hoc ꝓprietati filij nō repugnet. Nec eſt mirū ſi dn̄s ſpm̄ ſctm̄ a pr̄e ꝓcedere dixit de ſe mētio nō facta. qꝛ oīa ad patrē refer re ſolet a quo habꝫ qͥcqͥd habꝫ. Sicut cuꝫ dicit Ioh̓. vij. ca. Mea doctrina non eſt mea ſed eiꝰ qui miſit me pr̄is. Et multa

hmōi in ꝟbis dn̄i inueniunt̉ ad cōmēdā dam in pr̄e auctoritatē principij. nec tn̄ in verbis allegatis om̄ino obticuit eſſe ſe ſpi rituſſancti pͥncipiū. Cum dicit eū ſpm̄ ve ritatis: ⁊ ſe prius dixerat veritatē. Prete rea ſpūſſctūs a ſilio mittit̉. ẜm illud Ioh̓. xv. ca. Cum venerit paraclitꝰ quē ego mit tam vobis: ſꝫ mittēs auctoritatē habꝫ ali quā in miſſum. Oportet ergo dicere ꝙ fi lius habeat aliquaꝫ auctoritatē reſpectu ſpūſſancti. nō aut dominij vel maioritatꝭ: ſed ẜm ſolū originē Si qͥs aūt obijceret ꝙ filius mittit̉ a ſpūſctō qꝛ dicit̉ Luc̄. iiij. ca. ꝙ dn̄s dixit in ſe impletū illud Eſa. Spi ritus dn̄i ſuꝑ me euangelizare pauperibꝰ miſit me. Reſpondere poſſumꝰ ꝙ filius a ſpūſctō mittit̉ ẜm naturā aſſumptā. Spi ritus aūt ſctūs nō aſſumpſit naturā crea tā. vt ẜm eā poſſit dici miſſus a filio. vel fi lius habere auctortatē reſpectu ip̄ius. Re linquit̉ ergo ꝙ reſpectu ꝑſone eterne filius ſuꝑ ſpinſctm̄ auctoritatē habeat. Ad ſe cundū obiectū de Damaſceno dicit ſctūs Tho. ꝙ in hoc non eſt audiēdus qͣꝫuis a quibuſdā dicat̉ ꝙ ſicut nō ꝯfitet̉ ſpiſctm̄ eſſe a filio: ita etiā nō negat ex vi verborū illoꝝ. Ad tertiū de ꝓductiōe ꝑfecta pr̄is dicit ſctūs Tho. ꝙ ꝑ hoc ꝙ ſpūſſctūs ꝑfe cte ꝓcedit a pr̄e. nō ſolū nō eſt ſuꝑfluū di cere ꝙ ꝓcedat a filio ſꝫ om̄ino neceſſariuꝫ. qꝛ vna eſt ꝟtus pr̄is ⁊ filij. Et qͥcqͥd eſt a pr̄e nec eſſe eſt eſſe a filio niſi ꝓprietati filia tiōis repugnet. nō em̄ filiꝰ eſt a ſeipſo licꝫ ſit a pr̄e. Igit̉ pater ⁊ filiꝰ ſunt vnū pͥnci piū ſpūſſancti ꝓpter vnitatē diuine ꝟtutꝭ: et vna ꝓductōe ꝓducūt ſpm̄ ſctm̄. ſic̄ etiā tres ꝑſone ſūt vnū pͥncipiū creature: ⁊ vna actiōe creaturā ꝓducūt. ¶ Tertia opinio de ſpūſctō dānata fuit aliquoꝝ qͥ dixerūt ꝙ ſpūſſctūs nō ſit eqͣlis pr̄i aut filio. Ar guebāt ꝟo ſic. Dare ſe totū ſine ſui dimi nutiōe eſt ſumme potētie. hoc aūt pōt pr̄. hͦ pōt filiꝰ: nō aūt ſpūſſctūs nō em̄ pōt gene rare filiū ſic̄ pr̄: nec pōt ſpirare ſpm̄ ſctm̄ ſi cut pr̄ ⁊ filiꝰ. gͦ nō eſt illis eqͣlis. Ad hͦ m̄ det Alexā. in. i. volumine ſumme: ꝙ ſic̄ ea. deꝫ eſt potētia filij q̄ potuit generari q̄ eſt in pr̄e q̄ potuit generare. Sic eadē eſt po tētia ſpūſſancti qͣ pōt dari.i. ſpirari qͣ pr̄is ⁊ filij qͥ pn̄t dare. Un̄ Augꝰ. li ꝯtra Ma ximū inqͥt. Abſit vt iō ſit potētior pr̄ filio qꝛ creatorē genuit pr̄: filiꝰ nō genuit crea torē. Neqꝫ em̄ nō potuit: ſꝫ nō oportuit id eſt nō ex imporētia fecit: ſꝫ qꝛ ſibi nō ꝯue niebat. Sil̓r pōt dici in ꝓpoſito. Si ꝟo querat̉ vtrū ardata ſiue ligata ſit potētia ꝓducēdi in ꝑſona ſpūſſancti. ꝓpt̓ hͦ ꝙ nō pōt exire in actū ꝓducēdi ꝑſona ſic̄ pōt in pr̄e ⁊ filio. Dicēdum ꝙ nō īmo ex ſumma ꝑfectiōe ipſius potētie eſt. qꝛ non pōt exire in actū hmōi qꝛ nō ꝯgrueret. Un̄ Inſel̓. in monologion ait. Qui pōt quod ſibi nō ꝓdeſt ⁊ nō debet: tātomagis aduerſitas ⁊ peruerſitas pn̄t in illū. Sctūs ꝟo Tho. i. ꝑte. q. xlij. dic̄. ꝙ ſic̄ eadeꝫ eſſentia q̄ in pr̄e eſt paternitas: in filio eſt filiatio. ita cadē eſt potēti a qͣ pr̄ generat ⁊ qͣ filiꝰ generat̉. Un̄ verū eſt ꝙ qͥcqͥd pōt pr̄ pōt filiꝰ. Nō tn̄ ſequit̉ ꝙ poſſit generare. Nā generatio ſignificat relationē in diuinis. habꝫ gͦ eā de potētiā quā pr̄: ſꝫ cū alia relatiōe: qꝛ pr̄ habꝫ eā vt dās. Et hoc ſignificat̉ cū d̓r pr̄ pōt generare: fili aūt habꝫ eā vt accipiēs et hoc ſignificat̉ cū d̓r pōt generari Idē di cendū eſt de ſpūſctō reſpectu pr̄is ⁊ filij. Quid ſit miſſio in diuinis. ⁊ qͣliter ſpūſ ſctūs mittit̉ inuiſibiliter ⁊ viſibiliter ⁊ de cogruitate tꝑis quo ſpūſſctūs datus fuit a poſtolis in ſigno viſibili. ¶ Capl̓m. II H Ecundum myſterium cōtemplandū de ſpirituſancto dicitur miſſionis. In quo tres 1 conſideratiōes faciemus. Prima dicitur quidditatis. ¶ Secunda qualitatis. ¶ Tertia temporalitatis. ¶ Prima ꝯſideratio d̓r qͥdditatisi vbi qͥd ſit miſſio in diuinis eſt aperiendū. Ad qd̓ ita ait. Riccar. in. i. di. xv. Miſſio eſt ꝑſo ne emanātꝭ vel emanatōis ꝑſone ꝑ aliqͥd ſibi appropiatū actu vel habitu manife ſtatio. Nā miſſio reſpectu miſſi duo habꝫ ex ſuo intellectu emanationē ⁊ manifeſta tionē ꝑ effectū. Un̄ Augꝰ. iiij. li. de trini. inqͥt. Mitti eſt cognoſci eſſe ab alio. Et qꝛ pater a nullo ideo nunqͣꝫ dicit̉ miſſus. Sed vt iſta clarius habeant̉ tria in hac parte dubia ſunt aperienda. ¶ Primum vtrum ſu ponere miſſionem

in diuinis. ¶ Secundum vtrum miſſio ſit quid in creatum vel ercatum. ¶ Tertiū vtrū miſſio dicat̉ de deo ab eter no vel ex tꝑe vel vtroqꝫ mō. Ad primū dubiū rn̄det ſcriptura ſctā. Dicit̉ em̄ ad Gal̓. iiij. ca. Miſit deꝰ filiū ſuū. Et ibidē. Miſit deus ſpm̄ filij ſui in corda vr̄a. Et Iohā. iij. ca. Non em̄ miſit drus filiū ſuū in mūdū vt iudicet mūdū. Et. vi. ca. Miſit me viuēs pater. Et. viij. ca. Qui miſit me verax eſt. Et Ioh̓. xvi. ca. Cum venerit paraclitꝰ quē ego mittā vobis. Ex quibꝰ ⁊ ſimilibꝰ patet ꝙ filius miſſus eſt etiam ⁊ ſpūſſctūs. Contra hoc quidā obijciūt. Primo qꝛ qͥ mittit̉ ab ali qͦ diſcedit ab eo ⁊ ad alique locū de nouo vadit. ſꝫ in diuinis nō pōt eē loci mutatio cū deus ſit vbiqꝫ. gͦ in diuinis nō pōt eſſe miſſio. Secundo ome qd̓ mittit̉ ſeparat̉ a mittēte. ſꝫ in diuinis nō eſt ponere ſepara tionē vnius ꝑſone ab alia. gͦ nec miſſionē. Tertio nihil ꝑtinēs ad inferioritatē ⁊ ſu perioritatē dicit̉ de vna ꝑſona reſpectu al terius. Un̄ dicit Damaſce. Ꝙ filiꝰ ẜm ꝙ deus nō dicit̉ obediēs vel inobediēs pa tri: ſubiectoꝝ em̄ eſt hoc. Cum gͦ ille qͥ mit titur inqͣꝫtū huius ſit inferior qͣꝫ ille qͥ mit tit: ⁊ ille qui mittit ſit ſuperior: nō dicūtur hmōi noīa mittere ⁊ mitti d̓ vna ꝑſona re ſpectu alteriꝰ. Ad ſoluēda hmōi obiecta notādū ē ẜm Bonauē. in. i. di. xv. Ꝙ miſ ſio in his in ferioribꝰ habꝫ reſpectū ad tria ſcꝫ ad pͥncipiū ad terminū ⁊ ad miſſum. Ad pͥncipiū ſiue ad mittētē miſſio habet ſub triplici habitudine cōparari. videlicꝫ ad dantem eſſe. ⁊ ſic mittit̉ radius a ſole Ut ad danteꝫ virtute: ſic mittit̉ iaculū a ꝓiectore. Et ad dantē iuriſdictionē. ⁊ ſic mittit̉ nūcius a p̄ceptore. Secūdū omnē hanc cōpartione eſt miſſio in diuinis: qͥa ſpūſſctūs mittit̉ a pr̄e ⁊ filio tanqͣꝫ habes eſſe ⁊ ꝟtutē ⁊ auctoritate in oꝑādo in eis: Et iō miſſio ẜm hūc reſpectū cōpletiſſime eſt in diuinis. Similiter ad terminū ſub tertia habitudine cōparat̉. Mittit̉ enim aliqͥd alicui vbi videlicꝫ quietati. vt lapis mittit̉ deorſum. Mittit̉ etiā aliquid ali cubi vt a quo habeat̉. ſicut aliqͥs mittit a li cui donuꝫ. Mittitur inſuꝑ ad aliquid ꝙ operetur. ⁊ ſic mittitur filius vel ſpūſſctūs vt alicubi inhabitādum: vt alicui ad poſ ſidēdum vt donum ad aliquid ſcꝫ ad effe ctum conferendū. Et ideo miſſio per com parationē ad terminū reperitur cōpletiſſi me in diuinis multomagis qͣꝫ in creatu ris. Si aūt loquamur de miſſione in com paratione ad miſſum. ſic in his inferiori bus ponit triplicē conditionē imper fectio nis ſcꝫ ſeparationē ſubiectionē ⁊ mutatio nem. que quidē nō ſunt in diuinis. Eſt tn̄ aliquid perfectiōis ibi iſtis correſpondēs. Et ratio huiꝰ patet ſic. In iſtis inferiori bus ſeparat̉ miſſus a mittēte. nā cū mitto alique romā qꝛ roma diſtat a me. ille quē mitto ſeparat̉ a me. In diuinis ꝟo qꝛ deꝰ mittens eſt vbiqꝫ nulla eſt diſtantia. ideo nulla ſeparatio. loco tn̄ huiꝰ eſt miſſi a mit tente egreſſio ſiue emanatio. Similit̓ in his inferioribꝰ eſt immiſſo ſubiectio ꝓpter differentiā mittētis ad miſſum: qꝛ miſſus differt a mittēte in ſubſtātia. Sꝫ in diui nis non eſt ſubſtātialis differētia. Et ideo om̄ia ſunt equalis nobilitatis in miſſo et mittēte. Sic etiam in his inferioribꝰ eſt in miſſo mutatio ꝓpter diſtantiā miſſi a ter mino. Quia ꝟo in diuinis miſſus nulli loco abeſt. ideo nō eſt ibi mutatio ſꝫ alicu ius effectus de nouo ꝓductio. hoc Bona uen. Sctūs ꝟo Tho. i. ꝑte. q. xliij. eādem ſentētiā ꝯfirmās vt aſſerit: ꝙ in rōne inti ſionis duo important̉. quoꝝ vnū eſt habi tudo miſſi ad eū a quo mittit̉. Aliud eſt habitudo miſſi ad terminū ad quē mittit̉ Per hoc aūt ꝙ aliquis mittitur oſtendit̉ ꝓceſſio quedā miſſi a mittēte. vel ẜm im periū. ſicut dn̄s mittit ſeruū. vel ẜm con ſiliariū. vt ſi ꝯſiliarius dicat̉ mittere regē ad bellandū. Uel ẜm origine: vt ſi dicat̉ ꝙ flos mittit̉ ab arbore. Oſtendit̉ etiam habitudo termini ad que mittitur. vt ali quo modo ibi eſſe incipiat. vel quia prius ibi omnino non erat quo mittitur. Uel qͥa incidit ibi a liquo modo eſſe quo prius nō erat. Miſſio ergo diuine perſone cōueni re poteſt ẜm ꝙ importat ex vna parte pro ceſſionem originis a mittēte. Et ẜm ꝙ im portat ex alia parte nouum modum exi ſtendi in aliquo. Sic̄ filius dicit̉ eſſe miſ ſus a patre in mundum ẜm ꝙ incipit eſſe

in mūdo viſibiliter per carnē aſſumptā. ⁊ tn̄ antea in mūdo erat. vt dicit̉ Ioh̓. i. ca. Non ponit̉ ergo miſſio in diuinis que ſit ẜm motū localē. Quare nec ibi eſt ſepara tio: ſed ſola diſtinctio originis. Neqꝫ pōt eē minoratio cū nō ſit a pͥncipio mittēte. aut ẜm imperiū aut ẜm conſiliū. qꝛ impe rans eſt maior ⁊ cōſiliās ſapiētior. Et vt p̄dictū eſt miſſio illa nō importat niſi pro ceſſionē originis q̄ eſt ẜm eqͣlitatē. ¶ Se cundū dubiū fuit vtrū miſſio ſit qͥd crea tum vel increatū. Ad qd̓ reſpōdet Alexā der in.i. ſumme. Ꝙ miſſio ſiue dicat̉ acti ue de pr̄e reſpectu filij. ſiue de pr̄e ⁊ filio re ſpectu ſpūſſancti. Siue dicat̉ paſſiue de filio vel ſpūſctō eſt quid increatū. ⁊ idem qd̓ deus. nā ꝓceſſio ſpūſſancti eſt ipſe. ſpūſ ſctūs ꝓcedēs. ⁊ ſanctificatio ſpūſſancti eſt ipſe ſpūſſctūs ſanctificās. Sꝫ miſſio ſpūſ ſctī eſt eiꝰ ꝓceſſio a pr̄e ⁊ filio ad ſanctificā dū creaturā. vtrūqꝫ aūt eſt qͥd increatū qd̓ eſt ſpūſſctūs. gͦ miſſio q̄ ſpūſſctūs eſt miſ ſus eſt qͥd increatū. Et eadeꝫ rōne miſſio qͣ filiꝰ mittit̉: ⁊ qͣ pater mittit. ¶ Tertium dubiū fuit vtrū miſſio dicat̉ de deo ex tꝑe vel ab eterno. Et rn̄dēt doctores theologi ꝙ dicit̉ ex tꝑe. Uerūtn̄ Alexan. in. i. ſum me dic̄ ꝙ in miſſione duo ſunt. Eſt em̄ ibi pͥncipale ſigni ficatū qd̓ eſt qͥd increatum Et eſt ibi aliqd̓ cōnotatū.ſ. effectꝰ in rōna li creatura qd̓ eſt qͥd creatū. Nā miſſio eſt ꝓceſſio alicuiꝰ ꝑſone manifeſtata in crea tura: vel manifeſtatio ꝓceſſiōis eterne fa cta rōnali creature. rōne gͦ ꝯnotati qd̓ tꝑa le eſt dicit̉ miſſio tꝑalis. Sꝫ ſctūs Tho. in i. ꝑte vbi ſupͣ dic̄ ꝙ in his q̄ importat origi nē diuinaꝝ ꝑſonaꝝ eſt q̄dā dr̄a attēdēda Quedā em̄ in ſua ſignificatōe īportāt ſolā habitudinē ad pͥncipiū. vt ꝓceſſio ⁊ exitꝰ. Quedā ꝟo cū habitudine ad pͥncipiū de termināt ꝓceſſionis terminū. Quoꝝ q̄dā determinat terminū eternū: ſic̄ generatio et ſpiratio. nā generatio eſt ꝓceſſio diuine ꝑſone in naturā diuinā. Et ſpiratio paſſi ue accepta importat ꝓceſſione amoris ſub ſiſtētis Quedā ꝟo cū habitudine ad pͥn cipiū importāt terminū tꝑalē. ſic̄ miſſio ⁊ datio. Mittit̉ em̄ aliqͥd ad hoc vt in aliqͦ ſit: ⁊ dat̉ ad hoc vt habeat̉. Perſonā autē diuinā haberi ab aliqͣ creatura vel eſſe no uo mō exiſtendi in ea quoddā tꝑale. Un̄ miſſio ⁊ datio in diuinis dicunt̉ tꝑalit̓ tm̄ Generatio autē ⁊ ſpiratio ſolū ab eterno. Proceſſio autē ⁊ exitus dicunt̉ in diuinis eternalit̓ ⁊ tꝑalit̓. Nā filiꝰ ab eterno ꝓceſſit vt ſit deus. tꝑalit̓ aūt vt ſit hō ẜm ꝓmiſſio nē viſibilē. vel vt ſit in hoīe ẜm miſſioneꝫ inuiſibilē. ¶ De tꝑe die ⁊ hora miſſionis ſpūſſccī. ¶ Secūda ꝯſideratio de miſſione ſpūſſctī dicit̉ tꝑalitatis. In qͣ quo tꝑe miſ ſus fuit apl̓is pōderare debemꝰ: Nā qͥn quageſima die poſt xp̄i reſurrectionē my ſteriū ſſtud fuit celebratū. Et hoc qͥdē co grue factū eſſe ꝯſtat. Tum qꝛ in veteri te ſtamēto ſic fuerat figuratū: dn̄m qͥnqͣgeſi ma die poſtqͣꝫ Moyſes eduxerat filios iſrl̓ de egypto. deſcēdit deꝰ in igne in mō te ſynai. Sic ⁊ qͥnqͣgeſima die poſtqͣꝫ xp̄s traxer at pr̄es de inferis: deſcēdit ſpūſſctūs in linguis igneis. Tū etiā vt q̄ in iubileo bn̄ficia ppl̓s accipiebat data fuiſſe multo copioſiora in xp̄m credētibꝰ a ſpūſctō no ſcant̉. Ut em̄ colligit̉ ex xxv. ca. Leui nu mero qͥnqͣgenario annoꝝ in iubileo debita remittebant̉. Ita ſpūſſctī gr̄a in apl̓os de ſcēdētis penitētibꝰ pctā ⁊ debita remittū tur. Sil̓r in illo iubileo ſerui donebant̉ li bertati. Ita nūc ſpūſſctūs liberat a ẜuitu te diaboli in ſpem gl̓ie filioꝝ dei. Adhuc in illo iubileo recuperabant̉ hereditates amiſſe. Sic ſpūſſctūs eſt pignꝰ heredita tis nr̄e. Uenit etiā ſpūſſctūs in die dn̄ica: vt eſſet dies renouatōis q̄ fuerat ⁊ creatio nis. Dn̄ica nāqꝫ die creatꝰ eſt md̓s. Ho ra adhuc qͣ ſpūſſctūs in apl̓os deſcendit fuit tertia. vt ptꝫ ex auctoritate eccl̓ie q̄ cā tat in hymno. Dū hora cūctis. tertia repē te mūdus intonat: orantibꝰ apl̓is deū ve niſſe nōciat. Idip̄m habet̉ ex ꝟbo Petri Actꝭ. ij. c. Fuit aūt iſta hora ꝯueniēs. Tū qꝛ ſpūſſctūs eſt tertia in trinitate perſona. Tū qꝛ pͥmi parētes dicunt̉ in hora tertia ꝑdidiſſe gr̄am. vt ponit̉ in cōpēdio theolo gie li. i. vn̄ ꝯueniēs fuit ꝙ eadē hora apl̓is redderet̉. Tū etiaꝫ vt inſinuet̉ ꝙ in tertio tꝑe gr̄a dei copioſe in mundum effuſa eſt. Nā genus humanū ſub triplici ſtatu de currere ponitur a doctoribus. Primus le gis nature ab Adam vſqꝫ ad Moyſen Secundus fuit legis ſcripte: a Moyſe

vſqꝫ ad xp̄m. Tertius legis gr̄e: a xp̄o vſ qꝫ ad cōpletū numerū electoꝝ. ¶ Tertia ꝯſideratio de miſſione ſpūſſancti dicit̉ qͣli tatis. Duplex eſt miſſio ſpūſſancti. Una inuiſibilis que mittit̉ in mētē ad ſanctifi cādū creaturā. ⁊ iſta miſſio ſit ad inhabi tationeꝫ creature rōnalis. Alia eſt miſſio viſibilis ſicut apparuit ſuꝑ xp̄m in colūbe ſpecie. ⁊ ſuꝑ apl̓os in linguis igneis Qui ſpm̄ ſctm̄ inuiſibiliter habere cupit opus eſt vt ſe ꝯformet apl̓is: in quibꝰ ſeptē ꝯdi tiōes deſcribunt̉ fuiſſe. Prima ꝯditio fuit qꝛ erant animo quieti. Et hoc eſt qd̓ dicit̉ Actꝭ. ij. ca. Dum cōplerent̉ dies pentheco ſtes.i. dies requietionis. Illud em̄ ſeſtum erat ad requiē deputatū. Ideo dixit deus per Eſa. ca. lx. Suꝑ quē requieſcet ſpūs meus niſi ſuꝑ humilē ⁊ quietū. Secūdo erāt apl̓i dilectiōe vniti. qd̓ notat̉ cū dicit̉ Erāt oēs pariter. Erat quidē eis cor vnū et aīa vna. Sicut em̄ ſpūs hoīs nō viuifi cat mēbra corꝑis niſi vnita. ſic nec ſpūſſan ctus mēbra ſpūalia. Tertio erāt apl̓i loco ſecreti. de hoc ſubdit̉. In eodē loco.ſ. in ce nacu lo. Quarto erant or̄one aſſidui. ideo ſubdit̉. Erāt ꝑſeuerātes vnanimit̓ in or̄o ne. de illis cantat eccleſia. Orantibꝰ apl̓is deū veniſſe nūciat. Quinto erāt humilita te p̄diti ex eo ꝙ ſcribit̉ qꝛ erāt ſedētes.i. hu miles. Sexto erāt pace cōiuncti qꝛ erāt in hieruſalē: que interpretat̉ viſio pacis. Se ptimo erāt cōtemplatiōe erecti per hoc ꝙ dicit̉. qꝛ receperūt ſpinſctm̄ in ſuperiori ce naculo. Qualiter aūt miſſio illa viſibilisˡ in apl̓os fuerit cōpleta declarat̉ Actꝭ. ij. ca vbi dicit̉. Factus eſt repente de celo ſonus tanqͣꝫ adueniētis ſpūs vehemētis ⁊ reple uit totā domū vbi erant ſedētes. Nico. de li. ſedētes.i. manētes eo mō quo dicitur in Deut̓. ca. i. Sediſtis in cades barne mul to tꝑe.i. māſiſtis. Nā apl̓i tūc erāt in or̄o ne que nō ſit ſedēdo ſꝫ magis flectēdo ge nua vel ſtando. Inſuꝑ Luc̄. vl. xp̄s dixe rat eis. Sedete in ciuitate.i. manete quo uſqꝫ induamini virtute ex alto. Et appa ruerūt illis diſpartite lingue tanqͣꝫ ignis. ſeditqꝫ ſupra ſingulos eorū: te repleti ſunt om̄es ſpūſctō. Sꝫ poſſet aliqͥs querere an apl̓i ante iſtā die acceperāt ſpm̄ ſctm̄. Et m̄dēt doctores ꝙ ſic: ſed nō in tāt a copia. Cum em̄ fuerūnt vocati ad xp̄i ſequelā et apoſtolatū receperūt ſpm̄ſctm̄ ad ꝓpriā iu ſtificationē ⁊ ꝑſonalē ꝑfectionē. Qn̄ autē miſit eos ad p̄dicandū ante ſuā paſſionē tūc receperūt ſpm̄ ſctm̄ ad in firmoꝝ cura tionē ⁊ miraculoꝝ operationē. Dedit nā qꝫ ptātē illis curādi languores: eijciēdi de mones. Sicut patꝫ Matth̓. x. ca. Sꝫ qn̄ inſufflauit ⁊ dixit eis. Accipite ſpīſctm̄. tūc receperūt eū ad pctōꝝ remiſſionē ⁊ ſa cramētoꝝ miniſtrationē. Et vt refert Au guſti. iiij. li. de trini. Flatus ille corporeus ſubſtātia ſpūſſancti nō fuit: ſed demōſtra tio per cōgruā ſignficationē nō tā ū a pr̄e ſed a filio ꝓcedere ſpm̄ ſctm̄. Et ſpūſſctūs ibi non accipit̉ prout eſt tertia in trinitate perſona: ſed pro dono ſpūſſancti. vt ſit ſen ſus. Accipite ſpm̄ ſctm̄.i. donū ſpūſſancti. prout exponit Philippus de mōte calerio in euāgelio Iohānis. Iſta ꝟo die apl̓i re ceperūt ſpiſctm̄ ad habendā intelligētiā ſcripturaꝝ. vt declarabimꝰ in ſequēti my ſtario. ⁊ noticiā oīm linguaꝝ ad audatīa et fortitudinē: ad oīm meritoꝝ plenitudi nem: ad p̄dicationē euāgelij: ad tollerātiā marytij: ad ꝯuerſionē populoꝝ ⁊ coruſca tionē miraculoꝝ. Ergo repleti ſunt nō ſo lum plenitudine ſufficiētie: ſꝫ etiam pleni tudine redundantie: ¶ Ꝙ apoſtoli faciēte ſpirituſancto loque bantur varijs linguis. et acceperūt ſciētiā diuinaꝝ rerum atqꝫ fortes facti fuerūt vt nō timerēt cruciatꝰ neqꝫ mortē. Ca. III. Ertiū myſteriū cōtem plandū de ſpūſctō dicit̉ oper a tionis. Inter cetera quippe ſtu penda que in apl̓is eſt operatꝰ 1 ſunt p̄cipua ⁊ ſingulariſſima tria. ¶ Primū fuit locutio. ¶ Secūdū illu ſtratio. ¶ Tertiū fortificatio. ¶ Primū opus mirabile fuit locutio. naꝫ ſtatim fecit illos loqui ideomata oīm ge tium que tn̄ antea non didicerāt. Et licet quidā dicere voluerūt: ꝙ apl̓i lingua pro pria loquētes intelligebant̉ ab audiētibꝰ ac ſi eoꝝ ideomata ꝓferrēt. Tn̄ verior eſt ſentētia illoꝝ qui tenent ꝙ ipſi apl̓i varia linguarū genera per ſpm̄ſctm didicerunt. Un eccleſia de ipſis cantat. Linguis lo

quūtur omniū turbe paue̓t gētiliū: muſto madere deputant quos ſpūs repleuerat. Et Actꝭ. ij. c. ſcribit̉. Ceperūt loqui varijs linguis ꝓut ſpūſſctūs dabat eloqui illis. Erant̉ autē in hieruſalē habitātes iudei viri religioſi.i. in cultu diuino deuoti: ẜm Nico. de li. ex om̄i natione que ſub celo eſt qui ꝯuenerāt in hieruſalē rōne feſti. Naꝫ iudei captiuati per Salmanaſar regem aſſiriorū nō redierūt in iudeā. Similiter captiuati per regē chaldeoꝝ nō redierunt omēs. qͣꝫuis haberēt licētiā redeūdi: ſꝫ re manſerūt multi amore filioꝝ quos genue rant ibi ⁊ poſſeſſionū quas acquiſierant. Multi adhuc captiuati per Anthiochū regē grecoꝝ ⁊ diuerſis gētibꝰ vendidi re maſerūt. Uerūtn̄ aliqui eoꝝ magis deuo ti ꝓpter reuerētiā templi aliqn̄ in hieruſa ſē maxime in ſolēnitatibꝰ magnis quarū vna erat ſolēnitas penthecoſtes. Et dicit̉ penthecoſtes a pentha qd̓ eſt quinqꝫ ⁊ co ſte qd̓ eſt decē. Quinquageſima nāqꝫ die a paſca celeberrima erat apud iudeos in memoriā bn̄ficij legis date: que fuit data in mote ſynai quinquageſima die. vt ſupe rius tactu eſt. poſtqͣꝫ filij iſrael egreſſi ſunt de egypto. Facta igit̉ hac voce.ſ. ſpūs ve hemētis vel vēti vel tonitrui que ab alijs audita fuit: vel apl̓oꝝ ⁊ alioꝝ cū eis exiſtē tiū deū voce magna laudātiū qui prius ti more ducti nō audebāt loqui: ꝯuenit mul titudo ⁊ mēte cōfuſa eſt.i. ſtupe facta: qm̄ audiebat vnuſqͥſqꝫ lingua ſua illos loque tes. dicebāt aūt cū admiratōe. Nōne ecce omnes iſti qui loquūtur galilei ſunt. Et quō nos audiuimꝰ vnuſqͥſqꝫ linguaꝫ no ſtrā in qua nati ſumꝰ. Parthi ⁊ Medi et Helamite: ⁊ qui habitat Meſopotamiā Iudea ⁊ Capadociā Pontū ⁊ Aſiā Fri giam ⁊ Pamphiliā. Egyptū ⁊ ꝑtes libie: que eſt circa cinerē ⁊ aduene romani. Et dicunt̉ hic romani aduene potius qͣꝫ alij. tum qꝛ a remotioribꝰ ꝑtibꝰ venerūt: tū qꝛ mare trāſierāt. Iudei quoqꝫ ⁊ proſeliti id eſt conuerſi de gentilitate ad iudaiſmum. Cretes ⁊ Arabes audiuimꝰ eos loquen tes nr̄is linguis magnalia dei. Alij autē itridētes dicebāt. qꝛ muſto pleni ſunt. pro qͥbꝰ cātat eccl̓ia. Muſto madere deputāt quos ſpūs repleuerat. Tn̄ Petrus verita tem rei ꝑ ſcripturas declarauit. Et illa die appoſite ſunt.i. baptizate ⁊ ad numeꝝ fi deliū cōgregate anime circiter tria milia. ¶ Scd̓m opus mirabile qd̓ ſpūſſctūs in apl̓is fuit oꝑatus dicit̉ illuſtratio. Nā in tellectū eorū illuminauit. vt de diuinis q̄ ad ſalutē ſūt neceſſaria nihil penitꝰ igno rarēt. Hoc ꝓmiſerat eis xp̄s cū dixit Ioh̓ xiiij. ca. Paraclitꝰ aūt ſpūſſctūs quē mit tet pater in noīe meo ille vos docebit oīa et ſuggeret vobis oīa quecūqꝫ dixero vob̓ Et. xvi. ca. Cum venerit ille ſpūs veritatꝭ docebit vos omnē veritatē. Et Luc̄. xxi. c. Ego dabo vob̓ os ⁊ ſapiētia cui nō pote rūt ꝯtradicere aduerſarij vr̄i. Res eſt ꝓfe cto ſtupēda ꝙ tam celeriter abſqꝫ doctore ſpūſſancti ſola p̄ſentia noticiā apl̓i pleniſ ſimā acceperūt de om̄ibꝰ que a Moyſe ⁊ ꝓphetis fuerāt ꝯſcripta. Hinc Hiero. ad Paulinū ait. Phariſei ſtupēt in doctrina dn̄i ⁊ mirant̉ in Petro ⁊ Ioh̓e quō legem ſciāt cū lr̄as nō didicerint. Quicqͥd enim alijs exercitatio et quotidiana in lege dn̄i meditatio tribuere ſolet: illis ſpūſſanctus ſuggerebat ⁊ erāt: iuxta qd̓ ſcriptū eſt: doci biles deo. Quiīmo de ſecretis diuinis ma gis fuerūt illuminati qͣꝫ ꝓphete veteris te ſtamēti. ⁊ in maiori plenitudine gratiam ſpūſſancti receperūt: atqꝫ donū ꝓphetādi excellētiꝰ habuerūt. Ꝙ aūt apl̓i ꝓphetie munere fuerūt p̄diti. patet Actꝭ. ij. ca. v. c. vi. c. xi. c. xiij. c. xxvij. c. Tanta autē fuit in illis vis doctrine ꝙ in oēs gentes ⁊ natio nes mūdi ꝑ eos lux ꝟitatꝭ effulſit. ¶ Ter tiū opus mirabile qd̓ſpūſſctūs oꝑatꝰ eſt in apl̓is dicit̉ fortificatio. qꝛ corda eoꝝ adeo fortificauit: vt nullo timore: nullo errore: nullaqꝫ cōminatiōe xp̄i p̄dicatōe retarda rent̉. Ideo in ẜmone qͥ legit̉ in officio apo ſtoloꝝ Gregꝰ. ait. Scriptū eſt ſpūs dn̄i or nauit celos ornamēta em̄ celoꝝ ſunt ꝟtu tes p̄dicātium. Que videlicet ornamēta Paulus enumerat dicēs Alij dat̉ ꝑ ſpm̄ ẜmo ſapiētie. Alij ẜmo ſciētie ẜm eūdem ſpm̄. Alij fides in eodē ſpū. Alij gr̄a ſani tatū in vno ſpū. Et infra. Quot ſūt bona p̄dicātiū tot ſunt ornamēta celoꝝ. Hinc rurſus ſcriptū eſt. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt ⁊ ſpū oris eiꝰ oīs ꝟtus eoꝝ. Uerbuꝫ em̄ dn̄i eſt filiꝰ pr̄is. Sꝫ eoſdē celos videli

cet ſctōs apl̓os vt tota ſil̓ trinitas on̄dat̉ oꝑata repēte de ſancti ſpūs diuinitate ad lūgit̉. Et ſpū oris eiꝰ oīs ꝟtus eoꝝ. Celo rū igr̄ virtꝰ de ſpū ſūpta eſt. qꝛ mūdi huiꝰ ptātibꝰ ꝯtraire non p̄ſumerēt: niſi eos ſctī ſpūs fortitudo ſolidaſſꝫ. Quales nāqꝫ do ctores ſctē eccl̓ie an̄ aduētū huiꝰ ſpūs fue rint ſcimꝰ: ⁊ poſt aduētū illiꝰ cuiꝰ fortitu dinis facti ſunt cōſpicimꝰ. Certe ipſe pa ſtor eccleſie Petrus qͣꝫte debilitatꝭ qͣꝫteqꝫ fortitudinis ante aduētū huiꝰ ſpūs fuerit ancilla oſtiaria requiſita dicat. Una em̄ mulieris voce ꝑcuſſus dū mori timuit vi iā negauit. Et tūc Petrus negauit in ter ra: cū latro ꝯfitebat̉ in cruce. Sed vir iſte tāte fortitudīs qͣlis poſt aduētū ſpūs exi ſtat audiamꝰ. Fit ꝯuentꝰ magiſtratuum atqꝫ ſenioꝝ: ceſis denūciat̉ apl̓is ne in no mine Ieſu loqͥ debeāt. Petrꝰ magna au toritate rn̄dit. Obedire oꝑtꝫ deo magꝭ qͣꝫ hominibꝰ. Et rurſum. Si in ꝯſpectu dn̄i iuſtū eſt vos potiꝰ audire qͣꝫ deū: iuditare libens btūs Andreas ſuis ꝑſecutoribꝰ rn̄ dit Tanto em̄ ero regi meo acceptior qͣꝫto p eiꝰ noīe fuero ꝑmanēs in tormētꝭ ꝯſtan tior. Nō em̄ poſſumꝰ q̄ audiuimꝰ ⁊ vidi mus nō loqͥ. Et illi qͥdē ibāt gaudētes a cōſpectu filij qm̄ digni habiti ſunt ꝓ noīe Ieſu ꝯtumeliā pati. nec ille. Secur ⁊ gau dēs ad crucē ꝓperauit Petrꝰ itaqꝫ ⁊ frat̓ eiꝰ Andreas. qꝛ ſpūſſctūs erat in eis. Sic et apl̓i ceteri mortē violētā letāter tulerūt qꝛ ſpūſſctūs omnē ab eis timorē eiecerat. Nec tm̄ apl̓is hec fortitudo ſuꝑnaturalit̓ tributa eſt. Quīīmo ⁊ ſctīs vt ſic dicā in meris: cōfeſſoribꝰ: virginibꝰ ⁊ martyribꝰ. Quiſnā fecit tꝑaliū bonoꝝ ꝯtēptores eos qͥ xp̄m nudū nudi ſecuti ſūt niſi ſpūſſctūs Quis habitare fecit in ſolitudine in ſpelū cis amicos dei vigilātes orātes. ⁊ carnem duriſſimis ieiunijs diſciplinis ⁊ ꝟberibꝰ affligētes: niſi ſpūſſctūs. Quis deniqꝫ fec̄ martyres animo intrepito tot illata tor mēta ⁊ exqͥſitiſſima cruciatuū genera p̄pe ti: niſi ſpūſſctū Ubi admirari pl̓imū ſil̓ ⁊ in fide ꝯſolidari debemꝰ dū ſupͣdicta oīa in ſexu fragili mulieꝝ inueniri ꝯſpicimꝰ. O vere ſtupēda ꝟtus ſpūſſctī qͥ tot hoīes ſupͣ hoīes cleuauit. O gr̄a dei electis co pioſiſſime diſpēſata q̄ terrenos hoīes cele ſtes effecit. O fons indeficiēs bonitatis dei ad quē cūcti mortales ꝯfugere ſecuri debent. qm̄ vt inqͥt Ciprianus in epl̓a ad Donatū. Profluēs largit̉ ſpūs nullis fini bus p̄mit̉. nec vllis cohercētibꝰ clauſtris intra certa metaꝝ ſpacia refrenat̉. Ma nat iugit̓: exuberat affluent̓. nr̄m tm̄ pectꝰ ſitiat ⁊ pateat. Quātū illuc fidei capacis afferimꝰ tm̄ inde gr̄e inundātꝭ haurimꝰ. hec ille. Supplici corde igr̄ poſtulemꝰ vt pijſſimꝰ deꝰ ſpūſctō ſuo repleat corda nr̄a Qui ſit bn̄dictꝰ in ſecula ſeculoꝝ. Amē. ¶ Sermo. XXI. de beatitudine ſctōruꝫ in quo ꝯfutat̉ fatuitas hoīm mūdanoꝝ qui nō credūt aliqͥd de vita futura. Erces veſtra coꝑioſa eſt in celis. Uerba ſunt redem ptoris nr̄i originalit̓ Matth̓. y ca. Tanta eſt quorūdā ſtulti cia vt arbitrent̉ nulla eſſe bona p̄ter ea ꝙ in pn̄ti vita a pijſſimo deo vſibꝰ humanis cōcedunt̉. Nil credunt: nil cogitāt. Nihil deniqꝫ ſperāt de futura celeſtis regni here ditate. Somnū putāt īmo fictione ⁊ fabu lā qͥcqͥd ẜm omnē veritatē de ſctōꝝ beati tudine ꝓclamat̉. Hi omnē diligētiā ad hibēt: vt corporeis ſenſibꝰ in ſuis delecta tionibꝰ voluptuoſis ſatiſfiat. Animā ꝟo ꝟtutibꝰ honeſtiſqꝫ moribꝰ inſtruere ⁊ ne gligūt ⁊ ꝯtemnūt. Propterea equū eſſe cē ſui ſi in pn̄ti ẜmone de beatitudine ꝟba fe cero. Nā illā cūcti deſiderare debēt: q̄ me rito p̄ponēda eſt om̄ibꝰ q̄ ab hoīe p̄cio ha beri ſolēt. de hac quilibet iuſtus atqꝫ fide lis aſſerit illud Sap̄. ca. vij. Prepoſui illā regnis ⁊ ſedibꝰ ⁊ diuitias nihil eſſe dixi in cōꝑatiōe illiꝰ: nec cōꝑaui illi lapidē pre cioſum: qm̄ om̄e aurū in cōꝑatiōe illiꝰ ha rena eſt exigua: ⁊ tāqͣꝫ lutū extimabit̉ argē tū in ꝯſpectu illiꝰ. Suꝑ ſalutē ⁊ ſpecie di lexi ea: ⁊ ꝓpoſui ꝓ luce habere illā. qm̄ inex tinguibile eſt lumē illiꝰ venerūt aut mihe oīa bona parit̓ cū illa. Ut igr̄ diſponamꝰ ea q̄ tractaturi ſumꝰ ordine debito: beati tudiniſqꝫ laudes mirificētiſſimas cōple ctamur q̄ copioſa merces a nr̄o ſaluatore merito nūcupat̉: de ipſa tria myſteria pͥn cipalia ꝓponemꝰ ꝯtemplāda. ¶ Primū btītudīs deſideriū. ¶ Scd̓m btī tudīs ſb̓iectū. ¶ Tertiū btītudīs obiectū.

Ꝙ beatitudo eſt bonum quod cuncti de ſiderare debent. apitulū. I. Rimū myſteriū con templandū dicit̉ beatitudinis deſideriū. in quo inducēda eſt cunctoꝝ mens vt ad beatitudi nem dirigat cordis affectū: illāqꝫ viribus rotis conetur adipiſci. Nam ⁊ de hoc ita pulchre loquit̉ Seneca ad Lucillū. Ad ſummū inquit bonū ⁊ ꝓpoſitū totius vite tue reſpice. Illi em̄ ꝯſentire debet quicqͥd agimus. ideo peccamꝰ qꝛ de partibꝰ vite omēs deliberamꝰ. de tota ꝟo nemo deſide rat. Errant cōſilia nr̄a qꝛ nō habēt quo di rigātur. Ignorāti quē portū petat: nullus ſinus certus eſt. hec ille. Sed vt pars illa ucidior fuit opus eſt vt ad tria dubia re pondeamus. ¶ Primū vtrū homini ꝯueniat agere pro pter finē. ¶ Secūdū vtrū finis huma ne vite ſit beatitudo. ¶ Tertiū vtrū bea titudo ſit bonum deſiderabile. ¶ Ad primū dubiū rn̄det ſctūs Tho. pri ma ſecūde. q. i. ꝙ actionū que ab hoīe agū tur: ille ſole ꝓprie dicunt̉ humane que ſunt ꝓprie hoīs inqͣꝫtū eſt hō. differt autē hō ab alijs irrōnalibꝰ creaturis in hoc ꝙ eſt dn̄s ſuoꝝ actū qd̓ fit per rōnē ⁊ volūtatē. Ille itaqꝫ actiones ꝓprie humane dicunt̉ que ex volūtate deliberata ꝓcedūt. Alie ꝟo nō ꝓprie humane ſunt ſicut dū mouet pedeꝫ vel fricat barbā alijs intētus ⁊ ſimilia: licꝫ ſint hoīs iſte actiōes ſecūde nō ſunt ꝓpter finem ex quibꝰ hō nec mereri poteſt nec de mereri. Sed prime actiōes ad finem ſunt dirigēde. Inquit nanqꝫ ph̓us in. ij. phiſi. Finis eſt principiū in operabilibꝰ ab hoīe Et in. ij. ethi. aſſerit. Fine omnes operant̉. Et iterū in. ij. phiſi. Non ſolū intellectꝰ ſed natura agit ꝓpter finem. Et in. ij. metha. Qui infinitū faciūt auferūt naturā boni. Cum itaqꝫ finis ſit qui mouet agētē ⁊ licꝫ in executiōe ſit poſterior: tn̄ prior eſt in in tentiōe agētis: ⁊ habet rōnē cauſe: ꝓpterea ad hominē ſpectat vt agat ꝓpt̓ fine. ¶ Ad ſecūdū dubiū rn̄det Riccardus in. iiij. di. xlix. ꝙ vltimꝰ finis humane vite eſt beati tudo. vt ait Augꝰ. li. viij. de ciui. dei. Finis boni appellat̉ quo quiſqꝫ cū ꝑuenerit bea tus eſt. Et idē li. xix. de ciui. dei. Illud eſt finis boni ꝓpter qd̓ appetēda ſunt cetera. ipſum autē ꝓpter ſeip̄m. Et. xxij. li. de ciui. dei. Finis inqͥt noſter eſt ꝑuenire ad illud regnū cuius nullus finis eſt. Et apl̓us ad Roma. vi. Habetis fructū vr̄m in ſancti ficatiōe: fine ꝟo vitā eternā. Sꝫ hic oritur difficultas qm̄ cū beatitudo ſit in ip̄o deo et beatitudo eſt finis humane vite etiam erit finis oīm creaturaꝝ. Nam vt inquit Dionyſius in libro de diuinis nominibꝰ. Deus ꝯuertit oīa ad ſeip̄m tanqͣꝫ ad vlti mū fine. Ad qd̓ dicit Tho. prima ſecūde q. i. ꝙ ſic ut colligit̉ ex dictis Ariſt. ij. phiſiſ ⁊.v. metha. Finis dicit̉ dupliciter.ſ. vel eiꝰ terminꝰ in quo id eſt ipſa res in qua rō bo ni inuenit̉ vel vſus ſiue adeptio illius rei. Sicut ſi dicamꝰ ꝙ motus corꝑis grauis finis eſt vel locus inferior vt res vel hoc qd̓ eſt eſſe in loco inferiori vt vſus. Et fi nis auari eſt vel pecunia vt res. vel poſſeſ ſio pecunie vt vſus. Si ergo loquamur de vltimo fine hoīs qͣꝫtū ad ipſaꝫ rem que eſt finis. Sic in vltimo fine hoīs oīa creata cōueniūt: qꝛ deus eſt vltimꝰ finis hoīs et oīm aliaꝝ rerū. Si aūt loqͣmur de vltimo fine hoīs qͣꝫtū ad ꝯſecutionē finis. Sic in fine hoīs non cōmunicāt creature irrona les. Nam ⁊ hō ⁊ alie creature rōnales ꝯſe quūtur vltimū finē cognoſcēdo ⁊ amādo deū: qd̓ nō cōpetit alijs creaturis que adi piſcūtur vltimū finem inqͣꝫtū participant aliquam ſimilitudinem dei ẜm ꝙ ſunt vel viuūt vel etiā cognoſcūt ẜm inſtinctū na ture: licet nō per rōnē vel intellectū. Ideo mgr̄. i. di. ij. dicit. Fecit deus creatura rō nalē vt ſummū bonū intelligeret: intelligē do amaret: amādo poſſideret: ⁊ poſſidēdo frueretur Quare vt Auguſti. docet in li. lxxxviij. q. Non cadit in aliqua rōne caren tia vt btā ſint. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrum beatitudo ſit bonū deſiderabile. Et poſſet quis arguere ꝙ nō. nam nullū bonū inco gnitum eſt deſiderabile hoc patet. Quia bonū apprehēſum eſt obiectu appetitꝰ: vt inquit Ariſto in. iij. de aīa. Ideo Augꝰ. li. x. de trini. ca. i. ait. Firmiſſime nouimus amari: niſi nota nō poſſe. Sed beatitudo eſt bonū incognitū. ergo nō eſt bonū deſi derabile. Philoſophi quidē multo ſubtili

ter elaborarunt vt de beatitudine ac ſum mo bono cognitionē inuenirēt. Et vt La ctantius ſcribit in pͥncipio pͥmi li. diuina rū inſtitutionū. Neqꝫ adepti ſunt qd̓ vole bāt ⁊ operā ſimul atqꝫ induſtriam perdi derunt hoc ideo dixit. quia vt recitat Au guſtinus. li. xix. de ciui. dei. Marcus var ro notauit ducentas occogintaocto falſas opiniones de beatitudine: quas ph̓i ſuo ī genio adinuenerunt. Auguſtinus etiā in xiij. de tri. aſſerit quoſdā poſuiſſe beatitu dinem in voluptate corꝑis: quoſdā in vo luptate aīmi: quoſdā in alijs rebus: puta in diuitijs vel honoribus ⁊ hmōi. vt etiā ſcribit Ariſto. in. i. ethicoꝝ De his ad hoc ita loquit̉ Lactātius li. iij. diuina. inſtitu. Epicurus ſummū bonū in voluptate ani mi eſſe cenſet. Ariſtippus in voluptate cor poris. Caliphon ⁊ Dinomachus cirenai ci honeſtatem cū voluptate iūxerūt. Dio dorus in priuatione doloris ſummum bo num poſuit. Hieronymus in nō dolēdo. Peripatetici autē in bonis aīme ⁊ corpo poris ⁊ fortune. Et illi ſummū bonū ē ſci entia. Fenonis cū natura cōgruenter viue re. Quorundā ſtoicoꝝ virtutē ſequi Ari ſtotelis in honeſtate ac virtute ſummum bonū collocauit. Hec ille. Sed in fra de Epicuro ita ſequitur. Epicuri diſciplina multo celebrior ſemꝑ fuit qͣꝫ ceterorū: non qꝛ veri aliquid auferret: ſed qꝛ multos ad populare nomen voluptatis inuitat. Ne mo enī nō in vicia ꝓnus eſt. Propterea vt ad ſe multitudinē contrahat appoſita ſin gulis quibuſqꝫ moribus loquit̉. Deſidio ſum vetat litteras diſcere. Auarū popula ri largitione liberat. Ignauū ꝓhibet acce dere ad rempublicā. pigrū exercere. timi dum militare. Conſtat itaqꝫ ex his qͣꝫ er ronea fuerit ph̓oꝝ mens circa beatitudi nem agnoſcendā. Sed p̄ter illos adhuc cōfirmate poſſumus ꝙ beatitudo non eſt cognoſcibilis ꝑ verba Pauli: qui pͥme ad Chorꝭ. c. ij. ait. Oculus nō vidit: ⁊ auris nō audiuit: nec in cor hoīs aſcēdit q̄ p̄pa rauit d̓s his qͥ diligūt illū. Sꝫ iſta de btī tudine ſic Paulus locutus eſt. Ergo ta le bonū eſt qd̓ a nobis minime ꝑcipi pōt ⁊ ex ꝯſequēti neqꝫ deſiderari. At in ꝯͣriū eſt ſententia Auguſtini qͥ li. x. de ciui. dei c. i. ait. Oīm certa ſentētia eſt qͥ rōe quo qͣ mō vti poſſūt brōs eſſe oēs hoīes velle. Et in xiij. de tri. Ad appetendū btītudinē natu ra cōpellit cui ſumme bonꝰ ⁊ immutabili ter beatus creator hͦ indidit. Et de hͦ Ari ſto. in pͥmo ethicoꝝ ſic ſcripſit. bene enun ciauerūt dicētes bonū eſſe qd̓ om̄es appe tunt. Et in. iij. topicoꝝ. Maxime bonum oēs maxime appetūt. Pro amouenda igit̉ omni ambiguitate notandū ex dictis Ric cardi in. iiij. di. lxxxix. Et Tho. pͥma ẜe. q. v. ꝙ btītudo pōt accipi tripliciter. Primo in ſuo eſſe generali. Secūdo in ſuo eſſe ſpeciali. ¶ Tertio in ſuo eſſe ſpec aliſſimo. ¶ Primo pōt btītudo accipi in ſuo eſſe ge nerali inqͣꝫtū eſt bonū qd̓dam ſufficientiſ ſimū ⁊ ſic eſt oībus nota. Quilibet enim ſcit qͥd eſt bonū ⁊ qͥd eſt ſufficientiſſimum Et hoc mō oēs beatitūdinē appetūt. Nā ſic appetere btītudinem nihil eſt aliud qͣꝫ appetere vt voluntas ſatiet̉ qn̄ qͥlibet vult Et hoc eſt qd̓ Boetius dixit in. iij. de cōſo latiōe. Omis nāqꝫ mortaliū cura qͣꝫ mul tipliciū ſtudioꝝ labor exercet diuerſo qͥdē calle ꝓcedit. ad vnū tn̄ beatitudinis fineꝫ nitit̉ ꝑuenire. Et ſumitur hic vnus finis ẜm Geraldum ottonis ſuꝑ pͥmū ethicorū nō ẜm ſpeciē opinionis. ſꝫ ẜm ꝓportionē. Nam ſic̄ leuia habēt vnū finē ẜm ſpeciem nature.ſ. locū ſurſum. Et grauia habent aliū finē ẜm ſpeciē nature.ſ. locū deorſum tn̄ grauia ⁊ leuia habent vnū finem ẜm ꝓ portionē nature. Eo ꝙ ita ſe habet locus deorſum ad grauia. ſicut locus ſurſum ad leuia. Ita ⁊ oēs hoīes tendūt ad vnum fi nem ẜm ꝓportionē opiniōis. eo ꝙ ita ſe ha bet pecunia ad aurum in qͣ opinat̉ ſe fieri poſſe vnū ſicut delectatio libidinis ad lu xurioſum: qͥ in ſua luxuria putat conſtare beatitudinē. Omnes qͥppe appetūt qͥcqͥd etiā indebite appetūt tanqͣꝫ conſummatū bonū. Scd̓o pot btītudo accipi in ſuo eſſe ſpeciali inqͣꝫtum.ſ. conſiſtit nō in bonis p̄ ſentis vite: ſꝫ in clara dei viſione ⁊ ꝑfecta eius dilectiōe ⁊ gaudio qd̓ habet̉ d̓ dei bo nitate p̄ſenti ꝑ clarā eius viſionem ⁊ ꝑfe ctā dilectionem. Et hoc mō beatitudo nō fuit nota ph̓is. quā tn̄ poſtqͣꝫ xp̄s dei filiꝰ venit in mundū omnes qͥ volunt agnoſce

deſiderare ⁊ acqͥrere valent. Ip̄e quidem qͥ lux fuit ⁊ ſplendor oīs veritatis viā no bis ſūmi bōi on̄dit. Ip̄e clamauit Mat. iiij. ca. dicens Penitentiā ag iteⁱ appropin quabit regnū celoꝝ. Et. v. c. Merces ve ſtra copioſa ē in celis. Et. vi. c. Nolite the ſauriſare vobis theſauros in terra. The ſaurizate vobis theſauros in celo. Et Io han. xvij. c. Hec eſt vita eterna. vt cogno ſcant.ſ. facie ad faciem te verū deū: et quē miſiſti Ieſum xp̄m filiū tuū. Et comple tis humane redēptionis myſterijs qͣdra geſima die poſtqͣꝫ ſurrexit a mortuis vidē tibus diſcipulis eleuatꝰ eſt ⁊ aſcendit ad celos. Idcirco Lactantius li. vij. diuinaꝝ inſti. ait. Pater enī veſter ac dn̄s qui cōdi dit firmauitqꝫ celū: qui libratā magnitu dine ſua terra vallauit mōtibus. mari cir cūdedit: amnibuſqꝫ diſtinxit. et qͥcquid ē in hoc mūdo mirabile cōflauit ac perfecit ex nihilo. ꝑſpectis erroribus hoīm: duceꝫ miſit qͥ nobis viā iuſticie panderet. Hūc ſequamur om̄es: hūc audiamus: huic de uotiſſime pareamus. qm̄ ſolus: vt ait Lu cretius: veridicis hoīm purgauit pectora dictis. ⁊ finē ſtatuit torpedinis atqꝫ timo ris oſtenditqꝫ bonū ſummū quo tendimꝰ om̄es qͥd foret. atqꝫ viā monſtrauit limi te paruo: quo poſſemus ad id recto cōten dere curſu. Nec tm̄ oſtendit: ſꝫ etiā p̄ceſſit ne qͥs difficultatis gr̄a iter virtutis horre ret. hec ille. Tertio pōt accipi beatitudo ī ſuo eſſe ſpecialiſſimo ꝓut.ſ. eſt actualiter ī beatis cuius magnitudinē nequaqͣꝫ expli care poſſumus. qꝛ nulla ſenſibilis exꝑien tia quarūcūqꝫ delectionum preſentis vite miuimā partem illius dulcedinis pōt de ſignare. Et oculus nō vidit nec auris au diuit: neqꝫ humanū cor excogitauit vnqͣꝫ qͣꝫ ingens ſit illa ſuperna felicitas. Hinc Gregꝰ. in omelia inquit Si cōſideremus fratres chariſſimi que ⁊ qͣꝫta ſunt que no bis ꝓmittuntur in celis vileſcūt aīmo om nia que habent̉ in terris. Terrena nanqꝫ ſubſtātia ſuꝑne felicitati comparata: pon dus eſt non ſubſidiū. Temꝑalis vita eter ne vite cōparata: mors eſt potius dicenda qͣꝫ vita. Hinc in tranſitu beati Hierony mi ſcribit hec verba Augꝰ. ad Cirillum. eo die ⁊ hora qua Hieronymus ſanctiſſimus ex hac luce migrauit. dum Iponie ī cellula mea quieſcens d̓ gloria beatorum cogitarem: vel lemqꝫ de illa tractatū bre uem cōponere compulſus precibus noſtri ſeueri quondā venerabilis Martini ep̄i turonēſis diſcipuli: charta calamo pugil lariqꝫ ſuſceptis volui epiſtolā ſcribere ſā ctiſſimo Hieronymo deſtinandā vt quid ipſe in re tam dificili ſentiret: reſponderet. Cūqꝫ iam ſcribens ſalutationis exordiuꝫ Hieronymo p̄ſentarem: ineffabilē ſubito lumen cū inaudita odorū fragrantia cel lulā in qua ſtabā intrauit: hora iam cōple torij. Ad quā viſionē ꝓpter rei tam admi rabilis nouitatē ꝑterritus eſſe cepi. Cūqꝫ qͥdnam id eſſet attentius cogitare de luce vox inſonuit dicens. Auguſtine Auguſti ne qͥd q̄ris. Putas ne breui immittere va ſculo mare totū: modico includere pugil lo terraꝝ orbem. Celū firmare ne ſuos ex erceat motus. Infinite rei qͥs inerit finis. Immenſa qua mēſura metieris. Potius totū mare in artiſſimo clauderet̉ vaſculo. potius orbem terraꝝ paruus teneret pu gillus: potius a motu cōtinuo celū deſiſte ret: qͣꝫ gaudioꝝ ⁊ glorie qͥbus beatoꝝ ani me ſine fine potiunt̉ minimā particulam intel ligeres: niſi vt ego experientia docea ris. diſcurre ad hoc breue temꝑis ſpaciū ⁊ talia ſatage oꝑa exercere vt poſtmodū ibi que hic aliqualiter intelligere cupis ī eter num habeas. Interroganti vero mihi qͥs nam eſſet qͥ talia tam grauiſſime loquere tur. Reſpondit benigne. Hieronymi illi us p̄ſbyteri cui epl̓am ſcribere cepiſti ſum aīma que in hac hora in bethleem carnis onere depoſito iocunda ⁊ glorioſa ꝑgo ad regna celorū. poſt que ⁊ alia multa q̄ me cum contulit a meis oculis lux diſparuit Quanto igit̉ minus beatitudinis ſuper ne ſublimitas poteſt comp̄hendi: tāto ar dentius eſt a nob̓is exoptanda. ¶ Q btītudo cōſiſtit in aīa intellectu vi delicet ⁊ voluntate. ¶ Capitulū. II. Ecundū myſteriū cō templandū d̓r btītudīs ſubie ctū ī qͦ tria dubia ſt̉ abſoluēda. L1 ¶Primū vtrū btītudo ſit actꝰ aīe tm̄. ¶ Scd̓m vtrū ſit actꝰ intellectꝰ ⁊ volūtatꝭ

¶ Tertiū vtrū ſit principalius in actu vo luntatis qͣꝫ intellectus. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Riccardus ī. iiij. di. xlix. ꝙ btītudo eſt actus aīe tm̄. Nā btī tudo eſt nobiliſſimū qd̓ in hoīe poſſit eſſe: nec in creaturis infra homīes ꝯuenire pōt Oportet gͦ ꝙ cōſiſtat in actu ꝓprio hoī: nō quocūqꝫ ſꝫ nobiliſſimo. Actus aūt homīs ꝓprius nō eſt niſi ille qͥ eſt hoīs ꝑ illam for mam qͣ hō eſt: hoc eſt aūt aīa intellectiua. Nobiliſſimus gͦ actus homīs ē ille qͥ ſibi cōuenit ẜm aīam intellectiuam: ſiue ſit cō gnitio ſiue dilectio Ex quo damnatur opi nio illoꝝ qui dixerūt aīam ſine corꝑe bea tā eſſe nō poſſe. Nā vt inqͥt Tho. pͥma ẜe q. iiij loquēdo de btītudine ꝑfecta q̄ in dei viſione cōſiſtit: ſine corꝑe aīa pōt eſſe btā. qm̄ intellectus ad ſui oꝑationē non indi get corꝑe niſi ꝓpter fātaſmata in quibus intelligibilē veritatē cōtinet. diuīa aūt ei ſentia ꝑ fantaſmata videri nō pōt. Unde cū in viſione diuine eſſentie ꝑfecta homīs britudo cōſiſtat: nō dependet btītudo ho minis a corꝑe. qͣre ⁊ ip̄m corpus ad perfe ctionē btītudīs non requirit̉. Sciendū tn̄ ꝙ ad ꝑfectionē alicuiꝰ rei dupliciter aliqͥd ꝑtinet. Uno mō ad ꝯſtituendā eſſentiam rei. ſic anima requiritur ad perfectionem hoīs Alio mō requirit̉ ad ꝑfectionē rei id qd̓ ꝑtinet ad bn̄ eſſe eius: ſic̄ pulchritudo corꝑis ⁊ velocitas ingenij ꝑtinet ad perfe ctionē hoīs. Quāuis gͦ corpus primo mō ad ꝑfectionē btītudīs hūane nō ꝑtineat. ꝑtinet tn̄ ſcd̓o mō. Quare qͣꝫto aīa ꝑfecti or erit in ſua natura: ꝑfectiꝰ habebit ſuaꝫ ꝓpͥam oꝑatōꝫ in qua cōſiſtit felicitas: hoc vero erit cū ſuo corꝑi ip̄a btā reuniet̉. Pro pter illā aūt vnione nō erūt homī neceſſa ria exteriora iſta bona: qꝛ corpus ex cōiun ctione ſui ad aīam erit gl̓oſum ac impaſſi bile. Nā vt ſcribit dn̄s Bonauen. in ſuo. iij. di. xxviij. Contingit aliqͥd eſſe btm̄ tri pliciter.ſ. ꝑ eſſentiā. ⁊ ꝑ pͥma influentiā. et ꝑ quandā redundantia. Btm̄ ꝑ eſſentiā eſt ſolus d̓s. Btm̄ ꝑ pͥmā influentiā eſt ſo lus rōnalis ſpūs. Btm̄ deniqꝫ ꝑ quandā redundantiā eſt corpꝰ hūanū in qd̓ gaudi um gl̓ie redundat ex ꝯiūctiōe ſui ad aīaꝫ btām. Et licꝫ corpꝰ hūanū non ſit ad ima ginē dei ꝑ ſe. tn̄ vnitū eſt aīe q̄ ē ad d̓i ima ginē: ⁊ rōe illiꝰ eſt btītudīs cōparticipabile. Si ꝟo aliqͥs inſtaret ꝯͣ dicta de exterio ribꝰ bonis: qꝛ videt̉ ꝯͣriū. Nā cibꝰ potꝰ di uitie ⁊ regnū exteriora bona ſunt: ⁊ hec ꝓ mittunt̉ btīs. Un̄ Lu. xxij. xp̄s dixit Eda tis ⁊ bibatis ſuꝑ menſam meam in regno meo. Et Mat. vi. Theſaurizate vobis theſauros in celo. Et Macth̓. xxv. Poſſi dete paratū vob̓ regnū. gͦ ⁊ iſta ad btītudi nē exigunt̉ Rn̄det Tho. ꝙ oīa iſta metha phorice ſūt intelligēda. ẜm ꝙ in ſcpͥturis ſolēt ſpūalia ꝑ corꝑalia deſignari Sic̄ ꝑ cibū ⁊ potū intelligit̉ delectatio btītudīs: ꝑ diuitias ſuffictētia qͣ ſufficit homī d̓s. ꝑ regnū exaltatio hoīs vſqꝫ ad ꝯiūctionem cū deo. Scd̓m dubiū fuit vtrū btītudo ſit actus intellectus ⁊ voluntatis ſil̓. Et licet qͥdā teneāt ꝙ eſſentia btītudinis vite hu mane in ſolius intellectꝰ actu conſiſtat ita ꝙ nullo mō ī actu volūtatis. Tn̄ Riccar dus in. iiij. vbi sͣ. dicit. ꝙ btītudo cōſiſtit ī actu volūtatis ⁊ intellectꝰ ſiml̓. Cuius rō eſt. qꝛ eſſentia btītudīs vite hūane cōſiſtit in ꝑfecta vniōe aīe rōnal̓ cū deo. Hec aūt vnio includit vnionē aīe cū deo ẜm omnē ſui potētiā ꝑ quā vnibil̓ eſt cū eo īmedia te. Potētia aūt aīe rōnal̓ nō tm̄ eſt intelle ctus ſꝫ volūtas: ⁊ ꝑ quā libet illaꝝ vnibil̓ eſt cū deo īmediate. Sic̄ enī d̓s ſub rōne qͣ ſummū verū eſt īmediatū obiectu intelle ctus btōꝝ ita ſub rōe qͣ ſummū bonū ē im mediatū obiectū volūtatis eoꝝ. Quāuis enī ip̄o īmediate nō fruent̉ niſi ip̄m imme diate viderēt: tn̄ īmediatū obiectū volūta tis eoꝝ non eſt ip̄a viſio ſūmi boni: ſꝫ ip̄m ſuminū bonū. Nō enī volūt ſummum bo nū ꝓpter illā viſionē ſic̄ ꝓpter finē: ſꝫ volūt ip̄am viſionē ꝓpter ip̄m ſummū bonū: ſic̄ ꝓpter vltimū finē. Ip̄m gͦ ſummū bonum pͥmo ⁊ īmediate eſt ab ip̄is volitū. gͦ. ē vo lūtatis eoꝝ īmediatū obiectū. Ergo perfe cta vnio aīe cū deo in qͣ btītudo ꝯſiſtit eſt ꝑ intellectū ⁊ volūtatē. Itaqꝫ in actu vtri uſqꝫ ſimul cōſiſtit. Et ſi obijceret̉ ꝙ aucto ritates ꝯͣcium nolentibus eas intelligere cōtrariū ſonare vident̉. puta qꝛ in viſione dicunt beatitudinē cōſiſtere. Rn̄det Ric cardus. ꝙ ſemꝑ includūt cōcomitante di lectionē. Nam cōſummata dei dilectio in ſeperabiliter concomitatur clarā eius vi ſionem. Propterea Auguſtinꝰ li. i. de tri.

ca. penultimo dicit. Qꝭ viſio eſt ſummuꝫ p̄mium ⁊ ip̄a eſt actus intellectus. Et in i. li. de doctrina xp̄iana idem dicit. Hec ē. ſumma merces vt ꝑfruamur deo: ſumma merces eſt btītudo. ⁊ fruitio eſt actus vo luntatis q̄ viſionem cōcomitat̉. ¶ Terti um dubiū erat vtrū beatitudo principali us cōſiſtat in actu voluntatis qͣꝫ intellectꝰ Et rūdet Riccardus ꝙ ſic. Prima quia ſi cut inter habitus vie charitas eſt donum pͥncipalius ẜm. Augꝭ. xv. de trini. ca. xviij. Ita inter habitus patrie: charitas patrie eſt donū pͥncipalius. Sed in patria nobi lior habitus habet nobiliorē actuꝫ. Ergo deū ꝑfecte diligere: qͥ eſt actus charitatis patrie eſt actus nobiliſſimus anime. cū gͦ in nobiliſſimo actu pͥncipaliſſime cōſiſtat beatitudo. ⁊ diligere ſic actus voluntatis pͥncipalius cōſiſtit in actu volūtatis qͣꝫ ī tellectus. Scd̓o ꝓbatur ꝙ beatitudo pͥnci palius cōſiſtat in actu volūtatis qͣꝫ intelle ctus ex eo ꝙ volūtas eſt nobilior potentia qͣꝫ ſit intellectus. Nam Bern̄. in li. d̓ libe ro arbi. dicit rōem eſſe quodā modo pediſ ſequam volūtatis. Et Anſel. in li. de cōce ptū ꝟginali. Dominiū totius regni aīme artribuit volūtati. Et Ariſto. in. vij. poli tice ca. v. potētia q̄ eligimus pͥncipalior ē Adhuc id ꝓbat̉ qꝛ volūtas in ſuo actu co gi nō pōt: nec circa ea q̄ ſūt ad finē neceſſi tari. Intellectus aūt cogi pōt: ⁊ circa ea q̄ ſunt ad finē neceſſitari. Inſuꝑ magis po teſt tranſformare aīam volūtas qͣꝫ intelle ctus ⁊ ſuū obiectū reſpicit ſub ratione no biliori. Bonū enī eſt obiectū voluntatis. Ens obiectū intellectus. Ratio aūt boni eſt ꝑfectior qͣꝫ ſit ratio entis. Tertio ꝓbat̉: qꝛ d̓s eſt vltimus finis: maxime ſub rōne q̄ bonū qd̓ patet qꝛ ex hoc ꝙ creature ordi nant̉ in ip̄m vt in finem maxime eſt in eis ratio bonitatis ſicut ꝑ hoc ꝙ ip̄m reſpici unt vt exemplar: maxime eſt in eis rō veri tatis. Sed d̓s ſub rōne quā ſummū bonū eſt volūtatis obiectū ſub rōne qͣ ſummum ens vl̓ verū eſt intellectus obiectū. gͦ volū tas magis reſpicit deū ſub rōe finis qͣꝫ in tellectus. Sꝫ d̓s ſub rōe qͣ vltimus finis eſt beatificās. gͦ ſub rōne q̄ eſt beatitudīs obiectū: pͥncipalius tēdit volūtas in ip̄m qͣꝫ intellectus. Et ſic cōſiſtit btītudo pͥncipalius in actu volūtatis qͣꝫ intellectus/ ¶ Q beatitudo nō poteſt eſſe in bonis p̄ ſentis vite. ¶ Capitulū. III. Ertiū myſteriū contē plādū dr̄ beatitudinis obiectū in qͦ tria ſunt dubia abſoluēda ¶ Primū vtrū btītudo ſit qͥd creatū. pcd̓m vtrū btītudo poſſit amitti. ¶ Tertiū vtrum btītudo poſſit ī hac vita haberi. ¶ Ad primū dubiū rn̄det Riccar dus vbi ſupra. ⁊ Tho. pͥma ẜe. q. iij. ꝙ bea titudo vite humane dupliciter poteſt ac cipi. Uno mō ꝓ illo bono in quo perfecte ⁊ plenarie reqͥeſcit humana vita. Alio mō ꝓ ꝑfecta quiete humane vite in illo bono q̄ conſiſtit in ꝑfecta hoīs coniunctiōe cum illo bono. Primo mō btītudo accipitur ꝓ beatitudinis obiecto. ⁊ ſic beatitudo ē qͥd increatū.ſ. ip̄e deus. Beatitudo aūt ſecū do mō accepta eſt aliqͥd exiſtens in beato tanqͣꝫ eius vltima ⁊ plenaria ꝑfectio ⁊ ſic eſt aliqͥd creatū. Cum enī beatitudo cōſi ſtat in viſione dei. videre deū eſt actꝰ crea ture videntis. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrum btītudo poſſit amitti. Et ad hoc dicimus ex ſententia ſancti Tho. pͥma ẜe. q. v. Ꝙ beatitudo poteſt tripliciter cōſiderari. Primo in ſua imꝑfectione. Secūdo in ſua generali ratione. ¶ Tertio in ſua ſpeciali reſtrictiōe. ¶ Primo poteſt beatitudo conſiderari in ſua imꝑfectione. ꝓut.ſ. beatitudo eſt illa ī perfecta qualitas que in hac vita haberi poteſt ſiue ſit felicita cōtemplatiua ſiue ſit actiua. Hec quidem amitti poteſt ſicꝫ nō de facili. ſicut patet in felicitate cōtempla tiua que amittitur vel ꝑ obliuionem puta cū corrumpitur ſcientia ex aliqua egritu dine vel etiā ꝑ aliquas occupationes: qͥbꝰ totaliter abſtrahitur aliquis a cōtempla tione. Patet etiam idem in felicitate acti ua. voluntas enī homīs tranſmutari pōt: vt in viciū degeneret a ꝟtute. Ideo ph̓us dicit in.i. ethicoꝝ aliquos eſſe in hac vita btōs non ſimpliciter. ſꝫ ſicut homines qͦꝝ natura mutationi ſubiecta eſt. Secundo poteſt beatitudo cōſiderari in ſua genera li ratione. ⁊ ſic beatitudo nō poteſt amitti Cum enī ſit ꝑfectum bonum ⁊ ſufficiens

oportet ꝙ deſideriū homīs quietet. ⁊ om̄e malū excludat. Naturaliter autē hō deſi derat retinere bonū qd̓ habet ⁊ ꝙ eius re tinendi ſecuritatē obtineat. Alioquin ne ceſſe eſt ꝙ vel timore amittendi vel dolo re de certitudine amiſſionis affligat̉. Re quiritur gͦ ad verā beatitudinē ꝙ hō cer tam opinionē habeat bonū quod hꝫ nūqͣꝫ ſe amiſſurū. que quidem opinio vera ſi ſit cōſequēs eſt ꝙ beatitudinē nunqͣꝫ amittet Si aūt falſa ſit hoc ip̄m eſt quoddā ma lū.ſ. falſam opinione habere. Nam falſuꝫ eſt malū intellectus ſicut veꝝ eſt bonū ip ſius. vt dicit̉ in.vi. ethicorum. Non gͦ iam erit vere btūs ſi aliqd̓ malū ei ineſt. Ter tio poteſt btītudo cōſiderari in ſua ſpecia li reſtrictione inqͣꝫtum.ſ. ꝑfecta beatitudo conſiſtit in viſione diuine eſſentie. Et ſic btītudo nullo modo poteſt amitti neqꝫ ex parte videntis neqꝫ ex ꝑte dei. neqꝫ etiam ex ꝑte alicuius alterius agentis. Nō ex ꝑ te videntis. qꝛ impoſſibile eſt ꝙ aliquis vi dens diuinā eſſentiā velit eam nō videre. Ratio eſt: qm̄ omne bonū habitū quo qͥs carere vult: aut eſt inſufficiens ⁊ queritur aliqͥd ſufficiēs loco eiꝰ. aut hꝫ aliqd̓ incō modū annerū ꝓpter qd̓ in faſtidiuꝫ venit. Uiſio aūt diuine eſſentie replet aīam om nibus bonis. ⁊ non hꝫ aliqd̓ incōmodum adiunctū. Quare ꝓpria volūtate non pōt btūs beatitudinē deſerere. Sil̓r btūs non pōt beatitudinē ꝑdere deo ſubtrahēte. qꝛ cū ſubtractio beatitudinis ſit q̄dam pena non pōt talis pena a deo iuſto iudice ꝓue nire: niſi ꝓ aliqͣ culpa que cadere nō poteſt in eū qͥ dei eſſentiā videt cū ad hanc viſio nem de neceſſitate ſequat̉ rectitudo volun tatis. Non pōt etiaꝫ btītudo amiti ex ꝑte alicuius alterius agentis. qꝛ mens deo cō iuncta ſuꝑ oīa alia eleuat̉. ⁊ ſic ab hmōi cō iunctione nullū aliud agens pōt ip̄am ex cludere. Eſt gͦ beatitudo ꝑfectio ꝯſumma n q̄ oēm defectum excludit a beato Et iō abſqꝫ mutabilitate adducat eā habeti: fa ciente hoc virtute diuina q̄ hominē ſuble uat in ꝑticipationē eternitatis trāſcendē tis oēm mutationem. Idcirco male dixit Origenes ſequens quorundā platonico rum errorē ꝙ poſt vltimā beatitudinē hō poteſt fieri miſer Tertiū dubiū fuit vtrū btītudo poſſit haberi in hac vita. Et ad hoc rn̄demus ꝙ non. loquēdo de lege cōi ⁊ hoc ꝓpterea: qꝛ dn̄s noſter Ieſus xp̄s fuit viator ⁊ cōprehenſor. Quare ꝟo in hac vi ta qͥs beatus eſſe non poteſt aſſignari poſ ſunt tres rationes p̄cipue. Prima dicit̉ inſatiabilitatis. Secūda penalitatis. Tertia mortalitatis. ¶ Prima ratio dicit̉ inſatiabilitatis. Ut enī inquit dn̄s Bonauen. di. v. qͣrti libri. Btītudo eſt finis ſatians appetitū. ſed bo na p̄ſentis vite nō ſatiant appetitū. nō di uitie. nō de litie. nō honores. nō fama. non gloria. nō quecūqꝫ deſiderabilia ⁊ delecta bilia excogitari poſſunt. vt docet experien tia. Ergo nec in hmōi bonis beatus qͥs re putari debꝫ. Tho. ꝟo. i. ꝑte. q. ij. dicit. Im poſſibile eſt beatitudineꝫ hoīs eſſe in aliqͦ bono creato. qꝛ beatitudo eſt bonū ꝑfectu qd̓ totaliter quietat appetitū. alioquin nō eſſet vltimus finis ſi adhuc reſtaret aliqͥd appetendū. Obiectum aūt voluntatis eſt vniuerſale bonū ſicut obiectū intelletꝰ eſt vniuerſale verū. Ex quo patꝫ ꝙ nihil pōt quietare voluntatē homīs: niſi bonū vni uerſale: qd̓ non inuenit̉ in aliquo creato ſꝫ ſolū in deo. qꝛ oīs creatura habet bonita tem ꝑticipatam. Unde ſolus deus volun tatē hoīs implere poteſt. Ideo Dauid in pſal̓. dixit. Satiabor cū apparuerit gloria tua. Augꝰ. li. i. cōfeſ. Feciſti nos dn̄e ad te. ⁊ inquietū eſt cor noſtrū donec quieſcat in te. Et in. iiij. li. Redite inquit preuaricato res ad cor ⁊ inherere ei qui fecit vos. ſtate in eo ⁊ ſtabitis: qͥeſcite in eo ⁊ quieti eritis Quo itis in aſpera. Quo itis. Bonū qd̓ q̄ritis ab illo eſt. Quia igit̉ aīa eo imago dei eſt: quo eius capax eſt ⁊ ꝑticeps eē po teſt. vt ſcribit Augꝰ. xiiij. de trini. Idcirco nulla creatura anime capacitatē implere valet. Secunda ratio cur in hac vita non poſſit qͥs eſſe beatus dicit̉ penalitatis. vt enī ait Tho. pͥma ẜe. q. v. Beatitudo ex cludit omne malū. Uita aūt p̄ſens mul tis malis ⁊ penalitatibus ſubiacet q̄ vita ri nō pn̄t Et ignorantie ex ꝑte intellectus ⁊ inordinate affectionis ex ꝑte appetitus: et multiplicibus laboribus: calamitatibꝰ ⁊ erumnis ex parte corporis. Quomodo i iij

igitur in tot fluctuationibus hatū ſe cre dere qͥſpiam habet. Inqͥt Iob. c. xiij. Ho mo natus de muliere Feui viuens tꝑe re pletur ml̓tis miſeˣ qs. Et Hiero. ad He liodoꝝ. Ubi S luctus: vbiqꝫ gemitꝰ ⁊ plu rima moꝰis imago. Et Boetius li. ij. de ꝯſol C. iōe. Qꝭ ml̓tis amaritudinibus hu mane felicitatis dulcedo reſperſa eſt: que ⁊ ſi fruenti iocunda eſſe videat̉ tn̄ quo mi nus cum velit abire retineri nō poteſt. Et Seneca in tragedijs. Nulla ſors longa ē: dolor atqꝫ voluptas inuicem cedunt. Ne mo vtiqꝫ reperit̉ qui diutius in quocunqꝫ ſit ſtatu delectari poſſit: ⁊ abſqꝫ turbatiōe vel animi vel corꝑis ꝑtranſire poſſit. Ne mo: inqͥt Seneca vbi s. cōfidat nimiū ſe cūdis. Nemo deſperet meliora lapſis Et ad Lucillū Noli huic tranquillitati cōfi dere: momento mare euertit̉ ⁊ eodem die vbi luſerunt nauigia ſorbent̉. Quiſnā fe licior iudicari potuſſet Policrato tyrā no ſamnioꝝ. De ip̄o qͥppe refert Tullius in li. de f. nibus bonoꝝ ⁊ maloꝝ. Et idem cō firmat Ualerius. de mutatiōe morū ⁊ for tune ꝙ adeo ſibi fortunā obſequioſam ha buit ꝙ om̄ia deſiderat a ꝑficiebat. Ad mo derandam igit̉ fortune inuidam ſumptō e manu anulo quē precioſum poſſidebat in mare iecit. ſed inopinate illū repente recu perauit. Nam poſt dies paucos a piſcato ribus piſcis captus qͥ annulū ſorbuerat tꝫ ranno donatus eſt. Accidit tandem ꝙ ad uerſus Dariū ꝑſaꝝ regem duxit exercitū. ⁊ ꝙ Ortuthes p̄fectus Darij illū acie fu derit cepitqꝫ ⁊ in ſummo megalenſis mō tis vertice ſuſpendi iuſſerit. Et relictꝰ aui bus lacerandus qͥ vbiqꝫ feliciſſime ī terra vixerat in aere miſerrime expirauit Mu tantur oīa q̄ ſunt in hoc mundo: ⁊ nihil ē ſtabile. nihil firmū. nihil deniqͣꝫ tutū. Iō ſapiens eccleſiaſtes. ij. c. dicebat. Uidi in om̄ibus vanitatē ⁊ afffictionē ſpūs ⁊ ani mi. ⁊ nihil ꝑmanere ſub ſole: ¶ Tertia rō qͣre in pn̄ti vita nullus pōt eſſe beatus d̓r mortalitatis. Omnes qͥppe ad mortē ten dimus cuiꝰ manus potentiſſimas. nullo ingenio. nulla vi nulla arte. nullo p̄cio eui tare valemus. Inſtat ceruicibus nr̄is. Si qͥs igit̉ dixerit aliquē bem eo ꝙ diuitijs af quat. ſtatim reſpondebo. Nō ſic: nō ſic. qꝛ diuites moriunt̉ Si qͥs affirmauerit aliū eſſe btm̄ eo ꝙ oībus delitijs huiꝰ ſeculi ꝑ fruatur. Ad hoc reſpōdeo nequaqͣꝫ ſic eſt qꝛ poſt breuē hanc vitā oēs hoīes morien tur. Si qͥs btm̄ reputauerit eū qͥ orbi vni uerſo dominaret̉. Clamabo ⁊ ego ꝙ nec re gna ſiue imꝑia btm̄ hoīem reddūt. qm̄ et pͥncipes ⁊ reges ⁊ purpurati ⁊ imperato res oēſqꝫ dn̄i morient̉. Et ideo cū Lactā tio ꝯcludimus dicēte. iij. li. Summū bo nū qd̓ btōs facit nō pōt eſſe niſi in eū reli gione atqꝫ doctrina cui ſpes immortalita tis adiuncta eſt. Igit̉ demus operā ne de cipiamur tꝑalium bonorū ſuauitate atqꝫ mundū audacter ſub pedibꝰ habeamus. eoqꝫ tm̄ vtamur vt ſic tandē ꝑueniamus ad fruitionē illā beatā. ad qua nos perdu cat Ieſus filius dei qͥ cum patre ⁊ ſpūfan cto viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ Amē ¶ Sermo vigeſimuſſecūdus de gaudijs beatorum qui letabuntur ex viſione dei et dotatione corporū atqꝫ habi ione in ce lo empirreo. Tultabunt ſancti in gl̓a. Illuminati ꝓphete ꝟba ſunt iſta original̓r. psͣ. cxlix. 1 Licꝫ arta ſit via q̄ ducit ad vitā qͣꝫtum eſt ex ꝑte ꝟtuoſoꝝ actuū. Ni hilominus facillima atqꝫ ſuauis ex confi deratione futuri p̄mij. Inquit enī Orige nes ſuꝑ epl̓ās Pauli. Spes futurorū la boribus redem parit. Hinc Hiero. Eu ſtochiū ꝟginem in epl̓a ad eandem como net. vt allicientes blandicias ſeculi ad q̄ mens humana cōiter inclinat̉ paradiſi re cordatiōe cōculcet. Ait gͦ Quotiēs te va na ſeculi delectat ambitio. Quotiens ibi videris aliqͥd glorioſum. ad paradiſū mē te trāſgredere. ⁊ eſſe incipe quo futura es. Egredere queſo pauliſꝑ d̓ carcere corꝑis tui. ⁊ pn̄tis laboris mercedē an̄ oculos de pinge. quā oculus nō vidit ⁊ auris nō au diuit. nec ī cor hoīs aſcēdit. hec ille. Idcir co vt in via dn̄i expeditius fortiuſqꝫ bn̄ vi uendo ambulem. decreui in pn̄ti ẜmone de gaudio btōrū ꝟba facere. Qd̓ vtiqꝫ qͣꝫ ſitꝭ immēſum on̄demus maxime ꝓpter tria Primo ꝓpter dei viſionem. ¶ Scd̓o ꝓpter corꝑis dotationē.

¶ Tertio ꝓpter loci habitationē. ¶ Qualiter poteſt videre eſſentiam diui nam homo vel angelus. ⁊ quo nō omnes vident illam equaliter ⁊ quanta ſit in illa viſione iocunditas ⁊ delectatio. ¶ Capitulū.ſ. Rimo oſtendamus qͣꝫ ſit copioſum gaudiū beatoꝝ ꝓ pter dei viſionē. d̓ qua tria ſunt conſideranda. primū dicit̉ poſſibilitas. pecundū inequalitas. Tertium iocunditas. Primū cōſiderandū dicit̉ poſſibilitas. Ubi inueſtigandū eſt. vtruꝫ poſſit qͥs ho vel angelus videre deū in ſui eſſentia ſiue facie ad faciem. Et ꝓ ꝑte vera ⁊ affirmati ua dicimus ꝙ ſic. Nam vt dicunt docto res in. iiij. di. xlix. Et eſt de hoc gloſa ſuꝑ il lud pſal̓. Oſtendā illi ſalutare meū. Lo ta merces eſt viſio. ⁊ ad hoc facit auctori tas apl̓i qui. i. ad Chorin. xiij. ca. ait. Ui demus nunc ꝑ ſpeculū in enigmate. tunc aūt facie ad faciē. Et iterum ibi. Nunc co gnoſco ex ꝑte. tunc cognoſcā ſicut ⁊ cogni tus ſum. Et xp̄s Mat. v. ait. Beati mū do corde: qm̄ ip̄i deū videbunt. Et Mat. xxviij. c. Angeli eoꝝ ſemꝑ vident faciē pa tris mei qui eſt in celis. Sed nonnulli ar guunt cōtendentes ꝓbare ꝙ nulla creatu ra poteſt videre diuinā eſſentiam Et hoc tripliciter. Primo auctoritate. Scd̓o rōe. Tertio exemplo. Primo probāt auctor tate. Nam ſcribit̉ Ioh̓. i. c. Deū nemo vi dit vnqͣꝫ. Que ꝟ̓ba ſic ꝓſequit̉ Augꝰ. ad paulā de videndo deū. qm̄ ſicut natura ī corruptibilis ita ⁊ natura inuiſibilis. Et Chriẜ. ſuꝑ Ioh̓em exponens dictū preal legatum inquit Idip̄m qd̓ deus nō eſt ſo lum ꝓphete. ſꝫ nec angeli viderunt nec ar changeli. Quod enim creabilis nature ē qualiter videri poterit qd̓ increabile ē Et Apl̓us. i. ad. Thimo. vlti. ca. dicit de deo Solus habet immortalitatē: ⁊ lucē habi tat inacceſſibilē quam nullus vnqͣꝫ vide re potuit. ſꝫ neqꝫ poteſt. Et Dionyſius li de myſtica theologia ait. Deus inuiſibi lis eſt ⁊ incognoſcibi lis oēm ſenſum ſupe tans ⁊ omne intellectū. Secundo arguūt ratione. Nā cognoſcētis ad cognitū opor tet eſſe ꝓportionē. cū cognituꝫ ſt perfectio cognoſcentis. Sed nulla eſt ꝓportio crea ture ad creatorē. qꝛ in infinitū deſtant. er go nulla creatura poteſt videre diuinā eſ ſentiam. Tertio iſtud videtur poſſe ꝓba ri exemplo. Nam exodi. xxxiij. ca. habetur. Qualiter dum loqueretur deus Moyſi cui apparebat in ſigno vl̓ ſubiecta creatu ra Moyſes dixit. Oſtende mihigloriaꝫ tuā. id eſt ẜm Nico. de lira Oſtende mihi teipſum ſicut videris in gloria. Et dn̄s re ſpondit ei. Non poteris videre faciē meā. Non videbit me homo ⁊ viuet. Et infra. Poſteriora mea videbis. faciē aūt meam videre non poteris. Pro ſolutione p̄dicto rum ⁊ intelligentia veritatisⁱ notare debe mus tres catholicas ꝓpoſiones ſequentes Alexandrū de ales in pͥmo volumine ſū me. Et Bonauentutam in ſuo. i. di. iij. Et Tho. i. ꝑte. q. xij. Prima veritas. Q eſſen tia dei videri non poteſt oculis corꝑalibꝰ. qꝛ deus incorporeus ē. vnde nec ſenſu nec imaginatione videri pōt ſꝫ ſolo intellectu Et ſi diceret̉ ꝙ deus pōt videri ab homīe viſione imaginaria qꝛ dicit̉ Eſa. vi. c. Ui di dn̄m ſedentē ſuꝑ ſoliū excelſum ⁊ eleua tū. vt viſio imaginaria a ſenſu originē ha bet. qꝛ fātaſia eſt motus factus a ſenſu ẜm actum. vt dicit̉. iij. de anima. ergo d̓s ſenſi biliter viſione videri poteſt. Rn̄det Tho. ꝙ in viſione imaginaria nō videt̉ ip̄a dei eſſentia. ſꝫ aliqua forma in imaginatione formata rep̄ſentans deum ẜm aliquē mo dum ſimilitudinis ꝓut in ſcriptura diui na ꝑ res ſenſibiles methaphorice deſcribū tur. Secūda ꝓpoſitio ꝙ nullus homo vel nullus angelus poteſt videre diuinā eſſen tiam viſione intellectuali ꝓpria vi nature. Ratio eſt ẜm Tho. in. iij. ſumme cōtra gē tiles. qꝛ quod eſt ſuperioris nature ꝓpriuꝫ non poteſt conſequi natura inferior. niſi ꝑ actionē ſuperioris nature cuius eſt ꝓpriū. Sicut aqua non poteſt eſſe calida niſi per actionē ignis. Uidere aūt deū ꝑ ipſam di uinā eſſentiam eſt ꝓprium nature diuine. Operari enī ẜm ꝓpriam formā: eſt ꝓpriū cuiuſlibet operātis. nulla ergo intellectu alis ſubſtantia poteſt videre deum vel di uinam eſſentiam. niſi de hoc faciente. Et

hoc eſt qd̓ dicit̉ ad Romanos. vi. ca. Gra tia dei vita eterna: qꝛ videre diuinā eſſenti am cōuenit intellectui creato ꝑ gratiā nō per naturā. Tertia ꝓpoſitio Qꝭ vidētes ꝑ eſſentiā deū licꝫ apphēdāt eſſentiā diuina nō tn̄ illā cōprehendūt. vident nāqꝫ eſſen tiam diuinā infinitā. ſed modo finito. nā illud conp̄hendi dicitur qd̓ ꝑfecte cogno ſcitur. ꝑfecte aūt cognoſcit̉ qd̓ tm̄ cogno ſcitur qͣꝫtū cognoſcibile eſt. Unde ſi illud quod eſt cognoſcibile ꝑ ſcientiam demon ſtratiuā opinione teneat̉. ex aliqua rōe ꝓ babili cōcepta. nō comp̄hendit̉. puta ſi hͦ qd̓ eſt triangulū habere tres angulos eq les duobus rectis aliquis ꝑ demonſtratio nem cognoſcat comp̄hendit illud. Si ꝟo aliqͥs opinionē eius accipiat ꝑ hoc ꝙ a ſa pientibus ⁊ philoſophis ita d̓r non comp̄ hendit ip̄m. qꝛ non ꝑtinget ad illū perfe ctum modū cognitiōis quo cognoſcibile eſt. Nullus aūt intellectus creatus ꝑtin gere pōt ad illū ꝑfectum modū cognitio nis diuine eſſentie quo cognoſcibilis eſt. Quia cū eſſentia diuina ſit infinita infini te cognoſcibilis eſt. ⁊ intellectus creatꝰ nō poteſt illā infinite cognoſcere. In tm̄ eniꝫ aliquis intellectus creatus diuinā eſſenti am ꝑfectius vel minus ꝑfecte cognoſcit: inqͣꝫtum maiori vel minori lumine glorie ꝑfundit̉. Cum ergo lumē glorie in quocū qꝫ intellectu creato receptu non poſſit eſſe infinitū. Impoſſibile eſt ꝙ aliquis intelle ctus creatus deū in finite cognoſcat. Pro bantur iſta ꝑ Auguſtinū qͥ in li. de cogni tione vere vite ait. Deus eſt ſpūs incomp̄ henſibilis Et in. xij. libro de ciuita. dei ca. xviij. inquit. Quicqͥd ſcientia comp̄hēdi tur: ſcientis apprehenſione finit̉. Et idem ad paulā de videndo deū. Aliud eſt vide re. Aliud totū videndo comp̄hendere. vi det̉ ꝙ neceſſariū p̄ſens ſentit̉. Comp̄hen dit̉ qd̓ ita videt̉. vt eius nihil lateat. cuius fines cōſpici poſſunt. Un̄ cū d̓s ſit infini tus nulli creature eſt cōp̄henſibilis Quis igit̉ non admiret̉ pariter ⁊ collaudat infi nitā celſitudinē ſummi dei. quem licet tot milia miliū angeloꝝ et hoīm clare videāt ⁊ intelligāt ſumme bonū. ſumme felicem. ſumme gl̓oſum. ſumme ſapientē. ſumme pulchrū. ſumme delectabilē. ſumme defiderabilē. ſumme potentē. ſumme luſtum. ſumme clementē. ſumme dn̄antē. ſumme regnātē ⁊ ſil̓ia. Tn̄ in his excedit adhuc incomꝑabiliter cognitionē illoꝝ. Soluen da ergo iam ſunt obiecta. Et ad auctorita tes atqꝫ exemplū dicimus. Ꝙꝰ deus ī ſui eſſentia videri nō pōt viſionē corꝑali. ne qꝫ ꝓpria vi nature: viſiōe intellectuali. Sꝫ tali viſione videri poteſt cū adiutorio ipſi us dei illuminantis ⁊ eleuātis intellectū creatū ad ſuam beatā viſionē. Nec ſic eti am videri poteſt a creatura viſione comp̄ henſionis. vt iam eſt p̄dictū. Ad rationē qͣ in ꝯͣriū adducta fuit rn̄det Tho. ꝙ pro portio d̓r dupliciter. Uno mō certa habi tudo vniꝰ qͣꝫtitatis ad alterā. Alio modo q̄ libet habitudo vnius ad alterū: hoc mō ſcd̓o pōt eſſe ꝓportio creature in deū inqͣꝫ tū ſe hꝫ ad ip̄m vt effectus ad cauſaꝫ: aut potētia ad actū. Et ẜm hoc intellectus ꝓ porcionatus eſſe pōt ad cognoſcendū deū Et vt clarius loquar. Alia eſt ꝓportio ẜm qͣꝫtitatē. vtputa eſt ꝓportio aque in duabꝰ vaſis eiuſdem cōtinentie: ⁊ ſic nō eſt ꝓpor tio int̓ deū ⁊ creaturā Eſt alia ꝓportio ẜm qͣndam attingentiā ſiue ordinis cōueniē tiā. ⁊ ſic eſt ꝓportio inter guttulam aque ⁊ aquā occani. etiā ſi eſſet infinita. hoc mō ē ꝓportio inter intellectū creatum angeli vl̓ hoīs ⁊ ip̄m deū. Exquo Augꝰ. dicit li. xiiij de tri. Eo aīa imago dei eſt quo eiꝰ capax eſt: ⁊ ꝑticeps eſſe pōt. ¶ Scd̓m ꝯſideran duꝫ de btā viſione dei d̓r inequalitas. licet enī tot milia miliū angeloꝝ ⁊ hoīm vide ant eſſentiā dei. tn̄ nō oēs equaliter vidēt. Unde ſaluator nr̄. Ioh̓. xiiij. ca. dixit. In domo pr̄is mei manſiones multe ſūt. vbi glo. i. diuerſa p̄mia meritoꝝ. Hec aūt ine qualitas ẜm Tho. vbi sͣ. erit ꝑ hoc ꝙ in tel lectus vnius habebit maiorē virtuteꝫ ſeu facultatē ad videndū deū qͣꝫ alius. Fa cultas vero videndi deū vt dictū eſt nō cō petit intellectui creato ẜm ſuā naturā. ſed ꝑ lumen gl̓e qd̓ intellectū in qͣdam dei for mitate conſtituit. Unde intellectus plus ꝑticipans de lumine gl̓e ꝑfectius deū vi debit. Plus aūt ꝑticipabit de lumine gl̓ie qͥ plus hꝫ de charitate. Quia vbi eſt ma ior charitas ibi eſt maius deſideriū. ⁊ deſi ſideriū quodamodo facit deſiderantē ap

tum ⁊ paratū ad ſuſceptionē deſiderati. Unde qͥ plus habet de charitate ꝑfectius eū videt: ⁊ cū maiori beatitudinē. Si ꝟo aliqͥs obſtaret ex verbo Ioh̓. qͥ prima ca nonica. c. iij. ait. Uidebimus eū ſicuti eſt. ſꝫ ip̄e vno modo eſt. gͦ vno modo videbit̉ ab hōibꝰ. ⁊ ſic nō perfectius ab vno qͣꝫ ab alio: Rn̄dere poſſumus ẜm Tho. ꝙ cum dicimus. videbimus eum ſicuti eſt. aduer biū determinat modū viſionis ex parte rei viſe vt ſit ſenſus. Uidebimus eū ita eſſe licuti eſt. qꝛ ip̄m eſſe eius videbimus qd̓ ē eiꝰ eſſentia: Non aūt determinat moduꝫ viſionis ex parte videntis. vt ſit ſenſus ꝙ ita erit perfectus modus vidēdi ſicut eſt ī deo perfectuꝰ modus eſſendi. Qua re di uerſitaſ illa vidēdi nō erit ex parte obiecti qꝛ idem obiectū omībus p̄ſentabitur. ſcꝫ dei eſſentia. Sed erit ꝑ diuerſam faculta tē intellectꝰ nō naturalē: ſꝫ gl̓ioſaꝫ. ¶ Ter tium cōſiderādū de viſione dei dicit̉ iocū ditas. Erit vnicuiqꝫ vidēti deū tanta io cūditas ⁊ plena leticia vt in illa om̄e hōiſ deſideriū quieſcat nihilqꝫ amplius appe tat. Ratio eſt ẜm Riccardū in iiij. di. xlix. qꝛ vnuſquiſqꝫ naturaliter appetit ſuā per fectionē. Secūdaria ꝟo humani intelle ctus perfectio cōſiſtit in perfectiōe ſui actꝰ qͥ eſt intelligere. Nunqꝫ autē actus intelli gendi ē perfectus: niſi fit reſpectu nobiliſ ſimi intelligibilis ⁊ nobiliſſimo modo in tel ligēdi. Nobiliſſimū intelligibile ē deus nobiliſſimus modus intelligēdi ē intelli gere ip̄m in ſui ſubſtātia. Ex quo tā ama bilis tāqͣꝫ gratiſſima eſt viſio illa: ꝙ ſi qͥs ꝓponeret a licui beato vellet ne ꝑ milia mi liū annoꝝ eſſet in hoc mundo abſqꝫ hoc ꝙ videret deū. haberetqꝫ oēs diuitias. om̄es theſauros. om̄es peccunias om̄es precio ſos lapides om̄ia localia. om̄ia regna mū di. omīa delicata cibaria. oēm virorū cla riſſimoꝝ famā ⁊ gloriaꝫ. ac deſiderabilia queqꝫ in hoc ſeculo poſſunt eſſe. ſtatim cla maret. Diſcēde a me ⁊ ſine me eſſe in deli cijs viſionis dei q̄ ſola incorporaliter exce dit quelibet tēporalia bona. quelibet tēpo ralia gaudia. quālibet philoſophoꝝ ſcien tiā. quā libet regū ⁊ imperatoꝝ preeminē tiā. Hinc Augꝰ. lib̓. iiij. de libero arbitrio tit. Tanta eſt illorū pulchritudo iuſticia ⁊ incōmutabilis lucis eterne ꝙ ſi nō lice ret in eo morari pluſqͣꝫ vnius diei hora. ꝓ pter hoc ſolū innumerabiles anni huiꝰ vi te plena circūfluētia bonoꝝ tēporaliū re cte meritoqꝫ contēnerētur Et li. x. de cini. dei. c. xv. inquit. Illa nāqꝫ beata viſio dei tante pulchritudinis viſio ē ⁊ tanto amo re digniſſima vt ſine hac quibuſlibet alijſ bonis preditū ⁊ abundantē nō dubitē ꝓ tinus infeliciſſimū dicere. Et apl̓us i. ad Chorin. c. ij. Oculus nō vidit ⁊ auris nō audiuit. nec in cor hōis aſcēdit: q̄ prepara uit deus his qͥ diligūt illū. Cū aūt experie mur ea admirabimur ⁊ letabimur ſcien tes multo vberiorem eſſe felicitatē ipſam ſanctorū qͣꝫ rumor qͥ inſonat noſtris auri bus ī hac vita. Sicut factū legimus de re gina ſabba: q̄ venit a finibus terre ad Sa lomonē audita fama ipſius. vt dr̄ iij. Re. x. ca. Hec cū conſideraſſet ſapientiā ſalo monis: vidiſſetqꝫ domū quā edificauerat ⁊ cibos menſe eius ⁊ habitacula ẜuorū et ordine miniſtrantiū veſteſqꝫ eoꝝ ⁊ pincer nas ⁊ holocauſta q̄ offerebat in domo dn̄i nō habebat vltra ſpiritū. Dixitqꝫ ad re gem. Uerus eſt ẜmo quē audiui in terra mea ſuꝑ ſermonibꝰ tuis ⁊ ſuꝑ ſapientia: ⁊ nō credebā narrātibꝰ mihi donec ip̄a ve ni ⁊ vidi oculis meis ⁊ ꝓbaui ꝙ media ꝑs mihi nūciata nō fuerit. Maior eſt ſapien tia tua ⁊ opera tua qͣꝫ rumor quē audiui. Beati viri tui. ⁊ beati ſerui tui qͥ hic ſtāt corā te ⁊ audiūt ſapientiā tua. O igit̉ pre clarū illum diē cū anima noſtra ad viſio ne illam diuinā attinget: Cōperiet profe cto tantū eſſe illius viſionis delectationeꝫ ꝙ merito dicere poterit. O deus dulciſſi me beati qͥ te querūt. beati qͥ te habēt. bea tī qui te vident. beati qͥ habitant in domo tua. beati deniqꝫ qͥ mūdo ſpreto te verū et ſummū bonum deſiderant. ¶ De origine dotiū incorporū beatorū et de numero atqꝫ cōditione illatum. Capitulum. II. Ecundo oſtendimus qꝫ ſit copioſum ⁊ īmēſum gau diū beatoqꝫ ꝓpter corꝑis dota tionē de qͥbus dotibꝰ tria cōſideramus. ¶ Primo ordiinationem.

¶ Scd̓o diſtinctionē. Tertio conditionē. ¶ Primo cōſideremus origenationeꝫ. vn̄ ſcꝫ erit origo dotiū in corporibꝰ btōꝝ. Ad qd̓ ita dicit Riccar. in iiij. di. xlix. Dotium origo erit a deo ꝑ creationē vt qͥdā ꝟo im ꝓbabiliter dicūt Unde pro tāto dicit̉ ꝙ do tes erūt in corpore abeatitudine aīme per quandā redūdantiā. qꝛ deus illas crea bit ī corporibꝰ beatoꝝ propter meritū ani marū qꝛ in via ⁊ ſibi ⁊ corporibꝰ ſuis glo riā meruerūt Uel poteſt dici probabiliter ꝙ origo illarū dotiū erit a deo. nō tn̄ ꝑ crea tionē: ſed mediante beatitudine anime qꝛ ſic̄ dicit Augꝰ in epl̓a ad Dioſtoꝝ. Tam potentē fecit deus anima vt ex eius pleniſ ſima beatitudine q̄ in fine tēporū ſanctis promittit̉ redūdet in inferiorē naturā qͦ ē corpus nō beatitudo que fruētis ⁊ intelli gentis eſt ꝓprie: ſed plenitudo ſanitatis ⁊ incorruptionis vigor. Sctūs aūt Bona uētura in ſuo iiij. di. xlix. ita poſuit. Qꝭ eſt loqui de dotibus corporis in qͥbus eiꝰ glo rificatio cōſiſtit. vel qͣꝫtum ad diſpoſitio nē vel q̄ꝫtum ad cōſummationē. Si qͣꝫtuꝫ ad diſpoſitionē ſic dicūtur diſpoſitiōes q̄ ſunt qualitates abſolute ipſius corporis: que ſibi dātur a deo in eius reformatione. Si qͣꝫtum ad conſummationē. ſic dico ꝙ ſunt a gloria aīe ſiue ab aīa glorioſa. Un̄ ſicut in preſenti aīma in corpus influit. et ꝑ illam influentiā corpus ē coloratius du rabilius virtuoſius ⁊ agilius qͣꝫ cū aīa ſe parat̉. Sil̓r dico in ꝓpoſito ſuo mō ꝙ ani ma gl̓ioſa inflens in ſuū corpus omēs do tes iſtas ad quas diſpoſitionē habebat ꝑ ſui reformationē ꝑficit ⁊ cōſūmat. ¶ Se cūdo cōſideremus de dotibus beatoꝝ cor porū diſtinctionē. diſtinguūtur em̄ a ſan ctis quattuor dotes ip̄m corpus gl̓ioſum perficiētes. videlicet impaſſibilitas clari tas. ſubtilitas. ⁊ agilitas. Ratio aūt hui numeri ⁊ ſufficiētie aſſignat̉ a Bonauen qꝛ corpus noſtrū ē cōpoſitū ex qͣttuor ele mētis. ⁊ qꝛ elementa ſunt imꝑfecta. qua druplicē habet ab eis defectibilitatē. Ab aqua q̄ eſt elementū humiduꝫ ⁊ paſſibile habet paſſibilitatē ⁊ corruptione. Unde humidū aqueū corpus corrūpit Aterra q̄ eſt elementū opacū habꝫ obſcuritatē. Ab igne animalitatē qꝛ calor cōſumit ꝯtinue ideo cōtinue indiget ciboꝝ alimonia. Ab aere habet infirmitatē. Aer em̄. facile im mutat̉ ⁊ cedit cuilibet impellenti. Qm̄ er go qͣttuor iſti defectꝰ debēt ꝑ bona oppoſi ta remoueri. Ad hͦ ꝙ corpº ſit ꝑfectu ꝑfe ctiōe cōpleta. Iō qͣttuor ſunt dotes ꝯͣ cor ruptionē ⁊ paſſionē incorruptibilitas vel īpaſſibilitas. Cōtra obſcuritatē claritas. Cōtra aīalitatē ſpūalitas. Cōtra infirmi tatē ꝟtus ſiue penetrabilitas. Hīc apl̓s. ad Chor̄. xxv. c. ait. Seminat̉ incorrupti one ſurget ī corruptiōe Ecce impaſſibili tas ſeminat̉ in ignobilitate. ſurgat in gl̓ia Ecce claritas ſeminat̉ in infirmitate. ſur get in virtute. Ecce ſb̓tilitas ſeminat̉ aīa le. ſurget ſpūale. Ecce agilitaſ. Et augꝰ. li. xxij. de ciui. dei inqͥt Abijciet̉ a corporibus nr̄is oīs deformitas. oīs tarditas. oīs in firmitas. oīs corruptio. oīs deformitas ꝑ claritatē. oīs tarditas per agilitatē. oīs in firmitas ꝑ ſpiritualitatē. oīs corruptio per impaſſibilitatē. videt̉ itaqꝫ ſufficiens iſta dotiū enumeratio. Nā dotes corꝑis dicūt̉ nō oēs qͣlitates: ſꝫ qͣlitates nobiles ⁊ pͥnci pales de nouo ſuꝑ addite nature. Et qꝛ d̓ nouo ſuꝑaddite debet accipi ẜm natura les defectus. ⁊ hi ẜm cās pͥncipales qͥ ſunt qͣttuor elemēta. ¶ Tertio cōſideremus d̓ dotibꝰ corpoꝝ btoꝝ cōditionē. Prima doſ impaſſibilitas. Erūt em̄ corꝑa illa īcor ruptibilia ⁊ impaſſibilia. Sꝫ huiꝰ impaſ ſibilitatꝭ cām diuerſimode pleriqꝫ ponūt. Dicūt gͦ qͥdā ꝙ elemeta erūt in corꝑe glo rioſo ẜm ſb̓am nō ẜm q̄litates. Et iō qꝛ ſb̓ ſtātie nihil ē cōtrariū ſꝫ vbi nulla ē ꝯtra rietas nulla ē pugna nec diſſolutio ex con ſeq̄nti corꝑa illa erūt incorruptibilia ⁊ im paſſibilia. ſꝫ hͦ ſtare nō poteſt. vr̄ dicit Bo nauē. ꝙ a corporibꝰ gl̓ioſis vt refert augꝰ. vitia detrahūt̉ natura ẜuabit̉. Sꝫ qͣlita tes elemēta res ſunt eis naturales. gͦ ma nebūt. Si dicas ꝙ manēt ẜm eſſentiā nō ẜm actū. Cōtra qꝛ vnūqd̓qꝫ nobilius ē qn̄ eſt cōiunctū actui qͣꝫ qn̄ nō. Alij dicunt ꝙ corꝑa btā erūt impaſſibilia ꝑ hͦ ꝙ ceſſabit motuſ celi qͦ ceſſante nihil pōt moueri. Sꝫ articulus iſte ex cōicatus ē. Nā ẜm augu ſi ceſſaret motꝰ celi adhuc rota figuli po ſet moueri Landulfus ſuo iiij aſſerit ꝙ cā

impaſſibilitatꝭ corpoꝝ btōꝝ eſt ex hͦ ꝙ vo lūtas diuīa n̄ coagit cuicūqꝫ cauſe ſcd̓e cor rūpēti Ceſſante em̄ pͥma cauſa ab actione ceſſabit cauſa ſua ſcd̓a. Ideo nulla cā ſcd̓a pōt corrūpere corꝑa beata. qꝛ deus nō co aget illi ſicut corpora triū pueroꝝ erāt im paſſibilia ab igne. quia deus nō coagebat igni ad cōburendū eos. licꝫ coageret ei ad talia cōbuſtibilia Si obijcias cōtra iſta qꝛ tūc impaſſibilitas nō eſſet dos. qꝛ nihil ponerēt in corꝑe dotato niſi pͥuationē acti onis diuine. Et ſcd̓o qꝛ eodē modo. erunt impaſſibilia corpora dānatoꝝ qꝛ deus nō coaget igni vt corrūpat ea. Rn̄det Lan dulphus ꝙ nō oportet ꝙ dos ſit in dotato Nā dos nō eſt in ſponſa q̄ dotat̉ ſed ſuffi cit ꝙ ex dote aliqͥd fiat circa ꝑ ſonā dotatā ⁊ ſic ē in ꝓpoſito: Uel dicere poſſumus ꝙ impaſſibilitas eſt quedā pͥuatio paſſionis ſeu potētie recipiētis paſſionē. ⁊ iſta pͥua tio eſt in corꝑe dotato.ſ. corpore beato: ſed eſt a volūtate diuina. de corporibꝰ ꝟo dā natis dicit Landulpus ꝙ nō habebūt do tem impaſſibilitatis. tū qꝛ fortiſſime pa tiētur ab igne. tū qꝛ nō dat̉ eis ꝓ meritiſꝙ nō corrūꝑant̉ ab igne: ſed vt cōtinue cru ciētur Ricar. ꝟo in ſuo iiij. vbi sͣ. refert ꝙ ī impaſſibilitate ē cōſiderare ⁊ illud qd̓ po nit ⁊ illud qd̓ excludit. Quāuiſ em̄ ſignifi cetur negatiuo mod̓o tn̄ res ꝑ eā ſignifica ta nō eſt pͥuatio ſꝫ habitus. Eſt em̄ quali tas in corpore ex redūdantia beatitudiniſ aīe cauſata. corpus ꝓhibēs ab om̄i paſſio ne corruptiōi ꝯtraria. Obmiſſis itaqꝫ do ctoꝝ opinionibus varijs de cauſa impaſſi bilitatis illoꝝ corpoꝝ glorificatoꝝ firmit̉ ⁊ indubitanter tenere debemus: ꝙ preta cta corpora nec paciētur nec poterūt pati nec ab interiori nec ab exteriori. nō a frigo re nō a calore. nō a fame. nō a ſiti nō a egri tudinibus ⁊ huiuſmodi qͥbꝰ moleſtamur in preſenti vita quottidie Iō Apoc̄. xxi. c. ſcribit̉. Abſterget deus oēm lachryma ab oculis eoꝝ ⁊ mors vltra nō erit neqꝫ luctꝰ neqꝫ clamor Erit itaqꝫ ibi ſanitas ſine in firmitate. iuuētus ſine ſenectute. vita ſine morte. Scd̓a dos corporū beatoꝝ dr̄ clari tas. De hac ſcribit̉ Sap̄. iij. ca. Fulgebūt iuſti. ⁊. Mar. xiij. ca. Fulgebūt iuſti ſicut ſol in regno pr̄is eoꝝ Sunt nichilominuſ in hac parte tres theologoꝝ ꝓpoſitiōes at tendēde. Prima ē ſancti Bonauen̄. ⁊ Lā dulfi. qͥ dicūt ꝙ corpora beatoꝝ erūt lumi noſa ⁊ colorata. Colorata qͥd ē ꝓpter natu rā quartuor elemētoꝝ ⁊ eoꝝ qͣlitates ex qͦ bus cōſtabit corpus humanū. Sꝫ lumi noſa ratione luminis ſuꝑadditi. nā ⁊ no ctiluca de die apparet colorata de nocte lu cida Sil̓r carbo ꝑ ſui naturā a licuiꝰ colo ris eſt: igne aūt adueniēte efficit̉ lumino ſus. ⁊ tn̄ nihilominus ē coloratus. qꝛ ē ibi lux materie terreſtri incorporata. Sic cor pꝰ reſurgēs ꝑ naturā ſuā habebit colorē ⁊ claritas lūiuis ſuꝑ induet ip̄m ſic̄ ignis carbonē. Scd̓a ꝓpoſitio ẜm Riccar. ꝙ lux elemētaris ⁊ lux corꝑis glorificati nō ſunt eiuſdē ſpeciei ſꝫ lux eſt qͣſi q̄dā imitatio il lius ſicut lux ſpūalis aīe nō ē eiuſdē ſpe ciei cū ſpūali luce gl̓ie. ſꝫ eſt quedā imita tio illius Sil̓r lux ſolaris eiuſdē ſpeciei nō eſt cū luce corꝑis gl̓ificati ſed vna eſt que dā ſimilitudo ſeu imitatio alterius. Et li cet dicat̉. Matth̓ xvij. ca. de xp̄o. Reſplē duit facies eius ſicut ſol. tn̄ gloſa ibi dicit plus certe qͣꝫ ſol: ſꝫ nō habuit exēplū maiꝰ cui cōpararet. Tertia ꝓpoſitio ē ꝙ lux cor poris xp̄i eiuſdē ſpeciet ē cū luce q̄ poſt re ſurrectionē erat in alijs corꝑibꝰ glorifica tis. Ideo a pl̓s dixit. Reformabit corpus humilitatis noſtre cōfiguratū corpori cla ritatis ſue. Tn̄ erit differentia inter lucem corporis xp̄i ⁊ lucē alioꝝ. Et inter ſe etiaꝫ differūt lux vnius corporis gloioſia luce alterius ẜm magis ⁊ minus. Qd̓ notauit apl̓us dicens.i. Chorin. xv. ca. Alia ē cla ritas ſolis Alia claritas lune. Alia clari tas ſtellaruꝫ. Stella em̄ differt a ſtella in claritate ſic ⁊ reſurrectio mortuoꝝ. Nam ſicut dicit magiſter ſententiarū in littera. Claritas corpoꝝ eſt differēs ẜm differen tiam glorie animaꝝ: quia exclaritate bea titudiuis aīme claritas redūdabit in cor pus. Unde ẜm proportionē qua beatitu doani me chriſti excedit beatitudinē cuiuſ libet alterius anime. ſic lux corporis chri ſti excedit lumen futurorum in quocun qꝫ alio corpore. Tertia dos cōporum bea torum erit ſublimitas. vbi dicit. Riccar dus de media villa ex mente ph ſoſophi.

Dr res triplici de cā eſt penetratiua. Aut propter qͣꝫtitatꝭ paruitatē. maxime ẜm la tum ⁊ profundū. Unde actus qͣꝫuis lōga penetratiua eſt. Aut ꝓpter raritatem. ⁊ ſic aer eſt penetratiuus. Aut ꝓpter actiue vir tutis magnitudinē. Et ſic vinū eſt pene tratiuū multomagis qͣꝫ ſimplex aqua qͣꝫ tūcunqꝫ tenuis. Quapropter aqua cū mo di cō vino bibita magis refrigerat ſanum qͣꝫ ſi ꝓ ſe bibat̉. qꝛ vinū facit ea ad loca cor poris penetrare. ẜm pͥmā cauſam pene trā di nō attēditur ſubtilitas corpoꝝ beatoꝝ qꝛ in debita qͣꝫtitate reſurgent. Nec etiam ẜm cām ſcd̓am. qꝛ tota materia que eſt ne ceſſaria ad eſſentiam eorū reſurget in eis. Unde qͥdam errauerūt dicētes ꝙ corpo ra glorioſa erūt rariora aere vel vento quē errorē vt ponit Grego. in moralibus tenu it Euticius cōſtantinopolitane vrbis epi ſcopuſ. Igit̉ ſb̓tilitas illoꝝ corpoꝝ erit ẜm tertiā cauſam. ꝑ virtutē nanqꝫ beatirudi nis aīe erit in beatis corporibꝰ tanta ma gnitudo virtutis actiue ꝙ per eam multo efficatius poterunt penetrare qͣꝫ ignis vel aer. Un̄ Anſel. in li. de ſimilitudinibꝰ int̓ principiū ⁊ mediū de quolibet beato dicit ꝙ intantū erit fortis vt etiā ſi velit terram cōmouere poſſit. Quarta dos corpoꝝ bea corū erit agilitas. de qͦ Sap̄. iij. c. ſcribitur Tanqͣꝫ ſcintille in arudineto diſcurrēt.ſ. beati vol abūt ⁊ nō deficiēt. Ad qd̓ intelli gendū dicit Landulſus ꝙ tria cōcurrunt ad agilitatē. Primū eſt potētia aīme mo tiua. Duplex em̄ motus eſt in hoīe. Unuſ qͥ eſt ẜm elementū prodominās quo mo uetur deorſum. ⁊ iſte motus nō ineſt ſibi ꝑ aīam. Alius eſt motus progreſſiuus cuiꝰ principiū eſt aīa: qͥ motus tripliciter diffe runt. Primo qꝛ vnus ē ab aīma ſcꝫ ꝓgreſ ſiuus. Alius aūt nō. Scd̓o qꝛ motus pri mus ē ad vnū tm̄ eo ꝙ ſeqͥtur grauitatem ſcd̓s poteſt eſſe ad diuerſa ẜm diuerſaꝫ ap prehenſionē ſenſus quā ſequit̉ aīa. Terto qꝛ in pͥmo motu grauitas q̄ eſt pͥncipium eius nō poteſt deſiſtere: ſed in ſcd̓o motu poteſt anima deſiſtere: habet nihilominuſ aīa potentiā nō ſolū ad motū progreſſiuū organice: ſed ad mouēdū corpus nō orga nice. Dicitur autē aīma mouere organice qn̄ mouer vnā partē mediante alia. ſicut mouendo cor mouet̉ alia mēbra. ⁊ ſic eſt motus progreſſiuus Mouet em̄ īmedia te vnā parte. mediāte illa mouet aliā. ⁊ ſic mouet̉ totus hō ſucceſſiue. Dicit̉ etiā mo uere nō organice mouēdo totū ſimul. Et ſic aīa beata poterit corpꝰ ſubito mouere: licꝫ nō in inſtanti de loco ad locū. Scd̓m qd̓ occurrit ad agilitatē erit multiplicatio ſpirituū puriſſimoꝝ. tum qꝛ ſpūs vitales erunt puriſſimi ⁊ vigoriſſimi. tum qꝛ cor pus replebit̉ aliquo puriſſimo elemēto.ſ. puriſſimo aere vt nō ſit vacuū qꝛ nō erunt tūc feces. Tertiū qd̓ cōcurrit ad agililita tē erit remotionis diſpoſitiōis q̄ ē in ner uis ⁊ in corꝑe. ⁊ oīs pōderoſitas q̄ nō eſt d̓ eſſentia nature. Et tūc aīa poterit mouere faciliter tale corpus vel motu progreſſiuo vel totū ſimul. Si dicas quō ſtabūt cor pora in celo empir eo. Reſpōdeo ꝙ ambu labūt ⁊ mouebūtur ſubito ꝓ libito. ſi quā do ſtabūt creditur ꝙ ſtabūt erecta. licꝫ em̄ corpori inqͣꝫtū corpus ē magis cōpetat ſe dere vel iacere. Tn̄ inqͣꝫtū ē inſtrumentuꝫ anime magis cōpetit ſibi ſtare ꝓpter parti cipationē ad operā dū. Unde Stēphanꝰ vidit ieſum ſtantē a dextris dei. Act̉. vij. c ¶ Ꝙ ingens erit leticia btōꝝ ex eo ꝙ ha bitabūt in celo empireo. ¶a. III. Ertio oſtendimus qͣꝫ ſit copioſum gaudiū beatorum ꝓpter loci habitationē. qꝛ habi tabūt in celo vbi tria dubia merito decla remus. ¶ Primū vtrū ſcriptura ſacra celi ꝓdu ctionē recte denūciet. Scd̓m vtrū celū fit vnū vel plures. Tertiū vtrū celū ſit locus beatoꝝ. ¶ Ad primū dubiū orit̉ ābiguitas ⁊ qͥdeꝫ nō parua. qm̄ Gen̄. i. ca. ſcribit̉. In princi pio creauit deus ceſum ⁊ terrā. vbi aſſerit ſcriptura celū prima die creatū. Dein̄ ſeqͥ tur. Uocauit deus firmamētū celū: qd̓ cō firmat ſcd̓a die factū. Ad hͦ rn̄det Tho. i. parte. q. lxviij. pͥmo ẜm Chriẜ. qͥ aſſerit ꝙ moyſes ſūmarie dicit qd̓ deꝰ fec̄. ꝓmittēs In pͥncipio crea. d̓. ⁊c̄. pꝰ ea ꝑ ꝑtes explica uit. ſic̄ ſi qͥs dicat. h̓ artiſex ſec̄ hāc domū ⁊ poſtea ſb̓dat̉. pͥmo fecit fundamēta. 2º ere xit ꝑietes. tertio ſuppoſuit tectū. Et ſic nō

oportet nos aliud celū intelligere cū dicit̉. In principio creauit deus celū ⁊ terrā/ Et cū dr̄ ꝙ ſcd̓a die factū eſt firmamētū. Se cūdo poteſt dici aliud eſſe celū qd̓ legit̉ in principio creatū ⁊ qd̓ legit̉ ſcd̓a die factū. ⁊ hoc diuerſimode. Nā ẜm Augꝭ. Celuꝫ qd̓ legit̉ prima die factū ē natura ſpūalis informis. Celū aūt qd̓ legit̉ ſcd̓a die factū eſt celū corporeū. ẜm ꝟo Bedam ⁊ Sera biū. Celū qd̓ legitur prima die factu ē ce lū empyreū. Firmamētū ꝟo qd̓ legit̉ ſcd̓a die factū ē celū ſidereū. Damaſcenus ꝟo dicit ꝙ celū prima die factū eſt quoddā ce lum ſpericū ſine ſtellis: de quo ph̓i loquū tur dicētes ip̄am eſſe nonā ſperā ⁊ pͥmum mobile qd̓ mouet̉ motu diurno. Per fir mamentū ꝟo factū ſcd̓a die intelligit̉ celū ſedereū. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū celuꝫ ſit vnū vel plures. Et ꝙ ſit vnū ꝓbari poſſet qꝛ dicit̉ celū in ſingulari Gen̄. i. c. vbi ſupͣ. Sed hec obiectio debilis eſt qm̄ ſcriptura ſepius celos nominat in plura li. Un̄ deu tronomij xxxiiij. c. Audite celi que loquar. Et ſecūdi Regū. xxij. ca. Inclinauit celos ⁊ deſcendit. Et Iob xv. ca. Celi non ſunt mundi in conſpectu eius. Et pſal̓. ij. Qui habitat ī celis irridebit eos. Et pſal̓. xxxij. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt. Et pſal̓. xlix. Annūciabūt celi iuſti. eiꝰ. Et psͣ. lxxxviij. Tui ſunt celi ⁊ tua ē ter. Et ſap. ix. Que in celis ſunt quis inueſtigabit. Et Eſaie xlv. Rorate celi deſuꝑ. Et Ezech̓. i. Aper ti ſunt celi ⁊ vidi viſiones. Et ad Hebre. pͥmo: Opera manuū tuaꝝ ſunt. Reſpon det gͦ Tho. i. parte vbi ſupra. Qd̓ cirea hͦ videtur eſſe quedā diuerſitas inter Baſi lium ⁊ Chriẜ. Chriſoſtomus em̄ dicit nō eſſe niſi vnū celū. Et ꝙ pluraliter dicit ce li celorū hoc eſt ꝓpter ꝓprietatē lingue he bree in qua conſuetū eſt vt celū pluraliter ſignificet̉. Sicut ſunt etiā multa noīa in latino que ſingulari carent. Baſilius au tē ⁊ damaſcenus dicunt plures eſſe celos. Sed hec diuerſitas magis eſt in voce qͣꝫ in re. Nā Chriſoſto. vnū celū noīat totum corpus qd̓ eſt ſupra terrā ⁊ aquā. nā etiam aues q̄ volāt in aere dicūtur ꝓpter hoc vo lucres celi. Sed qꝛ ī iſto corpore ſunt mul te diſtinctiones propter hoc baſilius po uit plures celos. Ad diſtincttonē gͦ celorū ſciendā: cōſiderādū ē ꝙ celū tripliciter dr̄ in ſcripturis. Qn̄qꝫ em̄ dicit̉ ꝓprie ⁊ natu raliter ⁊ ſic dicit̉ celū corpus aliqd̓ ſb̓lime ⁊ luminoſum actu vel potētia ⁊ incorru ptibile per naturā. Et ẜm hoc ponūt̉ tres celi. Primū totaliter lucidū qd̓ vocāt em pireū. Scd̓m tota liter diaianū qd̓ vocant celū aqueū vel criſtallinū. Tertiū partim diafanū ⁊ partim lucidū actu qd̓ vocāt ce lum ſidereū. Et diuiditur ī octo ſperas.ſ. ſperā ſtellarū fixarū ⁊ ſeptē ſperas plane tarū que poſſunt dici octo celi. Scd̓o dici tur celū per participationē alicuius pro prietatis celeſtis corporis.ſ. ſublimitatis. ⁊ luminoſitatis actu vel potētia. Et ſic to tū iſtud ſpaciū qd̓ eſt ab aquis vſqꝫ ad or bem lune Damaſcenus ponit vnū celum nominans illud aereū. ⁊ ſic ẜm eū ſunt iij. celi. aereū. ſidereū. ⁊ aliud ſuꝑius d̓ quo in telligit ꝙ apl̓s legitur raptus vſqꝫ ad ter tiū celū. Sed quia iſtud ſpaciuꝫ continet duo elementa ignis ⁊ aeris. ⁊ in vtroqꝫ eo rum vocatur inferior ⁊ ſuperior regio Iō iſtud celū Rabanus diſtinxit in quattuor ſup̄mā regione ignis nominās celū igne um Inferiorē ꝟo regionē celū olimpiū ab altitudine cuiuſdā motis qͥ vocaturolim pus. Supremā ꝟo regione aeris vocauit celuꝫ ethereū ꝓpter inflāmationē. Inferio rem ꝟo regione celū aereū. Et ſic cum iſti quattuor celi tribus ſuperioribus ꝯnume rantur fiūt in vniuerſo ẜm Rabanū. ſeptē celi corporei. Tertio dicitur celū metha phorice. ⁊ ſic qn̄qꝫ ip̄a ſancta trinitas dici tur celū ꝓpter eius ſpūalē ſublimitatē ⁊ lu cem. Qn̄qꝫ etiā ſpiritualia bona in quibꝰ eſt ſanctoꝝ remuneratio propter eoꝝ emi nentiā celi nominatur. Quādoqꝫ ꝟo tria genera ſuꝑnaliū viſionū.ſ. corꝑalis. ima ginarie ⁊ intellectualis tres celi nominan tur. de quibus exponit augꝰ. ꝙ paulus eſt raptus vſqꝫ ad tertiū celum. ¶ Tertiū du biū fuit vtrū telum ſit locus beatorū. Et ꝙ ſic patet ex teſtimonio ſcripturaꝝ. inqͥt em̄ ſaluator noſter Mat. v. c. Beati pau peres ſpū qm̄ ip̄oꝝ eſt regnū celoꝝ. Et vi ca. Mercęs veſtra copioſa eſt in celis. Et xxij. ca. Erunt ſicut angeli dei in celo. Et Paulus actuū xiiij. ca. Oportet nos per multas tribulationes intrare in regnū ce

loꝝ. ⁊ Petrꝰ. i. Epl̓a c. ij. Būdictus deus ⁊ pater dn̄i nr̄i ieſu xp̄i qͥ regenerauit nos ī ſpem viua. ꝑ reſurrectionē ieſu xp̄i filij ſui ⁊ dn̄i nr̄i in hereditatē incorruptibilē ⁊ in contaminatā in celis. Et etiā eccleſia can tat. Gaudent in celis anime ſanctorū qui xp̄i veſtigia ſunt ſecuti. Et iterū in officio vnius martyris. Iſte eſt qͥ cōtempſit vi tam mundi ⁊ peruenit ad celeſtia regna. Et macrobius ſuper ſomniū Scipionis. Sic habeto om̄ibus qui patriā ſeruaue rint iuuerint auxerint certū eſſe in celo dif finitū locū vbi beati euo ſempiterno fruā tur. Et Lucrecius de quo refert Lactan tius li. vij. Cedit ideꝫ retro de terra quod fuit ante in terram Sed qd̓ miſſum ē ex etheris oris Id rurſum celi fulgētia tem pla receptāt. Conueniūt itaqꝫ in hoc oēs viri ſapiētes ꝙ beati habitāt ī celo. Theo logi ꝟo explicant illud fore celū empireū. qd̓ ẜm Tho. i. parte. q. lxvi. dicit̉ empireū id eſt igneū nō ab ardore ſed a ſplendore: Qualiter ꝟo accedit ad leticiā ſanctoruꝫ eſſe in celo ſatis conſtare poteſt ex his que dicūtur in ſermone de aīe rationalis ad mirādis prerogatiuis. Igitur dicere poſ ſumus cū propheta. Beati qui habitat in domo tua dn̄e in ſecula ſeculoꝝ laudabūt te. Ibi erit ex om̄i parte quies ⁊ delectatō ⁊ ſancti oēs eterna pace fruetur. ad quam nos perducat dei ⁊ virginis filiꝰ ieſus xp̄s qui viuit ⁊ regnat in ſcl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Sermo XXI II. de eximia nobilitate ⁊ p̄ ſtantia anime rationalis tā corpori vnite qꝫ a corpore ſeparate. Cce oēs anime mee ſunt. Dei viuentis ꝟba ſunt iſta originaliter Ezech̓. xviij ca. Dolendū profecto eſt de multirudine hominū pereuntiū. qui cōcu piſcentias prauas inſequētes. virtutibus ieiuni omni vicioꝝ turpitudini ſeſe dede rūt Hi equidem obliti excellētie ac digni tatis animarū ſuaꝝ defluūt luxuria. ⁊ de licate atqꝫ nobiliter viuūt abhorrētqꝫ par citatem. continentiā. ſobrietatē. ⁊ quicqͥd eſt qd̓ viros bonos deceat. Fidei ꝟo docu mēta irridēt. doctrinā euāgelicā ſpernūt. de regno celorū deſperāt. negant atqꝫ pe nas inferni Talibus autē erroribꝰ inuol uūtur. qm̄ de anima ratōnali minus bene ſentiūt. qn̄qꝫ affirmantes aīas nō reperi ri. Aliqn̄ ⁊ illas nō multe nobilitatis fore ſuadentes. Interdū v̓o ⁊ eas cū ſuis cor poribus improbe ſatis contēdētes corrū pi. Quos qͥd aliud dixerim niſi pecora im mū diſſima atqꝫ indornitas feras īmo qͥ buſcūqꝫ beluis immaniſſimis deteriores. Inquit em̄ dauid in pſal̓. Homo cū ī ho nore eſſet nō intellexit cōparatus eſt iuuē tutis inſipientibus ⁊ ſimilis factꝰ eſt illis Nam ſummus ille pater qͥſ apiētia ſua cō didit oīa. minuit hominē paulominus ab angelis. coronans glorie ⁊ honore dū in tellectiuā aīam illi dedit. qua de re vt ape riant̉ mētes cūctoꝝ ad aīe veriſſimā cogni tionē illāqꝫ vnuſqͥſqꝫ ſtudeat bonis ⁊ ſcīs moribus exornare. decreui in preſenti ſer mone de ipſa anima verba facere. de qua tria myſteria proponimus cōtemplauda. Primū dicitur diffinitionis. Scd̓m productionis. Tertium ſeparationis. ¶ Quid ſit anima que nō eſt corpus nec ex ſemine cauſata ⁊ que vna ſola eſt ī ho mine. ¶ Capiuſum ſ. Rimū myſteriū contē plandū de aīa dicitur diffinitio nis in quo quid ſit aīma decla remus. Dicit enim Albertus in cōpēdio theologie. ꝙ a quibuſdā anima diffinitur vt ſpūs. a quibuſdā vt aīa. a qͥbuſdam ꝟo vt ſpūs ⁊ anmia. Inqͣꝫntū cōſideratur vt ſpūs diffinit̉ ſic ab Auguſti. in li. de motu cordis. Anima ē ſb̓ſtantia incorporea in te llectualis illūinatiōis a primo vltima re uelatiōe perceptiua. vltima dicit̉. qͥa me diantibꝰ angelis percipit. Ex qua diffini tione cognoſcimus. ꝙ ſpūs humanus qͥ ē aīa inter oēs creaturas īmediate poſt an gelos illuminatiōis diuine ſit perceptiuꝰ. Inqͣꝫtum anima ſic diffinitur a Remigio Anima ē ſb̓ſtantia incorporea regens cor pus. Et ab Ariſto. in ij. de aīa dicit̉. Aīma eſt endelechia.i. actus ſiue forma corporis organici phiſici potētia vitā habētis: Ex

qͥbus datur intelligi ꝙ anima vnibilis eſt corpori nec om̄i ſed ſoli organico vel phi ſico id eſt naturali ad ſuſceptionē aīme ra tionalis diſpoſitio Inqͣꝫtuꝫ aūt ſpūs ⁊ aīa diffinitur ab auguſtino ſic. Anima ē oīm ſimilitudo. q̄ diffinitio data eſt per cōpara tionē ad creaturas. Anima em̄ ex ſui na tura ad ſuſcipiēdas oīm rerū ſimilitudi nes tam corporaliū qͣꝫ ſpūaliū apta ē. Et ẜm Augu. li. de ſpū ⁊ anima multiplicit̓ nominat̉.ſ. Anima. mens. ratio. ſpūs. ſen ſus. memoria. volūtas. Anima dicit̉ inqͣꝫ tum animat corpus ſiue viuificat. Mēs inqͣꝫtū recolit. Ratio cū rē iudicat. Spiri tus dum ſpirat vel qꝛ ſpūalem naturam habet. Senſus duꝫ ſentit. Memoria dū recordat̉. Uolūtas dum ꝯſentit. Hec oīa diuerſe ſunt anime. nō ꝓpter eſſentie plu talitatē: ſed propter effectuū multiplicita tem ⁊ operatione. ſed pro huiꝰ partis intel ligentia pleniori quattuor ſunt dubia ab ſoluenda. Primū vtrum ſit anima. p̄cd̓m vtrum anima ſit corpus. ertium vtrū aīa cauſet̉ ex ſemine. Quartū vtrū in hōie ſit vna ſola aīa. ¶ In primo dubio expugnāda eſt ⁊ om nino reprobāda perditiſſima opinio illoꝝ qui tenet animā nō eſſe: aſſerentes nō niſi corpora aut corporales ſubſtātias reperiri Quos nos conuincere poſſumus triplici lumine. Primū dicit̉ teſtificationis. Secundū operatiōis. ¶ Tertium figurationis: ¶ Primū lumen quo oſtenditur ꝙ aīa fit dicit̉ teſtificationis. Teſtant̉ quidē omēs tam diuine qͣꝫ humane ſcripture animaꝫ eſſe. atqꝫ de illa ſublimiter ſemꝑ loquunt̉ De hac itaqꝫ ſcribit ſapiēs. Ecc. c. ij. Fili in manſuetudine ſerua animā tuā. Et liij ca. Humilia corā deo animā tuā. Et eo dē. c. Non confundaris pro aīa tua dicere verū. Et. x. c. Qui multis vtit̉ verbis ledit anima ſuā. Et xxix. ca. Qui cū fure parti cipat ledit anima ſuā. Et xxxiiij. c. Timē tis deū beata eſt aīa illius. Et li. c. Lau dabit yſqꝫ ad mortē anima mea dn̄m. Et Sap. i. c. In maliuolā aīam nō introibit ſapiētia. Et eodē ca. Os qd̓ mētitur occi dit animā. Et Eccī. xxx. c. Miſerere ani me tue placens deo Eiuſde xxxvij. c. A cō ſiliario malo ſerua animā tuā. Et Can iij. ca. Num quē diligit aīa mea vidiſtis. Eiuſdē iij. ca. Queſiui quē diligit anima mea. Et vi. ca. Anima mea lique facta eſt vt dilectꝰ ē locutꝰ. Et Iudith. viij. c. Hu miliemus illi aīas nr̄as. Et Iob x. c. Te det animā meā vite mee. Et Thobie xij. c. Qui faciūt peccatū hoſtes ſunt aīme ſue. Et Deutro. iiij. c. Cuſtodite ſolicite aīas veſtras. Et Ioſue ij. c. Eruatis aīas vr̄as de morte. Et Abacuc. ij. c. Qui increduluſ eſt nō erit recta eius anima. Et. i. Regū. c. xxvi. ſcribit̉. Magnificet̉ aīa mea in ocu lis dn̄i. Et ij. Regū xiiij. ca. Non vult deꝰ perire animā. Et iij. Regū. xix. Tolle ani mā meā. Et iiij. Regū. i. c. Noli deſpicere aīam mēa. Et pſal̓. vi. Anima mea turba ta eſt valde. Et vij. ca. Ne qn̄ rapiat vt leo animā meā. Et xv. Nō derelinquas aīam meā ī inferno. Et xx. c. Erue a framea deꝰ aīam meā. Et xxiij. Ad te dn̄e leuaui ani mā meā. Et xxxij. Anima mea ſuſtinet do minū. Et xli. Quēadmodū deſiderat cer uus ad fontes aquarū ita deſiderat aīma mea ad te deus. Et lxij. Sitiuit ī te aīma mea. Et pſal̓. lxxi. Aīmas pauperū ſaluaſ faciet. Et ſaluator noſter dixit. Mait. vi. ca. Anima plus eſt qͣꝫ eſca. Et x. c. Nolite timere eos qͥ occidūt corpus: aīam aūt nō poſſunt occidere. Et. xvi. c. Quid prodeſt hōi ſi vniuerſum mundū lucretur: aīe ꝟo ſue detrimentū paciat̉: aut quā dabit ho mo cōmutationē pro anima ſua. Et xxvi. ca. Triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad mortē. Et Lu. ij. ca. Beata virgo in ſuo cantico ita cecinit Magnificat aīa mea dn̄m. Et Simeon virgine eodē ca. ſic allocutus ē Tuā ip̄ius aīam pertrāſibit gladius. Et Iacobus. v. c. ait. Qui cōuerti fecerit pec catorē aberrore vie ſue ſaluabit aīam eiuſ a morte. Et. i. c. In manſuetudīe ſuſcipite inſituꝫ verbum quod poteſt ſaluare aīas veſtras. Et Petrus.i. epl̓a. cap̄. ij. inquit. Obſecro vos tāqͣꝫ aduenas ⁊ peregrinos abſtinere vos a carnalibus deſiderijs que militant aduerſus animā. In ſacris vero canonibus ſepiſſime fit mentio de aīa. ſiē patet. xxiij. di. c. Qui ep̄us. Et xi. q. iij. cap̄.

placuit. ca. abſit. ca. nolite timere. ca. audi Et xiij. q ij. ca. tēpus. ca. hunc. ca. fatendū. ca anime defunctoꝝ. Et xvi. q. i. c. in cano nibus Et xxi. q. i. in ca. relatio. Et xxiiij. q. iiij. ca. ip̄a pietas. c. ꝙ xp̄s. ca. diſplicet. Et xxiiij. q. iij. c. fi habes. Et xxvi. q. vi. c. agno uimus. ⁊ xxx. q. i. c. ad limina. Et xxrij. ca. ꝙ ꝟo. ſi illud. c. Moyſes. Et xxxiij. q. ij. c. animo nature. Et d̓ pe. di. i. c. reſuſcitatus. ca. voluiſſent. Et di. ij. ca. charitas. c. ergo. Et di. i. c. poteſt. c. ſi qͥs. c. qͥd ergo. Et di. v. c. cōſideret. Et de cōſe. di. ij. c. reuera. Et di. iiij. Si haptizata. Et de maio. ⁊ obe. c. ſolite. Et de ſum. tri. ⁊ fi. ca. firmiter. Et de pe. ⁊ re. ca. cū infirmitas. Et de renū. c. niſi cum pridem. Et de cele. miſſa. ca. in qua dā. Et d̓ decimis. c. cū nō ſit in homīe. In clementina ꝟo de ſum tri. ⁊ fi. c. damnant̉ illi qui dicūt animā nō eſſe formā cōporis Nam Ariſto. viij. metha. dic̄. Qd̓ differē tia ſumitur de forma rei. Sed differentia conſtitutiua hōis eſt rationale qd̓ dicitur de homine ratiōe aīme intellectiue ſeu in tellectiui principij vt inqͥt Tho. i. parte. q lxxvi. ergo anima eſt hōis forma. Ad gen tiles iam veniamus qui naturalis ratio nis lumine illuſtrati magnificētiſſime de anima ſunt locuti. Inqͥt Cicero in para doxis. Deus ⁊ mater omniū naturā dedit tibi animū: quo nihil poteſt eſſe preſtātiꝰ nihil diuinius. Et idē in libro de natura deorū. Quid eſſe poteſt in rerū natura ho mine melius in eo em̄ ſolo eſt rō qua nihil poteſt eſſe preſtātius. Et idē in li. de re pu bli. Ut mundū deus eternus regit ſic fra gile corpus animus ſempiternus mouet. Et plato in thimeo. Deus virtutibus ani mā preire iuſſit. ip̄amqꝫ dn̄am noſtri cor poris fore voluit qd̓ ipſa tuetur Et Sa luſtius in iugurtino. Ut genus humanū cōpoſitū ex corpore ⁊ anima eſt. ita res ſtu diaqꝫ om̄ia noſtra alia corporiſ alia animi naturā ſequūtur Et Ouidius in libro de remedio amoris. Ut corpus redimas fer rum patieris ⁊ ignes. Utqꝫ animo vale as qͥcqͣꝫ tollerare negabis. Et ne ſiugulo rū repetamus dicta cōcludimus. Qd̓ om nes ſancti. oēs eruditi viri. oēs deniqꝫ ph̓i ⁊ ſcoici ⁊ peripatici ac alij quicūqꝫ animā eſſe ⁊ docēt ⁊ confitētur. ¶ Scd̓m lumen quo oſtēdimus ꝙ ſit anima dicit̉ oꝑatiōis vt em̄ ſcribit Alexander de ales ī ij. volu mine ſumme Uidemus quedā corpora q̄ nō nutriūtur neqꝫ augētur neqꝫ generant̉ nec mouētur motu voluntario vt lapides Quedā q̄ nutriūtur augetur ⁊ generātur: vt plante. Quedā que vltra hec mouētur ⁊ ſentiūt. vt animalia. Quedā aūt q̄ agūt ratione. Si ergo pͥncipiū harū operatio nū eſſet corporeitas. inueniretur tūc in om nibus corporibꝰ. gͦ illud a quo iſte opera tiones proueniūt erit anima. Et ſic in plā tis eſt anima vegetatiua. in anima libus brutis anima ſenſitiua. in hōibus ꝟo ani ma intellectiua. Quiſnā nō miretur qͣꝫta ſit humani ingenij perſpicacitas. qͣꝫ ſtupē da intellectus ſublimitas. qͣꝫue admirabi lis vigor rationis. Et vnde prouenit niſi ex animi ſapiētia. vt volātes aues per aera habitantes. in aquarū profundis piſces: ⁊ diſcurrētes ꝑ nemora ferociſſimas beſtiaſ homo ad ſuū vſum perducat. Non ꝓdeſt aquilis altus volatus. nō leonibus forti tudo nō ē leghātibus magnitudo. nō veno ſitas draconibus ⁊ ſerpētibus. non ceruis agilitas. nō deniqꝫ marinis beluis latitu do. vaſtitaſqꝫ aquaꝝ. cū ab homībus arti ficijs pene innumeris capiūtur. Quid de artiū inuētione exercitationeqꝫ dicemus. Inſpiciamus agriculturā lanificū archi tecturā fabrifactiuā ⁊ reliqͥs: in qͣrū effe ctibꝰ dep̄hēdit̉ aliqͥd ī hōie eſſe vltra corpꝰ Que anciqui vulgares eū prius talia non fuiſſent experti illos qui ea primo ī aliqua prouintia facere docuerūt crediderunt eſſe deos Iſis Inachi filia regis argiuorū. et ſoror ſoronei nauigās in egyptū qꝛ litteraſ quaſdam egyptijs dedit ⁊ de agricultura multa eos docuit. poſt morteꝫ in numero dearum recepta eſt. Saturnus: vt recitat Paulus in hyſtoria romanoꝝ: Iouē filiū e gretia fugiens in ciuitate que ex eius no mine ſaturnia dicta ē. haud procul ab vr̄ be rudes ppl̓os domos edificare. terras in colere. plantare vineas docuit. atqꝫ huma nis moribus viuere cū antea ſemiferri gla diū tantū modo alimētis vitā ſuſtētarent Et aut in ſpeluncis aut frondibus ꝟgul tiſqꝫ contextis caiulis habitarēt ab indo cili ⁊ ruſtica multitudine d̓s eſt appellatꝰ

Romulus qꝛ vrbem fundauit vallauitqꝫ muro apud paludem capre. nuſqͣꝫ compa ruiſſet anno regni trigeſimonono ad deos tranſiſſe creditus eſt. ⁊ Quirini nomīe cō ſecratus. De libera libus autē diſciplinis grāmatica. logica. rhetorica. ariſmetrica. geometria. muſica. aſtrologia illarūqꝫ re ctoribus ꝓlixior eſſet ſermo habēdus. Sꝫ vt cōplectamur om̄ia ſuccincte. tantus in illis eſt decor humane vite. tāta intellectꝰ ꝑfectio. tanta loquēdi ⁊ viuendi modera tio. tanta deniqꝫ cognitio rerū. vt qui illis inueniunt̉ imbuti ſumma veneratiōe cele brent̉ a cunctis. O deteſtabilē errorē. E damnabilē cecitatē O deniqꝫ fatuitatem peſtiferā eoꝝ qͥ tanta: vt ſic dicā: animarū facta mirabili a contuent̉ ⁊ aīas nō eſſe te nent. Pro qͥbus Augꝰ. li. x. ꝯfeẜ. ait Eunt hoīes mirari alta montiū. ingentes fluctꝰ maris. altiſſimos lapſus fluminū. oceani ambitū. ⁊ giros ſiderū. ⁊ relinquunt ſeip ſos nec mirant̉. Et in principio li. de ſpiri tu ⁊ aīa inquit. Qm̄ dictū eſt mihi vt me ipſum cognoſcā ſuſtinere non poſſum vt me habea incognitū. Magnā nanqꝫ ne gligentia eſt ſcire qͥd illud ſit: quo celeſtia tā ꝓ funde cogitamus naturalia tā ſubti li indagatiōe inueſtigamꝰ ⁊ de ipſo quoqꝫ creatore noſtrorū ꝓfunda deſideramꝰ ſci re. nec eſt res ꝑegrina nec longe querēda animꝰ quo iſta ſapimus ſꝫ eſt ſemꝑ nobi. ſcū adeſt. tractat loquit̉ et intus neſcitur. Datū eſt illi tam ingentiū rerū ſcire ſecre ta: ⁊ ſeip̄m cognoſcere non poteſt hec ille. ¶ Tertiū lumen quo oſtēdimus ꝙ ſit aīa d̓r figuratiōis. Ipſa qͥppe corꝑis humani figura ad celos erecta: deſignat aliqͥd eſſe in hoīe qd̓ ad celos tendere debeat. Hinc Ouidius in primo methamorpho. dicit. Pronaqꝫ cū ſpectent animalia ceter a ter rā. Os homī ſublime dedit celumqꝫ vide re. Iuſſit ⁊ erectos ad ſidera tollere vultꝰ. Et Bern̄. ſuꝑ Can̄. ait. Corꝑis ſtaturaꝫ ideo d̓s dedit homī rectā. vt corporea recti tudo exterioris vilioriſqꝫ figmenti hoīem interiorē rectitudīs ſue formāde moueret ⁊ decor viui deformitatē argueret animi. Hec Bern̄. Ex qͥbus ꝯcludimꝰ ꝙ in nu mero creaturaꝝ reperit̉ aīa rōnal̓ ad ima ginē ⁊ ſimilitudine dei creata cuiꝰ p̄ſtan tiā ex his q̄ amodo diſſeremus vnuſqͥſqꝫ ꝑcipere pōt. ¶ Scd̓m dubiū abſoluendū eſt vtrū aīa ſit corpus. Ad qd̓ reſpōdemꝰ ſequētes in hac ꝑte doctrina fidei ⁊ ſacre theologie. ꝙ aīma eſt ſpūalis ſb̓a. Ariſto. vero in. ij. phiſicoꝝ dicit. ꝙ vltima forma rū naturaliū ad quā terminat̉ ꝯſideratio ph̓ie naturalis.ſ. aīa humana eſt qͥdem ſe parata. ſꝫ tn̄ in materia. Quod ex hoc ꝓ bat. Quia hō ex materia generat hominē ⁊ ſol. Seꝑat a quidē eſt ẜm virtutē intelle ctiuā. qꝛ virtus intellectiua nō eſt virtus alicuius organi corꝑalis. ſic ut virtus viſi ua eſt actus oculi. Intelligere enī eſt actꝰ qui nō pōt exerceri ꝑ organū corꝑale ſicut exercet̉ viſio. Sed in materia eſt inqͣꝫtum ip̄a anima cuius eſt hec ꝟtus eſt corporis forma ⁊ terminus genetationis humane. Sic gͦ ph̓s dicit in. iij. de aīma. Qꝭ intelle ctus eſt ſeꝑatus. qꝛ nō eſt ꝟtus alicniꝰ or gani corꝑalis: Ex qͦ apparet ineptia illoꝝ qͥ vt dicit Tho. i. ꝑte. q. lxxv. Imaginatio nē trāſcendere nō valētes ſola corꝑa dice bant eſſe. ⁊ qd̓ nō eſt corpus nihil eſſe. Cō tra iſtos eſt auctoritas ſcripture Eccleſia ſtes vl. c. vbi ſic habet̉. Reuertat̉ puluis ī terrā ſuā ⁊ ſpūs redeat ad deū qͥ dedit illū Augꝰ. inſuꝑ li. xix. de ciui. dei cōmendat Uarronē qͥ hoīem nec aīam ſolā nec ſolū corpꝰ. ſꝫ aīam ſiml̓ ⁊ corpꝰ eſſe arbitrabat̉ Et ſi obijceret̉ ꝙ mouentis ad motū opor tet eſſe aliquē contractū: cōtractus aūt nō eſt niſi corporū. gͦ cū aīa moueat corpus vi detur ꝙ ſit corpus. Rn̄det Tho. vbi.sͣ. ꝙ duplex eſt ꝯtractus.ſ. quātitatis ⁊ ꝟtutis. Primo mō corpus nō tangit̉ niſi a corꝑe. Scd̓o mō corpus habꝫ tangi a re incorpo rea q̄ mouet corpus. Sꝫ adhuc pleriqꝫ in ſtant ꝙ aīam nullus videt. quō gͦ eſt dum a corꝑe ſeꝑat̉ a nemine ꝯſpicit̉. qͥd gͦ eſt ſi nō videt̉ nō ſentit̉ nō audit̉. neqꝫ quo ſe cō ferat ſcimus. Ad hoc rn̄det Gregꝰ. in. iiij dialogoꝝ li. ꝙ aīa eſt illa ſpūalis ſub̓a. cū ius ꝟtute qͣꝫdiu eſt in corꝑe corpus viuit. corpus ſentit. oculi vident. aures audiūt. ⁊ tn̄ ip̄a corporeis oculis nō videt̉. Idem dicimus de angelis: de demonibꝰ ⁊ de ip̄o altiſſimo deo. ꝙ illorū effectus negare nō poſſumus: qͦs oculis inſpicimꝰ ⁊ manibꝰ contrectamus et cuius ſint ſpūales ſub̓e

corporeis ſenſibus nō ſubijciuntur. Hinc Lactantius li. vij. diuinaꝝ inſtitu. de deo loquens aliqua deducit exempla quibus cōuinci poſſunt hi qͥ nihil eſſe volunt: niſi qd̓ vident. Quia inqͥt deus ab hoīe vide ri nō pōt. ne quis eū putaret ex eoip̄o deū non eſſe. qꝛ mortalibus oculis nō videt̉ in ter cetera ſuoꝝ inſtitutorū. mirabilia fecit etiā multa quorū vis qͥdem apparet. ipſa aūt nō vident̉ ſicut eſt vox odor ventꝰ. vt harū rerū argumento ⁊ exemplo etiā deū licet ſub oculis non veniret. de ſua tn̄ vi ⁊ effectu ⁊ operibus cerneremus. Hec ille. Pari modo ⁊ anime ꝟtutem ſtupendiſſi maſqꝫ oꝑationes vt diximus in p̄cedenti dubio ꝯtuentes aīam eſſe dep̄hendimus ſubſtantiā ſpūalem nobiliſſimam. Et vt Augꝰ. refert in li. de immortalitate anime Nihil abſurdius dici pōt: qͣꝫ tantūmodo ea eſſe q̄ oculis cōſpicimus ⁊ ea non eſſe q̄ intelligētia ſubſiſtere iudicamus. ¶ Ter tiū dubiū abſoluendū eſt. vtrū aīe cauſen tur ex ſemīe. ⁊ poſſet qͥs arguere ꝙ ſic. Pri mo qꝛ Geneſis. xlvi. c. ſcribit̉. Cuncte aīe q̄ ingreſſe ſūt cū Iacob in egyptū ⁊ egreſ ſe ſunt de femore illius. Sed nihil egredi tur de femore homīs: niſi inqͣꝫtum cauſat̉ ex ſemine. gͦ anima intellectiua cauſat̉ ex ſemīe. Scd̓o homo generat ſibi ſimile ẜm ſpeciem. ſꝫ ſpecies humana cōſtituit̉ ꝑ ani mam rōnalem. ergo aīa rōnalis eſt a gene rante. Tertio incōueniens eſt dicere ꝙ d̓s cooperet̉ peccātibus. ſꝫ ſi aīme rationales cauſarent̉ a deo. deus interdū cooperaret̉ adulteris. ex quorū illicito coitu ꝓles inter dum generat̉. Ad habendā huius verita tis noticiā ſanctus Tho. i. ꝑte. q. cxviij. ita dicit ꝙ impoſſibile eſt virtutē actiuam: q̄ eſt in materia extendere ſuam actionē ad ꝓducendum immaterialē effectū. Ma nifeſtū eſt aūt ꝙ principiū intellectiuū in homīe eſt pͥncipium tranſcendens mate riam. habet enī operationē in qua non cō municat corpus. Et ideo impoſſibile ē ꝙ virtus que eſt in ſemine ſit ꝓductiua in tel lectui pͥncipij. Similiter etiā quia virtꝰ q̄ eſt in ſemine agit in virtute anime gene rantis ẜm ꝙ anima generantis eſt actꝰ cor poris vtens ipſo corpore in ſua operatiōe In operatione aūt intellectus nō cōmuni cat corpus. Unde virtus intellectiui pͥn cipij ꝓut intellectiuum ē nō pōt ad ſemen ꝑuenire. Et ideo ph̓us dicit in li. de gene ratione aīalium. Relinquit̉ intellectus ſo lus deforis aduenire. Similiter etiā aīa intellectiua cū habeat operationē ſine cor pore eſt ſubſiſtens. ⁊ ita ſibi debet̉ eſſe ⁊ fie ri. Et cū ſit immaterialis ſb̓a: non poteſt cauſari ꝑ generationē. ſꝫ ſolū ꝑ creationē a deo. Ponere gͦ aīam intellectiuā a gene rante cauſari nihil aliud eſt qͣꝫ ponere eā nō ſubſiſtentē. ⁊ ꝑ cōſequens corrūpi eam cū corꝑe. Et ideo hereticū eſt dicere ꝙ aīa intellectiua traducat̉ cū ſemine. Ad pͥmū vero qd̓ adducebat̉ in oppoſitū dicenduꝫ ꝙ in auctoritate illa ponit̉ per ſi nodochen pars ꝓ toto.i. aīa ꝓ toto hoīe. Ad ſcd̓m ve ro reſpondemus ꝙ hō generat ſibi ſimile inqͣꝫtū ꝑ virtutē ſeminis eius diſponit̉ il la materia ad talem formā ſiue ad ſuſce ptionem talis forme. Ad tertiū aūt reſpō det̉. ꝙ in actione adulteroꝝ id qd̓ eſt natu re bonū eſt ⁊ huic cooperat̉ deus. qd̓ ꝟo ē inordinate voluntatis malū eſt: ⁊ huic d̓s non cooperat̉. hec Tho. ¶ Quartū dubiū declarandū vtrū in hoīe ſit vna ſola aīma intellectiua vel plures ꝑ eſſentiam differē tes Ad hͦ rn̄dꝫ Augꝰ. ī li. d̓ eccle. dogma. Neqꝫ inqͥt duas aīas eſſe dicimus in hoīe ſicut Iacobus ⁊ alij Sirorū ſcribunt vnā animalem qua animat̉ corpus ⁊ immixta ſit ſanguini. Alterā ſpūalem q̄ rōni mini ſtret. Sꝫ dicimus vnā ⁊ eandē eſſe aīam in hoīe: q̄ ⁊ corpus ſua ſocietate viuificat. ⁊ ſemetipam ſua rōe diſponit. Et licꝫ qͥdā dicere voluerunt ꝙ in embrione pͥmo pre exiſtat aīa vegetatiua. qꝛ Ariſto. dicit ī. li. de aīmalibus. ꝙ embrio pͥus eſt animal̓ qͣꝫ hō. Et deinde ſupra aīam vegetatiuā ſu ꝑuenit alia aīa q̄ eſt ſenſitiua. ⁊ ſupra illā iterū alia q̄ eſt intellectiua. ⁊ ſic eſſent tres aīe in hoīe. Tn̄ hoc imꝓbat Tho. i. ꝑte. qꝛ lxxvi. ⁊. cxviij. affirmans ꝙ cum generatio vnius ſꝑ ſit corruptio alterius. neceſſe eſt dicere ꝙ tam in hoīe qͣꝫ in alijs aīalibꝰ qū ꝑfectior forma aduenit fit corruptio pͥorꝭ ita tn̄ ꝙ ſequens forma hꝫ qͥcquid habeat prima: ⁊ adhuc amplius. Quare cū ani ma intellectiua creatur ⁊ infundit̉ a deo ſi mul ē ſenſitiua ⁊ vegetatiua corruptꝭ for

mis p̄exiſtentibus. Multa eſſent hͦ loco dicenda. q̄ ne tedio auditores efficiamus: ſilētio p̄terimus. Oſtenſum iam ex dictis eſt q̄ qͥlibet anima creaturā excellētiſſimā cognoſcere debet. eamqꝫ ſꝑ mundā ⁊ im maculatā ſeruare. Nam ſi tanta diligētia corruptibile corpꝰ gubernamus qͣꝫtoma gis rōnalem aīam om̄i ſtudio a qͥbuſcūqꝫ vicijs tueri tenemur. Heu heu inqͥt Ber nar. abſtergit̉ caliga ⁊ cōtemnit̉ aīa. Pau ciſſimi qͥppe reperiunt̉ qͥ non magis ꝓ cor pore qͣꝫ aīa ſubeant quoſcūqꝫ labores. ¶ De ꝓductione aīme rōnalis que nō ab angelis ſed a deo ꝓducta eſt de nihilo cō uenienter vnita corpori organico. ⁊ de no uo creata ⁊ infuſa. ¶ Capitulū. II. Ecundū myſterium d̓ anima cōtemplandū dicit̉ pro ductionis. In quo adhuc qua tuor dubia ſunt enucleanda. rimū vtrū aīa ſit ꝓducta ab angelis. cd̓m vtrū aīa ſit ꝓducta de ſb̓a dei. ertiū vtrū oēs aīe fuerunt ſiml̓ create Quartū vtrū deus debuit aīam rōna lem tali corpori vnire Pro primi dubij planiore intelligentia qͥdam arguūt ꝓbantes licet cōtra verita tem ꝙ aīa rōnalis ꝓducta eſt ab angelis. Primo qꝛ maior eſt ordo in ſpūalibus qͣꝫ in corꝑalibus. ſꝫ corꝑa inferiora ꝓducunt̉ ꝑ corpora ſuꝑiora. vt Diony. dicit. iiij. ca. de diui. no. gͦ inferiores ſpūs que ſunt ani me rōnales ꝓducunt̉ ꝑ ſpūs ſuꝑiores qui ſunt angeli. Scd̓o ꝑ fectum eſt qd̓ poteſt ſi bi ſimile facere: ſꝫ ſpūales ſb̓e ſunt multo magis ꝑfecte qͣꝫ corꝑales. cū gͦ corꝑa faci ant ſibi ſimilia ẜm ſpeciem multo magis āgeli poterūt facere aliqͥd infra ſe ẜm ſpe ciem nature.ſ. aīam rōnalē. Sꝫ ꝯͣ iſtos ita loquētes eſt auctoritas gloſe ſuꝑ illo ꝟbo psͣ. Qui finxit ſigillatim corda eoꝝ: q̄ ait. Creat deus aīas ſinguloꝝ ꝑ ſe de nihilo. Et iō inqͥt Tho. pͥma ꝑte q. xci. ꝙ cū ani ma rōna lis ꝓducat̉ in eſſe ꝑ creationē nō poteſt ꝓduci niſi a deo. qꝛ ẜm Augꝭ. in. iij. de tri. nec boni nec mali angeli poſſunt eē creatores alicuius rei. Et rō ſumi pōt ẜm Tho. vbi. sͣ. qꝛ ſolius primi agentis ē age re nullo preſupoſito. cum ſemꝑ agēs ſcd̓m p̄ſupponat aliquid in pͥmo agēte. Ꝙ aūt agit aliqͥd ex aliquo p̄ſuppoſito agit trāſ mutando. ⁊ ideo nullum aliud agēs agit niſi tranſmutando. ſed ſolus deus agit cre ando. Et qꝛ anima rationalis non poteſt ꝓduci ꝑ trāſmutationē alicuius materie. ideo non pōt ꝓduci niſi a deo immediate Ad pͥmū argumentū reſpondet Tho. ꝙ corꝑa iō ꝓducunt corꝑa qꝛ agunt ꝑ tranſ mutationē materie. Ad ſecundū ꝟo argu mentū reſpondet latius.i. parte. q. xlij. vbi ait. arti. v. in rn̄ſiōe ad pͥmū ar. ꝙ aliquid ꝑfectum ꝑticipans aliquā naturā facit ſi bi ſimile non qͥdem ꝓducendo illā naturā abſolute. ſꝫ applicando eā ad aliqͥd. Non enī hic homo pōt eſſe cauſa humane natu re abſolute. qꝛ ſic eſſet cauſa ſuij p̄ius Sed eſt cauſa ꝙ natura humana ſit in hoc ho mine generato. Et ſic preſupponit in ſua actione determinatā materiā ꝑ quam eſt hic hō. Sꝫ ſicut hic hō ꝑticipat humanā naturā. ita quodcūqꝫ ens creatū ꝑticipat naturā eſſendi. qꝛ ſolus d̓s eſt ſuū eē. Nul lum gͦ ens creatū poteſt ꝓducere aliquod ens abſolute niſi inqͣꝫtum eſſe cauſat in hͦ. Et ſic oportet ꝙ p̄intelligat̉ id ꝑ qd̓ aliqͥd eſt hͦ actione q̄ facit ſibi ſimile. In ſb̓a au tē immateriali non pōt p̄intelligi aliquid ꝑ qd̓ fit hoc. Quia hoc eſt ꝑ ſua formam ꝑ quā hꝫ eſſe. Subſtātia gͦ immaterialis nō pōt ꝓducere aliā ſb̓am immaterialem ſibi ſil̓em qͣꝫtum ad eius eſſe ſꝫ qͣꝫtum ad aliquā ꝑfectionē ſuꝑadditā. Sicut ſi di camus ꝙ ſuꝑior āgelus illuminat inferio rē. vt Diony. dicit. Ex quo apparet ꝙ nul lum ens creatū poteſt creare aliqͥd niſi p̄ ſuppoſito aliquo qd̓ repugnat rationi cre ationis. ¶ Secundū dubiū ꝓpoſitum fuit vtrū aīa ſit ꝓducta a d̓o de ſb̓a dei ⁊ vt re fert Augꝰ. in. vij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Et in libris ꝯͣ Fauſtū. Et ī li. de duabus anima bus Priſtillianiſte Manichei ⁊ Gnoſti ci heretici tenuerunt aīam fore de ſb̓a dei. Euripides etiā ph̓s teſte Tullio in que ſtionibus tuſculanis dicebat aīam deum eſſe. Ip̄e adhuc Tullius in p̄fato libro di xit. Humanꝰ animꝰ ex diuina mente con ceptus cū nullo alio niſi cū ip̄o deo cōpa rari pōt Seneca adhuc ſcribēs ad lucillū inqͥt. Nihil eſt aliud nr̄a ratio qͣꝫ pars di

uini ſpūs in corpus nr̄m immerſa. Idem ꝓfeſſus eſt Macrobius ſuꝑ ſomniū Sci pionis Contra quos oēs Augꝰ. in lib̓. de origine aīe ait. Non aliter audiendi ſūt qͣꝫ heretici qui aīam deū eſſe dicunt. Nam ſi ſic eſſet nec in melius nec ī peius labi poſ ſet. Et vt ſcribit Thomas pͥma ꝑte. q. xci Dicere aīam eſſe de ſb̓a dei manifeſta im probabilitatē cōtinet. Nā aīma humana qn̄qꝫ eſt intelligens in potētia ⁊ ſcientiam quodāmodo a rebus acquirit. ⁊ hꝫ diuer ſas potentias q̄ oīa aliena ſunt a dei natu ra. qͥ eſt actus purus ⁊ nihil ab aliquo ac cipiēs ⁊ nullā diuerſitatē habet in ſe. Sꝫ pleriꝙ dubitāt. qꝛ Gen̄. c. ij. ſcribitur. For mauit deus hoīem de limo terre: ⁊ inſpi rauit in faciē eius ſpiraculū vite: ⁊ factus eſt hō in aīam viuentē. Sed ille qͥ ſpirat aliqͥd a ſe emittit gͦ aīa qua hō viuit ē ali quid de ſb̓a dei. Ad hoc rn̄det Tho. ꝙ in ſpirare nō eſt accipiendū corꝑaliter. Sed idem eſt deū inſpirare qd̓ ſpiritum facere nō de ſb̓a ſua ſꝫ de nihilo. Nam ⁊ hō cor poraliter ſpirans nō emittit aliqͥd de ſb̓a ſua: ſꝫ de natura extranea. Idcirco firmi ter ꝯfitemur vt in ſuꝑioribus diximus ꝙ aīa ꝓducta eſt in eſſe a deo d̓ nihilo. Qua veritate immobiliter ꝑſiſtente reꝓbat̉ opi nio illoꝝ qͥ dixerūt aīam fore ignem. Hac tenuit Democritus vt ait Ariſto. in pͥmo de aīa. In libro aūt de vita ⁊ morte ariſto. legit̉ Heraclitū ſꝑ affirmaſſe deos oēs ex igne eſſe. ⁊ ex igne vniuerſa cōſtare: ⁊ aīaꝫ fauillā eſſe ſtillantis eſſentie. Feno inſuꝑ ⁊ Leuncippus idem ꝓfitebant̉ ẜm Tulli um in qͣſtionibus tuſculanis. Idem affir mabat Iparcus ꝓut ſcribit Macrobius in. i. li. ſuꝑ ſomniū Scipionis Fuerūt hu ius opiniōis ſomnia. ꝙ aīa p̄ſente corpus caleat ⁊ recedente frigeſcit. Et forte ſic opi nantes ignei erāt ⁊ humoribꝰ colericis af fluentes. Sꝫ qͥd referemus de alijs qͥ di xerunt ꝙ aīa ſit aer ſeu vētus. Hoc docu it Dyogenes ẜm Ariſto. in. i. de aīa. Ana ximanes inſuꝑ nō tm̄ aīas: ſꝫ deos ⁊ q̄cun qꝫ alia dicebat ab aere genita vt cōmemo rat Augꝰ. li. viij. de ciui. dei. Hic ẜm Pli niū inuenit horologiū. At ⁊ hi aerei ſāgui neiſqꝫ humoribꝰ abundantes credi ratio naliter poſſunt. Errauit adhuc Thales meleſus: qͥ vt ſcripſit Tullius in li d̓ na tura deoꝝ dixit deū ex aqua cūcta formaſ ſe. ideoqꝫ ⁊ aīam aquā eſſe Cōtra quē ⁊ re li quos pnoīatos ph̓os extat ſentētia Au guſtini: qͥ in li. de quātitate aīe ait. Nō ex his notis vſitatiſqꝫ naturis aīma facta ē: quas iſtis corporeis ſenſibus tangimus. Nam neqꝫ ex terra. neqꝫ ex aqua. neqꝫ ex igne. neqꝫ ex aere. neqꝫ ex his oībus. neqꝫ ex aliqͥbus cōiunctis horū conſtare aīam puto. Quare abiecits philoſophoꝝ erro ribus ſeqmur dicta catholicoꝝ tenentes. vt ſcribit̉ in cōpendio theologie. ꝙ aīa eſt ſb̓a ſpūalis ⁊ rōnalis ad viuificandū cor pus humanū de nihilo creata Creata eſt inqͣꝫ aīa ꝑfectibilis ⁊ imꝑfecta: qͣꝫtum ad ſcientiā ⁊ ꝟtutes. ꝑfectiſſima tn̄ eſt qͣꝫtum ad naturales potentias. quantitatē habꝫ nō difuſiuā ſꝫ poteſtatiuā ⁊ virtualem Et qꝛ eſt ſimplex nec augmenti nec detrimen ti eſt ſuſceptiua. Et nec in corpore maiori maior nec minori minor reperitur Eſt ad imagineꝫ dei facta capax ꝟtutis vel vicij ſuſpectibilis pene vel p̄mij arbitrio libera potentijs ⁊ habitibꝰ ⁊ affectionibus deco rata. Caret pondere figura ⁊ colore. paſſi bilis ē ⁊ mutabilis. Eo magis eſt quo ca pax eſt eternitatis. Eo recta quo appetēs eſt bonitatis. Eo beata quo ꝑticeps eſt di uinitatis. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū om̄s aīe fuerant ſimul create. Et philoſophi qͥ dam cū Platōne aſſerentes ꝙ aīe intelle ctiue accidat vniri corpori ponentes eam eſſe eiuſdē cōditionis cū ſubſtātijs ſpūali bus: que corpori nō vniunt̉. tenuerunt om nes animas hoīm ſimul a pͥncipio cū an gelis fuiſſe creatas. Quā opinionē ſeq̄ns Origenes dixit Qꝭ oēs anime fuerūt cū angelis create ⁊ ad ſuggeſtionem dei tene brarū rebellauerunt deo quare datum eſt illis corpus loco carceris vt ibi puniātur poſt ſeꝑationem ꝟo ab illo ſic purgate ad celos redeunt. Sed ꝓfecto ex omni parte impia ē atqꝫ falſiſſima opinio iſta. Nam vt inqͥt Tho. pͥma ꝑte. q. cxviij. Si accidē taliter cōueniret aīe vniri corpori ſequeret̉ ꝙ hō qͥ conſtituit̉ ex iſta vnione eſſet ens ꝑ accidens ꝙ etiā aīa humana nō ſit eiuſdē nature cū angelis ipſe diuerſus modus in telligendi oſtendit. Homo enī intelligit

accipiendo a ſenſibilibꝰ ⁊ conuertendo ſe ad fantaſmata. Angelus ꝟo non ſic. Nā vt ſcribit̉ in cōpendio theologie. Intelle ctus diuinus cognoſcit ſeip̄m. Intellectꝰ angeli cognoſcit res ꝑ ſpecies concreatas. Intellectus ꝟo humanus cognoſcit ꝑ ſpe cies abſtractas a rebus ꝑticularibꝰ ꝑ ſen ſum pͥus cognitis. Et p̄cipue in qͣtuor dif ferūt ꝑmaxime angelus ⁊ aīa. Primo dif ferūt penes eſſe naturale. qꝛ aīa eſt vnibil̓ corꝑi. etiā actu ſeꝑata. angelus nō. Scd̓o differunt penes eſſe logicū.i. diffinitionem qꝛ aīa rōnalis eſt. ſꝫ angelus intellectual̓. Aīma enī apprehedit inqͥrendo ⁊ cōferen do angelus aūt intuendo Tertio differūt penes eſſe methaphiſicū.i. ſeparatū a ma teria ⁊ motu. qꝛ angelus nō habet paſſibi litatē niſi reſpectu ſuperioꝝ. Aīa ꝟo reſpe ctu inferioꝝ. qꝛ immutatur a ſenſibilibus. Quarto differūt penes eſſe theologicum. qꝛ aīa ꝟtibilis eſt a bono in malū ⁊ econ uerſo. angelus ꝟo non. qꝛ manet in eo ad qd̓ ſe cōuertit. ſiue bonū ſiue malū. Inſuꝑ ꝯͣ fidem eſt. ⁊ totā ſcripturā ſacraꝫ ponere nullā aīam debere dānari. Quare in hoc acceptāda eſt ſententia Augꝭ. qͥ in li. de ec cleſiaſticis dogmatibꝰ ait. Credendū eſt ⁊ firmiter tenendū ꝙ aīe non ſunt ab initio create. vt Origenes finxit. nec cū corꝑibꝰ ſeminant̉. vt Luciferani ⁊ Cirillus et qͥ dam latinoꝝ affirmant. Sed a deo aīam creari ſimul ⁊ infundi in corꝑe cōpoſuto et formato. Si ꝟo obijceret̉. ꝙ deus ceſſauit a creatiōe rerū. vt ſcribit̉ Geneſis c. ij. Ceſ ſauit ab om̄i opere qd̓ patrarat. Reſpōdet Tho. vbi ſupra. ꝙ d̓s dicit̉ ceſſaſſe die ſe ptimo nō quidē ab om̄i opere. cū dicatur Ioh̓. v. Pater meus operat̉ vſqꝫ modo. et ego operor. ſꝫ ceſſauit a nouis rerū generi bus ⁊ ſpeciebus cōdendis. Nam vt idem Tho ponit. ꝑte q. lxxiij. Poſt oꝑa ſex die rū a deo multa facta ſunt. ⁊ fiunt a deo q̄ tidie. ſicut noua indiuidua in qualibꝫ ſpe cie. ⁊ noue ſpecies que frequenter apparēt in aīalibus ex putrefactione generatis. et noua miracula ac noue aīe. Tamen nihil ex his factū eſt nouū qͥn aliqualiter in ope ribus ſex dierū p̄ceſſerit aut p̄extiterit. Si ue materialiter. ſicut de coſta Ade forma uit mulierē ſiue cauſaliter ſicut indiuidua q̄ nunc generant̉ p̄ceſſerunt in pͥmis indi uiduis ſuaꝝ ſpecierū. Species etiam no ue ſi que apparent p̄extiterunt in qͥbuſdā actiuis ꝟtutibus. ſicut ꝙ animalia ex pu trefactione generata p̄ducantur ex virtu tibus ſtellaꝝ ⁊ elementoꝝ quas a pͥncipio acceperūt. etiā ſi noue ſpecies taliū aīma liū ꝓducant̉. aut quedā p̄ceſſerunt ẜm ſi militudinē ſicut anime que nunc creātur. ideo nihil nouum ſub ſole. Eccleſiſtꝭ.i. ca. Qd̓ de animabus de nouo creatis intel li gi etiā poteſt. eo ꝙ anima Ade in operibꝰ illis ſex dieꝝ creata fuit. cui om̄es alie que ꝓducunt̉ ſigillatim ſimiles ſunt. Sꝫ ad huc oritur difficultas de aīa primi homīs an.ſ. fuerit creata ſi mul cū corꝑe vel an̄ cor pus Et Augꝰ. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am videtur ſentire ꝙ creata fuit ante corpus cū ange lis. ſed hoc nō dicit aſſerendo. Et in li. de eccle. dogͣ. exp̄ſſe contrariū aſſerit. Sāctus ꝟo Tho. i. ꝑte. q. xci. dicit Q cū aīa vnia tur corpori vt forma. ⁊ ſit naturaliter pars humane nature eſſe nō poteſt ꝙ fuerit an. te corpus creata. Nam d̓s pͥmas res inſti tuit in ꝑfecto ſtatu ſue nature ẜm ꝙ vniuſ cuiuſqꝫ rei ſpecies exigebat. Aīa aut cum ſit ꝑs humane nature nō hꝫ naturalē ꝑfe ctionem niſi ẜm ꝙ eſt corpori vnita. vn̄ nō fuiſſet cōueniens animā ſine corpori crea ri. ¶ Quartū dubiū ꝓpoſitū fuit vtꝝ deus debuit animā tali corpori vnire. Eſt qͥdē vt apparet corpus humanū paſſibile. cor ruptibile. mortale. debile ſatis ⁊ imbecil le. Superatur a corporibus celeſtibus in impaſſibilitate. in ſplendore. in decore. A lince ī viſu. a cane ⁊ vulture in odore. a por co in auditu. a ſimia in guſtu: ⁊ aranea in tactu. a volucribꝰ in agilitate ⁊ hmōi. Si aīa nobiliſſima eſt creatura cur corꝑi tam infimo deus illā cōpulauit. Ad qd̓ reſpon dit Bona uen. in. ij. di. xvij. Qꝭ hoc conue nienter factū eſt quatuor rōnbus. ¶ Prima qꝛ ſic reqͥrebat ordo hoīs in ſe ¶ Secūda qꝛ ſic requ rebat ordo hoīs ad creaturam inferiorem. ¶ Tertia qꝛ ſic requirebat ordo hoīs ad creaturā parem. ¶ Quarta qͥa ſic reqͥrebat ordo hominis ad finem. ¶ Primo requirebat ordo homīs ad ſe vt

anima tali corpori vniretur. Nam hō cō ditus fuit vt natus multa cognoſceret nō ſolū cognitione intellectiua: ſed etiam ſen ſitiua. ideo debuit ei dare corpus multifor me. vt diuerſa organa diuerſitati ſenſuuꝫ deſeruirent ad diuerſa obiecta cognoſcen da. Quia etiā conditus fuit in vertilitate arbitrij vt potens viuere in iuſticia ⁊ mo ri ꝑ culpam. Dari debuit etiam ei corpus qd̓ non tm̄ eſſet abile ad viuendū. ſed etiā poſſet fieri abile ad corrumpēdū ſiue mo riendū. Ideo corpus illud non debuit eē celeſte ſed elementare. ¶ Secūdo require bat ordo hoīs ad creaturā inferiore. vt ta le corpus ſibi daretur. Quia enī corpora les nature inferiores facte ſunt. vt deſerui rent creature rationali. Hinc eſt ꝙ debuit fieri rationalis creatura totaliter compo ſita ꝙ obſequiuꝫ creaturaꝝ inferioꝝ eſſet ei vtile. Quare nō debuit corpus homīs tam ex natura ſuperioꝝ corpoꝝ qͣꝫ ex natu ra elementoꝝ conſtitui. ¶ Tertio ſic reqͥ rebat ordo homīs ad creaturā parem. Si cut enī facta ē vna creatura rationalis ꝓ pe deū ⁊ in loco ſupremo.ſ. celo empyrreo ſic debuit fieri alia rationalis creatura in loco infimo.ſ. ī terra. Et ideo corpus eius debuit inſtitui ex natura tali habitationi conuenienti. ¶ Quarto ordo homīs ad fi nem reqͥrebat vt tale corpus haberet. De bebat qͥdem homo ſubijci deo ꝑ abiectio nem humilitatis vt ſic aſcēderet vnde an gelus ceciderat per elationē. Ideo ei dari debuit corpus in quo puluere ſe reputās: deo per omīa ſubiaceret Et ſi obijceretur ꝙ perfectioris forme debet eſſe perfectius ſuſceptibile. Sed aīa intellectiua eſt ꝑ fe ctiſſima animaꝝ. Cū omniū alioꝝ aīma lium corpora habeat naturaliter inſita te gumenta puta pilorū loco veſtium. et vn gͣuium loco calciamentorū. habeant etiaꝫ arma naturaliter ſibi data. ſic̄ vngues dē tes aut cornua ergo videt̉ ꝙ anima intelle ctiua non debuerit vniri corpori imꝑfecto tanqͣꝫ talibus auxilijs priuato. Ad hoc re ſpondet Thomas pͥma ꝑre. q. lxxvi. arti. v. in reſponſione ad quartū argumētum. Qꝭ anima intellectiua quia eſt vniuerſa liū comp̄henſiua habet virtutē ad infini ta. Et ideo non potuerunt ſibi determina ri a natura determinate extimationes na turales vel etiam determinata auxilia vl̓ defenſionū vel tegumentoꝝ ſicut alijs ani malibus quorū anime habent apprehēſio nem ⁊ virtutē ad aliqua particularia de terminata. ſed loco horū omniū homo na turaliter habet rationē ⁊ manus que ſunt organa organoꝝ. qꝛ ꝑ eas homo poteſt ſi bi preparare inſtrumenta infinitorū mo dorū ⁊ ad in finitos effectus. Cuncta ergo que ſunt in homine tam ex ꝑte aīme qͣꝫ ex parte corporis qͣꝫ etiā ex parte vtriuſqꝫ be ne optimeqꝫ diſpoſuit ſapiētiſſimꝰ artifex ille deus. Ob quod cicero ī li. de legibus dicebat. Anima hoc ꝓuidum ſagax multi plex. acutū memoria. plenum rationis et cōſilij quem vocamus hominem preclara quadā cōditioue generatū eſſe a deo ꝯſtat Et Bernardus in ſermonibus inqͥt. Pa rum ne tibi videtur hoc. cogita qualē te fe cit. nempe ẜm corpus egregiā creaturam ẜm animā magis imaginē creatoris inſi gnem rationis participē beatitudinis et ne capacē. Porro ambo ſibi coherere fecit artificio incomprehenſibili ⁊ ſapientia in ueſtigabili. Nec hoc ante promeruit qͥ an̄ non fuit. nec ſpes retributionis fuit. nec iō fecit quia bonorū noſtrorū eget. ¶ De anima ſeparata que immortalis eſt et perpetua. ⁊ de locis ad que anime trāſ feruntur poſtqͣꝫ exeunt de corporibus. ¶Capitulū. 11.. Ertium myſterium d̓ anima cōtemplandū dicitur ſe parationis. Propter tranſgreſ ſione quidem primorū parentū: mors in omnes filios Adam decreto dei iuſte de ſeuit. Quare ⁊ animā a corpore ſuo ſepa rari neceſſe eſt. De qua in hac parte qua tuor dubia declaremus. ¶ Primum vtrum anima a corpore ſeꝑa rata ſit immortalis. ¶ Secundū vtrū anime ſeꝑate tranſferā tur ad aliqua loca. ¶ Tertiū vtrū loca faciant ad delectatio nem vel penā animabus ſeꝑatis. ¶ Quarto vtrū anime exeant de locis ad que tranſferuntur. ¶ Primum dubium eſt vtrū anima a cor

pore ſeparata ſit immortalis. Nā pleriq̄ꝫ te mere affirmare non erubeſcunt. ꝙ aīme ſimul cum corporibus moriātur. In qͦrū perſona inquit ſapiens Eccleſiaſtes. iij. c. Unus interitus eſt hominum ⁊ iumento rum ⁊ equa vtriuſqꝫ conditio. Sicut mo ritur homo ſic ⁊ illa moriuntur Cōtra qͦs eſt autoritas fidei ⁊ omniū ſapientum do ctrina. Apparet aūt immortalē animā at qꝫ incorruptibilem ex tribus. Primo ex generali cōfeſſione. Secūdo ex euidenti ratione. Tertio ex clara exemplatione. ¶ Primo apparet ꝙ ſit immortalis aīma ex generali confeſſione. Id nanqꝫ cō fiten tur ⁊ predicant philophi. poete. doctores. immo ⁊ quilibet magno et excellenti inge nio vir. quoꝝ dicta in hoc loco inſeramus Auerrois ſuper. xi. Methaphiſice ita di xit. Anima manet poſt mortem: ⁊ finis ꝓ ſperitatis eius erit ſi iungatur primo mo tori. Et Auicenna quinta parte naturali um. Cum anima liberabitur a corpore ⁊ ab accidentibus corporis tunc poterit cō iungi intelligentie agenti. Et tunc inueni et in ea pulchritudinem intelligibilē ⁊ de lectationem perhennem. ⁊ vocat intelligē tiam agentem deum. Galienus in libro d̓ ſpermate. Sicut lumen ſolis quod eſt in corruptibile ſeparatur ab aere ⁊ ab omni oculorum intuitu. ſic ſine ſui corruptiōe ſe paratur a corpore aīma. Plato ẜm Ma crobiū in libro ſaturnalium. et Augelium in libro noctium acticarū: librum ſcripſit de immortalitate anime. quem Tullius tranſtulit in latinū. denominauitqꝫ illum a Phedone quodam Socrati ⁊ Platōni dilecto. ibi ſic ait. Perfectus ⁊ purgatꝰ hīc exiens habitat cū deo. Idem in Thimeo Aīma eſt immortalis. ⁊ ẜm ꝙ vicerit paſ ſiones vel victa fuerit premiabitur vl̓ pu nietur poſt hanc vitam. Macrobius ſuꝑ ſomnium Scipionis. Sic habeto omni bus qui patriam ſeruauerint. iuuerint. au xerint certum eſſe in celo definitum locum vbi beati euo ſempiterno fruantur. Lactā ctius li. vij. diuinarū inſtitu. aduerſus gē tes dicit. ꝙ quidam conſuluit Appollinē mileſium vtrū anima maneat poſt mortē. Qui reſpōdit. Auima qͣꝫdiu vinculis de tinetur in corpore corruptibiles paſſiōes ſentiens mortalibus cedit boloribus. Cū vero poſt humanam ſolutionem velociſſi mam poſt ſolutum corpus inuenitur om nino ē terra fertur. nunqͣꝫ ſeneſcens ⁊ ma net in eternum. Lucretius vt ibidem La ctantius refert dixit. Cedit idem retro de terra quod fuit ante in terram. Sꝫ quod miſſum eſt ab etheris oris. id rurſum celi fulgentia templa receptant. Iterum La ctantius ibi de Ferecide. Immortales eē animas ferecides diſputauit. hec vero ꝓ pria eſt in noſtra religōie doctrina. Ergo Dicearcus cum Democrito errauit. qui perire cum corpore ac diſſolui argumenta tus eſt. Quintilianus ita retulit Si quis ſciat quis ſit finis bonorum: que vera feli citas. nūqͣꝫ ſibi videbitur premitura mor te perire. Et Quidius li. iij. methamor phoſios Ultima ſemper expectāda dies homini diciqꝫ beatus. Ante obituꝫ nemo ſupremaqꝫ funera dabit. Saluſtius in li de republi. Ingenia ⁊ egregia facinora ſi cut anima immortalia ſunt. Ualeriꝰ ma ximus li. ij. ca. i. Aſſerit morem fuiſſe gal lorum mutuare pecunias vt eas reciperēt apud inferos. Seneca ad Lucillū ita ſcri bit. Si tranquille volumus viuere in ex pedito habenda eſt anima. vt ſiue illā in ſidie ſiue egritudines petant. quid aliud debeo: niſi vt exeat exhortari ⁊ cum omni bus eam bonis emittere. Uade inqͣꝫ va de fortiter. vade feliciter. nihil dubitās. en rerum natura que te generauit expectat ⁊ locus iſte melior ⁊ tutior. Didimꝰ ad Ale xandrū ita loquitur. Nos non ſumus hu ius mundi incole ſed aduene. nec ita in or bem terrarum venimus tanqͣꝫ in eo conſi ſtere libeat ſed tranſire. properamus enim ad patrium larem nullis delictorum pon deribus pregrauati. Tullius in queſtioni bus tuſculanis clamat. Non eſt lugenda mors quā immortalitas conſequit̉. Ideꝫ in li. de ſenectute inducit Cathonē confe rentem cū Publio ſcipione et Gaio lelio Ęgo inqͥt patres veſtros viuere arbitror ⁊ ea quidem vita que eſt ſola vita nominā da. Nam dum ſumus incluſi in his ꝓpa ginibꝰ corꝑis munere quodā neceſſitatꝭ ⁊ graui oꝑe ꝑfungimur. Eſt eī celeſtꝭ aīmꝰ

ex altiſſimo domicilio depreſſus ⁊ qͣſi de merſus integrū locū diuine nature eterni tatiqꝫ contrariū. Sed credo deos immor tales ſpiraſſe aīmos in humana corꝑa vt eſſent qͥ terra vterent̉. quiqꝫ celeſtiū ordi ne cōtemplantes imitarent̉ eū vite modo atqꝫ cōſtantia. Nec ſolū me rō impulit vt ita crederē. ſꝫ nobilitas etiā ſummoꝝ phi loſphoꝝ ⁊ auctoritas demonſtrabunt̉ mi hi p̄terea q̄ Socrates ſup̄mo die vite de immortalitate animoꝝ diſſeruiſſet. Is qͥ eſſet oīm ſapientiſſimus oraculo Apolli nis iudicatus. Quid multa. ſic mihi con ſuaſi ſic ſentio eū tanta ſit celeritas aīmo rū memoria p̄teritoꝝ futuroꝝ prudentia. tot artes. tot ſcīe tot inuēta nō poſſe eā na tura q̄ res ip̄as ꝯtineat eſſe mortalē. ¶ Se cudo apparet ꝙ aīa ſit immortalis ex eui denti rōe q̄ multiplex aſſignari poteſt. rima dicitur ceſſationis. ecunda ſuperationis. ertia operationis. Quarta inclinationis. Quinta perfectionis Sexta ordinationis. Geptima iuſtificationis. Octaua remunerationis. Nona aſſimilationis. Decima reſurrectionis. Undecima orationis. Duodecima comparationis. ¶ Prima rō ex qua colligit̉ ꝙ ſit immorta lis aīa d̓r ceſſationis. Ceſſat qͥdē in ea ma teria cū ſit ſb̓a ſimplex: ⁊ nō ſit cōpoſita ex materia ⁊ formā. Un̄ Augꝰ. in. vij. ſuper Gen̄. ad lr̄am ait. Qꝭ aīa non eſt facta ex materia corꝑali neqꝫ ex materia ſpiritua li. Et hͦ mani feſtū eſt ẜm Tho. i. parte. q. lxxv. p̄cipue ⁊ rōe humane aīme inqͣꝫtum eſt intellectiua. Nā om̄e qd̓ recipit̉ in aliqͦ recipit̉ ꝑ modū recipiētis. Sic aūt cogno ſcitur vnūqd̓qꝫ ẜm ꝙ forma eius eſt in co gnoſcente. Anima aūt intellectiua cogno ſcit rem aliquā in ſua natura abſolute pu ta lapidē inqͣꝫtum eſt lapis abſolute. Eſt gͦ formā lapidisⁱ abſolute ẜm rationē pro priam formalē in aīa intellectiua. Qua re ⁊ ip̄a aīa iutellectiua eſt forma abfolu ta ⁊ nō cōpoſita ex materia ⁊ formā. Naꝫ ſi ſic eſſet cōpoſita forme rerū reciperētur in ea vt indiuiduales. ⁊ ſic nō cognoſceret niſi ſingulare. vt accidit in potentijs ſenſi tiuis. qͥ recipiunt formas rerum in orga nō corꝑali. Materia enī eſt pͥncipiū indi uiduationis formaꝝ. Relinquitur ergo ꝙ aīa intellectiua ⁊ oīs intellectualis ſubſtā tia cognoſcens formas abſolute caret cō poſitione materie ⁊ forme Omnis aūt cor ruptio ꝓcedit a cōditione materie: licꝫ enī ſit incorruptibilis ⁊ ingenita ẜm ſe vt dici tur.i. phiſi. tamen eſt cauſa corruptionis eo ꝙ in potētia ad multas formas nec ſa tiſfit appetitui ſuo ꝑ aliquā formā corpoꝝ inferiorū. Un̄ licet materia ꝓprie non cor rumpat̉ ꝑ ſe. nec forma ꝑ ſe: ſꝫ ſolum com poſitū. tn̄ corruptionis huius cauſa ē ma teria. Cū igit̉ vt dictū eſt aīa non ſit cōpo ſita ex materia ⁊ forma. qꝛ tunc nō diceret̉ aīa ſꝫ animatū. gͦ patet ꝙ aīa eſt incorru ptibilis. Et vt inquit Tho. vbi. sͣ. dato ꝙ aīa eſſet compoſita ex materia ⁊ forma. tn̄ adhuc oporteret eā ponere incorruptibilē nō enī inuenit̉ corruptio niſi vbi inuenitur ꝯͣrietas. Generatiōes nāqꝫ ⁊ corruptiōes ex ꝯͣrijs in ꝯͣria ſunt. Un̄ corꝑa celeſtia qͥa nō hn̄t materiā ꝯͣrietati ſubiectā incorru ptibilia ſūt. In aīa aūt intellectiua nō po teſt eſſe aliqͣ ꝯrietas. recipit enī ẜm modū ſui eſſe. ea ꝟo q̄ in ip̄a recipiunt̉ ſunt abſqꝫ ꝯͣrietate. Nā intelligit igneꝫ ⁊ aquā abſqꝫ ꝯrietate. Rōes qͥdē̄ ꝯtrarioꝝ in intellectu nō ſunt ꝯtrarie. ſꝫ eſt vna ſentētia ꝯͣriorū. Impoſſibile eſt gͦ ꝙ aīa intellectiua ſit cor ruptibilis. ¶ Scd̓a ratio qua oſtēditur ꝙ aīa ſit immortalis dicit̉ ſuꝑatiōis. Supe rat aīa intellectiua ⁊ excedit nobilitatem ⁊ dignitatē quorūcūqꝫ corpoꝝ tam elemē tariū qͣꝫ celeſtiū. qd̓ ꝓbat̉ ex dictis oīm ſa pientū. Inquit Augꝰ. in li. de libero arbi. Oīs aīa omni corꝑe eſt nobilior ſeu meli or. Et idē li. lxxxiij. qͣſtio. Omnis aīa me lior eſt om̄i corꝑe. Et idem in li. de duabꝰ aīabus. Aīa luce iſta quā hoīes veneran tur melior eſt. qm̄quidem illa intelligitur mente. hec ſenſu corꝑis innoteſcit. Et idē viij. de ciui. dei. c. xv. Omni corpori prefe runtur anime. Et in li ſoliloquioꝝ. Quic qͥd celi ambitu ꝯtinet̉ inferius ab aīa hu mana eſt. Et Chriẜ. in li. de lapſu mundi Quanto ait celū terra pulcrius tanto ani

me pulchri pulchritudo oēm formā qͣꝫuis pulcherrimi corꝑis ſuꝑat. Ad idē eſt glo. ca. cū ſit. de etate ⁊ qͣ. ordi. Et xij. q. i. c. pre cipimus. Et cōfirmat̉ xxiiij. q. iij. ca. ſi ha bes. Et de pe. ⁊ re. c. cū infirmitas. Et. C. de ſacroſan. ec. l. ſancimus. Et Ariſto. ī pͥn cipio li. de aīa. docet qualiter ſciētia d̓ aīa qͣꝫtū ad bonitatē ⁊ honorabilitatē ē prepo nēda alijs ſciētijs naturalibus q̄ ſunt d̓ nu mero bonorū honorabiliū ꝓpter nobilita tē ſubiecti qd̓ aīa intellectiua. Iteruꝫ in. i. de aīa ait. Anima aūt aliqͥd melius eſſe ⁊ antiquius.i. nobilius impoſſibile eſt. Im poſſibilius aūt adhuc intellectu.ſ. eſſe ali qͥd nobilius. rationabiliſſimū em̄ eſſe ha bet ⁊ nobiliſſimū ẜm naturam. Ex his ar guitur ſic. Om̄e qd̓ non ſubijcitur motui celi eſt incorruptibile. Nam motus celi ē cauſa generatiōis ⁊ corruptiōis. ſꝫ aīa nō ſndijcit̉ motui celi nā nullū minus nobile poteſt agere in maius nobile nec illud de ſtruere. Sic itaqꝫ cū aīa ratiōnalis q̄ eſt ſpūs nobilior ſit celo qd̓ eſt corpꝰ: nō ſubij. cietur celo. Inſuꝑ hoc demonſtrari poteſt Qiua tanto creatura ē nobilior qͣꝫ toma gis appropinquat deo vnde creature que ſunt tantū ⁊ ſolū habēt eſſe ſunt in infini to gradu nobilitatis. Creature q̄ habēt eē ⁊ viuere ſunt illis nobiliores. Multo di gniores ꝟo ſunt creature q̄ habēt eſſe viue re ⁊ ſentire. Quibus om̄ibꝰ preponuntur creature q̄ habēt diſcernere et intelligere. Cū gͦ celi habeant tm̄ eſſe ſeqͥtur ꝙ incom parabiliter illis ſit excellentior aīa. Poteſt adhuc aīa inclinatiōes corporis ex influē rijs corporū celeſtiū repͥmere ⁊ refrenare. Quare cū nec a celo cauſetur nec illi ſub ijciatur erit per conſequēs incoruptibilis Tertia ratio eſt oſtēdēs aīam īmorta lē dr̄ operatiōis. Cuiuſlibet nāqꝫ ſubſtan tie corruptibilis operatio ſua duratiōe de bilitat̉ ⁊ deficit vſqꝫ advltimū defectū qui ē corruptio vel mors. Sed oꝑatio aīe ſua duratiōe inualeſcit ⁊ ꝓficit qꝛ vt ſcribitur Iob xij. c. In antiqͥs ē ſapiētia ⁊ in multo tēpore prudētia Ideo aparet ꝙ anima ſit immortalis ⁊ incorruptihilis. ¶ Quarta ratio qua probatur ꝙ aīa ſit īmortalis di citur inclinationis. Om̄es quidē homīes naturaliter inclinantur ad deſiderandā vitā perperuā ⁊ beatitudinē ſꝫ impoſſibi le eſt appetitū naturalē eſſe fruſtra ex ſcd̓o methaphi. vbi dicit Ariſto. Deſideriū na turale nō eſt fruſtra. Et in libro de celo et mūdo. Natuta nō facit aliqͥd factū vanū. Igitur neceſſe eſt ponere animā īmortalē Hec eſt ratio Tho. in ij. cōtra gentiles. c. lxxviij ⁊ vi. ī. parte. q. lxxv. ¶ Quinta ratio dicitur ꝑfectiōis. Ad ꝑfectionē nāqꝫ vni uerſi gradꝰ reqͥritur diuerſus creaturaꝝ. Un̄ Grego. in iiij. dialo. dic̄. Tres vitales ſpūs creauit omīpotēs deus. Unū qͥ car ne tegitur ⁊ cū carne moritur hic eſt iumē toꝝ animaliū irrationabiliū. Aliū qͥ car ne nō tegit̉ nec cū carne morit̉. hic eſt ange loꝝ. Et tertiū qͥ carne tegit̉ ⁊ non cū earne moritur hic eſt hominū ratiōe p̄dictorum Apparet gͦ ꝙ ad ꝑfectionē vniuerſi ponē da eſt aīa imortalis. ¶. Sexta ratio dr̄ or dinatiōis ⁊ hoc refert̉ ad diuinā ſapiētiā. Sapiētis nāqꝫ eſt ordinare bona ad bo nū. ⁊ optima ad optimū finē. Si gͦ deus om̄ia ordinauit ad hoīem videt̉ ꝙ hō poſt deū ſit omniū creaturaꝝ finis. Finis autē nobilior eſt pͥncipio. Cū ergo mūdus ſit ꝑ petuus qͣꝫtum ad ſb̓am vt patet de eleme tis ⁊ corporibus celeſtibus gͦ aīa erit ꝑpe tua. Hanc rationem Lactantius tangit li. vij. diui. inſti. vbi ait. Si hoīm cā factꝰ eſt mūdus ⁊ ita factus eſt vt eſſet eternus ſcꝫ. qͣꝫtum ad ſubſtantiā cur ip̄i quoꝝ cau ſa factus eſt nō ſunt ſempiterna. At non nulli deo noſtro ingratiſſimi negare nō cō fundūtur ad hoīm vtilitatē cūcta q̄ in ce lo ⁊ que in terra ſunt eſſe ordinata. Qui audire debent illud quod ſcribit̉ Deutro. iiij. c. Solē ⁊ lunā ⁊ omnia aſtra celi crea uit dn̄s deus in miniſteriū cūctis gētibus Et Dauid loquēs ad deū cū admiratiōe dicebat. Qid ē hō ꝙ memor es eius aut filius hominis qm̄ viſitas eum. Minui ſti eū paulominus ab angelis gl̓ia ⁊ hono re coronaſti eum ⁊ cōſtituiſti eū ſuꝑ opera manuū tuarū: Omnia ſubieciſti ſub pe dibus eius oues ⁊ boues vniuerſas inſu per ⁊ peccora campi. Uolucres celi: ⁊ pi ſces maris. Et de hoc Auguſtinꝰ adhuc ita loquitur. Omnia dn̄e ſub pedibus ho minis ſubieciſti vt ſolus homo ſuꝑ om̄ia tua tuus eſſet totus. Exteriora nanqͣꝫ pro

corpore cūcta creaſti. Ip̄m ꝟo pro anima aīam ꝓ te vt tibi ſoli vacaret te ſolū ama ret ⁊ poſſideret ad ſolatiū. Lactātiꝰ aūt li. vij. diuinaꝝ inſtitutionū prius eleganter ſuadet mundū ſine cauſa factū nō eſſe. de mum ⁊ ꝓpter hoīem a deo conditū cōfitet̉. Inqͥt gͦ ſic. Cum mūdus omēſqꝫ partes eius vt videmus mirabilis ratio guber net: cū celi tēperatio ⁊ equalis ī ip̄a varie tate curſus aſtroꝝ luminūqꝫ celeſtiū: tēpo rum cōſtans ac mira deſcriptio: terrarum varia fecūditas: plana camporū munimē ta: ⁊ ageries montiū: viriditas vbertaſqꝫ ſiluaꝝ fontiū ſaluberrima eruptio Flumi nū oportuna īmūdatio. Maris opulēta ⁊ copioſa interfuſio: ventoꝝ diuerſa ⁊ vtilis aſpiratio: terra ceteraqꝫ oīa ratiōe ſumma conſtent. Quis tam cecus eſt vt exiſtimet ſine cauſa facta eſſe. in qͥbus mira diſpoſi tio ꝓuidētiſſime rationis elucet. Deinde ſeqͥtur Lactantius inſinuās ꝙ nō niſi ꝓ pter hoīem cūcta ſint facta ⁊ ait. Quis ē em̄ tam ineptus vel tā ocioſus. vt aggre diatur aliqͥd facere fruſtra ex quo nullam vtilitatē nullū cōmodū ſperet. qui domū edificat nō ideo edificat vt tātū modo do mus ſit: ſꝫ vt in ea poſſit habitari. Qui na uem fabricat nō ideo inſumit operā vt tm̄ nauis appareat: ſed vt ea nauiget̉. Itē qui vas aliqd̓ inſtituit ac format nō ꝓpterea id facit vt tm̄ feciſſe videat̉. ſꝫ vt vas illud effectū capiat aliqͥd neceſſariū. Sil̓r cēte ra quecūqꝫ fiūt nō vtiqꝫ inſuperuacuū: ſꝫ ad vſus aliquos vtiles laborātur. Mun dus ergo a deo factus eſt nō vtiqꝫ propter ip̄m mundū Neqꝫ em̄ aut calore ſolis aut lune aut aſpiratione ventorū aut humore imbriū aūt alimonia frugū cū ſenſu careat indiget. Sed ne illud quidē dici poteſt ꝙ deus ꝓpter ſeip̄m fecit mūdum qm̄ poteſt eſſe ſine mūdo ſicut fuit antea. Ex his om nibus q̄ in eo ſunt queqꝫ generatur deus nō vtitur. Apparet ergo animantiū cauſa mundū eſſe conſtructu. qm̄ rebꝰ his qͥbus cōſtat animātes fruūtur. Rurſus ceteras animātes hōis cauſa eſſe factas ex eo cla rū eſt ꝙ hōi ſeruiūt ⁊ tutele atqꝫ vſibus eiꝰ date ſunt. qm̄ ſiue terrene ſunt ſiue aqua tiles nō ſentiūt mūdi rationē ſicut homo. Hec Lactantius. Ut aūt breuius hanc partem decurramus Hugo in li. de arre ſpōſe ſic ad hoīem dicit Reſpice vniuerſuꝫ mundū iſtū ⁊ cōſidera ſi aliqͥd in eo ſit qd̓ tibi nō ſeruiat. omīs natura ad hunc finē dirigit curſum ſuū vt obſequijs tuis famu letur. tuiſqꝫ neceſſitatibus ẜm affluentiā indeficientē occurrat: hoc celū hoc terra hͦ mare hoc aer cū his que ſunt ī eis vniuer ſis explere nō ceſſant. Hec hugo. Res eſt profecto ab oībus pōderāda ꝙ pijſſimus omniū pater deus tot īnumeris beneficijs tot ampliſſimis muneribus: tot abūdan tiſſimis gratijs voluerit aīam rationaleꝫ dotare Ipſi corpus organicū mirabili op pifitio extructū cum ſenſibus copulauit. Ipſi celos ⁊ ſidera firmamēti: elemētaqꝫ omīa ⁊ ex illis cōpoſita ſeruire iuſſit. Ipſi angelos ad cuſtodiam deputauit. Ipſi le ges ⁊ precepta bene viuendi inſtituit. Et cum nec ſic ſuū creatoreꝫ agnoſceret miſit vnigenitū ſiliū ſuum qui viam veritatis illam doceret qui errantē ad ſemitā vite ꝑ duceret. qui deniqꝫ illam ſanguine ſuo pre cioſo redimeret. Quis igitur tam egregi em: tam inſignē: tam preclaram: tāqꝫ deo chariſſimā creaturā ad imagine et ſuā ſi militudinē formatā morituram audeat af firmare. Aperi oculos tuos o aīma tanto decore redimita. O anima tanta diligen tia a tuo creatore cuſtodita. O anima tā to labore a ieſu filio dei ⁊ virginis queſi ta: tanto dolore recuperata. tanto deniqꝫ p̄ cio redēpta. ⁊ conſidera in teip̄a ſapiētiaꝫ dei. qui nō ab re circa te tanta dignatus ē operari. ¶ Septima ratio qua oſtendimꝰ ꝙ anima ſit īmortalis dicit̉ iuſtificatiōis. Clament omēs ſancti iuſtiſſimū eſſe deū: ſicut patet in ſermone de iuſticia dei in qͣ drageſimali nr̄o. Et vbi eſſet iuſticia dei: ſi anima cū corpore moreretur. quādoqui dem tot mala in preſenti remanet impuni ta. Sed profecto nō ſine pena tranſibunt impij: qui in ſuis malis ⁊ iniquitatibꝰ ꝓ ſperatur. quia in futura vita equiſſimus il ſe deus reddet vnicuiqꝫ ẜm opera ſua. vt latius diximus in pretacto ſermone. Non glorientur peccatores in malicia ſua. qm̄ de illis inquit pſal̓. lxxvij. Dauid. Conſu metur nequicia peccatorum. Et psͣ. xxxi. Multa flagella peccatoris. Et ſapiēs ꝓ

uer. v. c. Iniqͥtates ſue capiēt impiū. Naꝫ ⁊ ſeneca in tragedijs hoc ip̄m ꝓfitet̉. Inqͥt aūt ſic. Qd̓ qͥſqꝫ fecit patit̉ auctorē ſcelus reperit. Et Plato in fedrone dixit. Eſt ī re ueradefunctoꝝ aīas extare: ⁊ bonis meliꝰ eſſe. malis aut deterius. ¶ Octaua ratio qua deducitur īmortalitas anime dicitur remunerationis. Hoc ſpectat ad clemen tiā ⁊ benignitatē dei. qui ſicut nullū malū impunitu. ita nec vllū bonū irremuneratū relinquit. Hoc aūt eſſet ſi aīa periret cum corpore qm̄ amici ſui qui corꝑa eoꝝ ⁊ vo lūtarijs caſtigatiōibus ⁊ illatis paſſioni nibus obtulerunt nullā inde reportaſſent mercedē. Intueamur qͥd apl̓i. quid cōfeſ ſores. quid virgines. qͥd ⁊ martyres ege rint ꝓ dei amore. ⁊ inde cōcludamus ꝙ ſi mortua foret illoꝝ aīa dei manus vacua eſſet a munere liberalitatis. Errauerūt in ſolitudinibus illi in ſpeluncis: in cauerniſ in ſciſſuris petrarū ⁊ montiū: a ffligentes carnē vigilijs: ieiunijs: genuflexionibus: verberibus ⁊ diſciplinis. Ulij ludibria et vīcula exꝑti ſunt. Alij lapidati ſunt. Alij capite ceſi. Alij flāmis aduſti. Alij ſagit tis vulnerati. Alij in mare ⁊ fluminibꝰ de merſi. Alij exquiſitiſſimis cruciatibꝰ neca ti. vt deo gͦloriā ⁊ honorē impēderēt. Nū qͥd ſine retributiōe laborauerūt incaſſum Opietas dei benedicti. O charitas pa tris eterni: Ip̄e vtiqꝫ diligētibus ſe bona inuiſibilia preparauit. que oculus non vi dit ⁊ auris nō audiuit. Et ꝓpterea ſalua tor noſter Matt̓. v. c. ſuos diſcipulos cō fortabat dicens. Beati eſtis cū maledixe rint vobis hōies ⁊ perſecuti vos fuerint ⁊ dixerint om̄e malū aduerſus vos mētien tes ꝓpter me. gaudete ⁊ exultate qm̄ mer ces veſtra copioſa eſt in celis. ¶ Nona ra tio dicit̉ aſſimulatiōis. de qua ſic dic̄ Au gu. in li. de ſpū ⁊ aīa. Immortalis eſt aīa: ne a ſui creatoris ſimilitudine diſcrepare videat̉. Nō em̄ poterat eſſe imago ⁊ ſimi litudo dei ſi vllo mortis termino clade re tur. ¶ Decima rō dr̄ reſurrectiōis. Eſt ar riculus fidei ꝙ mortui refurgent. Et de ſꝫ diffuſe ſcripſi ī qͣdrageſimale in ẜmone de reſurrectiōe generali. qꝛ itaqꝫ erit reſurre ctio q̄ fiet ꝑ vnionē aīaꝝ ad ſua ꝓpria cor pora ꝟtute diuīa Et qꝛ xp̄s ſurrexit a mor tuis. Et alij poſt mortē miraculoſe redie rūt ad vitā neceſſe habemꝰ confiteri ꝙ aīa ſit īmortalis. ¶ Undecima rō d̓r or̄onis. Orat eccīa ꝓ defunctis ⁊ ſuffragia facit ꝓ aīabꝰ in purgatorio penali debitū exoluēti bus. Igit̉ aīa ē īmortalis. ¶ Duodecima rō dr̄ cōparatiōis. Cōparando qͥppe aīam q̄ eſt vltīa forma ad pͥmā materia ponēda ē aīa incorruptibilis. Nā ſicut eſſe intelli gibile ē ꝑmanētius qͣꝫ eſſe ſenſibile. Sic ⁊ recipiēs eſſe intelligibile ē ꝑmanētius qͣꝫ recipiens eſſe ſenſibile. Sed recipiēs eſſe ſenſibile ē incorruptibile ẜm ſuā ſb̓am. ſcꝫ materia pͥma. gͦ multo fortius intellectus poſſibilis qͥ eſt receptiuus formaꝝ intelli gibiliū. ¶ Tertio apparet ꝙ ſit īmortalis aīa ex clara exēplatiōe. Sūt tria exēpla lu cidiſſima q̄ on̄dunt aīam eſſe īmortalē: in qͥbus tanqͣꝫ in ſplēdidiſſimo ſpeculo qui libet tante rei veritatē inſpicere poteſt. Primū exēplum dicit̉ tollerationis. ¶ Secundū apparitionis. ¶ Tertiū exauditionis. ¶ Primū exēplū dicit̉ tolleratiōis. vt em̄ ſcribit Cicero in qͣſtionibꝰ tuſculanis. Ne mo vnqꝫ ſine magna ſpe īmortalitatis ſe ꝓ patria offerret ad mortē. De martyribꝰ clarū eſt ꝙ mortē nō timuerūt quā vitare potuiſſent ſi xp̄m relinq̄re voluiſſent. Sꝫ ad ph̓os veniamus. Recitat Auguſti. li. i. de ci. dei. c. xxij. Qʸ qͥdā ph̓us Theobre tus nōie lecto platōnis libro de īmortruitita te aīaꝝ de muro ſe precipitē dedit itaqꝫ in ter fecit ſemetip̄m. Et Lactan. li. iiij. diui. inſtit̓. ait. Multi ex his qͥ eternas eſſe ani mas ſuſpicati ſunt tāqꝫ in celū migraturi ſibiip̄is manus intulerūt. vt Cleantes. vt Criſippus vt Empedocles ⁊ Feno Et ex romanis Catho: qͥ fuit in om̄i vita ſua ſo cratice vanitatis imitator. ⁊ qꝛ de Catho ne fit mentio. Sciendū ꝙ malti fuerūt ſic noīati. Nam fuit quidā catho cenſorinus de quo fit mentio in libro de amiciciā. ⁊ in queſtionibus tuſculanis a Cicerone. et a plinio in libro de viris illuſtribus. Et a va lerio in rubrica de ſtudio ⁊ induſtria Hic fuit eloquentiſſimus. litteris grecis ⁊ la tinis eruditus Multaqꝫ fecit magnifica pro republica. et conſulendo et preliando.

Qui vt ſcribit̉ in ſpeculo geſtorū mūdi te dio duplicis quartane effectus vt beatio re vita frueret̉ ſemetip̄m interfecit. Fuit ⁊ alius Catho filius ſupradicti vir bellico ſus. qui: vt ſcribit Frontinus: cum in bello cōtra macedonie regē pugnare: equo pro lapſus cū ſe recollegiſſet. anīaduercit gla diū cecidiſſe ē vagina quē fortiter recupe rauit. ⁊ vulneratis hoſtibꝰ ad ſuos redijt. Quod exemplū adeo romanos animauit ad preliū ⁊ macedones terruit: vt ip̄i ma cedones vincerētur. Fuit alius Marcus Catho filius ſupradicti ⁊ nepos cenſorini qͥ cōſul in affrica diē clauſit extremū. Ca tho aūt vticenſis qͥ et portius fuit filius p̄ cedētis Marci cathonis qͥ vticēſis dicit̉ eo ꝙ in vtica libie ciuitate ſe occidit. Cau ſa ꝟo fuit vt nō ſubijceretur ceſari. qm̄ ip̄e pompeianas partes ſecutus fuerat. Nā vt ait Tullius in pͥmo de officijs. Mors turpitudini ac ſeruituti anteponēda ē Ex hoc arguūt quidā ꝓbantes ꝙ aīa ſit īmor talis ex autoritate Ariſto. in iij. et h̓. qͥ ait. ꝙ fortis debet ſe exponere morti: ꝓ ſalute patrie. ⁊ hoc ẜm iudiciū naturalis ratiōis Sed niſi aīma eſſet incorruptibilis nō de beret hoc appetere. qꝛ nō eſſet ſimpliter nō cadit ſub appetitu. Sed cōtra hoc nōnul li obijciūt dicētes ꝙ etiā ſi a īa moreretur cū corꝑe adhuc velle ſuſtinere mortē ꝓ li beratiōe patrie ⁊ pro re publica eſſet ẜm iu diciū recte ratiōis. Nam melior eſt modi cus actus virtutis intenſus qͣꝫ vita vicio ſa vel cū actu remiſſo per magnū tēpus. gͦ fortis debet ſe exponere pro bono virtutis Et qꝛ ipſe eſt pars cōitatis cuius bonum cōmune naturaliter eſt magis diligendū qͣꝫ bonū priuatū. Et iſta videtur ſtuduiſſe opinio Scoti qua improbat Landulſus in ſuo iiij. di. xliij. Quia ſicut lex ⁊ ratio na turalis preualet omī legi ⁊ rationi maxīe create. Ita bonū entitatis naturalis p̄ua let om̄i bono cuiuſcūqꝫ virtutis. vnde lon ge videtur ꝙ ſi eligibilius habere eſſe per petua liter. ⁊ nō virtuoſum eſſe mora liter nō dico vicioſum eſſe ſed nō virtuoſum qͣꝫ habere eſſe morale ad modicū tēpꝰ ⁊ poſt ea habere perpetuū nō eſſe. Sil̓r puto eli gibilius habere ꝑpetuā entitatē incorru ptibilē ſine gloria patrie qͣꝫ habere glorio ſum eſſe ꝑ vnū diē ⁊ poſtea ꝑpetuo anihil ari. ⁊ tn̄ maius eſt bonū patrie qͣꝫ bonū vir tutis. hͦ Landulſus. Riccardus etiam de media villa iu iij. di. xxxiij. ita ſcribit. Si aīa moraretur cū corpore vt falſo quidam ſunt opinati. hō nō deberet velle ſuſtinere mortē pro liberatiōe patrie. Primo qꝛ ẜm Augu. in li. de libero arbitrio. Quiſqͥs re cte aliquid eligit appetendū neceſſe eſt vt melior fiat cum ad id ꝑuenerit qd̓ elegit. Melior autē eſſe nō poſſet qͥ nō eſſet. Sꝫ ſi anima moreret̉ cū corpore hō per mortē totaliter deſinere eſſe excepta materia pri ma. Ergo moriēdo voluntarie pro libera tiōe patrie meilor nō eſſet. ⁊ ſic nō eſſet ele ctio recta. Scd̓o nō debet hō volūtarie in termittere actū virtutis alicuins: niſi vt li berius vacet exercitio maioris virtutꝭ Sꝫ multo magis eſſet cōtra rationē recta eli gere illud ad qd̓ ſequeret̉ ꝑpetua impoſſi bi litas operādi ẜm quācūqꝫ virtutē. qͣꝫ ad tēpus intermittere actus vnius virtutis: nō propter exercitiū alterius ꝟtutis. Sed ſi anima moreretur cū corpore hō eligen do mori: eligeret illud ad quod ſequeretur ꝙ amplius in perpetuū ẜm virtutē opera ri nō poſſet. Iſta cauſa exercitij dicta ſunt ⁊ vt ſilentiū imponat̉ his qui dicūt nō eſſe ſufficiēs immortalitatis argumentū. ꝙ il li de quibus mentionē fecimus ſuꝑius et reliqui qui patriā dilexerūt īmo ⁊ marty res qͥ xp̄m confeſſi ſunt mortē nō horrue rūt. ¶ Scd̓m exemplū in quo lucet anime īmortalitas dicit̉ apparitiōis. De appari tiōe aīaꝝ diximus in ẜmone de tranſfigu ratione Ieſu xp̄i benedicti. Iō tm̄ id nunc aſſerimus ꝙ volēte deo ad cōſolationē vi uorū ſepiꝰ aīe ſeparate diuerſimode appa ruerūt In legendaſancte Lucie ſcribit̉: ꝙ or ante ip̄a cū matre iuxta ſepulchrū ſan cte Agathe Luciā ſomnus arripuit vidit qꝫ Agatham in medio angeloꝝ gemis or nata ſtantem ⁊ dicentem ſibi. Soror mea Lucia qͥd a me petis qd̓ ip̄a poteris p̄ſta re cōtinuo mr̄i tue Nā ecce ꝑ fidē tuā ſana ta eſt. Euigilās Lucia ita inuenit. Nam paſſa fuerat eiꝰ mater ānis multꝭ fluxū ſan guinis. Hiero. in vita pauli pͥmi heremi te narrat qͣliler antonius lōge poſitꝰ a cel la pauli vidit angelos aīam eiꝰ deferētes

qui mox currēs inuenit corpꝰ pauli flexis genibus in modū orātis erectu: ita vt ip̄m viuere exiſtimaret Sed cū ip̄m mortuum didiciſſet dixit. O ſancta anima qd̓ gere bas in vita in morte monſtraſti. Cū autē nō haberet vnde ſepulturā faceret: vene rūt duo leones ⁊ ſoueā parauerūt ſepulto qꝫ eo redierūt ad ſi luā. ambro. refert d̓ btā agnete ꝙ eius peracto martyrio cū paren tes eius octaua die iuxta tumulū vigila rēt: viderūt chorū virginū veſtibus fulgē tibus radiantē inter quas viderūt beataꝫ agnetē ſimili veſte fulgentē ⁊ a dextris eiꝰ agnū candidiorē. niue ſtantē quibꝰ illa ait Uidete ne me quaſi mortuā lugeatis: ſꝫ cōgaudete mecū ⁊ congratulamini. qꝛ cū his omībus lucidas ſedes accepi Propter quā viſionē eccleſia celebrat feſtū agnetis ſecundo Conſtantia aūt virgo filia Con ſtantini lepra grauiſſima laborās cū hanc viſione audiſſet tumuluꝫ eius adijt: ⁊ ibi dum orationi inſiſteret obdormiuit. vidit qꝫ beatā Agnetē ſibi dicentē. Si in xp̄m credideris cōtinuo liberaberis. Ad quaꝫ vocē euigilās perfecto ſe ſanatā inuenit. ꝙ baptiſmū recipiēs ſuꝑ corpꝰ beate Agne tis baſilicā fecit: ⁊ ibi in virginitate ꝑmā ſit. In vita ſanctarū Rufine ⁊ Scd̓e po nitur qualiter apparuerūt cuidā matrone noīe Plant ille. hee due ſorores fuerūt vir gines romane: parētibus clariſſimis geni te. Aſterio ſcilicꝫ ⁊ Aurelia q̄ nupſerūt ar mentario ⁊ verino: qui accuſauerūt eas ꝙ xp̄iane eſſent tꝑe valeriani imperatoris: ⁊ capte ac tradite donatō prefecto poſt mul ta verba iuſſit Rufinā pͥus cedi. qd̓ vidēs ſoror clamare cepit ad iudiceꝫ. Quid ē ꝙ ſororem meā glorificas: ⁊ me inhonoras. Tandē poſt multa vtriſqꝫ illata tormen ta ducti fuerunt in ſiluā in via Cornelia ab vrbe roma miliario decimo in fundo qͥ vocatur buxeco ibiqꝫ rufina capite trūca tur. Secūda percutitur ⁊ eaꝝ corpora fe ris voranda linquūtur. Deniqꝫ plantilla matrona in cuius predio hoc factū eſt vi dit eas in viſu ſedentes gēmatas in thala mo ⁊ dicentes ſibi. Plantilla deſine a fla gicijs idolorū ⁊ crede in xp̄m ⁊ veni in p̄ diū tuū ⁊ corpora noſtra ſepeli. qd̓ illa fec̄. Grego. in ij. dia logo. li. affirmat de ſancto Benedicto ꝙ dū moraretur apud montē caſſinū: nocte quadā dū per feneſtrā cellu le conſpiceret ⁊ oraret vidit fuſam luce de ſuꝑ cūctas noctis tenebras effugaſſe. Su bito aūt totus mūdus velut ſub vno ſolis radio collectus ante oculos eius aductus eſt. ibiqꝫ animā germani ep̄i capuani ad celum deferri vidēs. Comperit aūt poſtea ꝙ illa hora migraſſet a corpore De ſanctꝭ Geruaſio ⁊ Prothaſio geminis fratribus qui martyrio coronati fuerunt in ciuitate Mediolani ſcribit ambro. in ẜmone qͥ le giter in officio matutinali feſtiuitatis eo rum qualiter cū eorū corpora trecētis an nis ⁊ vltra latuiſſent ab eo reꝑta ſunt mo do qui ſequit̉. Quodā nāqꝫ qͣdrageſimali tēpore ip̄i in oratione poſito: nec aperte vi gilanti nec integre dormienti: apparuerūt duo pulcherrimi inuenes veſtibꝰ candidiſ ſimis id eſt colobio ⁊ pallio induti caligū lis calciati ſecū manibus extenſis oranteſ qua viſione elapſa rogauit dn̄m vt eū lu dificari nō fineret. Si ꝟo aliqͥd viſio illa expeteret boni. iteꝝ appareret. Similimo do canente gallo orantes ſecū iuuenes ap paruerūt. Tertia ꝟo nocte nō dormienti ſed ſtupenti cū tertia ſibi apparuerūt per ſona que ſimilis Paulo apl̓o videbat̉ ẜm ꝙ in pictura proſpexerat illiſqꝫ tacentibuſ apl̓us ſibi dixit. Iſti ſunt qͥ nihil̓ terrenuꝫ deſiderates monita mea ſunt ſecuti. quoꝝ corpora ī eo reperies loco in quo ſtas duo decim pedū altitudine terre cooperta ar cham reperies: ⁊ ad caput eoꝝ libellū in qͦ ortus eoꝝ cōtinet̉ ⁊ finis. Ita em̄ ſepelie rat illa corpora Philippus quidā xp̄ianꝰ Conuocatis ergo vicinis coepiſcopis: ip̄e Ambroſius prior terre foſſor acceſſit. Et omīa prout dixerat ſibi Paulus in illa vi ſione inuenit. Corpora ꝟo ita ſunt reper perta ac ſi ipſa hora ibideꝫ fuiſſent poſita. Inſuper ⁊ odor mirabilis inde flagrabat multaqꝫ ibi miracula illoꝝ meritis coru ſcarūt. Et vt inqͥt Augꝰ. li. de ciui. dei. In illis diebꝰ ip̄o pn̄te ⁊ imꝑatore ac multitu dine gētiū: cecus qͥdā ad corꝑa martyruꝫ Geruaſij ⁊ prothoſij lumē recepit In hac inuētiōe pax inter lōgobardos ⁊ romanū imperiū reformata fuit Ideo Gregorius Papa in introitu miſſe cantari iuſti tuit:

Loquerur dn̄s pacē in plebē ſuā. De pa tre ꝟo beato franciſco narrat Sanctꝰ Ho nauentura ꝙ hora trāſitus eius miniſter fratrū tūc tē poris in terra laboris augu ſtinus nōie in extremis laborās cū iā diu perdidiſſet loquelā audiētibus qͥ aſtabāt ſubito clamauit ⁊ dixit. Expecta me pater expecta ecce iaꝫ venio tecū. Querētibꝰ aūt fratribꝰ ⁊ miratibus cui ſic loqueret̉. bea tū frantiſcū eunt ē in celū ſe videre aſſeruit Statimqꝫ hoc dicto ⁊ ip̄e feliciter requie uit Eadē hora ep̄o aſſiſinati qui ad orato riū mihaelis archangeli pre deuotiōe ac ceſſerat in monte gargano beatus franci ſcus iocūdus apparens modū ſe dixit re linquere: ⁊ ad celum cū exultatiōe trāſire. Mane ſurgens ep̄s ſocijs narrauit q̄ vi dit. Et aſſiſiū rediēs dū ꝑquiſiſſet ſollicite certitudinaliter ꝯperit ꝙ ea hora qua ſibi ꝑ viſione innotuit beatus pater ex hac vi ta migrauit. Inueniūtur ⁊ alie huiuſmo di apparitiōes quas longū eſſet enarrareˡ. Ex quibus cogimur indubitāter tenere ꝙ aīma ſit īmortalis. ¶ Tertiū exemplū di citur exauditionis. Quiſna nō videat ⁊ ꝑ experientiā cōprehēdat quot ⁊ viri ⁊ mu lieres qͥ in ſuis neceſſitatibꝰ ſctōꝝ ⁊ ſct̄āꝝ precipue virginis immacula te matris dei implorāt patrociniū: exaudiātur. Tacea mus miracula q̄ ſuꝑ hoc indies eccl̓ia cla reſcūt. Oculos tm̄ cordis ⁊ corporis con uertamus ad ſacra tēpla q̄ in dei ⁊ celorū regine aliorūqꝫ honore ꝑ orbem cōſtructa ſunt. Cur nō miremur in tantaꝝ imagi nū aliarūqꝫ rerū aſpectu in qͥbus iudican tur ꝙ hoīes in tribulatiōibus poſiti inter ueniētibus ſctīs liberati fuerūt. Sunt in italia eccleſie deuotiſſime virginis nomīe dedicate. Sancta maria de martyribus apud melfictū in Apulia. Sancta maria de caſali apud Brunduſiū. Sctā maria de angelis apud aſſiſiū. Sācta maria de loreto apud Rachanetū. Sancta maria annūciata Florentie. Et alie ſic vulgo no minate in quibus cernuntur in imagini bus cereis ⁊ argenteis alijſqꝫ rebꝰ oblatiſ bene ficio ſuſcepto ab illis qͥ ſe virgini com mēdarūt Quid ratōes querimus. Quid ph̓oꝝ ſentētias exquirimus cū ip̄i effuge re nō valeamus tā varia tam lucidiſſima īmortalitatis animaꝝ exēpla. ¶ Secūdū dubiū principale fuit vtrū aīme ſeparate trāſferantur ad aliqua loca. Et circa hͦ tri plex inuenitur opinio falſa quorūdā. Pri ma eoꝝ qͥ dixerūt aīas tranſire de corpore in corpus ita ꝙ cū ſeparat̉ ab vno vnit̉ al reri ⁊ poſtea alteri vſqꝫ ad corpora beſtia rū. Et hec opinio aſcribit̉ ip̄i Platōni de quo ita ſcripſit Augꝰ. li. x. de ciui. dei. c. iij. Platōnē aīas hoīm poſt mortē reſolui vſ qꝫ ad corpora beſtiaꝝ dixiſſe certiſſimū eſt Sed mirādū eſt ꝓfecto Platōnē talia fu iſſe locutū. de quo Ualerius ī rubrica de ſtudio ⁊ induſtria inqͥt. Plato cūctoꝝ mor taliū ſapiētiſſimus habebat̉. adeo ꝙ ſi a celo Iupiter deſcēdiſſet nec elegātiori: nec beatiori facundia eſſet vſurus. Refert ad huc de ip̄o apuleus in li. de vita Platōnis ꝙ cū ariſton. pater eius ad ip̄m inſtruēdū deferret ad ſocratē nocte p̄cedēte viderat in quiete doctor ſocrates ꝙ pullus odoris ⁊ candoris eximij vociſqꝫ ſonoris ip̄ius vo labat in ſinū. poſtmodū de ſinu exiens cā tando volabat in celū. Cū mane vidiſſet puerū ſibi adductū dixit ſomniū cōpletū eſſe. Quid plura. Ut ſuperius cōmemo rauimus de īmortalitate aīaꝝ copioſe diſ ſeruit. Quō igit̉ ad tantā inſaniā deueniſ ſe credendus eſt vt circulationē illā aīaꝝ poſuerit niſi forte dixerimus qꝛ vt nō erra re potuit ac ſibimet cōtradicere Tn̄ quic qͥd ſit de eo opinionē iſtā īpijſſima expug nare debemus. Inqͥt em̄ Riccar. in iiij. di. xliij. ꝙ cōtra illā nō tm̄ eſt ſcriptura ſacra: īmo oīs philoſophia. Un̄. Ariſtot̓. in. l. de aīa redarguit pithagoricas fabulas dicē tes quā libet animā quodlibet corpus poſ ſe ingredi ex eo ꝙ videt̉ vnūqd̓qꝫ corpꝰ ha bere ſpeciē ⁊ formā ppriā. Et ij. de aīa dicit ꝙ nō contingit animā accipere qd̓libꝫ cor pus qꝛ vniuſcuiuſqꝫ actus aptus natus ē fieri in propria materia. Et inde eſt vi po nit Tho. i. ꝑte. q. cxvij. ꝙ aīa ſeparata ſua naturali virtute non poteſt mouere aliqd̓ corpus. Et licꝫ corpora obediant angelis ad motū localē nō tn̄ obediūt aīe ſeparate Ratio qꝛ angeli ſunt ſb̓e ſpūales qͦꝝ vir tutes nō determinant̉ ad aliqua corpora ⁊ ſunt natura liter a corporibus abſolute Et ideo diuerſa corꝑa eis obedire poſſunt

ad motū. Sed cū alicuius ſb̓e ſpūalis ſe parate virtus motiua determinet̉ natura liter ad mouendū aliqd̓ corpus non pote rit illa ſb̓a mouere corpꝰ maius ſꝫ minus Unde cū aīa ẜm ſuā natura determinet̉ ad mouendū corpus cuiꝰ eſt forma nulluꝫ aliud corpus ſua naturali virtute pōt mo uere. Quare merito cōdemnātur hi qͥ fal latiijs demonū facile credūt dū ip̄i quo rūdā viuoꝝ corpora obſidentes ſimulant ſe eſſe animas defunctoꝝ. Fuerunt huiuſ modi deluſiones qͣꝫ plurime diebꝰ meis ſic̄ ſcripſi in li. de timore iudicioꝝ dei de illa q̄ neapoli obſeſſa fuit ⁊ qͣꝫ plurimos in erro rē ducebat/ dū diabolus qͥ loq̄bat̉ ꝑ eā fa tebat̉ eſſe ſe animā comitis Iacobi picci nini. Anno inſuꝑ dn̄i. M.cccc. xl. In par tibus terre ydronti ⁊ terre bari ml̓ti ſic ob ſeſſi aiebāt ſe eſſe aīas quorūdā qͥ diebus illis. ex hac vita migrauerāt. In vrbe pre dicante me ibi Anno dn̄i. M. cccc. lxxiiij decapitatus fuit quidā iudeus eo qd̓ aliū de ſuo genere interfecerat. poſt paucos ꝟo dies puella quedā hebrea loqui cepit nūc in perſona vnius illoꝝ nūc in perſona al terius. Et dū amboꝝ partes cōcurrerent ad nouū ſpec taculū aperiebant multa fe creta domus illoꝝ reſpōdebātqꝫ ad inter rogata ſicut ſaciebāt dū viueret hortaban turqꝫ ſuos vt ſe inuicē pacificarēt. Mul taqꝫ confinxerūt mendatia pollicētes iu deis eternā ſalutē. Tandē demōes illi re liquerūt puellā. ⁊ ſic ceſſauit rumor exor tus in plebe. Scd̓a falſa opinio fuit alioꝝ qͥ crediderūt animas ſeparatas latitare ī ſepulchris ſuoꝝ corpoꝝ ſeu in locis vbi oſ ſa vel cineres ſuoꝝ corpoꝝ ſeruarētur. Iō de xp̄o vt ſcripſimus in ẜmone de reſurre ctione Lazari inqͥt Theophilus altiꝰ cla mauit vt refrenaret ora gentiliū fabulan tiū in tumulis latitare aīas defunctorum quare alta voce dixit. Lazare veni foras. quaſi aduocaret de longinquo. Nō eſt igi tur opinio illa vera neqꝫ vllo pacto admi tēda. Tertia falſa opinio eſt quorundā qͥ dixerūt ꝙ aīa nō eſt in locis corporalibus ſed corporaliū ſimilibus ſiue ī requie: ſiue in doloribꝰ. qꝛ aīa ſeparata nō depēdet lo co corpora li. Sed huic opinioni obſtat to ta theologoꝝ turba qͥ oēs in hanc ſenten tiā cōueniūt videlicꝫ ꝙ aīe poſt mortē ſūt in aliquibꝰ receptaculis. Nā vt inqͥt Ric cardus in iiij. di. xlv. Sicut angeli qͥ ſunt ſpūs ſunt in aliqͥbus corporalibus locis? nō circūſcriptiue ſed diffinitiue. ſic ⁊ aīma ſeparata nō obſtante ꝙ ſit ſpūs. Et qͣꝫuis aīma ſeparata nō magis conueniat cum vno loco qͣꝫ cū alia ratiōe ſue eſſentie cū ex loco natura eius nō depēdeat. tn̄ ꝓpter ope ratiōes quas in loco exercere debet vl̓ cir ca eam debent exerceri magis ſibi cōuenit vnus locus qͣꝫ alius. Ex quo duplex illi lo cus debet̉. Primus penalis.ſ. infernus. de quo ait Seneca in tragedijs. Ingens vo rago faucibus vaſtis patet. Latūqꝫ pan dit oībus populis iter. Sunt ꝟo in in fer no quattuor manſiōes. Prima inferior in qua ſunt aīe damnate ꝓ ſolo peccato mor tali actuali q̄ puniuntur pena ſenſus: de hͦ dicitur in tragedijs Senece. Ipſa morte peior eſt mortis locus Scd̓a manſio ī que ſunt aīe pro ſolo peccato originali damna te q̄ puniūtur tm̄ pena damni. Tertio mā ſio ē in qͣ de lege cōi purgātur aīe q̄ deceſ ſerunt in charitate conferentes fecum ali quod purgabile Quarta ꝟo māſio eſt in qua requieſcebāt aīe q̄ decedebant cū cha ritate q̄ nihil purgabile ſecū portabāt: vel que portauerūt ⁊ purgate erant. hoc ante xp̄i aduētū dicebatur ſinus abrae. Quia em̄ abraā pͥmus ab infidelibus ſeparauit ſe ⁊ fidei ſignaculū diſtinctiuum accepit. Ideo locus requiei qͥ debebat̉ anime pro pter fidē charitate formatā finus Abrae dictus eſt. Poſt xp̄i ꝟo aduentum quarta illa māſio vacua eſt. quoniā aperta eſt ia nua celi merito paſſionis xp̄i ⁊ anime de cedenteſ in charitate nihil purgabile ſecū ferentes ſtatim euolant Unde patet ꝙ nō eundeꝫ locum intelligimus modo ſinum abrae cum rogamus animas in illū defer ri cū eo qui ante xp̄i aduentū ſinus abrae dicebat̉, Scd̓s locus qͥ debet̉ animabꝰ ſe paratis ē locus delectabilis celū videlicet empireū. de quo ſuo loco abundāde dice mus. Propter q̄ omnia vt ponit Cactan tius. li. iij. diuina. inſti. Eſſe inferos Ieno ſtoicꝰ docuit: ⁊ ſedes qͥdē prioꝝ ab impijſ eē diſcretas. Et illos qͥdē qͥetas ac delecta biles incolere regiōes. hos ꝟo penas luere

tenebroſis locis ⁊ ceni voraginibus hor rendis. Et ſeneca in tragedijs inducit the ſeum dicentē Quiſqͥs placide potēs dn̄ſ qꝫ vite ſeruat in vacuas manꝰ. Et in cru entū mitis imperiū regit. Animeqꝫ par cit longa permenſus diu. Felicis eui ſpa cia vel celū petit. Uel leta felix nemoris heliſij loca. Scd̓m oēs poetas heliſij cam pi piorū apud inferos ſunt: in quibus vt ipſi dicūt bonorū ſedent anime. ¶ Tertiū dubiū pͥncipale fuit vtrū loca faciaut ad delectationē vel penā aīabus ſeparatꝭ. Et ad hoc ita rn̄dit Riccar. vbi ſupͣ. Qꝭ rece ptacula corporalia animaꝝ in aliqno agēt delectationē eaꝝ vel afflictionē. Celū em̄ empireum qͣꝫuis in nullo augeat aīmarū beataruꝫ delectationē eſſentialē. in aliquo tn̄ auget delectonē accidētalē inqͣꝫtū ille anime locū illū pluſqͣꝫ alia diligūt: preſen tia aūt rei dilecte aliquā cauſat dilectatio nē. Ratio aūt quare illū locū pre ceteris di ligūt triplex eſt. Una qꝛ ſciunt locū illum ſibi eſſe deputatū a deo quē ſūme diligūt. Alia quia in illo ꝓpter exceſſum nobilita tis ſue nature ſuꝑ alia corꝑa expreſſius qͣꝫ in alijs locis refulgere tanqꝫ in effectu di uinā bonitatē conſpiciūt. Tertia qꝛ illius loci ſublimtas lumīoſitas ⁊ immobilitas ſuā ſpiritualē ſublimitatē ⁊ luminoſitatē ⁊ quietis perpetuitatē expreſſius qͣꝫ quali tas aliorū locoꝝ rep̄ſentant. Unuſquiſqꝫ aūt ceteris paribus plus diligit illud qd̓ ē magis rep̄ſentatiuuū ſue nobilitatis. Re ceptacula aūt dānatoꝝ in aliqͦ augent eol rū afflictionē qꝛ locū illū odiūt triplici de cauſa. Prima qꝛ ſciūt ip̄m ſibi fore depu tatū a diuina iuſticia quā odiunt. Alia qͥa illius loci vilitas eſt obligatiōis ſue ad pe nā perpetuā rememoratiua ſeu rep̄ſentati ua. Tertia qꝛ eſt contētiuus ignis illius qͦ affligūtur. Ex hoc Tho i. parte. q. lxiij. di cit ꝙ locus nō eſt penalis angelo aut ani me quaſi afficiens alterādo naturā: ſed qͣ ſi afficiēs volūtatē contriſtando dū ange lus vel aīa apprehēdit ſe eſſe in loco nō cō ueniēti. Receptaculū aūt in quo purgant̉ anime in aliquo auget earum aflictionem nō qͥa ip̄m odiant voluntate deliberatiua cū ſint in charitate ⁊ ſciūt illū ſibi eſſe aſſi gnatū ad tēpus a diuina iuſticia quā diligūt ad eaꝝ purgationē. Sed ip̄m natura liſ motu volūtatis refugiūt ſub ratiōe qua ſuā obligationē ad penā qͣꝫuis tēporaneā repreſentant ⁊ ſub ratione qua ignē conti net quo affligimur. ¶ Quartū dubiū pͥn cipale fuit vtrū aīme ſeparate exeant ali quādo de locis ad que tranſferūtur. Et qͥ dā dicūt ꝙ nō ex eo ꝙ Iob vij. ſctibit̉ Qui deſcendit ad inferos nō aſcēdit. Inſuper Augꝰ. in libro de cura pro mortuis agen da ait. Si ī rebus viuētiū intereſſent ani me mortuoruꝫ me pia mater nulla nocte diſereret q̄ me terra mariqꝫ ſecuta eſt: vt mecū viueret. Si gͦ exirent aliqn̄ de rece ptaculis ſuis aliqn̄ intereſſent rebus viuē tium. Alij contrariū probāt ex eo ꝙ vt ſcri bitur Matth̓. xvij ca. in tranſfiguratōne ſaluatoris nr̄i Moyſes apparuit cū helia Ob ꝙ Augꝰ. li. pretacto ait. ad viuos ali quos mitti ex mortuis. Pro hac ambigui tate remouēda reſpōdet Riccar. ꝙ aliquā do aīas exire de ſuis receptaculis duplicit̓ poteſt intelligi. Uel ꝑ diuiuā potentiā: vl̓ ꝑ naturā ꝓpriā. Primo modo de inferno ⁊ d̓ celo exeūt aliq̄ aīe nō imꝑpetuū: ſed ad tēpus nec d̓ lege cōi ſed ex aliqua ſpeciali cauſa. Sic etiā de purgatorio alique exe unt ad modicū tēpus ante expletionē pe ne ſue poſt cuius expletionē illuc ampliuſ nō reuertūtur. In iudicio aūt oēs aīe tam exiſtentes in celoqꝫ in inferno exibunt ẜm oēm legē diuine iuſticie ad eādē iteꝝ loca cū ſuis corporibus reuerſure. ⁊ in eis in ꝑ petuū permanſure. Per naturā ꝟo ꝓpriaꝫ dixerūt quidā nō poſſe animas de ſuis re ceptaculis exire affirmātes ꝙ anima hu mana nullo modo ē mobilis ẜm locū nec per ſe nec per accidens. Et ſi ponat̉ alicu bi ꝑ ſubſtantiā ſuā nunqͣꝫ mouebit̉ de vbi ad vbi. Sed articulus iſte ex cōmunicatꝰ eſt a dn̄o Stephano ep̄o pariſienſi. Ideo ẜm Riccardū dicendū eſt ꝙ de ſuis rece ptaculis exire poſſent aīme que vellēt: niſi prohiberētur a ſuꝑiori virtute. Sed de le ge cōmuni exire prohibētur ille que ſunt ī purgatorio ante expletā penitentiā. ⁊ ille q̄ ſunt in inferno ante iudiciū. Iſte ꝟo que ſunt in celo exire nolunt vſqꝫ ad tēpus re ſurrectionis reſumptiōis ſcꝫ corpoꝝ ſuoꝝ niſi aliqn̄ videāt placere deo ex aliqua ſpe

ciali cauſa. Unde videt̉ aliqͥbus ꝙ om̄es deſcenderunt de celo in obitu beate virgi nis Marie ꝓpter eius reuerentiā: ⁊ cum ea iterū aſcenderunt in celū. Ab Augiſti no ergo dicunt̉ anime nō poſſe intereſſe re bus viuoꝝ ꝑ ꝓpriam naturā. qꝛ eaꝝ ꝟtus nō pōt cōtraite ſuꝑiori virtuti qua ꝓhibē tur. Ideo ꝑ hec dicta ſoluunt̉ omnes ꝑple xitates. Si igit̉ nō habemus hic ciuitatē manente. Si tam felix iocundaqꝫ benefa cientibꝰ habitatio diſpoſita eſt. Si regnū celorū pacifice poſſidendū nobis promit titur cōtemnamus infima hec atqꝫ terre na: ⁊ queramus q̄ſurſum ſunt. vt ſic ꝑue nire poſſimus ad regionē illā opulentiſſi mam beatoꝝ: in qua deus benedictus vi uit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſquartus de cōceptio ne beate Marie virginis de qͣ varie ſunt opiniones doctorum: licet feſtum ab eccle ſia celebretur. Ondum erāt ab yſſi ⁊ ego iam concepta era. Sa pientis verba ſunt iſta origi enaliter Prouer. viij. ca. et in epl̓a hodierne feſtiuitatis. Ob ſingularē ⁊ p̄cipuā reuerentiā quā totus mūdus ad virgine glorioſiſſima gerit feſtū conceptio nis eius annuatim per terraꝝ orbem ſolē niter celebrat̉. Sūt enī tot innumera am pliſſimaqꝫ beneficia meritis ⁊ interceſſio ne illius pijſſime matris a deo patre ipſi uſqꝫ filio ⁊ ſpirituſancto nobis exhibita vt merito ad ea colendā laudandā honoran damqꝫ omībus viribus obligemur. Ip̄a nos ꝓtegit ab hoſte maligno. Ipſa iratū deū ꝓpter excreſcentes mortaliū iniquita tes iepiſſime placat. Ipſa nomen eius in uocantibus p̄ſidia liberaliſſime p̄ſtat. Et non eſt qͥ ſe abſcondat a calore charitatis ⁊ beniuolentie ſue. Quaꝓpter vt hodier na die conceptionis illius dignitas agno ſcat̉ de ip̄a in preſenti ſermōe quedā ꝑ pul chra dicemus. audientes auribus cordis ꝟginem bn̄dictam dicentē ꝟba in thema te poſita. Nondū erant abyſſi ⁊ ego iā con cepta eram. In qͥbus triplicem virgīs cō cepttonem diſtinguemus. ¶ Prima dicit̉ diuinalis. Secūda ſupernalis. ¶ Tertia maternalis. ¶ Qꝭ deus ab eterno concepit virginē in ſua mente omnibus puris creaturis p̄fe rendam. ¶ Capitulū. I. Rima virginis illiba te conceptio dicit̉ diuinalis. qn̄ ſcꝫ ab eterno deus concepit illā in ſua mente. Ad qd̓ intelligendū ſcire de bemus ꝙ ꝓpoſitum cordis dicit̉ conceptio vnde cū quis deliberat aliquid facere di cere ſolet ita cōcepi animo. Sic deus ante qͣꝫ aliquid crearet in ſua volūtate firma ⁊ incōmutabili ꝓpoſuit creare vnā puellam virgine ſanctiſſimā: que eſſet filij ſui vni geniti mater: ſpūſſancti camera: porta pa radiſi ac celi regina. Sed hoc loco queren dum eſt vtrū beata virgo fuit ꝓducta an te omnē creaturā. Nam de ip̄a eccleſia di cit illud Eccī. xxiiij. c. Ab initio ⁊ ante ſe cula creata ſum. Et iteꝝ in epiſtola huius ſolēnitatis inducit̉ virgo dicēs illud. Pro uer. viij. c. Dn̄s poſſedit me ab initio via rū ſuarum anteqͣꝫ qͥcqͣꝫ faceret a principio Ab eterno ordinata ſum ⁊ ex antiqͥs an teqꝫ terra fieret. Nec dū erant abyſſi ⁊ ego iam cōcepta erā Nec dū fontes aquarum eruperāt. nec dū montes graui mole cōſti terant. Ante omnes colles ego ꝑturiebar. Que verba ita ſonare vident̉. ꝙ ip̄a ꝓdu cta fuerit an̄ ꝓductionē quarūcūqꝫ rerum Et ſi diceret̉ ꝙ ip̄a loquit̉ qͣꝫtū ad eſſe qd̓ habuit in mente diuina: non in ꝓprio gene re. neqꝫ ſic erimus d̓ veritate declarati cū ẜm doctrinā ſancti Bonauenture in i. di. i. Omnia que nunc ſunt queqꝫ fuerunt a deo ꝓducta ⁊ ꝓducent̉ vſqꝫ in fine: fuerūt ab eterno in deo ẜm cauſatiuā potentiā et ẜm ſimilitudinis p̄ſentiā que tamē habēt ex tꝑe actualem exiſtentiā. Elemēta itaqꝫ ⁊ corꝑa celeſtia angeli ⁊ hoīes ⁊ cuncta q̄ ſunt fuerūt in mente diuina anteqꝫ eſſent gͦ nō magis hoc competit virgini digniſſi me qͣꝫ reliquis creaturꝭ. Et ſi dicimus ꝙ virgo fuit in ꝓprio eſſe vel genere ante om nē creaturam tunc irridere nos poſſent fi dei ⁊ religionis nr̄e aduerſarij. cū btā vir go nata fuerit ex Ioachim et Anna ſexta etate mūdi q̄ Ieſum peꝑit eadē etate ⁊ ab

vrbe cōdita anno ſeptingenteſimo qͥnqua geſimoſecūdo. Ideo in hac ꝑte inducim ſententiā Auguſtini. xij. li. ꝯfeẜ. vbi ait. ꝙ aliqͥd d̓r pͥus altero qͣttuor modis Primo eternitate. ſic deus p̄cedit omnē creaturā. Secūdo origine ſicut ſonus p̄cedit cātū. Tertio tꝑe ſic flos p̄cedit fructū. Quar to electione vel dignitate. ſic aliqͥs pelegit fructum magis qͣꝫ florem. Uirgo igit̉ fuit prior om̄i creatura excepta natura creata ſui dilectiſſimi filij electione ſiue digni ta te. Sicut a ſimili dixit de ip̄o Iohannes baptiſta. Ioh̓is. i. c. Ip̄e eſt qͥ poſt me ven turus eſt qͥ an̄ me factus eſt ẜm diuinita te. de xp̄o dicimus genitū nō factū. ẜm hu manitatē ꝟo dū xp̄m cōcepit ꝟgo. Ioh̓es ī vtero matris agebat ſextū mēſem. Qua re Gregꝰ. in omel̓ exponit an̄ me factus ē id ē mihi p̄latus in dignitate. Et ſi obijce ret̉ ꝙ angeli ſunt preſtatiores ⁊ digniores hoībus cū ſint intellectuales ſb̓e quō ꝟge ſctīſſima angelicā ſb̓limitatē excedere po teſt. Ad hͦ rn̄dere poſſumꝰ ex dictis ſancti Bonauē. in. i. di. xliiij. in q. vtrū deus po tuit virginē facere meliorē. Q btā virgo pōt ꝯſiderari tripliciter. Primo qͣꝫtum ad ſtatu naturalis cōditiōis. ⁊ ſic fuit paulo minus ab angelis minorata Angelus enī ẜm ſuā eſſentialē naturā potior eſt virgine Scd̓o qͣꝫtum ad gr̄am cōceptionis q̄ da ta eſt ei vt cōciperet xp̄m eſſetqꝫ veriſſima eius mater. Et qͣꝫtum ad hoc tranſcendit dignitatē omniū creaturaꝝ: oīm hominū ominūqꝫ angeloꝝ. Nā in illo vno cōſenſu cū dixit. Ecce ancilla dn̄i plus meruit cō ſentiendo in cōceptionē xp̄i qͣꝫ oēs creatu re ſiue angeli ſiue hoīes in oībus ſuis acti bus: motibus ⁊ cogitatiōibus. Et quideꝫ oēs quicūqꝫ metuerunt nihil plus potue runc mereri niſi ẜm diuerſos ſtatus gloriā felicitatis eterne. Hec autē virgo illo glo rioſo. ꝯſenſu meruit pͥmatum orbis dn̄m vniuerſi: extinctionē fomitis: ⁊ oīm gr̄arū donoꝝ ⁊ virtutū plenitudinē: ſceptrum re gni ſuper omnes creaturas: ſecunditatem in virginitate: ⁊ maternitatē vnigeniti fi lij dei ⁊ vt adoretur in regno celoꝝ adora tione dulie dignioris. Tertio poteſt conſi derari beata virgo qͣꝫtum ad excellentiam glorificationis. qꝛ vt eccleſia cantat. Exaltata eſt ſancta dei genitrix ſuper choros angeloꝝ ad celeſtia regna. Ip̄a nāqꝫ fuit illud indiuiduū ſingulare qd̓ ⁊ ſi nō in na tura in gratia tamen ⁊ gloria oībus ange lis eſt platum. Dignitas aūt gratie ⁊ ml̓ to plus dignitas gl̓e incomꝑabiliter tran ſcendit dignitate nature. Nam ⁊ hoc ad huc ſeruat̉ in demonibus ī qͥbus dona na ture manent integra ⁊ ſplendidiſſima. cū tn̄ ip̄i viliſſimi ⁊ turpiſſimi abiectiſſimi ꝓ pter culpā habeant̉. magnificata gͦ fuit a deo tam p̄clare ꝟgo illa delicatiſſima vt p̄ ter filiū eius nl̓a creatura poſſit exequari O femina ſuꝑ oīa et ab omībus bn̄dicta. p̄electum ⁊ ⁊igniſſimū vaſculū fabricatū a pͥmo artifice: erariū diuinoꝝ chariima tu. Elegit te deus ⁊ p̄elegit: vt in taberna culo tus deus ⁊ homo nouē menſibus ha bitaret. Audeo dicere ꝙ ꝓpter ꝟginem in mente diuina cōceptā ꝑ multa annoꝝ mi lia an̄qͣꝫ naͣſceret̉ humanū genus fuit pre ſeruatū in eſſe. Conſtat enī ꝙ ꝓ pͥma trāſ greſſione Adam ⁊ Eua nō ſolū mortis ſꝫ annihilationis exterminiū meruerūt. Et diuina vltio q̄ acceptionē ꝑſonarum igno rat: ſicut nec culpā angelica ſic nec huma nam dimiſiſſet impune. Sꝫ ꝓpter p̄cipuā reuerentiā quā ad virginē habebat qꝛ eā ab eterno ſuꝑ oēs creaturas nō vniendas deo qͥ creandē erant dilexit p̄ſeruati ſunt ꝓthoplauſti nec in nihilū redacti. Rō ē qꝛ hec puella erat in lumbis Ade ẜm ratio nē ſeminalē: ⁊ potētia producende puelle erat imp̄ſſa in pͥmis parētibus donec ī ac tū educeret̉. De ea aut debebat naſci Ih̓ſ qͥ in Adā erat ſolū ẜm corpulentā ſb̓am d̓ virgine educēdus ⁊ de nulla alia. Indul ſit gͦ deus pͥmis parentibus nec eos anni chilauit: qꝛ ſic non fuiſſet nata btā virgo ⁊ ꝑ cōſequens nec Ieſus ſiue deus carnem humanā veſtiſſet. Ergo ꝑ iſtā nobilē crea tura ſaluauit deus pͥmos parētes de pͥma tranſgreſſione. ⁊ Noe de diluuio. ⁊ Abra am de cede regū. Iſaac de iſmaele. Iacob de Eſau. Populū iudaicum dē egyoto: de manu pharaonis: de mari rubro. de pote ſtate diuerſoꝝ regum tyrānoꝝ: de Nabu chodoſor ⁊ captiuitate babylonica: Da uid de leone. de Goſia ⁊ de Saul Et bre uiter omnes indulgētias ⁊ liberatiōes fa

ctas in veteri teſtamento nō dubito deū fe ciſſe niſi ꝓ huius amore puelle ⁊ reueren tia quā deus ab eterno preordinauit ſuis cunctis operibus preponendā. ¶ Qꝭ angeli a principio cognouerūt xp̄m de virgine naſciturū. ¶Capitulū. II. Ecunda cōceptio vir ginis ad mirāde dicit̉ ſuꝑnalis Conceperūt qͥdem illā angeli: dum a pͥncipio ſue btītudinis cognouerūt xp̄m incarnandū ⁊ ex ꝯſequēti de virgine naſciturū. Ad qd̓ plene intelligendū dicit ſctūs Thomas pͥma ꝑte. q. lvij. ꝙ in ange lis eſt duplex cognitio. Una natural̓ ẜm quā cognoſcunt res tū ꝑ exiſtentiā ſuā: tū ꝑ ſpecies innatas: ⁊ hac cognitione myſte ria gr̄e cognoſcere non poſſunt. qꝛ ex pura dei voluntate dependent Si euī vnus an gelus nō poteſt cognoſcere cogitationes al terius ex voluntate eius dependētes: ml̓ to minꝰ pōt cognoſcere ea q̄ ex ſola dei vo luntate dependent. Eſt aūt alia angelorū cognitio qͥ eos btōs facit qua vident ver bū ⁊ res in verbo: ⁊ hac qͥdem viſione co gnoſcūt myſteria gr̄e ⁊ qͥdem oīa nec eqͣli ter omnes: ſꝫ ẜm ꝙ deus eis voluerit reue lare. ita tn̄ ꝙ ſuꝑiores angeli ꝑſpicatius di uinam ſapientiā cōtemplantes plura my ſteria ⁊ altiora in ip̄a dei viſiōe cognoſcūt que inferioribus manifeſtant eos illumi nando. Et hoꝝ etiā myſteriorū: quedam a pͥncipio ſue creationis cognouerūt que dam ꝟo poſtmodū ẜm ꝙ eorū officijs con gruit. Quare ⁊ myſteriū incarnationis ī generali ſumptū omībus reuelatū eſt a pͥn cipio ſue beatitudinis. Cuius rō eſt. qꝛ fꝫ eſt quoddā generale pͥncipiū ad qd̓ omīa eorū officia ordinant̉. Om̄ēs enī ſunt ad miniſtratorij ſpūs in miniſteriū miſſi pro pter eos qui hereditatē capiūt ſalutis. vt dicit̉ ad Heb̓. c. ij. qd̓ quidem fit ꝑ incar nationis myſteriū. Unde oportuit de hoc myſterio omnes a pͥncipio cōmuniter edo ceri. De hoc ſic dicit Augꝰ. li. v. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Sic fuit incarnationis myſteriū abſconditum a ſeculis in deo vt tn̄ innote ſceret pͥncipibus ⁊ poteſtatibus in celeſti bus. Loquēdo tn̄ de ſacramento incarna tionis qͣꝫtum ad ſpeciales cōditiōes. Sic nō oēs angeli a pͥncipio de oībus ſunt edo cti. immo qͥdam etiā ſuꝑiores angeli poſt modū didicerūt. vt refert Dionyſius. vij. c. d̓ celeſti ie. Unde Paulus ad Ephe. iij c. dicebat. Mihi aūt oīm ſctōꝝ.i. apl̓oꝝ minimo data eſt gr̄a hec in gētibus euan gelizare inueſtigabiles diuitias xp̄i ⁊ illu minare oēs que ſit diſpenſatio ſacramen ti.ſ. redemptiōis per xp̄m facte q̄ diſpē ſa bilis ē gētibus ſicut ⁊ iudeis. ẜm glo. Ni co. de li. abſcōditi a ſeculis in deo qͥ om̄ia creauit vt innoteſcat pͥncipibus ⁊ poteſta tibus in celeſtibus ꝑ eccleſiā multiformis ſapiētia dei ẜm p̄finitionē ſeculoꝝ quā fe cit in xp̄o Ieſu dn̄o nr̄o. hec ibi. Hoc loco dicit Nico. de lira. Oꝭ angeli ſancti nō co gnouerunt ad plenū myſterium xp̄i incar nati extendendū ⁊ dilectione vſqꝫ ad voca tionē gentiū: donec p̄dicātibus apoſtolis fuit impletū. Quia ante habuerūt tātum ſimplice̓ noticiā. que pōt dici abſtractiua inqͣꝫtum eſt rei nō p̄ſentis. Sꝫ qn̄ fuit im pletū habuerunt noticiā experimentalē ſi ue intuitiuā. Sicut aſtrologus ꝑ motum celi certitudinaliter cognoſcit eclipſim fu turā tamen adhuc ꝑfectius eā cognoſcit: qn̄ videt eā actu exiſtentē. Alij ꝟo dicunt ꝙ angelis innotuit myſteriū xp̄i de voca tione gentiū ſimpliciter ⁊ omni modo per eccleſia.i. ꝑ p̄dicationē apl̓oꝝ qd̓ tn̄ qͣꝫtuꝫ ad hoc antea nullo mō cognouerāt Quic qͥd ſit negare nō poſſumus: ꝙ a principio ſue btītudinis vt eſt p̄dictū reuelationem habuerūt de xp̄o de ꝟgine na ſcituro. Pu to nāqꝫ ꝙ poſt illā ſolenniſſimā victoriam quā habuerūt de lucifero ⁊ ſeqͣcibus ſuis dū plenā btītudinē obtinuſſent. Quia an geloꝝ ruentiū ſedes erant vacue: benigne rex celoꝝ excelſus d̓s ſuo mō oībus dixerit O aſtra matutina. O mee creature nobi liſſime. G audete ⁊ exultate qm̄ ex hoībus ſaluādis iuxta vniucuiuſqꝫ merita vr̄i or dines ꝑficient̉ ⁊ implebunt̉ ruine. Ad id ꝟo exequendū dū venerit plenitudo tꝑis. Spōſam accipiā puellā vnā ꝟginē ⁊ ple nā gr̄a in cuius vtero ſpūſcto cooperante incarnabit̉ filius meus vnigenitus ⁊ dile ctus. Sonuit hec vox cū ingēti leticia in mentibus angeloꝝ qͥ ꝑ multa annoꝝ mi lia virginē puſſimā preſtolātes: miro illā

colebant affectu. nec angelis tm̄ innotuit virgo dei filiū in ſuo vtero geſtatura Sed inſuper multis patribus patriarchis atqꝫ prophetis quibus incarnationis myſteri um fuit diuinitus reſeratum. ¶ Qꝭ beata virgo abſqꝫ infamia culpam originalē contraxit a qua ẜm opinionē ali quo ī preſeruata fuit. ¶Capitulū. III Ertia conceptio virgi nis ſacratiſſime dicit̉ materna lis qn̄ cōcepit eā mater ſua. Et qm̄ cōceptionis officiū publice fit in eccl̓a ſcire pleriqꝫ cupiūt. vtrū beata virgo fuit cū peccato originali cōcepta. Et vt clare omia denudent̉ tria ſunt in hac parte no tanda. Primū ꝙ cōceptio poteſt duplici ter ſumi Uno mō ꝓ cōmixtione ſeminum in copula viri ⁊ mulieris. Alio mō ꝓ ani matione que fit dū anima ſimul creatur ⁊ in fundit̉ a deo in corꝑe iam formato. Se cundū notandū ꝙ peccatū originale duo bus modis habet̉.ſ. formaliter ⁊ radicali ter. Accipiendo conceptionē pͥmo mō vir go nō habuit originalē formaliter. qꝛ ori ginale formaliter eſt in aīa ⁊ ſolū cuiuſli bet pctī eſt aīa ſubiectū. vt declarat Fran ciſcus de marone in ſuo. iij. Petrus de cā dia ⁊ ſcūs Tho. iij. ꝑte. q. xxvij. Sicut enī virtus eſt qͣlitas ſpūalis ita ⁊ viciū. Ter tiū notādū ꝙ radicaliter ⁊ in cauſa pecca tū originale eſt ī carne. Un̄ doctores theo logi dicūt. ꝙ peccatū originale eſt infectio qͥdam in aīa contracta ex eius vnione ad carnē cōcupiſcibiliter ſeminatā. vt enī ait Franciſcus de marone in ſuis ſermonibꝰ Sicut corpus qd̓ induit̉ ſordido veſtimē to inquinat̉ ab eo. ſic ſpūs rōnalis qn̄ in duit̉ corꝑe infecto ꝑ cōcupiſcentiā genito dicit̉ maculari. Et ſicut in veteri teſtamē to fuit lex poſita. Leui. xiiij. c. ꝙ qͥcunqꝫ in traret domū leproſam efficeret̉ immūdus ita aīa ex eo ꝙ intrat corpus qͣſi domū le proſam efficit̉ immūda. Et vt inquit Pe trus de candia. Contrahere originale cō petit hoībus ꝓpter demeritū pͥmi parētis et diuinū decretum libere obligans filios Ade ad penā dāni ꝓ crimine tali. Nec ſu ficit ſolū demeritū primi parentis ad hoc ꝙ cōcupiſcibiliter ab eo deſcendens cōtra hat peccatū originale. ſed requiritur diui nū decretū. Sāctiſſima gͦ ꝟgo licet ex ho neſtiſſimis parentibus carnē contraxerit. tn̄ caro illa fuit cōcupiſcibiliter propaga ta. Nec admittenda eſt illi vulgi falſa ſen tentia ꝙ.ſ. virgo cōcepta fuerit ſpūſctō co operante ſine virili ſemine ⁊ abſqꝫ viri et mulieris copula. Heretica eſt ⁊ ꝑnicioſiſ ſima opinio iſta licet apparenter videatur ad ꝟginis laudē accedere. ſꝫ nō eget deus mendacio nr̄o. Et vt refert Augꝰ in li. de mendacio. Mendacium maxime ꝑnicio ſum eſt qd̓ fit in his que ad xp̄ianā religio nē ꝑtinent. Et iteꝝ idem Augꝰ. ꝑtractas illud apl̓i i. ad Chorī. xv. ca. Inuenimur falſi teſtes: ait. Perhorrēdū eſt aliqͥd falſe de d̓o dicere etiā ſi ad laudē eiꝰ videat̉ ꝑti nere: nō enī minori ſꝫ maiori fort aſſe ſcele re in deo laudat̉ falſitas qͣꝫ vituperet̉ veri tas. Sic dānabiliter cū falſitate virginē laudant qͥ eā de ſpūſancto cōcepta temere p̄dicāt. Uidi ⁊ ego in pleriſqꝫ locis depi ctas imagines Ioachi ⁊ Anne ſeſe oſcu lo obuiantiū in feriuſqꝫ rubricā ſic cōtinē tem. Qualiter Anna accepto oſculo a ſuo viro Ioachim cōcepit in vtero virginem Mariā. Deliramenta ſunt iſta q̄ ⁊ ꝟgi ni ſumme diſplicent: quare ⁊ de pctō origi nali formaliter ſumpto reſtat veritas diſ ſerenda. An.ſ. dū aīa corpori ſuo fuit vni ta originalem maculā contraxit Et circa hoc diuerſimode doctores loquuntur. Ex quo duplex eſt huiuſmodi rei famoſa opi nio. Prima eoꝝ qͥ dicunt virginē origina le habuiſſe. a quo ſtatim ꝑ ſanctificationē fuit mūdata. Secūda opinio modernorū qͥ aſſerūt virginē a peccato originali p̄ſer uatā. Prima opinio habet tria.ſ. Firmita tē. rationū cōgruitatē ⁊ impeccabilitatem Primo habet firmitatē: qm̄ multi ſctī de uotiſſimi clariſſimiqꝫ doctores illā docue rūt. Ex qͥbus aliquos explicabimus. In fraſcripti nāqꝫ omnes expreſſe fatent̉ ꝟgi nem in originaſi conceptam. Anſelmus in libro Cur deus hō. Beda in omel̓. ſuꝑ Miſſus eſt Caſſiodorus. Hugo in libro de ſacramentis. Alanus in expoſitiōe ſimboll Athanaſij. Guilhelmus altiſiodorenſis.

Gui helmus cancellarius pariſienſis. Henricus de gandauo in quodlibetis. Sͦuilhelmus durandi ī rationali diuino rum offi. ¶ Et de ordine fratrū p̄dicatoꝝ. Sanctus Thomas de aquino. Hugo cardinalis in expoſitiōe Luce. Albertus magnus. Petrus de tarantaſia qui fuit Innocenti us quintus. Iacobus de voragine. Durandus poſtea ep̄us meldenſis. Henricus generalis ordinis. Petrus de palude. Iacobus de lauſana ep̄s lauſanenſis. Hugo de argentina. Nicholaus treueth. Robertus olcorh. Martinus qui fecit cronicas. Uincentius qui fecit ſpecula. ¶ De ordine minorum Aluarus hiſpanus. Iohannes de ruppella. Robertus conton. Alexander de ales. Bonauentura. Riccardus de media villa. Reginaldus archiep̄us rothomagenſis. Iohannes rigaldi. Nicholaus de lira. Beltrandus de turri cardinalis. Bartholomeus de piſis. Giraldus oddonis in libro de figuris. ¶ De ordine heremitarū. Egidius de roma. Gregorius de arimino. Bernardus oliueri. Iohannes theotonicus. Iordanus theotonicus. Iohannes ſteringacij. ¶ De ordine carmelitarū. Guidō epiſcopus maioricenſis. Paulus de peruſio. ¶ De collegio canoniſtarū. Iohannes theotonicus gloſator decreti ī ca. ꝓnunciandū. de con. di. iij. Bartholomeus brixienſis. Et Raimun dus in titulo de ſerijs. Guilhelmus durandi ī ſpeculo iudicia li Ioh̓es andree in ca. ꝯqueſtus. de ferijs. Guido archidiaconus in ca. firmiſſime. d̓ conſe. di. iiij. Bernardus inſuꝑ virginis amator preci puus in epl̓a ad canonicos lugdonēſes re prehendit celebrantes feſtū conceptionis. De qͦ qͥdā aiunt ⁊ forte ficte. ꝙ poſt mortē viſus ē cuidam ſuo diſcipulo in veſte ful genti: in qua erat macula q̄dam cui indi cauit hͦ ſignificare maculā eius: qꝛ tenue rat virginem in pctō originali cōceptam. Sanctus vero Tho. ⁊ Bonauentura di cunt ꝙ ꝑ feſtū cōceptionis de virgine cele bratū nō datur intelligi ꝙ in ſua cōceptio ne fuerit ſancta aut ꝙ fuerit ſine origina li. Sed qꝛ quo tꝑe ſanctificata fuerit igno ratur. celebrat̉ feſtum ſanctificationis eiꝰ potius qͣꝫ cōceptionis in die cōceptiōis ip ſius. I. Secūda opinio iſta habꝫ rationū congruitatē. Adducunt̉ aūt plures ꝯgru entes rationes qͥbus oſtendit̉ ꝙ virgo ori ginale ꝯtraxit. Et pͥma eſt qꝛ ſoli xp̄o filio dei ac ip̄ius ꝟginis benedicte cōuenit im munitas ab omni pctō qd̓ probat̉ auctori tate ſanctoꝝ. Inquit enī Grogorius li. xij. moraliū. Nullus ſine peccato eſt: niſi ille qui in hunc mundū non venit ex peccato. Et Hiero. in euāgelio filij ꝓdigi. Solus deus eſt in quē peccatū cadere non poteſt. Et Auguſtinꝰ in expoſitiōe pſal̓. xxx. Xp̄s omnes peccatores inuenit ſolus ſine pctō venit. Et idem in li. de nuptijs ⁊ concupi ſcentia. Om̄es ſub peccato naſcimur et ꝑ vnum ſolū qui ſine peccato natus eſt libe ramur. Et idem in Enchiri. Per media torē qui ſolus ſine peccato natus eſt recon ciliari nos oportet. Et hanc ſententiā idē Auguſtinus refert libro pͥmo ⁊ ſecūdo cō tra Iulianū. Et li. iij. de baptiſmo paruu lorū. Et in li. de fide ad Petrū. Et in lib̓. de ꝑfectiōe iuſticie Et in epiſtola ad Op tatum epiſcopū. Et in epiſtola ad Uale rium. Ex qͥbus apparet ꝙ cū de ſolo chri ſto doctores affirment ꝙ fuerit ſine pecca to ⁊ virgo munda fuit ab om̄i culpa mor tali ⁊ veniali. igitur dabitur ſibi culpa ori ginalis. Secūda ratio ad hoc inſinuan dū eſt qꝛ xp̄s fuit vniuerſalis redemptor. ergo redemit virginē. ſed ſi nullū habuiſ ſet peccatū non fuiſſet redempta. ergo aut ipſa habuit originale aut chriſtus nō fuit

vniuerſalis redēptor. Hīc Leo papa ī ſer mone de natiuitate ait. Dominus noſter ieſus xp̄s mortꝭ peccatiqꝫ deſtructor ſicut nullū a reatu liberū reꝑit: ita liberādis oī bus venit. Et Hiero. ī omelia ſuꝑ Mat theū inqͥt. Notandū in genealogia ſalua toris nullā ſanctarū aſſumi mulierum: ſed eas quas ſcriptura rep̄hēdit. vt qͥ pro pec catoribus venerat d̓ peccatricibus naſcēs omniū peccata deleret. Et ad Romanos. iij. ca. apoſtolus dicit. Oēs em̄ peccauer̄t et egēt gloria dei. Et. v. ca. Per vnū homi nem ī hūc mundū peccatū ītrauit: ⁊ ꝑ pec catū mors ⁊ ita in omēs homines mors ꝑ tranſiuit in quo omēs peccauerunt. Ter tia ratio quare videt̉ ꝙ virgo originali cul pe ſubiacuit eſt. quia de neceſſitate penas illi culpe debitas incurrit. Nā ⁊ penalita tes cōtraxit ⁊ mortē euitare nō potuit. ⁊ ſi ante xp̄m d̓ceſſiſſet nō intraſſet celū: qͦuſqꝫ fuiſſet per chriſtū ianua aperta ſed cū pa tribus iuiſſet ad limbū. ¶ Tertio iſta opi nio habet impeccabilitatem. Nō eqͥdem rei ſunt habēdi nec blaſphemi cenſendi qͥ de virgine ſic loquuntur: cū peccatū origi nale culpa ſit contracta non acta ꝓ cuius de letione ac remiſſione xp̄o filio ſuo om̄es ingentes debemus gratias. ¶ Secunda opinio que magis innititur pietati eſt illo rū qui aſſerunt virginem ab om̄i labe cul pe originalis immunem: a qua p̄ſeruata fuit. Et vt inquit Franciſcus in ſermoni bus ſuis non obſtante tali preſeruatione: mater dn̄i dici poteſt fuiſſe peccato obno xia. Quia quā docūqꝫ aliquis defectꝰ con uenit alicui ex ſua natura: pōt ei attribui qͣꝫtūcunqꝫ ille defectus ei auferatur. vt cū dicitur Omnes declinauerūt ſimul inuti les facti ſunt. ⁊ tn̄ hoc de facto nunqͣꝫ fuit verū. quia ſemꝑ aliqui inuenti ſunt boni. Sed hͦ dicit̉ qꝛ qͣꝫtum eſt ex ſe ita eſſet. niſi eſſent diuina gr̄a p̄ſeruati. Item d̓r ī pſal̓. Om̄is hō mendax. ergo arguit Auguſti. martyres fuerunt mendaces. Ideo dicen dū ꝙ martyres fuerunt mendaces qͣꝫtum erat de ſe: niſi ſpiritu diuino illuſtrati fuiſ ſent veraces. Inſuꝑ Iob. iiij. c. ſcribit̉. Ec ce qui ſeruiunt ei non ſunt ſtabiles. ⁊ in an gelis ſuis reperit prauitatē. quorū primū ad beatos angelos. ſecundū ad malos refertur vt exponit Gregꝰ. in moralibus ⁊ tn̄ boni angeli non ſunt inſtabiles cū ſint in gratia confirmati. vt patet in. ij. ſententia rū. Dicit̉ ergo iſtud ꝙ qͣꝫtum eſt ex ſe ſunt inſtabiles: niſi eſſent gratia ꝯfirmati. Sic ⁊ beata virgo qͣꝫtum erat de ſe ex conditio ne nature erat apta nata cōtrahere pecca tum originale: ſed illud nō contraxit expͥ ui legio ſpeciali. Ad quod ſuadendū indu cuntur infraſcripte rationes. Primo dicit̉ ꝯͣriorum ſolutio Fecūda poſſibilis p̄ſeruatio. ertia ꝟginis exceptuatio. Quarta puritatis comꝑatio. Quinta honoris exhibitio. Dexta gratie completio. Geptima diuina reuelatio ¶ Prima ratio d̓r ꝯtrarioꝝ ſolutio. Nam rationes inducte ꝓ pͥma opinione ſolui fa cile poſſunt. Cū dicit̉ ꝙ eſſe abſqꝫ peccato cōuenit ſoli xp̄o. ergo nō virgini. Reſpon detur ꝙ xp̄o cōuenit ꝑ natura: virgini non ꝑ naturā ſed ꝑ gratiā. Et ad illud qd̓ ad ducebat̉ ꝙ xp̄s fuit vniuerſalis redēptor. ergo redemit virginem. ergo ab originali. Dicit̉ ꝙ redemit eā ab originali p̄ſeruan do. Si qͥs ꝟo q̄reret quō xp̄s potuit ꝟgi nem redimere p̄ſeruando qͥ nōdū erat in carnatus: cū aīa virginis corpori ſuo vni ta fuit. Reſpondere poſſumꝰ: ꝙ bn̄ficia in carnatiōis xp̄i cōmunicata ſunt nō ſolum p̄ſentibus ⁊ futuris: ſed etiā p̄teritis. Nā ipſe caput eſt oīm electoꝝ ⁊ patrū patriar charū ⁊ ꝓphetarū veteris teſtamenti vt do cet Alexander in. iij. ſumme. qͥ anteqͣꝫ xp̄s incarnaretur ex eo ꝙ ip̄m fide incarnandū cognoſcebant atqꝫ credebant diligebātqꝫ Ieſum: meruerūt fieri membra eius qͥ li cet nōdum eſſet homo in re: erat tn̄ homo ⁊ deus incarnandus in ſpe. cuius gr̄a ml̓ ta illius beneficia fuerunt p̄ſtita Sic ⁊ in ꝓpoſito cuꝫ deus p̄elegiſſet virginē ſui filij futurā matrem: merito ipſius filij incarna di a contagione culpe originalis voluit p̄ ſeruare. Ad tertiā vero rationē qua dice batur ꝙ ꝟgo de neceſſitate incurrit penas originali debitas. Reſpōdemus ꝙ penas illas incurrit de neceſſitate nature que qͣꝫ tum in ſe erat corrumpere habebat perſo nam virginis niſi fuiſſet ab originali p̄ſer

uata. Et ſicut circūciſio vl̓ baptiſmus pe nalitates cōpatiunt̉. Nam illi quibꝰ ꝑ cir cūciſionē originalis culpa remittebat̉ ⁊ il liquibꝰ ꝑ baptiſmū nūc dimittit̉ a penali tatibꝰ nō liberant̉. Et ſancti patres qͥ ſine aliquo pctō decidebāt trahent̉ ad limbū Ita licet beatiſſima virgo preſeruationem hanc habuiſſet. nihi lominus penalitatibꝰ ⁊ morti iuſte obligata fuit Nam vt ar ver bis ſancti Tho. iij. ꝑte. q. xxvij. arti. i. in re ſpōſione ad iij argu. Beata virgo ſctīfica ta fuit ⁊ nos addimus p̄ſeruata a pecca to originali quātū ad maculā ꝑſonalē: nō tn̄ fuit liberata a reatu quo totū natura te nebat̉ obnoxia. ¶ Secunda ratio qͣꝓbat̉ virginis īmunitas ab originali culpa di citur poſſibil̓ p̄ſeruatio. Potuit nāqꝫ deus illā ſic p̄ſeruare: ⁊ ſi potuit debuit: cū pele giſſet ea ſuā īmaculatā ⁊ dilectiſſimā ſpon ſam. Quare Franciſcus de marone ī ſuo tertio ſic ſcribit. Quāto aliqd̓ agenſ ē per fectius tāto citius pōt ſuū effectū induce re ī paſſum. deus aūt eſt agēs ꝑfectiſſimū Sed agens naturale effectū ſuū inducit ī pͥmo inſtanti. ſic̄ patet qꝛ generatio lucꝭ a ſole fit ī inſtāti. Inſuꝑ qn̄ aliqͣ potētia pōt in duas oꝑatiōes oppoſitas. ſi in pͥmo in ſtanti pōt in illā ad quā minus inclinatur multo fortius in illā ad quā magis incli natur. Sed potentia volitiua pōt in dile ctionē ⁊ odiū. ⁊ deus maxime īclinat̉ ad di ligendū. Sed in pͥmo inſtāti potuit virgi nem odire. ergo multo fortius potuit ipſā diligere. ⁊ hoc preſeruando ne in ficeretur originali culpa. Adhuc legiſlator qui pōt legem condere poteſt in legem diſpenſare: ⁊ illam deſtruere. Sed decreto diuino ac tualem culpā primorū parentum factum eſt vt omnes ab eo concupiſcibiliter deſcē dentes naſcerentur filij ire. ergo eodem de creto potuit cū virgine diſpenſari vt ꝓ nul lo inſtanti fuerit filia ire. Sicut enī potu it deus ſi originale contraxit in prima ſan ctificatione illam mundare: ita eque potu it ſimul ⁊ ſemel eam ſanctificando preſer uare. Sed reuera non dubiū ꝙ multa poſ ſit facere deus ⁊ ml̓ioplura qͣꝫ intellectus intelligere nihilominus nō niſi ex pietate et ſingulari deuotione cogimur acceptare ſic feciſſe deum. ſicut facere potuit ⁊ virgi nem Ade filiā a peccato p̄ſeruaſſe. ¶ Ter tia ratio ad oſtendendā virginis mundi ciam ab originali culpa dicitur exceptua tio. Sicut enī recipit̉ a generalitate mulie rū qͣꝫtū ad cōceptū ⁊ partū. qꝛ vt ſcribitur Geneſis. iij. c. Et dictū fuit Eue. In dolo re paries filios. qd̓ ⁊ ad om̄es alias mulie res ſpectare cognoſcimus. ꝟgo tn̄ cōcepit ſine rubore ⁊ peperit ſine dolore. Ita etiā excludit̉ ſine generalitate mulieꝝ ⁊ virorū qͣꝫtum ad neqͥtiam peccati. Un̄ Augꝰ. in li. de correptiōe ⁊ gr̄a inquit. Cū de pctīs agit̉ nullā de matre dn̄i volo facere q̄ſtio ne qͥ excepta ſi oēs ſancti ⁊ ſctē interroga rentur ſi pctm̄ haberent. qͥd aliud dicerēt niſi qd̓ Ioh̓. ait. Si diceremus quia pec catū nō habemus ip̄i nos ſeducimus ⁊ ve ritas in nobis non eſt. Et qꝛ d̓r ꝙ oēs pec cauerunt: reſpondet̉ ꝙ duplex eſt vniuer ſalitas. Una politica. alia logica. In vni uerſali logica vna ꝑticularis interimit vni uerſalem. Uniuerſali aūt politice nō con tra dicunt ab ip̄a diſtrahentes vnā vl̓ plu res ꝑticula res. vt dicendo oēs de iſta ciui tate ſunt ſani. omnes currunt ad ſpectacu la. tamen aliqͥ ſunt infirmi aliqui ī domo Et ſic Matth̓. iij. dicitur. Exibat ad Io. hannē hieroſolyma ⁊ omīs iudea ⁊ omnis regio circa iordanē. ¶ Quarta rō faciens ad confirmandā opinionē iſtā d̓r purita tis comꝑatio. Debuit qͥdem virginis pu ritas ſuperexcedere puritatē quarūcunqꝫ aliaꝝ creaturaꝝ ⁊ angeloꝝ ⁊ hoīm. Un de Anſel. li. de cōceptu virginali inqͥt De cuit vt illius hoīs cōceptio de matre puriſ ſima fieret que ea puritate niteret: qua ſb̓ deo maior nequit intelligi cui deus pater vnicū filiū ſuum ſibi equalem de corde ſuo genitū ita dare diſpoſuit vt eſſet vnꝰ idē qꝫ dei ⁊ ꝟginis filius. Sāctus Thomas in i. ſnīarum. di. xliiij. arti. iij. in reſponſiōe ad tertiū argu. dicit Puritas intendit̉ per receſſum a ꝯrio. In rebus aūt creatis nil purius eo qd̓ eſt ſine cōtagione pctī. qua lis fuit puritas btē virginis q̄ a pctō origi nali ⁊ actuali immunis fuit Si gͦ btā vir go peccatū originale contraxiſſet tunc pu ritas eius non exceſſiſſet puritatē aliorū. Nam angelus creatus fuit ſine aliqͣ labe pctī. Sic ⁊ anima pͥmi homīs ⁊ mulieris m ⁊

¶ Quinta rō ꝓ hac opinione dicit̉ hono ris exhibitio. Debet vtiqꝫ filius honorare matrē qͣꝫtum poteſt. qm̄ vt inquit Hiero Parētibus nemo pōt reddere qd̓ tenetur. Sꝫ xp̄us potuit honorare matrē illā p̄ſer uādo ab originali culpa. igit̉ debuit ita fa cere. Sexta ratio dicitur gratie completio Fuit equidē in virgine tanta gr̄e plenitu do qͣꝫtaꝫ capere potuit aliqua pulcra crea tura. Ideo angelus eā dixit plenā gratia. Luce.i. ca. Et Hiero. in ẜmone ad Pau la ⁊ Euſtochiū inquit. Ceteris ꝑ partes p̄ ſtatur Marie ꝟo iotā ſe refudit gr̄e pleni tudo Quare pro nullo inſtanti defecit illi gratia. qd̓ tamen non fuiſſet ſi ad modicū originalis culpa habitaſſet in anima eiꝰ. Item vt inquit Franciſcus. Ip̄a fuit vir go virginū. Si cōtraxiſſet originale virgi nitas eius fuiſſet diminuta. Nā ꝟginitas angelorum que ſpūalis eſt d̓ qua Hiero. dicit. Semꝑ eſt angelis cognata virgini tas eſt maior virginitate corporali. Et iō ſi fuiſſet virginitas anime Marie ꝑ ori ginale corrupta nō eſſet par cū virginitate angelica Septima rō d̓r diuina reuelatio Cepit nāqꝫ celebrari feſtū cōceptiōis vir ginis Marie reuelatione dei. Nā vt ſcri hit Anſelmus cantuarienſis. dūquidam venerabilis abbas remēſis cenobij Hel ſinus noīe miſſus fuiſſet a Guilelmo an gloꝝ rege in Daciā dū ꝑactis q̄ ſibi com miſſa fuerāt. ad angliā redire cuꝑet ingreſ ſus eſt mare vbi poſtqͣꝫ ꝑ ſpaciū ꝓſpere na uigauit. vt ſolet eſſe. tempeſtas valida ce pit nauigātes terrere. Fatigatis igit̉ nau tis nec vltra valētibꝰ ſe iuuare: remis fra ctis. ſunibus ruptis: cadentibꝰ velis. ſpes ſalutis amittit̉: ⁊ nihil ſibi niſi ſubuerſio nis iudiciū expectat̉. Cūqꝫ eſſent d̓ corpo rū ſalute deſperati cura ſolūmodo aīmaꝝ creatori ſuo magnis clamoribus cōmen darēt: ⁊ beatā genitricē dei Mariā ma tre miſeroꝝ in ſuū auxiliū inuocarēt: ꝯſpi ciunt quendā venerāde habitudinis virū pontificali infula decoratū ſtantem proxi mum naui. Qui aduocās ad ſe abbatem Helſinū his ꝟbis alloqui cepit. Uis pe riculū maris euadere. Uis in patria tuā ſan redire. Cūqꝫ cū fletu id ſolū deſidera re dixiſſet Tūc ille ait. Scias me a domi na mea dei genitrice ad te miſſū vt ſi meis dictis obtemꝑare volueris ſaluus cū cō mitātibus ad portū deuenies. Spopōdit ille ſe facturū oīa. Cui vir ille ꝓmitte mi hi ꝙ diē cōceptiōis matris xp̄i ſolēniter ce lebrabis ⁊ celebrandū p̄dicabis. At Hel ſinus. Et quo inqͥt die feſtū illud erit mi hi celebrandū Sexto ait ydus decembris vteri ſqꝫ officio natiuitatis. excepto ꝙ no men natiuitatis mutabis in nomen cōce ptiōis. His dictis ille diſparuit. Et ſeda ta tēpeſtate abbas cū reliqͥs applicuit ad littus. Et q̄ viderat qͥbus potuit notifica uit. Statuitqꝫ in remenſi cenobio ip̄m fe ſtū celebrari. Sic paulatim excreſcere ce pit deuotio xp̄ia noꝝ ad cōceptionē virgi nis excolendā: q̄ tn̄ tēporibꝰ iſtis vt appa ret vbiqꝫ terraꝝ ab oībus p̄conizat̉. Oēs clerici oēs religioſi de cōcepta ꝟgine feſti ue officiū dicūt. At ⁊ Sixtus qͣrtus pōti fex maximꝰ ꝑ ſuas lr̄as ad ꝑpetuā rei me moriā ſtatuit vt ꝑ totā octauā huiꝰ conce ptiōis officiū ꝓtendat̉. cōcedens eandē in dulgentiā omībus qͥ miſſe ⁊ horis canoni cis adeſſe curauerint q̄ ꝯcedit̉ ꝓ feſto ⁊ oc taua corꝑis xp̄i. Planū iam eſt ꝙ hec opi nio ſecunda indies roborat̉ ⁊ ꝓficit ⁊ ma tis vid̓r fore cōſona pietati. Et ẜm ſenten tiā Hoſti. alioꝝqꝫ doctoꝝ. Qn̄ ſunt diuer ſa iura ⁊ opinionēs nō ꝯͣ deū nec ꝯͣ bonos mores. humanior ſentētia eſt p̄ferenda ce teris paribꝰ extra de tranſ. ac ca. fi. vbi glo. ſuꝑ v̓bo hūaniorē. Proniores inqͥt eē de bemus ad abſoluendū qͣꝫ ad condemnan dū. vt f. c. ex lr̄is. de ꝓba. ⁊ ff. de accu. ⁊ obli. l. arrianis. Neqꝫ tn̄ vt ex dictis colligi po teſt feſtū ꝯceptiōis refert̉ ad tranſfuſionē ſeminis de qͦ fuit formatū corpus ꝟginis: q̄ d̓r pͥma cōceptio hoīs. qꝛ licet fuerit ſine peccato parentū ꝟginis fuit tn̄ cū feditate ⁊ deordinatiōe nature. vt refert dn̄s Bel trandus cardinalis in expoſitione epl̓e ſe xte ferie quattuor tempoꝝ de aduētu. Sꝫ feſtū illud ordinat̉ad ſecundā cōceptionē ẜm quā ꝟgo fuit cōcepta ⁊ in eſſe natura/ li humano ⁊ in eſſe ſpirituali gratioſo.i. in animatiōe illius bn̄dicti corꝑis q̄ fuit diu poſt pͥmam conceptionem forſan octogeſi mo die. Nam dicit̉ ꝙ corpus maſculi ani matur quadrageſimo die. Femine ꝟo oc

togeſimo. Et hoc modo ſi fuit de peccato originali preſeruata. de iſta cōceptione ſe cūdo mō ſumpta facimus ad ꝟginis lau dem feſtū referētes gratias oīpotēti deo qͥ aduocatā noſtrā tanto pͥuilegio decorauit Si aūt peccatū originale contraxit a quo tn̄ ꝑ ſanctificationē mundata anteqͣꝫ nata tūc feſtū ſub nōie conceptionis: ad ip̄am ſanctificationē refertur. Ut ꝟo iam fineꝫ dicēdi faciamꝰ conemur virginē affectiōe ſingulariſſima ⁊ reuerentia qua poſſumꝰ proſequi vt ſic mereamur ip̄a interueniē te ſui filij gratiā acquirere ⁊ gloriā celeſtē tandē letater ingredi. Amen. Sermo XXV. de ſancta nobili ⁊ digna na tiuitate virginis glorioſe. Gredietur virga de radice ieſſe: ⁊ flos de radice eius aſcēdet. Eſaie prophe te verba ſunt iſta. c. xi. Dum recolitur memoria natiuitatis ꝟginis glo rioſe debet humana mēs ī magnā letitiā ꝓſilire. Nā eccl̓ia legit ẜmonē ſancti Au guſtini ſic dicētis: Adeſt nobis dilectiſſi mi optatus dies beate ac venerabilis ſem per virginis Marie. Ideo cū ſūma exul tatiōe gaudeat terra noſtra tante virginiſ illuſtrata natali. Hec em̄ ē flos cāpi de qͦ ortū eſt p̄cioſuꝫ liliū cōualliū: ꝑ cuius par tum natura mutat̉ ꝓthoplauſtoꝝ quo de letur ⁊ culpa. Et in antiphona dicit̉ Cum iocūditate natiuitatē beate Marie cele bremꝰ: vt ip̄a ꝓ nobis intercedat ad dūm ieſum xp̄m. Propterea vt ad naͣ tiuita tꝭ hu ius p̄conia extollēda incitemur in hoc ſer mone de ip̄a naſcēte virgine verba facie mus q̄ deſignatur noīe virge ab Eſaia ꝓ pheta in ꝟbis aſſumptis ꝓthemate Pre dixitqꝫ qͥppe eſaias ꝟginē ex ꝓgenie dauid oriundā deſignatā noīe virge qͣ fuit rectiſ ſima ſine aliqua curuatione ad inania bo na ⁊ tranſitoria mūdi. fuit etiā pleniſſima qꝛ in ea fuit om̄e foliū ſanctorū ſermonū ⁊ oēs fructus ſanctaꝝ operationū: ⁊ oīs floſ ſanctaꝝ virtutū. Quinīmo ex ip̄a prodijt flos floꝝ ⁊ fructus fructuū bn̄dictꝰ Ieſus filius eius ⁊ dei. Et ꝙ hec ꝓphetia ſit dctā de xp̄o patet ꝑ trāſlationē chaldaicā q̄ in hoc loco ſic habet Exurget rex d̓ filijs yſai ⁊ meſſias de filijs filioꝝ eius. Igit̉ de ipſa naſcente virgine tria myſteria ꝯtēplemur Primū ſct̄ītatis Fuit iſta natiui Scd̓m nobilitatis. tas ſancta nobi ¶Tertiū dignitatis. lis ⁊ digna. ¶ Qꝰ beata virgo fuit in vtero ſctīficata. ex qua ſanctificatiōe fomes in ea nullum actū habuit et ab omi peccato p̄ſeruata. ¶ Capitulū. i. Rimo cōtemplemur virginis naſcentis ſanctitatē. Fuit nāqꝫ ante ſancta qͣꝫ ex vte ro nata. Et licet hoc nō tradat̉ in ſcriptu ra ſacra exp̄ſſe verūtn̄ vt dicit ſcūs Tho. iij. ꝑte. q. xxvij. Rationabiliter id credimꝰ qm̄ illa q̄genuit vnigenitū a patre plenū gratie ⁊ veritatis. pre om̄ibus alijs maio ra gratie pͥuilegia debuit accipere. Inue nimus aūt qͥbuſdā alijs hͦ fuiſſe cōceſſum vt in vtero ſanctiferent̉ gͦ ⁊ virgini nō fuit negatū. Dictū nāqꝫ fuit Hieremie ſic̄ pa tet eiuſdē. i. c. Anteqͣꝫ exires de vulua ſan ctificaui te. Et de iohāne baptiſta dixit an gelus. Lu. i. ca. Spirituſcto replebit̉ ad huc ex vtero matris ſue. Sed in hoc loco tres difficultates ſe offerūt. ¶ Prima vtrū beata virgo fuit ſanctifica ta ante animationē. ¶ Scd̓a vtꝝ fuit mūdata ab infectione fo mitis. ¶ Tertia vtrū per ſanctificationē in vtero fuit preſeruara ab om̄i peccato. ¶ Pro pͥme difficultatis declaratione re ſpōdet ſanctus Tho. vbi ſupra. ꝙ ſanctifi catio de qua loqͥmur nō eſt niſi emūdatio ab originali peccato. Sanctitas em̄ ē per fecta mūditia. vt dicit Dio. xij. c. de diui nis no. culpa aūt nō poteſt emundari niſi ꝑ gratiā cuius ſubiectū ē ſola creatura ra tionalis. Et ideo ante infuſionē aīme ra tionalis beata virgo ſanctificata non fuit Et hoc figuratū fuit ꝑ ſanctificationē tabernaculi Exo. vlt̓. c. de quo dicit̉. Poſtqͣꝫ cūcta ꝑfecta ſunt operuit nubes taberna culū teſtimonij ⁊ gl̓ia dn̄i impleuit illud. Tabernaculū virginē ſanctificat. de qua dr̄ in psͣ. Sāctificauit tabernacūlū ſuū al tiſſimuſ. q̄ ſanctificata fuit poſtqͣꝫ cūta eiꝰ ꝑfecta ſunt.ſ. corpꝰ ⁊ aīa: vel in ip̄a aīatiōe

ſi fuerit ab originali preſeruata. vel ſtatim poſt ip̄am animationē ſi originale cōtra xit Et ſi obijceret̉ ꝙ alij ſctīficati ſunt ante animationē. ergo ⁊ virgo. Nam Hiero mīe dictū fuit. Priuſqͣꝫ te formarē in vte ro noui te. Non aūt infundit̉ aīa ante cor poris formationē. Sil̓r etiā de iohāne ba ptiſta dicit Ambro. ſuper Lucā. ꝙ nondū inerat ei ſpiritus vite: ⁊ iam inerat ei ſpi ritus gratie. Ad hoc reſpōdet ſctūs Tho mas. ꝙ dn̄s dicit ante formationē in vtero Hieremiā nouiſſe notitia predeſtinatiōis ſed ſanctificaſſe ſe dicit eū nō ante forma tionē. ſed anteqͣꝫ exiret de ventre. De bea to inſuper iohāne baptiſta nō eſt intelligē dū ꝙ ſpūs vite dicit̉ aīa viuificās: ſed ẜm ꝙ ſpūs dicit̉ aer exterius reſpiratꝰ. vl̓ pōt dici ꝙ nodū inerat ei ſpūs vite.i. aīa qͣꝫ tū ad manifeſtas ⁊ cōpletas operatiōes ip̄i ¶ Scd̓a difficultas erat an beata virgo mūdata fuit ab infectiōe fomitis. Et ad hͦ inueſtigādū ſeqͣmur ſanctū Tho. qͥ ait. ꝙ circa hoc ſunt diuerſe opiniones Quidā em̄ dixerūt ꝙ in ip̄a ſanctificatiōe beate ꝟ ginis qͣ fuit ſanctificata ī vtero totalit̓ fuit ei fomēs ſubtractus. Quidā ꝟo dicunt ꝙ remanſit fomēs qͣꝫtū ad hoc ꝙ facit diffi cultatē ad bonū: ſublatus tn̄ fuit qͣꝫtū ad hoc ꝙ facit ꝓnitatē ad malū. Alij ꝟo tenēt ꝙ ſublatus fuit ſomēs qͣꝫtū ꝑtinet ad cor ruptionē ꝑſone prout impellit ad malū ⁊ difficultate facit ad bonū. Remāſit tn̄ in qͣꝫtū pertinet ad corruptionē nature ꝓut .ſ. eſt cauſa traducēdi originale peccatū in prolē. Nōnulli ꝟo affirmat ꝙ in pͥma ſan ctificatiōe remāſit fomēs ẜm eſſentiā: ſed ligatus fuit in ip̄a autē conceptiōe filij dei fuit totaliter ſb̓latus. Ad horū aūt intelle ctū oportet cōſiderare qꝫ fomēs nichil eſt aliud qͣꝫ inordinata cōcupiſtētia ſenſua lis appetitus habitualis tn̄ qꝛ actualis cō cupiſcētia eſt motus peccati. Dicit̉ aūt cō cupiſcētia ſenſualitatis eſſe inordina ta in qͣꝫtum repugnat ratiōi. qd̓ qͥdē fit inqͣꝫtū inclinat ad malū vel difficultatē facit ad bonū. Et adeo ad ip̄am rationē fomitisꝑ tinet ꝙ inclinat ad malū vel difficultateꝫ faciat in bono. Un̄ ponere ꝙ remanſit fo mes in beata virgine nō inclinās ad ma lum eſt ponere duo opoſita ſimul: Similiter nō ē intelligibile ꝙ remāſit fomes in qͣꝫtum pertinet ad corruptionē nature no inqͣꝫtum ꝑtinet ad corruptionē ꝑſone. Re ſtat gͦ vt dicamus: ꝙ vel totaliter fomēs fuerit ab ea ſublatus ꝑ pͥmā ſanctificatio nē vel ꝙ fuerit ligatus. Poſſet tn̄ qͥs dice re ꝙ totaliter fomes fuit ſb̓ latus hoc mo do. ꝙ conceſſum fuit aīe beate virginis ex abūdātia gratie deſcēdētis in ip̄am vt ta lis eſſet diſpoſitio virium aīe ꝙ inferiores vires nūqͣꝫ mouerētur ſine arbitrio ratio nis. ſicut dictū eſt fuiſſe in xp̄o quē conſtat peccati fomitē nō habuiſſe. Et ſicut fuit ī Adā an̄ peccatū ꝑ originalē iuſticiā itaqꝫ qͣꝫtum ad hoc gratia ſctīficatiōis in virgi ne habuit vim originalis iuſticie. Et qͣꝫ uis hec poſitio ad dignitatē virginis ma tris ꝑtinere videbat̉: derogat tn̄ in aliquo dignitati xp̄i abſqꝫ cuius ꝟtute nullus a prima damnatiōe liberatus eſt: qͣꝫuis per fidē xp̄i aliqui ante eiꝰ incarnationē ſint ẜm ſpm̄ ab illa dānatiōe liberati: tn̄ ꝙ ẜm carnē aliqͥs ab illa damnatōe liberet̉ nō vi det̉ fieri debuiſſe niſi pꝰ incarnationē eiꝰ ī qua primo debuit immunitas damnatio nis apparere. Et ideo ſicut ante īmortali tatē carnis xp̄i reſurgētis nullus adeptꝰ fuit carnis īmortalitatē. Ita incōueniens etiā videt̉ dicere ꝙ ante carnē xp̄i in qͣ nul lum fuit peccatū caro virginis matriseiꝰ vel cuiuſcūqꝫ alterius fuit abſqꝫ fomite qͥ dicit̉ lex carnis ſiue mēbroꝝ ⁊ ideo meliuſ videt̉ dicēdū ꝙ ꝑ ſanctificationē in vtero fuerit ſb̓latus virgini fomēs ẜm eſſentiaꝫ ſed remāſit ligatus: nō qͥdē per actū rōis ſue ſicut in viris ſanctis: qꝛ nō ſtatim ha buit vſum liberi arbitrij adhuc in ventre matris exiſtēs: hoc em̄ ſpeciale pͥuilegium fuit xp̄i: ſed ꝑ gratiā abūdante quā in ſan ctificatiōe acceperat ⁊ etiā ꝑfectius ꝑ diui nā ꝓuidētiā ſenſualitatē eius ab omī mo tu inordinato ꝓhibentē Poſtmodū ꝟo in ip̄a cōceptione carnis xp̄i in qua pͥmo de buit refulgere peccati immunitas credēdū eſt ꝙ ex prole redūdauerit in matrē tot ali ter a fomite ſubtraxio Et hoc ſigni ficatur Ezechielis xliij. c. vbi dicit̉. Ecce gl̓ia dei iſrael ingrediebat̉ ꝑ viā oriētalē id eſt per beatū virginē. ⁊ terra.i. cato ipſius virgē nis ſplendebat a maieſtate eius.i. xp̄i. Si

aūt inſtaret aliqͥs ꝙ apl̓us ij. ad Cho. xij. ca. ait. Uirtus in infirmitate ꝑficit̉. ⁊ loqͥ tur de infirmitate fomitis ẜm quā patie baʸ ſtimulū carnis. Sed nihil qd̓ pertinet ad ꝑfectionē virtutis fuit beate ꝟgini ſb̓ trahēdū. gͦ neqꝫ fomēs. Rn̄det̉ qd̓ infirmi tas carnis ad fomitē ꝑtinēs ē qͥdē in ſctīs viris ꝑfecte ꝟtutis occaſio nō tn̄ cauſa ſi ne qua ꝑfectio haberi non poſſit. Sufficit aūt in beata virgine ponere perfectā virtu tē ⁊ abundātiā gratie. Nec in ea oportet ponere oēm occaſionē perfectionis. ¶ Ter tia difficultas amouēda erat vtrū ꝑ ſancti ficationē in vtero fuit virgo preſeruata ab om̄i pctō actuali. Et de hͦ ſic loqͥtur ſctūs Tho. ꝙ illos quos deus ad aliquid elegit ita p̄parat ⁊ diſponit vt ad id ad qd̓ eligū tur iuueniātur idonei. Beata igit̉ virgo fuit electa diuinitus vt eſſet mater dei. Et ideo nō eſt dubitādū. ꝙ deus ꝑ ſuā gr̄am eam ad hoc idoneā reddidit. ẜm ꝙ ange lus ad eā dixit: Inueniſti gratiā apd̓ dn̄m Ecce virgo cōcipies ⁊c̄. Nō aūt fuiſſet ido nea mater dei ſi peccaſſet aliqn̄. tū qͥa ho nor parentū redūdat in prolē. Scd̓m illd̓ Prouer. xvij Gloria filioꝝ patres eorum. Unde etiā ꝑ oppoſitū ignominia matris ad filiū redūdaſſet. Tum etiā qꝛ ſingula rē affinitatē habuit ad xp̄m qͥ ab ea carnē accepit. Tum qꝛ ſingulari modo dei filiꝰ qͥ eſt dei ſapiētia in ipſa habitauit: nō ſolū in aīa: ſed etiā in corpore ſiue vtero. Dicit̉ aūt Sap̄. j. In maliuolā animā nō intra bit ſapiētia. nec habitabit in corꝑe ſubdi to peccatis. Et ideo ſimpliciter faciēdum eſt ꝙ beata virgo nullū actuale peccatū cō miſit nec mortale nec veniale. vt impleat̉ qd̓ dicit̉ Can. iiij. c Tota pulcra es amica mea ⁊ macula nō eſt in te. ¶ De nobilitate virginis glorioſe deſcri pta ab euageliſta Mattheo. ⁊ concordia Hatthei ⁊ Luce in huius deſcriptione. ¶ Capitulum. II. Ecūdo cōtemplemur virginis naſcētis nobilitatem. i1 Ipſa qͥppe fuit nobilius indiui duū om̄ibus indiuiduis q̄ in humana na tura fuerūt aut potuerūt generari. Et qͥ dē Matth̓. pͥmo. c. deſcribit eā natā de qͦt tuordecim patriarchis: de quat tuorde cim regibus: ⁊ de quattuordecī ducibus. Ex quo cū ip̄a ſit vera mater xp̄i: ⁊ xp̄s ſit eiꝰ verus filius: om̄is nobilitas xp̄i ẜm carnē ortū habuit a ꝟgine būdicta. Et cū ipſe ſit vltimus rex: vltimus dux: vltimus patri archa populi iudaici: hoc totū habuit a ꝟ̓ gine benedicta. Quia igit̉ oēs p̄claritateſ ingenuitates: ꝑfecturas: dignitates ⁊ nō bilitates que poſſent eſſe in aliquo indiui duo humano ẜm ordinē ſanguinis deſcri būt euāgeliſte ī hac puella: Oportet nos eorū teſtimonio ea p̄ferre oībus pͥncipibꝰ ⁊ principiſſis. Regibus ⁊ reginis. Impe ratoribus ⁊ imperatricibus ⁊ oībus pote ſtatibus tribubꝰ ⁊ linguis. Eccl̓ia ꝟo ſctā dei oīa iſta cōſiderās in officijs ita illā ex tollit. Natiuitas inquit glorioſe virginis Marie ex ſemine abrae orta de tribu iu da clara ex ſtirpe dauid Et iterū. Regali ex ꝓgenie Maria exorta refulget. Sed hic tria oriūtur dubia declarāda. ¶ Primū vtrū Mattheus potuit genea logiā xp̄i deſcribere. ¶ Scd̓m vtrū ex diſcriptione huiuſmodi genealogie nobilitas ꝟginis demonſtret̉. ¶ Tertiū vtrū eadē ſit deſcriptio genea logie xp̄i facta ꝑ Mattheū que ⁊ ꝑ Lucā ¶ Ad primū dubiū poſſet qͥs arguere ꝙ Mattheus nequiuerit deſcribere genea logiā xp̄i ⁊ ſui virginis matris. Primo qꝛ Eſa. liij. c. dicit̉: Generationē eius qͥs enar rabit. Inſuꝑ vt ex Ioſephi dictis colligi mus in xvij antiqͥtatū libro. Et Beda il lud refert ī ſua cronica. Cū oēs generatio nes hebreoꝝ in archini s tēpli ſecretioribꝰ ſeruarentur. Herodes alienigena omnes iuſſit incendi: vt ſic ſua ignobilitas iudeis minus ꝯtemptibilis eſſet. Quomodo igi tur Mattheus elapſis iam annis ferme quadraginta deletione huiuſmodi libro rum euangeliuꝫ ſcribens potuit hanc ge nea logiam agnoſcere. Ad quod reſponde mus et primo ad illud Eſa. cū Hicrony mo in omelia ſic dicente. In Eſaia legi mus. Generationem eius quis enarrabit Non ergo putemus euāgeliſtam prophe te eſſe contrarium vt ꝙ ille impoſſibile di xit affatu: hic narrare incipiat: quia ibi de generatiōe diuinitatis: hic de incarnatiōis

eſt dictū. Uerūtn̄ cōtra iſtā reſpōſionē ple riqꝫ inducūt ſentētiā Leonis pape in ſer mone de natiuitate xp̄i vbi ait. In dn̄o no ſtro Ieſu xp̄o nō ſolū ad diuina ſꝫ huma niā ſpectat naturā qd̓ dictū eſt ꝑ ꝓphetam Generationē eius qͥs enarrabit. Igit̉ nec generatio tēporalis xp̄i ẜm carne eſt expli cabilis. Ad hoc reſpōdemus ex doctrina ſancti Tho. iij. parte. q. xxxi. ꝙ verba iſta intelligit̉ de modo incarnatōis qͥ ineffabi lis eſt qd̓ ex verbis ſequētibus ip̄ius Leo nis pape cōcluditur. Inqͥt em̄. Utramqꝫ em̄ naturā in vnā conueniſſe ꝑſonā: niſi fi des credat ẜmo nō explicat. Ad aliud ꝟo qd̓ obiectū eſt de cōbuſtione libroꝝ in qͥbꝰ deſcripta erat origo nobilis iudeoꝝ. reſpō det Nico. de lira ſuꝑ Matth̓. ꝙ Matthe us habuit ꝑ reu̓elationē qd̓ nō habuit per ſcripturā. Unde apl̓i ⁊ euāgeliſte nō mi nus fuerūt illumīati īmo magis de myſte rijs chriſti qͣꝫ patriarche ⁊ antiqui ꝓphe te. Quidā tn̄ dicunt ꝙ nō oēs illi libri con buſti fuerūt cū ⁊ domī cōẜuarētur a multꝭ Etiā ⁊ aliqui memorie mādauerāt que d̓ huiuſmodi nobilitate didicerāt a ꝓauis. Nā ⁊ ſi Eſdras ſcriba: vt Iſidorus nar rat in vi. ethimolo. li. incenſam legē a chal deis dū iudei regreſſi fuiſſent in hierl̓m di uino afflatus ſpū reparauit cūctaqꝫ legis ac ꝓphetaꝝ volumina q̄ fuerūt a gētibus corrupta correxit. qͣꝫ tomagis potuit mat theus xp̄i generationē retexere: qͥ ſpm̄ſan ctū cū alijs apl̓is in linguis igneis de ſcen dentē accepit. Ad ſcd̓m dubiū rn̄det Ni colaus d̓ lira. ꝙ qͣꝫuis ioſeph nō fuerit pa ter Ieſu: tn̄ beatiſſima virgo ⁊ ioſeph fue rūt ex eadē tribū: qꝛ mulier nō poterat nu bere cū viro alterius tribus qn̄ ad ip̄am ꝑ tinebat hereditas paterna. vt ptꝫ Nume. xxxvi. Beata aūt virgo Maria fuit vni ta Ioachim patri ſuo ⁊ ideo cogebat̉ ex le ge viro ſue tribus nubere. ꝓpter hoc etiam iuit cū ioſeph ī bethleē ciuitatē Dauid vt ꝓfiteret̉ cū eo. vt ſcribit̉ Lu. ij. c. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū ſit eadē deſcriptio xp̄i fctā ꝑ Matth̓ q̄ per Lucā. Et videt̉ ꝙ ſit di uerſa. Nā Matth. dicit ꝙ Iacob genuit Ioſeph virū Marie. Lucas aūt dic̄. Io ſeph eſſe filiū Heli. vt patꝫ. iij. c. Ad h̓ re ſpōdet Augꝰ. li. de cōſenſu euangeliſtarū dicēs. Tres cauſe occurrūt quarū aliquā euāgeliſta ſecutus eſt. Autem̄ vnus euā geliſta patrē Ioſeph a quo genitus eſt no minauit. Alter ꝟo vel auum maternū vl̓ aliquē de cognatis maioribꝰ poſuit. Aut vnus erat Ioſeph naturalis pater. Alter eū optauerat: aut more iudeoꝝ cum ſine fi lijs vnus deceſſiſſet eius vxorē ꝓpinquus accipiēs filiū quē genuit ꝓpinquo mortuo deputauit qd̓ eſt quoddā genus adoptio nis legalis. Et hec vltima cauſa ē verior ẜm ſanctū Tho. iij. parte. q. xxxi. quā etiaꝫ Hiero. ſuꝑ Matth̓. ponit. Et Euſebius ceſarienſis in eccleſiaſtica hiſto. ab affrica no hiſtoriographo traditū aſſerit. Dicunt em̄ ꝙ mathan ⁊ mathat diuerſis tēporibꝰ de vna eadēqꝫ vxore Eſta nōie filios pro crearūt de mathan natꝰ eſt Iacob de ma that Heli. ita ꝙ Heli ⁊ iacob fuerūt fra tres vterini. Sꝫ de duobꝰ fratribus a da uid diuerſimode deſcendentibꝰ Heli aūt accepta vxore mortuus ē ſine ſemine. et iō Iacob frater eiꝰ accepit vxorē fratris ſui: vt ei ſuſcitaret ſemen ⁊ genuit Ioſeph: ita ꝙ Ioſeph fuit filius naturalis ip̄iꝰ Iacob Et ſic accepit eū in genealogia Matthe. Et fuit filius legalis leui: ⁊ ſic accepit euꝫ Lu. Nā filius qͥ modo dicto naſcebat̉ ẜm naturā erat filius generātis: ẜm aūt legeꝫ erat filius defuncti. Idē etiā dicit Ioh̓es Dama ſcenus li. iiij. c. vi. Quare nō ē mi radū ſi aliter xp̄i genealogiā ſcribit Mat theus qͣꝫ Lucas cū vterqꝫ ꝓferat veritate Nā ⁊ ſi multa nōia vel alia dicat Lucas q̄ tacet Mattheꝰ illud eſt ẜm Augu. de cōſenſu euāgeliſtaꝝ. qꝛ Mattheus ī xp̄o regiā inſtituerat inſinuare ꝑſonā. Lucas āt ſacerdotalē. Exquo mattheus explicat illos qͥ regia corona fuerūt decorati. Lu alios qͥbus dignitas ſacerdotalis fuit con ceſſa. Mattheus poſuit carnales patres. Lucas poſuit patres ſpirituales.ſ. iuſtos viros qui dicūtur patres ꝓpter ſimilitudi nē honeſtatis. Mattheus deſcribit gene alogiā xp̄i deſcēdendo a Dauid ⁊ Abraa vſqꝫ ad Ioſeph: ex eo ꝙ deſcripſit aſſum ptōnē noſtre hūanitatis a deo Lucas aūt progreſſus ē aſcēdendo a Ioſeph vſqꝫ ad deū quia deſcripſit redemptionē noſtram in deum que fit per gratiam adoptionis.

Sed adhuc poſt om̄ia iſta in dubiū ver titur animus: quoniā vt Hiero. inquit ſu per Danielem. Pro aui om̄es ⁊ maiores patres dicuntur. Cum igitur in genera tione xp̄i multi fuerūt patriarche ⁊ plureſ reges quare tm̄ filius Pauid ⁊ Abraam nuncupatur. Ad qd̓ reſpondet Hiero. in omelia dicens. Ideo autem ceteris preter miſſis horū filiū nuncupauit quia ad hos facta eſt de xp̄o tantū reꝓmiſſio. Ad abra am inqͥt. In ſemine tuo benedicētur oēs gentes Ad dauid. De fructu ventris tui ponā ſuper ſedem meā. Dauid ergo fuit principalis inter reges. Abraam inter pa tri archas. Abraam fuit primus qͥ fidem vnius dei publice confeſſus eſt. Et in ſi gnum huius accepit circūciſionem: q̄ fuit ſignū diſtinguens fideles ab infidelibus. Dauid autē fuit primus rex electus a deo ẜm volūtatē dn̄i ad fidelē populū regen dum. Un̄ dicit̉. i. Regū ca. xiij. Queſiuit dn̄s virū iuxta cor ſuū. Saul aut licet pri mo fuerit electus a dn̄o. hoc tn̄ nō fuit ẜm cor dn̄i ſed ẜm exauditionē ppl̓i. Propter ea dixit deus Samueli. Audi vocē popu li.ſ. petētis rege. Et ob hāc cauſam Mat theus nominat ip̄m ſolū regem cū dicit. Ieſſe aūt genuit dauid regem. Dauid au tem rex genuit Salomonē. cū tn̄ ⁊ Salo mon rex fuerit ⁊ Roboam ⁊ Manaſſes ⁊ Ioſaphat ⁊ Ezechias ⁊ reliqui. Preponi tur ꝟo Dauid ip̄i Abraā. licet fuerit tēpo re poſterior propter eminentiā regie digni tatis. ¶¶ Olꝭ natiuitas virginis fuit digna ra tione bonitatis parentū quibus fuit ꝑ an gelum nunciata Ca. II.i. Ertio contēplemur virginis naſcentis dignitatē Fuit equadē natiuitas eius digniſſima triplici ratione. rimo ratione parent alis cōditionis. Secūdo ratione angelice nūciationis. Tertio ratiōe diuine reuelatiōis. ¶Primo apparet dignitas natiuitatis virginis benedicte ratione parentalis cō ditionis. Habuit nāqꝫ parentes honeſtiſ ſimos ⁊ timentes deū. Ioachim ⁊ Annā Ioachim quidē ex galilea ⁊ ciuitate naza reth: ſanctā annam ex bethleem duxit vxo rem. Ambo autē iuſti erant ⁊ ſine repre henſione in omībus mandatis dn̄i incede bant omnēqꝫ ſuā ſb̓am trifarie diuidebāt vnā partē templo ⁊ templi ẜuitoribus im pendebant: aliam peregrinis ⁊ pauperibꝰ erogabant: tertiā ſuis vſibus per ſeſe ſua qꝫ familia reſeruabant. Et ita per annos viginti prolem nō habentes: vouerūt dn̄o ꝙ ſi eis ſobolem cōcederet eam ſeruitio do mini manciparent. Cuius rei gratia cum ſingulis ānis in tribus feſtis p̄cipuis hie ruſalem frequētarent. In feſto enceniorū cum ſuis hieruſalem aſcēdit: ⁊ cū ceteris ad altare accedens oblationē ſuam offerre voluit: quē videns ſacerdos cum indigna tione nimia repulit: ⁊ cū ad altare accede re preſumeret increpauit aſſerens nō eſſe conueniēs maſedicto regis obnoxiū obla tionē dn̄o legis offerre: nec inter fecundos infecundū ⁊ qͥ populū dei nō auxit aſtare. Ioachim ergo ſic confuſum ſe vidēs p̄ pu dore domū redire noluit: ne ſimiliter a co tribulibus ſuis qui hoc audierant tātum obprobriū ſuſtineret: itaqꝫ ad ſuos paſto res ſeceſſit. ¶ Secundo apparet dignitas natiuitatis virginis ratiōe angelice nun ciationis. Fuit nāqꝫ ab angelo Ioachim ⁊ Anne modo qui ſequitur annūciata. vt em̄ ſcribitur in legenda natiuitatis. Cuꝫ Ioachim aliqͣꝫdiu cū ſuis paſtoribus mo ram traxiſſet: quadā die ei ſolus angelus cum ingenti claritate apparuit. ⁊ de eius viſione turbatū ne timeret admonuit di cens. Ego ſum angelus dn̄i miſſus ad te. vt annūciē tibi preces tuas exauditas eſſe ⁊ elemoſinas in cōſpectu dn̄i aſcēdiſſe: vi di em̄ pudorē tuū ⁊ audiui ſterilitatis ob probriū nō recte tibi obiectū: peccati qͥppe nō nature vltor ē deus. Et ideo cū alicuiꝰ vteruꝫ claudit ad hoc facit vt mirabilius denuo aperiat ⁊ nō libidinis eſſe quod na ſcitur ſed diuini fore muneris cognoſcat̉. Prima gentis veſtre mater ſara nōie vſ qꝫ ad nonageſimū annū ſterilitatis obꝓ briū pertulit ⁊ tamē Iſaac cui repromiſſa erat omniū gentiū benedictio generauit. Rachel etiā nōne diu ſterilis fuit. ⁊ tamē Ioſephgenuit qui totius egypti dn̄m ha buit. Quis fortior Samſone vel ſanctior

Samuele. ⁊ tn̄ hi ambo matres ſteriles habuerūt. Ratione igitur ⁊ exemplis cre de dilatus diu conceptus ⁊ ſteriles partꝰ mirabiliores eſſe ſoleret proinde. Anna vxor tua pariet tibi filiā ⁊ vocabis nomen eius Mariā. hec vt vouiſtis erit ab infā tia dn̄o cōſecrata. ⁊ adhuc ex vtero matris ſue ſpūſctō plena. nec forinſecus inter po pulares ſed in tēplo dn̄i ſemꝑ morabitur. Et ſicut ex ſterili matre ip̄a naſcet̉ ita mi rabiliter ex ea filius altiſſimi generabitur cuius nomē erit Ieſus: ⁊ per eū oībus gē tibus erit ſalus. Et tibi hoc ſignū. cū ꝑue neris ad aureā hieroſolymē portā. Annā vxorē tuā obuiū habebis q̄ de tua tarda tione modo ſollicita tunc in tuo conſpectu gaudebit. His dictis angelus ab eo diſ ceſſit. Anna aūt cū amare fleret ⁊ qͦnā vir ſuus iuiſſet ignoraret idē angelus ſibi ap paruit ⁊ eadē que viro annūciauerat pate fecit. addens ꝙ pro ſigno hieruſalē ad au neā portā pergeret: ⁊ ibidē viro ſuo redeū ti obuiaret. Igitur iuxta angeli preceptuꝫ amboſibiinuice obuiantes de mutua vi ſione letati ⁊ de prole promiſſa ſecuri ado rato dn̄o redierūt diuinū promiſſum hila riter expectātes. Anna gͦ cōcepit: ⁊ filiam ſuo tēpore peperit que vocata fuit maria ¶ Tertio apparet dignitas natiuitatis ꝟ ginis ratiōe reuelatiōis diuine. poſtqͣꝫ em̄ in celū aſſumpta fuit dies natinitatis eiꝰ aliqͣꝫto tꝑe fideles latuit. Cōtigit ergo vt fert Iohānes beleth. ꝙ quidā vir ſanctus ſedule cōtemplationi inſiſtēs ſingulis an nis ſex ydus ſeptēbris in oratiōe poſitus: iocundiſſimā angeloꝝ ſolēnitatē audiret in celo. Cunqꝫ deuotiſſime ſibi reuelari pe teret̉ quolibet anno illa tm̄ die ⁊ nō alia hͦ audiret. diuinū accepit reſpōſum ꝙ virgo glorioſa Maria tali die mūdo fuiſſet na ta. Et ideo hoc manifeſtaret filijs ſancte eccl̓ie. vt cōcordes fierent in hac celebrita te celeſti curie. Cum ꝟo hoc ſummo ponti fici ⁊ alijs intimaſſet hūc diē in honorē na tiuitatis virginis celebrandū vniuerſali ter ſtatuere. Gaudeamus igitur ⁊ exulte mus de tot ampliſſimis nobis om̄ibꝰ col latis donis. Nam virgo q̄ nata eſt ſalutē attulit mūdo. Et vt inqͥt Augꝰ. in ſermo ne. Preciſum eſt in ea illud eue infelicitatis eulogiū. de qͦ dicit̉. In triſticia paries filios. qꝛ iſta ī letitia dn̄m ꝑturiuit. eua em̄ luxit: iſta exultauit. Eua lachrymas: ma ria gaudiū in ventre portauit. qꝛ illa pec catorē: iſta edidit innocētē. Et iteꝝ in eo dem ẜmone. Benedicta tu in mulieribus q̄ vitā ⁊ viris ⁊ mulieribus peꝑiſti. Ma ter generis noſtri penā intulit mūdo: ge ni trix dei noſtri ſalutē attulit mūdo. Au ctrix peccati Eua. Auctrix meriti Maria Eua occidēdo obfuit. Maria viuifican do profuit. Percuſſit illa: ſanauit iſta que ſimul cū filio collaudet̉ in eternū ⁊ in ſecu la ſeculorū. Amen. ¶ Sermo vigeſimuſſextus de annuncia/ tione virginis beatiſſime. Aueniſti gratiā apd̓ deū. Angeli Gabrielis reue retiſſime virginē genitricem dei ſalutātis verba ſunt iſta originaliter Lu. i. c. ⁊ in euāgelio preſentiſ ſolēnitatis. Cū ingēti leticia mētis dies iſta ē percurrēda in qua virgo beata de ce lo ad ſuū vterū traxit deū. Hodie nanqꝫ melliflui facti ſūt celi: ⁊ pater eternus ira depoſita miſericordiā ſuā humauo gene ri demōſtrauit. Hodie facta eſt mira illa ineffabilisqꝫ vnio diuine ⁊ humane natu re. ⁊ in vtero virginis habitauit deus ⁊ hō Hodie virgo regia de ſtirpe Dauid ma ter dei effecta officiū intercedēdi ꝓ nobis apud ſuū dilectū filiū ſuſcepit. Propterea ne tāti beneficij īmemores ingratiqꝫ ſimꝰ de annūciatiōe virginis in hoc ẜmone di cemus. Ip̄a qͥppe inuenit gratiā nō ſolū ꝑ ſe ſufficientē: ſed ꝓ toto mūdo copioſam ⁊ abūdantē deū in ſuo vtero dei filio incar nādo parauit habitaculū ſpecioſum. Hic deuotus ille Bern̄. ſuꝑ miſſus ē ait. Uir go regia gēmis ornata virtutū geminoqꝫ mēte ⁊ corporis pariter decore prefulgida ſpecie ſua ⁊ pulchritudine ſua celi ciuiū in ſe ꝓuocauit aſpectū ita vt regis animū in. ſua cōcupiſcētiā inclinaret. ⁊ celeſtē ad ſe nūciū de ſuꝑnis educeret. hͨ ille. Ergo cir ca annūciationē digniſſimā attēdere volē tes tria myſteria ꝓponimus cōtēplāda Primū dr̄ angelice iuſſionis. ¶ Secundū muttue collocutionis.

¶ Tertiū mirabilis cōceptiōis. ¶ Qꝭ ſingula riſſima fuit annūciatio vir ginis reſpectu dei. reſpectu angeli ⁊ reſpe Ca. l. ctu virginis. Rimū myſteriū contē plandū dicit̉ angelice miſſiōis Inqͥt Lu. Miſſus ē angelus Gabriel a deo in ciuitate galilee cui nomē nazareth ad virginē deſpōſatā viro cui no me erat Ioſeph de domo dauid: ⁊ nomē virginis Maria. Ubi ponūtur tot noīa ꝓpria.ſ. angeli miſſi. virginis ad quā mit tebatur ſpōſi ſui ⁊ loci ad oſtēdēdā. certi tudinē hiſto. vt dicit Nico de lira. Quātū ꝟo ſublimis p̄claraqꝫ fuſt iſta miſſio: iſta legatio: nos cōſiderare debemus maxime triplici reſpectu. rimo reſpectu dei. Secūdo reſpectu angeli. Tertio reſpectu virginis. ¶ Primo inqꝫ cōſideremus huiꝰ legatio nis preſtātiā reſpectu dei. Quidna ip̄o al tius qͥ cūcta p̄cellit qͥ eſt om bonū et oīm creaturaꝝ celi ⁊ terre dn̄s. ip̄e vtiqꝫ ē deus infinitus: īmēſus: eternus. om̄ipotēs: inef fabilis: deꝰ magnꝰ dn̄s ⁊ rex magnus ſuꝑ oēs deos qͥ hūano generi fapſo ſubuenire miſericorditer voles de virgine carnē diſ ponēs ſumere: ad eā ſuū angelū deſtina uit. Sed mirātur pleriqꝫ ⁊ curioſe inqͥre reſatagūt Cur tādiu illeqͥ clemētiſſimus eſt cui ꝓpriū eſt miſereri ſemꝑ ⁊ parcere cō tinuit in ira miſeri cordias ſuas eſt qͥdē in carnatōis donū ſumme liberalitas ⁊ ardē tiſſime charitatis. Un̄ ⁊ apl̓us ad Eph̓. c. ij. inqͥt. Deus qͥ diues ē in miſericordia ꝓpter nimiā charitatē ſuā quā dilexit nos cū eſſemus mortui peccatis cōuiuificabit nos in xp̄o. Charitas ꝟo nō tardat amico ſubuenire: ẜm illud ſapiētis Prouer. iij. c. Ne dicas amico tuo vade ⁊ reuertere: craſ em̄ dabo tibi. cū ſtatim poſſis dare Quare videret̉ ꝙ ſtatim poſt lapſuꝫ debuiſſet dei filius humanā carne ⁊ naturā aſſumere. Ad qd̓ reſpōdet̉ ẜm Alexādrū in iij. ſūme. ⁊ ſanctū Bonauē: in iij. di. i. ⁊ ſctm̄ Tho. iij. parte. q. i. ꝙ nō fuit conueniens ſtatim poſt peccatū incarnari deū: ſed dum venit plenitudo tēporis vt dicit̉ ad Gal̓. iiij. ca. Et hoc triplici ratione. Primo ꝓpter peccati punitionē. Scd̓o ꝓpter morbi curationē. Tertio ꝓpter xp̄i denūciationē. ¶ Primo ꝓpter peccati punitionē Uoluit qͥ ppe deūſ oſtēdere homini qͣꝫtū ſibi pecca tu diſpliceat qd̓ per tot annorū milia tam diuturna caſtigatione puniuit. Facilitas em̄ venie tribuit in cētiuū delinquendi. vt nota de vita ⁊ ho. cle. c. vt clericoꝝ. Et di. xxviij. c. qꝛ ſunt. Et di. xlv. ca. ſed illud. Et di. l. c. de lapſis. Et di. xciij. c. ꝑuenit. Et. i. q. vltima. ca. exigūt. Et xxi. q. ij. ca. placuit. Et xxiij. q. iiij. c. eſt iniuſta. Et xxv. q. ix. c. loci. Quare ⁊ ſi fuiſſet ex parte dei libera lius beneficiū ſi a prīcipio incarnatꝰ fuiſ ſet. nō tn̄ fuiſſet vtilitas ex parte humani generis recipiēs cui ex tarditate incarna tiōis oſtēditur grauiſſima cōditio peccati. ¶ Scd̓a ratio quare fuit cōueniēs. vt nō ſtati poſt peccatū xp̄s carnē aſſumeret dr̄ ꝓpter morbi curationē. Nā qꝛ homo ſuper biēdo peccauerat eo modo erat liberādus vt humiliatuſ cognoſceret ſe liberatore in digere. vnde glo. ſuꝑ Epl̓am ad Gal̓. ait. Magno cōſilio factū eſt vt poſt hominis caſum nō illico dei filius mitteret̉. Reliqͥt em̄ deus hoīem pͥus in liberate arbitrij in lege naturali vt ſic vires nature ſue cogno ſceret vbi cū deficeret leguꝫ accepit. Qua data inualuit morbus nō legis ſed natu re vicio: vt ita infirmitate ſua cognita cla maret ad medicū ⁊ gratie quereret auxili um. ¶ Tertia ratio illius dilationis fuit ꝓpter xp̄i denūciationē. Debebat qͥdē xp̄i aduentus ob excellētiſſimā ſuā dignitatē p̄nūciari ⁊ ml̓to tꝑe antea ꝓclamari vnde ad hͦ ⁊ glo. p̄dicta inqͥt. Quātomaior iu dex veniebat tāta p̄conū ſeries lōgior p̄ce dere debebat. ¶ Scd̓o cōſideremus ange lice miſſionis preeminentiā reſpectu ip̄iꝰ angeli. De quo apd̓ viros doctiſſimos tri pliciter dubitari ſolet. Et pͥmo de quo or dine fuerit angelus ille. Scd̓o an appa ruit virgini in viſione corporali. Tertio fi fuit cōuentēs vt angelus virgini annū ca ret in ea dei filiū incarnādū. Prīo de ordīe illiꝰ angeli varia ſolet eē opinio. Quidā di xerūt ꝙ fuit d̓ ordiue infimo.ſ. angeloꝝ qꝛ ꝑ illes ꝯſueuerūt diuiua hōibus reuelari

Et hoc videtur innuere textus cū dicit an gelus ⁊ nō dicit archāgelus. Sed ad hoc dicimus ꝙ qͣꝫuis ꝓprie angeli dicātur illi qui ſunt in vitimo choro infime ierarchie tamen large omnes de quibuſcūqꝫ ordini bus angeli nūcupantur. Nam vt Iſid̓. te ſtatur in iij. ethimo. li. Angelus latine nū cius dicitur. Omēs autē vel mediate vel īmediate diuina nūciant. que ab ipſo deo prius ſeraphin reuelātur: ⁊ ip̄i illa cheru bin manifeſtāt. ⁊ ſic gradatim vſqꝫ ad vl timū ordinē ẜm dioniſiū. Et ꝓpterea licet Lucas dicat Miſſus eſt angelus. nō tn̄ ita ſtricte accipit̉ vt nō potuerit eſſe de ali quo ordine ſuperiori. Hinc Bern̄. ſuper miſſus eſt ait. Non arbitror huc angelum ex minoribꝰ eſſe qͥ qualibet ex cauſa ſoleāt ad terras crebra legatione fungi qd̓ ex eiꝰ noīe palam intelligi datur. qd̓ inter pretat̉ fortitudo dei qꝛ nō ab aliquo alio forti ⁊ ex cellenti vt ſolet ſpū: ſed ab ip̄o deo mitti ꝑ hibetur. Sctūs ꝟo Tho. in iij. ſcripto ſen tentiaꝝ di. iij. ⁊ iij. ꝑte. q. xxx. dicit ꝙ ille an gelus fuit de medio ordine infime ierar chie: qͥ eſt ordo archangeloꝝ Qd̓ cōueniē ter videt̉ eſſe factū vt ſaluaret̉ ꝓprietas or dinū. qꝛ ad angelos pertinet dirigere actꝰ alicuius hōis qͥ ad ip̄m tm̄ pertinēt. vnde dicūtur minima nūciare. Ad archāgelos ꝟo pertinet dirigere actus hōis in totam multitudinē redundātes. vnde ⁊ medij.ſ. archangeli dicūtur quaſi pͥncipes angeli Quia ergo cōſenſus virginis qͥ ꝑ angelū reqͥrebat̉ erat actus ſingularis ꝑſone redū dans in vtilitatē multitudinis: īmo totiuſ humani generis. Ideo credit̉ ꝙ fuerit de ordine archangeloꝝ ⁊ ꝙ fuerit ſummus ī illo ordine. Et hoc videt̉ habere firmita tē ex eo ꝙ eccl̓ia cantat. Gabrielē archan gelū credimus diuiuitꝰ te eſſe affatū. Ali aūt opinātur angelū illū fuiſſe de ordine ſe raphin. quoniā vt Grego. dicit. Summū angelū venire dignū fuerat qͥ ſummū oīm nūciabat. Nec incōueniēs ꝙ pro tanta re ſingulariſſima ſingularis nūcius mittere tur qͥ eſſet omniū angeloꝝ excellētiſſimus. Dictus eſt aūt gabriel. qꝛ vt Grego. dicit in omelia. Hoc nomē officio ſuo congruit Gabriel em̄ dei fortitudo nominatur. Per dei gͦ fortirudinē nūciandū erat: qꝛ virtutum dn̄s ⁊ potens in prelio ad debellan das poteſtates aereas veniebat. ¶ Secu do dubitari ſolet an angelus ille apparuit virgini in viſione corporali: Et reſpondet Tho. iij. parte. q. xxx. ꝙ ſic. Nam Augꝰ. in perſona ꝟginis in ẜmone loquēs ait Ue nit ad me quidā magnus paranimphus xp̄i nō patriarcha pͥmus: aut ꝓpheta egre gius: ſed Gabriel archangelus facile ruti lans. veſte corruſcans. inceſſu mirabilis q ꝑrinere nō poſſunt niſi ad corporeā viſio ne. Hoc aut conueniēs fuit. Primo ratio ne ſimilitudinis. qꝛ illud qd̓ annūcieba tur erar incarnatio dei inuiſibilis. vnde cō ueniēs fuit vt ad huius rei declarationeꝫ inuiſibilis creatura formā aſſumeret in ꝙ viſibiliter appareret cū etiā oēs apparitio nes veteris teſtamenti ad hanc apparitio nē ordinētur qua dei filius apparuit ī car ne. Secūdo fuit conueniēs ratiōe certitu dinis. Ea em̄ que ſunt oculis ſubiecta cer tius cōprehendimus qͣꝫ ea que imagina mur. Unde dicit Chriſo. ſuꝑ Matth̓. ꝙ angelus nō in ſomnis īmo viſibiliter vir gini aſtitit. Nam qꝛ magnā valde reuela tione ab angelo accipiebat. Egebat tante rei euētus miſſiōe ſolēni. Tertio fuit cōue niēs vt āgelus viſibilit̓ appareret rōne alti tudinis.ſ. ꝓpter altitudinē ⁊ dignitate ma tris dei q̄ nō ſolū in mente: ſed in corporeo ventre erat dei filium receptura. Et ideo nō ſolum mens eius ſed etiā ſenſus corpo rei erant viſione angelica delectādi. Et ſi obijceretur ꝙ ẜm Augꝭ. xij. ſuꝑ Geneẜ. ad litrerā. Intellectua lis viſio eſt potior ⁊ di gnior qͣꝫ corporalis. ⁊ precipue ipſi angelo magis cōueniēs. Nam viſiōe intellectua li videt̉ angelus in ſua ſubſtātia: viſione aūt corporali videt̉ in figura aſſumpta cor porea. Igit̉ angelus annūciās magis ap parere debuiſſet in viſione intellectualiqꝫ corporali. Reſpōdet Tho. vbi. sͣ. ꝙ intel lectualis viſio eſt potior qͣꝫ imaginaria vl̓ corporalis ſi ſit ſola. Sed ip̄e Augꝰ. dicit ꝙ eſt excellētior ꝓphetia q̄ habet ſimul in tel lectualē ⁊ imaginariā viſionem qͣꝫ illa que habet alterā tm̄. Beata ꝟo virgo nō ſolum percepit viſione corporalē: ſed etiaꝫ intellectualē illuminationē. Unde talis apparicio ſatis nobilis fuit Fuiſſet tamen

nobilior ſi ip̄m angelū intellectuali viſiōe in ſui ſb̓ſtātia vidiſſet. ſꝫ hoc nō patiebat̉ ſtatus homīs viatoris. ¶ Tercio querit̉ ſi fuit cōueniens vt angelus annūciaret vir gini dei filiū in ea incarnandū. Et ad hoc reſpondetur ꝙ ſic triplici ratione. primo ex parte dei. Secūdo ex ꝑte angeli. Tertio ex parte ꝟginis. ¶Primo fuit cōueniens ex ꝑte dei. vt in hͦ ſeruaret̉ ordo quē ipſe ſtatuit quo mediā tibus angelis homines ad diuina perue uiūt. Un̄ Dionyſius. iiij. ca. celeſtis ierar chie dicit. Diuinū Ieſu benignitatis my ſteriū angeli pͥmum edocti ſunt poſtea per ip̄os ad nos cognitionis gr̄a tranſiuit. Et in eodeꝫ li. ait. Diuinas viſiones glorioſi patres noſtri adepti ſūt ꝑ medias celeſtes ꝟtutes Tho. ẜa. ẜe. q. lxxi inquit Loquit̉ de viſionibus ꝓpheticis q̄ facte ſunt medi antibus angelis Et ſi aliqͥs inſtaret ꝙ vir go mater dei ſuperior erat angelis. Sꝫ vt Dionyſius refert ca. vij. celeſtis ierarchie. Supremis angelis fit reuelatio immedi ate a deo ergo ⁊ ipſi virgini. Reſpondere poſſumus ꝙ mater dei ſuperior erat āge gelis qͣꝫtum ad dignitatē ad quā diuinitꝰ eligebat̉. Sed qͣꝫtum ad ſtatu p̄ſentis vi te inferior erat angelis. qꝛ etiā ipſe xp̄s ra tione paſſibilis vite fuit paulominꝰ ab an gelis minoratus. vt dicit̉ ad Hebre. ca. ij. Sed qꝛ xp̄s fuit viator ⁊ comp̄henſor qͣꝫ tum ad cognitionē diuinoꝝ nō indigebat ab angelis inſtrui. Sed mater dei nōdū erat in ſtatu comp̄henſorū. Et ideo de di uino conceptu ꝑ angelos inſtruenda erat. Si vero vlterius cōtra hoc quiſpiā oppo neret dicens. ꝙ beata virgo incarnationis fidem habebat ſine qua nullus eſſe pote rat in ſtatu ſalutis. ergo non egebat ſuper hoc ab angelo inſtrui. Ad hoc reſponderi poteſt: ꝙ licet beatiſſima virgo plenā fidē haberet de xp̄o incarnando tamen qꝛ hu milis erat: non alta de ſe ſentiebat neqꝫ co gitabat ſe tanti domini matrem futurā: ⁊ ꝓpterea erat ſuper hoc ab angelo inſtruen da. Secūdo fuit cōueniens ex parte ange li. Ideo inquit Beda in omcl̓. Aptū hu mane reſtauratiōis pͥncipium vt angelus ad virginem mitteretur partu conſideran dam diuino: qꝛ prima perditionis huma ne cauſa fuit cū ſerpens a dia bolo nitteba tur ad mulierem ſpiritu ſuperbie decipien dā. Tertio fuit expediens ex parte ꝟginis tum. vt ex tali nūcio mens eius eleuaretur in deū: qꝛ vt inquit Auguſtinus li. de vir ginitate. Beatior fuit Maria concipien do fidem xp̄i qͣꝫ concipiendo carnē xp̄i. Et poſtea ſubdit. Materna ꝓpinquitas ni hil Marie ꝓfuiſſet: niſi felicius xp̄m cor de qͣꝫ carne geſtaſſet. Tum vt eſſet certior teſtis huius ſacramēti quādo ſuꝑ hoc di uinitus erat inſtructa. Cum etiā vt eiꝰ pu ritas oſtenderetur Unde Hiero. ad pau lam ⁊ euſtochiū bene inquit. Angelus ad ꝟginem mittitur: qꝛ ſemꝑ eſt angelis cō gnata virgrnitas. Tum vt voluntaria ſui obſequij munera deo offerret: ad qd̓ ſeꝓm ptam obtulit dicens. Ecce ancilla domi ni. Erat enī quoddā ſpirituale matrimo niū inter deū ⁊ humanā naturā. Et ideo per annunciationē expectebatur cōſenſus ꝟginis loco totius hūane nature. ¶ Ter tio conſiderare debemus miſſionis ange lice excellentiā reſpectu virginis. Ip̄a vti qꝫ ſola facta fuit digna portare in vtero re gem celorū et dominū omniū creaturarū. Ob quod eccleſia ſancta ſibi dicit. San cta ⁊ immaculata virginitas qͥbus te lau dibus offeram neſcio. qꝛ quem celi capere non poterant tuo gremio cōtuliſti. At ⁊ in perſona eius ita cunctos fideles affatur. Cōgratulamini mihi om̄es qui diligitis me: qꝛ cū eſſem paruula placui altiſſimo. ⁊ de meis viſceribus genui deū ⁊ hominē Hec eſt iſta pulchra et decora nimis filia hieruſalē: cui dixit deus illud Canticorū. vi. ca. Pulchra es amica mea ſuauis ⁊ de cora. Hec eſt de qua ibidem ſubſequitur. Una eſt columba mea: perfecta mea: hec eſt quam viderunt filie ſyon et beatiſſimā p̄dicauerunt ⁊ regine laudauerunt eā. O felix puella O celi regina merito quilibet homo vel angelus dicere tibi poteſt illud Prouer. vl. ca. Multe filie cōgregauerūt diuitias: tu ſupergreſſa es vniuerſas. Ad ipſam ſolā miſſus fuit de aula ſummi dei legatus ſingularis et inſignis vt ipſa ꝟ go contentaretur concipere xp̄m: qui de ipſa carnē ſuſcipere cupiebat. Erat inquit euā

geliſta deſpōſata vlro cui nomen erat Io ſeph ⁊ nomen ꝟginis maria. Delectabile eſt illud nomen: quod interpretatur ſtella maris vel illuminans et dn̄a ſiue amarū mare. qꝛ ip̄a fuit ſtella in ſanctificatiōe il luminans in cōuerſatiōe. amarū mare ī fi lij ſui paſſione: ⁊ dn̄a in aſſumptiōe. Sed in hoc loco circa eius deſponſationē aliqͣꝫ diu inſiſtere libet. Cur voluit xp̄us matrē ſuam ꝟginē deſpoſari. Et ad hoc plures aſſignātur rationes. Primo ex parte xp̄i Secūdo ex ꝑte matris. ¶ Tertio ex parte noſtra. ¶ Rationabiliter ꝟgo deſponſata fuit. pri mo ex ꝑte xp̄i. tum ne ab infidelibus tan qͣꝫ illegittime natus obijceretur Un̄ Am bro. dic̄ ſuꝑ lucā. Quid iudeis qͥd herodi poſſet aſcribi ſi natum viderent ex adulte rio ꝑſecuti. Tum vt cōſuetudo modo eiꝰ genea logia deſcriberet̉ ꝑ virū. Ideo Am bro. vbi ſupra. Qui in ſeculū venit ſeculi debuit more deſcribi. Tum vt partus eiꝰ ẜm ignaciū diabolo celaretur. Et licꝫ dia bolus virtute ſue nature potuiſſet cogno ſcere matrē dei non fuiſſe corruptā ſed vir ginem. prohibebatur tn̄ a deo cognoſcere modū partus diuini. Nam vt docet Au guſti. in. iij. de trini. Dia bolus multa po teſt virtute ſue nature a quibus tamen ꝓ hibetur virtute diuina Si aūt poſtmodū aliqualiter cognouit xp̄m eſſe filiū dei non obſtat. quia iam tēpus erat vt xp̄s ſuā vir tutem diuinā oſtenderet Sed in infantia oportebat impediri maliciā diaboli: ne eū acrius ꝑſequeretur qn̄ xp̄s nec pati diſpo ſuerat nec ſuā virtutē oſtendere. ſed in om nibus alijs infātibus ſe ſimilē exhibebat. Similiter ⁊ ſecūdo fuit rationabile ex ꝑ te matris. tum qꝛ ꝑ hoc reddit̉ immunis a pena: ne lapidaretur a iudeis tanqͣꝫ ad ultera. tum vt ad puerū Ieſum nutrien dū haberet Ioſeph in auxiliū. Tertio id rōnabile fuit ex ꝑte noſtra. Pximo quidē eo ꝙteſtimonio Ioſeph comprobatum eſt xp̄m ex virgine natū. Unde Ambroſius dicit ſuꝑ Lucā. Locupletior teſtis pudo ris maritus adhibetur qͥ poſſit delere iniu riam ⁊ vendicare opprobriū ſi nō agnoſce ret ſacramentū. Secundo ꝑ hoc deſignat̉ vniuerſa eccl̓a q̄ cū virgo ſit. deſponſata ē vni viro xp̄o. vt inquit Augꝰ. li. de ſancta virginitate. Et tertio qꝛ mater dn̄i fuit de ſponſata ⁊ virgo in ꝑſona ipſius ⁊ virgi nitas ⁊ matrimoniū honorat̉ contra here ticos alteri horū contrahentes. Et vt ait Origenes ſuꝑ Mattheū. Beata virgo ſponſa fuit Ioſeph: non tamen in cōcupi ſcentiā iūcta vt ſcribit̉ Matth̓. xiij. Erat Ioſephfaber lignarius. Ideo Chryẜ. ſu per Mattheū inqͥt Fabro lignario Ma ria deſponſata erat. qm̄ xp̄s eccleſie ſpon ſus omnē ſalutē hominū operaturus erat ꝑ lignū crucꝭ. Putabat̉ inqͥt Mattheus fabri filius. qꝛ vt inqͥt Ambro. ſuꝑ Lucā. Maluit dn̄s de ſuo ortū qͣꝫ de matris pu dore dubitari. ſciebat enī teneram eſſe vir ginis verecundiā lubricam famā pudoris nec putauit ortus ſui fidem: matris iniu rijs aſtruendam Dum igitur ita eēt diſpo ſita puella illa cunctis virtutibus redimi ta ꝙ ⁊ virgo erat ⁊ Ioſeph deſponſata: et tempus inſtaret vt iam mere ſuos radios deus effunderet ſuper terrā. Augelus Ga briel vt puto cum omniū angelorum noti cia vocatus eſt. cui deus pater: vade o an gele mi ad virginē in nazareth cōmoran tem: eamqꝫ meo nomīe ſalutando reqͥres illam vt me acceptare velit ſuum caſtiſſi mum ſponſum cui dilectū meū filiū mihi corqualem ab etero genitū ita dare diſpo no vt ex ea natus ex temꝑe ẜm carnē meꝰ tm̄ ſit ⁊ ipſius filius. Ipſe vero filius ſub ſecutus eſt. O angele Gabriel canaberis virginē illam inſtruere ꝙ ipſam elegi ma trem dulciſſimā in cuius vtero noue men ſibus habitabo ⁊ tandem immaculata et incormpta pariet deū ⁊ hominē. Subdi dit ⁊ ſpirituſſanctus. Ego illam armariū gratie mee inſtituam ⁊ conceptioni filij vt ſancta ſit ⁊ mirabilis cooperabor. O qͣle tripudium illa hora fuit in angelicis cho ris. O quāta leticie cantica dum tota ce leſtis curia benedixit et gratias dedit im mortali ⁊ benigniſſimo deo. ¶ Qualiter angelus ſalutauit virginem. et quare virgo turbata fuit. et de gratia I ginis copioſa atqꝫ de ſuperuentione ſpiri tuſſancti in ipſam. Capitulū. II.

Ecundū myſteriū cō templādū circa annūciatiōem v̓ginis dicit̉ mutue collocutio nis. In quo tria cōſideremus. primo ꝟgīs ſalutatōꝫ qͣlit̓ fuit ſalutata Scd̓o ꝟgīs turbatiōꝫ qͣlit̓ fuit turba ta Tertio virginis declarationē qualiter fuit declarata. Primo cōſideremus ꝟginis ſalutatōꝫ qͣliter fuit ſalutata. Ingreſſus: inqͥt euan geliſta: angelus ad ea vbi Bernardus ſu per Miſſus eſt dicit. Quo ingreſſus in ſe creto cubiculo. vbi clauſo ſuꝑ ſe oſtio ora bat patrē in abſcōdito ad ea dicit orantē: ſuſpirantē lachrymantē. Nā ſi ꝯceptio p̄ curſoris fuit denūciata pr̄i occupato in ſa cro officio: multo ꝓbabilius eſt ꝙ ꝯceptio ſaluatoris denunciata fuit ꝟgini in deuo tiōe feruētiſſima exiſtenti. Erat aūt: vt cōi ter doctores tenēt: tūc hora cōpletorij: et ſa cra illa confabulatio ꝓtracta fuit vſqꝫ ad noctis mediū. Dixit gͦ blanda voce ange lus ꝟgini. Aue gr̄a plena dn̄s tecū bn̄di cta tu in mulieribꝰ. Ubi licet ſalutādo eā ampliſſime magni ficauerit de Eue cōmu tatiōe. qꝛ ſic̄ Eua om̄e malū occaſionalit̓ induxit humano generi. ita ꝟgo illo abla to ꝓtulit om̄e bonū dū dedit nobis deum et de ſingulari mō eſſendi cū ip̄a deū atqꝫ de bn̄dictiōe in mulieribus. nihilominus illud magnū eſt cū dixit eā gr̄a plenā. Sꝫ hic inſurgit dubitatio quō ꝟgo fuerit ple na gr̄a cū hͦ ſit ꝓprum xp̄i. d̓r quo d̓r Ioh̓. i. Uidimus gl̓am eius gl̓am qͣſi vnigeni ti a pr̄e plenū gr̄e ⁊ veritatis. Ad qd̓ rn̄dꝫ Tho. iij. ꝑte. q. vij. Q plenitudo gr̄e pōt attendi dupliciter. Uno mō ex ꝑte ipſius gr̄e. Alio mō ex ꝑte habētis gr̄am. Ex ꝑte qͥdē ip̄ius gr̄e d̓r eſſe plenitudo ex eo ꝙ ali qͥs ꝑtingit ad ſummū gr̄e: ⁊ qͣꝫtū ad eſſen tiā ⁊ qͣꝫtū ad ꝟ̓tutem. qꝛ.ſ. hꝫ gr̄am ⁊ ī ma xima excellētia q̄ haberi pōt ⁊ in maxima extenſione ad oēs gr̄e effetꝰ. ⁊ talis gr̄e ple nitudo eſt ꝓpria xp̄i. Ex ꝑte ꝟo ſubiecti d̓r eſſe gr̄e plenitudo qn̄ aliqͥs hꝫ plene gr̄aꝫ ẜm ſuā cōditionē: ſiue ẜm intenſionē: ꝓut in eo eſt extenſa gr̄a vſqꝫ ad terminū p̄fi rum ei a deo. ẜm illud ad Eph̓. iiij. Uni cuiqꝫ vr̄m data eſt gr̄a ẜm menſurā dona tionis xp̄i ſiue etiā ẜm ꝟtutem inqͣꝫtum.ſ. hꝫ facultatē gr̄e ad om̄ia que ꝑtinent ad ſuū ſtatū ſiue officiū. ſicut apl̓us dicebat. Mihi aūt oīm ſanctoꝝ minimo data eſt gr̄a hec illuminare hoīes. ⁊c̄. Et talis gr̄e plenitudo nō eſt ꝓpria xp̄o: ſed cōmunicat̉ alijs ꝑ xp̄m. Igitur beata virgo d̓r gr̄a ple na non ex ꝑte ip̄ius gr̄e. qꝛ nō habuit gra tiā in ſumma excellentia ⁊ pōt haberi nec ad om̄es effectus gr̄e. Sꝫ d̓r plena gratia ꝑ comꝑationē ad ip̄am. qꝛ.ſ. habebat gra tiam ſufficientē ad ſtatū illuꝫ ad quē erat electa a deo. vt.ſ. eſſet mater dei. Et ſiml̓r Stephanꝰ d̓r plenꝰ gr̄a. qꝛ habebat gra tiā ſufficientē ad hͦ vt eſſet idoneus mini ſter ⁊ teſtis dei ad qd̓ erat eiectus. Et ea dem rōe dicendū eſt de alijs. Harū tn̄ ple nitudinū vna eſt plenior alia: ẜm ꝙ aliqͥs diuinitus eſt ordinatus ad altiorē vel in feriorem ſtatū. Queſtione an̄t.xxvij. tertie ꝑtis ita habetur: ꝙ qͣꝫto aliqͥd magis ap propinquat pͥncipio in quolibet genere tā to magis participat effectū illius pͥncipij. Unde dic̄ Diony. c. iiij. celeſtis ierarchie. Qꝭ angeli qui ſunt deo ꝓpinquiores ma gis ꝑticipant de bonitatibꝰ diuinis qͣꝫ ho mines. Chriſtus aūt ē pͥncipiū gr̄e ẜm di uinitatem qͥdem auctoritatiue ẜm huma nitatem inſtrumentaliter. Beata aūt vir go Maria ꝓpinquiſſima fuit xp̄o ẜm hu manitatem. qꝛ ex ea accepit humanā na turam. Ideo p̄ ceteris maiorē debuit xp̄o plenitudinē gratie obtinere. Sciendū tn̄ ꝙ in ip̄a virgine fuit triplex ꝑfectio gratie Prima qͥdem qͣſi diſpoſitiua ꝑ quam red debatur idonea ad hoc ꝙ eſſet mater xp̄i. ⁊ hec fuit perfectio ſanctificatiōis. Secū da perfectio gratie fuit ex preſenti filij dei in vtero eius incarnati ⁊ hec fuit perfectio conceptionis. Tertia aūt eſt ꝑfectio finis quā hꝫ ī gl̓a. Qꝭ aūt ſcd̓a ꝑfectio ſit potior qꝫ pͥma ⁊ tertia qͣꝫ ſcd̓a patet̉ qͥdē vno mō ꝑliberationē a malo. Nā pͥmo ī ſua ſcīfi catiōe fuit liberata a culpa origīali Scd̓o in cōceptiōe filij dei fuit totaliter mūdata a fomite. Tertio ī ſui glorificatōe fuit libe rata ab oī miſeria. Alio mō ꝑ ordineꝫ ad bonū Nā pͥmo in ſua ſtcīficatiōe adepta ē gr̄aꝫ inclinātē eā ad bonū In ꝯceptōe aūt filij d̓i ꝯfirmata ē ei gr̄a ꝯfirmas eā ī bono n

In ſui ꝟo glorificatiōe cōſummata ē eius gra ꝑficiens eā in fruitione oīs boni. Sꝫ orit̉ hic difficultas an beata virgo habu buit aliquas gr̄as gratis datas. puta ſapi entie ⁊ virtutū ⁊ miraculoꝝ. ex eo ꝙ non le gitur docuiſſe qd̓ ſpectat ad ſapientiā. aut miracula feciſſe. Ad quod ita dicit ſanctꝰ Tho. Non eſt dubitandū qͥn beata virgo acceperit excellenter donū ſapientie ⁊ gra tiā virtutū ⁊ etiā gr̄am ꝓphetie. nō tamen accepit vt haberet om̄es vſus haꝝ ⁊ ſimi liū gratiaꝝ ſicut habuit xp̄s: ſed ẜm ꝙ cō ueniebat cōditioni ipſius. Habuit nanqꝫ vſum ſapīe in cōtemplando. ẜm illud Lu ce. ij. c. Maria aūt cōſeruabat oīa verba hec cōferens in corde ſuo. Nō aūt habuit vſum ſapīe qͣꝫtū ad docendū eo ꝙ nō con ueniebat ſexui muliebri. Nā vt dicit apl̓s Mulieri docere in eccleſia non permitto. Miraculoꝝ ꝟo vſus ſibi nō cōpetebat dū viueret: qꝛ tunc tꝑis doctrina cōfirmāda erat miraculis xp̄i. Et ideo ſoli xp̄o ⁊ eius diſcipulis qͥ erat batuli doctrine xp̄i cōue niebat miracula facere. Propter qd̓ etiam de Iohanne baptiſta d̓r. Ioh̓. x. ꝙ ſignum nullū fecit. vt.ſ. omnes in xp̄o intenderent Uſum aūt ꝓphetie habuit virgo. vt patet in cantico qd̓ fecit. Magnificat aīa mea dn̄m. ¶ Secūdo cōſideremus ꝟginis tur bationem. de qua ſcribit Lucas. Que cū audiſſet turbata eſt in ſermone eius: et co gitabat qualis eſſet iſta ſalutatio. vbi ap paret laus virginis. in auditu. in affectu ⁊ cogitatū. In auditu laudat̉ modeſtia. qꝛ audit ⁊ tacet. In affectu verecūdia vnde turbata eſt. In cogitatu prudentia. qꝛ co gitabat qualis eſſet iſta ſalutatio Turba ta eſt aūt de angeli ſermone nō de eius vi ſione qm̄ angelos ſepe viderat: ſꝫ nūqͣꝫ ta lia loquentes audierat. Ob nouitate igit̉ ſalutationis admirari compulſa fuit. Nā vt Hieroa. it. Iniungit̉ noua legatio an gelo ⁊ virgo nouā ꝓfeſſa virtutē: noue ſa lutationis honorat̉ obſequio. Frāciſcus de marone in ſuo. iij. di. iiij. dicit ꝙ ꝟgo ſā ctiſſima ī hac ſua turbatiōe cogitabat my ſteriū incarnationis verbi qd̓ ſibi in ſalu tatione extitit reuelatū. Et dicūt quidā: ꝙ ſibi etiā fuit cū hoc reuelatū myſteriū paſ ſionis filij ſui. Alij vero tenēt ⁊ melius: ꝙ myſteriū incarnatiōis in ea complendum fuit ſibi reuelatū nō tamen modus.ſ. ꝙ vir go pareret: ⁊ ideo timebat ne hoc eſſet vel fieret cū ꝟginitatis diminutiōe. id circo d̓ hoc timebat. Et forte plus appetebat eſſe virgo qͣꝫ verbum cōcipere ſine virginitate virginitas em̄ eſt de numero laudabiliū. verbū ꝟo cōcipere de numero honorabili um circa qd̓ nō eſt virtus: ſed p̄miū virtu tis. Premiū ꝟo honorabile. ſꝫ virtus lau dabilis: ſꝫ ꝟtus eſt magis appetenda qͣꝫ pͦ mium virtutis: qꝛ hō circa ꝟtutem meret̉ nō aūt circa p̄mium: qꝛ nec eſt in ſua pote ſtate. ¶ Tertio ꝯſideremus ꝟginis decla rationē qualiter fuit ab angelo declarata ⁊ cōfortata Ne timeas inqͥt Maria. ſde ſalutatione inſolita: cuius cauſa ſubditur Inueniſti em̄ gr̄am apud deū: non ſolum ꝓ te. ſed ꝓ toto genere hūano Ubi Bern̄. ait. Quam gr̄am. Dei ⁊ hoīm pace: mor tis deſtructionē ⁊ vite reparationē. Sub didit angelus. Ecce ꝯcipies in vtero ⁊ pa ries filiū ⁊ vocabis nomen eius Ieſum: h̓ erit magnus. Semꝑ enī fuit magnus d̓s ſed futurus erat magnus hō ⁊ magnus ꝓ pheta. ẜm ꝙ d̓r Lu. xvij. c. Propheta ma gnus ſurrexit in nobis ⁊ filiꝰ altiſſimi vo cabit̉ ⁊ ip̄ius dei qͥ ſolus ē altiſſimus. Nā vt exponit Nico. de lira ſequendo Bern̄ Homo enim altus eſt inter creaturas cor porales. ſꝫ angelus altior: deus ſolus altiſ ſimus. Iſta autē filiatio dei accipit̉ hic ꝑ naturā in oībus alijs qͣꝫtūcūqꝫ ſanctus eſt tm̄ filiatio dei ꝑ adoptionē. Addidit āge lus. Dabit illi dn̄s d̓s ſedē dauid pr̄is ſui ⁊ regnabit in domo Iacob in eternum: qd̓ ſpūaliter intelligendū eſt. Nā xp̄s non ſe dit ſuꝑ thronū dauid loquēdo de tēporali regno: īmo iſtud negauit corā pilato dicēs Regnū meū nō eſt de hoc mūdo. tn̄ in re ſurrectōe ſua accepit poteſtatē etiā inqͣꝫtū homo ſuꝑ oēm creaturam ẜm ꝙ ip̄e dixit Matth̓. vlti. ca. Data eſt mihi oīs pote ſtas in celo ⁊ in terra. Inqͣꝫtū enī d̓s non accepit aliquā poteſtate de nouo ſiue in tē pore. Angelus gͣ loquit̉ hic de regno ſpūa li ⁊ celeſti: qd̓ figuratum fuit ꝑ regnū Da uid tꝑale ſicut ⁊ celeſtis hiel̓m ꝑ tꝑalem. ꝓpterea dixit. Regnabit in domo Iacob ī eternū.i. ſuꝑ electos. Dicit hic Ncolaus

de lira ꝙ de domo Abraam ⁊ Iſaac aliqͦ fuerūt reprobati ſicut Iſmael ⁊ Eſau. ſꝫ in domo Iacoboēs eius filij a ſanctis docto ribus inter electos ſunt computati. qꝛ ⁊ ſi aliqͥ peccauerūt tn̄ egere penitētiā. Cōclu ſit angelus de xp̄o. Et regni eius non erit finis. Nam ẜm ꝙ dicit Nico. de lira. Xp̄s nō ſolū inqͣꝫtum deus. ſꝫ etiā inqͣꝫtū hō re gnabit in eternū ſuꝑ oēs hoīes ⁊ angelos. Dixit aūt Maria ad angelū. Quō fiet iſtud qm̄ viꝝ nō cognoſco. Licet enim cre deret firmiter verbū angeli implendū d̓ cō ceptione xp̄i. qꝛ tn̄ angelus ad plenū nō ex preſſerat modū concipiendi. Ideo de hͦ q̄ ſiuit allegando virginitatis amorem: ẜm enī ꝙ dicūt doctores in. iiij. di. xxx. Beata virgo an̄qͣꝫ deſponſaretur Ioſeph habuit obſeruantiā caſtitatis virginalis in ꝓpoſi to ex inſtinctu ſpūſſctī nō tn̄ vouerat exp̄ſ ſe. Sed cum poſtea deo ordinante eſſet ei deſponſata qui erat in ſimili ꝓpoſito: ſiml̓ emiſerūt votū. Reſpōdens gͦ angelus de clarauit modū cōcipiendi dicens. Spūſ ſanctus ſuꝑueniet in te: qd̓ multiplicit̓ ex ponit Tho. in. iij. di. iij. Primo ſuperueni et in te.i. ſuꝑ poſſibilitatē ⁊ curſum natu re dando fecunditatē ⁊ ſeruando ꝟginita tem. Secūdo ſuꝑueniet in te. id eſt ſupra habes id qd̓ de plenitudīe eius quia ſicut olim impleuit mentē nūc implebit ventrē Tertio ſuꝑueniet in te.i. ſuꝑ de celis veni et qꝛ om̄e datū optimū deſurſum ē. Quar to ſuꝑueniet in te i. ſupra merita tua et ſu pra merita omniū creaturaꝝ Quinto ſu ꝑueniet in te.i. ſuꝑ oēs qͥ ante te fuerūt Et⁊ virtus altiſſimi.ſ. dei filius qui eſt de pr̄is ſapientia ⁊ virtus vt d̓r. i. ad Chorin. i. c. Obumbrabit tibi.i. ſub vmbra carnis la tebit. qꝛ ſub vmbra carnis latuit ꝟtus dei tatis Ideoqꝫ ⁊ qd̓ naſcet̉ ex te ſanctū. Sā ctū dicit abſolute abſqꝫ determinatiōe. qꝛ ſi dixiſſet ſanctus deus vel ſanctus homo vel aliqͥd conſimile non expreſſiſſet ſancti tatē eius complete. qꝛ in eo eſt ſanctitas di uina ⁊ humana ⁊ qͥcqͥd ſanctitatis poteſt excogitari in quacūqꝫ creatura eminentiꝰ eſt in xp̄o. Ideo dicit ſanctum abſqꝫ deter minatiōe. Sicut etiam deus dixit Moy ſi. Exo. iij. ca. Ego ſum qͥ ſum. ſic dices fi lijs iſrael. Qui eſt miſit me ad vos. vt per hoc oſtenderet̉ plenitudo eſſendi. īmo infi nitas eſt ꝓpria ip̄ius dei. Et poſtea conclu ſit āgelus. Uocabit̉ filius dei: nō adopti uus ſicut alij ſed naturalis. Et ad maio rem aſſertionē declarat angelus dictū ſu um ꝑ exemplū inqͥens Et ecce Eliſa beth cognata tua ⁊ ip̄a concepit filiū in ſenectu te ſua. Et hic menſis eſt ſextus illi que vo catur ſterilis: qꝛ nō erit impoſſibile apud deū omne ꝟbum.i. factū. dicere enī dei eſt facere. ẜm illud Pſal̓. Dixit ⁊ facta ſunt. Et licet magis ſit virginē parere qͣꝫ vetu lam ſterilē. tn̄ vt Ambro. dicit in examerō Ob hoc multe ſteriles pepererūt: vt p̄tus credatur ꝟginis. Et ideo cōceptus Eliſa beth ſterilis inducit̉ nō qua ſi ſufficiēs ar gumentū: ſed quaſi figurale quoddam ex emplū. Et ideo ad confirmationē huiꝰ ex empli ſumitur argumentū efficax ex om ni potentia diuina. Tꝑus iam adeſto illi beata virgo. vt aperias ſpōſo celeſti pulſā ti vt dei filium tuo vtero leta ſuſcipias. vt matrimoniū humane ⁊ diuine nature tuo ſacro ꝯſenſu ꝑficias. Ecce in celeſtibꝰ ſpi ritibus tā auidiſſima ē expectatio. In pa tribus in limbo manētibus tot clamores ⁊ gemitꝰ. In hoībus viat oribus de deo re cte ſentiētibus tot profunda ſuſpiria vna vox oīm: vnus clamor: vna p̄catio. Ange lus Gabriel noīe oīm te p̄catur. tibi ſuppli cat vt ꝑ eū iam dicta ⁊ in dubitanter ꝓmiſ ſa acceptare benigne digneris. ¶ Ql conceptio chriſti fuit mi raculoſa ra tione virginis ⁊ tēporis atqꝫ inauditi mu Tapitulū. III. neris. Ertiū myſteriū cōtem plandū circa virginis annūcia tionē d̓r mirabilis cōceptionis. Currite gentes vndiqꝫ: ⁊ inſpicite cordis oculis Mariā virginē poſt tanta ſibi di ninitus reuelata cū incredibili humilita te nō ſine lachrymis genuflexā et manibꝰ pͥus expanſis facieqꝫ ad celū erecta paula tim caput inclinando brachiaqꝫ remittē do dicere. Ecce ancilla dn̄i fiat michi ẜm verbū tuum. Super quo verbo Bernar. ait. Que eſt tam ſublimis humilitas q̄ ce dere neſcit honoribꝰ: inſoleſcere neſcit glo ria. Mater dei eligitur: ⁊ ancillā ſe nomi n 3

nat His ꝟbis expletis adueniēte ſpūſan cto mox ꝟbum in vtero: mox intra vterū ꝟbum caro cōcepitqꝫ ꝟgo filiū. Fuit autē illa cōceptio miraculoſa triplici ratione. Primo ratione temꝑis. Fecūdo ratione virginis. Tertio ratione muneris. ¶ Primo fuit illa ꝯceptio miraculoſa rōe tꝑis. qꝛ facta fuit in inſtanti: nr̄a ꝟo ſucceſ ſiue ẜm Damaſcenū. Nam vt inqͥt Tho. in. iij. di. iij. ⁊. iij. ꝑte. q. xxxiij. Cōceptio xp̄i facta fuit virtute diuina: que cū ſit infini ta effectū ſuū ſubito ⁊ in inſtanti ꝓducere poteſt. Unde in illa cōceptione quattor ſi mul ⁊ ſemel facta fuerūt virtute dei. Pri mū fuit cōuerſio ſanguinis puriſſimi bea te virginis in carne ⁊ alias ꝑtes corporis xp̄i. Secundū fuit formatio membroꝝ or ganicoꝝ. Tertiū animatio corꝑis organi zati. Quartū aſſumptio corꝑis ⁊ aīe a di uinitate. ita vt in eodē inſtanti inuentꝰ ſit xp̄s in ventre virgineo verus homo ⁊ ve rus deus. ¶ Scd̓o fuit illa cōceptio mira culoſa rōne virginis. Magnū qͥppe ē ſuꝑ naturale vt virgo concipiat. Sed vt ait Tho. vbi ſupra. Miraculū cōtingit eſſe duobus modis. Uno mō qn̄ neqꝫ agens eſt naturale neqꝫ materia eſt naturalit̓ ꝓ portionata ad talē formā. vt formatio ho minis de limo terre q̄ eſt miraculoſa tā ex ꝑte agentis qͣꝫ patientis. Alio mō cōtingit miraculū qn̄ materia eſt naturalis. agens vero ſuꝑnaturale. ſicut dum aliquis a fe bre ſanatur. Quia ergo materia quā vir go adminiſtrauit ad formatonē corporis xp̄i fuit natural̓ ex qua naturaliter forma ri pōt corpus hoīs ⁊ ꝓpter hanc materiaꝫ naturalē xp̄s dicit̉ naturalis filius virgi nis. Sed v̓tus formās fuit diuina. Et qꝛ vnūquodqꝫ magis iudicat̉ ẜm formaꝫ ꝙ materiā: ⁊ ẜm agens magis qͣꝫ ẜm patiēs Inde eſt ꝙ cōceptio corꝑis xp̄i debet dici ſimpliciter miraculoſa ⁊ ſuꝑnaturalis ẜm qͥd vero ex parte materie poteſt dici natu ralis. ¶ Tertio cōceptio xp̄i poteſt dici mi raculoſa rōne muneris. Conceſſum qͥdeꝫ fuit virgini in tali cōceptu munus in au ditū. vt.ſ. plus poſſet ip̄a facere d̓ deo qͣꝫ de us de ſeipſo. Quedā enī contraria ⁊ con radictoria inter deū ⁊ virginē videbātur que dum acceſſit deus ad virginē concor data ſunt. Puta impoſſibile erat deū non generare: impoſſibile erat virginē genera re. Impoſſibile erat deū generare niſi deū Impoſſibile erat virginem generare deū. Impoſſibile erat deū cū alia ꝑſona gene nerare. Acceſſit deus ad virginē ⁊ neceſſe fuit virginem generare ⁊ nō alium qͣꝫ de um: ⁊ non de alio qͣꝫ de ſe. Sꝫ deus nō po tuit generare niſi deū de ſe. ⁊ tamen virgo deū fecit hominē. Deus nō potuit genera re niſi infinitū. immortalē. eternū. inſenſi bi lem. inuiſibilem impa pabilem ſub for ma dei. Sed virgo fecit eū finitū. mortalē mendicū. temꝑa lem. palpabilē ſenſibilē. vi ſibilē ſub forma ſerui ſuppoſitū ſub na tura creata. Mirū certe vna puella neſcio quibus blandicijs maieſtate diuinam in clinauit. veſtiuitqꝫ ſummum amabile op probrijs. anguſtijs. penalitatibus ⁊ igno minijs. quod totū ꝑ ſalute humani gene ris ꝓcreatum eſt. Qigitur res ſtupenda ⁊ omni plena pietate. Ecce ꝙ ꝓ recōciliatio ne humana paceqꝫ cōponenda inter om̄i potentiſſimū deū offenſum et reū hominē inſcrutabilis altitudo diuini cōſilij matri moniū cōtrahendū inter dei filiū ⁊ huma nā creaturā mira diſpenſatione ſtabiliuit Et qm̄ conſenſus efficit matrimoniū miſ ſus eſt a patre miſericordiaꝝ ⁊ ſuminum angelus Gabriel ad mundiſſimam virgi nem: que donis ſublimata diuinis incom ꝑabilis erat vniuerſis que tam pie tamqꝫ ſalutari diuine diſpoſitioni totius nature humane perſona p̄beret cōſenſum. O ad miranda legatio ⁊ ex omni parte venera tione digniſſima: que nec pͥmam ſimilem viſa eſt: nec habere ſequentē Quid ē maiꝰ Quid ſubilmius. Quid deniqꝫ ſalubriꝰ humano generi de celo offerri potuit. Pla ne nihil. Qd̓ enī natura non habuit vſus neſciuit. ignorauit ratio mēs nō capit hu mana. pauet celū ſtupet tetra. ⁊ om̄is crea tura miratur. hoc totū ꝑ Gabrielē Ma rie nunciat̉ ⁊ ꝑ xp̄m adimplet̉. Nā in ꝟgi nis vtero verbū caro factū eſt. Quiſqͥs igi tures qͥ xp̄i ano nomīe gloriaris myſteria huiuſcemodi iuſto ꝑpende iudicio. Tibi enī quondā abiecto. Tibi excluſo a para diſi ſedibus. Tibi ꝑ exilia lōginqua mori

rienti. Tibi in puluerem ⁊ cinerē reſoluto dū tn̄ nulla eſſet ſpes viuendi per incarna tionē filij dei ⁊ virginis poteſtas data eſt vt a lōginquo ad tuū reuertaris actorem. recognoſcas parentē. liber efficiaris ex ſer uo. de extraneo ꝓueharis in filiū vt qui ex corruptibili carne natus es: ex dei ſpū re naſcaris ⁊ obtineas ꝑ gr̄am qd̓ nō habes ꝑ naturā. Demus gͦ deo clemētiſſimo gra tias ⁊ virginē matrem pijſſimo colamus affectu. vt ſic ꝑuenire poſſimus ad patriā celeſtem in qua viuit ⁊ regnat deus ꝑ infi nita ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo vigeſi muſſeptimus de priuile gijs maternitatis virginis marie propter que ip̄a mater preſtantiſſima ⁊ ſingularis merito nuncupatur. Ade hoc mihi vt veni at mater dn̄i mei ad me. Eliſa beth ſanctiſſime ſūt verba iſta originaliter Luce.i. c. ⁊ in euangelio hodi erne feſtiuitatis. Diē feſtū viſitatiōis glo rioſe ꝟginis Marie debite celebrare vo lentes ꝑſcrutari diligēter debemus qͣꝫ ex celſa ſupremaqꝫ ſit laus eius ex eo ꝙ facta fuit tanti filij digniſſima mater. Nā Eli ſabeth vetula nō ſemetipſa ſꝫ ſpūſſacti ra dio illuſtrata hoc nō ſine admiratiōe gra di ꝓclamauit. Statim nāqꝫ poſtqͣꝫ virgo filiū de ſpūſancto concepit exurgens abijt in montana.ſ. hierl̓m q̄ erat altior galilea cū feſtinatione ꝓpter honeſtatē ne diutius videret̉ in publico. ⁊ intrauit in domū Fa charie ⁊ ſalutauit Eliſabeth. Ad quā ſa lutationē exultauit infans Iohannes: ſex menſes hn̄s in vtero matris Hec vero ex ultatio vt inqͥt Augꝰ ad Dardanū potu it eſſe ſignificatio tei tante.ſ. ꝙ multer eſſet mater dei a maioribus cognoſcende nō a ꝑuulo cognite. vn̄ in euangelio nō d̓r. Cre didit infans in vtero eius: ſed exultauit. Uidimus aūt exultationē nō ſolū ꝑuulo rum ſꝫ pecoꝝ eſſe. Sꝫ hec inuſitata exiſtit qꝛ in vtero. Et ideo ſic̄ ſolent miracula fie ni facta ē diuitus in infante nō hūanitꝰ ab infāte: qͣꝫqͣꝫ etiā potuerit in illo acceleratꝰ eē vſus rōnis ⁊ volūtatis vt intra viſcera materna iā poſſet agnoſcere: credere ⁊ cō ſentire ad qd̓ in alijs ꝑuulis etas expecta tur. Hec Augꝰ. Qui neutrū determina te aſſerit. ſed ſiue exultatio illa fuerit abſqꝫ hoc ꝙ Iohannes cognouerit diuinā p̄ſen tiā ſiue ꝙ illā cognouerit totū tamē aſcri bit diuino miraculo. Repleta igitur fuit Eliſabeth ſpirituſancto ⁊ exclamauit vo ce magna benedixitqꝫ virginē ⁊ fructū vē tris eius. Indeqꝫ ꝟba protulit in thema te poſita: in quibus ſe humiliando licet eſ ſet virgine antiquior tamē quia ꝟgo erat mater chriſti: indignā ſe tam vrbana ſalu tatione fatetur. Propterea itaqꝫ qꝛ ⁊ nos indeficienter vilitamur a virgine que blā da eſt dulcis ⁊ liberaliſſima cunctis mor talibus mater atqꝫ gratie ac miſericordie nuncupat̉. Ideo in p̄ſenti ſermone de ma ternitatis eius pͥuelegijs p̄ſtantiſſimis: fi lio ſuo interueniente tractabimus. diſtin guemus autē tria pͥuelegia. primū dicit̉ totalitatis. Secundū veritatis. Tertiū dignitatis. ¶ Qꝭ chriſtus traxit totā corpulentā ſub ſtantia a virgine matre opere ſpirituſſan cti ⁊ quare chriſtus non dicit̉ filius ſpiri tuſſancti. ¶ Capitulū. I. Rimū priuilegiū ma ternitatis virginis glorioſe dici tur totalitatis. Alij nanqꝫ filij corpulentam ſubſtantiā accipiūt partim a patre partim a matre. Filius aut virgi nis ab ipſa ſola. Et qꝛ hoc totū ꝟtuti ſpūſ ſancti deputatur: ideo in hac parte tria ſunt dubia aperienda ¶ Primū vtrū effcere cōceptionē xp̄i de beat attribui ſpū ſancto: ¶ Secundū vtrum xp̄us poſſit dici conce ptus de ſpūſancto. ¶ Tertiū vtꝝ xp̄us poſſit appellari filius ſpirituſſancti. ¶ Ad primū dubiū reſpondet Tho. iij. ꝑ te. q. xxxij. ꝙ conceptione chriſti tota timi tas eſt operata. qꝛ vt refert Augꝰ. ī. i. de tri ni. Indiuiſa ſunt opera trinitatis ſic ut et indiuiſa eſt eſtentia trinitatis. efficere ꝟo conceptionē chriſti eſt quoddā opus diui num. ideo cōmune eſt toti trinitati. Attri buitur tn̄ ſpūiſancto triplici ratione. ¶ Primo ꝓpter cauſam incarnationis ex n 4

parte dei. ¶ Secūdo ꝓpter cauſam incarnatiōis ex parte nature aſſumpte. Tertio ꝓpter terminū incarnatiōis. ¶ Primo ꝓpter cauſam incarnatiōis ex ꝑ te dei. Spus enī ſanctus eſt amor patris ⁊ filij. hoc aūt ex maximo dei amore proue nit vt filius dei carnē ſibi aſſumeret in vte ro virginali Scd̓o attribuit̉ conceptio xp̄i ſpūiſancto ꝓpter cauſam incarnatiōis ex ꝑte nature aſſumpte. qꝛ per hoc datur in telligi ꝙ hūana natura aſſumpta eſt a fi lio dei in vnitatē ꝑſone nō ex aliqͥbus me ritis. ſed ex ſola gr̄a q̄ ſpūiſancto attribui tur. Un̄ Augꝰ. dicit in enchiridion. Iſte modus quo eſt natus xp̄s de ſpūſctō inſi nuat nobis gratiam dei qua homo nullis p̄cedentibus meritis ex ip̄o pͥmo exordio nature ſue quo eſſe cepit verbo dei copula retur in tantam vnitatē ꝑſone vt idem ip̄e eſſet filius dei. Tertio attribuit̉ conceptio xp̄i ſpūiſancto qꝛ hoc cōgruit termino in carnationis. Ad hoc enī terminata eſt in carnatio: vt homo ille qͥ cōcipiebatur eſſet ſanctus ⁊ filius dei. vtrūqꝫ aūt hoꝝ attri buitur ſpūiſancto. Nam ꝑ ip̄m efficiūtur hoīes filij dei. Ip̄e etiā eſt ſpūs ſanctifica tionis. Sicut gͦalij ꝑ ſpiritūſanctū ſancti ficantur ſpūaliter vt ſint filij dei adoptiui ita xp̄s ꝑ ſpūmſanctū eſt in ſanctitate con ceptus vt eſſet filius dei naturalis. ¶ Se cundū dubiū erat vtrū xp̄s poſſit dici con ceptus de ſpūſctō. Et ꝙ ſic ptꝫ. qꝛ ſic cāta mus in vtroqꝫ ſimbolo. In ſimbolo apl̓o rū. Qui cōceptus ē de ſpūſctō. Et In ſim bolo patrū Incarnatꝰ ē de ſpūſcō Et mat. i. Inuenta eſt in vtero habens de ſpūſctō Ad qd̓ clare intelligendū dicit Tho. ꝙ cō ceptio non attribuitur ſoli corpori ſꝫ ⁊ ipſi xp̄o rōe ip̄ius corꝑis. In ſpū aūt ſācto du plex habitudo cōſiderat̉ reſpectu xp̄i. Nā ad ip̄m filiū dei qͥ dicit̉ eſſe cōceptus habꝫ habitudinē cōſubſtantialitatis. Ad cor pus aūt habitudinē cauſe efficientis. hec aūt prepoſitio de vtrāqꝫ habitudinē deſi gnat. Dicimus ergo xp̄m conceptū d̓ ſpū ſancto hoc mō: ꝙ efficacia ſpūſſancti refe ratur ad corpus aſſumptū. cōſubſtantiali tas ad perſonā aſſumentem. Et qͣꝫqͣꝫ dica mus xp̄m de ſpirituſancto conceptum: nō tn̄ dicimus ꝓprie corpus xp̄i de ſpūſancto conceptū. qꝛ non eſt conſubſtantiale ſpiri tuiſancto. ſed magis dicimus corpus xp̄i ex ſpūſancto. Unde Ambro ait in li. d̓ ſpi ritu ſancto. Quod ex aliquo eſt. aut ex ſb̓a aut ex poteſtate eius eſt. Ex ſb̓a ſicut filiꝰ: q̄ a patre eſt. Ex poteſtate ſicut ex deo oīa quo ⁊ in vtero habuit Maria ex ſpūſan cto. Notandū adhuc ẜm Augꝭ in ench̓. ꝙ non eodē mō dicit̉ xp̄us conceptus de ſpu ſancto ⁊ Maria virgine Nā de Maria virgine materialiter: de ſpūſancto effecti ue. Ex quo apparet ꝙ conceptio xp̄i habu it tria pͥuilegia. Primū ꝙ eſſet ſine pecca to originali. Secundū ꝙ eſſet nō puri ho minis. ſed hoīs dei Tertiū ꝙ eſſet ꝟginis ⁊ hec tria habuit a ſpūſctō. Et ideo dicit Damaſcenus qͣꝫtum ad pͥmum ꝙ ſpirituſ ſanctus ſuꝑuenit in ꝟgine purgans ip̄am i. preſeruans ne cū peccato originali conci peret. Quantū ad ſecundū dicit ⁊ virtutē ſuſceptiuā verbi dei tribuens.i. vt concipe ret verbū dei. Quantū aūt ad tertiū ſb̓dit ſimul aūt ⁊ generatiuā. vt.ſ. manens ꝟgo poſſet generare. ¶ Tertiū dubiū erat vtrū xp̄s poſſit appellari filius ſpūſſancti. Ad qd̓ rn̄det Augꝰ. in ench̓. dicens. Natus ē xp̄us de ſpūſancto non ſic̄ filius d̓ Ma ria virgine ſicut filius. Et ſi diceret̉ ꝙ btā virgo dicit̉ mater xp̄i ꝓpter materiā quaꝫ in cōceptione eiꝰ mīſtrauit. gͦ videt̉ ꝙ etiā ſpūſſcūs poſſit dici pater/ eius ꝓpter hoc ꝙ fuit pͥncipiū actiuū in cōceptione ip̄iꝰ. Et vt dicit Ariſto. in li. de generatiōe anima liū. Pater dat pͥncipium actiuū in genera tiōe: mater ꝟo miniſtrat materiā. Ad hoc rn̄det Tho. vbi ſupra. ꝙ xp̄s cōceptus eſt de maria virgine materiā miniſtrante in ſimilitudinē ſpeciei. ⁊ ideo dicit̉ filius eiꝰ. Xp̄us aūt ẜm ꝙ homo cōceptus eſt de ſpi rituſctō ſicut de actiuo pͥncipio non tn̄ ẜm ſimilitudinē ſpeciei: ſicut homo naſcitur d̓ patre ſuo. Sāctus ꝟo Bonauen. in. iij. di. iiij. dicit. ꝙ iſta locn̄tio xp̄s eſt filius ſpūſſā cti nullo modo eſt admittenda. tū ꝓpter vi tandū errorē circa generationē eternā qua ꝓprium eſt patris ⁊ non ſpūſſancti genera re. tum ꝓpter ſeruandam ꝓprietatem cir ca generationē temporalē que eſt vt filius aſſimiletur patri ⁊ matri ẜm ſimilitudinē

ſpeciei ſicqꝫ cū patre ⁊ matre eiuſdē natu re. Xp̄s ꝟo ẜm ꝙ homo nō ē eiuſdē nature cū ſpūſctō neqꝫ illi aſſimilat̉ ſpecifice ideo nec eius filius poterit eſſe. Igit̉ virtus ſpi rituſſctī fuit in virgine q̄ in hꝯceptione filij ſui oēs naturas ⁊ partes mūdi vltima ꝑ fectione compleuit. Et qͥdē deus in mūdi creatione nihil imꝑfectu produxit: ſed oīa erant perfecta ſicut ip̄oꝝ natura exigebat. Tamē cōſummatio perfectiōis vltīe vſqꝫ ad partū virginis delata eſt ⁊ ſoli virgini reſeruata Entia em̄ appetebāt nobiliſſimū ens Spūalia nobiliſſimū ſpiritū. Ratio tionalia nobiliſſimū rationale: Cōceptio nes optimū cōceptū. Natiuitates optimū naſcibile. Et breuiter oēs creature appete bāt optimū. His aūt om̄ibus exiſtētibus imꝑfectis ſic prouiſum ē mūdo de femina ſuꝑ omībus benedicta: q̄ vnico ſuo partu omībꝰ rerū generibꝰ ſummā ⁊ vltima per fectionē adduxit. Et aduertas ꝙ hec puel la tantā perfectionē attulit vniuerſo ꝙ nō eſt ꝑfectiōis vlterioris capax. Nec deꝰ po teſt vlteriori ꝑfectiōe ip̄m mundū perfice re. Et ſi ip̄e pater ⁊ ſpūſſanctus de femina naſcerētur nihil orbi accreſceret ꝑfectiōis quia qͥcquid nobilitatis qͥcquid deitatis. ⁊ qͥcquid eternitatis eſt totū in orbe diffu ſum eſt ⁊ ꝓductū per virginē in illo eterno ſuppoſito ꝙ virgo Maria generauit Nec magnū eſt virgini ꝙ ꝑfectiōibus orbis vl tima perfectionē induxit. Cum ⁊ ip̄i vni uerſitatis actori nōnullas ꝑfectiones ad iunxerit. puta eterno pͥncipio inceptionis principiū. Eternitati diuine tꝑali ꝑiodū. Infinitati īmenſe qͣꝫtitatē corporeā Spe ciei eterne pulchritudinē noua. Sibi igit̉ ſoli cōpetit vt virgo conceperit xp̄m ſitqꝫ illius admirabilis mater. ¶ Ql̓ beata virgo fuit vera mater xp̄i. et quare xp̄s naſci voluit de femina. Capitulum. II. Ecūdū priuilegiū ma ternitatis ꝟginis beatiſſime dr̄ veritatis pro cuius intelligen tia ciariori tria erūt hic dubia elucidanda Primū vtrū xp̄s debuit de ꝟgine naſci ¶ Secūdū vtrū beata virgo aliqͥd actiue egerit in conceptiōe corporis xp̄i. ¶ Tertiū vtrū ſanctiſſima virgo fuit ve ra mater xp̄i. ¶ Ad primū dubiū dicit Tho. iij. ꝑte. q. xxxi. ꝙ licet filius dei carnē humana aſſu mere potuerit de quacūqꝫ materia voluiſ ſet ꝯueniēs tn̄ fuit vt illā aſſumeret d̓ mu liere triplici ratione. Primo ꝓpter muliebrē ſexū cōfortādū. Scd̓o ꝓprer veritatē aſtruendā. ¶ Tertio ꝓpter vniuerſitatē generationū adimplendam. ¶ Primo fuit conueniens ꝓpter muliebrē ſexu cōfortandū vt cōfortaretur mulieres ſperarentqꝫ ⁊ ipſe per xp̄m debere ſaluari nō obſtante ꝙ per Euā tanta oībus mala ꝓuenerat. Hīc Augꝰ. in li. lxxxiij. queſtio nū ait. Hōis liberatio ī vtroqꝫ ſexū debuit apparere. Nam qꝛ ſexus maſculinus ē no bilior ideo xp̄s humanā naturā in maſcu lino ſexu aſſumpſit. Quia ꝟo ſexus femi mineus liberandus erat. Hinc apparetꝙ vir ille de femina natus ē. Et idē in lib̓. de agone xp̄iana inqͥt. Nolite voſip̄os cōtem nere viri filius dei virum ſuſcepit. Nolite vos ip̄as contēnere femine filius de ſemi na natus eſt. ¶ Scd̓o fuit cōueniēs ꝓpter veritatē aſtruendā vt ſic veritas incarna tionis nota fieret Et d̓ hoc ſic loqͥt̉ Augꝰ. in epl̓a ad Uoluſianū. Si om̄ipotes deꝰ hoīem vtrūqꝫ formatū nō ex materno vte ro crearet ſed repētinū inferret a ſpectibus nōne opinionē cōfirmaret erroris vt homi ne verū nullo modo ſuſcepiſſe crederetur. et dum omīa mirabiliter facit auferret qd̓ miſericorditer fecit. Nunc ꝟo inter deum ⁊ hominē mediator aꝓparuit: vt in vnita te perſone copulās vtrāqꝫ natura ⁊ ſolita ſublimaret inſolitis ⁊ inſolita ſolitis tēpe raret. ¶ Tertio fuit conueniēs vt xp̄s de femina naſceret̉ ꝓpter vniuerſitatē genera tionū adimplendā. Nam pͥmus hō ꝓdu ctus ē de limo terre ſine viro ⁊ femīa. Eua ex viro ſine femina. Ceteri hoīes a viro et femina generātur. Un̄ ⁊ qͣrtus qͣſi xp̄o vl timus relinquebat̉ vt ꝓduceret̉ ex femina ſine viro Scd̓m dubiū elucidandū erat: vtrū beata virgo aliqͥd actiue egerit in cō ceptiōe corporis xp̄i. Ad qd̓ rn̄det ſanctuſ Tho. ꝙ licet qͥdē velint dicere virginē ali ꝗd actiue eſſe opera tā in conceptione xp̄i.

Tamē melius ⁊ verius videtur ſibi tene re ꝙ in ip̄a ꝯceptione xp̄i nihil actiue ope rata eſt: ſed ſolū materiā miniſtrauit. ope rata tn̄ eſt ante cōceptionē aliqͥd actiue p̄ parando materiā vt eſſet apta conceptui. Ratio ꝟo quare in conceptiōe nihil ē acti ue operata: ſummi poteſt ex dictis Augu ſtini in x. ſuꝑ Gen̄. ad litterā. Principium nāqꝫ actiue in generatiōe dicit̉ ratio ſemi nalis. Corpus aut xp̄i in ſola materia cor porali ꝑ diuinā potētiā cōceptiōis forma tioniſqꝫ rationē de virgine aſſumptū ē. nō aūt ẜm aliquā rationē ſeminalē humanā Inſuꝑ cū queſbet res ſit ꝓpter ſuā opera tioneꝫ. vt dicit Ariſto. ij. de celo ⁊ mundo. Natura nō diſtingueret ad opus genera tionis ſexū maris ⁊ femine: niſi eſſet diſtin cta operatio maris ab operatione femine. In generatiōe aūt diſtīguit̉ operatio agē tis ⁊ patiētis. Unde relinqͥtur ꝙ tota vir tus actiua ſit ex parte maris. paſſiua ꝟo ex parte femine. ꝓpter qd̓ in plantis in qͥbꝰ vtraqꝫ vis cōmiſcet̉ nō ē diſtinctio maris ⁊ femine. Quia ergo virgo nō hoc accepit vt eſſet pater xp̄i ſed mater. conſequēs eſt ꝙ nō accipit potentiā actiuā in cōceptione xp̄i ſiue aliqͥd actiue egerit. ¶ Tertiū du biū erat. vtrū beata virgo fuit vera mater xp̄i: Sic em̄ dicit̉ in ſcripturis ꝙ fuerit ma ter ⁊ xp̄s filius. Un̄ Luc̄.i. dixit angelus Paries filiū. Et Luce ij. peperit filiuꝫ. Et Macth̓. ij. Accipe puerū ⁊ matrē eiꝰ. Et Lu. ij. Dixit mater eius ad illū. Fili qͥd fe ciſti nobis ſic. Et Ioh̓. ij. ca. Erat mater Ieſu ibi. Sed forte inqͥunt. mater ſic no minat̉ qꝛ filiū illū in ſuo vtero ex miracu lo genitum educauit ⁊ aluit. ita ꝙ ex pieta tis officio: nō cōditiōe aut ꝓprietate natu re ſic nuncupet̉. Ad qd̓ rn̄demus ẜm Au guſtinū in li. de eccle. dogma vbi ait. Na tus eſt ẜm veritatē nature ex deo dei filius Natus eſt ẜm veritatē nature ex homine hōis filius. vt nō adoptione: non appella tione: nō nūcupatione: ſed natura in vtra qꝫ natiuitate naſcēdo filij nomē haberet. Fuit igitur virgo ſanctiſſima vera mater xp̄i qd̓ ꝓbamus ex dictis ſancti Tho. pri ma parte. q.xxvij. ⁊ iij. parte. q. xxxij. Nam ad rationē vere paternitatis vel materni tatis vel filiationis cōcurrūt p̄cipue tria. Prima eſt generatio viuentiū: vt viuū ge neret viuum. Et ꝓpterea quia ignis gene rans nō eſt qͥd viuens non dicit̉ pater aut mater ignis generati. Scd̓m eſt collatio ſubſtantie Nam faber lignorū nō dicitur pater ſcamni aut cuiuſlibet alterius arti ficij qd̓ ip̄e fabricat. qꝛ nō cōmunicat ſibi ſua ſubſtantiā. Tertiū eſt materie prepa rate adminiſtratio ꝓpterea terra non dicit̉ ꝓprie mater hominis: quia eſt materia re mota. Et quartū addit̉ qd̓ eſt aſſimilatio in natura ſpecifica. Ideo capillus ab ho mine generatus nō dicitur filius hominis quia nō aſſimilatur homiui ſpecifice. Cū ergo beata virgo viuēs genuerit xp̄m vi uentem cōmunicauitqꝫ ei corpulentā ſub ſtantiā. adminiſtrauitqꝫ ad formationeꝫ corporis eius materiā preparatam ⁊ chri ſtus ab ea genitus fuit ei ſimilis in ſpecie quia perfectus homo ex anima rationali ⁊ hn̄ana carne ſubſiſtens: ſequit̉ ꝙ chriſtus fuit eius filius ⁊ ipſa illiꝰ vera mater. Si aūt aliqͥs obijceret ꝙ xp̄s ex beata virgine miraculoſe natus eſt ſed miraculoſa gene ratio non ſufficit ad rationē maternitatis vel filiationis. Nō em̄ dicimus Euam fi liam fuiſſe Ade. Ergo videtur ꝙ xp̄s non debeat dici filius beate virginis. Reſpon dere poſſumus ẜm Damaẜ. in iij li. ꝙ na tiuitas tēporalis qua xp̄s natus eſt ꝓpter noſtrā ſalutē eſt quodāmodo ẜm nos qm̄ natus eſt homo ex muliere ⁊ tēpore conce ptionis debito. Suꝑ nos aūt qm̄ nō ex vi rili ſemine ſed ex ſancto ſpiritū ⁊ ſancta ꝟ gine ſuper legē cōceptōis. Ex quo vt inqͥt Cho. iij. q. xxxv. Ex parte matris natiui tas illa fuit naturalis: ſed ex parte opera tionis ſpūſſancti fuit miraculoſa. Unde beata virgo ē vera ⁊ naturalis mater xp̄i. Quis gͦ explicare queat qͣꝫto affectu filiuꝫ iſtū geſtauit in vtero peꝑit in p̄ſepio. ſuoqꝫ lacte pauit vbere d̓ celo pleno. Quis enar rare ſufficiat qͣꝫto gaudio eiꝰ infantia mē bra ꝯtrectabat dū inuoluebat pānis ⁊ ſtri cta cingebat faſcia. Quis inſuꝑ excogita ri valeat qͣꝫ gratiſſima fuit ā boꝝ ꝯuerſatō amoris pinguedīe plena. Cōuiuebāt pa cifice Colloq̄bantur benigne Et virgo ore melli fluo fli mī ſepius imgeminabat: au diebat reſpondentē illū cū om̄i reuerentia

genitrix mea colendiſſima. ¶ D beata virgo dei genitrix ē dicēda q̄ meruit cōcipere xp̄m cuiꝰ inſuꝑ prerogati ue abhoīe nopoſſunt cō hēdi. ¶ Ca. III Ertiū priuilegiū ma ternitatis ꝟginis illibate dr̄ di gnitatis. Alie nāqꝫ matres pu ri hōis: hed hōis ⁊ dei mater fuit. Sed pro huius partis expeditione iocunda tria ad huc dubia declaremus. ¶ Primū vtrū beata virgo ſit dei genitrix appellanda. ¶ Scd̓m vtrū beata virgo meruit conci pere chriſtum. ¶ Tertiū vtrū virginis prerogatiue poſ ſint ab homine comprehendi. ¶ Ad primum dubium reſpondemus ꝙ bene cōgrue ac veriſſime virginem gl̓io ſaꝫ appellamꝰ genitricē dei. Inqͥt nāqꝫ Io hānes Damal. Theo thotion vere ſanctā Mariā predicamus virginē. Et in capi tulis Cirilli approbatis in Ephſina ſino do dr̄. Si qͥs nō cōfitet̉ ſancta virginē ge nitrice dei ana thema ſit. Et ſancta mater eccleſia ī diuinis officijs illā ſic crebro no minat. In officio miſſe inducit ꝟſiculū ſe dulij. Salue ait ſancta parēs enixa puer pera regē qͥ celū terrāqꝫ regit in ſecula ſecū lorū. Uirgo dei genitrix quē totus nō ca pit orbis in tua ſe clauſit viſcera factus hō Et in offertorio. Poſt partū virgo inuiola ta ꝑmāſiſti dei genitrix intercede ꝓ nobis Et in veſperis. Aue maris ſtella dei ma ter alma. Et in cōpletorio. Sub tuū pre ſidiū ꝯfugimus ſancta dei genitrix. Et in letanijs ſancta dei genitrix ora pro nobis. Quare aūt ſit cōueniēs ⁊ ꝓpria iſta locu tio declarata a ſctō Bonauē. in. iij. di. iiij. Et a Tho. in iij. ꝑte. q. xxxv. qꝛ om̄e nomē ſgnificās in cōcreto naturā aliquā poteſt ſupponere ꝓ qualibet ypoſtaſi illius natu re. Cū aūt vnio incarnationis ſit facta in ypoſtaſi: manifeſtū eſt ꝙ hoc nomen deus poteſt ſupponere ypoſtaſi habente hūma nā natura ⁊ diuina. Et ideo qͥcqͥd cōuenit diuine nature ⁊ humāe poteſt attribui illi ꝑſone. Cōcipi aūt ⁊ naͣſci ꝑſone attribuit̉ ⁊ ypoſtaſi ẜm naturā illā in qͣcōcipit̉ ⁊ na ſcit̉. Cū gͦ in ip̄o pͥncipio cōceptiōis fuerit humana natura aſſumpta adiuina ꝑſona cōueniēs ē ꝙ vere poſſit dici deū eſſe cōce ptū ⁊ natū de virgine. Ex hͦ aūt dicit̉ aliqͣ mulier alicuiꝰ mater ꝙ eū cōcepit ⁊ genu it. Quare ⁊ beata virgo vere dicit̉ mater dei ꝙ ſit mater diuinitatis: ſed quia ꝑſo ne habentes diuinitatē ⁊ humanitate eſt mater ẜm humanitatē ꝓpter cōmunicato nē idiomatū. ¶ Scd̓m dubiū erat vtrum beat a virgo meruit cōcipere xp̄m. Ad qd̓ Bonauē. in iij. di. iiij. ait. ꝙ meritū diſtin guit̉ triplicit̓. Eſt em̄ meritū cōdigni: me ritū cōgrui: ⁊ meritū digni. In merito con digni attendit̉ eqͣlitas vtputa dū qͥs ꝑ die vel mēſem ẜuit alicui pio conueniēti mer cede labore debito finito meret̉ metcedeꝫ illā de ꝯdigno. Quātū em̄ laborauit ⁊ qͣꝫ to tꝑe tm̄ ſibi debet̉: In merito cōgrui attē dit̉ diſpoſitio ad aliquā mercedē cōſeque dā in futuro. puta ſi rex vl̓ pͥnceps aliqͥs ꝓ ſua magnificētia ꝓclamari feciſſet ꝙ ſi qͥs vno curū ꝑ determinatū ſpaciū p̄cederet reliquos currētes lucraret̉ librā vnā auri tūc multi hͦ audiētes ad currēdū ſe prepa rēt. Inter qͦs eſſet vnus agilis valde ⁊ ad curredū plus ceteris expeditus licet nōdū eſſent ī curſu. vel poſtqͣꝫ currere ceperīt an̄ qͣꝫ ꝑuenerīt ad terminū diceret̉ de iſto vno ꝙ meret̉ p̄miū merito cōgrui At poſtqͣꝫ ꝑ uenit ad terminū meret̉ illud merito non cōdigni. qꝛ pͥmiū illud excedit laboreꝫ ſed merito digni. Quia exquo ſic plac̓uit regi vel pͥncipi vt q̄ ad talē terminū currēdo ꝑ tingeret aurū ſibi daret̉. Ille qͥ ſic curren do pus ceteris applicuit ad locuꝫ p̄fixū fa ctus ē dignus pͥmio ex liberalite p̄parato Sic in ꝓpoſito beata virgo nō meruit cō cipere xp̄m merito ꝯdigni qm̄ incarnatio nis beneficiū qͣꝫtum ad ſus ſubſtantiā vl̓ eſſentia eſt ſupra merita oīm hoīm ⁊ ange lorū ⁊ ip̄iꝰ virginis benedicti Sꝫ qͥa ex be nignitate ſua diffiniuit deus vt carnē ſu meret pro ſalute humani generis ⁊ de mu liere vna naſceret̉ deus ⁊ hō Beata virgo a principio ſue ſanctificatōis ⁊ toto tp̄e in termedio vſqꝫ ad incarnationem mereba tur eſſe mater dei merito congrui qꝛ ꝓpter excellentiā ſanctitatis ſue ⁊ ꝑfectione vir tutū ad hoc erat magis idonea ſiue diſpo ſita qͣꝫ relique mulieres que potuerūt eſſe

in om̄i mūdo. At vbi verba illa ſanctiſſi ma protulit. Ecce ancilla dn̄i ⁊ ſuū cōſen ſum verbo firmaui ilico meruit merito di gni cōcipere xp̄m ⁊ effici mater dei. Tunc ſiquidē inuenta eſt exceſſiſſe merita omni um electoꝝ ⁊ maxime propter preeminen tiam quattuor virtutum que includūtur in verbis eius. Prima fuit obediētia: dū dixit: Ecce. Exhibuit nanqꝫ ſe adeo prom ptiſſimā ad obediendū deo qͣꝫtum fieri po teſt a pura creatura. Intēſiſſima fuit illiꝰ voluntas ad talem obedientiā qͣꝫtum in tendi potuit neqꝫ tantum intenſa fuit vo luntas abrae dum voluit filium immola re: aut quorūcunqꝫ: qui pro dei obediētia dura ⁊ aſperrima queqꝫ pati non recuſa runt. Secūda virtus fuit humilitas: quā expreſſit dum ſubdidit. Ancilla dn̄i: tunc vtiqꝫ tantū reſpectu dei deſcendit in nihi lum ⁊ deſpectu ſui ꝙ nulla vnqͣꝫ alia crea tura ita viluerit ſibiipſi pro deo ſicut ipſa Et licet magna fuit humilitas Abrae cū dixit Geneſis xviij. c. Loquar ad dominū meū cū ſim puluis ⁊ cinis. Et Iob cū di xit. xvij. ca. Putredini dixi pater meus es mater mea ⁊ ſoror mea vermibus. Et Io hannis baptiſte dum ſe vocem appellauit nihilominus humilitas virginis ſupera uit humilitatē iſtorū ⁊ quorūcunqꝫ alioꝝ propterea in ſuo cantico dixit. Quia reſp xit humilitatē ancille ſue: ecce enim ex hoe beatam me dicent om̄es generatōes. Tec tia virtus fuit etus fides quam explicauir dum proſecuta eſt. Fiat mihi. Tūc ſiquit dem captiuauit omnē intellectuꝫ in obſe quiū dei: crediditqꝫ ſimpliciter ⁊ puriſſime quecunqꝫ ſibi fuerant per angelū intima ta. Hīc Elizabeth cōmendando illam di xit. Reata que credidiſti qm̄ perficientur in te que dicta ſunt tibi a dn̄o. Quarta vir tus fuit charitas que expreſſa eſt dū ꝓtu lit. Scd̓m verbum tuū. Om̄e cor ſun: om̄e eſſe: om̄e poſſe obtulit volūtarie deo. ¶ Ter tium dubiū erat vtrum virginis preroga tiue poſſint ab homine comprehendi. Ad quod reſpondemus ꝙ ſicut perfectiōes di uine om̄i intellectui ſunt incomprehēſibi Ies ſic perfectiones gratiaruꝫ quas virgo ſuſcepit in conceptione filij dei ſolo diuino intellectui: ⁊ xp̄i fuerūt cōprehēſibiles vn̄ creditur ꝙ ad illā abyſſum inperſcrutabi lem omniū chariſmatū ſpūſſancti q̄ ī bea tam virginē deſcēderūt in hora cceptōis filij dei: intellectus humanus angeli cus nunqͣꝫ potuerūt attīgere. Tulto nā qꝫ plura operatus eſt deus in virgine ⁊ qͥ dem grandia qͣꝫ ea que ſcripta ſunt aut ex cogitata. Idcirco Hiero. in ẜmōe ad pau lam ⁊ euſtochiū dum de virginis preemi nentiā eſſet dicturꝰ ita locutus ē. Timeo ſatis ⁊ valde pertimeſco dū veſtris cupio parere profectibus ne forte ſicut improbꝰ ita et indignus laudator inueniar ꝓfecto cū nec ſanctitas nec facūdia ſuppetant vt beatam ⁊ glorioſam virginē digne lauda re queā. Qm̄ vt verū fatear qͥcquid huma nis dici poteſt verbis minus ē a laude dei quia diuinis ⁊ angelicis eſt excellētius p̄ dicata ⁊ laudata preconijs. A prophetis quidē prenūciata. A patriarchis figuris et enigmatibus preſignata. Ab euangeli ſtis exhibita ⁊ monſtrata. Ab angelo ve nerabilit̓ atqꝫ officioſiſſime ſalutata. pre terea qualis ⁊ quāta eſſet ab eodem diui nitus d̓claratur cū ait. Aue gr̄a plena ⁊c̄. Talibus nanqꝫ decebat virgine oppigne rari muneribus: vt eſſet gratia plena: que dedit celis gloriam: terris deū: pacem gē tibus. finē vicijs: vite ordinē: ⁊ moribus diſciplinā: Hec ille: Propter q̄ om̄ia corā Elizā beth deū ip̄a magnificauit. q̄ digna tur de ſe nobis dicere illd̓ Eccl̓iaſti. xxiiij. ca. Ego mater pulchre dilectiōis timoris ⁊ magnitudinis ⁊ ſancte ſpei. In me oīs gratia vie ⁊ veritatis. In me oīs ſpes vite ⁊ virtutis. Tranſite ad me om̄es qui con cupiſcitis me ⁊ a generatiōibus meis ad implemini. Spūs em̄ meus ſuꝑ mel dul cis: ⁊ hereditas mea ſuꝑ mel ⁊ fauū. Ad eā ergo crebro confugiamus vt ſua prote ctione liberemur ab om̄ibus malis immi nētibus ⁊ benefaciēdo mereamur filij eiꝰ gratiā ⁊ tandē gloriā ſempiternā Amen. ¶ Sermo XXVI II. de tribus virtutibus contēplandis virginis glorioſe in feſto pu rificationis eiuſdem. Mpleti ſunt dies pur gatiōis Marie ẜm legē moy li. Scribuntur hec verba Lu.

Scidov ij. ca: ⁊ in euāgelio p̄ſentis ſolēnitatꝭ Splē dor virtutū gl̓ioſe virginis Marie miro modo effundit̉ in celo ⁊ in terra Nā d̓ ip̄a inquit Ambro. in li. de virginitate. Talis fuit Maria vt eiᵇ vnius vita oīm ſit diſci plina. Propterea q̄cūqꝫ geſta ſunt ꝑ eam dū illū paruulū preſentauit in tēplo ratio nabiliter facta fuiſſe indubitāter tenendū eſt. Quod vt ⁊ nos deuotius cōtemplare poſſemus Sancta mater eccl̓ia purifica tiōis eius feſtū cū benedictiōe cādelarum agendū ſtatuit. Deferūtur ꝟo accēſe can dele ille benedicte: vt īnuat̉ ꝙ virgo ſacra tiſſima tota ſit ſplēdida ⁊ luminoſa. Fuit aūt preſentis ſolēnitatis inſtitutor Ser gius papa: qui a ſpūſcō edoctus voluit vt chriſtiani ſingulis annis ad honorē geni tricis dei hac die totū mūdū cū accenſis ⁊ benedictis cereis illuſtrarēt. Inductus ꝟo ad id fuit quoniā Romani tēpore gētilita tis ⁊ ſuꝑſticioſi cultus idolorū in kalēdis Februarij ad honorē Februe matris mar tis: qͥ deus erat bel loꝝ vrbē de quīto in qͥn tū annū cū cereis ⁊ facibus tota nocte lu ſtrabāt. vt filius eius illis victoriā de ini micis cōcederet cuius matrē tā ſolēniter honorarēt. Similiter in februario ſacrifi cabāt Februo.i. plutōni ⁊ ceteris dijs in fernalibus ꝓ animabus anteceſſoꝝ ſuoꝝ. ideo ei ſolēnes hoſtias offerebāt ⁊ tota no cte laudibꝰ inſiſtentes cū cereis ⁊ accenſis facibus vigilabāt. Et qm̄ difficile eſt con ſueta relinquere xp̄iani de gētilitate con uerſi adhuc predictas cerimonias obẜua bāt qua de re pontifex maximus vt extin gueret paganoꝝ errorē indixit vt benedi cta luminaria ad honorē regine celoꝝ ab om̄ibus fidelibꝰ porta rētur. Ip̄a nāqꝫ nō martis: ſed ieſu xp̄i filij dei dulciſſima ma ter a nobis colēda eſt cuius meritis ⁊ inter ceſſione innumera: vt ſic dicā: eam inuocā tibus beneficia donātur. Ad cuiꝰ laudes explicādas hodierna die incumbere debe mus que vagientē filiū ad tēplū ꝑduxit: ibiqꝫ oīa fecit qͥ moyſes in lege iubebat In quibꝰ per ip̄am laudabiliſſime geſtis tri plicē eius virtutē pre ceteris eligimus cō templandam. Prima dicit̉ virginitatis. ¶ Secunda humilitatis. exviij de ꝓ.a. Rcaciōeꝰ bec u burginuo Tertia liberalitatis. ¶ De ꝑpetua virginitate ſancte Marie qͦ fuit a prophetis prenunciata ab ipſa voto confirmata ⁊ ſemper inuio labiliter obſer uata. Eqpl̓m..j. Rima virtus excel lentiſſima illius feliciſſime matris quā contēplari debe mus dicit̉ virginitatis. Hec deſignat̉ in verbis moyſi. Nam Leui. xij. ca. ex ordinatiōe dei moyſes dixit. Muli er ſi ſuſcepto ſemine peperit īmunda erit. Iſta cōditio ſi appoſita dat intelligere. ꝙ qn̄qꝫ mulier eſſet paritura maſculū nō ſu ſcepto ſemine. Ex quo doctores dicunt ꝙ ſignanter moyſes fuit ita locutus ad exci piendā matrē dei ab immundicia. Et vt Bern̄. ait. qꝛ timuit in matrē dn̄i blaſphe miā irrogare. Sed vt virginitatē illā ar dentiꝰ veneremur in hac parte tria dubia ſint apperienda. ¶ Primū vtrū virginitas marie fuit ante prenunciata. ¶ Scd̓m vtrū virginitas Marie fuit vo to confirmata. ¶ Tertiū vtruꝫ virginitas Marie fuit ſemper obſeruata. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄demus ꝙ placuit al tiſſimo deo ꝑ multa ante retroacta ſecula v̓ginitatē marie a ſuis ꝓphetis ⁊ alijs qͥ bus rē tam grādē notā effecit mirabiliter preconiſari. Omitto ſibillaꝝ oracula: ta ceo multoꝝ patriarchaꝝ teſtimonia. Tā tū referā qͥd in hyſtorijs hyſpanie: quid in Ezechiele: qͥd in Eſaia fideliſſime ſcribi tur In originali libro hyſtorie hyſpanice in ca. xl. de nōnullis incidētibꝰ tꝑe Fernā di regis ita hr̄. Cū a pd̓ toletū qͥdā iudeus gr̄a ampleādi vineā ſuā rupē cōminuiſſet in medio ſaxi ꝯcauitas reperta ē. vbi liber erat folia lignea habēs deſcriptꝰ tribꝰ lin guis: hebreis: grecis: ⁊ latinis. ſcriptura qͣſi vniꝰ pſalterij videbat̉ Hic lib̓ de tripli ci mūdo diſſerebat. ab Adā vſqꝫ ad anti xp̄m. Principiū ꝟo tertij libri incipiebat a xp̄o ſic exordiēs In tertio mūdo filius dei naſcet̉ in mūdo ex virgine Maria: patie turqꝫ ſalute hoīm. Qd̓ cū iudeus cōſpice ret ſtatī cū familia ſua ſacro fonte renatuſ

eſt. In fine ꝟo libri erat ꝙ tꝑe Fernādi re gis inueniri debebat. Ad ꝓphetā Ezech̓. iā veniamus cui virginitas Marie reue lata eſt. vn̄ ait. c. xliiij. Cōuerti me ad viā porte ſanctuarij exterioris que reſpiciebat ad orientē: ⁊ erat clauſa. Et dixit dn̄s ad me: porta hec clauſa erit ⁊ nō aperiet̉: ⁊ vir nō trāſiet ꝑ eā. qm̄ dn̄s deus iſrael ingreſ ſus ē ꝑ eā. Ubi Augꝰ. in ẜmone ait. Mi rabilis ꝓphete viſio ſed mirabilior ē ꝓphe tie adimpletio. Quid ē porta ī domo dn̄i clauſa: niſi ꝙ maria ſemꝑ erit intacta. Et qͥd eſt. Uir nō trāſibit ꝑ eā. niſi ꝙ Ioſeph nō cognouit eā Et qͥd eſt ſolus dn̄s intrat ⁊ egredietur ꝑ eā: niſi qꝛ ſpūſſanctus im pregnauit eā. Et qͥd eſt clauſa erit in eter nū: niſi qꝛ Maria fuit virgo ante partuꝫ ⁊ virgo poſt partum. Dicat ergo Maria Porta facta ſum celi: ianua facta ſuꝫ filio dei. illi facta ſum ianua clauſa: qͥ poſt ſuā reſurrectionē ingreſſus ē ꝑ oſtia clauſa. ꝑ q̄ egreſſus eſt ad ſuos crucifixores. Ad di ſcipulos autē ſuos clauſo oſtio cenaculi in greſſus eſt clauſtra: qͥ natus de vētre meo me matrē dimiſit intactā. Adimpleuit vē trē meū diuinitate ⁊ vterū meū nō euacua uit caſtitate. hec ille. Eſaias ꝟo ſatis aꝑte ca. vij. virginitatē Marie p̄nūciauit. Ec ce inqͥt virgo cōcipiet ⁊ pariet filiū: ⁊ voca bitur nomē eius emanuel. Sed iudei con tra nos arguūt. Primo qꝛ in hebreo nō dr̄ virgo ſed halma: ⁊ ſignificat puellā abſcō dita ſiue ſit virgo ſiue corrupta. Scd̓o qͥa dicit̉ ꝙ nomē eius vocabit̉ emanuel. Filiꝰ aūt virginis vocatus ē Ieſus xp̄s. Et iō aiūt iudei ꝙ hec ꝓphetia non intelligit̉ de xp̄o ⁊ virgine matre: ſed de Ezechia filio regis Achas qͥ poſt dictū ꝓphete natus ē Sed hoc impugnat Rabi Salomon per hoc ꝙ Ezechias erat. xxv. annorū qn̄ cepit regnare poſt Achas patrē ſuū immediate vt habet̉ iiij. Re. xviij. ca. Achas regnauit tm̄ xxvi. annis. vt habet̉ iiij. Re. xvi. c. Er go in pͥncipio regni Achas anteqͣꝫ dicere tur ꝓphetia Ezechias erat natꝰ ⁊ erat no uē anoꝝ. Et ꝓpter hͦ dic̄ rabi Salomō ꝙ hec ꝓphetia eſt intelligēda de filio Eſaie: qͥ acceperat vxorē iuueculā ⁊ iam cōcepe rat de eo. Et qꝛ de puero exiſtēte ī matris vtero neſcit̉ ſi ſit maſculus vel femina. iō Eſaias dabat Achas ſignū liberationis a duobus regibus illū inuadere volētibꝰ. ſicut patꝫ iiij. Re. xvi. ꝙ vxor ſua grauida ꝑeret filiū maſculū. Sꝫ vt refert Nico. d̓ li ra. Iſta expoſitio ſtare nō poteſt: qꝛ ca. ſe quēti dicit̉ de puero illo. Et erit extētio a la rū eius implēs latitudinē terre tue oema nuel Et loqͥtur de terra regni iudee cuius nūqͣꝫ fuit dn̄s Eſaias. Et ꝓpterea ad lit teta intelligitur de xp̄o qͥ dn̄at̉ iudee ⁊ om nibus que ſunt in celo ⁊ in terra. Ad pͥmū ꝟo obiectū dicit Nico. de lira. ꝙ halma in hebreo ſignificat abſconditā: ita ꝙ nō du bitatur de integritate illius. Et ſcribit̉ per h. ⁊ nō inueuiuntur niſi tres ita deſcripte. Prima eſt rebecca de qua Gen̄. xxiiij. c. dr̄ Puella decora nimis. Sequit̉ puella que egrediet̉. In hebreo ponit̉ halma: q̄ egre dietur. Secūda fuit maria ſoror moyſi de qua dicit̉ Exo. ij. c. Iuit puella: in hebreo ponit̉ halma. Iuit halma. Et iſte due fue rūt virgines puriſſime qn̄ fuerūt virgines nominate. Tertia gͦ fuit virgo Maria in hac prophetia. Quare halma virginē ſi gnificat. Ad illud ꝟo qd̓ adducebatur de nōie emanuel reſpondent doctores vt etiā tactū eſt in ẜmōe de circūciſione ꝙ duplex eſt nomē.ſ. nature vt homo ⁊ impoſitionis vt petrus. ⁊ antonius. Emanuel itaqꝫ eſt nomē nature. Ieſus ꝟo nomē impoſitōis ¶ Secundū dubiū aperiendū vtrū virgi nitas Marie fuit voto cōfirmata Ad qd̓ reſpōdet Ric. in iiij. di. xxx. Et Tho. iij. ꝑ te. q. xxviij. ꝙ cū ꝑfectiōis oꝑa magis ſint laudabilia ſi ex voto fiant qͣꝫ ſine voto. ꝟ ginitas aūt in matre dei p̄cipue debet pol lere ideo cōueniēs fuit vt virginitas eius eſſet ex voto deo conſecrata. Uerūtn̄ quia tēpore legis oportebat generatiōi inſiſte re tam mulieres qͣꝫ viros. quia ẜm carnis originē cultus dei augebat̉: anteqͣꝫ ex illo populo xp̄s naſceret̉. Mater dei nō credi tur anteqͣꝫ deſpōſaret̉ Ioſeph abſolute vir ginitatē vouiſſet. licet eam in deſiderio ha buiſſet. Super hoc tamē volūtatē ſuā di uino cōmiſit arbitrio. Poſtmodū ꝟo acce pto ſponſo ẜm ꝙ mores illius tꝑis exige bant ſimul cū eo votū virginitatis emiſit. voluit vero deſponſari ex familiari inſtin ctu ſpirituſſancti: confidens de diuino au

tilio ꝙ nunqͣꝫ ad copulam carnalē perue niſſent. Confirmatur iſta per magiſtrum Sententiarū in iiij. di. xxx. ⁊ etiā. per illud quod ſcribitur xxvij. q. ij. capit. ſufficiat.§. Beata Maria. Landulphus tamē dicit in ſuo iiij. ꝙ poſſibile fuit virginē expreſſe vouiſſe anteqͣꝫ deſponſarerur. ⁊ nihilomi nus cū ꝟo voto virginitatis potuit cōtra here. Nam matrimoniū eſt conſenſus in carnalem copulam alterum coniugū pe tente. Si ergo conſtaret per reuelationem ipſi femine ꝙ nunqͣꝫ vir debitum ab ea pe teret cum vero voto virginitatis: poſſet ſta re verū matrimoniū quia nunqͣꝫ carnalis copula ſequeretur. Et ita fuit in propoſi to. quia virgini glorioſe erat reuelatum ꝙ nūqͣꝫ Ioſeph peteret ab ea debitum. ⁊ for te etiam ipſi Ioſeph cum dicatur a multꝭ ꝙ ipſe inſuper ex inſtinctu ſpirituſſancti virginitatē vouerat. Non obſtante autem tali voto inter Mariam ⁊ Ioſeph veruꝫ fuit matrimoniū. vt refert magiſter ſentē tiarum. Et xxvij. q. ij. c. inſtitutum. Nam vt inquit Riccardus etiā ſanctus Tho mas duplex eſt perfectio rei prima ſcilicet et ſecunda. Prima in ipſa rei forma con ſiſtit ex qua ſpeciē ſortitur. Secunda con ſiſtit in operatione rei per quā res aliqua liter ſuum finem attingit. Forma aūt ma trimonij conſiſtit in quadam indiuiſibili coniūctione animorū per quā vnus coniu gum indiuiſibiliter alteri fidē ſeruare te netur. Finis autem matrimonij eſt proles generanda ⁊ educanda. Ad quorū primū peruenitur per concubitum coniugalem. Ad ſecundū per alia opera viri et vxoris qui ſibiinuicem obſequunt̉ ad prolem nu triendam. Sic ergo qͣꝫtum ad primā per fectionē omnino verum fuit matrimoniū virginis matris dei ⁊ ioſeph: quia vterqꝫ conſenſit in copulam coniugalē: nō autem expreſſe in copulam carnalē: niſi ſub cōdi tione ſi deo placeret. vnde ⁊ angelus vo cat mariam coniugē dicens. Noli timere: accipere mariā coniugē tuā. Quod expo nens Augꝰ. in li. de nuptijs ⁊ cōcupiſcen tia dicit. Coniunxs vocatur ex prima de ſponſationis fide quā cōcubitu nec cogno uerat nec fuerat cogniturus. Quantū ꝟo ad ſecundā perfectionē que eſt per actum matrimonij ſi hoc referatur ad carualem concubitū per queꝫ proles generatur non fuit iſtud matrimoniū conſummatū. Ha buit tamē illud matrimoniū etiā ſcd̓aꝫ ꝑ fectionē qqͣꝫtum ad prolis educationē. Un̄ Augꝰ. dicit in li. de nuptijs ⁊ concupiſcen tia. Omne nuptiarū bonū impletum eſt in illis parentibus xp̄i: proles: fides: ſacra mentū. prolē cognoſcimus ip̄m dn̄m ih̓m Fidem qua nullum adulteriū. Sacramē tum quia nullū diuortiū. ſolus ibi nuptia lis cōcubitus nō fuit. Et ſi quis obijceret contra iſta: quia Hiero. contra Heluidiū ait. Ioſeph marie cuſtos fuit potius qͣꝫ ma ritus. Dicendū ꝙ Hiero. acccipit maritū ab actu matrimonij conſummati. Simi liter intelligenda ſunt verba Hieronymi in Mattheum vbi ait. Cum virum au dieris ſuſpicio tibi nō ſubeat nuptiarum ſed recordare conſuetudinis ſcripturarū. qua ſponſi viri et ſponſe vocātur vxores. qd̓ Hiero. vocat nuptias nuptialē concu bitum. Omnia predicta facile teneri poſ ſunt: ⁊ ꝙ virgo vl̓ anteqͣꝫ cū Ioſeph cōtra heret vel poſtqͣꝫ contraxit ex dei reuelatio ne virginitatē vouiſſet. Et ꝙ Ioſeph illu minatus a deo qui elegit eum tante virgi nis ſponſum ⁊ ſui filij alumnū virginita tē voto fuerit cōplexus cū pepēdimꝰ ip̄ius virginis benedicte mores ⁊ actꝰ diuinitꝰ regulatos In quadē tn̄ hyſtoria ſic habet̉ ꝙ beata virgo cōpleto ablactatiōis trien nio ad tēplum dn̄i a parentibus fuit per ducta vbi remanſit cū alijs virginibus et puellis in om̄i ſanctitate ſeruiēs altiſſimo deo viſitabaturqꝫ ab angelis frequētius: ⁊ ſpiritualibus conſolationibus replebat̉ Quartodecimo ꝟo etatis ſue anno ponti fex publice denunciauit. vt virgines que erāt in tēplo ⁊ etatis tēpus impleſſent do mū reuerterētur vt matrimonia cōtrahe rēt: cuiꝰ mandato cū cetere paruiſſent ſola ꝟgo Maria hoc ſe facere nō poſſe rn̄dit. tū qꝛ parēteſſui eā dn̄i ẜuitio mācipaſſent tū qꝛ v̓ginitatē ſuā dn̄o ip̄a vouiſſet. Tūc anxiatus pōtifex ꝓ nouitate rei īminente feſtiuitate iudeoꝝ ſenioribus conuocatis: oīm vna hec fuit ſentētia vt dn̄i cōſiliū q̄ reret̉. Cū aūt orōni inſiſterēt. ⁊ pōtifex ad conſulendum dn̄m acceſſiſſet: mox de loco oratorij cunctis audiētibus vox inſonuit

vt quicunqͣꝫ de domo Dauid nuptijs abi les coniugati nō eſſent. ſinguli virgas ad altare deferrēt ⁊ cuiuſcūqꝫ virgula germi naret ⁊ in cacumine eius ſpūſſctūs in co lūbe ſpecie ꝯſederet ip̄e proculdubio eſſet cui virgo deſpōſari deberet. Erat inter ce teros Ioſeph de domo dauid cui cū incō gruū videretur ſi vir iā prouecte etatis tā tenerā virginē duceret in vxorē: ceteris vir gas ſuas afferētibus ſolus ip̄e virgā non attulit. vnde cū nihil diuine voci conſonū appareret pontifex iterato dn̄m cōſulēduꝫ putauit: qui reſpōdit ꝙ ſolus ille virgam ſuā nō attulit cui virgo deſpōſari debebat Inductus itaqꝫ Ioſeph vt virgā ſuā fer ret: cū hoc feciſſet illico germinauit ⁊ in eiꝰ cacumine colūba cōſedit: quare ſibi deſpō ſata fuit virgo: qͥ in ſuā ciuitatē bethleem ꝓfectus neceſſaria nuptijs ꝓuidebat. vir go aūt maria ad domū ꝑentū in nazareth reuerſa ē Ubi ī diebꝰ ill̓ āgelus gabriel ei oranti apparuit ⁊ de ea naͣ ſciturū dei filiū nūciauit. Hec in legēda natiuitatis virgi nis. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū virginitas Marie fuit ſemꝑ obſeruata. Ad qd̓ neqꝫ Heluidius hereticus ore ſacrilego ⁊ blaſ phemo auſus eſt dicere: ꝙ poſt partū non manſit virgo: licet fuerit virgo ante par tum ⁊ in partu. Sumpſit aūt occaſionem erroris qꝛ male intellexit ſcripturas. Naꝫ in i. ca. Matthei ſcribit̉ de Ioſeph. Non cognoſcebat eā do nec peperit filiū ſuū pri mogenitū. Arguit Heluidius ⁊ dicit hoc aduerbiū donec cōſueuit determinatū tē pus ſignificare quo cōpleto fiat id qd̓ vſ qꝫ ad illud tēpus nō fiebat: verbū autē co gnoſcēdi ibi ad coitū refertur. ſicut ⁊ Gen̄ iiij. c. dicit̉. ꝙ Adā cognouit vxorē ſuā ergo btā ꝟgo poſt partū fuit a Ioſeph cognita. Inſuꝑ ⁊ ieſus fuit pͥmogenitus: gͦ habuit frēs ſubſequētes. Et hoc ꝯfirmat̉: qꝛ Ioh̓. .ij. dicit̉. Deſcēdit in capharnaū ip̄e.ſ. xp̄s ⁊ mater ⁊ fratres eius. Pro cōfuſione hel uidij ⁊ veritatis defenſione notandū pro illo verbo cognoſcebat: ꝙ qͥdā dixerūt hoc nō eſſe intelligendū de cognitione carnis: ſed de cognitōne noticie. Dicit em̄ Chriẜ. ꝙ nō cognouerit eā ioſeph anteqͣꝫ pareret cuius fuerit dignitatis: ſed poſtqͣꝫ peperit tūc cognouit ea. qꝛ per ip̄ius prolē ſpecialior ⁊ dignior facta fuerit qͣꝫ totus mūdus quia que totus mūdus capere nō poterat in auguſto vtero ſuo ſola ſuſcepit. Quidī aūt hac cognitionē referunt ad noticiā vi ſus. Sicut em̄ Moyſi cū dn̄o colloquen tis glorificata eſt facies vt nō poſſent ī eū intēdere filij iſrael. Sic Maria clarita tes virtutis altiſſimi ꝯbumbrata cogno ſci nō poterat a Ioſeph donec pareret. p partū ꝟo a Ioſephagnita inuenitur ſpe cie faciei nō libidinis tactu: Hiero. aut cō cedit hoc eſſe intelligēdū de cognitiōe cōi tus: ſed dici. ꝙ vſqꝫ vel donec in ſcripturi qn̄qꝫ ſignificat certū tempus. ẜm illud ad Gal̓. iij. ca. Propter trāſgreſſores lex poſi ta eſt donec venit ſanctu cui promiſerat. Quādoqꝫ ꝟo ſignificat iufinitū tempus. ẜm illud. Donec ponā inimi cos tuos ſca ponit̉ ibi donec pro ſemꝑ. Et ẜm hūc mo dū loquēdi euāgeliſta oſtendit ꝙ Ioſeph nō cognouit eā donec peꝑit.i. vſqꝫ ad par tū ⁊ neqꝫ etiā poſt partū De eo etiā ꝙ xp̄s dicit̉ primogenitus vt ait Hiero. ⁊ ponit̉ de verbo. ſigni. in. c. Ioſeph. Nō poſt quē alius ſed ante quē nullus Et de eo ꝙ hel uidius referebat xp̄m videlicet habuiſſe fratres Hiero. ait. ꝙ qͣttuor modis in ſcri ptura fratres dicunt̉.ſ. natur a gēte. cogna tione ⁊ affectu. Un̄ fratres dn̄i dicti ſunt nō ẜm natura qua ſi ab eadē matre nati ſꝫ ẜm cognationē quaſi cōſanguinei eius ex iſtentes. Deteſtādus itaqꝫ eſt error perni cioſiſſimus heluidij. vt inqͥt Tho. iij. par te. q. xxviij. Primo qꝛ ſicut dirogat xp̄i ꝑ fectioni. qͥ.ſ. ẜm diuinā naturā vnigenitꝰ eſt patris tanqꝫ ꝑfectus p̄ oīa filius eiꝰ ita etiā decuit vt eēt vnigenitꝰ matris tāqͣꝫ ꝑ fectiſſimū germē eius. Scd̓o hic error in iuriā facit ſpirituiſctō cuius ſacrariū fuit vterus virgina lis in quo carnē xp̄i forma uit. Unde nō decebat vt decetero violare tur per cōmixtionē virilē. Tertio derogat dignitati ⁊ ſanctitati matris dei q̄ ingra tiſſima videret̉ ſi tanto filio ꝯtēta nō eſſet ⁊ ſi virginitatē q̄ in ea miraculoſe conſer uata fuerat ſponte ꝑdere vellet per carniſ cōcubitū. Quarto inſuꝑ ipſi Ioſeph eſſet ad maximā preſumptionē imputandū: ſi eā quā reuelato angelo de ſpūſctō deū con cepiſſe cognouerat: polluere tēptaret. qͣie

virginē ante partū: virginē in partu: virgꝭ nē ⁊ poſt partū genitricē dei veriſſime pre dicamus. Si ꝟo vlterius aliqͥs quereret: cur voluit xp̄s de ꝟgine naſci. Rn̄dere poſ ſumus ex dictis prefati doctoris ſctī Tho. vbi sͣ. ꝙ hoc factū eſt triplici de cauſa. Primo ꝓpter dignitatē pr̄is. Scd̓o ꝓpter puritatē filij. ¶ Tertio ꝓpter incarnatiōis finē. ¶ Primo ꝓpter patris dignitatē ꝯſeruan da. Cum ei xp̄s ſit verus ⁊ naturalis dei filius: nō fuit ꝯueniēs vt aliū patrē habe ret qͣꝫ deū ne dignitas tranſferret̉ in aliū. Scd̓o hoc fuit ꝯueniēs ꝓpter puritatē filij Ip̄e nanqꝫ eſt verbū dei: verbū ꝟo abſqꝫ oī corruptiōe cordis ꝯcipit̉ ⁊ ex corde abſqꝫ corruptiōe ꝓcedit. Un̄ vt on̄deret̉ ꝙ illud corpus eſſet ip̄ius verbi dei: ꝯueniēs fuit vt de incorrupto virginis vtero naſceret̉. Tertio fuit ꝯueniēs ꝓpt̓ incarnatōis finē Ad hͦ eī venit xp̄s vt hoīes renaſcerent̉ ī fi lios dei nō ex volūtate carnis neqꝫ ex volū tate viri.i. nō ex ꝯſenſu mulieris ⁊ viri. ſꝫ ex deo.i. ex dei virtute nati ſunt. Un̄ Augꝰ in libro de ſancta virginitate ait. Oportebat caput noſtrū inſigni miraculo ẜm corpus naſci de virgine vt ſignificaret ſua mēbra de virgine ecc̄ia ẜm ſpm̄ naſcitura. ¶ De tribꝰ legis cerimonijs quas btā vir go ſeruauit ex humilitate. ¶ Ca. II. Ecunda virtus preſtā tiſſima quā ī ꝟgine benedicta ꝯtemplari debemus dr̄ humili tatꝭ. Ob illā nāqꝫ ſubiecit ſe hodierna die triplici cerimonie legis. prima cerimonia fuit purgatiōis. cd̓a preſentatiōis. ertia oblatiōis. ¶ Prima cerimonia dr̄ purgatiōis. Qua drageſimo nāqꝫ die a natiuitate dn̄i venit ad templū vt ẜm cōſuetudinē legis mun daretur: cum tamē ſub illa lege nō teneret̉ Ad quod plene intelligendū ponderāda ſunt ea que ſcribunt̉ Leuitici. xij. cap̄. vbi ſic habetur in ſententia: ꝙ mulier ſi ſuſce pto ſemine peperiſſet maſculū īmunda eſ ſet ſeptē diebus. immūda ſcꝫ a ꝯſortio ho minū ⁊ ab ingreſſu templi. Sed comple tis ſeptem diebus mūda quidē efficiebat̉ quo ad ꝯſortiū hominū. Sed adhuc vſqꝫ ad trigeſimūtertiū diē quo ad ingreſſum templi īmunda erat. tandē cōpletis qua draginta diebus: quadrageſima die tem plum intrabat ⁊ puerū cum muneribꝰ lof ferebat. Si ꝟo feminā peperiſſet duplica bantur dies ⁊ quo ad ꝯſotiū hoīm ⁊ quo ad ingreſſum templi. Beatiſſima ꝟo vir go nullā habuit īmundiciā a qua purga retur. neqꝫ filiū ꝯcepit virili ſemine: quare nec legi purificatiōis obligabat̉. voluit ta men predictā legem humiliter adimplere Nam vt inquit Tho. iij. parte. q. xxxvij. Sicut plenitudo gratie a xp̄o deriuat̉ in matrē. ita decuit vt mr̄ hūilitati filij ꝯfor maret̉. Et iō ſicut xp̄s licet legi nō eſſet ob noxius. voluit nihilominus circūciſionem aliaqꝫ onera legis ſubire. ad demonſtran dum humilitatis ⁊ obedientie exemplū: ⁊ vt approbaret legē: ⁊ vt occaſionē ſcanda li a iudeis tolleret: ꝓpter eaſdem rationes voluit ⁊ matrē ſuam implere legis obſer uantias quibus tamē non erat obnoxia. Ideo Bernardus ad virginem ſic de uote loquitur. Uere beata virgo non ha bes cauſam: nec tibi opus eſt purificatiōe ſed nunquid filio tuo opus erat circūciſio ne. Eſto inter mulieres tanqͣꝫ vna illarū: nam ⁊ filius tuus ſic eſt in medio pueroꝝ Hec Bernardus. ¶ Secūda cerimonia legis cui ſe virgo ſancta ſubiecit dicit̉ pre ſentatiōis. vt em̄ ſcribit̉ Exodi. xiij. ca. Lo cutus eſt dn̄s ad Moyſen dicens. San ctifica mihi om̄e pͥmogenitū qd̓ aperit vul uam in filijs iſrae l. Ubi ſciendū ꝙ de pro le nata duplex preceptū tradebat̉ in lege. Unū quidē generale qͣntū ad om̄es vt.ſ. completis diebus purificatiōis matris of feret̉ ſacrificiū pro filio ſiue pro filia. vt ha betur Leuitici. xij. cap̄. Et hoc quidē ſa crificiū erat ad expiationē peccati in quo proles erat concepta ⁊ nata: ⁊ etiā ad con ſecrationē quandā ip̄ius. quia tunc primo preſentabatur in templo. Et ideo aliquid offerebatur in olocauſtū. aliquid pro pec cato. Aliud erat preceptū ſpeciale de pri mogenitis tam in hominibus qͣꝫ in iumē tis. Sibi em̄ dominus deputauerat om̄e primogenitū in iſrael: pro eo ꝙ ad libera

tionem populi iſrael percuſſerat primoge uit a egypti ab homine vſqꝫ ad pecus: pri mogenitis filiorū iſrael reſeruatis. Et qꝛ chriſtus fuit primogenitus Marie virgi nis matris: vtrūqꝫ fuit factum circa eum. Primo quantū id quod erat ſpeciale: ⁊ ꝑ tinet ad primogenitos. Ob quod dic̄ Lu cas. Tulere illū in hieruſalē vt ſiſterent eū id eſt offerrent domino: quia omē maſcu linū adaperiens vuluā. id eſt prīo naſcēs ẜm Nicolaū de lira. Cuiuſmodi erant pri mogeniti: ſanctū domino vocabitur. Se cundo factū fuit circa xp̄m id quod cōmu niter pertinet ad om̄es Et hoc notat̉ cum dicit̉. Et vt darent hoſtia ẜm ꝙ dictū erat in lege dn̄i par turturū ad duos pullos co lumbaꝝ. Quia ꝟo dicit̉. Om̄e maſculinū adaperies vuluā. patet ꝙ loquit̉ de maſcu lo concepto ⁊ nato per aperitionē clauſtri virginalis: quod nō habuit locū in beata virgine: que virgo permanſit in ꝯceptū et partu: tamē hanc legē ex humilitate volu it obẜuare. ¶ Tertia cerimonia cui ſe vir go ſubiecit dicit̉ oblatiōis. Nam obtulere ip̄a ⁊ Ioſeph pro dn̄o par turturū aut du os pullos columbaꝝ. hec erat oblatio pau perū: ſed agnus oblatio diuitū Uerūtamē tres difficultates hic oriunt̉. Prima an cō ueniens fuit aliquid offerre deo. Secun da quare oblatio fiebat de aliquibꝰ deter minate nō de om̄ibꝰ. Tertia quare aīalia offerebant̉ occiſa. Pro prima difficultate poſſet aliquis arguere iſto modo. Nichil eſt offerendū alicui quod ſuū eſt ⁊ ip̄e nō indiget. Sed dei erant om̄ia que in ſacri ficijs offerebant̉ ⁊ illis nō indigebat: qꝛ ad vſum hominis illa deputauerat. ergo nō erant deo offerenda. Confirmat̉ iſta. quia dauid in pſalmo. Dn̄i eſt terra ⁊ plenitu do eius orbis terraꝝ ⁊ vniuerſi qui habi tant in ea Et iteꝝ. Sacrificiū ⁊ oblationē noluiſti. Et in alio pſalmo Inducit loquē tem deū Nunqͥd manducabo carnes tau rorū aūt ſanguinē hircoꝝ potabo. In con trariū aūt eſt illud quod ponit̉ Leuitici. i ca. Ubi deus dixit oblata om̄ia adolebit ſacerdos ſuper altare in olocauſtū ⁊ odo rem ſuauiſſimū dn̄o. Et propterea ſanctꝰ Tho..i. ẜe. q. cij. dicit ꝙ deus voluit ſibi oī ferre ſacrificia triplci rōne. Primo ꝓpter mentis ordinationē. ꝓcd̓o ꝓpter idola trie excuſationē. Tertio ꝓpter figurationē. ¶ Primo voluit deus offerri ſibi ſacrificia ꝓpter mentis ordinationē. Ad hanc perti net vt oma que quis habet recognoſcat a deo. vt dr̄. xvi. q. i. in. c. reuertimini. ⁊ ordi net in deū tanqͣꝫ in vltimū finē. Et hoc re p̄ſentabat in oblatiōibꝰ ⁊ ſacrificijs. hinc eſt ꝙ Dauid vt ſcribit̉. i. Paralipo. c. xxix. dicebat. Tua ſunt om̄ia ⁊ q̄ de manu tua accepimus dedimꝰ tibi. Scd̓o voluit d̓s offerri ſibi ſacrificia ꝓpter idoloꝝ excua tionē vt per honore qui reddebat̉ deo re traheret̉ populus a cultū idoloꝝ Nam p̄ cepta de facrificijs nō fuerunt data popu lo iudeoꝝ niſi poſtqͣꝫ declinauit ad idola triā adorando vitulū ꝯflatilē. Tertia ra tio fuit ꝓpter figurationē. Futurus nanqꝫ erat xp̄s qui ſe offerre pro hoīm ſalute de bebat. Ideo oblatōes veteris legis xp̄m ſi gurabat: de quo ſic inquit apl̓s ad Ephe ſios. v. cā. Tradidit ſemetip̄m pro nobis oblationē ⁊ hoſtia deo in odorē ſuauitatis Et ad Heb̓. x.c. Xp̄s vnā ſemel pro pec catis hoſtiā obtulit in ſempiternū. Coclu dimus gͦ ꝙ licet dei ſint om̄ia quibꝰ nec in diget oblatiōes tn̄ ſibi fieri voluit ꝓpter ho minū vtilitatē rōnibꝰ predictis. Scd̓a dif ficultas erat quare oblatio fiebat deo dea liquibꝰ determinate: ⁊ nō de om̄ibꝰ. Nam de generibꝰ animaliū quadrupedū offere bant̉ boues: oues: capre. Et de auibꝰ tur tur ⁊ columba: ⁊ in mundatiōe leproſi de paſſeribꝰ. Quare nō offerebant̉ piſces: aqͥ le: leones ⁊ ſimilia. Et rn̄det Tho. vbi s. ꝙ hoc fiebat ꝓpter tria. ¶ Propter ꝯmunē abilitatē. Propter mundiciā ⁊ puritatē. Propter oblatiōis ſingularitatē. ¶ Primo hoc fiebat ꝓpter ꝯmunē abilita tem. quia illa que offerebant̉ facile haberi poterant a ꝯmunitate hoīm: nō ſic leones aquile vel piſces. Secundo hoc fiebat pro pter mundiciā ⁊ puritatē. quia illa anīa lia mundū habent nutrimentū. ſicut dicit Rabi Moyſes. nō ſic gallina ⁊ porcus. Tertia ratio erat propter oblatiōis ſingu laritatē vt eſſet ſingularis oblatio que fie bat deo. differens ab oblatione que fiebat

idolis. Et quia egypti colebāt oues ⁊ ve nerabātur hircos eo ꝙ demones in illa for ma eis apparebant. Boues ꝟo habebant inter res ſacras ob reuerentiā yſis quam deā habebāt. Hec fuit ſoror foronei qͥ na uigans ī egyptū ml̓ta egyptios de agricul tura docuit. Idcirco offerebātur deo oues hirci capre ⁊ boues. Inſuper vt ait Rabi moyſes in columbis meliores ſunt pulli: in turturibꝰ meliores maiores. ¶ Tertia difficultas erat quare animalia offereban tur occiſa. Ad quod dicit ſanctus Tho mas ꝙ hoc fiebat triplici ratione. Primo propter cōformationē: qui a ſic veniunt in vſum hoīm. Secundo propter ſignifica tionē. quia ſignificabāt occiſionē quā pec cator meret̉ ⁊ deus miſericors propter hu militatē ⁊ reuerentiā ſibi factā tollerat illū ⁊ propter penitentiā indulget ſibi. Tertio ſic fiebat ꝓpter figurationē chriſti: qui occi ſus debebat immolari. His ergo dimiſſis redeamus ad ob latione factam pro chri ſto. Nam licet ex paupertatis amore pau perum oblationē elegerit tamon vt inquit Thomas. iij. parte. q. xxxvij. turtures ⁊ co lumbi figure ꝯgruūt. Nā turtur qꝛ ē auis loquax p̄dicationē ⁊ ꝯfeſſionē fidei ſignifi cat: quia vero anīal̓ ſolitariū ſignificat cō templationem. Columba vero eſt animal manſuetū ⁊ ſimplex ideo manſuetudinē ⁊ ſimplicitatē ſignificat. ¶ De liberalitate virginis que manifeſta tur in diſpenſatione munerū ⁊ conceſſione filij atqꝫ in omēs eam inuocantes beniuo la condeſcenſiōe. CCa. IL. Ertia virtus principa lis quam in virgine beatiſſima ꝯtemplari debemus dicit̉ libe ralitatis: quā deprehendere poſſumus ma xime propter tria. Primo ꝓpter muneꝝ diſpenſationē. Scd̓o ꝓpter filij ꝯceſſionē. ¶ Tertio ꝓpter beniuolā ꝯdeſcenſionē. ¶Primo poſſumus deprehendere libera litatem virginis benedicte propter mune rum diſpenſationē. Nam vt ſcibit Mat theus cap̄. ij. Magi obtulerūt chriſto mu nera precioſa: aurum: thus ⁊ myrrhā. verū tamen vt pie creditur omnia pruperibus diſpenſauit. Neqꝫ putandū eſt ꝙ tres re ges vilia dona regi regum porrexiſſent. li. cet aliqui hoc velint aſſerere qui dicunt ta lia fuiſſe facta propter myſticam ſignifica tionem. Alij vero conſentientes opinioni eorum qui dicunt magna auri pondera fuiſſe chriſto donata: fingunt virginem il la reſeruaſſe pro pereginatione in egypto. Sꝫ reuera qd̓ prius diximꝰ magis eſt veri ſimile atqꝫ credibile virginem ſcꝫ illā pijſ ſimam cuncta pauperebus diſtribuiſſe. ¶ Secundo poſſumus deprehendere vir ginis libera litatem propter filij ſui gratio ſam conceſſionem. quando videlicet con ceſſit eum Symeoni ſancto: qui accepit il lum in vlnas ſuas. De hoc ſic refert Lu cas. Et ecce homo erat in hieruſalem cui nomen Symeon ⁊ homo iſte iuſtus ⁊ ti moratus expectans cōſolationem iſrae: ⁊ ſpirituſſanctus erat in eo. ſcd̓m Nicolauꝫ de lira. hoc intelligitur quantum ad gra tie plenitudinem. quia non ſolum habuit gratiam iuſtificantē prout habetur cōmu niter a iuſtis: ſed etiam quantum ad illu minationes diuinas ⁊ conſalationes ſpe ciales. Ideo ſubditur. Et reſponſum acce perat a ſpirituſancto. ſcilicet in orationi bus ſuis deuotis: non viſurum ſe mortem niſi videret chriſtum domini. Tunc enim erat opinio cōmunis apud intelligentes ꝙ īminebat aduentus chriſti ſcd̓m ſigna a patriarchis ⁊ prophetis data. Et ideo ſy meon de hoc deum feruentius orabat: ⁊ in oratiōe reſponſum accepit ꝙ chriſtum na tum videret anteqͣꝫ vitam preſentem fini ret. Et venit in ſpiritu in templum. id eſt per reuelationem ſpirituſſancti vt videret chriſtum ſicut erat ei promiſſum. Et cum inducerent puerum ieſum ad faciendum que predic a ſunt ſcd̓m legem. Et ip̄e ac cepit eum in vluas ſuas cum maximo cor dis gaudio. ſcd̓m ꝙ dicitur Prouerbioruꝫ xiij cap̄. Deſideriū ſi compleatur delectat animā. Intueamur Symeonē a virgine filium expoſcentē: conſideremuſqꝫ qͣꝫ blan de qͣꝫ benigne qͣꝫue liberaliſſime mater il la illum ſibi con ignauit O Symeon ac cepiſti illū in vlnas tuas. id eſt in brachia o 2

Quē accepiſti. Et regē regū ⁊ dn̄m domi nantiū Quē ad tuū pectus dulciter dedu xiſti. Filiū dei ⁊ virginis illibate. Quē a ſpexiſti. Deū ⁊ hoīem xp̄m humani gene ris redemptorē. O felicia brachia. O btī oculi tui: qm̄ meruiſti tāto pͥuilegio dotari Suꝑ hoc Augꝰ in ſermone pn̄tis ſolēni tatis ait. Hec ſunt teſtimonia tua dn̄e ie ſu: anteqͣꝫ ſibi ſternerent̉ fluctus maris: cā pi cederet imperanti: anteqͣꝫ ventus te iu bente ſiluiſſent: mortui te vocanti refurre xiſſent: ſol te moriēte palluiſſet: terra te re ſurgēte tremuiſſet: celū te aſcendēte patu iſſet. Adhuc manibꝰ matris porta baris: ⁊ iam dn̄s orbis agnoſcebaris. Et ꝓpterea ſymeon bn̄dixit deū gratias agēdo ꝓ tan to beneficio ⁊ dixit Nunc dimittis dn̄e ſer uum tuū ẜm verbū tuū in pace.i. de cetero dimittes me de hac vita tranſire in cordis quiete. Quia vider̄t oculi mei ſalutare tuū Letāter eī deſcēdere volebat ad limbū pa trū. ex quo videbat ſaluatorē natū Qd̓ pa raſti ante faciē oīm populoꝝ.i. corā om̄ibꝰ populis quibꝰ myſteriū incarnatiōis ⁊ re demptōis predicatū eſt per apoſtolos. Lu men ad reuelationē gentiū: qꝛ prius erro rum tenebras inuoluebant̉. Et gloriā ple bis tue iſrael. Magna ē em̄ gloria iudeis ad chriſti fidem ꝯuerſis ꝙ xp̄s ẜm carneꝫ natus eſt de ip̄is. Et pater eius. ſcꝫ ioſeph qui meruit vocari pater chriſti eo ꝙ nutri cius eius fuit. ⁊ mater. ſcꝫ Maria que fu it mater eius vera erant mirantes ſuper his que dicebantur de illo: tunc a Syme on: ⁊ prius a magis ⁊ a paſtoribꝰ ⁊ a za charia ⁊ elizabeth. Et reſtituto puero vir gini benedixit illis Symeon. ſcꝫ virgini ⁊ ioſeph. Quāuis em̄ Maria ⁊ Ioſeph eſ ſent maiores Symeone in ſanctitate: ille tamē erat maior quantū ad ſacerdotis oſ ficium: ad quē ſpectat benedicere populū. Et nō ſolum benedixit: ſed etiā futura pre dixit. Ecce inquit poſitus eſt hic in ruma ⁊ in reſurrectionē multorū in iſrael. qꝛ ſcꝫ in paſſione chriſti que futura erant multi iudei fuerunt excecati a veritate cadentes Et multi fuerūt illuminati: qui prius erāt ſimplices ignorantes. vt patet de apoſto lis quibus poſt paſſionē chriſti data eſt in telligentia ſcripturarū. ſcd̓m ꝙ dicit̉ Luce vltimo cap̄. Tunc aperuit illis ſenſum vt intelligerent ſcripturas. Subſecutus eſt ſymeon ⁊ in ſignū. ſcꝫ federis inter ho mines ⁊ deū cui ꝯtradicet̉ a ſcribis ⁊ pha riſeis ⁊ alijs. Et tuam ip̄ius aīam pertrāſ ibit gladius. id eſt dolor paſſiōis eius per tranſibit animā tuā per compaſſionē vt re uelentur ex multis cordibus cogitatiōes quia licet virgo tempore paſſionis in fide perſeuerauit: alij tamen diſcipuli diuerſaſ fluctuatiōes cogitationū habuerunt quo uſqꝫ viderunt ip̄m a mortuis reſurrexiſſe. ¶ Tertio poſſumus deprehendere virgi nis liberalitatē propter benignam conde ſcenſionē. Condeſcendit quippe om̄ibus eius preſidiū implorantibus. Ip̄a eſt dul cedo ſpes noſtra: vt cantat eccleſia. Ip̄a ē ſtella maris que naufragātes in mare hu ius mundi ad portuꝫ ſalutis dirigit. Ip̄a propinqua eſt valde peccatoribus ſicut lu na inter planetas propinquior ē terre. Ut accedamus ad eam confidenter inducit nos deuotus Bernardꝰ his verbis. Se curum inquit habes o homo acceſſum a pud deū. vbi habes filiū ante patrē: ⁊ ma trem ante filiū. Filius oſtendit patri cica trices ⁊ vulnera: mater oſtendit filio pectꝰ ⁊ vbera. Nec vlla poteſt eſſe repulſa vbi tot occurrunt charitatis inſignia. Et iteꝝ Bernardus. Quando miſereri nō pote rit mater om̄ipotentie. Quando miſereri nollet mater miſericordie. Et idē. Reuol ue totam ſeriem euangelij ⁊ ſi quid aſpeꝝ: ſi quid durū inueneris in Maria dein ceps eam ſuſpectā habeas ⁊ ad eam acce dere verearis. Igitur ſubalis eius confu giamus vt ſic tuti eſſe poſſimus. ⁊ in hoc ſeculo filij ſui gratiā mereamur accipere ⁊ tandē gloriā ſempiternā. ¶ Sermo vigeſimuſnonus de aſſumptōe ⁊ exaltatiōe virginis ſacratiſſime in qua maxi me relucet diuina potentia. Ecit michi magna qͥ potens eſt. Glorioſe virginis Marie verba ſunt iſta ori ginaliter Luce.i. cap̄. Et ſi om̄ia que in Virginē benedicta diuina lar gitas dignata fuit operari magna ſint et ſtupēda: verūtn̄ exaltatio illius ſuꝑ omnē

celeſtē militiā cunctos in ſtuporē ⁊ admi rationē cōmouere debet. Quid em̄ excogi tari mirabilius pōt qͣꝫ ꝙ vna multer tran ſcenderit beatitudinē quoꝝcūqꝫ citra filiū hominū ⁊ angeloꝝ eumqꝫ locum in empi reo celo conſcendit: ad quē nulla alia pura creatura vllo vnqͣꝫ tempore properare va lebit. Hec om̄ia tn̄ cum ingenti leticia de uotiōeqꝫ ardentiſſima a nobis cōmemo rari debent. Hinc Hiero. ī ẜmōe ad pau lam ⁊ euſtochiū inquit. Hodie glorioſa ſemper virgo Maria celos aſcendit: ro go gaudete: quia vita fatear ineffabiliter ſublimata cum xp̄o regnat in eternū. Re gina mundi hodie de terris de preſenti ſe culo neqͣꝫ eripitur. Iterū dico gaudete: qꝛ ſecura de ſua immarceſſibili gloria ad celi iam peruenit palatiū. Exultate inquā ac gaudete: ⁊ letetur om̄is orbis: qꝛ hodie no bis om̄ibꝰ eius interuenientibꝰ meritis ſa lus aucͣta eſt. Uobis quoqꝫ diligentibꝰ eā honor ⁊ virtus vna cum reliquis virgini bus ſacris amplior preſtat̉ ⁊ gratia Idcir co dilectiſſimi letamini ⁊ laudate: qꝛ ſi deū ore prophetico ī ſanctis ſuis laudare iube mur: multomagis eum in hac celebritate beate virgīs matris eius oportet cū hym nis ⁊ canticis diligentiꝰ extollere ⁊ dignis deo iubilare preconijs ac myſticis honora re muneribꝰ. Hec Hieronymus. Vt aūt mens noſtra virginis in celum aduolan tis myſteria perſcrutari poſſit: de ip̄a in p̄ ſenti ſermone dicemus. In qͣ tria magna notabimus q̄ fecit deus. Primū dr̄ ꝯſumatiōis. p̄cd̓m glorificatiōis. Tertiū aſſumptiōis. ¶ De felici tranſitu virginis ⁊ de his que occurrerūt in illo. 4Ca. 1. Rimū quod fecit deuſ magnū in virgine matre dicit̉ ꝯſumatiōis. Nam preſentē vi tam feliciter ꝯſumauit eiuſqꝫ trāſitus de coratus extitit multi priuilegijs ⁊ preroga tiuis. Ad quod plenius intelligendū. Pri mo querimus quot annis poſtqͣꝫ xp̄s aſcē dit ad celos illa mater ſanctiſſima ſuper uixit. Et ad hͦ quidā Epiphaniꝰ dicit̉: ꝙ beata virgo quando concepit xp̄m erat an Germo hucſtu..Vqpada vegiuis valie&aMd norū quattuordecim ⁊ in quindecimo ip̄m peperit ⁊ manſit cum eo annis trigintatri bus: ⁊ poſt mortē ſuperuixit annis vigin tiquattuor. Et ſcd̓m hoc quādo obijt erat annoꝝ ſeptuagintaduorū. Aliquibus ta men probabilius videtur ꝙ duodecim an nis vixerit poſt paſſionē ſui filij: ⁊ ſic ſexa genaria ſit aſſūmpta: cum apoſtoli totidē annis predicauerint in iudea ⁊ circa par tes illas: ſicut eccleſiaſtica tradit hyſtoria Secundo videndū eſt quid virgo fecerit illo temꝑe vſqꝫ ad ſuā depoſitionē. Et ad hoc dicuūt quidā ꝙ remanſit in domo iu xta montē ſyon poſita: om̄iaqꝫ loca filij ſui ſcꝫ baptiſma. ieiunij. paſſiōis. ſepulture. re ſurrectiōis. aſcenſionis deuotione ſedula viſitabat. Hieronymus aūt ad Paulam ⁊ Euſtochiū ita ſcribit. Si queritur poſt aſcenſionē quid egerit vnū pro certo eſt ꝙ virgo ſancta corpore ⁊ mente permanſit. Quia ſane angelꝰ gabriel ac ſi celeſtis pa ranimphus intactā cuſtodiuit. Et Iohā nes apoſtolus atqꝫ eu angeliſta cui chriſtꝰ de cruce eam cōmiſit virgo virginē ſerua uit: ſuiſqꝫ ei deſeruiuit obſequij. Nō ꝙ exi mius ille ſanctoꝝ chorus apoſtoloꝝ eā de ſeruiuit inter qͦs poſt reſurrectionē intrās ⁊ exiens familiarius cōtulit de xp̄i incar natiōe. tanto ſiquidē verius quāto ab ini tio plenius per ſpiritūſanctū cuncta didi cerat ⁊ perſpexerit oculis vniuerſa: licetꝭ ⁊ apoſtoli per eundū ſpiritūſanctū om̄ia co gnouerint ⁊ in oēm edocti peruenerint ve ritatē. Hec Hieronymus. Tertio inueſti gandū eſt an ſit inconueniēs de trāſitu vir ginis acceptare q̄ in libro apocripho qͥ Io hāni euangeliſte aſcribit̉ edocent̉. Ad qd̓ ita reſpondet Hieronymus vbi sͣ. Si ve nerit in manibꝰ veſtris illud apocriphum de tranſitu eiuſdē virginis dubia pro cer tis nō recipiatis quod multi latinoꝝ pieta tis amore ſtudioqꝫ legendi carius ample ctantur. Quarto perſcrutari debemus q̄ ſint illa que vt pie tenere poſſumus occut rerunt in virginis feliciſſimo obitu. Et vt colligit̉ a ſanctis fuerunt precipue ſex. Pri mum fuit virginis conſolatio. Die nāqꝫ quadā dum in filij deſideriū cor eius vehe menter accenderet̉ angeluſ cum multo lu mine ei aſtitit ⁊ reuerenter ſalutauit. Aue o 3

Seruo baccſcjA. ¶aAir grcAC.j. inquit benedicta filius tuus ad te me mi ſit: qui ⁊ geni tricē reuerendā expectat: die itaqꝫ tertia aſſumerꝭ ad regna celeſtia Cui virgo Cupio inqͥt vt filij ⁊ fratres mei apo ſtoli ad me pariter congregent̉: vt eos an teqͣꝫ moriar corporalibꝰ oculis videā: ⁊ a b eis ſepeliri valeā: ⁊ ip̄is preſentibꝰ ſpiritū deo reddam. Iteꝝ exopto valde vt anima mea de corpore exiens: nullū ſpiritū teter rimū videat: nullaqꝫ mihi ſathane pote ſtas occurrat. Cui angelus Ecce om̄es ad te cōgregabuntur apoſtoli: qui nobiles ti bi exhibebunt exequias funeris: ⁊ in eorū ꝯſpectu ſpiritū exhalabis. Nam qui olim prophetā de iudea in babyloniaꝫ in crine attulit: ſubito ip̄e proculdubio ad te apo ſtolos adducere poterit in momēto. Ma lignos aūt ſpiritus videre cur metuis cuꝫ eoꝝ ſuperbiā tua humilitate contriueris: fiat tamen voluntas tua vt ip̄os nō vide as. His dictis abſceſſit angelꝰ Aiunt aūt nōnulli ꝙ preſentauit angeluſ virgini pal mā quā attulit e paradiſo: que nimia cla ritate ſplendebat. Et erat virgo viridita ti cōſimilis: ſed folia illius vt ſtella matu tina fulgebant quā ante pheretrū portan dam angelus dixit. Secundū quod occur rit in virgīs obitu fuit apoſtoloꝝ oīm cō gregatio. Refert nāqꝫ Dionyſius in libro de diuinis nominibꝰ. Apoſtolos in dormi tione virginis eueniſſe: ac vnumquēqꝫ in laudē chriſti ⁊ virginis ſermonē feciſſe: lo quens nāqꝫ ad Timothū ait. Nos vt no ſti ⁊ ip̄e multi ſanctoꝝ noſtroꝝ fratrū con uenimus ad viſionē corporis vite princi pis: ⁊ q̄ deū ſuſcepit. Qualiter ꝟo ibi a po ſtoli venerūt colligitur vtputo ex illo libro apocripho. Nam predicante Iohanne in epheſo celum repente intonuit: et nubes candida ip̄m ſuſtulit ac raptum ante ma rie ianuā collocauit: percutienſqꝫ oſtiū in terius introiuit ⁊ virginē ſalutauit. Queꝫ illa vidēs obſtupuit: ⁊ pre gaudio lachry mas continere nequiuit. Dixitqꝫ fili Io hannes memor eſto verboꝝ magiſtri tui: quibus me tibi in matrē: ⁊ te mihi in filiū cōmendauit. Ecce a domino vocata debi tum humane conditiōis exoluo: ⁊ corpus meū tibi ſollicita cura recōmendo. Audi ui em̄ iudeos dicentes. Expectemus viri fratres quo aduſqꝫ illa que ieſum portauit ſubeat mortē ⁊ corpus eius continuo rapi emus ac iniectum ignibus comburemus Tu igitur hanc palmā deferri facies an te pheretrū: cum corpus meū duxeritis ad ſepulchrum. Dixitqꝫ Iohānes. O vtinā hic eſſent om̄es apoſtoli ſcatres mei: vt de centes tibi parare poſſemus exequias: ac exoluere laudes dignas. Hec illo dicente om̄es apoſtoli de locis in quibus predica bant a nubibus rapiuntur: ⁊ ante marie oſtiū collocantur. Qui videntes ſe ibideꝫ inſimul congregatos mirabātur dicentes Que nam cauſa eſt propter quā hic domi nus nos inſimul congregauit. Iohannes ergo ad eos exiuit: ⁊ dominā de corpore re ceſſurā predixit. Tertiū quod occurrit in virginis tranſitu fuit ſine dolore conſuma tio. Pie nanqꝫ creditur quod anima illa ſanctiſſima abſqꝫ dolore fuerit a ſuo cor pore ſeparata. vt autē ſcribitur in libro il lo a pocri pho. Congregatis a poſtolis cir ca horā noctis tertiā: affuit ieſus cum an gelorum ⁊ ſanctoꝝ multitudine: dixitqꝫ ie ſus virgini matri ſue. Ueni electa mea et ponā in te thronū meū: quia cōcupiui ſpe ciem tuā. Et illa. Paratū domine cor me um paratu cor meū. ſicqꝫ marie anima de corpore egreditur: fuitqꝫ tam a dolore car nis extranea qͣꝫ a corruptione extiterat a liena. Quartū ꝙ occurrit in virginis obi tu fuit chriſti ⁊ totius curie celeſtis obuia tio. Et de hoc ita pulchre loquitur Hie ronymus in ſermōe ad Paulam ⁊ Euſto chium. Ad eius profecto obſequias quan tum phas eſt credere famulabantur ange li: ⁊ vniuerſe celorū congratulabantur cu rie: nec mirū quia amor maternus eius eſt qui natus eſt ex ea: quem om̄is celoꝝ ordo veneratur ⁊ adorat ſuper ſe eleuatu cum patre in ſede maieſtatis deū. Legimus er go qͣꝫ ſepe ad funera ⁊ ad ſepulturas quo rū libet ſanctoꝝ angelos adueniſſe ⁊ ad ex equias eoꝝ obſequia preſtitiſſe: necnō ⁊ a nimas electoꝝ viqꝫ ad celos cum hymnis ⁊ laudibubꝰ detuliſſe vbi ⁊ vtriuſqꝫ ſexus chori cōmemorant̉ frequenter auditi lau des ceciniſſe. Et in terra ⁊ quod perſpica tius eſt multo nōnunqͣꝫ lumine eoſdē re ſplenduiſſe. Inſuper ⁊ adhuc viuentes in

qA Por. carne ibidē miri odoris fragrantiā diutiꝰ perſenſiſſe. Quod ſi ad recreandā ſpem ⁊ corroborandā fidem interdū aſtantiū ſal uator noſter chriſtus ob merita ſuoꝝ am plius cōprobanda tanta ⁊ talia dignatus eſt exhibere per ſuos celi miniſtros circa defunctos: quantomagis hodierna die cre dendum eſt militiā celoꝝ cum ſuis agmi nibus feſtiue obuiā adueniſſe gēitrici dei: eamqꝫ ingenti lumine circūfulſiſſe ⁊ vſqꝫ ad thronū olim ſibi etiā ante mundi con ſtitutionē paratū cum laudibꝰ ⁊ canticis ſpiritualibꝰ perduxiſſe. Nulli dubiū oēm illam celeſtem hieruſalē tunc exultaſſe in effabili leticia: tunc iocundatā eſſe inexti mabili caritate. tuncqꝫ cum om̄i exultatio ne iubilaſſe: quoniā feſtiuitas hec que no bis hodie reuelabitur annua: illis om̄ibus facta eſt cōtinua: nec īmerito. creditur em̄ ꝙ ſaluator omniū ip̄e quantū datur intel ligi per ſe totus feſtiuus occurrit: ⁊ cum gaudio eam ſecum in throno collocauit. Hec Hieronymus. Quintū quod occur rit in virginis tranſitu fuit iudeoꝝ perſecu tio. Nam vt ſpiritū tradidit virgo ſanctiſ ſima dixit apoſtolis dn̄s. Corpus virgīs matris in vallem ioſaphat deferte ⁊ in mo numento nouo quod ibidē inuenietis il lud recondite: ⁊ me ibidē triduo donec ad vos redeaꝫ expectate. Statimqꝫ apoſtoli corpus cum laudibꝰ ſuſceperūt. dn̄s vero pheretrū ⁊ apoſtolos nube protexit itaqꝫ ip̄i non videbant̉ ſed tantū vox audiebat̉ Affuerūt ⁊ angeli cum apoſtolis ꝯcinētes ⁊ terrā totā ſonitū mire ſua uitatis replen tes. Excitati om̄es ad tam dulcē melodiā. de ciuitate velotius exeunt: ⁊ quidnā hoc ſit diligentius ſciſcitant̉. Tunc extitit qui diceret mariā illā matrē ieſu efferunt diſci puli mortuā: tunc om̄es ad arma ꝯcurrūt ⁊ ſe mutuo hortant̉ dicētes. Uenite ⁊ oēs diſcipulos occidamus: ac illud corpus qd̓ ſeductorē portauit ignibꝰ ꝯburamus. Prī ceps aūt ſacerdotū hec videns obſtupuit ⁊ ira repletus ait. Ecce tabernaculū illius qͥ nos ⁊ genus noſtrū ꝯturbauit qualē glo riam nunc accepit: ⁊ hoc dicēs manus ad pheretꝝ miſit volens illū euertere. Tunc manus eius ambe ſubito aruerūt: ⁊ phere tro adheſerūt ita vt ad pheretrū manibꝰ ¶ co.M penderet ⁊ nimio cruciatu vexatus lamē tabiliter eiularet. Reliquus aūt populus ab angelis q̄ erant in nubibꝰ cecitate per cuſſus eſt. Princeps ꝟo ſacerdotū clama bat dicēs. Sancte petre in hac tribulatōe me nō deſpicias. Cui petrus. Si in dn̄m ieſum ⁊ in hanc q̄ ip̄m portauit credideris ſanitatis bn̄ficio potieris. Cui rn̄dit. Cre do dn̄m ieſum verū eſſe filiū dei: ⁊ hanc ſa cratiſſimā matrē eius. ſtatimqꝫ a phere tro fuerūt manus eius ſolute: ſicqꝫ ⁊ ceteri qͥ fuerāt cecitate percuſſi in xp̄m ⁊ matrem credentes lumē recuperarūt. ¶ Sextū qd̓ occurrit in virginis tranſitu fuit corporis ſepelitio. Sepelierunt quidē corpus illud ſctīſſimū iuxta mandatū dn̄i Super hoc ita ſcribit Hierony. ad paulā ⁊ euſtochiū Monſtrat̉ ſepulcrū eius cernētibꝰ vobis vſqꝫ ad preſens in vallis ioſaphat medio: q̄ vallis eſt intra montē ſyon ⁊ montē oli ueti poſita: quā ⁊ tu o paula oculis ꝯſpexi ſti: vbi ī eius honore fabricata eſt ecc̄ia mi ro lapideo tabulatū in qͣ ſepulta fuiſſe: vt ſcire poteſtis ab om̄ibꝰ ibidē habitātibꝰ p dicat̉. Sed nunc vacuū eſſe mauſoleū cer nentibꝰ oſtendit̉. Hec Hieronymus. ¶ Ꝙ gloria virginis excedit gloriā quoꝝ cunqꝫ beatoꝝ angelorū ⁊ hominū xp̄o duꝫ taxat excepto. ¶ La..11. Ecundū qd̓ fecit deus magnū in ꝟgine bn̄dicta dr̄ gl̓i ficatiōis. Mirū certe ꝙ gloria vnius puelle ſuꝑet oīm beatoꝝ ⁊ angeloꝝ ⁊ hoīm preeminētiā. Iō Hiero. vbi s. ait. Hec ē dies in qͣ vſqꝫ ad throni celſitudinē intemerata mr̄ ⁊ ꝟgo ꝓceſſit: atqꝫ ī regni ſolio ſublimata poſt xp̄m gl̓ioſa reſedit. ſic itaqꝫ vbicūqꝫ ꝯfidēter ſciā dei canit ecc̄ia: qd̓ de nullo alio ſanctorū phas eſt credere vt vlta angeloꝝ vel archangeloꝝ merita tranſcenderit. Hec Hieronymꝰ. Quāta ꝟo ſit gloria virginis in celo quinqꝫ illius digni tātes declarāt. ¶ Prima dr̄ maternitatis. Secunda charitatis. Tertia tranquillitatis. Quarta capacitatis. ¶ Quinta vnitatis. o 4

Sorums vougpeſca. o9 V Itrioe vi goCMMs ¶ Prima dignitas virginis dicit̉ materni tatis Maior nāqꝫ eſt excellentia virginis ꝙ ſit mater dei qͣꝫ ꝙ ſit dn̄a creaturaꝝ dei. hoc eī dependet ab illlo ſicut ramus a ſua radice. Ergo certitudinaliter tenendū eſt ꝙ ip̄a eſt ſuper om̄es ordines angeloꝝ: tā qͣꝫ per ſe implens ⁊ ꝯtinens vnū integrum to talē ſtatū: cui ẜm rectam rationē altera perſona congruere nō poteſt: quia ip̄e ſta tus ex ſui ratione propter incōmutabilem dignitatē exigit vnitatē. Sicut em̄ nulla tenus decet plures eſſe chriſtos: nec deum plures homines ſic nullo modo decet dei filiū niſi vnam ſolā matrē natura lē habe re. Item ratio naturalis aperte ac directe dictat: ꝙ mater regis omniū eſt in ſede re gia ſuꝑ om̄es ordines miniſtroꝝ ⁊ militū collocāda. vn̄ qꝛ electa ē in matrē: ē electa ad dignitatē excedentē dignitatē mīſtroꝝ ac famuloꝝ. Quia vero rō materni amo ris eſt que fertur in deum vt in ſuū filiū rea lem. a nullo alio affectu cuiuſcunqꝫ qui nō eſt realiter mater dei: preterqͣꝫ ip̄a nunqͣꝫ participari poteſt. Nam vt dicit̉ ad He breos.i. cā. Sicut filius dei chriſtus ſedet ad dexterā maieſtatis ī excelſis: tanto me lior angelis effectus quanto differentius pre illis nomē hereditauit: quod nomē eſt vt ſit vere deus per gratiā vnionis. Sic ⁊ mater dn̄i ieſu glorioſa tanto melior an gelis effecta quanto pre om̄ibus creaturis hereditauit vt obtineret digniſſime matrꝭ nomen. Unde propheta ait. Eleuata eſt magnificentia tua ſuper celos deus. ma gni ficentia em̄ dei facta eſt virgo maria. Nam ſicut in prima conditiōe magnifica tus eſt deus. quia de nihilo tam ſublime vniuerſum: ⁊ tam fublimes angelos con didit. Sic quoqꝫ in reparatiōe nō minus magnificatus eſt. quia de humana natu ra infecta perdita ⁊ damnata chriſtū ho minē propagauit: ⁊ de muliebri ſexu in or dine rationabiliū ſcd̓m ꝯmunē curſum in filio ⁊ matrē ſibi dedit ⁊ toti celeſti curie. ¶ Secunda excellentia virginis que ma gnam eius gloriā monſtrat charitas nun cupatur. Om̄es nempe ordines ⁊ ſtatus glorie principaliter diſtinguunt̉ ſcd̓m ſupe riores ⁊ inferiores ratiōes diuini amoris. Non em̄ in om̄i ratione charitatis diſtingui poſſunt cum om̄es participent illam. nec per aliquē rationē que nō ſit ratio di uini a moris poteſt vnus ſuꝑ alterū in ma iori propinquitate ſeu vicinitate ad deum ſupercollocari. Maternus ergo amor in cōparabiliter trāſcendere debet oēs alias ratiōes amoris in deū: preter illā que ē in anima xp̄i: que ſcꝫ fertur realiter in deum tanqͣꝫ in perionā ꝓpriā. ¶ Tertia virginis excellentia magnitudinē glorie eius oſten dens: tranquillitas noīatur. Xp̄i em̄ aſpe ctus filialis ad matrē ſingulariſſimus ac amoroſiſſimus ⁊ tranſcendentiſſimus eſſe debet. ita ꝙ totā celeſtem curiā ſimul ſum ptam preter matrē nō debet aſpicere ſb̓ ta li reuerentia: nec ſub ordine talis aſpectus ſeu amoris. Quanto aūt dei aſpectus alti us fertur in aliquē beatoꝝ: tanto fortius ⁊ altius ſe per beatitudinē imprimit illi: et tanto altius conſpicitur ⁊ ſuſcipitur ac ac ceptatur ab eo. Igitur inexplicabile eſt ſb̓ quāta altitudine latitudine ⁊ intimitate a deo virgo aſpiciat̉. Ideo ex ꝯſequenti ſu per om̄es alios in gloria coronatur. Und̓ Hieronymus in ſermone de aſſumptiōe ait. Nec in mundo dignior locus fuit vir ginalis vteri templo in quo dei filiū ſuſce pit: nec in celis ſublimior regali ſolio quo mariā marie filius ſublimauit. ¶ Quar ta virginis dignitas capacitas dicta eſt. ſcd̓m em̄ Dionyſiū. Om̄ia inferioꝝ dona in ſuperioribus in tanta excellentia ſunt ꝙ quaſi nulla comparatio eſt niſi ſicut eſt in circumferentia ad ſuū centrum. Cum ergo beata virgo ſupra omnē ordinē ſit in tantū ꝙ per ſe faciat ordinē incōmutabilē ſicut predictum eſt: ſequitur ꝙ ſuper om̄es inferiores ordines tā angeloꝝ qͣꝫ hoīm ſil̓ ſumptoꝝ ip̄a imꝓportiōabiliter ē prolata Et quicqͥd eſt glorie in om̄i inferiori gl̓ifi cata natura tā angelica qͣꝫ humana: mul to preexcellētius ē in virgine matre dei. nec dubiū hoc reddat alioꝝ beatitudo nume roſa: ml̓ta ac magna. qꝛ hoc nihil facit ad rem maioritatis glorie eſſentialis ſeu ſub ſtantialis Nam in ſpūalibꝰ idē malus qd̓ melius reputat̉. Nam plus de ſubſtātiali gloria ē in vno ſeraphinqͣꝫ ſit in om̄ibꝰ in ferioribꝰ angelis etiā ſi per impoſſibile ẜm naturā multiplicarent̉ in infinitū. Super

Ca S dea. q addendū ergo ē ꝙ nullus inter puras cre aturas ordo in celis tantū ſuperat ordinē īmediate ſibi coniunctū qͣꝫtum gloria ma tris dei ſuperat ome quod ei inferiꝰ ē. Ad quod intelligendū cōſideremus: ꝙ in cor poribus vniuerſi ſuperiora continent in fe riora ⁊ inextimabiliter plus ¶ Quīta vir ginis dignitas que illius gloriaꝫ declarat dicit̉ vnitas. Quāto em̄ beati magis vni unt̉ cum deo: tanto glorioſiores ſunt in eo Omnes autē creature ſimul iuncte nō tm̄ vniunt̉ deo qͣꝫtum ſolo beata ꝟgo. Ad cu ius intelligentiam notandū eſt ꝙ ſex ſunt gradus vnionis in deum quibus creatu re in illum gradatim aſcendūt. brimus eſt vnio creationis. Secundus cognitionis. ercius dilectionis. Quartus glorificationis. Quintus materialis conceptionis. Sextus ꝑſonalis vnionis. ¶ Primus gradus eſt creationis.i. per ꝑti cipationem eſſendi ꝑ quā entia cōiungun tur deo. vt cauſe efficiēti ⁊ exemplari atqꝫ finali. Secūdus gradus ē vnio cognitio nis.ſ. per vim intelligendi ꝑ quam intel lectualia vniūtur deo: vt ſuꝑnaturali cre dibili: ⁊ vt credito ⁊ credendo. Tercius gradus eſt vnio dilectionis quo amici dei in p̄ſenti vita vniūt̉ illi ꝑ amorē. ¶ Quar tus gradus dicit̉ glorificationis.ſ. per do nū glorificationis per viſionem ⁊ fruitio nem glorie ſempiterne ꝑ quā anima vnit̉ deo vt obiecto beatifico facil̓r viſo. ¶ Quī tus gradus eſt vnio materialis cōceptio nis ꝑ quā beata virgo eſt facta mater dei: ita vt vna atqꝫ eadem eſſet caro virginis ⁊ caro chriſti nō conſiderata in chriſto di uinitate eius. ¶ Sextus autē gradus eſt perionalis vnionis qui competit chriſto qͥ fuit deus ⁊ homo ꝓpter vnionem natura rū in perſona verbi. In quolibet autē iſto rum graduū qui libet excedit alterū in in finitum. quia inferior in ſua ſpecie multi plicatus in infinitū: ſuperiori equiparari non valet. quod ſic patere poteſt. Primuꝫ em̄ patet: quia eſſe in infinitum excedit no eſſe: quia talia infinita nō entia nō equiua ſunt minimo puncto eſſendi. Secandum etiam patet: quia. infinita nō intellectua ALecag lia vni intellectui equiualere non poſſunt. Tercium ſimiliter ptꝫ: quia omnes intel lectus infideles ⁊ inimici dei non equiua lent vni fideli ⁊ amico dei. Unde Prouer xvi. ca. ſcriptū eſt. Melior eſt vnus timēs deum qͣꝫ mille filij impij. Quod quidē ve rum eſt niſi ꝓ quanto quidaꝫ ex eis in dei p̄deſtinatione ꝑ temꝑe futuro habent̉: vt dei fideles atqꝫ amici. Quartū etiam pa tet. Nam quicquid pari poteſt citra viſio nem dei nō equiualet vni beato: quia oīa ſimul ſumpta nō facerent vnum beatum Quintū etiam patet. Nam illa vnio ſiue acceſſus qui eſt ꝑ maternalē conceptionē tranſcendit omnes inferiores ⁊ in infini tum ꝓut in hoc acceſſu includit̉ maximꝰ amor ſibi correſpondens ac plenarie cōſū mans: quia ſicut cōmunis amoris gradꝰ conſummatur in gloria: ſic maternus dei amor conſummat̉ in maria. Sextum ⁊ vl timū inſuꝑ patet. Nam gradus vnionis perſonalis tante ex tranſcendentie ꝙ reli qui citra ipſum in finities multiplicati ei equiualere nō poſſunt. Ecce ꝙ qͥntus aſcē ſus vnionis in deum ſcꝫ per mater ialam conceptionem in infinitum excedit omēs alios p̄cedentes. Exquo manifeſte appa ret ꝙ qͣꝫtum in p̄ſenti ſeculo talis vnio ex ceſſit alias vniones in gratia tantū nunc in paradiſo excedit in gloria. ¶ Qd̓ pie credere poſſumus ⁊ veriſimilit̓ debemus tenere virginem a mortuis reſu ſcitatam aſſumptam cum corpore ⁊ ani ma in celum. Ca. II I. Ercium quod fecit de us magnū in virgine gl̓ioſa di citur aſſumptio. At em̄pie cre ditur tercia die poſtqͣꝫ corpus virginis fu it ſepultū: dū ibidem cōmorarent̉ apoſtoli aduenit ieſus cū multitudine angelorum ipſoſqꝫ ſalutauit dicens. Pax vobis. Qui reſpōderūt. Gloria tibi deus qui facis mi rabilia magna ſolus. Tunc ſaluator locu tus eſt dicens. Surge colūba mea taber naculū glorie: templū celeſte: ſtatimqꝫ ſur rexit ⁊ de tu mulo ab apoſtolis patefacto ꝓ dijt. Sicqꝫ glorioſe cū corꝑe ad celeſtia re gna ꝑrexit. Et licꝫ hoc nō ſit nobis certitu dinaliter reuelatu. tamen ſic habet cōmu

Gorauro biceſiaij.o.9 ¶oreaAvg6 OA nis omniū ſanctoꝝ opinio. Ipſi nanqͣꝫ ad ad hoc tenendū ꝯgruentiſſimis rōnibꝰ in ducunt̉. Ex quibꝰ nos qͥnqꝫ annotabimꝰ. ¶ Prima dicit̉ completionis. ¶ Secunda honorationis. Tercia ſanctificationis. ¶ Quarta perfectionis. Quinta gratificationis. ¶ Prima ratio ꝓbans virginē aſſumptā cū corpore ⁊ aīa dicit̉ completionis. Cre ditur nanqꝫ ꝙ multoꝝ ſanctoꝝ ſit reſurre ctio completa: qui cum anima ſimul ⁊ cor pore poſſident regnum celeſte cuꝫ chriſto Multomagis hoc cōuenire debet virgi ni glorioſe. Unde d̓ hoc Hieronymus in ſermone ad Paulam ⁊ Euſtochiū inquit Quomō autem vel quo tempore aūt a qͥ bus perſonis ſanctiſſimū corpus virginis a ſepulchro ablatum fuerit: vel vbi tranſ poſitum: vtrūue reſurrexerit neſcit̉: qͣꝫuis nonnulli aſtruere velint eam iam reſuſci tatam ⁊ beata cum chriſto īmortalitate in celeſtibus veſtiri. Quod ⁊ de beato Ioh̓e euāgeliſta eius miniſtro: cui virgini a chri ſto virgo cōmiſſa eſt plurimi aſſeruerant. quia in ſepulchro eius: vt fert̉: nō niſi man na inuenit̉. quod eſcaturire cernit̉. Uerū tamen quid hoꝝ verius cenſeat̉ ambigi mus. Melius tamen deo tctum cui nihil impoſſibile eſt: cōmittimus: qͣꝫ aliquid te mere diffinire velimus auctoritate noſtra Sicuti ⁊ de his qui cū dn̄o: teſte euāgelio: reſurrexiſſe credunt̉. Sed vtruꝫ redierint in terre puluerem an nō. certum nō habe mus niſi quod legimus: quia multa corpo ra ſanctoꝝ qͥ dormierāt reſurrexerūt ac ve nerūt in ſanctam ciuitatem.ſ. hierl̓m ⁊ ap paruerūt multis. De quibꝰ ꝓfecto nōnul li doctoꝝ ſenſerūt ⁊ in ſuis reliquerūt ſcri ptis ꝙ iam in illis perpetua ſit completa reſurrectio. Unde ⁊ beatus Petrus di xiſſe legit̉: cum de Dauid loqueret̉ in teſti moniū. Et ſepulchꝝ inquit eiꝰ apud vos eſt: quaſi non ſit auſus ei dicere ꝙ ipſe aut corpus eius apud vos ē: ſed tm̄ ſepulchrū quo cōditus fuerat. Hinc em̄ aiunt reſur rexiſſe ⁊ ip̄m cum ceteris ſanctis. Et ideo va cuū remanſiſſe monumentū: vt nūc be ate marie cernit̉. Quod ſane factum ⁊ de alijs quibuſlibet locis ſcripturaꝝ firmare 3. conant̉ ꝙ hi iam cū xp̄o regnent reſuſcita ti in eternam ſocietatem: qd̓ qꝛ deo non eſt impoſſibile nec nos de beata maria factū abnuimus. ¶ Secūda rō ꝓbans virgineꝫ cū corꝑe ⁊ aīa aſſumptā dicit̉ honoratōis Dicit em̄ Bern̄. Sanctoꝝ corꝑa deus p̄ cioſa ſublimium tam glorioſe venerabilia reddidit ⁊ honore tam mirifico ſublima uit: vt ⁊ ipſis deputet̉ locus eoꝝ veneratio ni ꝯgruꝰ: ⁊ ad ipˢa mūdus ꝓperet vniuer ſus. Si ergo marie corpus ſuꝑ terram eſſe dicat̉ cū nec deuota frequentet̉ viſitatiōe fideliū nec eidem locus deputet̉ honoris. nimirū videbit̉ xp̄m honorē materni cor poris ꝯtempſiſſe: cum tamen ſuꝑ terram alioꝝ ſanctoꝝ corꝑa ſic honoret ¶ Tercia ratio dicit̉ ſanctifictionis. vt em̄ dictuꝫ eſt in p̄cedentibꝰ quia beata virgo ſanctifica ta fuit anteqͣꝫ naſceret̉: fomes in ea nunqͣꝫ aliquē actū habuit: ⁊ ꝑ ſecundā ſanctifica tionē totaliter ab ea fuit ſublatus. Cum gͦ viciū fomitis inducat debitū incineratio nis in carne: videt̉ ꝙ corpus virginis a ta li debito oīno fuerit abſoluta: ⁊ ꝑ ꝯſequēs nec eius corpus debuit incinerari. Iſta eſt ratio Richardi in. iiij. di. xliij. vt plene di ximus in ſermone de reſurrectione chriſti. ¶ Quarta ratio dicit̉ perfectionis. Sicut em̄ maria fuit plena gratia p̄ ceteris puris creaturis. ita debuit eſſe plena gloria: ⁊ ita cū corpore glorificanda ante reſurrectionē aliorū. De hoc ſic dicit beatus Augꝰ. Si merito pͦ om̄ibꝰ viuentibꝰ Marie donata eſt gratia: morte erit minuenda. Abſit cuꝫ mors alioꝝ ſanctoꝝ p̄cioſa ſit ⁊ glorioſa ¶ Quin a ratio dicit̉ gratificationis. De cuit quippe virginē cum corpore ad gl̓am deduci: vt filius eius benedictus in omni bus gratus maternis bn̄ficijs inueniret̉. Ipſa nāqꝫ fuit que filio ex puriſſimis ſan guinibꝰ eius corpulentā ſubſtantiā dedit. Ipſa que nouem menſibus vtero ſuo por tauit. Ipſa que illū letanter peperit ⁊ pan nis inuoluit ac lacte pauit. Ipſa que in ſu is neceſſitatibꝰ eū iuuit illiqꝫ qͣꝫtum potuit ſtudioſiſſime ſemꝑ occurrit. Ipſa que euꝫ dulciter ſuū Ieſum dilexit. Ipſa ergo di gna regnare cū filio aſſumi debuit: etiā cu corpore ad regnū celoꝝ. Quia vt Augu ait. Putredo ⁊ vermis humane eſt oppro

Sca.6cſ9& Agel C Lr. briū ꝯditionis a quo opprobrio cū Ieſus alienus ſit Marie nature excipit̉ quā Ie ſus de ea aſſumpſiſſe ꝓbat̉. Firmiter ergo credimus ꝙ ſaluator oīm Ieſus colendiſ ſimā ſuam matrē voluit in corpore ⁊ anīa facere glorioſam: quā nos laudare cone mur. Hec ſiquidem eſt ꝑ quā omnis ma ledictio ſoluta eſt: ⁊ celeſtis benedictio ve nit in mundū. Hec eſt que ꝓ nobis pecca toribꝰ infatigabiliter intercedit. Hec regi na miſericordie: ad quā ꝯfugētes tuti eſſe valemus. Hanc oēs inuocemus vt ꝑ illi merita in hoc ſeculo impetremus gratiaꝫ ſui filij: ⁊ in futuro ꝑueniamus ad eterna requiem. Amen. ¶ Sermo trigeſimus de angelis quoꝝ ſo lennitas in eccleſia celebrat̉ ꝓpter miracu lum quod apparuit in monte Gargano. Agelis ſuis deus mā dauit de te: vt cuſtodiant te in om̄ibꝰ vijs tuis. Illuminati ꝓ phete verba ſunt iſta originali ter. psͣ. xc. Debitores ſumus fratres cha riſſimi angelis beatis: qm̄ volente deo in numera: vt ſic loquar: beneficia nobis prē ſtare nō ceſſant. Quia tamen ipſi inuiſi biles ſunt ⁊ īmateriales ſubſtantie: pleriqꝫ illos negligunt venerari. Ob quod vt hu mane imbecillitati conſuleretur ſingulari mō in monte Gargano. Anno. dn̄i. ccc. xc. locus inuentus eſt in qͦ archangeli Mi chaelis aliorūqꝫ angeloꝝ iugis memoria vſqꝫ ad conſūmationē ſeculi permaneret. Nam dū quidam p̄diues noīe Garganꝰ: qui ex euētū ſuo monti vocabulū dedit in finita pecoꝝ multitudine abundaret: con tigit vt ſemel thaurū perderet. Quē ſolici te querēs inuenit eundem in vertice mon tis foribus cuiuſdā aſſiſtere ſpelunce: quē cū ſagitta appetiſſet illa velut flamine ven ti retorta eum a quo iactata eſt mox reuer ſa ꝑcuſſit. Turbati ciues ⁊ ſtupe facti epi ſcopum Sipontinū quid facto opus eſſet conſulerūt. Qui triduani indixit ieiuniū: orandūqꝫ deum precepit. Quo facto ſan ctus archangelus Michael apparuit ꝑ viſionem epiſcopo dicens. Ego ſum Mi chael archangelus: qͥ in conſpectu dei lem per aſſiſto. Uolui aūt locum illius ſpelun ce mihi dedicandū illo iudicio ſagitte cū ctis mortalibus declarare. qua viſione le tior factus epiſcopus alijs quod viderat enarrauit. Et ſic ab eo tꝑe eccleſia ibi ꝯſe crata fuit ob reuerentiā beati archangeli: que vſqꝫ in pn̄tem diem a cunctis fidelibꝰ deuotione p̄cipua frequentat̉. Quapropt̓ ⁊ ſolennitas angeloꝝ a patribꝰ fuit inſtitu ta: quā ex debito ⁊ obligatione p̄cepti men ſe ſeptembris omnes celebrare tenentur. Quia vero in tanta feſtiuitate mens nr̄a ad ipſos angelos colendos p̄candoſqꝫ eſt inflāmanda. Idcirco de ipſis in pn̄ti ſer mone dicemus. de qͥbus tria myſteiia erūt decurrenda Pimū dicitur cognitionis. Secundum ꝓductionis. ¶ Tercium miſſionis. ¶ Qualiter angelus ab hoīe cognoſci po teſt. ⁊ quo ſpūs eſt in corporeus qui tamen poteſt in aſſumpto corꝑe apparere. ¶ Capl̓m.I. Rimū de angelis my ſterium decurrendum dicit̉ co gnitionis. In quo tria dubia ꝓ ponimus illuſtranda. ¶ Primū vtrum ſubſtantie ſeparate que dicuntur angeli poſſint cognoſci ab homi nibus viatoribus. ¶ Secundum vtrum angeli habeant cor pora ſibi naturaliter vnita. Tercium vtrū aſſumunt aliqn̄ corꝑa. ¶ Pro pͥmi dubij illuſtratione diſtingue re poſſumus triplicem noticiā. Prima dicit̉ ꝓpria ⁊ intuitiua. Secunda cōmunis ⁊ effectiua. Tercia fidelis ⁊ reuelatiua. ¶ Prima noticia dicitur ꝓpria intuitiua. qua ſcilicꝫ cognoſcitur angelus in ſua ſub ſtantia ſicuti eſt. Et hac angelus cognoſci non poteſt a puris viatoribus. vt inquit T homas prima parte. q. lxxxiiij. ex eo ꝙ intellectus noſter ſcd̓m ſtatum preſentis vite nihil intelligit: niſi conuertendo ſe ad fautaſmata. Et ſic ſubſtantias immate ria les q̄ ſubſenſu ⁊ imaginatiōe nō ea dūt

primo ⁊ ꝑ ſe ẜm modū cognitionis nobis expertū intelligere nō poſſumus. Immo ⁊ adam in ſtatu innocentie. vt etiam dicit Tho. i. parte. q. xciiij. Intelligere nō potu it ſubſtātias ſeꝑatas: eo ꝙ illi anime com petebat modus intelligendi ꝑ ꝯuerſioneꝫ ad fantaſmata ſicut ⁊ nobis. Et licꝫ pla to voluerit ꝙ ſubſtantie īmateriales nō ſo luma nobis intelligunt̉. ſed ſint etiam pri ma a nobis intellecta. Poſuit em̄ formas īmateriales ſubſiſtētes: quas ideas voca bat eſſe ꝓpria obiecta noſtri intellectus. et ita pͥmo ⁊ ꝑ ſe a nobis intellecta. Sꝫ quia anime cognitio applicat̉ rebus materiali bus ẜm ꝙ intellectui ꝑmiſcetur fanta ſia ⁊ ſenſus. Ideo quātomagis intellectus fue rit deputatus: tantomagis percipit īmate rialiū intelligibilem veritatem. Nihilomi nus ꝯtrariū videt̉ ſentire in Thimeo vbi dixit. Inuiſibilium diuinarum poteſtatū que demones nuncupant̉ preſtare rationē magis eſt opus qͣꝫ ferre valeat hominis in geniū. De cōmentatore vero aſſerit Tho mas ꝙ in. ij. Methaphiſice dixit ſi ſubſtā tie abſtracte non poſſent intelligia nobis tūc natura ocioſe egiſſet: quia feciſſet illud quod eſt in ſe naturaliter intellectum: non intellectum ab aliquo. Sed dictum hͦ de ficit pͥmo quia nō ſequit̉ ꝙ ſi ſubſtantie ſe parate nō intelliguntur a nobis: nō intel ligantur ab aliquo intellectu. intelligūtur em̄ a ſeipſis ⁊ a ſeinuicem. Secundo de fi cit ſententia cōmentatoris. quia nō eſt fi nis ſubſtantiaꝝ ſeꝑataꝝ vt intelligant̉ a nobis ¶ Secūda cognitio dicitur cōmu nis effectiua: quando cognoſcit̉ cauſa per effectum: ⁊ eſt cognitio quedam generalis hanc cognitionē habuerūt philoſophi de angelis ⁊ p̄cipue Ariſtoteles in. xi. Me thaphiſice: qui voluit ꝙ intelligentie mo uerent ſperas celoꝝ ⁊ celeſtia corpora. ¶ Tercia vero cognitio dicit̉ fidelis ⁊ reuie latiua. quando.ſ. aliquid cognoſcitur fide: quia ſic eſt certitudinaliter relatuꝫ. Hoc modo relictis philoſophoꝝ vanitatibꝰ at qꝫ erroribus hoīm curioſoꝝ nos firmiſſi me aſſerimus ꝙ angeli ſūt nobiliſſimi ſpi ritus deo bono fruentes: nobis vt infra do cebimus beniuoli ⁊ affecti: quibus medijs dei ſecreta ⁊ myſteria gratie hominibꝰ ſūt. reuelata. Mali vero penis eternis iuſtiſ ſime deputati Si vero quis quereret vnd̓ hec veritas eſt exorta. Reſpōdemus ꝙ ex latiſſimo campoſcripture ſacre veteri vi delicet nouoqꝫ teſtamento: vbi de angelis expreſſe fit mentio. Unde Geneſis. c.xvi. ſcribitur de Agardum fugeret eſſetqꝫ in ſolitudine: quia affligebat eam Sara do mina ſua. Cunqꝫ inueniſſet eam angelus dn̄i iuxta fontem aque in ſolitudine ⁊c̄. di xit ad illam Agar ancilla Sarai vnde ve nis ⁊ quo vadis. Que reſpondit. A facie dn̄e mee ego fugio. Dixitqꝫ ei angelus dn̄i Reuertere ad dn̄am tuam: ⁊ hūiliare ſub manibus illius. Et Geneſis. xix. ca. Ue nerunt duo angeli ſodomam veſpere. Et xxij. cap̄. Angelus dn̄i de celo clamauit di cens. Abraam Abraam. Et. xxviij. capi. Uidit Iacob in ſomnis ſcalam ſtantem ſuper terram ⁊ cacumen illius tāgens ce lum: angelos quoqꝫ dei aſcendentes ⁊ de ſcendentes per illam. Et. xxxij. cap̄. Iacob itinere quo ceperat abijt: fuerūtqꝫ ei obuiā angeli dn̄i. Et Exodi. xiiij. capi. Angelus dei precedebat caſtra ilrael: ⁊ cum eo pari ter columba nubis. Et. xxiij. capi. Mittā angelum meum qui precedat te ⁊ cuſtodi at in via introducat ad locum quem pre paraui tibi. Et Numeri. xxij. ca. Cum vi diſſet aſina ſtantem angelum cecidit ſub pedibus ſedentis. Et. ij. Regum vltimo capi. Cum extendiſſet manum angelus dn̄i. ſuper hieruſalem vt diſperderet eam: miſertus eſt dn̄s ſuꝑ afflictionem. ⁊ ait an gelo percucienti. Sufficit nūc contine ma num tuam. Erat autem angelus dn̄i iu xta aream areuna iebuſei. Et. iiij. Regum i ca. Angelus dn̄i locutus eſt ad Helyaꝫ. Et. xix. c. Angelus dn̄i percuſſit in caſtris aſſyrioꝝ. Et Thobie. v. c. Egreſſus To bias inuenit iuueneꝫ ſplendiſſimū ſtantē p̄cinctum ad ambulandum: ⁊ ignorās ꝙ angelus dei eſſet: ſalutauit eum ⁊ dixit. vn de te habemus bone iuuenis. Et Iudith. xiij. capi. Uiuit dn̄s quoniam cuſtodiuit me angelus eius. Et Eccleſiaſtici. v. cap̄. Ne dicas coram angelo tuo non eſt pro uidentia. Et. Pſalmo. viij. Minuiſti eū paulominꝰ ab angelis Et pͣs. xxvi. Ado rate eum omnes angeli eius. Et psͣ. ciij.

Qui facis angelos tuos ſpūs. Et psͣ. cxl viij. Laudate cum om̄es angeli eius. Et Baruth. vij. ca. Angelus meus erit vobiſ cum. Et Dan̄. iij. ca. Angelus aūt dn̄i de ſcendit cū Azaria ⁊ ſocijs eius in fornacē: ⁊ excuſſit flamiā ignis de fornace. Et eo dem capi. Benedicite angeli dn̄i dn̄o: lau date ⁊ ſuꝑexaltate eū in ſecula. Et. xiiij. ca. dixit angelus dn̄i ad Abachuc. Fer pran diū qd̓ habes Danieli in babylonē: qui eſt in lacu leonū. Et malachie. iij. c. Statim veniet ad templū ſanctū ſuuꝫ dn̄ator quē vos queritis. ⁊ angelus teſtamenti quem vos vultis. Et Lu. i. c. Apparuit Facha rie ancelus dn̄i ſtans a dextris altaris in cenſi. Et eodem cap̄. Miſſus eſt angelus Gabriel a deo in ciuitatē galilee cui nomē nazaret ad virginē deſponſatā viro. Et. ij. ca. Angelus dn̄i ſtetit iuxta illos. Eodem ca. Facta eſt cū angelo multitudo militie celeſtis exercitus. Et. xxij. ca. Apparuit ei angelus dn̄i de celo ꝯfortans eū. Et Ma thei. i. c. Angelus dn̄i apparuit in ſomnis Ioſeph. Et. iiij. ca. Acceſſerūt angeli ⁊ mi niſtrabant ei. Et. xxij. c. Erunt ſicut angeli dei in celo. Et. xviij. ca. Angeli eoꝝ ſemper vident faciem patris mei qui in celis eſt. Et. xxiiij. ca. Mittet angelos ſuos cū tu ba. Et. xxv. ca. Cum venerit filius homīs in maieſtate ſua ⁊ omnes angeli eius cum io. Et. xxvi. ca. An putas quia nō poſſum rogare patrem meū ⁊ exhibebit mihi mo do pluſqͣꝫ duodecim legiones angelorum Et Iohānis v. ca. Angelus autē dn̄i ẜm tp̄s deſcendebat in piſcinā. Et ad Heb̓. i. ca. Cui aliqn̄ angeloꝝ dixit filius meus es tu Et Actuū. xij. ca. Angelus dn̄i aſti tit ⁊ lumen refulſit in habitaculo carceris Eodē. c. Miſit dn̄s angelū ſuū ⁊ eripuit me d̓ manu herodis. Et Apoc̄. i. c. Signi ficauit deus que oportet fieri cito loquens ꝑ angelū ſuū ſeruo ſuo Ioh̓i. Et. ij. cap̄. fit mētio de angelo Pergami Tiatire ⁊ ſmir ne. Et. iij. ca. de angelo Sardis philadel fie ⁊ laodicie. Et. vij. ca. de angelo aſcendē te ab ortu ſolis. Et. x. ca. de angelo amicto nube. Et. xij. ca. de angelis preliantibꝰ. Et xiiij. ca. de angelo habente euangeliū eter nū. Et. xvi. ca. de ſeptem angelis hn̄tibus ſeptem phialas ire dei. Et. xviij. ca. de an gelo deſcendente de celo hn̄te poteſtatem magnā. Et. xx. ca. de angelo deſcendente d̓ celo habente clauem abyſſi ⁊ cathenā ma gnam. Et. xxij. ca. de angelo qui nō ꝑmiſit ſe adorari a Ioh̓e. Ex qͥbꝰ oībꝰ cogimur ꝯfiteri eſſe angelos. licꝫ illos ꝓ ſtatu iſto in ſui ſubſtantia videre nō valeamus. De de monibꝰ aūt videre potes que poſui in tra ctatu de timore iudicioꝝ dei. ¶ Secundū pͥncipale dubiū ꝓpoſitum fuit vtrū angeli habeant corꝑa ſibi naturaliter vnita. Et qͥdam ꝯtendūt ꝓbare ꝙ ſic. Primo quia Or igenes in li. periarchon dicit. Solius dei. id eſt patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti vere id ꝓprium eſt: vt ſine materiali ſubſtantia et abſqꝫ vlla corporee additiōis ſocietate in telligatur exiſtere. Et Bernardus omel̓. vi. ſuꝑ cantica ait. Liquet oēm fpūm cor poreo ꝓrſus indigere ſolatio. Et Augꝰ. in ij. ſuꝑ Geneſim ad lr̄aꝫ. Et in. iij. de tru dei. Et in. viij. d̓ ciui. dei. Et in li. de eccleſiaſti. dogma. vr̄ aſſerere ꝙ angeli habeat corꝑa aerea ⁊ ſubtiliſſima. Scd̓o Gregorius in omelia vocat angelū aīal rōna le. omne aūt aīal habet corpus ſibi naturalit̓ vnitū Tercio arguitur. quia perfectior eſt vita ī angelis qͣꝫ in animalibꝰ. Sed aīa nō ſolū viuit: ſed etiam viuificat corpus. ergo an geli habent corpora ſibi naturaliter vnita Sed ꝯtra iſtos ita debiliter arguentes eſt doctrina oīm theologoꝝ in. ij. ſententiarū. diſ. viij: qͥ ſequentes dyoniſiū ⁊ damaſcenū aſſerūt angelos nō habere corpora ſibi na tur aliter vnita. Et ratio ẜm Tho. pͥma ꝑ. te. q. v. Quia qd̓ accidit a licui nature non inuenit̉ naturaliter in omnibꝰ in natura. ſi cut habere alas. qꝛ nō eſt de rōe animalis nō ꝯuenit om̄i aīali. Cum autē intelligere nō ſit actus corporis. nec alicuiꝰ corporee virtutis habere corpus vnitum non eſt de rōne ſubſtantie intellectualis inqͣꝫtū huiꝰ ſed accidit alicui intellectuali ſubſtantie ꝓpter aliqͥd aliud: ſicut anīe rōnali ꝯpetit vniri corpori: qꝛ eſt imꝑfecta ⁊ in potentia exiſtens in genere intellectualiū ſubſtātia rū nō hn̄s in ſua natura plenitudinē ſcīe. ſed acqͥrens eā ꝑ ſenſus corporeos a ſenſi ſibilibus rebus. In quocūqꝫ autem gene re inuenit̉ aliquid imꝑfectum oportet pre ex ſtere aliquod perſectum in genere illo.

Sunt ergo alique ſubſtantie intellectua les perfecte in natura intellectuali nō indi gentes acquirere ſcientiā rebus ſenſibili bus. Quare nō om̄s ſubſtātie intellectua les ſunt vnite corporibꝰ: ſed alique ſunt a corporibꝰ ſepara te. Ad pͥmū ergo obiectū de ſententia Origenis dicit Tho. ꝙ audi endus nō eſt. quia vt dicit Hicro. in epl̓a ad deſiderium. Origenes melior in bonis peior in malis fuit. Cuius hereſis in libriſ periarchon: quos ipſe compoſuit maxime inueniri dicūt̉. Magiſter in hyſtoria ſcho laſtica ſuꝑ Geneſim circa pͥncipium. Pe riarchon inquit eſt liber in quo Origenes dixit chriſtū adhuc in aere ꝓ demonibꝰ pa ti debere: ſicut in terra paſſus eſt ꝓ hoībus Augu. ꝟo in pretactis locis nō loquit̉ aſſe rendo: ſed referens opinionē platonicoꝝ qͥ ponebant eſſe q̄dam animalia aerea que demones noīabant. D ctum adhuc Ber nardi intelligendū eſt ſane. ꝙ ſpūs creati indigent corporeo inſtrumento nō ſibi na turaliter vnito. ſed ad aliquid aſſumpto ꝓpter inſtructionem noſtraꝫ. Ad ſecundū de verbo Gregorij reſpondet̉ ꝙ ipſe vocat angelum rationale aīal methaphorice ꝓ pter ſimilitudinē rationis. Ad tercium in quit ſanctus doctor ꝙ viuificare effectiue ſimpliciter perfectionis eſt: vnde ⁊ deo co uenit. Sed viuificare formaliter eſt ſub ſtantie que eſt pars alicuius nature ⁊ non habentis in ſe integrā naturā ſpēi. Unde ſubſtantia intellectualis que nō eſt vnita corpori: eſt perfectior qͣꝫ ea que eſt corpori vnita. Hinc Damaſcenus ait. Angelus eſt ſubſtātia incellectualis incorporea. Et Dyoni. Angeli ſunt ſpūalia lumina īma teriales incorporei. ¶ Terctum dubiū pͥn cipale fuit vtrum angeli aſſumūt aliqua do corpora. Et ꝙ ſic prꝫ. quia Aug. li. xvi. de ciuitate dei dicit: ꝙ angeli in aſſumptis corporibꝰ Abrae apparuerunt. Tho. vero ait. ꝙ nōnulli tenuęrūt angelos nunqͣꝫ cor pora aſſumpſiſſe. Sed omnia que in ſcri pturis diuinis leguntur de apparitionibꝰ angeloꝝ contigiſſe ẜm imaginationē Ta men hoc nō videtur conſonū intentioni ſa cre ſcripture. Quoniā id quod imagina ria viſione videtur eſt in ſola imaginatiōe videntis. Unde nō videtur indifferenter ab omnibꝰ. ꝓcriptura autē diuina ſic in troducit interduꝫ angelos appatentes vt cōmuniter ab omnibꝰ viderent̉. Sicut au geli apparentes Abrae viſi ſunt ab eo ⁊ a tota familia eius: a loth ⁊ a ciuibus ſodo moꝝ viſi ſunt angeli qui venerunt ſodo mam veſpere. Similiter angelus qui ap paruit Thobie ab om̄ibꝰ videbat̉. Exquo manifeſtum eſt iſta ſic ꝯtigiſſe ẜm corpo ream viſionem: qua videt̉ id quod poſitū eſt extra videntem. vnde ab omnibꝰ vide ri poteſt. Tali autē viſione non videt̉ niſi corpus. Cum ergo angeli neqꝫ ſint corꝑa neqꝫ habeant corpora ſibi naturaliter vni ta: relinquit̉ aſſumant aliqn̄ corꝑa. Et icꝫ illis nō indigeant ꝓpter ſeipſos. aſſumunt tamen illa ꝓpter nos: vt familiariter cū ho minibꝰ ꝯuerſando demōſtrent intelligibi lem ſocietatē quā hoīes expectant cuꝫ eis habendā in futura vita. Inſuꝑ ꝙ angeli corpora aſſumpſerūt in veteri teſtamento fuit quod dā figurale indiciū ꝙ verbū dei aſſumpturū eſſet corpus humanū. Om̄s em̄ apparitiones veteris teſtamēti ad illā apparitionē ordinate fuerūt qua filius dei apparuit in carne. Notandū tn̄ ꝙ corpus aſſumptū vnit̉ angelo non qͥdem vt forme nec ſolum vt motori: ſed ſicut motori repn̄ tato ꝑ corpus mobile aſſumptum. Sicut em̄ in ſacra ſcriptura ꝓprietates reꝝ intel ligibiliū ſub ſimilitudinibꝰ rerū ſenſibiliū deſcribunt̉. Ita corpora formant̉ ſic ab an gelis diuina virtute vt ꝯgruant ad rep̄ſen tandū angeli intelligibiles ꝓprietates. Et hoc eſt angelum aſſumere corpus. Et ſi qͥs obſtaret ꝙ angeli nō aſſumunt corpus de terra vel aqua: quia nō ſubito diſparerent neqꝫ de igne quia comburerent ea que cō tingerent. nec ex aere: quia aer infigurabi lis eſt. ergo angeli corꝑa nō aſſumūt. Re ſpōde: Tho. ꝙ licꝫ aer in ſua raritate mi nens nō retineat figuram neqꝫ colorem. ta men quādo condenſat̉ ⁊ figurari ⁊ colora ri poteſt ſicut patet in nubibꝰ. Et ſic ange li aſſumunt corpora ex aere condenſando ipſum virtute diuina qͣꝫtum neceſſe eſt ad corporis aſſumendi formationem. Sed adhuc oritur hic difficultas ꝓpter ea q̄ do

cent ſacri doctores. Nam corpus aſſum ptum ab angelo videt̉ quaſi vnū ⁊ opera vite habens. ⁊ tamen nō eſt viuum nec ha bens opera vite apparet organizatum ha bens oculos ⁊ nares ⁊ alia ſenſuum inſtru menta. ⁊ tamen ꝑ organa illa angelus mi nime ſentit. In corpore ſic aſſumpto ange lus videt̉ loqui. ⁊ tamen nō eſt ꝓpria locu tio illa. ſimiliter comedit: ⁊ illa nō eſt vera comeſtio. Igitur in talibus apparitionibꝰ non eſt niſi quedā fictio ſiue deceptio. Ad hoc reſpondet Tho. vbi ſupͣ. ꝙ ſicut nō eſt contra veritate ꝙ in ſcripturis intelligibi lia ſubfiguris ſenſibilibus deſcribant̉. qꝛ hoc nō videt̉ ad aſtruendum: ꝙ intelligi bilia ſunt ſenſibilia. Sed quia ꝑ figuras ſenſibilium ꝓprietates intelligibiliū ẜm ſi militudinem quandam dant̉ intelligi. ita nō repugnat veritati ſanctoꝝ angelorū ꝙ corpora ab eis aſſumpta videant̉ homīes viuentes cū nō ſint. Non em̄ aſſumunt̉ ni ſi vt ꝑ ꝓprietates homīs ⁊ opeꝝ hominis ſpūales ꝓprietates angeloꝝ ⁊ eoꝝ ſpūalia opera deſignent̉ quod nō ita congrue fie ret ſi veros hoīes aſſumerēt: quia ꝓprieta tes eoꝝ ducerent in ipſos homines non in angelos. Similiter eſt dicendū ꝙ angelip organa aſſūptoꝝ corpoꝝ nullo modo ſen tiunt: nec tamen ſuperflue ſunt formata Non em̄ ad hoc ſunt formata vt ꝑ ea ſen tiant: ſed ad hoc vt ꝑ huiuſmodi organa ꝟutes ſpūales angeloꝝ denotent̉. Sicut ꝑoculum denotat̉ virtus cognoſcitiua au geli. ⁊ ꝑ alia membra alie eius virtutes. vt docet Dionyſius vltimo ca. celeſtis ierar chie. De locutione vero angeli quam facit in corpore aſſumpto verū eſt ꝙ nō eſt ꝓprie locutio: ſꝫ aliquid ſimile locutioni: inqͣꝫtuꝫ angelus in corpore ſic aſſūpto format vo ces in aere ſimiles vocibus humanis: que voces formant̉ vt ꝑ illas dei ſecreta ad no ſtras aures ꝑueniāt. Comeſtio adhuc an celi nō eſt vera ſed figuratiua ſpūalis co meſtionis. Nam comeſtio importat ſum ptionem cibi cōuertibilis in ſubſtantiā co medentis. Et qͣꝫuis in corpus chriſti poſt reſurrectionē cibus nō conuerteret̉. ſed re ſolueret̉ in p̄iacentem materiam. Tame ebriſtus habebat corpus talis nature in quod poſſet cibus conuerti: vnde fuit vera comeſtio. Sed cibus aſſumptus ab ange gelo neqꝫ conuertitur in corpus aſſumptu neqꝫ corpus illud eſt talis nature: vt in il lud poſſit alimentum conuerti: ꝓpterea di xit angelus Thobie. xij. ca. Cū eſſem vo biſcum ꝑ voluntatem dei videbar quideꝫ manducare ⁊ bibere. Sed ego cibo ⁊ po tu inuiſibili vtor. Fiunt igitur omnia in aſ ſumptis corporibus ab angelis nō ad de ceptionem: ſed potius ad vtilitateꝫ noſtrā vt ex predictis patet. ¶ Qd̓ deus ꝓduxit angelos ex temꝑe in celo empi rrco. ¶ Capl̓m. II. Ecundum myſteriuꝫ de angelis aperiendum dicitur ꝓductionis. In quo conſidera L re debemus ꝓductionem eoruꝫ qͣꝫtum ad tria. rimo quantū ad cauſam. pecundo quantū ad tempus. Tercio quantū ad locum. ¶ Primo conſideranda eſt angeloꝝ ꝓdu ctio quantū ad cauſam. Ubi queritur an angelus habeat cauſam ſui eſſe ⁊ ſit crea tus a deo. Et ad hoc reſpondet ſanctus Tho. pͥma parte. q. xliiij. ⁊. q. lxi. ꝙ neceſſe eſt dicere ⁊ angelos ⁊ omne id quod preter deum eſt a deo eſſe factuꝫ. Si em̄ aliquid inuenitur in aliquo per participationem: neceſſe eſt ꝙ cauſetur in ip̄o ab eo cui eſſen tia liter conuenit: ſicut ferrum fit ignitum ab igne. deus autē eſt ipſum eſſe per ſe ſub ſiſtens. ⁊ eſſe ꝑ ſe ſubſiſtens nō poteſt eſſe niſi vnū. Relinquit̉ ergo ꝙ omnia alia a deo non ſunt ſuum eſſe: ſed participāt eſſe quare cauſantur ab vno ente quod perfe ctiſſimum eſt. Ex his dixit Ariſtoteles in ij. Methaphiſice. Id quod eſt maxime ens ⁊ maxime verum: eſt cauſa omnis en tis ⁊ om̄is veri: ſicut id quod eſt maxime calidum: eſt cauſa omnis calidi. Algaze les vero in eodem loco inquit. Ipſum eſſe deo maxime conuenit: quoniā ipſe eſt ori go ⁊ principium eſſendi ⁊ quod eſt a quo eſt: quicqͥd eſt. Qd̓ ꝯfirmās Auicēna ait. Ome eſſe ē exuberans ab eiꝰ eſſe. Quare

⁊ Plato in thimeo ſubdidit: ꝙ nr̄m eſſe in cōꝑatione illius eſt nō eſſe. Hinc pau lus ad Ro. xi. ca. ſcripſit. Ex ipſo: ⁊ ꝑ ip̄m: ⁊ in ipſo ſunt oīa. Neceſſe eſt ergo angl̓os a deo eſſe creatos. Sed mirant̉ qͥdam ex eo ꝙ de his q̄ ſunt a deo creata agit̉. Gen̄. i ca. ſed nulla mentio fit ibi de angelis: gͦ nō videt̉ ꝙ ſint creati a deo. Iteꝝ Ariſto. dicit. viij. methaphiſice: ꝙ ſi aliqua ſubſtā tia ſit forma ſine materia ſtatim ꝑ ſeipſaꝫ eſt ens ⁊ vnū ⁊ nō hꝫ cauſam q̄ faciat eam ens ⁊ vnū. Sed angeli ſunt forme īmate riales: gͦ nō hn̄t cauſam ſui eſſe. Ad hec re ſpondet Tho. pͥmo ẜm Aug. li. xi. de ciui dei. ꝙ angeli nō ſunt p̄termiſſi in illa pͥma reꝝ creatione: ſed ſignificant̉ noīe celi vel lucis. Ideo aūt vel p̄termiſſi ſunt vel noī bus reꝝ corꝑaliū ſignificati: qꝛ moyſes po pulo rudi loquebat̉ qͥ nondū caꝑe poterat incorporeā naturā. De ſubſtantijs vero q̄ ſunt forme ſubſiſtentes: dicendū ꝙ nō hn̄t cauſam aliā formalē ſui eſſe ⁊ ſue vnitatꝭ: neqꝫ cām agentē ꝑ tranſmutationē mate rie de potentia in actū: ſed bene hn̄t cauſaꝫ ꝓducentē totā ſubſtantiā q̄ eſt ipſe deus. ¶ Secundo conſideranda eſt angeloꝝ ꝓ ductio qͣꝫtū ad tēpus. qn̄ ſcꝫ fuerūt angeli creati. Et circa hͦ tres reperiunt̉ opiniōēs. Prima opinio falſa eſt ⁊ heretica que hoc renet: ꝙ angeli fuerūt ꝓducti ab eterno: hͦ em̄ eſſe nō pōt: qm̄ ſic deus creaturas ꝓdu xit ꝙ eas ex nihilo fecit. id eſt poſtqͣꝫ nihil fuerant. Et vt inquit Tho. pͥma ꝑte. q. xlv Tum dr̄ aliquid ex nihilo fieri. hec p̄poſi tio ex: nō deſignat cauſam materialē: ſꝫ or dinem tm̄. ſicut cū dicit̉ ex mane fit meridi es.i. poſt mane. Et ſi obijceret̉ ꝙ ph̓i dicūt ex nihilo nihil fit. Rn̄det Tho. ꝙ ph̓i non conſiderauerunt niſi emanatione effectuū ꝑticulariū a cauſis ꝑticularibꝰ quas neceſ ſe eſt p̄ſupponere aliqͥd in ſua actione. Et ẜm hͦ eſt cōis eoꝝ opinio ex nihilo nihil fi eri. Sꝫ hͦ locū nō habet in pͥma ema natio ne ab vniuerſali reꝝ principio. Scd̓a opi mo fuit quorūdam doctoꝝ antiquorū ſcꝫ ꝙ angeli fuerūt creati ante oēm mundum corporeū. Nā Hiero. hͦ videt̉ aſſerere ſuꝑ epl̓as ad Titū. Ait em̄ ſic. Sex milia no dum noſtri tꝑis complent̉ annoꝝ. ⁊ quan ta tꝑa quāta ſqꝫ ſeculoꝝ origines fuiſſe ar bitrandū eſt. in quibꝰ angeli: throni: ⁊ dn̄a tiones: ceteriqꝫ ordines deo ſeruierūt. Da maſcenus etiā dicit in. ij. lib̓. Quidam di cūt ꝙ ante omnē creationem angeli geniti ſunt. vt Theologus dicit Grego. ſcꝫ nazā zenus. de quo aſſerit Tho. ꝙ tāta eſt in do ctrina eius chriſtiana autoritas. vt nulluſ vnqꝫ eius dictis calūniam inferreˡ preſum pſerit. ſicut nec Athanaſij documentis. vt Hiero. dic̄. Tercia opinio alioꝝ que cām precedentem nō reprobat. ſed quia ratio nabilior fore videtur. Idcirco videt̉ cōmu niter a doctoribus: ꝙ angeli ſimul cum cre atura corporea ſunt creati. Angeli em̄ ſūt quedam ꝑs vniuerſi. quia nō conſtituunt ꝑ ſe vnum vniuerſum: ſed tam ipſi qͣꝫ crea tura corporea in ꝯſtitutionem vnius vni uerſi ſi conueniūt: quod apparet ex ordine vnius creature ad aliam. Ordo em̄ reruꝫ ad inuicem eſt bonum vniuerſi. Nulla au tem ꝑs perfecta eſt a toto ſeꝑata. Nō ergo eſt ꝓbabile vt deus cuius ꝑfecta ſunt oꝑa creaturam angelicam ſeorſum ante alias creaturas ꝓduxerit. Et hoc refert ſanctꝰ Bonauentura di. xij. ſecundi libri ꝙ qua tuor a pͥncipio fuerunt ſimul creata ſcꝫ an gelica natura: celum empireum: materia pͥ ma ⁊ tempus late illud accipiēdo ꝓ quali bet ſucceſſionē. Ratio eſt: quia debuerunt pͥma in omni genere rerum creari tam in menſuris qͣꝫ in ſubſtantijs. Primū in mē ſuris eſt tempus: pͥmū in ſubſtātijs corpo ralibus paſſiuis eſt materia. pͥmū in ſub ſtantijs corꝑalibus actiuis eſt celum em pireum. Primū ꝟo in ſubſtantijs ſpūali bus eſt angelica natura. Idcirco quatuor hec credunt̉ fuiſſe primo creata. ¶ Tercio ꝯſideremus angeloꝝ ꝓductionem qͣꝫtum ad locum: vbi ſcꝫ fuerūt angeli creati. Et ad hoc dicit Strabus ſuꝑ illo verbo. In pͥncipio creauit deus celum ⁊c̄. Celum nō viſibile firmamentū hic appellat. ſed em pi reū. id eſt igneum quod nō ab ardore: ſꝫ a ſplendore dicit̉: quod ſtatim factum an gelis eſt repletum. Ideo Tho. vbi ſupͣ ait ꝙ cum vniuerſum cōſtet ex creaturis cor poralibus ⁊ ſpūalibus ſic create ſunt ſpiri tuales creature ꝙ ad creaturam corpora lem aliquem ordinem habent ⁊ toti crea ture corporali preſident: vnde conueniens

fuit vt angeli in ſupremo corpore crearent̉ tanqͣꝫ toti nature corꝑee preſidētes. Et ſi obijceret̉ ꝙ angeli nō dependēt a corꝑe ẜm ſuū eē ⁊ ꝑ ꝯn̄s neqꝫ ẜm ſuū fieri: gͦ angeli n̄ ſunt creati in loco corꝑeo. Rn̄det Tho. ꝙ angeli nō ſunt creati in loco corꝑeo: ſꝫ vt p̄ dictū eſt ī hͦ on̄dit̉ ordo eoꝝ ad natura cor poreā: ⁊ ꝙ ſua ꝟtute corꝑa ꝯtingūt. Si hͨ oīa q̄ diximus de angeloꝝ productiōe vel ad capiendū difficilia: vel ad plene intelli gendū dura cuiqͣꝫ viderent̉. tāto magis ex citare nos debēt ad extollendā totis viribꝰ ſapīam altiſſimi dei: cuius oꝑa tam ſtupē da ſunt ⁊ inſcrutabilia: vt nullo hūano ſen ſu percipi valeā. Pro qͥbꝰ dicere poſſumus illud pſalmiſte Quā magnifica ſunt oꝑa tua dn̄e: oīa in ſapiētia feciſti. Uniuerſus nāqꝫ mūdus iſte ſenſibilis qͣſi quidā liber eſt ſcriptus digito dei ⁊ ſingule creature qͣ ſi figure quedā ſunt: nō humano placito ſꝫ diuitatis arbitrio inſtitute ad manifeſtan dā quodāmodo ⁊ ſignandā inuiſibilē po tentiā: ſapīam: ⁊ bonitatē diuinā. Inter ce tera ꝟo ſuoꝝ inſtitutoꝝ mirabilia angeloſ ꝯdidit: quoꝝ aliquos ꝓpt̓ ſuperbiā in quā eruperunt eternis abiudicauit ſupplicijs. Alios ꝟo qui ip̄i factori ſuo hūiliter adhe ſerūt: plena btītudine fecit eſſe felices. ¶ Qualiter angeli ad nos mittunt̉ qui ho mines cuſtodiūt neqꝫ dolent de malis eoꝝ quas cuſtodiumt. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū de an gelis manifeſtandū dr̄ miſſiōis In qͦ tria ſt̓ dubia declaranda. ¶ Primū vtrū angeli mittant̉. Scd̓m vtꝝ hoīes ab angel̓ cuſtodiant̉. ¶ Tertiū vtrū angeli doleant de malis eo rum quos cuſtodiunt. ¶ Ad primū dubiū ſe offert veritas ſcri pturaꝝ in quibꝰ angelos mitti perhibet̉. ⁊ vt inquit Tho. i. parte. q. cxij. Ille mitti dr̄ qui aliquo mō ab alio procedit vt incipiat eſſe vbi prius nō erat vel vbi prius erat ꝑ aliū modū. Filius em̄ aut ſpirituſſanctus mitti dr̄ vt a patre procedēs ꝑ originē. Et incipit eſſe nouo mō. i. per gratiā vel ꝑ na tura aſſumptā vbi prius erat per diuinita tis preſentiā. Dei enim ꝓpriū eſt vbiqꝫ eſſe qꝛ cum ſit vniuerſale agens virtus eius at tingit oīa entia: ideo ē in om̄ibꝰ rebꝰ. Uir tus aūt angelicū ſit particulare agens nō attingit totū vniuerſum: ſed ſic attingit vnū qd̓ nō attingit aliud. Ideo ita eſt hic qd̓ n̄ eſt alibi. Cum igit̉ aliqͥd eſt fiendū ꝑ aliquē angelū circa aliquā creaturā cor poreā de nouo applicat̉ angelus illi corpo ri ſua virtute: ⁊ ſic angelus de nouo inci pit eſſe: ⁊ hoc totū ſequit̉ ex imperio diui no. Sed actio quā angelus miſſus exercet procedit a deo ſicut a primo principio cuiꝰ nutu ⁊ auctoritate angeli operant̉ ⁊ in deū reducitur ſicut in vltimū finē Et hoc fa cit ratiōe miniſtri. Nam miniſter eſt ſicut inſtrumentū ⁊ intelligēs. Inſtrumentuꝫ aūt ab alio mouet̉ ⁊ eius actio ad aliud or dinatur. Ideo actōes angeloꝝ miniſteria vocant̉ ⁊ ip̄i dicuntur in miniſteriū mitti Si ꝟo aliquis quereret quomodo angeli mittunt̉ cum celum empireū ſit locus per tinens ad dignitatē eoꝝ: ſi igit̉ mitterent̉ ad nos dignitati eoruꝫ aliquid deperiret. Reſpondet Thomas. ꝙ celū illud perti net ad dignitatē angeli ẜm ꝯgruentiā qͣn dam. qꝛ congruū eſt vt ſupremū corporuꝫ nature que eſt ſupra oīa corpora attribuat̉ Non tn̄ angelus eſt aliquid dignitatis ac cipit a celo empireo. Ideo quādo actu nō eſt in illo nihil eius dignitati ſubtrahitur. Sicut nec regi quādo nō actu ſedet in re gali ſolio quod ꝯgruit eius dignitati. hinc ſaluator noſter loquēs de angelis qui mit tuntur ad cuſtodiā hominū dixit. Angeli eoꝝ ſemper vident faciē patris mei qui eſt in celis Ubicunqꝫ itaqꝫ ſint vidēt eſſentiā dei in cuius aſpectu complet̉ gloria ⁊ bea titudo illoꝝ. Secundū dubiū fuit vtꝝ ho mines ab angelis cuſtodiant̉. Et licet de hoc dixerim in quadrageſ mali noſtro: ve rūtamen aliqua erunt hoc loco nouiter di ſcutienda. Idcirco preſuppoſito ẜm veri tatem ꝙ vnaqueqꝫ anīa angelū habeat fui cuſtodē deputatū: chriſto dumtaxat exce pto de quo in ſermone de innocentibꝰ di ctum eſt. Primo ſciendū ꝙ neceſſaria fuit homini cuſtodia angeloꝝ propter adiuto riū liberi arbitrij. Nā vt inquit Thomas prima parte. q. cxiij. Homo per liberū ar bitriū poteſt aliqualiter vitare malū. ſed nō ſufficienter. qꝛ infirmat̉ circa affectū bo

ni ꝓpter multiplices aīe paſſiōes. Simili ter etiā vniuerſalis cognitio naturalis le gis que homini naturaliter adeſt aliqua liter dirigit hoīem ad bonū: ſꝫ nō ſufficien ter: qꝛ in applicando vniuerſalia principia iuris ad particularia opera ꝯtingit hoīeꝫ multipliciter deficere. Unde dr̄ Sapīe. ix ca. Cogitatiōes mortaliū tumide ⁊ incer te prouidentie nr̄e. Scd̓o ſciendū ꝙ dum hoīes pereunt ⁊ multa peccata labunt̉ no eſt aſcribendū ad negligentiā aliquā an geloꝝ ſed potius malicie hoīm imputan dū. Nam ſicut hoīes a naturali inſtinctu boni diſcedūt ꝓpt̓ paſſionē pctī: ita etiā di ſcedunt ab inſtigatiōe bonoꝝ angelorum que fit inuiſibiliter ꝓpter hoc ꝙ homines illumināt ad bene agendū. Tertio ſcien dum ꝙ ſicut preſciti ad damnationē ⁊ in fideles ac etiā antixp̄s nō priuant̉ interio ri auxilio naturalis ratiōis: ita etiā nō pri uantur ex interiori auxilio toti nature hu mane diuinitus ꝯceſſo ſcꝫ cuſtodia ange loꝝ per quā ⁊ ſi nō iuuent̉ quantū ad hoc ꝙ vitā eternā bonis operibꝰ mereant̉ iuuā tur tn̄ qͣꝫtū ad hoc ꝙ ab aliquibꝰ malis re trahunt̉ quibꝰ ⁊ ſibijp̄is ⁊ alijs nocere poſ ſent. Nam ⁊ ip̄i demones arcentur per bo nos angelos ne noceant quantuꝫ volunt. Quarto ſciendū ꝙ officiū cuſtodie angeli ce ordinat̉ quidē ad illuminationē doctri ne ſicut ad vltimū ⁊ principalē effectū. Ni hilominus ſunt ⁊ alij effectus ſcꝫ arcere de mones ⁊ alia nocumēta tam corporalia qͣ ſpiritualia prohibere. Quinto ſciendū ꝙ circa hominū cuſtodiā inter angelos quā doqꝫ ſolet eſſe pugna ſiue diſcordia. Nam vt ſcribit̉ Danie lis. x. ca. Dum ip̄e oraſſet pro liberatiōe populi iudaici qui erat ī ba bylonia: apparuit ſibi angelus modo mi rabili: vt patet in textu. dixitqꝫ illi inter ce tera: noli metuere daniel: qꝛ ex die primo quo poſuiſti cor tuū ad intelligendū vt te affligereſ in ꝯſpectu dei tui: exaudita ſunt verba tua. Et ego veni ꝓpter ſermones tu os princeps aūt regni perſaꝝ reſtitit mihi viginti ⁊ vno diebꝰ. Refert hic Hierony mus principē regni perſaꝝ eſſe angelum qui ſe oppoſuit liberatiōi populi iſraelitici pro quo Daniel orabat Gabriele preces eius deo preſentante. Quidā tamen dixerunt ꝙ hec reſiſtēcia potuit fieri eo ꝙ prip ceps aliqͥs demonū iudeos ī ꝑſidē ductoſ ad peccatū induxerat ꝓpter quod preſta batur impedimentū oratiōi Danielis pro eodē populo deprecantis. Sed Gregori in xvij. moraliū libro concordat cum Hie ronymo: dicit ꝙ princeps regni perſarum bonus angelus fuit cuſtodie illius regni deputatus. Ad ītelligendū ergo qualiter vnus angelus alteri reſiſtere dicit̉ Notan dum ẜm Thomā vbi ſupra ꝙ diuina iu dicia circa diuerſa regna ⁊ diuerſos homi nes per angelos exercent̉. In ſuis aūt ac tiōibus ſcd̓m diuinā ſententiā regulant̉. Contingit quādoqꝫ ꝙ in diuerſis regnis vel in diuerſis hominibꝰ cōtraria merita ⁊ demerita inueniunt̉: vt vnus alteri ſub datur aut preſit. Quid autē ſuper hoc or do diuine ſapientie exigat cognoſcere non pn̄t: niſi deo reuelante. Unde neceſſe hn̄t ſuper his ſapientiā dei cōſulere. Sic igit̉ inqͣꝫtum de contrarijs meritis ⁊ ſibi repu gnātibꝰ ꝯſulūt diuinā voluntate. Reſiſte re ſibi inuicē dicunt̉: nō quia ſint eorū con trarie voluntates: cum in hoc om̄es cōcor dent ꝙ dei ſententia impleatur Sed quia ea de quibus conſulunt ſunt repugnantia Cum ergo archangelus cuſtos regni per ſarū procuraret quantū in eo erat ſalutē il lorū qui erant in dicto regno: videretqꝫ ꝙ ex ꝯuerſione iudeoꝝ: multi de perſis con uertebantur: erat contentus ꝙ populus il le in captiuitate perſeueraret. Alter vero qui preſidebat populo iudeoꝝ illius popu li liberationē procurabat: preceſqꝫ Danie lis preſentabat dei voluntatē impleri vo lebant. ¶ Tertiū dubiū erat vtrum angeli doleant de malis eoꝝ quos cuſtodiūt. Ad qd̓ rn̄det Tho. vbi sͣ ꝙ angeli nō dolēt nec de peccatis nec de penis hoīm: qm̄ cū ſint perfecte beati dolor in eis eſſe nō poteſt In ſuper vt inquit Augꝰ. Dolor eſt de his q̄ ꝯtrariant̉ voluntati. Nihil aūt accidit in mundo qd̓ ſit ꝯtrariū voluntati angeloꝝ ⁊ alioꝝ beatoꝝ: qꝛ voluntas eoꝝ totaliter inheret ordini diuine iuſticie. Nihil auteꝫ fit in mundo niſi qd̓ per diuinā iuſticiā fit aut permittit̉. Et ideo ſimpliciter loquen do nihil fit in mūdo ꝯtra voluntatē btōꝝ vt em̄ ph̓s dicit in. iij. ethicoꝝ. Illud dici

ſimpliciter voluntariū qd̓ aliqͥs vult ī par ticulari ẜm ꝙ agit̉: ꝯſideratꝭ.ſ. om̄ibꝰ q̄ cir cūſtant: qͣꝫuis in vniuerſali ꝯſideratū non eſſet voluntariū. Sicut nauta nō vult ab ſolute ꝓiectionē merciū in mari ⁊ vniuer ſaliter ꝯſiderādo: ſꝫ īminente periculo ſa lutis hoc vult vn̄ magis eſt hoc volunta riū qͣꝫ inuolūtariū. Sic gͦ angeli peccata ⁊ penas hoīm vniuerſaliter ⁊ abſolute loq̄n do nō volunt: volunt tn̄ ꝙ circa hͦ ordo di uine iuſticie ſeruet̉ ẜm que quidā penis ſb̓ dunt̉ ⁊ peccare permittunt̉. Sꝫ orit̉ hic dif ficultas ex verbis Eſa. ca. xxxiij. dicentis; Angeli pacis amare flebant. Quā ſoluit Tho. aſſerēs ꝙ verba illa tripliciter pn̄t in tel ligi. Uno mō ẜm ſenſum litteralē: ⁊ ſic angeli dicunt̉ nuncij Ezeche qͥ fleuerunt ꝓpter verba blaſphema rabſacꝭ. Alio mō ẜm ſenſum allegoricū. ⁊ ſic angeli pacis ſt̓ apl̓i ⁊ alij predicatore: qͥ flent pro peccatꝭ hoīm. Tertio ẜm ſenſum ana gogicū: ⁊ ſic intelligunt̉ angeli beati Locutio tn̄ eſt me taphorica per quā deſignat̉ qd̓ ip̄i volunt in vniuerſali hominū ſalutē vt iam ē pre dictū. Ex bis om̄ībꝰ deprehendere poſſu mus qͣnta ſit erga hoīes dei pietas quāt a largitas: quātaue eius clemētia: dum di gnat̉ ꝑ angelos ſuos nos ad patriā ſuper na de duc re: in qͣlibet etate nō ceſſant an geli ꝯmodis nr̄is adeſſe: nūc infeſtiſſimos hoſtes ne nob̓ noc eāt debellādo: nunc ad bn̄ viuēdū nos alliciendo: nūc a malis re trahendo nūc ab īnumeris ꝑiculis liberā do. Et tn̄ nos illis pn̄tibꝰ nō erubeſcimus demonū praua ꝯſilia: turpeſqꝫ ſuggeſtōes implere: gerere vitā pecudū: ac oī conatu ad religiō es tartareas ꝓperare. O aīa ſor dida. O aīa tot ignominioſiſſimis vitijs fedata. Aperi oculos mētis ⁊ vide angelū ſemꝑ tibi aſſiſtentē in quouis angulo: in qͦ uis diuerſorio: in quouis exercitio. Exhi be illi reuerentiā ⁊ flagicijs deſine ꝯſuetis: vſqꝫ ad mortē ꝯmorabit̉ tecū: vt ſic appa reat ſi te nolueris corrigere ꝙ pater omntū deus iuſto iudicio impenitētes ⁊ obſtina tos a ꝯfortio ſanctoꝝ ⁊ viſiōe ſua priuatos proijcit in ignē eternū. Curemꝰ igit̉ demo num abhorrere ꝯſortia atqꝫ angeloꝝ ſocie tatem om̄i affectu deſiderare vt ſic digni eff. ciamur gratia xp̄i: qua mediante ange lorum choris mereamur adiūgi in illo fe lici regno in quo deus viuit per infinita ſe cula ſeculorū. Amen. ¶ Sermo triceſimuſprimus de ſancto Io hanne baptiſta precurſore domini noſtri ieſu chriſti. Nter natos mulierū nō ſurrexit maior Iohāne ba ptiſta. Uerba ſunt redēpto ris noſtri originaliter Mat thei. xi. cap̄. Sicut ſol in lumine reliquos planetas excedit ita laus Iohānis bapti ſte poſt chriſtum ⁊ virgine matrē aliorum ſanctoꝝ preconia ſuperat. Nam neqꝫ in ve teri neqꝫ in nouo teſtamento inuentus eſt aliquis quacunqꝫ ſanctitate ⁊ preeminē tia fulgens qui Iohāni baptiſte valeat cō parari. Quecunqꝫ de ip̄o dicuntur admi randis prerogatiuis ornātur: atqꝫ ex om̄i parte in ip̄o videtur ſuꝑeffluere gratia dei Hoc nomen eius exprimit: quia Iohan nes in quo eſt gratia interpretat̉. Ut autē Qid. haꝝ rerū noticiā habeamus in preſenti ſer mone de magnificentijs Iohannis bapti ſte merito diſſeremus quo teſte ſaluatore nullus maior ſurrexit. Quod vtiqꝫ intelli gendū eſt de magnitudine virtutis. Nam vt inquit Alexander de ales in. iij. ſume. Et Thomas prima parte. q. xlij. Maius ⁊ minus in formis ſpiritualibus non dici tur ſic̄ in formis corpora libus. Scd̓m em̄ Auguſtinū in libro de quantitate anime: in formis corpora libus dicit̉ aliquid ma ius vel minus ẜm quantitatē molis vel di menſiuā. quia ſunt materiales. In formis vero ſpiritualibus iſta dicuntur ẜm quan titatē virtualē. Unde ip̄e Auguſtinus in vi. de trinitate ait. In his que nō mole ma gna ſt̓ hoc eſt maius eſſe qd̓ eſt melius ſſe Melius aūt dicitur quod eſt perfectius. Sicqꝫ Iohānes nō fuit ceteris maior ẜm ſtaturā corporis. cum in hoc ſibi pleriqꝫ p̄ ſtent. Sicut fuit og Rex banſan. de quo ſcribitur Deutronomijs. ij. ⁊. iij. ca. ꝙ mon ſtratur lectus eius feruens nouē cubitos habēs. Et Golias qui vt ponit̉ primi Re gum. xv. ca. erat altitudinis ſex cubitoruꝫ et palmo. Et gigantes alijqꝫ multi. Fuit

ergo magnus ꝑfectiōe virtutis ⁊ gr̄e: de qͦ tria myſteria ꝓponimus ꝯtemplanda. Primū dr̄ natiuitatis. Secundū ſanctitatis. ¶Tertiū ſublimitatis. ¶ De quinqꝫ excellentijs natiuitatis Io hannis baptiſte .Ca. I. Rimum myſteriū con templandū d̓ Ioh̓e baptiſta dr̄ natiuitatis. Fuit quidē natiui tas eius digniſſima ⁊ ſingularis precipue ꝓpter quinqꝫ excellentias. Prima dr̄ angelica nūciatio. Scd̓a paterna percuſſio. Tertia miraculoſa generatio. Quarta iocunda parturitio. Quinta ſancta noīatio. ¶ Prima excellentia natiuitatꝭ Ioh̓is dr̄ angelica nūciatio Fuit nāqꝫ ab angelo an nūciata pr̄i ſuo Facharie exn̄ti in loco ſa cro.i. in templo ⁊ ī rebꝰ ſacris occupato ad de notandū ſanctitatē futurā prolis vt dic̄ Nico. de lyra. Erat aūt Facharias ſacer dos. vt ſcribit̉ Lu. i. ca. ⁊ forte exiͦt vt incē ſum poneret. Nā vt habet̉ pͥmi Para lipo. xxiiij. c. Dauid volēs ampliare cultū dei. xxiiij. ſacerdotes inſtituit qͦꝝ vnus maior erat qͥ dicebat̉ pͥnceps ſacerdotū. Et hi ſuc ceſſiue ſeruiebāt in tēplo dn̄i. Sꝫ vtrū za charias fuit ponti fex vel ſūmus ſacerdos apud nōnullos vertit̉ in dubiū. Nā amb̓. ⁊ beda ſuꝑ lucā vident̉ dicere ꝙ ſic: eo ꝙ ī cenſum ponere ſel̓ in āno intra ſcm̄ſctōꝝ.ſ. in feſto expiatiōis ſoli ſūmo ſacerdoti erat licitū. Et tꝑs ꝯceptiōis precurſoris videt̉ ꝯcordare. qꝛ feſtū expiatiōis celebrat̉ deci ma die ſeptēbris: ⁊ poſt illud fuit ꝯceptio Ioh̓is circa finē eiuſdē mēſis: reuerſo Fa charia ad domū ſuā poſt ꝯpletionē ſui of ficij. Et ſic ab illo tꝑe vſqꝫ ad natiuitatem beati Iohānis fluxerūt nouē menſes qͥ cō tinent periodū a ꝯceptiōe vſqꝫ ad natiui tatem. Addunt alij ad declarationē pre fate opiniōis. ꝙ vigintiquattuor ſacerdo/ tes predicti erant equales in ordine ac etiā dignitate: nō tamen ſimul ſed ſucceſſiue: qꝛ ille in cuius hebdomada feſtū expiatio nis cadebat erat ſūmus ſacerdos toto illo anno. Et ad hoc ꝯfirmandū inducunt il lud quod dicit̉ Iohānis. xi. cap̄. Caiphas erat pontifex anni illius. Facharias gͦ fuit ſūmus ſacerdos illo anno eo ꝙ predictum feſtū cecidit in hebdomada ip̄ius. Sed vt dicit Nicolaus de lyra: qꝛ nulla ſcriptura autentica: nec Ioſephus nec alij deſcribē tes ſacerdotiū iudeoꝝ mētionē faciunt de ſūmo ſacerdotio huius zacharie. Ideo ſal uo meliori iudicio videt̉ melius dicenduꝫ eum fuiſſe ſimplicē ſacerdotē: tum quia in greſſus fuit templū ad ponendū incēſum tm̄ qd̓ licitū erat minoribꝰ ſacerdotibꝰ vt dr̄ ad Heb̓. ix. c. Tū qꝛ angelus apparuit ei ſtans a dextris altaris incenſi: quod ẜm Hiero. nō erat intra ſcm̄ſcōꝝ: ad qd̓ intra re erat officiū ſūmi ſacerdotis Et illud qd̓ dr̄ de vigintiqͣttuor ſacerdotibꝰ: ꝙ ille erat ſūmus ſacerdos ⁊ pontifex ꝑ annū in cuiꝰ hebdomada cadebat expiatōis feſtū vide tur eſſe ficticiū. Tum qꝛ hoc in nulla ſcri ptura autentica inuenit̉. Tum qꝛ ſūmus ſacerdos nō preſidebat ꝑ annū tm̄ ſed per totā vitā ſuā. Et ita ꝯmuniter factū eſt vſ qꝫ ad tꝑs Machabeoꝝ. in quo greci obti nuerūt dn̄m ſuꝑ iudeos. Et tunc ex cupi ditate grecoꝝ ⁊ ambitiōe iudeoꝝ aliqͥ fue runt amoti de ſacerdotio ante mortē ⁊ alij inſtituti Sicut ptꝫ ſcd̓i Machabeoꝝ. iiij ca. de Iaſone Menelao ⁊ Liſimacho. ⁊ xiiij. c. de Alchimo. Et eodē mō poſtea fa ctū eſt qn̄ romani ceperūt iudeis dn̄ari: qꝛ tunc erat venale ſacerdotiū. Un̄ dicit Io ſephus ꝙ Caiphas emit ſacerdotiū vniuſ anni. Potuit etiā eſſe ꝙ iudei inter ſe ordi nauerūt ꝓpter iſtas ꝯtentiōes ⁊ ambitōes ꝙ ſacerdotiū vnius duraret tm̄ per annū. Et ſic ꝯcludit̉ ꝙ Facharias nō fuit ponti fex vel ſūmus ſacerdos. Ambroſius ꝟo ⁊ Beda dixerūt ꝯtrariū nō aſſerendo ſꝫ opi nando. Nihilominus Hierony. in epl̓a ad Euſtochiū ait. Iohānes baptiſta ſan ctam matrē habuit: pōtificiſqꝫ filius erat tn̄ nec matris affectu nec patris oꝑbꝰ vin cebat̉ vt in domo parentū cum ꝑiculo vi ueret caſtitatis. Intrauit itaqꝫ Fachari as templū vt incenſum poneret. ⁊ oīs mul titudo populi erat orans foris: qꝛ nō erat licitū ppl̓o ingredi templū: ſed tm̄ atrium Apparuit aūt illi angelus in viſiōe corpo rali dixitqꝫ illi ne timeas Facharia qm̄ ex.

txaudita eſt or̄o tua. Frequēter em̄ vt dic̄ Nico de lyra dep̄catus fuerat deū de ad uentu meſſie ⁊ de habēda prole. Et iō an gelus vtrūqꝫ ſibi ꝓnunciat dicens. Uxor tua elizabeth pariet tibi filiū ⁊ vocabis no mē eiꝰ ioh̓eꝫ: ⁊ erat gaudiū tibi ⁊ exultatio Gaudiū.ſ. ī mēte interiꝰ: ⁊ exultatio exte riꝰ dr̄ exultatio qͣſi extra ſaltatio. ⁊ hͦ ꝓprie qn̄ gaudiū tm̄ abūdat in corde qd̓ nō pōt ꝯtineri qͥn oſtendat̉ exterius. Et ſequit̉ an elus: multi in natiuitate eius gaudebūt. Erit em̄ magnus corā dn̄o: vinū ⁊ ficerā.i. potū inebriatiuū nō bibet ⁊ ſpūſancto re plebit̉ adhuc ex vtero matris ſue. Et mul tos filioꝝ iſrl̓ ꝯuertet ad dn̄m.i. ad xp̄m ꝑ ſuā predicationē. Et ip̄e precedet ante illu in ſpū ⁊ virtute helie vt ꝯuertat corda pa trū in filios.i. patrū veteris teſtamenti ad diſcipulos xp̄i. Quia vt dicit Nico. d̓ lyra plures de ſacerdotibꝰ ⁊ ſenioribꝰ iudeoꝝ qͥ dicebant̉ pr̄es ppl̓i ꝯuerſi fuerūt ꝑ apl̓os ad fidē xp̄i. Subdidit angelus: ⁊ incredu los.i. illos qͥ prius fuerāt increduli ad pru dentiā iuſtoꝝ: q̄ prudētia nō ꝯſiſtit in ope tibꝰ legis q̄ nō iuſtificabat: ſꝫ in operibꝰ fi dei caritate formate. Sequit̉ angelus Pa tare dn̄o plebem perfectā per euāgelij ſu ſceptionē. ẜm aliquos iſte angelus qͥ appa fuit zacharie fuit ille idē qͥ apparuit virgi ni glorioſe. Sꝫ iſtud ſtare nō poteſt ſi tene re volumus opinionē q̄ recitata fuit in ſer mone de annūciatōe virginis bn̄dicte vbi dr̄ ꝙ angelus ille fuit de ordine ſeraphin. ¶ Scd̓a excellentia natiuitatis beati Io hanis dr̄ paterna percuſſio: vt eī cantat ec cleſia Ille promiſſi dubius ſuꝑni perdidit prompte modulos loquele. Nam vt ſcribi tur Luce.i. ca. dixit zacharias ad angelū: vn̄ hoc ſciā. Ego em̄ ſum ſenex. vxor mea ꝓceſſit in diebꝰ ſuis Et rn̄dens angelus di xit ei. Ego ſum gabriel qͥ aſto an̄ deū ⁊ miſ ſus ſum loqui ad te: ⁊ hec tibi euāgelizare Et ecce eris tacēs ⁊ nō poteris loqui vſqꝫ in diē quo hec fiant pro eo ꝙ nō credidiſti verb̓ meis q̄ implebunt̉ in tꝑe ſuo Et erat plebs expectās zachariā ⁊ mirabat̉ ꝙ tar daret ip̄e in templo. Egreſſus aūt nō pote reat loqui ad illos. Et cognouerūt ꝙ viſio nē vidiſſet ī templo: ⁊ ip̄e erat annuēs illiſ ⁊ ꝑmā ſit mutꝰ Sꝫ pleriqꝫ ſcire cupiūt cur zacharias dubitādo plagā incurrit. ad qd̓ rn̄dent doctores id factu fuiſſe multiplici de cauſa. Primo ẜm Bedā qm̄ diſcreden do locutus ē: ideo ſilentio plectil̓: vt tacen do credere diſcat. Ut em̄ inqͥt Nico. d̓ lira Tot ſigna veritatis ꝯcurrebāt ꝙ zachari as nō poterat diſcredere abſqꝫ pctō Quia angelus vt predictū eſt apparuit ei ī ſacro loco ⁊ exn̄ti in miſterio diuino Nunciabat etiā ea q̄ pertinēt ad ꝯmū ē haīm ſalutē ⁊ ad dei gloriā. Ex quibꝰ decebat Facharie ꝯſtare ꝙ erat bonus angelus ⁊ per ꝯn̄s ꝙ erat verū dictū eius cum mētiri nō poſſet. Scd̓o mutus effectꝰ fuit zacharias vt ma ius miraculū in natiuitate filij appareret: cum em̄ in natiuitate Ioh̓is loque a patri reddit̉ miraciulū miraculo copulat̉. Ter tio ꝯgruū fuit vt zacharias vocē amitteret qn̄ vox naſcebat̉ ⁊ legi ſilentiū imponebat̉ ¶ Tertia excellentia natiuitatis beati io hānis dr̄ miraculoſa generatio. Naꝫ poſt ꝯpletos dies officij zacharie: cum redijſſet ad domū ſuā ꝯcepit elizabeth vxor eius ⁊ occultabat ſe mēſibꝰ qͥnqꝫ: qͥ vt ait Amb̓. Partus ſui erubeſcebat etatē ne in ſene ctute vacaſſe libidini videret̉. Concepto aūt illa miraculoſa fuit: qꝛ nō fuit per na tura tm̄ vt dicit Nico. de lyra: ſꝫ ꝑ naturā gr̄a diuina adiutā. Nam vt dr̄ Luce.i. ca. Elizabeth ſterilis erat: ⁊ tam ip̄a qͣꝫ zacha rias proceſſerāt in diebꝰ ſuis.i. tranſierant tꝑs generādi. Ut em̄ inqͥt Plinius li. vij. de naturali hyſtoria. poſt annū qͥnquage ſimū ceſſat fecunditas mulieꝝ. Uir vero octogeſimo āno generat: hec debet ita eſſe vt in pluribꝰ: nā maſſimiſſa rex nundinaꝝ poſt octogeſimūſextū filiū genuit. Et Ca to cenſorinus ex filio Salonis clientis ſui genuit cum iam trāſiſſet octoginta annoſ De Facharia ⁊. Eliza beth cuiꝰ etatis ſue rint determīate nō inuenio Tm̄ euāgelica lectio teſtat̉ ꝙ ābo ad gn̄andū īabileſ erāt Et de hoc angelus Grbriel dixit virgini orioſe genitrici dei ⁊ ſaluatoris noſtri. Ecce Elizabeth cognata tua ⁊ ip̄a ꝯcepit filiū in ſenectute ſua: ⁊ hic menſis eſt ſextꝰ illi qͥ vocat̉ ſterilis: qꝛ nō erit īpoſſibe apd̓ deū om̄e verbū. ¶ Quarta excellēta nati uitatis beati Iohis dr̄ iocunda parturitō De hac ita ſcribit Lucas. Elizabeth im p 3

pletū eſt tꝑs pariēdi. ẜm Nico. d̓ lyra. i. no uē mēſiū. Notandū tn̄ hͦ loco ꝙ vt ait ph̓s .i. d̓ aīalibꝰ Cūctꝭ aīalibꝰ ſtatutū ē tꝑs ꝑtꝰ ml̓iere dūtaxat excepta q̄ ī diuerẜ tꝑibꝰ pa rit nā qn̄qꝫ parit ī menſe ſeptīo qn̄qꝫ mēſe octauo Ueꝝ freq̄ntior vſum ē hūano ꝑtui nouē menſiū natura dedit. Quedā tn̄ feīe decīo mēſe pariūt. Quaſdā inſuꝑ Ariſto. dic̄ mēſe. xi. peꝑiſſe. cꝰ ſnīam aꝓpbat aulus gelius. li. iij. noctiū acticaꝝ dicēs. Feīaꝫ bo nis atqꝫ honeſtiſſimis moribꝰ rome. xi. mē ſe poſt mortē mariti peꝑiſſe. factūqꝫ fuit iu diciū tanqͣꝫ marito mortuo poſtea mulier ꝯcepiſſet Sꝫ cognita cauſa diuuſadrian cenſuit. xi. mēſi partū poſſe edi: reqͥſitꝭ vete rum ph̓oꝝ ac inſigniū medicoꝝ ſentētijs Auicena. ix. d̓ aīalibꝰ dic̄ muliere mēſe. xiij peꝑiſſe. Tn̄ elizabeth de qͣ loqͥmur mēſe. ix ꝯpleto ioh̓em peꝑit. quē vt dicūt aliqͥ ꝟgo ſacratiſſima a terra leuauit. Theophilus tn̄ dic̄ vt refert nico. de li. ꝙ īminēte ꝑtu eli zabeth ꝟ̓go receſſit: tn̄ qꝛ ꝟgines in partu ml̓ieꝝ nō ſolēt adeſſe. tū qꝛ mulieres iā ve nerāt ad partū elizabet qͣre obſequiū ma rie nō erat ei neceſſariū. ſꝫ euāgeliſta nil de hͦ ſcripſit tm̄ retulit ꝙ mēſe ſexto humilis ꝟgo maria poſtqͣꝫ elizabeth ioh̓em ꝯcepe rat viſitauit illā: cū q̄ māſit mēſibꝰ tribꝰ.ſ. vſqꝫ ad tꝑs partus elizabeth ⁊ reuerſa eſt in domū ſuā. Si eī noluit ibi tꝑe partꝰ ad eſſe: pōt rō veriſil̓is aſſignari: qꝛ cū ꝯſuetu do ſit ad mulieres ꝑturietes pleriſqꝫ alias ꝯuenire: ꝟgo illa modeſtiſſima nolens cū tot q̄ mūdane erāt ꝯuerſari in̄ diſceſſit. au dierūt aūt vicini ⁊ cognati ꝙ elizabeth pe periſſet. Et qꝛ magnificauit dn̄s mīam ſu am cū illa.i. magna mīam ei fec̄ auferēdo ſteri litatꝭ oppbriū: ⁊ dando ei tm̄ ac talē fi liū ſic annūciatū mirabil̓r ⁊ ꝯceptū ſuper natural̓r: Et ꝯgͣtulabant̉ ei ſic̄ predixerat angelus. ¶ Quinta excellētia natiuitatis btī ioh̓is dr̄ ſancta noīatio: vt em̄ dic̄ Lu. Die octauo vener̄t circūcidere pueꝝ ⁊ vo cabāt eū noīe pr̄is ſui zachariā. Et rn̄dēs mater eiꝰ dixit. Nequaqͣꝫ: ſꝫ vocabit̉ ioh̓es Hoc āt ẜm nico. de lyra fuit ſibi a deo re uelatū: qꝛ a marito nō didicit cū eſſet fact mutus anteqͣꝫ rediret ad eā de tēplo Dice bāt ꝟo ſui elizabeth. Nemo ē in cognatōe tua qͥ vocet̉ hoc noīe. Qd̓ nō eſt intelligēdū ꝓ gente iudeoꝝ ſꝫ de his qͥ erāt de gene re ſiue ſtirpe elizabeth ⁊ zacharie. Innue bāt aūt pr̄i eius.ſ. ꝑ ſigna quē vellet voca ri eū. ⁊ poſtulās pugillarē ſcripſit dicens. Ioh̓es eſt nomē eiꝰ.i. h̓ nomē nō ei impo nō: ſꝫ impoſitū ē a deo. Et mirati ſt̓ vniuer ſi ex mirabili ꝯuenientia pr̄is ⁊ matris in noīe pueri. Apertū eſt aūt illico os zacha rie ⁊ lingua eiꝰ ⁊ loquebat̉ bn̄dicēs deū. ⁊ factus ē timor magnꝰ ſuꝑ vicinos eoꝝ: et ſuꝑ oīa mōtana iudee diuulgebāt̉ oīa ver ba hec Et poſuer̄t oēs qͥ audierāt in corde ſuo dicētes. Quiſputas puer iſte erit. etei manus dn̄i erat cū illo.i. ꝟ̓tutis dei oꝑati ua miraculoꝝ ī eius annūciatiōe ꝯceptōe ⁊ natiuitate oſtenſoꝝ. Ex qͥbꝰ rōnabil̓r cō cludebat̉ magnitudo pueri futura coram deo. Et zacharias impletus ē ſpūſctō ⁊ ꝓ phetauit bn̄dicēdo deū atqꝫ prenūciādo ī minētia ſacr̄a nr̄e redemptōis: atqꝫ futu ra geſta mirāda pueri nati. Dicebat gͦ. bn̄ dictus dn̄s oīm.ſ. ꝑ generalē gubernationē d̓s ꝑ creationē: iſrl̓ ꝑ ſpecialē cultū ⁊ deuo tionē ⁊ bn̄ficioꝝ ſpecialiū ppl̓o iſrl̓ exhibi tionē. qꝛ viſitauit.i. viſitabit more ꝓpheti co loquit̉. Hec viſitatio fuit facta ī xp̄i na tiuitate: q̄ erat adhuc futura ⁊ in ſua ꝯuer ſatiōe. Et fecit redemptionē.ſ. ī ſua bn̄di cta paſſiōe plebis ſue. Et erexit cornu ſalu tis nob̓.i. virtutē ꝯſequēdi ſalutē eternā ī ſua reſurrectōe: qꝛ reſurrexit ad vitā īmor talē: educēs ſctōs pr̄es de limbo: ⁊ ī ſua a ſcenſiōe: qꝛ illos ad celeſtia introduxit. In domo dauid pueri ſui: qꝛ iſta adimpleuit xp̄s ī carne aſſumpta de domo dauit. Sic̄ locutus ē ꝑ os ſctōꝝ qͥ a ſeculo ſt̓ ꝓphetarū eius: qꝛ ſic ꝓmiſerat ꝑ ꝓphetas. Salutē ex inimicis nr̄is: ſupple ꝯſecuti ſumꝰ ꝑ xp̄m de md̓o carne ⁊ dyabolo. Et de manu oīm qͥ oder̄t nos. Ad facienda mīam cū pr̄ibꝰ nr̄is: qꝛ myſteriū incarnatiōis impleuit n̄ ꝓpt̓ noſtrā iuſtifixationē: ſꝫ ꝓpt̓ ſua mīam implendā quā pr̄ibꝰ ꝓmiſit. Et memorari teſtamēti ſui ſci.i. pacti firmiſſimi qd̓ ha buit cū patribus veteris teſtamēti de xp̄o venturo: de quo teſtamento ad modū me morantis ſeu recordantis ſe habuit quan do pactū impleuit. Iuſiurandū quod iu rauit ad abraam patrē noſtꝝ datuꝝ ſe no bis. Ut ſine timo. de manu inimicoꝝ no

ſtroꝝ liberati ſeruiamꝰ illi. In ſctītate ⁊ iu ſticia corā ip̄o oībꝰ diebꝰ nr̄is. Et tu puer ꝓpheta altiſſimi vocaberꝭ. Nūc dirigit ſer monē ad filiū natū. Preibis em̄ ante faciē dn̄i parare vias eius.ſ. ꝑ p̄dicationē xp̄m annūciādo. Ad dandā ſcīam ſalutꝭ plebi eius in remiſſionē pctōꝝ. Per viſcera mīe dei nr̄i.i. ꝑ intimā ⁊ occultā dei mīaꝫ facta ſunt hec: in qͥbꝰ viſitauit nos oriēs exalto. Illuminare his qͥ in tenebris ⁊ in vmbra mortꝭ ſedēt.i. pr̄ibꝰ in limbo exn̄tibꝰ: ad di rigendos pedes nr̄os in viā pacis. O za charia pr̄ tanti filij de qͦ tanta miracl̓a ocu lis ꝯſpexiſti. O ſenex admodū venerāde qͥ ꝓlē ex te genitā a deo electā nō dubitaſti O vir ſctīſſime qͥ ſpm̄ ſctm̄ in tua mēte per experiētiā noui lumīs ſuauiſſimiqꝫ ſpūa lis geſtus ſenſiſti Et qͥs explicet iocundita tē ⁊ leticiā cordis tui. Quis enarrat ꝯſola tionē aīe tue. Nō miꝝ igit̉ ſi canticū qd̓ iā expoſuimus deū laudando ac benedicen do ceciniſti. ¶ De ſanctitate Iohānis baptiſte quam demonſtrant quinqꝫ virtutes illius preci pue ⁊ ſingulariſſime. ¶ Ca. II. Ecundū myſteriū con templandū de ioh̓e baptiſta dr̄ ſctītatꝭ. Quāta eī ſcītate fuerit p̄dictꝰ colligere poſſumꝰ precipue ex qͥnqꝫ. primo ex mundi derelictiōe. p̄cd̓o ex corꝑis mortificatiōe. ertio ex humili ꝯfeſſiōe. Quarto ex feruēti predicatiōe. Quinto ex martyrij tolleratiōe. ¶ Prīo apparet ſanctitas ioh̓is ex mundi dere lictiōe. Nā ſpūſancto afflatus nō pue rili leuitate motus ī etatate tenera: pater na domo derelicta: ad ſolitudines deſerti ſe ꝯtulit. Qua ꝓpter ecc̄ia ip̄m alloquens ait. Antra deſerti teneris ſub annis ciuiū turmas fugiēs petiſti: ne leui ſaltē macu lare vitā famīe poſſes. Māſit aūt ibi abſ qꝫ hoīm qͦꝝcūqꝫ ꝯuerſatōe vſqꝫ ad tꝑa ſui batptiſmi ſiue predicatiōis. Nec eſt heſitā dum ꝙ parētes ſui paſſi ſint priuari pn̄tia vnici filij: cum ſciret ex his q̄ in eiꝰ ꝯceptō ne ⁊ natiuitate p̄ceſſerāt: pueꝝ illū ad oīa eius geſta ꝑ ſpm̄ſanctū dirigi ⁊ regulari. Sꝫ circa hoc poſſet aliqͥs querere vtꝝ ſit ꝑfectior vita ſolitaria qͣꝫ ſocialis Et quidā fortaſſe dicerēt ꝙ ſocialis: tum qꝛ vt ait ſa piēs Ecc̄. iiij. c. Melius ē duos eē qͣꝫ vnū qꝛ vnꝰ iuuat̉ ab alio. tum qꝛ Math̓ xviij. xp̄s dixit. Ubi fuerīt duo vel tres in noīe meo ꝯgregati ī medio eoꝝ ſum Tum etiā qꝛ ſolitaria vita videt̉ eſſe ꝯͣ naturā hoīs. Nam vt ph̓s dicit primo politice. Hō eſt aīal ſociale. Sꝫ Augꝰ in libro de oꝑibꝰ mo nachoꝝ: illos ſanctiores eſſe dicit qͥ a ꝯſpe ctu hoīm ſeꝑati nullius ad ſe prebēt acceſ ſum. Ad pleniorē tn̄ intelligentiā ⁊ obie ctoꝝ declarationē notanda ſt̓ verba ſancti tho. qͥ ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxviij. ar. viij. ait. ꝙ ſo litudo nō eſt eſſentia ꝑfectiōis: ſꝫ ꝑfectōis inſtrumentū: nō tn̄ eſt inſtrumentū ꝯgruū actiōi ſꝫ ꝯtemplatiōi. Ideo nō ꝯgruit reli gionibꝰ q̄ ſunt ordinate ad oꝑa vite actiue ſine corꝑalia ſeu ſpūalia niſi forte ad tꝑus exemplo xp̄i: qui vt dicit̉ Luce. vi. Erat ꝑ noctans in oratiōe dei. Competit itaqꝫ ſo litudo religionibꝰ que ſunt ad ꝯtemplatio nem ordinate. Notandū tamē eſt ꝙ illud qd̓ eſt ſolitariū dēt eſſe ſibi ꝑ ſe ſufficiēs. h̓ aūt eſt cui nihil deeſt qd̓ ꝑtinet ad rōnem ꝑfecti Et ideo ſolitudo ꝯpetit ꝯtemplanti qui iam ad perfectū peruenit. Quod qui dem ꝯtingit dupliciter Uno mō ex ſolo di uino munere: ſicut fuit de Iohāne bapti ſta: qͥ vt dictū eſt: repletus fuit ſpūſctō ad huc ex vtero matris ſue. Alio mō per exer citiū virtuoſi actus: ad qd̓ exercitiū iuua tur hō ex alioꝝ ſocietate dupliciter. Uno qͣꝫtū ad intellectū vt inſtruat̉ in his q̄ ſunt ꝯtemplāda. Un̄ Hiero. dicit ad ruſticuꝫ monachū. Mihi placet vt habeas ſacru ꝯtuberniū: nec ip̄e te doceas. Scd̓o qͣꝫtuꝫ ad effectū vt.ſ. noxio affectiōis hoīs repri mant̉ exemplo ⁊ correptiōe alioꝝ: quare vi ta ſolitaria ſi debite aſſumat̉ preeminet vi te ſociali. Si aūt abſqꝫ precedenti exerci tio talis vita aſſumat̉ eſt periculoſiſſima niſi ꝑ diuinā gratiā ſuppleat̉ qd̓ in alijs ꝑ exercitiū acquirit̉: ſic̄ ptꝫ de btīs Antonio ⁊ Benedicto. Et ſic qͣꝫuis melius ſit eſſe du os qͣꝫ vnū: dum vnus indiget auxilio alte rius: tn̄ hoc auxilio nō indigent qui ſunt ꝑ fectionē aſſecuti. Sicut etiā xp̄s eſt in me dio eoꝝ qui ſunt in ſuo nomine ꝯgregati: ita vt dr̄ pͥme Ioh̓is. iiij. c. Deus caritas p 4

eſt ⁊ qui manet in caritate in deo manet ⁊ deus in eo. Solitarie ꝟo viuere poteſt du pliciter eſſe: aut ꝓpter animi ſeuiciā hoc eſt beſtiale. Aut ꝓpter ꝯtemplationē: dum ali quis a ꝯuerſatiōe alioꝝ ſe ſeꝑat vt liberius vacet rebꝰ diuinis ⁊ ſtudio ſapiētie. ꝓpter ea Ariſt. primo politice dixit. ꝙ ille qͥ alijs nō ꝯmunicat eſt beſtia aut deus.i. diuinꝰ vir. ¶ Scd̓o apparet ſanctitas Ioh̓is ex corporis manifeſtatione. Nam vt ſcribit Marcus.i. ca. Erat iohānes veſtitus pi lis cameli ⁊ zona pellicea circa lūbos eiꝰ: ⁊ locuſtas ⁊ mel ſi lueſtre edebat Idem ha bet̉ Matthei. iij. ca. vbi Nicolaus de lyra inquit. Locuſte ſunt parua aīalia volitā tia per modū ſaltus ⁊ reperiunt̉ in deſerto iudee ⁊ frixa cum oleo ſunt cibꝰ pauperū. Quidā ꝟo putant locuſtas hic appellari nō anīalia illa: ſed genus herbaꝝ qd̓ vſui humano ꝯuenire poteſt. Ueſcebat̉ itaqꝫ ioh̓es quocūqꝫ modo locuſte accipiant̉ ci bo nō lauto imo tenui ⁊ inſipido atqꝫ au ſtero Sumebat etiā mel ſilueſtre qd̓ ẜm ni colaū de lyra reperit̉ in truncis arborum. Tertio apparet ſanctitas ioh̓is ex humili ꝯfeſſiōe Nam qn̄ iudei miſerūt ad eum ſa cerdotes ⁊ leuitas vt ſcribit̉ Ioh̓is. i. c. vt interrogarent eum Tu qͥs es. nō ſuperbe locutus eſt quaſi de ſeip̄o preſumēs quin imo humiliter rn̄dit: ⁊ ꝯfeſſus eſt veritatē dicens: qꝛ nō erat xp̄s: neqꝫ Helias in per ſona: neqꝫ ꝓpheta ille videlicet quē ip̄i que rebant: ſed dixit. Ego vox clmantis in de ſerto: dirigite viā dn̄i. Congrue aūt ſe vo cem appellauit. Primo qꝛ vox ordinat̉ ad verbi expreſſionē. Uoces em̄ ſunt eaꝝ que ſunt in aīa paſſionū note. vt dicit Ariſto. in pͥmo Periarmeniaꝝ. Sic ioh̓es expreſ ſit verbū incarnatū. Scd̓o de rōne vocis eſt ꝙ reſpectu verbi ſit noticia prior: origi ne tamē poſterior. Nam ẜm rationē origi nis prius verbū ꝯcipit̉ qͣꝫ vox formet̉. Io hannes gͦ fuit vox qꝛ reſpectu xp̄i fuit noti cia prior licet eſſet ⁊ origine poſterior. Ter tio vox tranſit: verbū aūt manet. Ioh̓es gͦ cum dicit ſe vocē inſinuat ſe trāſituꝝ: xp̄m ꝟo per manſurū. Tandē de xp̄o alta pro tulit: de ſe humilima cum ſubdit. Ego ba ptizo in aqua. Medius aūt veſtrū ſtetit quē vos neſcitis. Et dicit̉ medius ẜm Ni colaū de lyra.i. ꝯmuniter viuens inter homines: quē iudei quantū ad diuinitatē ne ſciebant. Subdidit Ioh̓es. Ip̄e eſt qͥ ven turus eſt.ſ. ad predicandū ⁊ myſteriū re demptiōis ꝯplendū. Qui ante me factus eſt.i. mihi prelatus in dignitate cuius nō ſum dignus vt ſoiuā eius corrigiā calcia menti. ¶ Quarto oſtendit̉ ſanctitas Io hannis ex feruenti predicatōe. Nam vt dr̄ Luce. iij. ca. Factu eſt verbū dn̄i.i. diuina inſpiratio ſuper Ioh̓em Facharie filiū in deſerto ⁊ venit in omnē regionē iordanis predicans baptiſmū penitentie. Et vt ait Matth̓. iij. ca. Exibat ad eum hieroſoly ma.i. populus de hieruſalem. ⁊ accipit̉ hic ꝯtinens pro ꝯtento. Et om̄is iudea. id eſt. multi. Et eſt hic quedā figura ẜm nicolaū de lyra que vocat̉ hyperbole. id eſt locutio multū expreſſiua. Inchoauit aūt predica tionē ſuam ſicut ⁊ chriſtus dicens. Penitē tiam agite: deinde quattuor precepta do cuit. Primū docuit phariſeos. nā vt ſcribit̉ Matthei. iij. ca. Uidens Iohānes mul tos phariſeoꝝ ⁊ ſaduceoruꝫ venientes ad baptiſmū ſuum: nō tamen credentes ẜm veritatē vt dicit Nicolaus de lyra. ſed ma gis ad ſimulationē ⁊ inſidiationē Ex quo xp̄s: vt pꝫ Mat. xxi. c. querēs de baptiſmo Ioh̓is. an eēt ē celo vl̓ ab hoībꝰ cū nō fuiſ ſent phariſei auſi rn̄dere dixit. qͣre nō credi diſtis ei. Idē dic̄ ioſephꝰ ī. xix. antiqͥtatū li. Ipſe ioh̓s dixit illis ꝓgenies viꝑaꝝ. qꝛ ve nenū erroris ⁊ hypocriẜ a ſuis ꝓgenitoribꝰ traxerāt. qͥs demr̄abit vob̓ fugere a ventu ra ira: qͣſi d. lꝫ falſitas vr̄a lateat in ꝯſpctū ppl̓i. tn̄ nō poterit latere ī ꝯſpcū dei. facite gͦ fructꝰ dignos pnīe: ⁊ ne velitꝭdicere ītra vos patrē hēmus abraā. Ut ei ait Nico. d̓ ly. phariſei de hͦ gl̓iabāt̉: qꝛ de abraā deſcē derā. Et ideo ex ꝓmiſſiōe facta abrae ſine oꝑbꝰ ſalutē ꝯſeqͥ p̄ſumebant. Et hͦ ē mani feſte falſum: qꝛ nō dicūt̉ filij abrae ex carna li ꝓpagatione ſꝫ magis ex fidei imitatione: vt dr̄ ad Ro. iiij. c. Et iō qꝛ phariſei ⁊ legiſ periti fidē abrae de xp̄o reſpuerūt. iō nomē filiatiōis abrae ꝑdiderūt. Et hͦ ē qd̓ dicit Ioh̓es. Et ne velitis dicere ītra vos ꝑ fal ſam.ſ. extimationē patrē hēmus abraā: qꝛ nō eſt ſic ẜm veritatē. Ecōuerſo gentiles fi dē xp̄i deuote ad p̄dicatiōꝫ apl̓oꝝ receper̄t. iō filij abrae facti ſunt. Et hͦ ē qd̓ ſubdidit Ioh̓eſ. Dico em̄ vob̓ qͣm̄ potens ē d̓s de la

pidibꝰ iſtis ſuſcitare filios Abrae. Scd̓m Nico. de lv. tenēt aliqui ꝙ ioh̓es demr̄auit illos lapides qͦs filij iſrl̓ de ꝓfundo iorda nis attulerūt. vt hr̄ Ioſue. iiij. c. in mēoriā miraculi ꝙ dn̄s in tranſitu eoꝝ aqͣs iorda nis ſiccauit. Sꝫ ꝑ illos lapides Ioh̓es gē tiles ſignificauit: qꝛ colebant idola de lapi dibꝰ facta. Filij gͦ abrae de lapidibꝰ ſuſcita ti ſunt qn̄ iudeis ꝑ infidelitateꝫ a filiatiōe abrae recedētibꝰ: gētiles fidē xp̄i recipien tes in locū eoꝝ ſubſtituti ſūt. Et qꝛ doctor veritatis nō ſolū dꝫ vicia ꝯfidēter arguere ſꝫ etiā penā p̄dicere. Iō ſb̓dit ioh̓es. Iā eī ſecuris.i. ſecuritas dini iudicij poſita ē ad radicē. Oīs arbor q̄ nō facit fructū bonū excidet̉ ⁊ in ignē mittet̉. Scd̓m p̄ceptū do cuit turbas. Nā vt ſcribit̉ Lu. iij. c. Inter rogabant ioh̓em turbe qͥd eēnt facture. At ille rn̄dens dicebat. Qui hꝫ duas tunicas det vnū nō hn̄ti. qd̓ intelligit̉ ẜm Nico. de ly qn̄ tunica eſſet ſuꝑflua. Terciū p̄ceptū docuit publicanos officia les īꝑatorꝭ: nihil inqͥt pluſqͣꝫ vobis ꝯſtitutū ē faciatis. Hoc aūt dixit qꝛ collectores taliū ſolent eſſe ꝓni ad plus colligendū qͣꝫ ſit eis mandatū: vt qd̓ ē ampliꝰ remaneat. Quartū p̄ceptū do cuit milites cū dixit eis: vt ſcribit̉ Lu. iij. c. Neminē ꝯcutiatis.ſ. opprimēdo pauꝑes ⁊ eos deſpiciēdo pauꝑes: neqꝫ caluniā fa ciatis.i. nō īponatis falſuꝫ crimē diuitibꝰ ⁊ potētibꝰ vt occaſionē extorquēdi bona eoꝝ hēatis: qꝛ ꝑ aliā viā a talibꝰ bona reciꝑe n̄ pn̄t. Cōtenti eſtote ſtipēdijs vr̄is. ¶ Quin to on̄dit̉ ſctītas ioh̓is ex martyrij tollerati one. vt em̄ ſcribit̉ Mat. xiiij. c. ⁊ Mar. vi ca. Decollatus fuit ioh̓es iubētes herode. Hic vt hr̄ in hyſto. ſcholaſtica vxorē frīs ſui philippi abſtulit ⁊ arethā regē: ⁊ hero dē agrippā: ⁊ philippū in ſui inimicicia cō citauit. Ioh̓es gͦ eū de hͦ arguebat: qd̓ ſibi ⁊ herodi moleſtiſſimū erat ⁊ odioſum. Nā vt ait Terētius. Obſequiū amicos veri tas odiū parit. Et hiero. in epl̓a ad occea nū inquit. Ita ſe hꝫ natura vt amara ſit ve ritas. Uidēs itaqꝫ herodes qꝛ ioh̓es eū tā dure redargueret. Et qꝛ ob predicatione ⁊ baptiſmū ẜm ioſephū magnū ppl̓m ꝯgre garet: ip̄m in carcere vinculauit in mache ronta caſtello arabie: in hoc vxori placere cupiens ⁊ ppl̓i ſequentis Ioh̓em diſpen diu ꝑtimeſcēs. Deſiderabat aūt ip̄m occi dere ſꝫ ppl̓m formidabat Tandē excogita uit doloſe ⁊ nō ſine ꝯſabulatione at ꝯſilio herodiadis maligna: vt natalis ſui diē co rā pͥmis galilee ſuiſqꝫ pͥncipibꝰ celebraret. Iſta em̄ erat ꝯſuetudo apud antiqͦs ꝙ pͥn cipes ſolēnizabāt die ſue natiuitatis ⁊ diē etiā natalis īperij ſui in qͦ coronabant̉. qͣre Herodes ꝯuocatis magnatibꝰ ⁊ nobilibꝰ multis: ꝯuiuiū illis letiſſimū atqꝫ lautiſſi mū p̄ꝑauit atqꝫ ſaltauit filia herodiadis. i. tripudiauit. Et hͦ fuit ex diſpoſitōe mr̄is ⁊ ipſius herodis: qͥ cū iuramēto ꝓmiſit ei dare qd̓ peteret: q̄ p̄monita a mr̄e petiuit caput ioh̓is baptiſte. Et ꝯtriſtatus ē rex: ficte tn̄ ⁊ ẜm apparentia. Nā vt inqͥt beda lꝫ ꝯtriſtaret̉ in facie: letabat̉ tn̄ ī corde. Si mulabat aūt ꝯtriſtationē ꝓpt̓ iuſiurandū qd̓ infringere iudicabat illicitū. Sꝫ vt ait Amb̓. li. de officijs Herodes ſalta trici p̄ miū turpiter ꝓmiſit: crudelit̓ ſoluit. nā: vt refert Nico. de ly. In ꝓmiſſiōe facta in ge nerali etiā cū iuramēto nō intelligit̉ aliqͥd illicitū ſub obligatione cadere: cuiuſmodi erat interfectio ioh̓is. Et de hͦ plene hr̄ in decretꝭ. xxij. q. iiij. qͣſi ꝑ totuꝫ. Miſſo itaqꝫ herodes ſpiculatore decollauit ioh̓em in carcere ⁊ allatū eſt caput eius in diſcor ⁊ datū ē puelle: ⁊ illa tulit mr̄i ſue. Diſcipl̓i aūt accipiētes corpꝰ ſepelierūt illd̓ in ſeba ſte. vt ponit̉ in xij. li. hyſtorie eccleſiaſtice. Herodias āt caput ioh̓is in hierl̓m fecit deferri. ⁊ iuxta herodis habitaculū caute ſepeliri. Fuit ꝟo ioh̓es decollatus circa di es azimoꝝ anno p̄cedente paſſionē chriſti De qͦ ſic loquit̉ Criẜ. Ioh̓es ſchola virtu tū: magiſteriū vite: ſctitatis forma: norma iuſticie: ꝟginitatis ſpeculū: pudicitie titu lus: caſtitatꝭ exēplū: pnīe via. pctōꝝ venia fidei diſciplina. ioh̓es maior hoīe: par an gelis: legꝭ ſūma: euāgelij ſāctio: apl̓oꝝ vox: ſilentiū ꝓph̓aꝝ. lucerna mūdi. p̄curſor iu dicis: xp̄i mediator. dn̄i teſtis. totius me dius trinitatis. Et hic tātus dat̉ inceſtui. tradit̉ adultere: adducit̉ ſaltatrici ¶ De qͥnqꝫ dignitatibꝰ q̄ on̄dūt qͣꝫ ſb̓limis inter ſanctos Ioh̓es baptiſta. Ca. III Ercium myſteriū con plandū de beato ioh̓e baptiſta ¶ dr̄ ſublimitatꝭ. In qͦqͣꝫ ſb̓limis inter ſctōs ſit aperiemus: poſſimus aūt id

cx g d6 ſꝘa a facile ꝯp̄hendere ſi ꝯſiderare voluerimus quinqꝫ illius precipue dignitates. Prima dr̄ ſanctificationis. ¶ Scd̓a cōmendatiōis. ¶ Tercia celebra tōis. ¶ Quarta venerationis. ¶ Quinta glorificationis. ¶ Prima dignitas beati ioh̓is dr̄ ſctīfica tionis. Fuit qͥdē in vtero ſanctificatꝰ. I eccl̓ia dicit de eo illud Hiere. i. c. An̄qͣꝫ ex ires de ventre ſanctificaui te. Ob iſtā ſan ctificationē purgatus fuit a plaga origina lis culpe. vn̄ ſi in vtero mr̄is deceſſiſſet ad ſinū abrae euolaſſet: cū ceteri vadant in in fernū qͥ ibi moriunt̉. Fuit inſuper in vtero mr̄is letificatus: cū tn̄ ceteri ibi ſint cū tri ſticia. Multaqꝫ alia ſpūalia dona eſt ꝯſe cutus: qͣre gabriel p̄dixit patri. Spūſctō replebit̉ adhuc ex vtero mr̄is ſue. ¶ Scd̓a dignitas btī ioh̓is dr̄ ꝯmēdatiōis. Quid nam certius ⁊ firmius on̄dere pōt p̄eminē tiā alicuiꝰ qͣꝫ ſnīa ⁊ laus ex ore diuino ꝓce dens. Turpe eſt laudari a malis viris: ꝓ qͥbꝰ ait ſeneca in ꝓuerbijs. Tā turpe ē lau dari a turpibꝰ qͣꝫ ſi lauderꝭ ob turpia. Glo rioſum gͦ eſt cū qͥs laudat̉ a ſapiētibꝰ: a vi ris grauibꝰ ⁊ p̄ſtantiſſimis. Sed ſuꝑ oīa grande eſt ⁊ ineffabile donū dū qͥs extollit̉ laudibꝰ ab ore dīno. Ut em̄ inqͥt Hiero. in ẜmone ad paulā ⁊ Euſtochiū. Quicqͥd hūanis dici pōt ꝟbis minus ē a laude dei Ex his aūt qͦs deus dignatus ē cōmenda re nullus tantis laudibus fulget quantis ioh̓es baptiſta. Dixit em̄ deus Noe Gen̄. vij. ca. Te em̄ vidi iuſtū corā me ex omībꝰ gētibꝰ. Et de dd̓. psͣ. lxxxviij. Inueni inqͥt dauid ſeruū meū: oleo ſctō meo vnxi eum. Et de Iob: vt ptꝫ eiuſdē pͥmo ca. Nunqͥd cōſideraſti ſeruū meū Iob ꝙ nō ſit ei ſil̓is in terra. Et de paulo Actꝭ. ix. ca. Uas ele ctionis eſt mihi. Et de centurione Mat. viij. c. Non inueni tantā fidē in iſrl̓. Et pe tro dixit xp̄s Math̓. xvi. ca. Beatus es ſi mon bariona. Sed de Ioh̓e multa plura multaqꝫ maiora locutus eſt. Nā vt ſcribit̉ Math̓. xi. ca. dixit ieſus turbis de Ioh̓e Quid exiſtis in deſertū videre ⁊c̄. vbi cō mendauit eū de qͣtuor. Primo de ſolidita te fidei ⁊ ꝯſtātia cū dixit. Quid exiſtis in deſertum videre arudinē vento agitatam qͣſi di. nō. qꝛ ioh̓es fuit ita cōpoſitus ꝙ nec timore nec iauore a veritate peclinabat. 48 c. 4 Scd̓o ꝯmendauit eū ab auſteritate pnīe: dū ſubdidit hoīem mollibꝰ veſtitū. qͣſi di. nō. Tercio cōmendauit eū a claritate no ticie dū ſeqͥt̉ ꝓph̓aꝫ. Etiā dico vob̓ pluſqͣꝫ ꝓph̓aꝫ. Et dr̄ pluſqͣꝫ ꝓph̓a. qꝛ nō ſolū xp̄m puidit ventuꝝ ⁊ p̄dixit ſicut alij ꝓph̓e: ſed etiā ip̄m digito on̄dit. Quarto cōmenda uit eū a auctoritate doctrine dicēs. Hic ē de qͦ ſcriptū eſt.ſ. ꝑ Malachiā. Ecce ego mitto angelū meū.i. ioh̓em qͥ vitam duxit angelicā ante faciē meā: qͥ p̄parabit viam tua ante te. Amen dico vobis inter natos mulieꝝ nō ſurrexit maior Ioh̓e baptiſta. ¶ Tercia dignitas beati ioh̓is dr̄ celebra tionis. De ſolo nāqꝫ ieſu xp̄o ⁊ ꝟgine mr̄e iohāneqꝫ baptiſta narrāt̉ p̄conia natiuita tis. Idcirco eccl̓ia ſolēnit̓ celebratutītatē eoꝝ. Hinc aug. in ẜmone qͥ legit̉ in officio pn̄tis ſolēnitatis ait. Poſt illuꝫ ſacroſctm̄ dn̄i natalis diē nullius hoīs natiuitatē le gimus celebrari niſi ſolam ioh̓is baptiſte In alijs em̄ ſanctis ⁊ electis dei nouimus diē illum coli qͦ illos poſt ꝯſūmationē la boꝝ ⁊ deuictū triūphatūqꝫ mundū in per petuas eternitates pn̄s hec vita parturijt. In alijs ꝯſūmata vltimi diei meriti cele brant̉. In hͦ etiā pͥma dies ⁊ ipſa hoīs ini tia ꝯſecrant̉. ¶ Quarta dignitas btī iohā nis dr̄ venerationis. Uoluit nāqꝫ deus cō currentibꝰ miraculis plurimis reliquias corꝑis eius a fidelibꝰ venerari. Legit̉ em̄ in hyſto. eccl̓iaſtica: ꝙ cū ad tumulū ioh̓is multa miracula fierent iubente Iuliano apoſtata gentiles oſſa eius ſparſerūt. Et cū miracl̓a nō ceſſarēt poſtea collecta ⁊ in igne ꝯcremata in puluerē redegerūt ⁊ per agros ventilauerūt. Tandem cineres illi collecti a qͥbuſdā mōachis hieroſolimā fu ere delati: deinde poſt aliqua tꝑa ianuam tranſlati vbi nunc deuote colunt̉. Sicut Alexander tercius: ⁊ Innocentius qͣrtus: rei veritate cognita ſuis priuilegijs appro barūt. Caput ꝟo eiꝰ tꝑe Marciani pͥnci pis inuentū eſt. Duobꝰ qͥdem monachis beatus ioh̓es caput ſuū in viſu manifeſta uit: qͥ ad locū ꝓperantes vbi ſepultū tādiu latuerat inuenerūt illud ſacͣcis cilicinis in uolutū: qd̓ poſtmodū ꝯſtantinopolim: in de ad gallias regnante pipino eſt tranſſa tū. Ultimo ad vrbē deductū ⁊ in eccleſia ſancti ſiueſtri honorifice reſeruatū. Digi

p a. d tus inſuꝑ ille qͦ dn̄m oſtenderat cōburi nō potuit vt refert magiſter ioh̓es beleth. qͥ a fidelibꝰ ꝯſeruatus. poſtmodū a ſctā tecla de vltramarinis ꝑtibꝰ in normandiā dela tus eſt. ¶ Quinta dignitas beati ioh̓is dr̄ glorificatiōis. Credendū quippe ē ꝙ in ce lomagna fit gl̓ia eiꝰ. ⁊ ꝙ poſitus ſit in ſu p̄mo ordīe angeloꝝ atꝫ in ſede lucifcri col locatus. Nam illa ſedes nō fuit reꝑata ꝑ xp̄m: qꝛ ſtat ad dexterā patris: nec ꝑ virgi nē: qꝛ ſtat ſuꝑ choros angeloꝝ: nec ꝑ aliuꝫ ſctm̄: qꝛ vt p̄dictū eſt. Inter natos mulieꝝ nō ſurrexit maior ioh̓e baptiſta. Et ſicut magnus fuit meritis ⁊ ſanctitate. ita ma gnus ē gl̓ia ⁊ felicitate. Cuius patrociuiū deuote implorantes ſperare pn̄t illius in terceſſione ꝯſequi in hͦ ſeculo dei gr̄aꝫ. ⁊ in futuro gl̓iam ſempiternā. In qua viuit re gnat deus ꝑ oīa ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo triceſi muſſecūdus de ſctō Pau lo apl̓o doctore ſummo gentium: As electionis eſt mi hi. dn̄i nr̄i ieſu xp̄i. v̓ba ſt̓ iſta original̓r Actꝭ. ix. c. Ad lau des ingētes bt̄ī apl̓i pauli ex tollēdas hodierna die merito ē elaborādū Ipſe nāqꝫ ſua eruditōe mirabili: xp̄i bn̄di cti nomē gentibꝰ patefecit. Ipſe ſue ꝯuer ſiōis exēplo pctōribꝰ ad pnīam redire volē tibꝰ ſpem de venia ꝯſequenda dedit. Ipſe vtiqꝫ ꝟbis ⁊ factis adeo clare xp̄m a mor tuis reſuſcitatū atqꝫ in dexterā dei pr̄is ſe dentē on̄dit: vt nullus āplius niſi volens de fide xp̄i dubitare queat Ad ip̄m igitur ẜmonē ꝟtamus qͥ pͥus noīs ieſu ardētiſſi mus ꝑſecutor: ex poſt factus ē illius defen ſor acerrimus ⁊ p̄dicator eximiꝰ: in qͦ poſt emendatū delictū tāta ſuꝑabundauit gr̄a vt etiā in hac vita mortali ad viſionē diui ne eſſentie raꝑet̉. De ipſo pijſſimus ieſus ananie diſcipl̓o ſuo fideliſſimo retulit ver ba ī themate poſita. In qͥbꝰ de paulo gl̓io ſiſſimo tria myſteri a ꝓponimus ꝯtēplada ¶ Primū dr̄ ꝑſecutiōis. ¶ Scd̓m ꝯuerſio nis. ¶ Tercium viſionis. Qualiter Paulus feruebat in ꝑſecutio nem diſcipuloꝝ. ¶Capl̓m.. Rimum myſteriū cō tēplandū de paulo dr̄ ꝑſecutionis. Ipſe nanqꝫ validiſſime eccleſiam ex pugnare temptauit. Unde Lucas Actꝭ ix. c. dic̄. Saulus aūt adhuc ſpirās.i. ex ve hemēti ſpū ignē ꝑſecutiōis accendēs in ſe ⁊ in alios: ꝯͣ eccleſiā minaꝝ in ꝟbis īiurio ſis. ⁊ cedis.i. ī ꝟberibꝰ ⁊ flagellis ī diſcipu los dn̄i acceſſit ad pͥncipē ſacerdotū ⁊ pe tijt ab eo epl̓as in damaſcū ad ſinagogas vt ſi qͦs īueniſſet huiꝰ vie viros ac ml̓ieres vinctos illos ꝑduceret in hierl̓m. Sed ꝓ huiꝰ ꝑtis pleniore intelligētia circa ſepteꝫ dubitare ꝯtingit. ¶ Primo circa noīs mu tationē. ¶ Scd̓o circa ſuꝑbie occaſionem. ¶ Tercio circa temꝑis dilationē. Quarto circa miſericor die ꝯſecutionē. Quīto circa liberi arbitrij diſpoſitionē. ¶ Sexto circa diſcipuloꝝ diſtinctionē. Septimo circa ptātis acceptionem. ¶ Primo dubitat̉ circa noīs mutationē. qͣ re.ſ. nome pauli mutatū ē cū pͥus ſaulꝰ vo caret̉. Nam mutatio noīs ē ꝓhibita. C. de mutꝭ. no. l. i. Sꝫ ad hͦ rn̄det Io. an. in glo. in ꝓlogo ſexti libri decretaliū. ꝙ lex illa loqͥ tur de mutatiōe fraudulēta. Tn̄ interduꝫ lꝫ mutare nomē: vt ꝑ mutationē noīs oſtē dat̉ facta mutatio hoīs. Sic̄ iacob vocatꝰ fuit iſrl̓: ex eo ꝙ vidit dn̄m: ut pꝫ Gen̄. xxxij. c. Et ſymō vocatꝰ ē petrus ex ꝯfeſſiōe dīni tatꝭ in xp̄o vt ſcribit̉ Mat. xvi. c. Et in ro manis pontificibꝰ mutari ſolet nomē. Nā martinus. v. antea vocatꝰ ē oddode colū na. Eugenius qͣrtꝰ Gabriel. Nicolaus. v. Thomas. Calixtus. iiij. Alfonſus. impiꝰ ſcd̓s. Eneas. Paulus. ij. Petrus. ⁊ Sixi iiij. dicebat̉ Frāciſcus. Rō ꝟo talis muta tionis ē. qꝛ nomē dꝫ ꝯuenire rei. ſic̄ ptꝫ. xxi. di. ca. cleros. ⁊ de p̄ben. ⁊ digni. ca. cū ſcd̓m Et xxvi. q. i. ca. ſi cupis. Et inſtituta de do na.§. Eſt. Tn̄ de noīe pauli tres opiniōes īueniūt̉. Prīa ē Origenis qͥdicit ꝙ ſꝑ fuit binomius ⁊ vocatꝰ ſit ſꝑ ſaulus ⁊ paulus Scd̓a ē Rabbani qͥ ait ꝙ an̄ ꝯuerſionē di ctus ē ſaulus a ſaule ſuꝑbo. pꝰ ꝯuerſionē ꝟo dictus ē paulus qͣſi ꝑuulꝰ a ꝟtute hūi litatis. Un̄ nomen ſuuꝫ interp̄tando.i. ad Corint̓. xv. cait. Ego ſum minimus apo ſtolorū. Tercia eſt opinio Hieronymi et Bede qui aſſerūt ꝙ vocatus ſit paulus a pͥmo ſpolio qd̓ ꝯtulit eccl̓ie ſcꝫ ſergio pau lo ꝓ ꝯſule quē ad fidem ꝯuertit: ſicut patꝫ

Act̉. xiij. c. Secundo dubitat̉ circa ſuꝑbie occaſionē: qͣre vicꝫ paulus erat ita ſuꝑbꝰ vt ſpontengereret ſe ad ꝑſequendū xp̄m: nam nō vocatus acceſſit ad pͥncipē ſacer dotū. Et ad hͦ dicere poſſumus ꝙ tria erāt in illo qͥbꝰ diſponebat̉ ad extollendum. rimū nobilitas generis. Secundum claritas ſcientie. Tercium etas florens. ¶ Primū qd̓ erat in Paulo fuit nobilitas generis. Inquit em̄ Aug. in ẜmone. Erat aūt paulus de tribu beniamī. ſicut ipſe te ſtat̉. Et ad Roma. xi. c. ipſe ait. Ego iſrae lita ſum ex ſemine abrae de tribu beniamī Ex quo dicit glo. in ca. venerabilis. de p̄ ben. ⁊ digni. ꝙ fuit nobilis. Tribꝰ ꝟo ben iamin ſatis in ſcriptura magnificat̉. tū qꝛ illi in diuiſione terre ꝓmiſſionis hierl̓m fu it diſtributa. ſicut patꝫ Ioſue. xviij. c. tū qꝛ habuit bellatores ſtrennuos: ſicut notat̉ Iudicū xx. ca. tū etiā qꝛ ex illa tribu ſcd̓m Hiero. fuerūt ꝓ maiori ꝑte innocentes in terfecti. Uerūtamen pleriqꝫ mirari ſolent ex his q̄ audiūt dū de ſe Paulus loquitur Actuū nāqꝫ ca. xx. dixit. Ego ſum vir iude us tharſo cilitie natus. Et. ij. ad Corinth̓ xi. ca. hebrei ſunt ⁊ ego. Et Actꝭ. xxiij. cap̄. Phariſeus inquit ſum ⁊ filius phariſeoꝝ Cn̄ cū centurio iuſſiſſet eū verberari dixit ſe ciuē romanū: vt habet̉ Actꝭ. ca. xxij. Et idem coraꝫ tribuno cōfirmauit. Ad qd̓ re ſpondet. Nico. de lyra ſuꝑ. xxij. ca. Actꝭ: et ſuper. iiij. ſcd̓e ad Thimo. ꝙ pater Paulſ a romanis obtinuerat romanā ciuitatemi Ideo cū tribunꝰ dixiſſet Ego multa ſum ma pecunie ciuilitatē hanc adeptus ſum Paulus rn̄dit. Ego aūt ⁊ natus ſum. Id circo Nico. d̓ lyra exponēs illa verba Pau li ad Thimo. Penulam quā reliqui troa de apud carpum veniens affer tecū ⁊ libe ros ait Dum eſſet paulus in carcere Nero nis ſcribebat Timotheo vt ferret ſibi pe nulā. Erat aūt penula veſtis cōſularis q̄ a Romanis data fuit patri Pauli ī ſignū amicicie cum ip̄o ⁊ ꝙ eſſet factus ciuis ro manꝰ quā r̄ſeruauerat. Paulus ob memo riā patris: et inſignū ꝙ eſſet romanus ciuiſ ſi neceſſitas incūberet h̓ oſtendendi. Erat ergo Paulus natiōe īfraelita. dignitate ro manᵐ ciuis. et religione phariſeus ob iſta diuina magnanimus erat et audax Uerum vt inquit Seneca ī li. de quatuor vir tutibꝰ. Magnanimitas ſi ſe ſupra modū extollit facit virū minacē: in flatū: inquie tū ⁊ turbidū et in quaſcūqꝫ excellentias di ctoꝝ factorūqꝫ neglecta honeſtate feſtiuuꝫ Scd̓m ꝙ erat in Paulo fuit claritas ſciē tie. Dicit nāqꝫ de illo Hieronymus Cur Paulus apl̓s vas electionis nepe qꝛ vas legis et ſcripturaꝝ ſanctaruꝫ amarium eſt Et Actꝭ. xxi. ca. dixit ſe eruditū ad pedes Gamalielis. Et. ij. ad Corꝭ. xi. ca. ait nam et ſi imperitus ſermone: nō tn̄ ſcientia Ut aut ip̄e inquit. Sciētia inflat. Tertiū qd̓ erat in Paulo erat florens etas. Erat qui deꝫ adoleſcēs. Un̄ Actꝭ. vij. ca. d̓r. Teſtes depoſuerūt veſtimēta ſecus pedes adoleſ centis qui vocabat̉ Saulꝰ. Et ſi quis ob ſtaret ꝙ potuerit ille fuiſſe alter qui ſic noī aretur: facili cōuinci poteſt qm̄ Actꝭ xxij. c. Paulus cū hūilitate ⁊ patientia loquenſ ad dn̄m ait. Cū fundaret̉ ſanguis ſtepha ni teſtis tui ego aſtabā ⁊ ꝯſentiebā ⁊ cuſto diebā veſtimēta interficientiū illū. Cum gͦ eſſet in etate florenti mouebat̉ ardenter ad ꝑſecutionē diſcipl̓oꝝ. Nā vt inqͥt Ariſt. in ij. rethorice. Iuuenes ſunt ꝯcupiſcitiui ta lia facere q̄cūqꝫ ꝯcupiſcūt. Iō valde amāt valde deſiderat: ⁊ ſil̓ia. Et vt vlgarit̓ dr̄ in iuuenibꝰ ē recēs ⁊ bulies ſanguis. Tercio dubitat̉ d̓ paulo circa tꝑis dilatione: cur.ſ. tādiu diſtulit xp̄s vocare illū ⁊ nō cū alijs apl̓is. Ad qd̓ rn̄dere poſſumus ꝙ ſic factū eſt ꝓpter tria. Primo ꝓpter xp̄i potentiam. Scd̓o ꝓpter chriſti ſapīam. Tercio ꝓpter chriſti clementiā. ¶ Primo ꝓpter chriſti potentiā vt ſic eſtē deret̉ ꝙ poſt mortē xp̄s qͥ ſurrexit a mortu is potuit etiā inimicos etiā benigne ſuꝑa re. Scd̓o ꝓpt̓ ſapīaꝫ: vt ſic īnoteſceret mul tiformis ſapīa dei: qͥ varios hꝫ vocandi ⁊ ſaluādi modos. Tercio ꝓpi̓ clemētiā qͣ vo luit vt oīs fraudis ſuſpicio tolleret̉ ꝯuertē dis gentibꝰ: dū talis mgr̄ ē electꝰ qͥ nō ſolū nō fuiſſet de ſocijs xp̄i h viuētis imo fuiſſet acerbiſſimus ꝑſecutor oīm qͥ īuocabāt no men eiꝰ. Et nullo cōmodo vel incōmodo tēporali timore vl̓ fauore hūano fuit ad fi dem ꝯuerſus ⁊ illius noīs qd̓ antea extin guere nitebat̉ defenſor fuit validiſſimus. ¶ Quarto dubitat̉ de paulo circa mīe ꝯſe

cutionē: qͣre cōſecutus eſt mīam dei adeo vt in actu furibūde ꝑſecutiōis xp̄m vide rit ⁊ audierit vocantē. Et licꝫ Augꝭ dicat Si q̄ris qͣre hūc trahat: illū nō trahat: no li diiudicare ſi nō vis errare. nihilominus rectiſſime pietas dīna egit cū paulo dū illū ad ſe tam mirabiliter traxit ꝓpter tria. Primo ꝓpter celum. Secundo ꝓpter meritum. ¶ Tercio ꝓpter exemplum. ¶ Primo ꝓpter celum quo mouebat̉. Pau lus ignorans in tali ꝑſecutiōe qͣꝫgrauiter offendebat. putabat nāqꝫ ſacrificiū ſe offer re deo ſi xp̄i nomen deleret. Hoc ipſe ꝯfir mat i. ad Timo.i. ca. vbi ait. Gratias ago ti qͥ me ꝯfortauit in xp̄o ieſu dn̄o noſtro: qꝛ fidelem me exiſtimauit: ponēs in miniſte rio qͥ pͥus fui blaſphemus ⁊ ꝑſecutor. Sꝫ miſericordiā ꝯſecutus ſum. qꝛ ignorans fe ci in incredulitate. Et ad Gal̓. i. ca. inquit Audiſtis em̄ cōuerſatione meā in iudaiſ mo: qm̄ ſupra modū ꝑſequebar eccleſiam dei ⁊ expugnabā illam. ⁊ ꝓficiebam in iu daiſmo ſuꝑ mutos coetaneos meos in ge nere meo. abundātius emulator exiſtens paternaꝝ meaꝝ traditionū: vt inquit Ni colaus de lyra ſuꝑ hoc paſſu. Apud iude os erant aliqua tradita patribꝰ a moyſe.i. que ſcripta ſunt in lege. Et aliqua erāt tra dita a patribꝰ alijs minoribꝰ que vocabāt̉ traditiones ſenioꝝ. vt ptꝫ Math̓. v. ca. et ambaꝝ traditionū erat apl̓s zelatiſſimus ante ſuā ꝯuerſionem. ¶ Secundo miſeri corditer actū fuit cū Paulo ꝓpter meritū. Nam ẜm Aug. in ſermone: dū ſtephanus lapidaret̉ nō or̄oē quā fecit ꝓ his qͥ ad eiꝰ necem inſiſtebant ſingulariter orauit pro Paulo quē ꝯſpiciebat ꝯtra ſe plus ceteris corde ⁊ animo deſeruire: nō eī poterat ma nū illum lapidibꝰ duris ferire. quia nō ſpe ctabat niſi teſtibus aliquē lapidare. Ta men paulus illoꝝ retinens veſtimēta ani mabat eos vt viriliter extinguerent inno centē. ¶ Tercio remiſſionē ⁊ gr̄aꝫ inuenit paulus ꝓpter exemplū: vt ſic in ipſo tanqͣꝫ in ſpecl̓o clare peccatores ītuerent̉ magni tudinē miſericordie dei. De hoc. i. ad Li mō.i. ca. ita ſcripſit. Fidelis ẜmo ⁊ om̄ī ac ceptione dignus. quia ieſus chriſtus venit in hunc mundū ſaluos facere peccatores quoꝝ pͥmus ego ſum. Sed ideo miſeri cor diam conſecutus ſum: vt in me pͥmo oſten deret chriſtus ieſus oēm patientiam ad in formationem eoꝝ qui credituri ſunt illuꝫ vitam eternā. ¶ Quinto dubitat̉ circa li beri arbitrij diſpoſitione. an vicꝫ fuit libe rum arbitriuꝫ eius violentatū. Ad quod intel ligendum notanda eſt illa ſententia ſancti Bonauen. in. ij di. xxv. de qua plene dixi in quadrageſimali de penitentia ẜmo ne pͥmo. ꝙ aliud eſt voluntatē induci: alid̓ voluntatem mutari. aliud voluntatem co gi. Tunc em̄ induci dicit̉ quando aliqua perſuaſio ei fit qua diſponit̉ vt ad aliquod appetibile inclinet̉: que ſi valde intenſa eſt nomen coactionis ſortitur. qͣꝫuis nō ſit ve ra coactio. Tunc autē voluntas mutatur quando ipſa nolente vim potenti virtute affectio ei īmittit̉ in contrariū ⁊ de nolen te fit volens: ita ꝙ vna affectio expellitur ⁊ contraria inducitur. Sicut cum deus amatorē temporaliū facit temporaliū con temptorē. Tunc autē voluntas dicit̉ cō gi quando intelligit̉ ipſam inuitam aliqͥd vel le ⁊ repugnante actu voluntatis deli beratiuo: aliena ꝟtute mouēte ⁊ repugnā tia manente ad aliquid inclinari nolendo Uolūtas igitur cogi nō poteſt ab aliquo ſed induci ab agente creato: ⁊ mutari va let ab agente increato. Quare ⁊ liberū ar bitrium pauli nō fuit coactum: ſed bn̄ im mutatum: ⁊ de nolente factum eſt volens ¶ Sexto dubitaur circa diſcipuloꝝ diſtin ctionem. Nam dicit̉ ꝙ Paulus perſeque bat̉ diſcipulos. Ex hoc querūt aliqui: qui erant iſti diſcipuli. Et dicit Nico. de lyra: ꝙ erant om̄es credentes in chriſtū. Nam diſcipuli aliquādo dicunt̉ duodecim apo ſtoli. ſicut ibi Math̓. xix. ca. Aſſumpſit ie ſus duodecim diſcipulos ſuos ⁊c̄. Aliquā do ſeptuagintaduo. ſicut Luce. vlti. Duo ex diſcipulis ibant ipſa die ⁊c̄. Aliquā do om̄s fideles. Nam vt Euſebius tradit in hyſtoria eccleſiaſtica. ⁊ habet̉ inſuꝑ Act̉. xi. ca. Anteqͣꝫ eccleſia congregaret̉ Antio chie: omnes credentes diſcipuli noīabant̉. At vbi credentiū numerus ibi multiplica tus fuit: chriſtiani noīa re ceperunt. ¶ Se ptimo dubitat̉ circa poteſtatis acceptionē Quō cum iudei nullā haberent poteſtatē

Ꝙ ſa.. pa. b apla paulus potuit a pͥncipe ſacerdotū illā īpe trare. Ad qd̓ rn̄det Nico. de lyra. ꝙ iudei habebāt ptāteꝫ ſubdelegatā a romanis ꝓ criminibꝰ in lege eoꝝ ꝯmiſſis. Nam Ste phanū more iudiciario lapidaſſe dicūt̉: qn̄ teſtes depoſitis veſtibꝰ lapidabant eū. Et in hoc ẜuabant ordinē iudicij in lege ſtatu tū ꝙ ſcꝫ teſtes eſſent pͥmi lapidatores. Dū itaqꝫ paulus videbat q̄ fiebant ꝑ apl̓os ti mens antiquā legē in qͣ nutritus erat eua cuari. ira ſuccenſus lr̄as impetrauit: a duo cauitqꝫ faml̓os ⁊ ſocios negocij ſui. Eamꝰ inqͥt fratres eamus ꝯcito greſſu in dama ſcū inueniemus ibi illos deſtructores nr̄o rū traditionū: ligabimuſ eos affligemuſqꝫ verberibꝰ ⁊ ieiunijs atqꝫ in hierl̓m ꝑduce mus. O paule quid cogitas. O paule qͥd loqueris. O paule cur tanto indiſcreto fer uore moueris. Tu caꝑe ꝓponis ⁊ eris ca ptus. Tu ꝯtra diſcipulos paras manū et deus manu ſua te trahet ad gremiū diſci puloꝝ. ⁊ nomen xp̄i ꝯfundere ſatagis: ⁊ ne ſcis adhuc ꝙ in breui ꝓ noīe illo paratiſſi mus eris ligari ⁊ mori: nō ē ꝯſiliū ꝯͣ dn̄m. ¶ De cōuerſione pauli ⁊ ſeptē mirabilibꝰ que ꝯcurrerūt in illa. ¶. Ca pl̓m. II. Ecundum myſteriuꝫ ꝯtemplandū de paulo dr̄ ꝯuer ſionis. Fuit qui ppe ꝯuerſio eiuſ miranda ⁊ ſingularis maxīe ꝓpter ſeptē q̄ ibi ꝯcurrūt. rimum fuit illuſtratio. Secundum ꝓſtratio. ercium allocutio. Quartū excecatio. Quintum viſitatio. īextum illuminatio. Peptimum cōfortatio. ¶ Primū qd̓ ꝯcurrit in ꝯuerſione pauli dr̄ illuſtratio. Dicit̉ em̄ Act̉ ix. ca. Cū iter fa ceret cōtigit vt aꝓpropinquaret dama ſco Remigius inquit. Damaſcus eſt ciuitas metropolis ſyrie quā edificauit damaſcꝰ Heliezer ſeruus Abrae. Sequit̉ tex̄us. Et ſubito circū fulſit eū lux de celo De iſta luce poſſet qͥs aſſerere ꝙ fuerit irrūpentis aurore vel ſolis orientis ⁊ hmōi. Sed ꝓfe cto ip̄e paulus cuius fuit ꝯditionis ⁊ quo tꝑe viſa ſit aꝑtiſſime declarauit. Act̉. xxvi. paijs SA ca. Loquens nāqͣꝫ cū agrippa dixit. dū irē damaſcū cū ptāte ⁊ ꝑmiſſu pͥncipū ⁊ ſacer dotū die media in via vidi o rex ſupra ſplē dorem ſolis circūfulſiſſe me lumen ⁊ eos qͥ mecū erant. Act̉. ꝟo ca. xxij. dixit ꝙ lux illa fuit copioſa. ¶ Secundū qd̓ ꝯcurrit in cō uerſione pauli dr̄ ꝓſtratio. Cecidit em̄ in terram. vt ptꝫ Act̉. ix. c. Et ca. xxvi. paulꝰ retulit. Deſqꝫ nos cū cecidiſſemus in ter ram qͣre videt̉ ꝙ ⁊ ſocij eius fuerūt ꝓſtrati verſus faciē ẜm gloſam. ¶ Terciuꝫ qd̓ in tali ꝯuerſione ꝯcurrit dr̄ allocutio. Nā au diuit vocem loquentē idioma hebreū: vt ſcribit̉ Act̉ xxvi. c. ⁊ dicentē. Saule ſaule cur me ꝑſequeris. Hec vox fuit pͥmo rep̄ henſiua eo ꝙ Saulus ꝑſequebat̉ xp̄m in mēbris ſuis. Scd̓o ſuit inſtructiua. Que rēti em̄ qͥs es dn̄e. Rn̄dit xp̄s Ego ſum ie ſus nazarenus que tu ꝑſequeris. Ubi no ta ꝙ qꝛ ex luce ſūma ⁊ ex alto ſitu celi in o ⁊ in qͦ ſibi apparebat. ⁊ exinde ſnulū ⁊ eius ſocios terribiliter ꝓſternēte: aperte ſe inge rebat ei maieſtatiuū ⁊ oīpotentē. Ideo ſu am humilē originē ẜm quā fuit nazarenꝰ id eſt in nazareth ꝯceptus ⁊ nutritus ei in ſua reuelatione ſpecialiter expͥmit: vt oſtē dat ꝙ ille idē qͥ fuit inter iudeos humilis ē ad cecos in tanta gl̓ia tanqͣꝫ dei filius ex altatus. ꝓpterea xp̄s ſubdidit. durū ē tibi ꝯtra ſtimulū calcitrare.i. potētiori te incō ꝑabiliter reſiſtere. Tercio vox illa ⁊ allocu tio fuit p̄ceptiua. Tremens qͥppe paulus ac ſtupens de cognita xp̄i poteſtate ac ma ieſtate: totus ꝯpunctus dixit. Dn̄e qͥd me vis facere. quaſi dicat. ecce nunc paratus ſum tibi in oībꝰ obedire. Cui xp̄s. Surge ⁊ ingredere ciuitatē ⁊ dicet̉ tibi qͥd te opor teat facere. Socij aūt ſtabant ſtupefacti: audientes qͥdem vocē neminē aūt viden tes. Hic aliquantiſꝑ īmoderandū eſt: qm̄ Act̉. xxij. c. paulus dixit. Et qͥ mecū erant lumen qͥdem viderūt: vocē tn̄ nō audierūt eius qͥ loquebat̉ mecū. videt̉ ꝙ hic ſit aliqͣ cō tradictio: qꝛ pͥus dr̄ ꝙ audierūt vocem. poſtea Paulꝰ affirmabat ꝯtrariū aſſerēs ꝙ vocē nō audierūt. Ad hͦ ita loqͥt̉ Beda ſuꝑ actus a pl̓oꝝ: ꝙ ꝯfuſum vocis ſonum nō aūt articulatā eiꝰ diſtinctionē audier̄t. Et ꝯſil̓r viderūt lucē a xp̄o irradiantē: nō aūt ſui corꝑis formā ⁊ faciē. Paulus ꝟo ⁊

Serrs dcoeſc.. vidit xp̄m ⁊ diſtincta verba eius audiuit. ¶ Quartū qd̓ ꝯcurrit in illa ꝯuerſione dr̄ corꝑis excecatio. Surrexit aut paulus de terra aꝑtiſqꝫ oculis nihil videbat. Ad ma mus itaqꝫ ſocij trahētes illū introduxerūt damaſcū. Et erat ibi tribꝰ diebꝰ nō vidēs ⁊ nō manducauit neqꝫ bibit. In hͦ triduo ait beda paulū or̄oi vacaſſe: fuiſſeqꝫ raptū vſqꝫ ad terciū celū. Idē refert Nico. de ly. ſuꝑ ſcd̓a epl̓a ad Chorint̓. cxi. Sunt aut Bede vener. verba hmōi: apparet ꝙ ꝑ tri duū qͦ creatus lucis gr̄am expectabat nō ocijs torpebat: ſꝫ diuina potius illuſtrtiōe ſublimatꝰ archana celeſtia rimabat̉. Eſt qꝫ niſi fallor credibile: ꝙ eo tꝑe myſterium euāgelice diſpēſationis edoctus fuerit de qͦ ipſe gl̓iat̉ ad Balathas dicēs Neqꝫ em̄ ego ab hoīe accepi illud neqꝫ didici: ſꝫ ꝑ re uelationē ieſu xp̄i. hͨ ille. ¶ Quintū qd̓ cō currit in ꝯuerſione pauli fuit eiꝰ viſitatio Nā inſtruxit xp̄s ananiā vt paulū viſita ret. ſcribit̉ em̄ Act̉. ix. c. ſic. Erat aūt qͥdaꝫ diſcipulus damaſci noīe Ananias. hic vt hr̄ Act̉. xxij. c. erat de iudeis ad xp̄m ꝯuer ſus ſcīa ⁊ vita famoſus. Et dixit ad illum in viſu dn̄s. Anania. At ille ait. Ecce ego dn̄e. Et dn̄s ad eū. Surge vade in vicū qͥ vocat̉ rectus. ⁊ q̄re in domo iude Sauluꝫ noīe tharſenſem. Ecce em̄ orat ⁊ vidit.i. ſi bi reuelatū ē: viꝝ ānania noīe. Nā reuela tio fuit facta paulo nō ſolū de ꝑſona ſed d̓ ꝓprio noīe: introeūt ē ⁊ īponēte ſibi manū vt viſum recipiat. Timēs ananias rn̄dit. dn̄e audiui a multis de viro hͦ qͣꝫta mala ſctīs tuis fecerit in hierl̓m ⁊ qͣre hūc ſe cō tulit. Cui d̓s Uade a nania qm̄ vas electi onis ē mihi: vt portet nomē meū corā gen tibꝰ ⁊ regibꝰ. Ego aūt on̄dā illi qͣꝫta opor teat eū pati ꝓ noīe meo. Et abijt ananias ⁊ introiuit in domū ⁊ imponēs ei manū di xit. Saule frater dn̄s ieſus ad te me miſit qͥ appatuit tibi in via q̄ veniebas vt vide as ⁊ implearis ſpūſctō. ¶ Sextū qd̓ ꝯcur rit in ꝯuerſione pauli fuit illuīnatio. Cōfe ſtim nāqꝫ ceciderūt tanqͣꝫ ſquamē ob ocul̓ eiꝰ ⁊ viſū recepit ⁊ ſurgēs baptizatus eſt. ¶ Septimū qd̓ ꝯcurrit in illa ꝯuerſiōe fu it ꝯfortatio. Cū accepiſſet cibū ꝯfortatꝰ eſt duplici ꝯfortatiōe.ſ. corꝑis ⁊ ſpūs. Qd̓ pꝫ qꝛ cōtinuo ingreſſus in ſynagogas p̄dica bat ieſum ⁊ iudeos viriliter confundebat Hec oīa facta ſūt eodē anno qͦ xp̄s paſſus eſt ⁊ ſtephanus lapidatus. Nā xp̄s. viij. kal̓. april̓ paſſus eſt. Stephanus eodē an no tercia die auguſti lapidatus ē. Paulꝰ ꝟo. viij. kal̓. februarij ꝯuerſus ē. Et vt re fert Nico. de ly. nō ſtatim poſt baptiſmuꝫ ſuū iuit de damaſco in hierl̓m: ſicut ip̄e di cit ad Gal̓. i. c. Sꝫ pͥus abijt in arabiam q̄ luſtrata p̄dicando: reuerſus eſt damaſcū Et in iſta reuerſione voluerūt eū iudei ca pere: ⁊ ꝑ muꝝ eua ſit ſubmiſſus in ſporta. Deinde iā tribꝰ annis a ſua ꝯuerſione de curſis aſcēdit in hierl̓m videre petꝝ ⁊ mā ſit apud eū diebꝰ tribꝰ. Ubi ſunt o Paule dure cōminationes tue. Ubi ꝯtumelioſa ꝟba qͥbꝰ diſcipulos afficiebas. Ubi cāthe ne qͣs deferebas vt vinctos illos in hierl̓ꝫ ꝑduceres. Mutatꝰ es in alteꝝ viꝝ. Hec vtiqꝫ ē mutatio dextere excelſi. Factus es euāgelica tuba: xp̄i p̄co ⁊ inuictiſſimus mi les religionis xp̄iane. Non times labores nō honores ꝑicula: nō vitas plagas: nō fu gis mortē. Tu ꝓ xp̄o: vt. ij. ad Corint. c. xi ptꝫ. fuiſti in laboribꝰ plurimis. Tu in car ceribꝰ abundantius. Tu in plagis ſupra modū. O qͣꝫta ꝯſtātia: qͣꝫtaue fuit eiꝰ aīe fortitudo. A iudeis qͥnquies qͣdragenas vna minus accepit. Refert Nico. de lyra. ſuꝑ hoc paſſu. ꝙ Deūt..xxv. c. cōmittit̉ iu dicibꝰ vt ꝓ minoribꝰ culpis ꝓ quibꝰ mors nō eſt inferenda imponāt plagas ⁊ verbe ra: ita tn̄ ꝙ qͣdragenariū numeꝝ ictum no excedant. Sapientes vero iudeoꝝ ad pre tendendū pietatem ordinauerūt: ꝙ de illo numero aliquid minueret̉ plus vel minꝰ: ꝓut rōnabiliter videret̉ ratione delicti vel ꝯditionis verberādi ⁊ ſic de alijs circum/ ſtantijs. Quia vero Paulus erat eis odio ſus ſb̓traxerūt de dicto nūero qͥnqͥes vnū ictū ꝓ vice qualibet. Ter virgis ceſus fuit ſicut ptꝫ Act̉. xvi. ca. Semel lapidatus fu it in ciuitate lichonia. vt ponit̉. Actꝭ. xiiij. c. Ter naufragiū fecit. Et ne ſingula repe temus ꝓ xp̄o in vrbe maxima capitis trū catione gl̓ioſum martyriū ꝯſūmauit. ¶ De raptu Pauli in quo vidit eſſentiaꝫ dei: ⁊ de conditionibus illius raptus. Capl̓m. III.

Ercium myſteriū con templandū de paulo dicit̉ viſio L nis. Uoluit qͥdē benignus deꝰ ex pͥuilegio ſpeciali concedere Paulo vt in ſuo rapto diuinā eſſentiam videret: de quo ipſe ita ſcribit ſecūde ad Chorint̓. ca. xij. Scio hoīeꝫ in xp̄o ante ānos quatuor decim ſiue in corpore ſiue extra corpus ne ſcio deus ſcit rapiū hmōi vſqꝫ ad tercium celum. Et ſcio hmōi hoīem ſiue in corpore ſiue extra corpus: neſcio d̓s ſcit qm̄ raptuſ eſt in paradiſum ⁊ audiuit archana dei qͥ nō licꝫ homini loqui. Pro quoꝝ verboruꝫ declaratione notāde ſunt ſeptē theologice veritates. Prima veritas ẜm Nico. de ly. ſuꝑ iſto paſſu. ꝙ raptus ꝓprie importat qͣn dam violentiam alicuius rei ꝯtra motuꝫ naturalem ſibi: quod poteſt eſſe dupliciter Uno modo qͣꝫtum ad terminū motus vt ſi lapis moueat̉ ſurſum. Alio modo qͣꝫtuꝫ ad modum motus vt ſi lapis ꝑ impulſuꝫ violentū ferat̉ deorſuꝫ velocius qͣꝫ natus eſt moueri. Sic aīa homīs dicit̉ rapi in id qd̓ eſt p̄ter naturā. Uno modo qͣꝫtum ad terminū raptus puta qn̄ rapit̉ ad penas. Alio modo qͣꝫtum ad modū hoī ꝯnatura lem. Et ſic licꝫ aīa nata ſit moueri in deuꝫ: tn̄ modus ꝯnaturalis ẜm ſtatum vite pn̄ tis eſt ꝙ in cognitionē diuinā aſcendat ꝑ cognitionē ſenſibiliū ⁊ ſic vtens ſenſibus: ideo qn̄ ducit̉ in cognitionē diuinoꝝ a ſen ſibus abſtractam dicit̉ rapi: inqͣꝫtum hoc ſit p̄ter modū ſibi cōnaturalē. Poſt reſur rectionē vero qn̄ erit in corꝑe gl̓ioſo opus intellectiue nullo modo impediente rap tus nō habebit ibi locum. ¶ Secūda veri tas ꝙ paulus in raptu vidit eſſentiam di uinam: Sicut determinat Augu. ad pau lam de videndo deū: ⁊ in xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am qd̓ ⁊ verba apl̓i deſignant. dicit em̄ ſe audiuiſſe ineffabilia verba que nō licet hoī loqui. huiuſmodi aūt vidēt̉ ea que ꝑti nent ad viſionē beatoꝝ que excedit ſtatuꝫ vie: ẜm illud Eſa. lxiiij. Oculus nō vidit deus abſqꝫ te que p̄paraſti diligentibus te Quare ſpernendi ſunt illi qͥ dixerūt pau lum nō vidiſſe ipſam dei eſſentiā: ſꝫ quan dam refulgentiā claritatis ipſius. ¶ Ter tia veritas ẜm Tho. ſcd̓a ſecūde. q. clxxv. ꝙ diuina eſſentia videri ab intellectu crea to nō poteſt niſi per lumen glorie: qd̓ tamē dupliciter ꝑticipari poteſt. Uno modo ꝑ modū forme īmanentis ⁊ ſic beatos facit ſanctos in patria. Alio modo ꝑ modū cu iuſdam paſſionis tranſeūtis: ⁊ hoc modo lumen fuit in paulo qn̄ fuit raptus. Et iō ex tali viſione non fuit ſimpliciter beatus vt fieret redūdantia ad corpus: ſed ſolum ẜm quid. Et ſic nō fuit beatus habitual̓r ſed ſolum habuit actum beatoꝝ. ¶ Quar ta veritas ꝙ noīe tercij celi poteſt intelligi aliquid corporeū: ⁊ ſic terciū celum eſt em pirreū qd̓ dicit̉ terciū reſpectu celi aerei et celi ſiderei: vel reſpectu celi ſiderei: ⁊ reſpe ctu celi aquei ſiue criſtallini. Et dicitur ra ptus ad terciū celum: nō qꝛ raptus ſit ad videndū ſimi litudinē alicuius rei corpo ree: ſed ꝓpter hoc ꝙ locus ille eſt ꝯtempla tionis beatoꝝ. Ibi ergo dicit ſe raptum: qꝛ deus oſtendit ei vitam in qua videndus ē in eternum. Et quia viſio dei nō poteſt eſſe ſine delectatione. ꝓpterea nō ſolum ſe dicit raptū ad tercium celū rōne ꝯtemplatiōis ſed eſſet in paradiſum recte delectationis ꝯſequentis. ¶ Quinta veritas ꝙ paulus in raptu fuit a ſenibus alienatꝰ. Nam vt inquit Augu. xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Riſi ab hac vita quiſqꝫ q̄dāmodo moriat̉ ſiue oīno exiens de corꝑe ſiue aduerſus ⁊ alie natus a ſenſibꝰ in illā nō ſubuehit̉ viſionē Rō eſt ẜm Tho. qꝛ oportet cū intellectus hoīs eleuat̉ ad altiſſimam dei eſſentie viſi onem: vt tota mentis intētio illuc aduocet̉ ita ſcꝫ ꝙ nihil intelligat alid̓ ex ſantaſma tibꝰ: ſed totaliter ferat̉ in deū. Non em̄ per aliqd̓ fantaſma pōt dei eſſentia videri qͥn imo nec ꝑ aliquē ſpēm intelligibilē creatā qꝛ eſſentia dei in infinitū excedit nō ſolum oīa corꝑa quoꝝ ſunt fantaſmata: ſed eiiaꝫ oēm intelligibilē creaturā. Ideo impoſſi bile eſt ꝙ hō in ſtatu vie videat deū ꝑ eſſen tiā ſine abſtractione a ſenſibꝰ. Notandū tn̄ ꝙ aīa xp̄i in ſtatu vie videat diuinā aſſen tiā abſqꝫ abſtractione a ſenſibꝰ. Nā intelle ctus illius aīe erat gl̓ificatus ꝑ habituale lumē gl̓ie qͦ diuinā eſſentiā videbat ml̓to amplius qͣꝫ aliqͥs angelꝰ vel hō. Erat aūt viator ⁊ diſpenſatiue patiebat̉ nō ꝓpt̓ ali quē defectū ex parte intellectus. Ideo nō eſt ſimilis ratio de eo et alijs viatoribus.

¶ Sexta veritas ꝙ Paulus poſtqͣꝫ ceſſa uit videre deū ꝑ eēntiā: memor fuit illorū q̄ ī illa viſiōe cognouerat ꝑ aliqͣs ſpecies intelligibiles habitualiter ⁊ hͦ in eiꝰ intel lectu relictas. ſic̄ etiā abeunte ſenſibili re manent aliq̄ imp̄ſſiones in aīa: qͣs poſtea ꝯuertens ad fantaſmata memorat̉. Un̄ nec totā illā cognitionē aut cogitare pote rat aūt ꝟbis expͥmere. hec Tho ſcd̓a ſcd̓e q. vbi ſupra. arti. iiij. in reſpōſione ad terti um argu. ¶ Septima ꝟitas ꝙ lꝫ aīa Pau li fuerit a fantaſmatibꝰ ⁊ ſenſibiliū ꝑceptio ne abſtracta. nō tn̄ fuit ita a torꝑe ſeꝑata: vt ei nō vniret̉ qͣſi forma. lꝫ de hͦ dubitari poſſit ꝓpter ip̄ius apl̓i ꝟba qͥ ait. ſiue ī cor pore ſiue extra corpꝰ neſcio d̓s ſcit. Hoc aūt vt Hiero. ait in ꝓlogo ſuꝑ Danielem qͥdā intelligere voluerūt ꝙ apl̓us ignora bat an̄ corpꝰ eiꝰ fuerit raptū ſimul cuꝫ aīa vel nō. Sꝫ Augꝰ. xij. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am di cit ꝙ apl̓us ſciuit ſe fuiſſe raptū ẜm aīam ⁊ nō ẜm corpus. neſciuit tn̄ qͣliter aīa ſe ha beret ad corpus. Un̄ poſt longā inqͥſitio nē Augꝰ. ꝯcludit dicēs. Reſtat fortaſſe vt hͦ ip̄m eū ignoraſſe intelligamus. vtrū qn̄ in tertiū celū raptus eſt in corꝑe fuerit aīa quō eſt aīa in corꝑe cū corpus viuere d̓r: ſi ue vigilantis: ſiue dormiētis: ſiue in extaſi a ſenſibus corꝑis alienati: an oīo d̓ corꝑe exierit vt corpus mortuū iaceret. Sed vt idē Augꝰ. poſt modū refert dubitāte a pl̓o qͥs veſtrū inde certus eſſe potuit. vn̄ qͥ ſuꝑ hoc loquit̉ magis cōiecturaliter qͣꝫ ꝑ certi tudinē loquit̉. Ex his apparet qͣꝫ rep̄hen ſibiles inueniunt̉ hi qͥ bonoꝝ tꝑalium fal ſa venoſaqꝫ dulcedine decepti: alienā vi iam felicitatēqꝫ ꝓmiſſam: aut negant aut acqͥrere nolunt. O qͣꝫ magna multitudo dulcedinis tue d̓s. O iocūda facies tua ⁊ decora nimis. O beati qͥ habitant in do mo tua. Oſtendiſti te Paulo doctori gen tiū: ſicut ⁊ moyſi pͥmo doctori iudeoꝝ Uo luiſti vt ille a te electus nō ſolū audita: ſꝫ viſa referret. Et vn̄ in ea tantus ſeruor tā ta cōſtantia tata ſolicitudo tanta diligen tia tāta deniqꝫ patiētia: niſi qꝛ te viderat in via cui te exhibuiſti ẜm humanitatē: lꝫ imenſa luce rulitantē. Et tandē ad tertiū celū rapto demonſtrare dignatus es diui nitatē tuā. clamat Paulus. Cupio diſſol ui ⁊ eſſe cū xp̄o. Et mihi viuere xp̄s eſt et mori lucꝝ ad Philippen̄.i. ca. Cur o pau le niſi qꝛ illa eſt vera vita illa qͥeta: illa trā quilla: illa pacifica: illa delitioſa: illa ꝑpe tua: illa deniqꝫ oībus bonis repleta q̄ ſeqͥ tur poſt mortē ꝓ xp̄o ⁊ ad quā ꝑuentre nō poſſunt niſi qͥ moriunt̉ cū xp̄o. Hāc Pau lus p̄dicauit: hāc deſiderauit: hāc tandē glorioſe adeptus eſt. Ad quā nos ꝑducat Ieſus filius dei qui viuit ⁊ regnat in ſecu la ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo triceſimuſtertius de pͥmatu ſā cti Petri apl̓i ⁊ de illiꝰ eximijs virtutibus atqꝫ de ip̄ius Petr. ⁊ Pauli martyrio. Ues petrus. verba ſunt redēptoris noſtri origi naliter Mat. xvi. c. ⁊ in euā gelio pn̄tis ſolēnitatis. Ruti lantia fedei xp̄iane miracula ſatis in vrbe maxima claruerūt. Inter q̄ illud vnū per admirandū fuit ꝯuerſio videlicet gentiuꝫ Romanoꝝqꝫ ciuiū facta ꝑ apl̓oꝝ Petri et Pauli p̄dicationē. Erāt ibi tot ſuꝑſtitio nes noxie. tot ad idola vana ⁊ ad demōes ſacrificia. tot extructa artificio mirabili tē pla falſoꝝ deoꝝ ⁊ alia hmōi: q̄ oīa Petro ⁊ Paulo p̄dicātibus defecerūt. Ibi nūc co litur cruci fixus d̓s ⁊ hō verus qͥ ſedet ad dexterā patris. Ibiqꝫ ſacra templa dei ve ri ⁊ ꝟginis matris. apl̓orū martyꝝ virgi nū ⁊ cōfeſſoꝝ a cunctis fidelibus frequen tant̉. Ibi ſedes petri a cunctis fidelibꝰ re gibus ⁊ pͥncipibus deuotione p̄cipua ho norat̉. Ob qd̓ leo papa in ſermone feſtiui tatis hodierne ita elegāter romani alloqͥ tur. Omniū qͥdem ſanctaꝝ ſolennitatum chariſſimi totus mūdus ē ꝑticeps: ⁊ vniꝰ fidei pietas exigit vt qͥcqͥd ꝓ ſalute vniuer ſorū geſtum eſſe recolit̉: cōmunibus vbiqꝫ gaudijs celebret̉. Uerū tamē hodierna fe ſtiuitas preter illā reuerentiā quā toto ter rarū orbe ꝓmeruit ſpeciali ⁊ ꝓpria nr̄e vr bis exultatione veneranda eſt vt vbi p̄ci puorum apoſtoloꝝ glorificatus eſt exitus ibi in die martycij eoꝝ ſit leticie principa

tus. Iſti ſunt enī viri ꝑ quos tibi euange liū xp̄i roma reſplenduit: ⁊ que prius eras magiſtra erroris: facta es diſcipula verita tis. Iſti ſunt ſancti patres tui veriqꝫ pa ſtores: qui te regnis celeſtibus inſerendā multo melius multoqꝫ felicius cōdiderūt qͣꝫ illi quoꝝ ſtudio pͥma meniū tuorū fun damenta locata ſunt: e qͥbus is tibi nomē dedit qͥ te fraterna cede fedauit. Iſti ſunt qui te ad hanc gloriā ꝓuexerunt vt ſis ci uitas ſacerdotalis ⁊ ſancta: ⁊ ꝑ ſanctā be ati petri ſedem caput totius orbis effecta latius p̄ſidens religione diuina qͣꝫ domi natione terrena. Quamuis enī ius impe rij tui terra mariqꝫ diſtenderis: minus ta men eſt qd̓ tibi bellicus labor ſubdidit qͣꝫ qd̓ pax xp̄iana ſubiecit. hec Leo. Vt autē tantoꝝ beneficioꝝ veritatē plenius agno ſcamꝰ d̓ ip̄o apl̓oꝝ pͥncipe petro pͥncipalit̓ ⁊ demū de ip̄o ⁊ paulo in hoc ſermone ver ba faciemus. Dicere qͥdem poſſumus cū xp̄o verba ꝓpoſita. Tu es petrus. id eſt. in ter apl̓os ꝯfeſſor fidei ſingulariſſimus qui ⁊ vrbi ⁊ toti mundo lumen euāgelicū ꝓtu liſti. vbi de ipſo ſanctiſſimo petro tria my ſteria ꝓponimus cōtemplanda. Primū dicit̉ p̄eminentie. Scd̓m refulgentie. ¶ Tertium patientie. ¶ Qꝭ beatiſſimus Petrus princeps apo ſtolorum fuit et digniſſimum caput eccle ſie. ¶ Capitulū. I. Rimū myſteriū contē plandū de bto petro d̓r pemine elus exeo ꝙ fuit̉ pͥnceps ⁊ caput apl̓orum tie in qͦ cōſideremus dignitatē qd̓ ꝓbare poſſumus tripliciter. rimo rōne teſtificationis. Scd̓o rōne ordinationis. Tertio rōne exercitationis. Primo probamus Petrum fuiſſe apo ſtolorum caput ⁊ pͥncipem ratione teſtiſi cationis. Ita quippe teſtificātur canones ſacri. Sicut paret viceſimaprima diſtin ctiōe capitulo pͥmo.§. horū diſcretio. ⁊ ca pitulo in nouo. ⁊ qͥnquageſima diſtinctio ne capitulo quia tua. capitu. hi qui. ⁊ ſcd̓o capitulo. conſiderandum capitulo fideli or. ſeptuageſimanona diſtinctione. capitu lo. oportebit. octogeſima diſtinctione in il lis. prima queſtione pͥmo capitu. eos. ter tia queſtiōe ſexto capi. dudum. ſeptima. q. pͥmo capi. mutationes. octaua q. pͥmo ca. ſi Petrus. viceſimaqͣrta. q. pͥmo capi. roga mus. Et de electione. capi. fundamenta li. vi. Et qꝛ papa canonice electus eſt ſuc ceſſor Petri vt patꝫ viceſima pͥma diſtin capi. in nouo teſtamento. Et ix. q. iij. ca. aliorum Ideo eſt caput eccleſie vt dicitur non ageſimaſexta diſtin. capi. cōſtantinus Et eſt vicarius chriſti vt ponitur extra de trāſſa. epiſcopi. ca. inter corporalia. ⁊ capi. licet. Et in clemētina. Romani principes de iureran. Et gerit vicem dei in terris vt habetur extra de trāſac. ca. quāto. ¶ Se cundo probamus Petrum fuiſſe a poſto lorum ⁊ totius eccl̓eſie caput ratione ordi natiōis. Sic vtiqꝫ ſtatuit chriſtus vt poſt qͣꝫ ip̄e conſcenderet celum Petrus curam gereret eccleſie ſancte. Nā ſibi dixit Mat thei. decimoſexto capitulo. Tibi dabo cla ues regni celorum: ad deſignādum ꝙ om nes alij quibus poteſtas ligandi atqꝫ ſol uendi concedende erat dependentiam ha berēt ab ipſo. vt ſcribitur. viceſimaquarta queſtione ca. Manet. ca. quodcūqꝫ. In ſuꝑ Luce viceſimoſecundo capitulo dixit chriſtus bn̄dictus. Ego pro te rogaui Pe tre vt non deficiat fides tua.ſ. finaliter ẜm Nicolaum de lira. Non enim rogauit vt Petrus non caderet ſed vt in caſu non re maneret. Ideo ſequitur Et tu aliquando cōuerſus.i. de peccato ad gratiam: confir ma fratres tuos. Quod dicitur ei quia ec cleſia erat ſibi committenda. Impletum vero id fuit quando vt dicit̉ Ioh̓is vl. ca. ter chriſtus illi dixit. Paſce agnos meos. ¶ Tertio ꝓbamus petrū fuiſſe apl̓is cete ris ⁊ eccl̓ie p̄ latum rōne exercitationis. vt ſcribit̉ Actꝭ.i. ca Primus ſermonē fecit in electiōe matthie. Et Actꝭ. ij. ca. poſt ſuſce ptum ſpm̄ ſctm̄ pͥmus ppl̓o p̄dicauit. Id̓o Anacletus p̄allegato ca. in nouo teſtamē to ait. Petrus pͥmus ad fidē populū ꝟtu

te ſue p̄dicationis adduxit. Et poſt aſcen ſionē xp̄i pͥmum miraculū factū fuit ꝑ pe trum aſſociatū cum Iohāne cū dixit clau do. Argentū ⁊ aurū nō eſt mihi: qd̓ habeo hoc tibi do. In noīe Ieſu ſurge ⁊ ambula ꝓpter q̄ oīa nō eſt aſcribendū ſuꝑbie ꝙ pe trus ſit paſſus in cathreda exaltari. Cum humilitate qͥppe honorem ſue dignitati a xp̄o vt p̄dictum eſt inſtitute libenter ſuſce pit. Nam vt colligit̉ ex itinerario clemētis Poſtqͣꝫ beatus petrus Anthiochie p̄dica uit: populūqꝫ illū ad fidē cōuertit. Theo philus pͥnceps ciuitatis illius domū ſuaꝫ in baſilicā fecit cōſecrari. In cuius medio excelſam cathedrā fabricauerūt ⁊ petrum vt ab oībus videri ⁊ audiri poſſet exalta uerunt. In qͣ ſedit honori fice tēporibus cō gruis annis ſeptem. Sꝫ poſtmodū veni ens Romā anno ſcd̓o imperij Claudij in romana cathedra ſedit annis vigintiqͥn qꝫ et vltra. De primo vero honore eccleſia feſtum celebrat: quia tunc pͥmo prelati ec cleſie ceperunt loco poteſtate ⁊ nomīe ſub limari. Ex quibus omnibus deprehende re poſſumus qͣꝫ reprehenſibilis ſit multo rum igorantia: temeritas ⁊ malicia qui p̄ latos eccleſie precipue pōtificem miximū: deſpectos: viles: contemtibil eſqꝫ inſpice rent. Nam vt de papa loquar ipſe a nemi ne eſt iudicandus niſi a fide deuiet vt pa tet quadrageſima diſtinctione capitulo ſi papa Et debet quandoqꝫ ornatus corona et veſtibus precioſis populo ſe monſtrare ad honorem et gloriam chriſti quoniā pa pe Silueſtro et eius ſucceſſoribus impe rator Conſtantinus dedit palatium ſuuꝫ lateranenſe ⁊ coronam capitis ⁊ veſtimē ta imꝑialia. nonageſimaſexta diſtinctiōe capitulo Conſtantinus. Et licet btūs Pe trus non legatur cum tanta magnificētia ſediſſe: tamē id fuit quia perſecutio recēs ⁊ ingentiſſima impugnabat eccleſiā. Qd̓ pater: quia ipſe vt infra dicemus iubente Nerone crucifixus fuit. Unde Iſidorus in libro de vita et obitu ſanctorū ait. Pe trus poſtqͣꝫ anthiochenaꝫ fundauit eccle ſiam ſub Claudio Ceſare contra Simo nem magum Romam pergit ibiqꝫ predi cans euāgeliū viginti quinqꝫ annis: eiuſ dem vrbis epiſcopatū tenuit. Et triceſi moſexto anno a paſſione domini a Nero ne vt ipſe voluit crucifixus eſt. ¶ De abiectiōe rerum temporalium ⁊ cō feſſione chriſti atqꝫ penitentia Petri. qui bus tanqͣꝫ precioſis gemmis axima eiꝰ de corata fui ¶ Capitulū.11. Ecundum myſteriū. contemplandum de Petro apoſtolo dicitur refulgentie Refulſit nanqꝫ ⁊ virtutibus claruit: atqꝫ ob ſue vite ſanctitatem ⁊ per fectionem ſignis plurimis ⁊ miraculis co ruſcauit. Et omnibus alijs dimiſſis: tres in hac parte ꝟtutes eius preſtantiſſimas conſideremus. ¶ Prima dicitur bonorum temporalium deſpectio. Secunda Ieſu chriſti filij dei cōfeſſio ¶ Tertia peccati commiſſi amara deplo ratio. ¶ Prima beati Petri virtus a nobis cō ſideranda dicitur bonorum temporalium deſpectio. vt enim ſcribitur Matthei. iiij. capitulo. Abulans ieſus iuxta mare gali lee: vidit duos fratres Simonem qui vo catur Petrus ⁊ Andreā fratrem eius mit tentes rhete in mare. Erant enim piſcato res. Et ait illis: Uenite poſt me faciā vos fieri piſcatores hominuꝫ. At illi continuo relictis rhetibus: ſecuti ſunt eum. Sed a quibuſdam queritur vtruꝫ illa ſit magis ẜm virtutem poſſidere dinitias qͣꝫ illas re linquere. Et pleriqꝫ paupertatem domi nantes arguūt. Primo quia nullus debet exponere ſe periculo. Sed qui pauperta tem ſectatur: exponit ſe periculo ſpirituali ⁊ corporali. ergo non licꝫ relictis omnibus paupe rem vita gerere. Nam ſapiens Pro uerbiorū. capitulo tertio dicebat. Ne forte egeſtate compulſus: furer et periurem no mē dei mei. Et Eccleſiaſti. viceſimoſepti mo. Propter inopiam multi deliquerunt. Et Eccleſiaſtici..vij. ca. Sicut ꝓtegit ſapi entia: ſic ꝓtegit et pecunia. Et Ariſto. iiij. q 3

Ethicorū. Uidet̉ qͥdam ꝑditio ip̄ius ho minis eſſe corruptio diuitiaꝝ: qꝛ ꝑ has ho mo viuit. Sunt ⁊ de hoc alie auctoritates qͣs inuenies in ſermōe de cōtemptu diui tiarū. Scd̓o arguit̉ contra pauꝑtatem qꝛ ẜm Ariſto. in. ij. Ethicoꝝ. Uirtus cōſiſtit in medio: ſed ille qͥ oīa dimittit ꝑ volunta riā pauꝑtatē nō videt̉ in medio conſiſtere ſed magis in extremo. gͦ non agit virtuoſe Tertio arguit̉ qꝛ vltima ꝑfectio hominis in beatitudine cōſiſtit Sed diuitie confe runt ad beatitudinē. d̓r eni Ecc̄i. xxxi. Be atus diues qͥ inuentus eſt ſine macula. Et Ariſto. dicit in. i. Ethicoꝝ. ꝙ diuitie orga nice deſeruiūt ad felicitatē. gͦrelīquere oīa ⁊ viuere in pauꝑtate nō eſt ẜm virtutem. Quarto arguit̉. nā dare elemoſynā ē actꝰ ꝟtutis ⁊ deo gratus: ſꝫ pauꝑtas excludit elemoſynaꝝ largitionē. gͦ videt̉ ꝙ pauper tas nō ſpectat ad ꝟtutē. Cōtra iſta eſt au ctoritas Hiero. qͥ ait ꝯͣ Iouinianū. Legū tur plurimi philoſophorū diuitias nō tm̄ cōtempſiſſe. ſꝫ etiā abieciſſe qͣſi impedimē tū ſapīe ⁊ ꝟtutis. Et de his Lactatiꝰ li. i. diuinaꝝ inſti. inqͥt. Nā ⁊ abieciſſe quoſdā res familiares ſuas: ⁊ renūciaſſe vniuer ſis voluptatibus ꝯſtat. vt ſolā nudāqꝫ vir tutē nudi expeditiqꝫ ſeq̄rent̉. Et Seneca ī li. de moribꝰ ita ſeqͥt̉. Ml̓tis ad philoſo phandū obſiſtere diuitie: ꝑtuꝑtas aūt ex pedita ſecura eſt. Et de Socrate Hiero. ad paulinū notauit illud qd̓ ponit̉. xij. q. ij ca. Gl̓a epiſcpi.§. ſocrates. Socrates ille Thebanus hō quondā ditiſſimus cū ad philoſophandū Athenas ꝑgeret: magnū auri pondus ꝓiecit. nec putauit ſe poſſe ſi mul ⁊ ꝟtutem ⁊ diuitias poſſidere. Ad pͥ mum itaqꝫ obiectuꝫ reſpondet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxvi. ꝙ ille qͥ oīa dimittit ꝓpter xp̄m nō exponit ſe periculo: neqꝫ ſꝑūali ne qꝫ corꝑali. Spirituale enī ꝑiculū ex pauꝑ tate ꝓuenit qn̄ non eſt voluntaria: qꝛ ex a f fectu cōgregandi pecunias quē patiunt̉ il li qͥ inuolūtarie ſūt pauꝑes: incidit homo in multa pctā. Iſte aūt affectus deponitur ab his qͥ voluntariā pauꝑtatē ſequuntur Magis aūt dn̄atur his qͥ diuitias poſſi dent. Corꝑale etiā ꝑiculū nō imminet ill̓ qͥ intentione ſequēdi xp̄m oīa relinquunt. diuine ꝓuidentie ſe cōmittentes. Un̄ Au guſti. dicit li. de ẜmone dn̄i in mote. Que rentibus regnū dei ⁊ iuſticiā eius non de bet ſubeſſe ſolicitudo ne diuitie ſibi deſint. ꝓpterea ſaluator nr̄ Luce. xxij. c. dixit diſci pulis ſuis. Qn̄ miſi vos ſine ſacculo ⁊ pe ra ⁊ calciamētis nūqͥd aliqͥd defuit vobis. Ad ſcd̓m argumentū rn̄det ſcūs Tho. ꝙ mediū virtutis ẜm ph̓m in. ij. Ethicoꝝ ac cipitur ẜm rationē rectā nō ẜm quantitatē Nā milo crotonienſis vnū boue comede bat in die non grauatus ex eo. hic fortiſſi mus erat ⁊ robuſtiſſimus valde. Aliꝰ aūt fruſtro panis ẜm ſue nature conditionē ſu ſtentatur. nō accipit̉ gͦ mediū ꝟtutis inter iſtos duos. vt.ſ. ſuꝑaddat̉ cui ſufficit fru ſtrū panis ⁊ deinde diminuat̉ miloni. vt tantū vnus qͣꝫtum alter comedat. Sꝫ ac cipitur mediū ẜm ꝙ dictat rō videlicet ꝙ vnuſqͥſqꝫ comedat ẜm ꝙ reqͥrit cōditio co plexiōis ſue. Ideo qͥcqͥd fieri poteſt ẜm ra tionē rectā: eſt vicioſum ex magnitudine quātitatis. ſꝫ magis virtuoſum. Eſſet au tē p̄ter rōnem rectā ſi qͥs oīa ſua cōſumme ret in intēperantia. laſciuia. ꝯuiuijs ⁊ hu iuſmodi vel abſqꝫ vtilitate. Eſt ꝟo ẜm ra tionē rectā ꝙ aliqͥs diuitias abijciat vt cō templationi vacet atqꝫ vt xp̄m ꝑfecte ſeqͣ tur Ad tertiū qd̓ obijciebat̉ rn̄dꝫ ſanctus Tho. ꝙ duplex eſt beatitudo ſiue felicitas Una qͥdē ꝑfecta quā expectamus in futu ra vita. Alia aūt imꝑfecta ẜm quā aliqͥ di cunt̉ in hac vita btī. Preſentis ꝟo vite fel citas ē duplex. Una quidē ẜm vitā actiuā Alia ẜm vitā contemplatiuam vt patꝫ ꝑ Ariſto. in. x. Ethicoꝝ. Ad felicitatem vite actiue que conſiſtit in exterioribus opera tionibus diuitie inſtrumentaliter coadiu uāt. qꝛ vt philoſophus dicit in pͥmo Ethi corū. Multa operamur ꝑ amicos ꝑ diui tiaſ ⁊ ciuilem potentiam ſicut ꝑ quedā or gana. Ad felicitatem autē contemplatiue vite diuitie non multum operantur ſꝫ ma gis impediunt inqͣꝫtū ſua ſolicitudine im pediunt animi quietem que maxime ne ceſſaria eſt contemplationi. Et hoc eſt qd̓ philoſophus dicit in. x. Ethicorū. ꝙ ad ac tiones multis opus eſt: ſpeculanti ꝟo nul lo talium.ſ. exteriorum bonorū. Ad futurā

vero beatitudinē ordinat̉ aliquis ꝑ chari tatem ad quā efficaciter perducit volūta ria pauꝑtas. Propterea xp̄s dixit Math̓ xix ca. Uade ⁊ vende omnia que habes ⁊ da pauperibus ⁊ habebis theſaurū in ce lo. Ad quartū argumentū reſpondet Gre gorius ſuꝑ Ezechielē. Qꝭ illi qui ex poſ ſeſſis rebus ſubſidia egentibus miniſtrāt in bonis que faciunt ſacrificium offerunt exeo ꝙ aliquid deo immolant ⁊ aliquid ſi hi reſeruant. Qui vero nihil ſibi reſeruāt: offerunt holocauſtū quod eſt maius ſacri ficio. Et ſi diceretur ꝙ ſic relinquens om nia ⁊ viuens in paupertate: liberalis eſſe non poteſt: cum liberalitas in datione pe cuniaꝝ conſiſtat. Reſpondet Franciſcus in ſuo tractatu de virtutibus: ꝙ pauꝑ po teſt eſſe liberalis habitu genito ex actibus interioribus: quia ſi haberet gratis daret. Cuius ſignū eſt quia ſubito poteſt homo priuari bonis fortune: ſꝫ nō bonis ꝟtutis. Q Petrus cōfeſſus eſt xp̄i diuinitateꝫ ¶ Secūda virtus Petri a nobis conſide radal dicitur Ieſu xp̄i filij dei cōfeſſio. Cū enī vt ſcribitur Mat. xvi. ca. interrogaſ ſet diſcipulos chriſtus. Quem dicunt ho mines eſſe filiū homīs: ⁊ illi dixerūt Ali Heliā. Alij Hieremiā. Alij Iohannē ba ptiſtam aut vnum ex ꝓphetis. In Hiere mia dicit Nico. de lira fuit excellens patiē tia in aduerſis. In Helia zelus veritatis In Ioh̓e auſteritas vite. Subdidit xp̄s. Uos autē quem me eſſe dicitis. Reſpon dens Petrus dixit. Tu es xp̄us filius dei viui. At Ieſus ait illi. Beatus es ſimon bariona.i. filius iohanna Bar idem eſt ꝙ filius iona ponitur ꝑ. diminutionē pertra cta media ſillaba ꝓ iohanna. Sequit̉. qͥa caro ⁊ ſanguis nō reuelauit tibi.i. hō mor talis non docuit te iſtam veritatatē ſꝫ pa ter meus. Et ego dico tibi. quia tu es Pe trus. id eſt. confeſſor Petra vere que chri ſtus eſt. Et ſuper hanc petram quā confeſ ſus es. ſcꝫ ſuper chriſtū edificabo eccleſiā meam. Sed hic oritur difficultas vtrum confeſſio fidei Ieſu chriſti ſit ad ſalutē ne ceſſaria. Et ad hͦ dicit ſanctus Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. iij. ꝙ confeſſio fidei cadit ſub prece ptis affirmatiuis que nō obligant ad ſem per ſed pro loco ⁊ tempore: ⁊ ẜm alias cir cūſtantias debitas ẜm quas oportet actū humanū limitari ad hoc ꝙ ſit actus virtu tis. Confiteri ergo chriſtū nō ſemper nec in quolibet loco eſt d̓ neceſſitate ſalutis: ſꝫ aliquo loco ⁊ tempore: quando ſcꝫ ꝑ omiſ ſionem huius confeſſionis ſubtraheretur honor debitus deo vel etiam vtilitas ꝓxi mis impendenda. puta ſi aliquis interro gatus de fide taceret: ⁊ ex hoc crederet̉ vel ꝙ non haberet fidem. vel ꝙ fides non eſſet vera. vel alij per eius taciturnitatē a uerte rentur a fide. Si autem turbatio infideli um oriatur de confeſſione fidei manifeſta abſqꝫ vti litate fidei vel fidelium. nō ē lau dabile in tali caſu fidem publice confiteri Unde dominꝰ dicit Matth̓. vij. ca. No lite ſanctum dare canibus neqꝫ margari tas veſtras ſpargere ante porcos: ne con uerſi diſrumpat vos. Sed ſi vtilitas aliqͣ perueniret vel adeſſet neceſſitas: tunc con tempta turbatiōe infidelium debet homo fidem publice confiteri. Utrū Petrus negando xp̄m peccauit. ¶ Tertia virtus beati petri a nobis cōſi derāda dicit̉ peccati cōmiſſi amara deplo ratio. Poſtqͣꝫ em̄ chriſtū vt homo nōdū in gratia confirmatus ter p̄ timore negauit. cum reſpexiſſet in eū pijſſimus Ieſus. vt ſcribitur Luce. xxij. ca. Egreſſus foras fle uit amare. Sed in hoc loco diligenter per ſcrutandū an petrus negando chriſtū pec cauit mortaliter Et quidam iuuenti ſunt qui dicere voluerunt ꝙ non: ex eo ꝙ nō ne gauit chriſtū ex timore ſed amore nolens ab eo ſeparari Sciebat enī ꝙ ſi dixiſſet ſe eſſe diſcipulū chriſti ſtatim fuiſſet eiectus ⁊ ſeparatus ab eo. Iſta opinio falſa a cū ctis doctoribus improbata Nam ſanctus Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxv. ar. xij. ſiue vltīo ar gumen. ij. expreſſe dicit. Petrus negando xp̄m peccauit mortaliter. Gregoꝰ. inſuper in omelia de ip̄o ait. dū mori timuit vitaꝫ negauit. Hieroꝰ ſuper Mattheū. Raba nus ſuꝑ Matth̓. ⁊ Grego. iij. moralium idem confirmant. ſcꝫ petrū in illa nigatio ne grauiter deliquiſſe. Et Leo papa in ſer mone de paſſione ita refert. Ob hoc auteꝫ heſitare ꝑmiſſus eſt Petrus vt in eccleſie principe remediū penitentie recōderetur. et nemo auderet de ſua virtute confidere. q 3

Chryẜ. inſuꝑ in ſermone ſic loquit̉. Idcir co diuine ꝓuidientie ſecretū ꝑmiſit vt pri mus ip̄e laberet̉ Petrus quo erga pecca tores duriorē ſententiā ꝓprij caſus intuitu tēperaret. Petrus enī orbis terraꝝ doctor ⁊ magiſter peccauit et veniā impetrauit. vt hec indulgētie norma ⁊ regula iudicā tibus p̄beretur. hec Chryẜ. Ex his dictis claret Petrū a peccato excuſari non poſſe. Uerūtamē orit̉ difficultas nō ꝑua ex ver bis Leonis pape in ſermone de paſſione: ſic ad Petrū loquētis. Uidit in te dn̄s nō fidē fictā: nō dilectionē auerſam ſꝫ conſtā tiā fuiſſe turbatam. Sed pctm̄ eſſe nō pōt cū dilectione ⁊ charitate. ergo minime Pe trus peccauit qͥ dilectionē ⁊ charitatē non per didit. Ad hoc reſpōdet ſanctus Tho. vbi ſupra ꝙ charitas amittitur duplicit̓. Uno mō directe ꝑ actualē cōtemptum: et ſic Petrus charitatē non amiſit. Alio mō indirecte qn̄ qͥs cōmittit aliqͥd ꝯtrariū ca ritati ꝓpter aliquā paſſionē cōcupiſcentie vel timoris. Et hͦ mō Petrus ꝯͣ charitatē faciens charitatē amiſit ſꝫ ea cito recupe rat dū lachrymas ꝯtritiōis effudit. Neqꝫ tanta fuit deformitas eius culpe quāta ꝓ illa penitentie plenitudo. Nec ſolū ꝓ pctō cōmiſſo plorauit Quinimo fert̉ ꝙ ſemper in ſinū ſudariū portabat quo crebro fluen tes tergebat lachrymas. Qui qn̄ dulcedi nis et locutionis et penitentie dn̄i memor erat: pre nimia amoris ſuauitate lachry mas cōtineri non poterat. ¶ De martyrio Petri ⁊ Pauli qd̓ cōſide ratur reſpectu tēporis: reſpectu cauſe et re ſpectu modi. ¶ Capixulūj. 11.. Ertium myſteriū con templandū de btō Petro d̓r pa tiētie in quo innuemus patien tiam illius intolleratione martyrij. de quo tria conſideremus. Primo dubietatem. Pecundo caſualitatē. Tertio modalitatē. ¶ Primo conſideremus dubietatē. an pe trus ⁊ paulus paſſi ſint eadē die. Et qͥdā dixerunt ꝙ eadē die reuoluto anno. Sed cōtra iſtos ē auctoritas vniuerſalis eccleſie q̄ in or̄one ſic deū dep̄catur. Deus qui hodiernā diē apl̓oꝝ tuorū Petri ⁊ Pauli martyrio ꝯſecraſti. da eccl̓ie tue eoꝝ ī om nibus ſequi p̄ceptū ꝑ qͦs religiōis ſumpſit exordium. Et Dionyſius qͥ eoꝝ interfuit martyrio vt inferius dicet̉ narrat qualiter eadem die ſimul ⁊ anno paſſi ſunt. Idem refert Leo papa in ſermone. Hieroꝰ vero in libro de viris illuſtribꝰ inqͥt. Anno Ne ronis ſcd̓o paulus romā vinctus mittitur ⁊ ꝑ biennium in libera manens cuſtodia: aduerſus iudeos diſputauit. deinde a ne rone dimiſſus euangeliū in occidentis ꝑti bus p̄dicauit. Quartodecimo ꝟo Nero nis anno eodem die quo crucifixus eſt Pe trus capite truncatus eſt. Et in hoc cōcor dant pariter oēs ſancti. Et licet eadeꝫ die paſſi fuerint. ordinauit tn̄ Gregoꝰ. vt ipſa die ſpecialius quo ad officiū fieret ſolenni tas petri ⁊ ī ſequēti die cōmemoratio pau li. tū qꝛ eadē die fuit dedicata eccl̓a ſancti petri. tū qꝛ maior eſt dignitate. tū ꝙ prior eſt cōuerſione ⁊ pͥor vrbē intrauit. ¶ Se cundo ꝯſideremus cauſalitatē: qua ſcꝫ ex cauſa petrus ⁊ paulus innocētes ⁊ ſctī ad violentā mortē ꝯdēnati fuerūt. Ad qd̓ rn̄ dere poſſumꝰ ꝙ tria ꝯcurrūt q̄ illoſ bonos ⁊ oī ſctītate fulgētes coegerūt ad mortē. Primū fuit roma noꝝ ſuꝑbia. Scd̓m Neronis ſeuicia. ¶ Tertiū Simonis magi malicia. ¶ Primū fuit romanoꝝ ſuꝑbia. nam xp̄ia nos ꝑſecuti ſunt. nō qꝛ xp̄m p̄dicabāt: ſed qꝛ ip̄m ſine ſenatus auctoritate deificatū aiebant. qd̓ ip̄i de noīe fieri ꝓhibuerant vt ſcribit̉ in hyſtoria Eccleſiaſtica. Nam cū Pilatus quadaꝫ vice ad Tiberiū epl̓as de xp̄o miſiſſet. ip̄eqꝫ Tiberius eius fideꝫ a romanis recipi aſſentiret: ſenatus oīno reſpuit ex eo ꝙ nō ſui auctoritate deus vo catꝰ fuit Et licet Tituſliuius in ꝓhemio dicat in laudē romanoꝝ. Ceterū aut me amor negocij ſuſcepti fallit. aut nulla vn qͣꝫ reſpublica. nec maior. nec ſanctior. nec bonis exemplis ditior fuit. nec vnqͣꝫ ciuita tē tā ſero auaricia luxuriaqꝫ īmigrauerūt. Tn̄ neſciunt aut noluit ipſe Tituſliuius agnoſcere romanoꝝ ſuperbiam qͥ ſe deos extima hāt. ⁊ vt Augꝰ. dicit ī pͥncipio pͥmi li. de ci. de. Hoc qd̓ dei eſt affectabāt ama

bātqꝫ ſibi in laudibusʳ dici: ꝑcere ſb̓iectis ⁊ debellare ſuꝑbos. Et vt p̄dictū eſt nole bam vt qͥs ꝓ d̓o coleret̉ abſqꝫ illoꝝ licētia ⁊ auctoritate. Scd̓m qd̓ concurrit vt a pl̓i ſancti violenta morte extinguerentur. fuit Neronis ſeuicia. Ip̄e tūc romanis impe rabat: qͥ vt Horoſius Eutropius et reliqͥ ſcriptores romanaꝝ reꝝ tradunt flagicio ſiſſimus ⁊ iniquiſſimus fuit. De quo etiā Ioh̓es de Saberijs in policratōne li. i. ita ait. In tanta mole imperij oēm peroſus ē grauitatē: philoſophia ꝑ̄ſequens qͣſi maie ſtatis imperij inimicā. Et nobiliora inge nia veritus ſe cōſilijs ſubdidit hiſtrionuꝫ. Cū ꝟo eſſet oīm auariſſimus adeo vt nul li qd̓cūqꝫ officiū delegaret. qͥn ꝓſequeretur noſti qͥd mihi opus eſt aut illud ſb̓ijceret. Qui om̄ibus p̄eſt oībus indiget hiſtrio nibꝰ ⁊ mimis pecunias infinitas ecogare non grauabat̉. Singulos ꝓut qͥbuſqꝫ pla cuerat ampliſſime dignitatis nomīe ſub limabat. Alios patricios: alios ſenatores dicere hos illuſtrium ſpectabiliū ve nomi nibus illuſtrabat. hec ille. Qui aliter ap pellari ſolet policratus: ⁊ fuit natione an gelicus. Et ne vicijs Neronis diutiꝰ im moremur illud tm̄ afferamus in medium ꝙ auno etatis ſue. xxij. Eutropiū fugiens ad quartū ab vrbe lapidē ſemetip̄m inter ſecit. Tertiū quod concurrit vt ſanctiſſi mi petrus ⁊ paulus martyrio coronarent̉ fuit Simonis magi malicia. Hic vt ſcri bitur in itinerario Clemētis ſerpētes ene os faciebat moueri: ſtatuas eneas lapide aſqꝫ ridere ⁊ cantare: multaqꝫ huiuſmodi exercebat veneficijs ⁊ incantationibꝰ ma gicis: ꝓpter que Neroni chariſſimus erat Uictus tamen ⁊ ſuperatus qͣꝫ ſepe ab apo ſtolis petro ⁊ paulo virtute chriſti: cū tem ptaſſet volare. vt Leo papa teſtatur: oran te paulo ⁊ petro impetrante angelis ſatha ne vt eū relinquerent quem ꝑ aera ferebāt continuo corruit: fractiſqꝫ ceruicibus expi rauit. Qua de re iratus Nero dedit eos ī manibus paulini viri clariſſimi: et pauli nus tradidit eos ī cuſtodia mamortini ſb̓ cura militū proceſſi ⁊ martiniani. Quos milites petrus ad fidem chriſti conuertit ⁊ cōperto ꝙ chriſtiani eſſent capite ceſi ſūt ¶ Tertio ꝯſideremus modalitatem. quo ſcilicet modo petrus et paulus martyrio coronati ſunt. Et in hoc ſtandū eſt Diony ſio ariopagite qui de hoc ſcribit in epiſto la ad Thimotheū. Nam poſt ml̓ta ſigna ⁊ prodigia que dominus per ſuos a poſto los dignatus fuit operari: petrus tāqꝫ ali enigena iuſſus eſt crucifigi: paulus ꝟo qꝛ ciuis erat romanus: capitalē ſententiam ſb̓ijt: quā lata dicit Dionyſius. O frater mi Thimothee ſi vidiſſes agones ꝯſum mationis ipſorū defeciſſes quidem pre tri ſticia et dolore. Quis non fleret illa hora quando p̄ceptum ſententie egreſſum ē in eos vt petrus crucifigeretur ⁊ paulus de collaretur Uidiſſes tunc turbam iudeoꝝ ⁊ gentiliuꝫ percutientes eos: ⁊ expuentes in faciem ipſorū. Adueniēte autem terri bili tempore conſummatiōis ipſorū cum ſeꝑarentur ab inuicem: ligauerunt colum nas mundi nō vtiqꝫ abſqꝫ fratrum gemi tu ⁊ ploratū. Tūc inqͥt paulus petro. Pax tecum fundamentū eccleſiaꝝ ⁊ paſtor oui um ⁊ agnorum chriſti. Petrus autem ad paulum ait. Uade in pace predicator bo norū mediator ⁊ dux ſalutis iuſtorū. Cū autem elōgaſſent eos ab inuicem ſecutus ſum magiſtrū meū. Non enī in eodem vi co occiderūt eos. hec Dionyſius. Petrus igitur perductus ad paſſionis locū cruci fixus eſt habens pedes ſurſum ⁊ manus deor ſum. vt Leo ⁊ Marcellus teſtantur Tunc petrus vt ſcribit Egiſippus d̓ cru ce dicere cepit. Te dn̄e imitari optaui: ſed rectus cruci figi nō vſurpaui. Tu ſemper rectus ⁊ excelſus ⁊ altus. Nos pͥmi homi nis filij qui caput ſuū demerſit in terram cuius lapſum ſignificat ſpeciei generatio nis humane. Sic enī naſcimur vt proni in terraꝫ videamur effundi. Inter hec ⁊ ſi milia verba gratias agens deo: et fideles cōmendans ſpiritū emiſit. Tunc marcel lus ⁊ apuleius fratres diſcipuli eius eum de cruce depoſuerunt ⁊ diuerſis ꝯdientes aromatibꝰ ſepelierūt. Paulus ꝟo cū ad lo cū paſſiōis duceret̉ ī porta hoſtiēſi ẜm dio nyſiū matronā quādā noīe plātillā obuiā habuit q̄ flens oronibus ſuis ſe cōmenda bat. Cui Paulus. Uade plantilla eterne ſalutis filia cōmoda mihi velū quo caput tuum tegis ⁊ inde oculos meos ligabo: et q 4

poſtmodū illud tibi reſtituā. qd̓ illa liben ter effecit. Cū aūt ad locū paſſionis veniſ ſet ad orientē ꝟſus ⁊ manibus in celū ex tenſis orauit cū lachrymis ⁊ gratias egit. poſt hec valefaciēs fratribus ſuſpexit ī ce lū muniēs frontē ⁊ pectus ſuū ſigno crucꝭ: oculoſqꝫ ſuos de velo Plantille ligauit. et vtrūqꝫ genu in terrā defigens abſqꝫ triſti cia ⁊ copulſione collū extendit. ⁊ ſic decol latus eſt. Moxqꝫ caput eius a corꝑe exili ens. Ieſus xp̄us hebraice clara voce inſo nuit. De eius ꝟo vulnere vnda lactis vſ qꝫ in veſtimēta militis emanauit ⁊ poſtea ſanguis effluxit. In aere lux immēſa emi cuit. de corꝑe odor ſuauiſſimus ſpirauit ꝑ cuciente aut carnifice ⁊ amputante caput pauli. tūc in ip̄o ictu paulus explicuit ve lū ⁊ collegit ſanguinē ꝓpriū ⁊ inuoluit eū. illaqꝫ hora apparuit platille tradiditqꝫ ve lū cū ſanguine. Et reuerſo militi carnifici dixit plantilla. vbi dimiſiſti magiſtꝝ meū paulū. Rn̄dit miles cuꝫ ſocio iacet ibi ex tra vrbem in valle pugilū ⁊ velo tuo vela ta eſt facies eius. Ip̄a aūt rn̄dens ait. Ec ce nūc intrauerūt petrus ⁊ paulus induti veſte p̄clara ⁊ coronas fulgentes habebāt in capitibus ſuis. Et ꝓtulit velū ſanguīe cruentatū ⁊ mōſtrauit eis. ꝓpter qd̓ opus qͣꝫ plures crediderūt dn̄o ⁊ facti ſunt xp̄ia ni. Aſſerit etiā Dionyſius apl̓os ibi appa ruiſſe. attende inqͥt miraculū. Uide ꝓdi gium frater mi Thimothee die victima tionis illoꝝ. Nam p̄ſens fui in tp̄e ſepara tionis eoꝝ poſt mortem aūt illoꝝ vidi eos ad inuicem manu ad manū intrātes por tas vrbis ⁊ indutos veſte luminis ⁊ coro nis claritaris ⁊ lucis ornatos. hec Dionſ ſius. Cui de his rebus loquenti plena eſt adhibenda fides. tū qꝛ ex gentili ⁊ philo ſopho ſummo factus fuit nō ab re pauli di ſcipulus. tū qꝛ ſapientia ⁊ ꝟtute pollebat. tū qꝛ ꝓpter xp̄ ⁊ ip̄e nō ſinem cā paſſionem ſuſtinuit Igit̉ q̄ramus cum dei adiutorio quantū poſſumus ſanctorū imitari veſti gia. vt ſic ſocietatis eoꝝ participes merea mur eſſe in felicitatis regno in qͣ pax ſum ma eſt. Ad qd̓ nos ꝑdutat clementia xp̄i: qͥ viuit ⁊ regnat in ſecula ſeiuloꝝ. Amen. ¶ Sermo. xxxiij. de ſancto Andrea apoſto lo fratre ſimonis petri in paſſione ſocio. Rat autē Andreas frat̓ ſimōis petri vnꝰ ex duo bus qͥ audierāt a Ioh̓e et ſe cuti fuerāt Ieſum. Scribunt̉ hec ꝟba Io hānis.i. ca. celebre nomen beati Andree ꝑ terraꝝ orbē latiſſime diffuſum eſt. qm̄ non ſolū in hac vita ꝟtutibus plurimis floru it ⁊ in regno celeſti refulget gloria mirabi li ſed inſuꝑ patrociniū eius expoſcētibus petita beneficia impetrare nō ceſſat. Pla cuit aūt ꝓuidentie diuine vt ex oſſibus ei us cōtinue manna ſcaturiat. vt tali ſigno ad eius deuotionem cuncti fideles ardēti us inflammentur. Et licet corpus eius a Maximilla chriſto amabili vxore Egee vt dicemus apud patras fuerit recōditū. tamen inde fuit conſtantinopolim delatū Poſtremo ad ciuitatē Almaſie fuit dedu ctum vbi nunc ſacrū illud pignus honora biliter cōſeruatur. Quapropter vt in ſolē nitate eius illius laudibꝰ reficiamur ſta tui in p̄ſenti ſermone de ipſo apoſtolo glo rioſiſſimo verba facere atqꝫ qͣꝫtum potero cum dei adiutorio ſuam preeminentā ex plicare. Ad eius vero cōmendationem aſ ſumpta ſunt verba ꝓpoſita in quibus tri plicem excellentiam beati Andree curabi mus enarrare. Prima dicitur diligentia. Secunda obedientia. ¶Tercia patientia. ¶ Qualiter btūs andreas fuit diligēs cō uerſando cū bonis ⁊ audiendo verbū dei: at alijs cōicando q̄ audiuit. ¶ Ca. I. Rima excellenria bea ti Andree d̓r diligētia qua cōſi deremus p̄cipue qͣꝫtum ad tria Primo qͣꝫtum ad conuerſationē. Secūdo qͣꝫtum ad auditionem. Tertio qͣꝫtum ad cōmunicationē ¶ Primo cōſideremus diligeneiam beati Andree qͣꝫtum ad cōuerſationē. Fuit qͥp pe diligens ⁊ ſolicitus cōuerſari cum Io hanne baptiſta. dum enī famam eius ſan ctitatis accepit. poſtmodum eundē et vi dit ⁊ p̄dicātem audiuit. factus eſt diſcipu lus eius vt refert Iohānes.i. ca. Et in hoc exemplū nobis dedit vr qͣꝫtum poſſumus

bonoꝝ viroꝝ conſortia ſemꝑ expectamus Hinc ſapiēs Prouer. xiij. c. ait. Qui cū ſa piētibus gradit̉ ſapiēs erit. amicus ſtulto rū ſimilis efficit̉. Et dauid in psͣ. xvij. Cū ſancto ſanctus eris: ⁊ cū viro innocēte in nocēs eris: ⁊ cū ꝑuerſo ꝑuerterꝭ: Et xxviij q. i. c. ſepe maloꝝ dicitur. Sepe maloꝝ cō ſortia etiaꝫ bonos corrūpunt: qͣꝫto magis eos qͥ ad vitia ꝓni ſunt. Et xxiij. q. iiij. cap̄. qͥſqͥs. Quo incorruptus poteris ꝑmanere qͥ corruptis ſociaris. Et de hoc inqͥt. Se neca in iij. de ira Sumūtur a cōuerſanti bus mores. Et idē ad lucillū. Cū his con uerſare qͥ te meliorē facturi ſunt. Illos ad mitte qͦs tu potes faceremeliores. Et iteꝝ ad eūdē. Nulla res magis animū induit honeſtate: nullaqꝫ dubios ⁊ inclinatos ad praua magis ad rectū reuocat qͣꝫ bonoruꝫ aſſidua cōuerſatio. Et idē in iij. de ira. nō tm̄ valitudini profuit ſanat regio ſalubre qꝫ celū qͣꝫtū animis parū firmis cōuerſatō melioris: qd̓ intelliges ſi feras māſueſce re videris cōuictu noſtro Et Iſido. in ij. li ſoliloquioꝝ. Uita malos: caue iniqͦs. Sꝫ aliqͥs obijcere cōtra hoc poteſt: qn̄ xp̄s cuꝫ publicanis ⁊ peccatoribꝰ cōuerſatur: ita ⁊ ſancti viri feciſſe ꝓbati ſunt. Ad qd̓ decla rādū audiēda ſunt verba Augu. in ẜmōe de verbis euāgelij q̄ ponūtur xxiiij. q. iiij. c. a malis. ibi ſic loqͥtur. A malis ſemꝑ cor dis diſiungimini Ad tp̄s caute corꝑe co pulamini. duobus modis nō te maculat malus ſi ei nō cōſentias. ⁊ ſi redarguas: hͦ eſt nō cōmunicare: nō cōſentire. Cōmuni catur qͥppe qn̄ facto eius cōſortiū volū ta tis vel approbationis adiūgit̉ Neqꝫ enim cōſentiētes fitis malis vt nō approbetis: neqꝫ negligētes vt nō arguatis. Et eadeꝫ ſentētia cōfirrnat̉ p̄dicta cauſa ⁊ q̄ſtiōe. c. ita. c. ſi qͥs. ⁊ ca. recedite. Igit̉ conuerſatio xp̄i cū pctōribꝰ ex qua ipſi boni fieri pote rant ⁊ ob quā familiarē ſe illis exhibebat laud abilis erat ⁊ ex radice charitatis ꝓ cedēs. Similiter apl̓i inter idolatras cō uiuebāt vt eos ad verā religionē euocarēt Sic̄ de Andrea legimus ꝙ conſiſtens in Achaya: poſtqͣꝫ ſuſcepit ſpm̄ ſct̄m̄ eā totā eccleſijs īpleuit: effugataqꝫ idolatria pe ſte: ppl̓os ad fidē xp̄i cōuertit. Uxorē qͦqꝫ Egee ꝓ cōſulis ſacra baptiſmatis fonte re generauit. ¶ Scd̓o cōſideremus diligen tiā beati Andree qͣꝫtū ad auditionē. Uo luit em̄ attētius audire Iohānē de xp̄o lo quentē atqꝫ dicētē. Ccce agnus dei: Ecce qͥ tollit peccata mūdi. Quo audito ſecutꝰ eſt ieſum cū alio cōdiſcipulo: Dixit ꝟo ill̓ ieſus. qͥd queritis. At illi rn̄derūt ei. Rabi vbi habitas: dixit eis. venite ⁊ videte: ve nerūt itaqꝫ ⁊ viderūt ⁊ manſerūt apud eū die illo. vt patꝫ Ioh̓is. i. c. Quātū aūt pro ſit vnicuiqꝫ audire verba ⁊ doctrinā xp̄i: licet dixerim in qͣdrageſimali nr̄o in ẜmo ne de verbo dei: tn̄ adhuc expedit aliquo exemplo id a perire. Scribitur em̄ Actuū ij. c. ꝙ p̄dicāte petro audiētes verba eiꝰ cō puncti ſunt corde et dixerūt ad petrū ⁊ ad reliquos apl̓os. Uiri fratres qͥd faciemuſ Petrus autē ait ad illos penitentiā agite ⁊ baptizet̉ vnuſqͥſqꝫ vr̄m. Qui ꝟo recepe rūt ẜmonē eius baptizati ſunt: ⁊ appoſite ſt̓ in illa die aīe circit̓ in. milia. Et vt inqͥt Hiere. ca. xxiij. Uerbū dei ſicut malleus cōterens petras.i. corda dura. Predicatōe inſuꝑ a pl̓oꝝ crediderūt oēs gentes dū in oēm terra exiuit ſonus eoꝝ: qͥa vt dicit̉ ad Ro. viij. c. Fides ex auditu: auditus autē ꝑ verbū xp̄i. Propterea ſapiēs Ecc̄i. vi. c. Prouerb̓. iij. c. ait. Si dilexeris aud re ſa piens eris: Et Ariſto. in. i. Meta. Audi tus deſeruit diſcipline: ideo aīalia q̄ carēt auditu ſicut apes ⁊ muſce nō obediūt vo ci hōis: nec ſunt diſciplinabilia. qua re nil ita aīos hoīm ad bene beateqꝫ viuēdū di rigere poteſt ſicut auditꝰ verbi ¶ Tertio cōſideremus beati Andree diligentiā qͣꝫ tū ad cōmunicatione dū xp̄m agnouit ſta tim illuminationē ſua cōmunicare procu rauit fratri ſuo petro. Nā vt ſcribit̉ ioh̓is i. c. mox eo inuēto dixit ei. Inuenimꝰ meſ ſiā: ⁊ adduxit eū ad ih̓m: cui etiā xp̄s beni gne ſeip̄m manifeſtauit dixitqꝫ illi. Tu es ſymon filius Ioh̓is tu vocaberis cephas qd̓ interp̄tat̉ petrus. Noluit gͦ Andreas bonū ſalutis eſſe ſibi ſoli: ꝓcurauit ⁊ illud ꝓ fratre ſuo petro. Sic etnos ſi cupimus regnare cū xp̄o: ꝓximis opē ferre tenemur Inqͥt nāqꝫ ſapīēs Ecc̄i. xvij. c. Unicuiqꝫ mādauit deus de ꝓximo ſuo. Sed miruꝫ certe qm̄ nō cōfundūtur ⁊ erubeſcūt in ſe metipſis hi qͥ xp̄iano noīe decorantur: oīa

tamē ad ꝓpriū amorē reflectūt. dū cōtra ſe loquente audiūt: adhuc Cicerouē gentilē Retulit ip̄e in oratiōe ꝓ qͥnto ligurio: ho mines ad deos nulla re ꝓprius accedūt qͣꝫ ſalutē hōibꝰ dando. Et in q̄ſtionibꝰ tuſcū lanis. Que melior eſt in hoīm genere na tura qͣꝫ eoꝝ qͥ ſe natos ad hōies adiuuan dos ⁊ cōẜuādos arbitrātur. Sed quō alie ne ſaluti intēdēt qui ꝓpriā negligūt. Heu heu qͣꝫ pauciſſimi ſunt qͥ nō magis inuigi lēt ꝓ corporis beneficio qͣꝫ pro aīe atqꝫ cō ſciētie tranquilitate. Qualiter beatus Andreas ratōnabiliter obediuit xp̄o eū vocanti ſimul cū petro qd̓ ſatis ſtulte quidā improbare ſunt auſi. yL pitulū. II. Ecūda excellētia bea ti Andree dr̄ obediētia. Mox em̄ vt ip̄m atqꝫ fratrē eiꝰ petrū xp̄s vocauit: relictis om̄ibꝰ ſecuti ſunt eū. vt ſcribit̉ Mat. iiij. c. Erāt em̄ piſcatores ⁊ xp̄s dixit eis. Uenite poſt me fa. vos fi. piſ. hō. Habuit aūt iſta obediētia tres cō ditiones mirificas. Prima dicitur rationabilitas. Scd̓a ſocietas. Tertia velocitas. ¶ Prima cōditio illius obediētie rationa bilitas dicitur. Fuit nāqꝫ rarionabile obe dire xp̄o qͥ deus erat qͥ imperauit ventis ⁊ mari ⁊ facta ē tranqͥlitas magna. vt dicit̉ Mat. viij. ca. Qui curauit infirmos: illu minauit cecos: mūdauit leproſos: demo nes a corporibꝰ obſeſſis eiecit: ⁊ mortuos ſuſcitauit. Ad quē acceſſerūt poſt ieiuniū angeli ⁊ miniſtrabāt ei vt dicit̉ Mat. iiij. ca. Uerūtamē vt refert Hiero. ſuꝑ math̓. Arguit in hoc porphirius ⁊ Iulianus au guſtus vel imperitiā hiſtorici mētiētis vl̓ ſtultitiā eoꝝ qͥ ſtatim ſecuti ſunt ſaluatorē qͣſi irratiōabiliter quēlibet vocātē hoīem ſunt ſecuti. Sed certe fulgor ipſe et maie ſtas diuinitatis oculta que in humana fa cie relucebat. Et pͥmo ad ſe veniētes tra here poterat aſpectu. Si em̄ ī magnēte la pide ꝟtus hec eſſe dicit̉. vt anulos ⁊ feſtu cas ſibi copulet qͣꝫtomagis dn̄s oīm crea rtuaꝝ ad ſe trahere poterat qͦs volebat. hͦ Hiero. Sed Porphirius prefatus ſacri legus ⁊ blaſphemus xp̄m vocantē preſu mit culpare aſſerens ex malicia piſcatoreſ ruſticos ⁊ indoctos ad ſe ſequēdū vocaſſe Nam cū illius facta ⁊ geſta fraude ⁊ de ceptione vt ip̄e falſa aſſerit fuerint plena voluit eos habere comites qͦs facile erat decipere O verba om̄i execratione digna O falſitas ab oībus exhorrēda. Non fuit deceptor xp̄s: in quo oīs gratie plenitudo ſuperabundauit. om̄is perfectio ſanctita tis emicuit. omīs deniqꝫ ſplēdor virtutis effulſit. Sed ideo pauperes non diuites et potētes: piſcatores nō ph̓os ad ſe vocauit vt in cōuerſiōe mūdi fienda per eos virtꝰ diuina clareſceret: ⁊ veritas ꝑ eos p̄dican da diuine gratie nō hūanis fauoribꝰ aſcri beretur Id circa Paulus i. ad Chorin. i. ca. inquit. Que ſtulta ſūt mūdi elegit deꝰ vt confundat ſapientes: ⁊ infirma mundi elegit deus vt cōfundat fortia. Et mundi ignobilia ⁊ cōtemptibilia elegit deus ⁊ ea que nō ſunt vt ea que ſunt d̓ſtrueret vt nō glorietur om̄is caro in cōſpectu eiꝰ. Suꝑ hoc paſſu ita dicit Auguſti. Si doctus eli geretur fortaſſe ideo diceret ſe electū: quia ſua doctrina eligi meruit. Dn̄s aūt noſter ieſus xp̄s volens ſuperboꝝ frangere cerui ces nō queſiuit per oratore piſcatorē. ſꝫ de piſcatore lucratus eſt imperatorē. ¶ Se cunda cōditio illius obediētie dicit̉ ſocie tas. Habuit em̄ ſecū obedientē ⁊ ſotiū fra trē ſuū petrū. Simul quidē vocati ſunt: ⁊ inſimul vocantē ſecuti. Hīc Chriẜ. ſuper Mattheū ait de ip̄is. Erant habitatōne ciues: dilectione cōcordes: artificio pares fraternitatis pietate cōiuncti: ideo ſimul eos vocauit: ne homīes ita cōiunctos diſſi miles vocatio ſepararet: hec ille. Sciēdū tn̄ ꝙ coniunctio fraternitatis aliqn̄ habet diſparitatē ſicut in Cayn ⁊ Abel: quoruꝫ vnus deo gratus fuit: alter exoſus vt patꝫ Gen̄. iiij. ca. Iſaac etiā hereditatē obtinu it. Iſmael ꝟo frater eius illaꝫ amiſit: ſicut ſcribitur Gen̄. xxi. ca. Et ad Gal̓. iiij. cap̄. Eijce ancillam et filiam eius. Non enim erit heres filius ancille cū filio libere. Ia cob inſuper amabilis fuit deo. nō ſic Eſau frater de quibꝰ Malachie.i. ca. dixit deus Iacob dilexi. Eſau odio habui. Quando

qͣꝫ aūt copula fraternitatis habet parita tem. vnde Ualerius maximus li. i. recitat de Poliſtrato ⁊ Pipoclide ph̓is. ꝙ fuerint eodē die nati: eiuſdēqꝫ preceptoris Epicu ri ſectam ſecuti: patrimonij etiā poſſidēdi alendeqꝫ ſchole cōmunioni cōiuncti: eodē qꝫ momēto temporis vltima ſenectute ex tincti. Sic cognatio Petri ⁊ andree parē in multis habuit conditionē: nam fuerūt ab eodē artificio vocati: dicit nāqꝫ Mat. iiij. ca. Ambulās ieſus iuxta mare galilee vidit duos fratres ſymonē qui vocatur pe tris ⁊ andreā fratre eius mittēteſ rhete in mare erāt em̄ piſcatores. Et ait illis. Ue nite poſt me. ⁊c̄. Fuerūt eidem officio de putati ſcꝫ apoſtolatui xp̄i. Unde Lu. vi. ca. ⁊ Matthei. x. ca. ſcribit̉ Elegit duode cim quos a pl̓os nominauit. ſimonē queꝫ cognominauit petrū ⁊ andreā fratrē eius Fuerunt inſuper eodē priui legio dotati in miraculorū operatione. Unde Math̓. x. cap̄. dicit̉. Cōuocatis ieſus duodecī diſci pulis eius. dedit eis poteſtatē ſpirituū im mundorū vt eijcerent eos ⁊ curarent oēm languorē ⁊ omnē infirmitatē. Nomīa aūt duodecim diſcipuloꝝ ſunt hec. primus ſi mon qui dicitur Petrus ⁊ andreas frater eius. Ultimo fuerūt eodē genere martyrij coronati. quia ambo crucis ſuppliciū per tulerunt. Ideo eccleſia cantat. Andreas xp̄i famulus dignus dei apl̓us: germanꝰ petri ⁊ in paſſione ſocius. ¶ Tertia cōdi tio illius obediētie dicit̉ velocitatis. Obe diuit qͥppe Andreas ſtatim ſine mora ſine dilatiōe. Sed hoc tꝑe mortales miſeri au res habent ⁊ nō audiūt: vocātur ad penitentiā ⁊ tn̄ vix e mille cōuertit̉ vnus. Eoꝝ ꝟo reſponſio eſt vel tacita vel expreſſa. Re uertemur ad dominū in ſenectute. Reuer temur ad dominū in infirmitate. Reuer temur ad dominū poſt a liquos annos. O peccatores duri. O pctōres excecati: noli te differre: nolite procraſtinare: hodie inqͥt Dauid in psͣ. Si vocē eius audieritis no lite obdurare corda veſtra: hodie inqͥt nō cras: de futuro qͥdem nil certū habemus. preſens tm̄ tempus noſtrū eſt. Dum tem pus habemus ait Paulus ad Galathas vi. operemur bonū. Et ſapiens Ecc̄i. v. c. Ne tardes conuerti ad dn̄m ⁊ ne differas de die in diem ſubito enim venit ira illiuſ ⁊ in tempore vindicte diſperdet te. O qͣꝫ grandis eſt numerus pereuntium. Oqꝫ magna multitudo dei mandata ſpernen tium. Uocat omnes benignus pater tam dulciter: ⁊ homīes ingrati ei obedire poſt ponunt. Propter dicta Gregorij in ome lia ita pulchre loquitur. Audiſtis fratres chariſſimi quia ad vnius iuſſionis voceꝫ petrus ⁊ andreas relictis rhetibus ſecuti ſunt redemptorē. Nulla ꝟo hūc facere ad huc miracula viderūt: nichil ab eo de pre mio eterne retributionis audierāt ⁊ tamē ad vnū dn̄i preceptū hoc qd̓ poſſidere vide bātur obliti ſunt. Quāta nos eius miracu la videmus. Quot flagellis affligimur. Quātis minaꝝ aſperitatibꝰ deterremur: ⁊ tn̄ vocantē ſequi cōtemnimus. In celo iā ſedet qͥ de cōuerſione nos admonet. Iā iugo fidei colla gentiū ſubdidit. Iam mū di gloriā ſtrauit. Iam rumis crebreſcenti bus diſtricti ſui iudicij propinquū denun ciat diem. Et tn̄ ſuperba mens noſtra nō vult hoc ſponte deſerere quad quotidie ꝑ dit in vita. Quid ergo fratres chariſſimi: quid in eius iudicio dicturi ſumus: qͥ ab amore preſentis ſeculi: nec preceptis fle ctimur: nec verberibus emendamur: hec ille. Qualiter beatus Andreas iubēte Egea crucis martyriū paſſus eſt. Ca. II. Ertia excellētia bea ti Andree dicitur patientia. hec illum violentā mortem animo conſtanti tollerare fe cit: nō enim aufugit illata ſupplicia: et pro xp̄o martyriū pati nō recuſauit. de illo tn̄ tria ſunt conſideranda. ¶ Primo illius martyrij cauſa. Scd̓o illius martyrij modus. Tertio illius martyrij gloria. Primo ꝯſideranda eſt de martyrio ſctī Andree cauſa. quare ſcꝫ paſſus eſt. Non equidē paſſus propter aliquod perpetra tū flagiciuꝫ aut leſe maieſtatis crimē: ſiue quodcūqꝫ peccatū adhuc minimū. Sed qꝛ idolatria deteſtabat̉ ⁊ Egeā ꝓcōſulē re darguebat. cruciſqꝫ myſteria efficaciſſime cōprobabat. Ab ip̄o Egea iniqͥſſimo cru

Duo po.de ſctē.. deea ꝑe vlas ci fui adiudicatus. In ciuitate nanqꝫ pa tras Egeas xp̄ia nos ad idoloꝝ ſacrificia ꝯpellabat: cui occurrēs andreas dixit. O portebat vt tu qͥ iudex hoīm eſſe meruiſti iudicē tuū qͥ eſt in celo cognoſceres ⁊ agni tū colores ⁊ colēdo animū tuū a falſis dijſ penitus reuocares. Cui Egeas. Tu es andreas qͥ ſuꝑſticioſam p̄dicas ſectā quā romani pͥncipes exterminare iuſſerūt Ad quē Andreas. Romani principes nōduꝫ cognouerūt qm̄ dei filius veniēs docuerit idola eſſe demonia. Cui Egeas. Iſta va na Ieſus veſter predicans crucis patibu lo eſt affixus. Rn̄dit Andreas pro reſtau ratione noſtra nō ꝓ ſua culpa crucis pati bulū ſponte ſuſcepit. Et ſatis copioſe cru cis fructū ⁊ gloriā atqꝫ triūphū corā oībꝰ explicauit. Quare indignatus Egeas vt idolis ſacrificaret cū cōminādo requiſiuit Et cū cōminaret̉ multa terribilia contra illū facturū niſi ſue iuſſioni pareret. An dreas audacter rn̄dit. Quicqͥd tibi videt̉ in ſupplicijs maius excogita. Tāto enim ero regi meo acceptior qͣꝫto fuero pro noīe eius in tormētis cōſtātior. ¶ Scd̓o cōſide rādus ē de martyrio Andree modꝰ. Nā qꝫ Egeas iuſſit illum a vigintiuno hoībꝰ cedi ⁊ ceſum manibꝰ ⁊ pedibꝰ cruci aliga ri vt ſic lōgiorē reciperet cruciatū. Cunqꝫ duceret̉ ad crucē. factus ē cōcurſus popu loꝝ dicētiū. Innocēs ſanguis eiꝰ ſine cau ſa dānat̉. quos tn̄ rogauit apl̓us ne ſuum martyriū impedirēt. Uidēs āt Andreas a longe cruce ſalutauit eā dicens. Salue crux precioſa q̄ decorē ⁊ pulchritudinē de mēbris dn̄i mei ſuſcepiſti: diu deſiderata: ſolicite amata: ſine intermiſſione queſita. Securꝰ ⁊ gaudēs ad te venio ita ⁊ tu exul tās ſuſcipias me diſcipulū eius qͥ pepēdit in te: quia amator tuus ſemꝑ fui ⁊ deſide raui amplecti te. Accipe me ab hōibus et redde me magiſtro meo: vt ꝑ te me recipi at qͥ ꝑ te me redemit. Et hecc a ſimilia di cens exuit ſe ⁊ veſtimeta carnificibus rra didit. Sicqꝫ eū in cruce vt iuſſum fuerat ſuſpenderūt in qua biduo viuēs viginti milibus hoīm aſtāciū predicauit. ¶ Ter tio cōſiderāda ē d̓ martyrio Andree gl̓ia Mināte qͥdē turba Egee mortē ⁊ dicēte. virū ſancū manſuētu ⁊ piū nō debere iſta pati venit vt ip̄m deponeret. Quē vidēs Andreas dixit. qͥd ad nos tu veniſti egea. Si pro penitētia ip̄am cōſeq̄ris. Si autē vt me deponas ſcias ꝙ ego viuus de cruce nō deſcēdā: iā em̄ video regē meū qͥ me ex pectat. Et cū vellēt eū ſoluere nullomodo potuerūt ad eū ꝑtingere. Uidēs aūt An dreas ꝙ vellent eū de cruce ponere orauit vt ſcribit Augꝰ: in li. de penitētia: et dixit. Ne ꝑmittas me dn̄e deſcendete viuum de cruce: ſed tēpus eſt vt cōmendēs terre cor pus ⁊ reſurrecturū ẜuet ⁊ reddat ⁊ ipſum quoqꝫ meritū ſui laboris recipiat. Terre illud cōmēdo vt me amplius vigilare nō oporteat et libere ad te fontē indeficientis gaudij tēdere anxiantē iā nō retrahat hec et ſimilia eo loquēte: ſplēdor nimius de ce lo veniēs dimidia hora eū circūdedit: ita vt nullus eū videre poſſet. Et abſcedente lūine ſpm̄ cū lumine ſimul tradidit. Ma ximila ꝟo tulit corpus eius ⁊ optimo loco cū aromatibꝰ ſepeliuit. Egeas aūt anteqͣꝫ domū rediſſet areptus a demone ī via co rā oībꝰ expirauit. Felix igit̉ ⁊ gl̓ioſiſſimus fuit illius finis: dū Andreas ꝑ illd̓ meru it ſecreta ſcādere celi. vbi cū xp̄o fruit̉ eter na pace in ſecula ſeculoꝝ Amen. ¶ Sermo XXXV. de amore dulciſſimo dn̄i noſtri Ieſu xp̄i quē habuit ad Iohā nem euangeliſtam. Ilectus meꝰ mihi ⁊ ego illi. Iohanis euangeliſte ꝟba ſunt iſta originalit̓ Cā. ij. c. Immēſa beatiſſimi euā geliſte. Iohānis p̄conīa oēm ſuperāt dicē di facultatē. Quiſnā tā eloquēs reperitur tam ornatus: in explicādo: tāqꝫ potēs in ꝑ ſuadēdo vt eius innumeras: vt ſic dicam: laudes effari queat. Tn̄ ⁊ ſi nō qͣꝫtum ſibi debet̉ qͣꝫtū nos poſſumꝰ illiꝰ p̄ rogatiuas te nemur extollere dignas Tolēdꝰ qͥppe ē ab oībꝰ ⁊ ſingulari deuotiōe honorādꝰ cui dei filiꝰ tā p̄cipuā dilectionē exhibuit quē ita cariſſimū habuit cui deniqꝫ tāta ꝯtulit be neficia. Ut āt habeat mēs nr̄a lumē intel ligentie quo Iohannis ſublimitatē perd piat de ipſo in hoc ſermone dicemus: que et merito fundauimus in amore illo dul ciſſimo quo euꝫ chriſtus pre ceteris apl̓is

Sus de ſcd ꝟobe cuagel voluit exornare: de quo ipſe verba in the mate poſita dicit. Dilectus meus mihi ⁊ ego illi In quibus verbis tria myſteria d̓ illo amore ꝓponimus contēplanda. Primū dicitur ſuperationis. Secundum oſtenſiouis. Tertiū concluſionis: Ꝙ xp̄s dilexit Iohannē amore preciꝑuo ⁊ ẜm ꝙ homo et ẜm ꝙ deus ⁊ de differētia amoris eius ⁊ petri: ⁊ qͣꝫ ratiōabiliter xp̄s ¶ Capl̓m.1. cū ita dilexit. Rimū myſteriū contē plandū de amore quo xp̄s Io hannē dilexit dicit̉ ſuperatōnis Superauit nanqꝫ amor ille amorē aliorū diſcipuloꝝ. Un̄ Ioha. xiij. ſcribit̉ Erat re cūbens vnus ex diſcipulis eiꝰ in ſinu ieſu quē diligebat ieſus. Et ix. c. Cum vidiſſet ieſus matrē ⁊ diſcipulū ſtantē quē dilige bat. Et xx. ca. vna ſabbati maria magda lene vēit mane cū adhuc tenebre eſſent ad monumentū ⁊ vidit lapidē ſb̓latū a mo numento. Cucurrit ergo ⁊ venit ad ſymo nem petrum ⁊ ad aliū diſcipulū quē ama bat ieſus. Et xxi. ca. Cōuerſus petrus vi dit illum diſcipulū quē diligebat ieſus ſe quentē. Eccleſia ꝟo cantat illud Bedde. Hic eſt Iohannes qͥ priuilegio amoris p̄ cipui ceteris altius a dn̄o meruit honora ri. Sed vt partem iſtā clarius expediamꝰ tria dubia ꝓponimus diſputanda. Primū vtrū xp̄s dilexit Ioh̓em ẜm ꝙ deꝰ Secūdū vtrū xp̄s plus dilexit Iohannē qͣꝫ petrum. Certiū vtrū xp̄s debuit ita intenſe Iohā nem diligere. ¶ Ad primū dubiū poſſet qͥs arguēdo re ſpondere. ꝙ xp̄s non dilexit Iohannē ẜm ꝙ deus: ſed tm̄ ẜm ꝙ homo: probat̉: qͥa cuꝫ amor ſit paſſio ⁊ nulla paſſio cadit in deo ideo deus nihil amare poteſt. Sed cōtra eſt autoritas ſcripture q̄ deū diligere ama reqꝫ in pleriſqꝫ locis teſtatur. Unde Da uid in pͣs. cxlvi. ait. Dn̄s diligit iuſtos Et ſapiens Prouerbioꝝ iij. c. Quē em̄ diligit deus corripit. Et Sapiētie xi. c. Diligis dīa q̄ ſunt. Et Ecc̄i. xlv. c. Dilectus deo et hominibus moyſes. Et Malach̓.i. cap̄. Dilexi vos dicit dn̄s. Et Pau. ij. ad Cho. gto ix. c. Hilarem em̄ datorē diligit deus. Et Iohannes.i. ſua canonica ca. iiij. Sic̄ deꝰ dilexit nos ⁊ nos debemus inuicē diligere Et ſaluator noſter Ioh̓is iij. c. deus dilexit mundū Et xiiij. ca. Qui diligit me dilige tur a patre meo. Eodē ca. Si quis diligit me ſermonē meū ſernabit. ⁊ pater meꝰ di liget eū. Et xvi. c. Ip̄e em̄ pater amat vos Ergo vt quid ſentiēdū eſt de amore dei ad creaturas inueſtigare poſſumus. Notan de ſunt in hac parte tres theologoꝝ ꝓpoſi tiones. Prima ẜm Bonauen̄. di. xxxij. ter tij. ⁊ Tho. i. parte. q. xx. ꝙ neceſſe eſt ponere amorē in deo: quia in quocūqꝫ ē volūtas vel appetitus oportet eſſe amorē: ille tamē amor in deo nō eſt paſſio: Nā amor ⁊ gau dium ⁊ delectatio ẜm ꝙ ſignificat artꝰ ap petitus ſenſitiui comitat̉ aliqua trāſmu tatio corporis ⁊ maxime circa cor qd̓ ē pri mū pͥncipiū motus in animali. Secundū ꝟo ꝙ predicta ſignificāt actū appetitus in tellictiui nō ſunt paſſiones. Et ſic ponunt̉ in deo ẜm effectū: nō ẜm paſſionis defectū Odit enim cōmunicando iuſte penam ei quē odit abſqꝫ fui tranſmutatione: diligit creaturā illi ſua beneficia plus minus ve tribuendo: idē ſemꝑ eodē modo ſe habens Unde philoſophus. vij. Ethicorū dicit. deus vna ⁊ ſimplici operatione gaudet et eadē ratione ſine paſſione amat. Sciēdū adhuc ꝙ in paſſionibus ſenſitiui appetitꝰ eſt conſiderare aliquid qd̓ eſt materiale.ſ. corporalē tranſmutationē: ⁊ aliqͥd quo d ē formale: id ſcꝫ quod eſt ex parte appetitus ſicut in ira vt dicit̉ in prima de aīa. Ma le eſt accenſio ſanguinis circa cor. vel circa aliquid huiuſmodi. Formale ꝟo appetitꝰ vindicte. Sed rurſus ex parte eius qd̓ for male eſt in quibuſdā paſſionibus deſigna tur aliqua imperfectio: ſicut in deſiderio qd̓ eſt boni nō habiti: ⁊ in ira qͥ triſticiā p̄ ſuponit. Quedā ꝟo nullā imperfectioneꝫ deſignant vt amor ⁊ gaudiū. Cū gͦ nichil horū deo cōueniat ẜm id qd̓ eſt materia le in eis illa q̄ imꝑfectionē importāt etiā for ma liter deo cōuenire nō poſſunt niſi meta phorice ꝑ ſimilitudinē effectus. Que aūt formaliter imperfectionē nō importāt de deo. ꝓprio dicuntur vt amor ⁊ gandiū ſine paſſione tn̄ vt ē predictū. ¶ Scd̓a veritas

Syo Acto Ꝙ4. ꝙ deus oīa q̄ ſūt amat. Nā vt inqͥt Tho. vbi sͣ. Om̄ia exiſtentia inqͣꝫtum ſunt bo na ſunt. Ip̄m em̄ eſſe cuiuſlibet rei quod dā bonū eſt. ⁊ ſimiliter quelibet perfectio ip̄ius: cuꝫ ergo voluntas dei cauſa ſit oīm rerū: oportet ꝙ intantū aliqͥd habeat eſſe aut quodcunqꝫ bonū inqͣꝫtum eſt volitū a deo. Cuilibet ergo exiſtentideus vult ali quid bonū: vnde cū amare nihil aliud ſit qꝫ vel le bonū alicui: manifeſtū eſt ꝙ deus omīa que ſunt amat: nō tantū eodē modo ſicut nos: qꝛ em̄ volūtas noſtra nō eſt cau ſa bonitatis rei ſꝫ ab eo mouet̉ ſicut ab ob iecto. Ameꝰ noſter quo bonū alicui volu mus nō eſt cauſa bonitatis ip̄ius: ſed ecō uerſo: bonitas eius vel vera vel extimata ꝓuocat amorē qͦ ei velimus et bonū cōẜua ri qd̓ hēt ⁊ addi qd̓ nō habet ⁊ ad hoc ope remur. Sed amor dei eſt ꝓfundens ⁊ cau ſans bonitatē in rebus. Ex his apparet ꝙ deus etiā peccatores amet. Nam nihil ꝓ hibet vnū ⁊ idem ẜm aliquid amari ⁊ ẜm aliud odio haberi: deus peccatoreſ inqͣꝫtū ſunt nature quedā amat. Sic em̄ ⁊ ſunt ⁊ ab ip̄o ſunt. inqͣꝫtum ꝟo peccatores nō ſūt ſed ab eſſe deficiūt: et hoc in eis a deo non eſt. vnde ẜm hͦ ab ip̄o odio habētur. Orit̉ tn̄ difficultas an deus diligat creaturas in rationales qm̄ cū duplex ſit amor cōcupi ſcentie ſcꝫ ⁊ amicicie: illas amore concupi ſcentie nō diligit: quia nullius extra ſe eget nec amore amicicie: qꝛ nō poteſt ad res ir rationales haberi. vt patꝫ viij. Ethicoꝝ. gͦ nullomodo illas a mat. Ad hoc dicit ſcūs Tho ꝙ deus ꝓprie loquēdo nō amat crea turas irratōnales amore amicitie: qꝛ ami citia nō pōt haberi niſi ad rationales crea turas in qͥbus cōtingit eſſe remeationē et cōmunicationē in operibus vite qͥbus cō tingit bene euenire vel male ẜm fortunaꝫ vel felicitatē: ſic̄ ⁊ ad eas ꝓprie beniuolen tia eſt. Creature aūt irrationales nō poſ ſunt ꝑtingere ad amādū deū: nec ad com municationē intellectualis ⁊ beate vite qͣ deus viuit. Sed diligit illas amore cōcu piſcētie inqͣꝫtū ordinat eas ad rationa les creaturas ⁊ etiā ad ſeip̄m nō qͣſi eis indi get ſꝫ ꝓpter ſuā bonitatē ⁊ noſtrā vtilitatē cōcupiſcimꝰ em̄ aliqͥd ⁊ nob̓ ⁊ alijs ¶ Ter tia veritas ꝙ deus non oīa eqͣliter diligit. 1 Nā vt inqͥt. Augꝰ. ſuꝑ Io. Omīa diligit deus que fecit ⁊ inter ea magis diligit cre aturas rōna les ⁊ de illis amplius q̄ ſunt mēbra vnigeniti ſui: ⁊ multo magis ip̄m vnigenitū ſuū. Notādū tn̄ ꝙ cū amare ſit velle bonū alicui: duplici rōne pōt aliquid maius vel minus amari. Uno modo ex parte ip̄ius actus volūtatis qͥ ē magis vl̓ minus intenſus. Et ſic deus nō magis q̄ dā qͣꝫ alia amat: qꝛ oīa amat vno ⁊ ſimpli ci actu volūtatis ⁊ eodē modo ſe habente. Alio modo ex parte ip̄ius boni qd̓ qͥs vult amato. Et ſic dicimur aliquē alio plꝰ ama re: cui volumꝰ magis bonū qͣꝫuis nō ma gis intenſa volūtate. Et hͦ modo neceſſe ē dicere ꝙ deus q̄dā alijs magis amat. Cū em̄ amor dei ſit cauſa bonitatis reꝝ n̄ eſſet aliqͥd aliud melius ſi deus nō vellet vni maius bonū qͣꝫ alteri. Sed nōnulli ꝓpter que dicta ſūt arguūt ꝙ deꝰ nō debet velle bonū magis vni qͣꝫ alteri. Nā vt ſcribitur ad Ro. ij. c. Nō ē acceptō ꝑſonaꝝ apd̓ deū qd̓ v̓bū ponit̉ xxxij. q. iiij c. ſicut. Et d̓ ꝯſe di. iiij. c nec quēqͣꝫ. Et de p̄ben. c. venerabil̓ Et de iudicijs. c. nouit. Ad qd̓ rn̄det Ale xader de ales. in ij. volūine. ſūme. ꝙ ꝑſona rū acceptio cadere nō pōt īliberali gratui ta ⁊ volūtaria diſtributiōe qͦrumcūqꝫ bo norū. ſꝫ tm̄ in debita ⁊ neceſſaria diſpēſa tiōe. Si em̄ qͥs ex ꝓpria liberalitate largiri vellet aliquā peccunie qͣꝫtitatē nō pōt ꝑſo naꝝ acceptiōe cenſeri. qꝛ potius vni qꝫ al teri dederit: cū neqꝫ in eo qͥ accepit neqꝫ in eo qͥ nō recepit meritū aut p̄ceſſerit aut ex iſtat vt ſibi prefata pecunia donet̉. Sic ⁊ deꝰ bonitate ſua diuerſa atqꝫ diſparia crea turis cōtulit dona: ſine ꝑſonaꝝ acceptione Quare āt excellētius ꝯdiderit angelos qͣꝫ hoīes: hoīes qͣꝫ bruta: leones qͣꝫ formicas aquilas qͣꝫ paſſeres: ⁊ ſil̓ia: nō intereſt nr̄a dijudicare: ſꝫ potiꝰ multimodā ſapiētiū il lius extollere. bonitatēqꝫ affluētiſſimā cō mēdare. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ xp̄s ma gis dilexit Iohem qͣꝫ petrū Et ꝙ ſic ptꝫ ex dictis Tn̄ poſſet qͥs obijcere ꝙ d̓s illos ma gis diligit qͥ ip̄m magꝭ diligūt: ſꝫ petrꝰ ma gis diligebat xp̄m qͣꝫ ioh̓es. vn̄. Ioh̓. c. xxi dixit ieſus petro. Symō ioh̓is diligis me plus his. Qd̓ nō ſic q̄reret dn̄s niſi ſciret ꝙ petrus plus ceterꝭ ip̄m amaret: vt dicit

cua gAbI o glo. gͦ videt̉ ꝙ xp̄s magis debuit petrū di ligereqͣꝫ Ioh̓em. Ad hoc rn̄det Bonauē. di. xxxij. tertij libri Qꝭ hic ē triplex modus dicēd qͦꝝ vnus facit ad explicationē alte rius. Primus ē ẜm Augu. ſuꝑ iohan. viij. ait. ꝙ eſt dilectio in ſigno exteriori ⁊ in ef fectu interiori. Si loq̄mur de dilectiōe in ſiguo exteriori: magis diligebat xp̄s ioh̓eꝫ qꝛ maiorē ei familiaritate exhibebat. Sꝫ ꝟo loqͣmur de dilectōe qͣꝫtū ad interiorem effectu qͥ eſt effectus gratie ſic magis dili gebat petrū: qꝛ maius munus gr̄e illi de derat Et ſi tu obijcias ꝙ deus illi debebat maiora ſigna dilectiōis oſtēdere quē ma gis diligebat ẜm veritatē. Rn̄det Augꝰ. ꝙ ꝑ ioh̓em ⁊ petrū ſignificat̉ duplex vita. ꝑ petrū actiua qͣ trāſit. ꝑ ioh̓em cōtēplatiua q̄ manet. Un̄ petro dictū ē. Seq̄re me. de Iohāne ꝟo dicit̉. Sic eū volo manere. Et ꝗm actiua laborioſior ⁊ fructuoſior. Cōtē platiua ꝟo purior ⁊ iocūdior ad ſignificā dam differentiā huius duplicis vite fami liarius ſe exhibebat dn̄s Iohāni qͣꝫ petro. In cuius rei ſignū cōmiſit ei matrē cuſto diendā: Petro ꝟo paſtora lē curā. Et ex h dicit Augꝰ. ꝙ petrus erat melior: ſed Io hānes felicior. Alius eſt modꝰ dicēdi ẜm Bern̄. ꝙ petrus dilexit feruētius ⁊ dilige batur fortius. Ioh̓es ꝟo diligebat dultius ⁊ diligebat̉ familiarius. Tertius ꝟo mo dus dicēdi eſt. ꝙ petrus magis diligebat deū in ꝓximis. Iohānes magis in ſe. Un̄ Petrus accepit curā regiminis. Iohānes gratiā cōtēplatiōis. Ideo Petrus effica tiorē habuit pratiā ad laborē actiōis. Io hānes efficatiorē ad gratiā cōtēplationis ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū xp̄s debuit ita intēſe diligere Ioh̓em. Ad qd̓ rn̄demꝰ ꝙ tria cōcurrūt in Iohāne qui eū adeo ama bilē xp̄o fecerūt. primū fuit etas. Secundū virginitas. Tertiū amabilitas. ¶ Primū qd̓ fuit in iohanne quo xp̄s illū dilexit amore precipuo fuit etas Secutus em̄ fuit ſaluatorē oīm ī etate tenera. Nā lꝫ Hiero. dicat ad paulā dormitiōe Bleſil le. Nūqͣꝫ eſt ſera cōuerſio. Et ſeneca in tra zedijs: nūqͣꝫ ſera eſt ad bonos mores via. Camen res eſtꝭ ad modū ſgratiſſima deo hominiqꝫ ſatis vltima ab ineūte ⁊ ab ado leſcēti etate bene btēqꝫ viuere. Iō Thren̄. i. ca. Hieremias ait. Bonū ē viro cū por tauerit iugū ab adoleſcētia ſua. Sicut io hānes dū eſſet adoleſcens: vocatus a xp̄o cū Iacobo ſuo fratre reliquit om̄ia ⁊ illuꝫ protinus fuit ſecutus. Sciendū tn̄ in hac parte ꝙ triplex fuit vocatio Iohānis ẜm Nico. de lira in prologo in Iohanne. Pri mo qn̄ vocatus fuit ad xp̄i noticiā aliqua lem Scripſit nā ip̄e. i. c. Erat aūt Andre as frater ſymonis petri vnus ex duobꝰ qͥ audierāt a Iohāne ⁊ ſecuti fuerunt eū. ſcꝫ xp̄m. Nome itaqꝫ alterius diſcipuli tacuit qꝛ mos eſt ſcribentiū tacere proprias lau des: ⁊ de ſe ſicut de alijs loqͥ: qd̓ Iohānes vt patet in pleriſqꝫ locis diſcipulū ſe tantū nominādo obſeruauit: ita ⁊ hic nomē ſuū nō expreſſit: tn̄ ꝓbabiliter credit̉ ꝙ ip̄emet fuerit cū andrea: qꝛ circūſtantias loci ⁊ tē poris deſcribit qm̄ oīa preſentialiter vidit Secūda vocatio fuit ad xp̄i familiaritatē de qua ſic ſcribit Hiero in ꝓlogo in Ioh̓. Hic eſt iohānes euāgeliſta vnus ex duo decim diſcipulis dei qui virgo electus eſt a deo quē de nuptijs volētē nubere voca uit dn̄s. Nuptie iſte fuerūt ẜm cōmunem opinionē vt refert Nico de lira. ille de qͥbꝰ fit mētio Iohānis ij. c. ꝙ facte ſunt in cha na galilee: qd̓ ꝓbabile eſt. tum quia non le gitur xp̄m alijs nuptijs interfuiſſe tum qꝛ mater ieſu erat ibi tanqͣꝫ in nuptijs ne po tis ſui. Tertia vocatio fuit ad apoſtolatū quādo vt dicit̉ Matih̓. iiij. cap̄. Relictis rhetibus ⁊ patre poſt xp̄m cū fratre ſuo ia cob abijt. ¶ Secundū qd̓ fuit ī Ioh̓e qͣre ⁊ xp̄s illū ſingulariter dilexit fuit eius vir ginitas: hāc qppe xp̄s ſumme colit ⁊ amat maxime ꝓpter tria. Primo ꝓpter ſimilitudinē. Secūdo propter magnitudinē. Tertio ꝓpter pulchritudinē. ¶ Primo diligit xp̄s ꝟginitatē ꝓpt̓ ſil̓itu dine. Eſt qͥppe ſimilitudo amicie cauſati ua. Io oē aīaldiligit ſil̓e ſibi. ꝟginitas ꝟo ſingularit̓ effulſit in xp̄o ⁊ in mr̄e eiꝰ ꝟgine benedicta qͣre ⁊ ꝟgines amat. Propter qd̓ Hiero. ad filiā mauricij decōmēdatōe v ginitatꝭ ita ſcribit. vt ꝟginitatꝭ meritū pa teat ⁊qͣꝫ digna ſit d̓o māīfeſtiꝰ poſſit īteligi

x ſaucꝰ ol̓iauas na illud recogitet̉ ꝙ dn̄s ⁊ ſaluator noſter cū ꝓpter humani generis ſalutē hominē di gnaret̉ accipere: nō aliū qͣꝫ virginalē ele git vterū virginē habuit matre: virgo mā ſurus in ſe viris ⁊ in matre feminis virgi nitatis prebuit exemplū hec ille. Secūdo diligit deus virginitatē propter magnitu dine. Eſt qͥppe virginitas ip̄a opus ma gnū ⁊ arduū: ideo virgines amorē oſten dunt ad xp̄m ardētiſſimū dū rem tā grā dem pro ip̄o aggrediūtur. ideo Hiero. ad ſacras virgines de cōtinētia virginali ait. Grande eſt ⁊ īmortale ⁊ pene vltra natu ram corporeā ſuperare luxuriā ⁊ cōcupi ſcentie flamiaꝫ adoleſcentie facibꝰ eſtuā tem animi virtute reſtringere: viuereqꝫ cō tra humani generis legē. deſpicere cōiugij ſolatia: dulcedine ꝯtemere liberoꝝ ⁊ que cunqꝫ preſentis vite comoda ſunt ꝓ nichi lo ſpe future btītudīs cōputare: hec hiero. Tertio diligit xp̄s virginitate ꝓpter pul chritūdinē ip̄a nāqꝫ pulchrā ⁊ decora fa cit animā. Ob qd̓ eccl̓ia cātat. O qͣꝫ pul chra ⁊ caſta generatio cū claritate. ¶ Ter tiū qd̓ fuit in beato Ioh̓e cauſa vt dilige retur a xp̄o amabilitas nūcupatur Ama uit ip̄e xp̄m plus qͣꝫ oīa temporalia bona: plus qͣꝫ patrē: īmo pluſqͣꝫ ſeip̄m quod oſtē dit qn̄ cūctis dimiſſis ip̄m ſolum habere voluit patrē dn̄m ⁊ magiſtrū. Inqͥt nāqꝫ Seneca ad Lucillū. Si vis amari: ama. Et Marcialis cocus. Miraris ꝙ nullꝰ amet te Ceciliane: ideo: quia amas nullū. dilige charus eris: decipiūtur ꝓfecto hi qͥ a xp̄i amore ſunt penitus alieni: ⁊ ꝑſumūt aſpirare ad illā felicitatē: que nō niſi dili gētibus ip̄m eſt repromiſſa. Qualiter xp̄s oſtēdit amorē ſuū Iohāni conuerſando ſecū familiariter atqꝫ exaltā do illū cōmendado ſibi virgine matre. ¶ Capitulum.11. Ecundū myſteriū con templandū de amore quo xp̄s Ioh̓em dilexit dicit̉ oſtēſionis In multis nanqꝫ oſtēdit xp̄s ſe Iohannē diligere ⁊ precipue in tribus. rimo in conuerſatione. Secundo in exaltatione. Tertio in recōmendatione. ¶ Primo oſtendit xp̄s Iohannē ſe dilige re in conuerſatōne familiari atqꝫ benigna Ipſum nāqꝫ habere voluit cū petro ⁊ ia cobo in reſuſcitatiōe puelle vt ſcribit̉ mar ci v.c. Ip̄m cū prefatis duxit in montem. Thabor. vbi tranſfigutatus eſt. vt patet Matth̓. xvij. Ip̄m etiā ac petrū ac iaco bum habere voluit in ſua ſocietate dū ad orandū imminēte paſſione proceſſit. vt dr̄ Matth̓. xxvi. ca. Ip̄m deniqꝫ in cena per miſit recūbere ſupra poctus ſuū ſacratiſſi mū. vt aſſeret euāgelij ſui ca. xiij. ¶ Scd̓o oſtēdit xp̄s Iohannē ſe diligere in exalta tione. Cantat nāqꝫ eccl̓ia de ip̄o in epl̓a p̄t ſentis ſolēnitatis illud qd̓ ſcribit̉ Ecēi pi ca. Exaltauit illum apud proximos ſuos Nam vt ait Pau. ad Eph̓. iiij. c. Xp̄s de dit quoſdā quidē apl̓os: quoſdā aūt ꝓphe tas: alios ꝟo euāgeliſtas. alios āt paſto res ⁊ doctores ad cōſummationē ſanctoꝝ ī opus miniſterij. in edificationē corporis xp̄i. Sed Iohannes fuit apl̓us cuꝫ apl̓is vnus ex duodecim: ſicut notat̉ Matthei x. ca. Fuit virgo cū virginibꝰ vt predictū ē Fuit propheta cū ꝓphetis Un̄ Hiero. cō tra Iouinianū li. i. ait. Uidit in pathmos inſula in qua fuerit a domicino pͥncipe ob dn̄i teſtimoniū relegatus apocalypſim in finita futuroꝝ myſteria continente. Apo calypſis idē eſt ꝙ reuelatio: qꝛ ibi prophe tico lumine ſcripſit ea q̄ futura erant: pro ut ſibi fuerūt diuinitus reuelata. De hoc ꝓpterea Apocal̓.i. ca. ipſe inqͥt. Beatus qͥ legit ⁊ qͥ audit verba prophetie huiꝰ ⁊ ſer uat ea q̄ in ea ſcripta ſunt. De hoc Hiero in prologo in Apocalypſim ait. Cum pro pter verbū dei ⁊ teſtimoniū Ieſu xp̄i Io hannes exilio in pathmos inſulā portare tur. illic ab eodē apocalypſis preoſtēſa de ſcribitur. vt ſicut in pͥncipio canonis. id ē. libri geneſeos incorruptibile eſt principiū prenotatū ita etiā incorruptibiliſ finis per virginē in apocalypſi redderet̉ dicē ſEgo ſum alpha ⁊ orinitium ⁊ finis. Et in epl̓a ad paulinū Hieroni. ita ſcribit. Apocaly pſis Iohānis tot habet ſacramenta quot verba: parū dixi ⁊ pro merito voluminis laus omis inferior eſt. In ſingulis enim verbis multiplices latēt intelligētie. Fuit Iohanues cū doctoribus doctor: p̄dicādo

¶ Eeata pacPatj& ⁊ ſcribendo epiſtolas canonicas. Et vocā tur canonice ẜm Beltrādū.i. vniuerſa leſ qꝛ vniuerſalē eccl̓iaꝫ inſtruūt. Nū em̄ fue rūt miſſe ad aliqͣs ꝑticulares eccl̓ias. ſicut epl̓e pauli. Uel vocant̉ canonice.i. regula res: qꝛ fidē ⁊ mores aſtruūt. Fuit martyr cū martyribꝰ. Nā de Epheſo ductꝰ eſt Ro mā ligatus ⁊ ibi flagellatus ⁊ tonſus an te portā latinā miſſus fuit in doliū feruen tis olei: ꝓpter qd̓ tanqͣꝫ de ip̄iꝰ martyrio fe ſtū facit eccleſia ſexta die May: licet d̓ do lio ſanꝰ exiuerit ⁊ illeſus. Et qͣꝫqꝫ martyri uꝫ morte ꝑficiat̉: nihilominꝰ voluntarie et ompto aīo Ioh̓es ea ꝑtulit qͥ natural̓r ſo lent īferre mortē. a qͣ preſeruatus fuit diui no miraculo. Preterea exiliū eſt mors que dā ciuilis vt dicit Nico. de ly. ſuꝑ. xx. capi. Math̓. Et vt legit̉ in eccl̓iaᵉª hyſto. Io hanes fuit in pathmos inſulā relegatus ⁊ metallo dānatꝰ. vt ibi forſitan ſecreta mar moꝝ vel terrā foderet: aut alijs ſil̓ibꝰ deſer uiret. vt ait Haymo ſuꝑ Apoca. Ꝙ aūt vere fuerit martyr ꝯfirmari pōt ex verbo p̄i Math̓. xx. c. dicētis ad iacobū et Io hānē. Calicē qͥdē meū bibetis. vbi amari tudo paſſiōis deſignat̉. Fuit adhuc btīſſi mꝰ Ioh̓es cū euāgeliſtis euangeliſta figu ratus in Ezechie le ꝑ aquilā. qm̄ ſic̄ aqui la ē ceterꝭauibꝰ acutioris viſus: ita ꝑ ſe in diuinis maiꝰ lumē intellectꝰ accepit qͣꝫ cete ri. Quare de ip̄o Augꝰ. ait. Si altiꝰ into nuiſſet totus mūdus eū nō intellexiſſet. et Gregꝰ ſuꝑ Ezechielē. Ioh̓es ꝑ hͦ ꝙ in pͥn cipio verbū: vidit etiā ſemetip̄ꝫ trāſijt. Si em̄ ſe nō trāſijſſet verbū in pͥncipio non vi diſſet. Ip̄e nanqꝫ ineffabilē illā verbi diui nign̓atōeꝫ expreſſit cū dixit. In principio erat verbū. Que ꝟo in eiꝰ euāgelio miran da ꝯtineant̉ longū eſſet retexere. ideo illa ī hͦ loco ꝑmittimꝰ. tm̄ concludimꝰ ꝙ Ioh̓is euāgeliū alijs merito ē p̄ferendum. Ideo Augꝰ. li. x. de ciui. dei ca. xxix. ait. Initiū ſā cti euāgelij cui nomē ẜm Ioh̓em qͥdā pla tonicus ſicut a ſctō ſene Simpliciano: qͥ poſtea mediolanē ſi eccl̓ie p̄ſedit ep̄s ſole bamus audire aureis lrīs ꝯſcribendū. et ꝑoēs eccl̓ias in locis eminētiſſimis ꝓpo nendū eſſe dicebat. ¶ Tercio xp̄s on̄dit ſe diligere Ioh̓em in recōmendatōne. dū em̄ deudebat in crucer matrē illā pijſſimā q̄re lantem audiret: inſpiceretqͣꝫ meſtā ⁊ lacri mantē dixit illi. O mulier ecce filius tuꝰ. deinde diſcipulū Ioh̓em eſt allocutꝰ. Ec ce inquit mater tua. O ſingulare donū de qͦ Ambro. ait. Auctor humani gn̄is ī cru ce pendēs pietatis officia diuidebat. Per ſecutōem apl̓is: pacē diſcipulis: corpus iu deis: patri ſpum̄: virgini paran ymphū. la troni paradiſū: pctōribꝰ infernuꝫ. xp̄ianis penitētibꝰ veniā legauit. Et Chryẜ. in ſer mone de paſſiōe. Tūo ioh̓es ſctē ad hͦ ele geris vt mīſtres ⁊ obſequaris marie dile ctione qͣ filiꝰ: ea obediētia qͣ diſcipulus. ea ſubiectōne q̄ mīſter ⁊ famulꝰ: petro cōmē dat̉ eccl̓ia: tibi Maria: illi tumultuoſa ne gocia. tibi pacifice ⁊ quieta. Et petrꝰ Da mianꝰ in quodā ſermone. Cōmiſerat do minꝰ petro claues eccl̓ie: delegauit Iohā ni cuſtodiā Marie. Maria mr̄ xp̄i. Ec cleſia mater xp̄ianoꝝ dicit dn̄s petro. Ti bi dabo claues regni celoꝝ. Nunquid bee ta Maria celū nō fuit in cuiꝰ vtero tota diuinitatis plenitudo ꝑmāſit. Hic archā gelo Gabrieli ad cuſtodiā matris dn̄i ſo cius eſt datꝰ vt ⁊ ille intactam ꝟgine inui ſibiliter cuſtodiret ⁊ iſte forinſecus fragili tati feminee obediētie ſue miniſteriū exhi beret. Quantoqꝫ familiarior cū matre ꝟ bi cōuerſat̉: tanto vicinior ꝟbo inuenit̉ Et qm̄ ab ip̄a veritate marie dictus eſt filius quadaꝫ ſpeciali gratia frater eſt ſaluato ris: Hec ille. ¶ Qualiter ioh̓es miraculis choruſcauit ⁊ qͥd tenendū: an ſit mortuꝰ. qͥ tn̄ in celo ē glorioſus. ¶ Capitulū..I11. Erciū myſteriuꝫ ꝯtem plandū de amore qͥ xp̄s Ioha nē dilexit: dicit̉ ꝯcluſiōis. In fi ne amor ille ieſu xp̄i ꝯcluſus ac terminatus ⁊ p̄cipue in tribus. ¶ Primo in miraculoſa choruſcatōne. Secūdo in felici ꝯſūmatōne. Tercio in ſuꝑna gl̓ificatōne. ¶ Primo qͥdē amor xp̄i ad Iohanneꝫ ex hibitus ꝯcluſus fuit in miraculoſa choru ſcatōe. qͣꝫpl̓imis em̄ ſignis ⁊ miracl̓is cla ruit Rome vt p̄dictū eſt poſitus in dolio feruetis olei. diuino miraculo illeſus ẜua tus eſt: nō tn̄ ꝓpterea nō meruit coronam

SLMelH martyrij. Unde Augꝰ in li. de nuptijs et ꝯcupiſcētia inquit. Nō impar meritū ē in Iohāne qͥ nō ē paſſus ⁊ in Petro qͥ paſſio ne ſuſtinuit: pꝰ occaſionē Damiciani dum ab inſula pathmos redijt epheſū. Druſia nā deuotiſſimā dn̄am q̄ mater erat paupe rū ⁊ Ioh̓is hoſpita: reperit mortuā ⁊ ī phe retro poſitā quā deferebāt vt ſepeliret̉. de poſito ꝟo pheretro dixit illi. Dn̄s meꝰ ieſꝰ xp̄s ſuſcitet te Druſiana. Surge ⁊ vade ī domū tuā ⁊ para mihi refectionē. Statiꝫ illa ſurrexit ita vt ſibi videret̉ ꝙ de ſomno excitaſſet eā. Ibi Cratōnē ph̓m ⁊ duos di tiſſimos iuuenes ꝯuertit ad xp̄m viſo mi raculo ꝙ gēme q̄ ſparſe erant in pulueres orante apl̓o fuerūt reintegrate. Ibi iuue nē qͥ mortuꝰ efferebat̉. ad p̄ces matris ſu ſcitauit a mortuis. Orāte apl̓o templū di ane a qͦ oēs exierāt: corruit. ⁊ diane imago penitus d̓ſtructa fuit. Uenenū ſibi ꝓpina tū ab Ariſtodemo idoloꝝ pōtifice. quod ⁊ duos bibētes priꝰ extīxerat facto ſigno cru cis abſqꝫ aliqͦ nocumēto bibit. illoſqꝫ mor tuos oratōne ſua ⁊ tunica eiꝰ ab Ariſtode mo ſuꝑ corꝑa poſita reuocauit ad vitam. Hec ⁊ alia pl̓ima fecit vt latiꝰ ſcribit̉ ī Ec cleſiaſtica hyſtoria: etiā vt narrat Iſid̓. ī li. de vita ⁊ obitū ſctōꝝ. qͣre aſiaꝫ eccl̓ijs r̄ple uit. ⁊ ppl̓os ad fidē xp̄i ꝯuertit ¶ Secūdo amor xp̄i erga Ioh̓eꝫ ꝯcluſus fuit in feli ci ꝯſūmatōe. Dū em̄ ſenuiſſet in oꝑbꝰ bo nis eſſetqꝫ annoꝝ nonagintanouē. anno vi delicet imperij Traiani. ij. apparuit ei do minꝰ dicēs. Ueni dilecte mi ad me. qꝛ tp̄s eſt vt in mēſa mea cū tuis frībꝰ epuleris: dn̄ica itaqꝫ veniēte die vniuerſus ppl̓s cō uenit in eccl̓ia q̄ fuerat ip̄iꝰ noīe fabricata qͥ a pͥmo pulloꝝ cantu p̄dicauit. hortans oēs vt in fide eſſent ſtabiles ⁊ in mādatis dei feruētes. Poſt hec foueā qͣdratā iuxta altare fieri fecit ē terrā extra eccl̓iaꝫ iacta ri. deſcendēſqꝫ in foueā expanſis ad deuꝫ manibꝰ dixit. Inuitatus ad cōuiuiū tuuꝫ dn̄e ieſu. ⁊cce venio gr̄as agens qꝛ dignatꝰ es me ad tuas epulas īuitare: Cūqꝫ or̄o nē finiſſet tanta lux ſuꝑ eū emicuit vt nul lus in eū reſpicere potuit. Recedente autē luīe nil aliud inuētū eſt niſi māna Ex qͦ ple riqꝫ dubitare ſolēt vtrū Ioh̓es fuit mortu us. Et qͥdā dicūt qd̓ nō: ſed qd̓ tranſlatus fuerit ſimul cū anima ⁊ corꝑe ad empire um celū ⁊ gl̓iaꝫ btōꝝ ſicut etiā ſi nō peccaſ ſet Adaꝫ fuiſſent abſqꝫ morte tranſlati ho mines cū aīa ſiml̓ ⁊ corꝑe ad celeſtē illaꝫ patriā. Sed hec opinio iō videt̉ ſtare non poſſe. qꝛ xp̄us adhuc virginē matrē a lege mortis exciꝑe noluit: cū ſtatutū ſit hoībus ſemel mori. Alij ꝟo opinant̉ ip̄m in ꝑadi ſum terreſtrē tranſlatū eſſe. Tꝑe ꝟo anti xp̄i inde educet̉ ⁊ fideles ꝯfirmās ac eis p̄ dicans ab ip̄o antixp̄s occidet̉. Un̄ The ophilus dicit. Xp̄us nō negauit Iohāneꝫ moriturū. Nā quicqͥd orit̉ morit̉ Sꝫ dixit volo eū manere vſqꝫ ad finē mūdi. ⁊ tunc ꝓ me martiriū paciet̉. Nōnulli ꝟo tenent eū eſſe defunctū ⁊ aīam eius cū ceterꝭ apo ſtolis in celeſtibꝰ regnis gaudere cuꝫ xp̄o. Corpus ꝟo eiꝰ in loco qͥdē homībꝰ ignoio deo aūt cognito reſeruari. Sicut de moy ſi corꝑe credendū eſt. Poteſt qͥdeꝫ d̓s ī ali qͦ ſibi noto loco nobis aūt ignoto aut ꝑ an geloꝝ miniſteriū. aut ꝑ aliū modū corpori dilecti ſui exhibere honorē ꝓut decet tātū ſuū dilectū habere. Quare aūt diuina ꝓ uidentia corpus dilecti ſui iudicauerit oc cultandū. nō eſt nob̓ diſcutiendū ſꝫ int̓ di uina ſecreta ꝯnumerandū. Sunt ⁊ alij qͥ dicūt ip̄m adhuc viuere ⁊ dormire latent ſub terra. Ad qd̓ mouent̉ triplici rōe. Pri mo qꝛ xp̄s dixit de ip̄o: ſic eū volo manere donec veniā. Exqͦ exijt ſermo inter frēs ꝙ diſcipulus ille nō morit̉. Secūdo aiūt iſti ꝙ eſt ſil̓e de moyſe qͥ viuit ſub terra. tū qͥa ſepulchꝝ eiꝰ nō īuenit̉. Tū qꝛ ī trāſfigura tōe xp̄i cū helia qͥ mortuꝰ nō ē viuꝰ apꝑuit Tercio ſuā opīone roborant. qꝛ ī ſepuchro Ioh̓is māna ſcaturire videt̉ ad modū are nule ſic̄ ī fōtibꝰ fieri ꝯſueuit qd̓ eueīre aſſe rūt flatū ⁊ āhelitu dormiēttis. Sꝫ iſta ſic opinātibꝰ obuiat augꝰ. dicēs. cur xp̄s eꝰ di ſcipl̓o quē pͦ cet̓is ꝓ magͦ mūere dilexit tā lōgū donauit ſomnū cū btm̄ petꝝ ꝑ ingētꝭ martyrij gl̓iam onere carnis abſorbuerit. Ad v̓bū āt xp̄i ſic eū volo manere. dic̄ ꝙ ī telligēdū ē. qꝛ Ioh̓es n̄ debebat ſeqͥ xp̄um moriēdo morte violēta. Iō cū dixiſſꝫ petro ſeq̄re me.ſ. ꝑ martyriū ad me veīes. Petrꝰ int̓rogauit xp̄m d̓ ioh̓e: h̓ āt qͥd. Atih̓s di xit. Quid ad te: tu me ſeq̄re. Iſtū ſic volo māere donᵏ veniā. n̄ ad iudiciū. ſꝫ ad aīaꝫ eꝰ de corꝑe educēdā. vn̄ ī euāgeº ſcribit̉ nō dixit ih̓s n̄ morit̉. de moyſe falſū ē ꝙ viuat nā Deut̓. vlt. c. ſcribit̉. Mortuꝰ ē moyſes ſeruꝰ dn̄i in t̓ra moab iubēte d̓o ⁊ ſepeliuit

Ar de ſcuch)acc Marx eū in valle terre moab ꝯͣ fogor. ⁊ nō cogͣuit hō ſepulcrū eꝰ vſꝫ ī pn̄te diē. Moyſes. cxx. ānoꝝ erat qn̄ mortuꝰ ē. n̄ caligauit ocl̓s e nec dētes illiꝰ moti ſt̓ Fleuer̄tqꝫ eū filij iſrl̓ in cāpeſtribꝰ moab. xxx diebꝰ. ⁊ Ioſue. c. i. ſcpͥtū ē. Fct̄m̄ ē vt pꝰ mortē moyſi ſerui dei loq̄ret̉ dn̄s ad Ioſue filiū Nun mīſtꝝ moy ſi ⁊ diceret ei. Moyſes ẜuꝰ meꝰ mortuꝰ eſt ſurge ⁊ trāſi iordanē iſtū tu ⁊ oīs ppl̓s ⁊c̄. Qual̓r āt apꝑuit ī trāſfiguratōe xp̄i. dixiꝰ plene ī ẜmōe d̓ ip̄a tn̄ffiguratōe. ⁊ qͣre ſepl̓ crū eiꝰ abſcōditu fuit ſcpͥſi ī ẜmōe d̓ blaſfe mia ī. xl. nr̄o. ne.ſ. iudei circa corpꝰ eꝰ idola triā exercerēt. De māna ibi ſcaturiēte dic̄ Augꝰ. ꝙ p̄t eſſe a deo vt mors ioh̓is ſic p̄ cioſa comēdet̉. Tenet itaqꝫ augꝰ. ꝙ ioh̓es ſit mortuꝰ ⁊ aīa eiꝰ a ſuo corꝑe ſeꝑata. Idē videt̉ ſētire Hiero. qͥ ī ꝓlogo ī ioh̓eꝫ ait. h̓ ē loh̓es qͥ ſciēs ſuꝑueīſſe diē r̄ceſſus ſui. cō uocatꝭ diſcipl̓is ſuis ī Epheſo ꝑ ml̓ta ſigͦ rū exꝑimēta ꝓmēs xp̄m. deſcēdit in defoſ ſū ſepult̉e ſue locū. fctāqꝫ or̄one poſitꝰ ē ad pr̄es ſuos tā extraneꝰ a dolore mortis qͣꝫ a corruptōe carnis īuenit̉ alienꝰ. Et ſi qͥs ob ſtaret ꝙ ī his ꝟbis Hiero. dic̄ ioh̓eꝫ extra neū a dolore mortꝭ. gͦ vid̓r ꝙ n̄ ſit mortuus Rn̄demꝰ ꝙ n̄ ita ſonat v̓ba Hiero. Nā in plogo ī apoca. ideꝫ ita ſcpͥſit. Hic ē iohēs qͥ ſciēs ſuꝑueniſſe ſibi diē egreſſiōis de cor ꝑe. ꝯuocatꝭ ī epheſo diſcipl̓is deſcēdit ī de foſſū ſepulture ſue locū. oroeqꝫ cōpleta red didit ſpm̄ tā a dolore mortꝭ factꝰ extraneꝰ qͣꝫ a corruptōe carnis noſcit̉ alienꝰ. Dic̄ gͦ ꝙ ſciuit ſuꝑueīſſe diē egreſſiōis de corꝑe. ⁊ ꝙ r̄ddidit ſpm̄. ꝑ q̄ v̓ba exp̄ſſe fatet̉ illū eē mortuū. Iō cū aſſerit eū factū extraneū a dolore mortꝭ: denotat ꝙ ī ſeꝑatōe aīe a ſuo corꝑe nll̓uꝫ ſēſit dolorē. Inſuꝑ ⁊ ꝙ eiꝰ cor pꝰ ſit ab īcineratōe p̄ẜuatū vel abſcōdituꝫ īcorruptū vſꝫ ī diē iudicij. Ul̓ vt magꝭ pie cred̓e poſſūꝰ iteꝝ aīe r̄unitū atꝫ d̓latū ad ce lū empireū vbi cū xp̄o ⁊ ꝟgīe mr̄e gl̓ia taꝫ aīe qͣꝫ corꝑiſ gaudꝫ ¶ Tercio amor xp̄i ad ioh̓eꝫ ꝯcluſꝰ fuit ī ſuꝑna gl̓ificatōe. Sic̄ eī magnū fecit eū meritꝭ ī eccīa militāte. ita magnificauit eū ī bt̄a gl̓ia. Sꝫ qꝛ illiꝰ mē ſura īueſtigare n̄ poſſūꝰ tm̄ id ꝯſidereēꝰ ꝙ btiſſimi ioh̓is gl̓ia p̄emīet magnitudini ⁊ potēᵉ qͦrūcūqꝫ regū ⁊ imꝑatoꝝ huiꝰ mūdi qm̄ ioh̓es inet̓nū viuit gl̓ioſus cū xp̄o. illo rū ꝟo mēoria ꝑijt cū ſoītu. Quidnā ampli us de diuitijs: de delitijs: de magnificētijs 8º de pompa: de faml̓atu: de fama: de p̄ſtātia illoꝝ imꝑatoꝝ qͥ tꝑe ioh̓is euāgeᵉ clariſſi mi fuerūt ī orbe. O īfelix hūaª ꝯditio. O la bil̓ hūaᵉ vite decurſus Imꝑauit Tibe riꝰ pꝰ Octauiaᵐ ānis. xxiij. qͦ regͣnte āno vt puto. xvᵉ. ſui imꝑij ioh̓es factꝰ ē apl̓s xp̄i: ⁊ nihilomīꝰ mortuꝰ ē. Gayꝰ galli gula pꝰ ip̄ꝫ imꝑauit ānis fere. iiij. ⁊ mortuꝰ ē. Claudiꝰ ſucceſſit huic ⁊ cū īꝑaſſet ānis fere qͣtuorde cim mortuꝰ ē veneno extinctꝰ fraude vxo ris. Nero ſūpſit imꝑiuꝫ regͣuitqꝫ ānis. xiij. mēſibꝰ viij. ⁊ ſeip̄m int̓ficies mortuus eſt Galba illi ſucceſſit ⁊ dū imꝑ aſſꝫ mēſibus vij. ab Ottōne occiſus mortuꝰ ē. Otto in ua ſit imꝑiuꝫ ⁊ metu vitellij ſe occidēs mor tuꝰ ē. Uitelliꝰ imꝑare volēs a militibꝰ Ue ſpaſiani pugͣndo occiſus ē. Fuitqꝫ imꝑiū G albe Ottōnis ⁊ Uitellij circit meſes. x viij. ⁊ ſicut p̄dictū ē mortui ſūt. Ue ſpaſia nus ī imꝑiuꝫ ſb̓limatꝰ cū imꝑaſſꝫ ānis. x. mortuꝰ ē. Tytꝰ filiꝰ eiꝰ imꝑaᶻ anis duobꝰ ⁊ mortuꝰ ē. Damitianꝰ frat̓ Tyti imꝑaᵉ an nis. xv. meſibꝰ. v. qͥ edificauit tēplū pāthe on. ⁊ Ioh̓eꝫ ī doliū feruētꝭ olei iuſſit poni Anno xp̄i. xcvi. tandē a ſuis cubicularijs occiſꝰ ē. Nerua ſecutꝰ ē qͥ imꝑauit āno vno: mēſibꝰ. iiij. ⁊ mortuꝰ ē. Traianꝰ imꝑiuꝫ ſu ſcepit ⁊ cū regͣſſꝫ ānis. xix. ⁊ mēſibꝰ. vi. mor tuus ē. Quid ex his remā ſit niſi cineres ⁊ vermes. At iohēs vſꝫ ad ſcd̓m traiani an nū imꝑauit vicijs vt ab eo diſcederēt regͣ uit ī decore ꝟtutū. ſeruauit p̄cepta ſui dile cti mgr̄i. ꝯtēpſit mūdū ſpreuit terrena tꝑa lia q̄qꝫ deiecit. tulit paciēter aduerſa Et tā dē ī ſenectute bona migͣuit ad celos. Ibi nūc fruit̉ et̓na pace. Ibi exultat cū angeliſ ſctīs. Ibi poſſidet oē bonū eiꝰ qꝫ memoria fcta ē ſempit̓na. Ibi deniqꝫ ꝓ ſuis deuotꝭ int̓pellare nō ceſſat. Quē dep̄cemur om̄eſ vt ꝓ nob̓ int̓cedat apd̓ xp̄m dn̄m oīm ⁊ ſu aꝫ benigniſſimā matrē qͣtenꝰ ī hͦ ſcl̓o digni efficiamur gr̄a d̓i. ⁊ ī futuro btītudine illā poſſideāꝰ q̄ ē ip̄e d̓s. qͥ vi. ⁊ re. ī ſ. ſcl̓oꝝ amē ¶ Sermo. XXXVI. d̓ ſctō iacobo maiore filio zebedei ⁊ frē iohānis euāgeliſte. Idit alios duos fr̄es iacobū ze bedi ⁊ iohēꝫ frēꝫ eꝰ ī naui cū ze bedeo pr̄e eoꝝ r̄ficiēˢ rhetia ſua vōuit eoſ. Scribūt̉ hͦ ꝟba origial̓r mat. iiij. c. In toⁱ t̓raꝝ orbe btīſſiꝰ apl̓s iaco. colit̉ a cūctꝭ fid̓libꝰ duotōe feruētiſſia. qm̄ ſic̄ meri tꝭ apd̓ dn̄ꝫ magͣꝰ īuētꝰ ē ita eꝰ pr̄ociᵐ expoſcē

tibus benignꝰ ac liberaliſſimꝰ inuenit̉. Ip ſe eſt qͥ Iacobꝰ maior vocat̉ ſicut ⁊ alt̓ mi nor qd̓ ideo ſit qꝛ prior illo a xp̄o vocatus eſt. Inſuꝑ ad maiorē familiaritatē admiſ ſus fuit vt p̄dictū eſt de Ioh̓e euāgeliſta. ⁊ inter a pl̓os primꝰ martyriū ſuſcepit: ce leſteqꝫ regnū intrauit. Quia ꝟo eccl̓ia fe ſtū illiꝰ ſolēniter celebrat: decet nos qͣꝫtum poſſumꝰ cū dei adiutorio laudibꝰ eiꝰ inſiſte re quē ideo xp̄us ad apl̓atū aſſumpſit vt clarus fieret ꝟ̓tutibꝰ atqꝫ ſignis. Quare de ip̄o in pn̄ti ſermone dicemꝰ de qͦ tria mi ſteria ꝓponimꝰ ꝯtemplanda. Primū dicit̉ dyabolice ſuꝑatōnis. Secundū virtuoſe tolleratōnis. Terciū gratioſe auxiliatōnis. Qual̓r btūs Iacobꝰ ſuꝑauit dyabolicas artes. ⁊ quo p̄t dyabolꝰ humana corꝑa mo leſtare ⁊ viſibiliter apparere ac trāſfigura re ſe in angelū lucis. CCapitu. I. Rimū myſteriū ꝯtem plandū de btō Iacobo dicit̉ dy abolice ſuꝑatōnis. Nā dyaboli 11 cas artes xꝑ̄i virtute deuicit. vt em̄ ſcribit̉ Math̓. x. c. Conuocatis ieſus duodecim diſcipulis dedit illis ptātē ſpiri tuū īmundoꝝ vt eijcerent eos. qͣl̓r ꝟo Ia cobus demones expugnauit ex legēda ip ſiꝰ colligere poſſumꝰ. vbi ſic habet̉. Poſt aſcenſionē dn̄i dū Iacobꝰ ꝑ iudeā ⁊ ſama riā p̄dicaſſet in hyſpaniā tandē venit. ſed dū ibi nil ꝓficere ſe videret ⁊ tm̄ noueꝫ ibi diſcipulos acqͥſiuiſſet duos ex illis cauſa p̄dicandi ibi reliquit. ⁊ alios ſeptē ſecū aſ ſumēs iterū in iudeā abijt. Cū gͦ ibi verbū dn̄i p̄dicaret. magus quidā noīe Hermo genes ad inſtantiā phariſeoꝝ diſcipuluꝫ ſuū noīe Philetū ad Iacobū miſit vt ip̄m philetus corā iudeis ꝯuinceret ꝙ ſua p̄di catio falſa eſſet: at vbi ille Iacobum vidit audiuitqꝫ docentē atqꝫ inſpexit ſigna ⁊ mi racula que dn̄s faciebat ꝑ eū corde cōpun ctus ad Hermogenē redijt ꝯteſtans ſe di ſcipulū Iacobi velle fieri ꝑſuadēs vt idē Hermogenes faceret. Sꝫ ꝓpterea indigͣ tus Hermogenes arte ſua magica ita eū īmobilē fecit vt ſe nullatenꝰ mouere poſſet dicens. Uidebimus ſi Iacobꝰ tuꝰ te ſal uet. Qd̓ cū Philetus iacobo ꝑ puerū nūciaſſet miſit ad eū Iacobꝰ ſudariū ſuū di cens. Accipiat ſudariū ⁊ dicat. dn̄s erigit elyſos: dn̄s ſoluit cōpeditos. Statimqꝫ vt ſudario tactus ē ſolutꝰ a vinculis magidꝭ artibꝰ Hermogenis inſultauit ⁊ ad Iaco bū ꝓperauit. Iterū Hermogenes demo nes aduocauit p̄cipiēs vt ip̄m Iacobum vinctū cū Phileto ad ſe adducat. Qui ve niētes ad Iacobū in aere vlulare ceper̄ dicentes. Iacobe apl̓e miſerere nobis qͥa ſatis ardemꝰ. Miſit ad nos Hermoge nes ⁊ mox vt ad te venimꝰ angelus d̓i noſ moleſtare nō ceſſat. Quibꝰ Iacobꝰ dimit tat vos angelus ⁊ ad Hermogenē redite eūqꝫ ad me vinctū adducite ſꝫ illeſū Qd̓ illi ꝓtinus cōpleuerūt vinctūqꝫ adduxer̄t ad Iacobū quē a Phileto fecit exolui: nō ſinens dyabolos illi nocere. Dixitqꝫ illi ꝑ ge qͦ vis ⁊ tua vtere libertate. qꝛ nemo in uitus bene agit. At ille mutatus in alterū virū veniā humil̓r poſtulauit. Acceptoqꝫ p̄ timore demonū bacl̓o Iacobi ꝑrexit ad domū ⁊ oēs libros artis magice ad apl̓m cremādos adduxit. Quos tn̄ iacobus in mare ꝓijci fecit. Itaqꝫ Hermogenes d̓ce tero apl̓o adheres ꝟtutibꝰ plurimis floru it. Propterea que dicta ſunt tria dubia de demonibus ſunt aperienda. Primū vtrum demones poſſunt humana corpora moleſtare. Secundum vtrum poſſunt hominibus vi ſibiliter apparere. Terciū vtrū peccet qͥ adorat dyabolū cuꝫ ſe trāſfigurat in angelū lucis. ¶ Ad primū dubiū dicimꝰ: ꝙ cuꝫ ꝑmittit deus pn̄t demones hūana corꝑa ml̓timo de ꝑturbare etiā ⁊ mortē inferre. Qd̓ exē plis clariſſimis demonſtramꝰ. Scribitur nanqꝫ Thobie. vi. ca. ꝙ Sara fuit ſucceſ ſiue tradita ſeptē viris qͦs oēs occidit de moniuꝫ. Et Iob. ij. c. Egreſſus ſathan a facie dn̄i ⁊ percuſſit Iob vlcere peſſimo a planta pedis vſqꝫ ad verticē eiꝰ. Et Pa thei.xv. ca. Filia chananee male a demo nio vexabat̉. Et Math̓. xvij. c. Xp̄s eiecit demōiū a puero qͥ lūaticꝰ erat: ⁊ ſepe cade bat in ignē ⁊ crebro in aquā. ⁊ curatꝰ ē pu er ex illa hora. Et Lu. xi. ⁊ Mat. xij Erat ieſus eijciēs demoniū ⁊ illud erat mutu. ⁊ cū eieciſſet demoniū locutus ē mutꝰ Chry

ſoſtait. Qd̓ demon fecerat illū hoīeꝫ mu tū: ſurdū ⁊ cecū Iō demone abiecto ſanatꝰ ē. In vitaſpatrū legit̉ de btō Anthonio. ꝙ dū ī quodā tumulo latitaret ml̓titudo de monū adeo illū lacerauit ꝙ a diſcipulo eiꝰ qͣi mortuꝰ inuētus ē. ab eoqꝫ inde aſporta tus hūeris ꝓprijs. cū nocte ad ſe redijſſet a p̄fato diſcipl̓o ad eūdē locū aſportari ſe fe cit. Qui cū ex dolore ꝓſtratus iaceret ex ꝟ tute animi ad ꝯflictu demones excitabat. quē illi iterū ꝟberibꝰ crudeliſſimis affece rūt. Tūc ſubito ſplēdor maximꝰ ibi appa ruit: ⁊ d̓mones cūctos fugauit. Anthoniꝰ aūt ꝯtinuo anatꝰ ē. Ibiqꝫ xp̄m adeſſe ītel ligēs ait. Ubi eras bone ieſu: vbi eras. qͣ re a pͥncipio non affuiſti vt me adiuuares ⁊ vulnera mea ſanares. Cui dn̄s: Antho ni hic erā. ſꝫ expectabā videre certamē tuū Nūc aūt qꝛ virilit̓ dimicaſti ī toto orbe fa ciā te noīari. De ſctō Dn̄ico ſcpͥtū ē ī ſua legēda ꝙ exn̄te ip̄o Bononie cū frēs iā ad dormiēdū iuiſſent: qͥdā ꝯuerſus a dyabo lo vexari cepit: ꝙ cū frat̓ Raneriꝰ lauſanē ſis mgr̄ eiꝰ audiſſet: btō Dn̄ico ſtuduit in dicare qͥ ad eccl̓aꝫ an̄ altare ip̄m portari p̄ cepit: vbi cuꝫ vix a decē frībꝰ fuiſſet addu ctus btūs Dn̄icus dyabolo dixit. Adiuro te miſer vt dicas mihi qͣre vexas creaturā dei ⁊ quō huc intraſti. Qui rn̄dit: vexo il lū qꝛ heri bibit in ciuitate ſine licentia nō adhibito ſigno crucis. Qd̓ poſtmodū cōꝑ tū eſt verū fuiſſe. Ad or̄onē ꝟo btī Dn̄ici cāpana ad matutinū pulſante dyabolꝰ ab illo diſceſſit. Refert Ambroẜ. qͥ paſſionem btē Agnetis deſcripſit ꝙ filiꝰ ꝑfecti volēs illi vim inferre ⁊ violent̓ illā opprimere. p̄ focatus a dyabolo expirauit. In vita etiā ſctōꝝ Simplicij Fauſtini ⁊ Beatricꝭ ha bet̉ ꝙ Lucretiꝰ p̄fectus qͥ ip̄aꝫ beatricē ſo rorē ſimplicij ⁊ Fauſtini renuētem idolis īmola re p̄cepit ſuffocari dyabolo aereptuſ ⁊ ꝑ tres horas vexatꝰ mortuꝰ ē. De Ioroa ſtre ꝟo baciri anoꝝ rege qͥ qn̄ natꝰ ē riſit vt ait Solinꝰ ⁊ Augꝰ. li. xxi. de ciui. dei ⁊ ma gicas artes īuenit ẜm yſidoꝝ. ethimo. viij ẜm aliqͦs tenet̉ ꝙ licꝫ bello fuerit a Nino deuictus. tn̄ a d̓mone quē īportunꝰ frequē tabat occiſus ē. Sufficiat iā que dicta ſūt ad ītelligendū ꝙ niſi dei manu ptās dya boli arceat̉ ml̓timoda p̄t humanis corꝑi bus nocumēta inferre. Qn̄qꝫ ꝟo ſinit illū deus talia facere vl̓ ad ſue gl̓ie manifeſta tionē ſic̄ euenit in illis qͥ vexati ſuo noīe ⁊ ſctōꝝ meritis liberant̉. Uel ad bonoꝝ ex ercitatōeꝫ atqꝫ illoꝝ paciētie cōmendatōꝫ ſic̄ factū ē in Iob ⁊ Anthonio. Ul̓ ad ini qͦꝝ vindictā ⁊ punitōeꝫ ſic̄ ꝯtigit illis qͦs demoniū int̓fecit Nā vt inqͥt Cho. i. ꝑte. q. cxiij. ar. i. demones impugnāt hoīes du plicit̓ Uno mō īducēdo ad pctm̄ ⁊ ſic nō mittūt̉ a deo ſꝫ aliqn̄ ꝑmittunt̉ ẜm dei iu ſta iudicia. Aliqn̄ impugnāt hoīes puniē do ⁊ ſic nō tm̄ ꝑmittunt̉. ſꝫ etiā mittunt̉ a deo. pena em̄ refert̉ in deū ſic̄ in primū ac torē Et tn̄ demones ad puniēdū miſſi alia intētiōe puniūt qͣꝫ mittuntur. Nam ipſi puniunt ex odio vel inuidia. mittuntur aūt a deo ꝓpter eiꝰ iuſticiā. Et licet poſſiut vt iā tactu ē hūana corꝑa ledere. nō tn̄ tan ta ē illoꝝ ptās vt valeāt corꝑis liniamēta in mēbra brutoꝝ aīaliū trāſformare: de qͣ materia plene dictū ē in tractatu. de timo re iudicioꝝ der ī fermone d̓ belto vernonū T Fco ⁊ hoīm. ¶ Secundū dubiū fuit vtrū d̓mo nes poſſint hoībꝰ viſibil̓r apparere. Et ad hͦ rn̄ deo ꝙ ſinēte d̓o apparēt qn̄qꝫ ī aſſūptꝭ corꝑibꝰ. qd̓ etiā ex illis q̄ diebꝰ nr̄is euene rūt ꝓbare poſſumꝰ. Nā āno dn̄i. Mcccc. lxvij. dū erā apd̓ albēgā ī ꝓuincia ianue af fui examīatiōi qͣrūdam ml̓ieꝝ q̄ malefice putabant̉. audiuiqꝫ ex ore illaꝝ qͣl̓r d̓mōeſ faīliares hēbāt qͥ eis apparere ꝯſueuer̄t in humana effigio ⁊ ml̓ta veriſil̓ia d̓ eoꝝ cō mertio retuler̄t In ꝓuincia ſctī Franciſci apd̓ noceria fuit alia ml̓ier Sātutia n̄ oīe q̄ ml̓ta ſecreta hoībꝰ reuelabat. Cōſtruxe rat ꝟo ſibi domūculā extra cōeꝫ hītationē ī p̄dio ſuo in qͦ duo ſui filij cōmorabant̉ in tē torijs vt veniētibꝰ ad matrē vēderēt vi nū ⁊ alia ncc̄ia. Quidā āt ruſticꝰ dū pecu niā ī pāno ligata ꝑdidiſſet ad eā ſe ꝯtulit. Ibiqꝫ hoſpitatꝰ vt mane a Uantucia de ſua pecunia īformaret̉. Media nocte au diuit extra tuguriū Santuciā cū alio lo quētē: ille dyabolꝰ erat. nā ſurrexit ruſticꝰ ⁊ caute explorās q̄ nā hec foret: vidit Sā tutiā denudatā: audiuitqꝫ illā dicentē. vbi eſt pecunia huiꝰ ruſtici. Ad q̄ ꝟba audiuit dyabolū rn̄dentē. lꝫ illū oculis nō videret. Pecunia iſtiꝰ ē in vētre porci ſui q̄ cecidit

dū erat in ſtabulo ⁊ porcus ibi comedens cū alijs ī mudicijs illā deglutiuit dicas tn̄ ei qꝛ vxor eiꝰ furata ē vt ſic diſcordia ſemi net̉ int̓ vxorē ⁊ ip̄m. Statiꝫ ruſticꝰ inde di ſceſſit ⁊ ꝯcito greſſu ad ꝓpria feſtinās por cū ſuū int̓fecit: in cuiꝰ viſceribꝰ pecuniā ꝑ ditā īuenit: deinde peruſiū ſe ꝯtulit male ficā accuſauit. q̄ ad iudiciū deducta. ⁊ de ſuis ꝯuicta ſceleribꝰ igne cremata ē ¶ Ter ciū dubiū fuit vtrū peccet qͥ adorat diabo lū cū ſe trāſfigurat in angelū lucis. Ad qd̓ ita dicit dn̄s Bonauen̄. in. iij. diſt. ix. ar. i. q. vi. ꝙ honor latrie p̄t aduerſario xp̄i du plicit̓ exhiberi: aut ſimpl̓r aūt ſub cōditiōe Si ſimpl̓r dico ꝙ nō p̄t eē ſine pctō. offert̉. em̄ cultꝰ latrie alteri qͣꝫ deo: ⁊ iō eſt ibi pec catū idolatrie: nec excuſat̉ rōne ignorantie Habꝫ em̄ hō triplex adiutoriū ꝑ qd̓ p̄t et rorē deuitare. Primū eſt remediū admoni tōnis ſacre ſcpͥture q̄ dic̄ ꝙ ml̓ti vēturi ſūt in noīe xp̄i mēdacit̉. Secundū ē remediū ſctē orōis q̄ ad deū dꝫ hō recurrere vt cor eiꝰ illuīet. Terciū ē ſuſpenſio credulitatis ſue. Nō em̄ dꝫ hō oī ſpūi credere ſꝫ ꝓbare ſi ex deo ſunt. Qui em̄ cito credit ī talibus leuis ē corde ⁊ fortaſſis inflatꝰ ī corde ad tales viſiones ⁊ reuelatōes idoneū ſe exi ſtimat. vn̄ tales apparitōeſ potiꝰ ſūt formi dā de qͣꝫ deſiderāde. Narrat̉ em̄ de qͦdam ſctō pr̄e ꝙ cū ei dyabolꝰ in ſpē xp̄i apparu iſſet. ille clauſis oculis dixit ſe in hac vita nolle xp̄m videre. At dyabolꝰ eiꝰ hūilitate ꝯfuſus ſtatim euanuit. Ecōtra de pl̓ibꝰ d̓r qͥ ſe ad viſiōes idoneos r̄putauer̄t ⁊ deſide rauerūt ꝙ in ml̓tas inſanias ⁊ errores p̄ cipitati ſūt. Et id̓o ſi ſimpl̓r adorat qͦs xp̄i aduerſariū nō excuſat̉ a pctō etiā ſi credat ip̄m eē xp̄m. Si etiā adoret ſub ꝯditiōe hͦ p̄t eſſe dupl̓r. aūt qꝛ ē illa ꝯditio habitua lit̓ aut actual̓r ꝯſiderata ſine oppoſita Si actual̓r ſic nō adorat ip̄m luciferū: ſꝫ ma gis xp̄m qꝛ nō ſtat or̄o niſi ſtāte ꝯditiōe et ad eū refert̉ adoratio ad quē refert̉ adora tōnis impletio vl̓ intētio. Si aūt illa ꝯdi tio ſit ſb̓ ꝯditōe habituali hͦ mō nō ſufficit ad vitandū pctm̄ ido latrie reſpectu huiꝰ apparitōis ſiue trāſfiguratōnis. ſufficit tn̄ r̄ſpctū ſacr̄i altarꝭ. Nā talis trāſfiguratio ē inſolita. Et iō nō dꝫ ad eā p̄cipitant̓ ſeqͥ adoratio. ſꝫ cū maturitate ⁊ puia orōe. Sꝫ ꝯficeratio hoſtie ē ꝯſueta. iō ſufficit ꝙ ad orās in habitu hāc habeat ꝯditōeꝫ vicꝫ ſi ꝯſecratio ſit debito modo facta Un̄ pauci vl̓ nulli fideles in hac adoratōne peccani. Oēs em̄ accedūt cū ꝯditōe iſta. ¶ De felici martyrio btī iacobi ad qd̓ con currit ſanitas ꝑalitici ⁊ cōuerſio Ioſie atꝫ ſepult̉e miracl̓oſa diſpoſitio. Ma. II. Ecūdū myſteriuꝫ cōtē I plandū de btō Iacobo d̓r ꝟtuo ſe toleratiōis. Nā ꝓ xp̄o marty riū capitꝭ obtrūcatōe ſuſtinuit. circa qd̓ tria pͥuilegia ꝯſideremus.( Primū fuit ꝑalitici ſanatio. Scd̓m Io ſie ꝯuerſio. ¶ Terciū ſepulture diſpoſitio ¶ Primū p̓uilegium fuit ꝑ alitici ſanatio TCū em̄ iuſſu Herodis ad decollādū duce ret̉ qͥdā ꝑaliticus ī via iacēs ad eū clama uit vt ſibi ſanitatē ꝯferret. Cui iacobꝰ ait In noīe ieſu xp̄i ꝓ cuiꝰ fide ducor ad decol landū: exurge ſanꝰ ⁊ bn̄dic creatorē tuū: qͥ ſtatim ſanꝰ ſurrexit ⁊ dn̄m bn̄dixit. ¶ Se cundū pͥuilegiū fuit Ioſie ꝯuerſio. Is em̄ funē in collo eꝰ miſerat illūqꝫ trahebat qͥ vi ſo miracl̓o ꝑalitici ad pedes Iacobi ſe ꝓ ſtrauit ⁊ veniā petēs xp̄ianū fieri ſe poſtu lauit. qd̓ cū vidiſſet Abiachar pōtifex ſibi dixit. niſi nomē xp̄i maledixeris cū ip̄o ia cobo decollaberis. Cui Ioſias. Maledi ctus tu. Nomē aūt dn̄i nr̄i Ieſu xp̄i ſit bn̄ dictū in ſecula. Tūc abiathar os eius pu gnis cedi iuſſit ⁊ miſſa de eo legatōe ad he rodē impetrauit vt cū Iacobo decollaret̉. Cū aūt decollari drēt Iacobꝰ a ſpicl̓ato re lagenā aq̄ petijt ⁊ ibidē Ioſiā ꝓtinꝰ bap tizauit. ⁊ ſtatī capitꝭ obtrūcatōe martyriū ꝯſūmauit. Decollatꝰ ē aūt btūs Iacobus viij kal̓. ap̄lis ī annūciatōe dn̄e ⁊. viij. kal̓. Auguſti. ī cōpoſtellā trāſlatꝰ. ⁊. iij. kal̓. Ia nuarij ſepultus. qꝛ ſepultura eiꝰ fabricata fuit ab auguſto vſqꝫ ad i anuariū ꝓlōgata Statuit tn̄ eccl̓ia vt feſtū eiꝰ. viij. kal̓. Au guſti tꝑe.ſ. magꝭ ꝯgrue celebraret̉ ¶ Ter ciū pͥuilegiū fuit ſepulte diſpoſitio: vt ei re fert Ioh̓es Belet. Decollatio Iacobo di ſcipuli corpus eiꝰ nocte timore iudeoꝝ ra piētes naui illd̓ impoſuer̄t ⁊ ſepulturā di uine ꝓuidētie cōmittētes nauim ſine remi ge ꝯſcēderūt. Et angelo dn̄i duce ī galiciā in regno Lupe applicuerūt. Erat ibi regi

na ſic dicta Lupa noīe ⁊ merito vite: d̓po nentes gͦ corpꝰ de naui ſuꝑ q̄ndā magnuꝫ lapidē illud poſuerūt. qͥ lapis mox vt cera corꝑi ceſſit ⁊ in ſarcōphagū corꝑi ſe mira bil̓r coaptauit. Ingrediētes igit̉ diſcipuli ad Lupā dixerūt Dn̄s ieſus xp̄us mittit ad te corpꝰ diſcipuli vt quē noluiſti ſuſciꝑe viuū ſuſcipias nūc defūctū. Et narrātes ei miraculū qͣl̓r ſcꝫ illuc ſine remige adue niſſent locū eiꝰ ſepult̉e ꝯgruū petier̄t Que dū regina audiſſet vt p̄fatꝰ Ioh̓es Belet dic̄ eos ī dolo ad quēdā virū crudeliſſimū deſtīnauit. vt eiꝰ ſuꝑ hͦ ꝯſenſū hrēnt. Qui eos cepit ⁊ in carcerē recluſit. Cuꝫ aūt ille diſcūberet angelꝰ dn̄i apparuit ⁊ eos libe re abire ꝑmiſit. Qui ad reginā redeuntes iteꝝ petierūt locū ſepult̉e ꝓ corꝑe btīſſimi Iacobi. qͥbꝰ illa rn̄dit. Accipite boues qͦs habeo in tali mōte ⁊ plauſtrū iūgite ac cor pus dn̄i vr̄i deferte. ⁊ locū ſic̄ volueritꝭ edi ficate. Hoc āt Lupa doloſe dicebat. Sci ebat em̄ boues eſſe thauros indomitos et ſilueſtres. Et iō putauit ꝙ nō poſſent iūgi nec applicari: vel ſi iūgerent̉ huc illucqꝫ di ſcurreret ⁊ ſic currū diſſiparēt ⁊ corpꝰ eijce rēt ⁊ ip̄os necarēt Sꝫ nō ē ſapīa ꝯͣ deū Nā illi dolū nō cogitāt eſ mōtē aſcēderūt. ⁊ dra conē q̄ndā ignē ſpirātē ⁊ in eos irruentem cruce oppoſita ꝑ mediū vētrē ſcindūt. ictō etiā ſuꝑ thauros ſigno crucꝭ velut agni ꝓ nus māſueuerūt. Et eos iūgētes corpꝰ ſcī Iacobi cū lapide ſuꝑ quē poſitū fuerat in curru poſuerūt. Boues aūt ſine alicuiꝰ re gimine corpꝰ in mediū palatiū lupe addu xerūt. Qd̓ illa vidēs ⁊ ſtupens credidit ei xp̄iana facta. oīa q̄ petierūt tribuit ⁊ pala tiū in eccl̓iaꝫ ſctō dedicās magnifice ip̄aꝫ docauit ⁊ in bonis oꝑbꝰ vitā finiuit. ¶ Qual̓r btūs Iacobꝰ gͣtioſus ē ⁊ beīgnꝰ īiplorat eiꝰ pr̄ociniū. Ca. III Erciuꝫ myſteriuꝫ ꝯtē plādū d̓ btō Iacobo d̓r gratioſe auxiliatōnis. Res mira ē ꝯſide rare qͣꝫ ꝓmpte ⁊ abūde qͣꝫue ce lerit̓. Iaco. ī celo btūs ſuis deuotꝭ ⁊ ſuffra gia illiꝰ expoſcētibꝰ freq̄nt̓ occurrat. Omiſ ſis tn̄ ml̓tis qͥ dici poſſēt. tria ī hac ꝑte ſtu pēda miracl̓a exponemꝰ. Primū ē d̓ qͦdā Bernardo mutinēſe qͥ dū captꝰ ⁊ cathēa tus ī ꝓfūdo turrꝭ poſitꝰ e⁊ēt ⁊ ſꝑ beatū Ia co. īuocare apparuit ei ſctūs Iaco dicens. Ueni ſeq̄re me in galiciā. Ille ꝟo vincul̓ ad collū ſuſpēſis ad ſūmitatē turris ꝯſcen dit. ⁊ īdeſine aliqͣ leſiōe ſaltū vnū fecit cuꝫ turris. lx. cubitoꝝ altitudinem poſſideret. Secūdū miraculū fuit de. xxx. viris de lo thorigia. qͥ circa ānū dn̄i. Mlxx. ad ſctm̄ Iacobū ꝓperāˢ oēs vno excepto fideꝫ ſibi mutui ſeruitij ꝓmiſerūt. Unꝰ igr̄ ī firmatꝰ a cūctis relinqͥt̉ ⁊ a ſolo illo qͥ fidē nō ꝓmi ſerat ad pedē motꝭ ſcū Michaelis cuſto dit̉. Sꝫ adueſꝑaſcēte die morit̉. viuꝰ autē ꝓpt̓ loci ſil̓itudinē ⁊ defūcti mortē ⁊ īminē tis noctis caliginē. ⁊ gētꝭ barbare feritatē timuit valde. Sꝫ ſtatim ſctūs Iacō. ī ſpe cie eqͥtis ſibi apparēs ⁊ eū ꝯſolas ait. Tra de mihi hūc mortuū ⁊ tu aſcēde pꝰ me ſuꝑ equū. Sicqꝫ illa nocte an̄ ſolis ortū dietaſ xv. ꝑagētes ad montē gaudij qͥ ē dimidia leuga circa ſctm̄ Iacobū ꝑuenerūt Ibiqꝫ ſctūs Iacobꝰ vtrūqꝫ depoſuit. p̄cipiēs vt canonicos ſctī Iacobi ad ſepeliēdū ꝑegri nū mortū ꝯuocaret ac ſocijs ſuis diceret ꝙ ꝓpt̓ fidē violatā eoꝝ ꝑegrinatio nilvaleret Ꝙꝛ iuſſa cōpleuit ⁊ ſocijs ea q̄ ſctūs Ia co. dixerat ītimauit. Terciū miraculuꝫ de eo legit̉ de qͦdā theuthanico qͥ cuꝫ filio ſuo circa annū dn̄i. Mxc. ad ſctm̄ Iacobū ꝑ gēs: ⁊ ī vrbe Tholoſana gr̄a hoſpitādi di uertēs ab hoſpite īebriat̉ ⁊ ab eo in malis cyphus argēteꝰ abſcōdit̉ Mane igr̄ exeū tes qͣi latrones īſequit̉ eos: ⁊ ꝙ cyphū fuiſ ſent furati eis obiecit. Qd̓ cū inuētū fuiſſꝫ iudicij accuſant̉. Data ꝟo ſnī a oīa q̄ habe bāt hoſpiti dant̉ ⁊ vnꝰ eoꝝ ad ſuſpedium iudicat̉. Sꝫ cū pr̄ ꝓ filio ⁊ filiꝰ ꝓ pr̄e mori vel let. tandē filiꝰ ſuſpēdit̉. ⁊ pr̄ merens ad ad ſctm̄ Iaco ꝓgredit̉. Igit̉ pꝰ. xxxvi. dieſ rediēs ad corpꝰ filij ſui diuertit. lamētabi les voces emittēs. Et ecce filiꝰ ſuſpēſus ce pit ꝯſolari euꝫ dicēs. Di lectiſſime pr̄ noli flere qm̄ hucuſqꝫ ſct̄s Iaco. me ſuſtētauit ⁊ celeſti dulcedīe r̄focillauit Qd̓ pr̄ audiēſ ad vrbē cucurrit: ⁊ veniētes ppl̓i ꝑegrī fili uꝫ īcolumē d̓poſuer̄t ⁊ hoſpite ſuſpederūt Sūt ⁊ alia miracl̓a ī eiꝰ legēª poᵐ q̄ cā bre uitatꝭ dimittīꝰ. Retulīꝰ tm̄ iſta tria vt ſic īflāmēt̉ ad btī Iaco. deuotōeꝫ oēs illi qͥ ſe penūero ī hac vita tribulatōibꝰ ag tāt̉ ha beant beatū Iacobū aduocatū ⁊ nō deerit eis auxiliū de celo. In qͦ ip̄e gl̓ioſus cum

xp̄o letat̉ ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ Amen ¶ Sermo. XXXVII. de ſancto Matheo apl̓o ⁊ euāgeliſta q̄ xp̄m ſecutꝰ ē in obediē tia: pauꝑtate: ⁊ pacientia. Urgens ſecutus ē euꝫ F Scribunt̉ hec ꝟba Math̓. ix. ca. ⁊ in euāgeº pn̄tis ſolēnitatis Grauiſſima ē iactura illoꝝ qui toto affectu diuitijs huiꝰ ſeculi ſeſe deder̄t Tꝑalia qͥppe oīa trāſitoria ſūt ⁊ cito depe reūt. Propt̓ea inqͥt Dauid in pͣsͣ. dormie rūt ſomniū ſuū ⁊ nihil īuenerūt oēs viri di uitiarū in manibꝰ ſuis. Saluberrimū ita qꝫ ab oībꝰ acceptādū ſaluatoris nr̄i ē docu mentū qͥ Math̓. vi. c. dixit Nolite theſau rizare vob̓ theſauros in terra. Theſauri zate in celo vbi nec fures timent̉ neqꝫ finiſ formidat̉. Audiuit hec ꝟba ſctūs Math̓. ⁊ vocatꝰ a xp̄o calcatꝭ oībꝰ huiꝰ md̓i boni ⁊ apl̓icā vitā ſeruauit. Tn̄ vt ꝑ eū geſta ma gnifica cōprehēdamꝰ. in hͦ ſermone cona bimur laudes eiꝰ depromere ſub titulo de xp̄i ſequela. Notabimꝰ aūt pͥncipal̓r tria ī qͥbꝰ ip̄e ſecutꝰ ē xp̄m ducē ⁊ caput oīm. Primū fuit obediētia. Scd̓m pauꝑtas Tercium pacientia. Ꝙ btūs Math̓. obediuit xp̄o vocāti Et qͣl̓r in oībꝰ obediēdū ē deo ⁊ qͣre obedien tia ſit hoī preſtanda. Et de ſeptē obedien tie gradibus. ¶ Capiculū. 11 Rimū in quo Mathe ſecutus fuit xp̄m eſt obediētia. Erat ip̄a natōe iudeꝰ vt Hiero ny aſſerit in ꝓlogo ī Matheuꝫ officio publicanꝰ.i. cura hn̄s de publicꝭ ac tibꝰ ẜm Nico. de ly. Erāt em̄ tūc iudei tri butarij Romanoꝝ. Et illi qͥ colligebāt tri butū romanis mittēdū dicebant̉ publica ni. Hmōi cōiter ſūt campſores ⁊ pecunia rū numeratores. Uidit gͦ ieſus illū ſeden tē in theloneo. Et theloniū ꝓnūciat̉ penul rima ꝓducta. Dixitqꝫ illi. Seq̄re me. Cō feſtim obediuit. Nō replicauit: nō cauſaꝫ exegit: nō ꝯͣdixit: nō deniqꝫ paſſus ē morā In hͦ xp̄o qͣꝫtū potuit ſe fecit ꝯformē qͥ pa tri eterno ē factus obediēs vſqꝫ ad mortē. vt dicit̉ ad Philippen̄. ij. ca. Sed vt obedi entie ꝟtus clarius eluceſcat in hͦ loco tria dubia ſe ingerūt declarāda. Primo vtruꝫ deo in oībꝰ ſit obediēdū. Secūdū vtꝝ hoī ſit obediendū. Terciū qͣl̓r eſt obedienduꝫ ¶ Ad pͥmū dubiū arguūt q̄dā ſic. Nihil ē faciēdū ꝯͣ ꝟtutē. ſꝫ īueniunt̉ qͥdā p̄cepta d̓i ꝯtra ꝟtutē. gͦ deo nō ē in illis obediēdum. Precepit nanqꝫ abrae vt occideret filium īnocentē. ſic̄ ptꝫ Gen̄. xxij. ca. Et iudeis vt furarent̉ res egyptioꝝ. vt ponit̉ Exo. xij. c. qd̓ fuit ꝯͣ iuſticia. ⁊ Oſee vt acciꝑet mulie/ re adulterā ꝙ eſt ꝯͣ caſtitatē. Sꝫ ſctūs tho mas. ijª. ijᵉ. q. ciiij. ad hͦ ita rn̄det. Qd̓ ſicut d̓s nihiloꝑat̉ ꝯͣ naturā. qꝛ hͦ ē natura vni uſcuiuſqꝫ rei qd̓ in ea d̓s oꝑat̉ vt dicit Au gꝰ. xix. de ciui. dei. ⁊ etiā Glo. ad Roma. xi. c. oꝑat̉ tn̄ aliqͥd ꝯͣ ſolitū curſum nature. Ita etiā d̓s nihil p̄t p̄ciꝑe ꝯͣ ꝟtutē. qꝛ in hͦ pͥncipaliter ꝯſiſtit ꝟtus ⁊ rectitudo volun tatis humane ꝙ dei volūtati ꝯformet̉ ⁊ eꝰ ſequat̉ imperiū qͣꝫuis ſit ꝯtra ꝟtutꝭ modū Scd̓m hͦ gͦ p̄ceptū Abrae factū ꝙ filiū in nocentē occideret nō fuit ꝯtra iuſticiaꝫ: qꝛ deus ē dn̄s mortis ⁊ vite. Sil̓r nō fuit co tra iuſticiā ꝙ mādauit iudeis vtres egy ptioꝝ acciꝑent. qꝛ eiꝰ ſunt oīa: ⁊ cui volue rit dat illa. Unde. xiiij. q. v. c. dixit dn̄s. d̓r. Nec iſrl̓ite furtū fecer̄t ſꝫ deo iubēte mīſte riū exhibuer̄t. Nec fuit ꝯͣ caſtitatē p̄ceptū Oſee factū: qꝛ ip̄e d̓s ē hūane gn̄tōis ordi nator. Et ille ē debitꝰ modꝰ vtēdi ml̓ieribꝰ quē d̓s inſtituit. Cōcordat his Bonauē. in ſuo pͥmo di. xlvij. vbi ait ꝙ deus nō pōt p̄ciꝑe malū manēs malū. eo ꝙ illd̓ qd̓ p̄ci pit ſꝑ ē bonū. lꝫ qn̄qꝫ aliqͥd eētꝭ malū ante qͣꝫ ab ip̄o p̄ciꝑet̉. Iuſtū itaqꝫ ⁊ debitū ē in oībꝰ obedire deo cui oīs creatura famulat̉ ip̄i nāqꝫ obediūt omēs angeli ſol ⁊ luna ⁊ oīa ſidera celi. Inſenſibilia elemēta ⁊ cun cta q̄ in celis ⁊ in terris reꝑiunt̉. Quāto magꝭ eiꝰ imꝑio ſb̓iacere tenet̉ hō cui tot in numera largitꝰ ē bn̄ficia. ⁊ ꝓpt̓ ob̓iam pol licet̉ et̓na pͥmia. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrū hoī ſit obediēdū. Ad qd̓ ita rn̄det ſanctus Tho. vbi sͣ ꝙ ſic̄ actōes reꝝ nat̉aliuꝫ ꝓce dūt ex potētijs naturalibꝰ ita etiā oꝑatōeſ hūane ꝓcedūt ex hūana volūtate. Oꝑtuit āt in rebꝰ nat̉alibꝰ vt ſuꝑiora moueret īfe riora ad ſuas actōes ꝑ excellētiā natural̓ ꝟtutꝭ collate diuītꝰ Un̄ etiā ī rebꝰ hūanis oꝑtet ꝙ ſuꝑiores moueāt īſertores ꝑ ſua vo lūtatē ex vi aucͣtatꝭ diuītꝰ ordīate. Moue re aūt ꝑ rōnē ⁊ volūtatē ē p̄ciꝑe. Et iō ſic̄ ordine naturali diuītꝰ īſtituta īferiora ī re

bus naturalibꝰ neceſſe hn̄t ſubdi motioni ſuperioꝝ Ita etiā in rebꝰ humanis ex ordi ne iuris naturalis ⁊ diuini tenent̉ inferio res ſuis ſuꝑioribꝰ obedire. Hoc eſt ꝙ apo ſtolus dixit ad Roma. xiij. c. Om̄is ama ptātibꝰ ſb̓ limioribꝰ ſubdita eſſe debꝫ. Nō em̄ eſt piās niſi a deo. Sꝫ pleriqꝫ obijciūt huic ſentētie ꝯtendētes ꝓbare ꝙ nō debet hō hoī obedire: nā videt̉ hoc eſſe ꝯtra ordi nationē diuinā cū deꝰ hoīem ꝯdiderit in libertate arbitrij ⁊ reliq̄rit illū in manu ꝯſi lij ſui: qͣre videt̉ ꝙ vnuſqͥſqꝫ ſuo ꝯſilio ⁊ vo lūtate nō alteriꝰ p̄cepto ſe regere debꝫ Ad hoc ita rn̄det Tho. ꝙ deꝰ reliqͥt hoīem in manu ꝯſilij ſui: non qꝛ liceat ei facere om̄e qd̓ vult ſꝫ id qd̓ faciēdū eſt nō cogit̉ neceſ ſitate nature ſicut creature irrōnales: ſꝫ li bera electōe ex ꝓprio ꝯſilio ꝓcedēte. Et ſic̄ ad alia faciēda debꝫ ꝓcedere ꝓprio ꝯſilio: ita etiā ad hͦ ꝙ obediat ſuis ſuꝑioribꝰ. Ex qͦobedire hoī qͥ ſuꝑior eſt in his q̄ ſpectāt ad ſuā ſuꝑioritatē debitū eſt ⁊ laudabile. Immo obediētia cūctas ꝟtutes morales excellit. Nā inter ꝟtutes morales tāto ali qua potior eſt qͣꝫto magis aliqͥd ꝯtēnit̉ vt deo inhereat. Sūt aūt tria genera huma noꝝ bonoꝝ q̄ hō p̄t ꝯtēnere ꝓpter deū: qͦꝝ infima ſunt exteriora bona. Media ſunt bona corꝑis. Sup̄ma aūt ſunt bona anīe Inter q̄ quodāmō p̄cipue eſt volūtas in qͣꝫtū ſcꝫ per volūtatē hō om̄ibꝰ alijs bonis vtit̉ Et iō ꝑ ſe loquēdo laudabilior eſt obe diētie ꝟtus qͣ qͥs ꝓpter deū ꝯtēnit ꝓpriā vo lūtatē qͣꝫ alie ꝟtutes morales q̄ ꝓpter deuꝫ aliqͣ alia bona ꝯtēnūt. Ideo Gregꝰ. vltīo moraliū exponēs illd̓. i. Regꝭ. xv. ca. Me lior eſt obediētia qͣꝫ victime inqͥt. Obediē tia victimis iure p̄ponit̉: qꝛ per victimas alienato: ꝑ obediētiā ꝟo volūtas ꝓpria ma ctat̉. Quantū ꝟo obediētia ſit grata deo: on̄dut nobis exēpla ꝓbatiſſima. Nā in vi taſpatrū narrat̉: qͣliter abbas Paulus p̄ce pit diſcipl̓o ſuo Iohāni vt afferret ei fimū bonū qͦ indigebat. At ille ait. In loco vbi fimus eſt habitat leena. Cui abbas. Si venerit ſuꝑ te alliga eam ⁊ duc tecū. Iuit Ioh̓es ⁊ inuenit leenā irruētē ſuꝑ eū qͥ vo luit eā tenere ſꝫ ipſa aufugit. Ioh̓es ꝟo ſe quebat̉ eā dicēs. Abbas meꝰ p̄cepit vt ali Ratā ducā te ad eū: mox beſtia ſubſtitit: et tenēs eam reuertebat̉ ad monaſteriū. Qd̓ cū vidiſſet abbas ne forte diſcipulus inde extolleret̉ dixit ei. Sicut tu inſenſibilis es ita īſēſibilē beſtiā adduxiſti: ſolue ⁊ dimit te eā vt pergat ad locū ſuū. Refert adhuc Gregꝰ. ij. dialogoꝝ. li. qͣliter Maurus a miſſus a ſctō Bn̄dicto vt ſuccurreret pla cido puero que rapuerāt aque. ꝑ ſpaciū ſu per aquas ambulauit ⁊ pueꝝ eduxit ſaluū qd̓ ſctūs Bn̄dictꝰ obediētie merito depu tauit. ¶ Tertiū dubiū fuit qͣlit̓ eſt obediē dū. Ad qd̓ ẜm Bern̄. dicimꝰ ꝙ ſeptē ſunt gradus obediētie. qͦꝝ pͥmꝰ eſt obedire li bēter quē gradū ipſe ait nō pōt aſcēdere qͥ volūtate p̄cipiētꝭ ſuā nō fecerit. Ideo xp̄s Ioh̓. iiij. ca. dicebat. Meꝰ cibꝰ eſt vt faciā volūtatē pr̄is mei qͥ miſit me Ex hͦ Bern̄ ait. Quiſqͥs occulte ſa tagit vt qd̓ vult ip̄e hͦ ei p̄latꝰ ſubiūgat: ipſe ſeducit ſi forte ſibi qͣſi de obediētia blandiat̉. Neqꝫ em̄ in ea ipſe p̄lato ſꝫ magꝭ ei p̄latꝰ obedit. Et idē Bern̄. in ẜmonibꝰ. Maiorē inqͥt gratiaꝫ meret̉ qͥ paratū ſe exhibet an̄ mādatū qꝫ qͥ obedire ſatagit pꝰ mādatū. Scd̓s gra dus obediētie eſt obedire ſimpl̓r. Ml̓tos em̄ videmꝰ pꝰ p̄cipiētis imꝑiū ml̓tas fa cere q̄ſtiōes ⁊ ſepiꝰ ingeminare: qͣre hͦ fieri debeat. qͥs valet hͦ adimplere. ⁊ hmōi. in de murmuratio: excuſatio: ſimulatio: im poſſibilitas: aduocatio amicoꝝ Tn̄ de ve ro obediēte d̓r in psͣ. In auditu auris obe diuit mihi. Et Bern̄. ad frēs de mōte dn̄i ait. Uerus obediēs ſtultꝰ fiat vt ſit ſapiēſ ad hec oīs ſit eiꝰ diſcretio: vt in hͦ nulla ei ſit diſcretio. Tertiꝰ gradus obediētie eſt obedire hilarit̓. Hilarē em̄ datorē diligit deus. vt d̓r. ij. ad Corꝭ. ix. ca Iō Bern̄. ait Serenitas in vultū: dulcedo in ẜmonibꝰ multū colorāt obediētiā obſequētis. Nu biloſa corꝑis cōpoſitio: et facies tenebris triſticie obfuſcata deuotionē ab animo re ceſſiſſe ſignificāt. Quartꝰ gradus eſt obe dire velocit̉. Dictū fuit Facheo Luc. xix. Feſtinās deſcēde Apl̓i inſuꝑ Petrꝰ ⁊ An dreas Iacobꝰ ⁊ Ioh̓es ac ipſe Mattheꝰ a xp̄o vocati ꝯtinuo ſecuti ſūt eū. Quintꝰ gradus eſt obedire virilit̓ in rebꝰ videlicꝫ arduis ⁊ duris. Un̄ Bern̄. ait. Memē tote frēs xp̄i qͥ ne ꝑderet obediētiā ꝑdidit vitā. Sextꝰ gradus eſt obedire humilit̓

Unde ſaluator Luc̄. xviij. ait. Cū oīa bn̄ feceritis q̄ p̄cepta ſūt vob̓: dicite ẜui inuti les ſumꝰ qd̓ debemꝰ facere fecimꝰ. Septi mus gradus eſt obedire ꝑſeuerāter: qꝛ. vt dicit̉ Matth̓. x.c. Qui aūt ꝑſeuerauerit vſqꝫ in finē hic ſaluus erit. Igit̉. b. Mat theus obediētiā cōplexus eſt dum imme diate poſt xp̄m abire cepit. Suſcepit tn̄ il lum hoſpicio ⁊ in ſua domo parauit cōui uiū: diſcūbēte ꝟo xp̄o: ecce multi publica ni ⁊ pctōres veniētes diſcūbebāt cū ieſu et diſcipl̓is eiꝰ. vidētes aūt phariſei dicebāt diſcipulis. Quare cū publicanis ⁊ pctōri bus manducat mgr̄ veſter. qͣſi dicat: vos eſtis ſatui qꝛ talē mgr̄m ſeqͥmini At ieſus audiēs ait: nō eſt opus valētibꝰ medicus ſꝫ male habētibꝰ. Medicū ſe vocat aīaꝝ. ſcꝫ de qͦ in Psͣ. d̓r. Miſit ꝟbū ſuū ⁊ ſana uit eos. Deinde xp̄s addidit. Euntes di ſcite.i. diligēter ꝯſiderate illud qd̓ ſcribit̉ Oſee. vi. ca. Quid eſt miſcd̓iaꝫ volo ⁊ nō ſacrificiū: qͣſi dicat: ſi hāc ſcripturā diligē ter ꝯſideretis inuenietis me facere ẜm ip ſam: ꝓpt̓ qd̓ ꝯcludit. Nō em̄ veni vocare iuſtos ſꝫ pctōres ad penitētiā.ſ. nā ⁊ ſi ali qͦs iuſtoſ vocauerit ad augm̄tū gr̄e vt Pe trū ⁊ andreā ⁊ ꝯſil̓es: tn̄ pctōres vocauit ſemꝑ ad penitētiā O pietas ieſu xp̄i bn̄di cti. O ꝟba dulciora ſuꝑ mel ⁊ fauū. O de niqꝫ fiducia ⁊ ſpes inubitabilis languē tiū aīaꝝ. Non veni inqͥc vocare iuſtos ſed pctōres. Expergiſcimini ad vocē tā blan dam: tam ſuaue: tāqꝫ benignā Surgite o pctōres a vitijs: deponite iā ſordes illoꝝ: vocat vos xp̄us: obedite illi: ⁊ cū mattheo ſeqͥmini eum qͥ de ſe dixit. Qui ſequit̉ me ambulat in tenebris. Ꝙ. b. Mattheꝰ ſecutꝰ fuit xp̄m in pau ꝑtate q̄ data fuit apl̓is ſb̓ p̄cepto quā ipſi diligēter ꝗbẜuauerūt mēdicātes. Ca. II. T Ecundū in quo Mat theus ſecutꝰ fuit xp̄um eſt pau pertas altiſſima. nā cūctis diui tijs pauperibꝰ diſpēſatis nihil de cetero poſſedit ꝓpriū. Pauꝑtatē itaqꝫ volūtariā profeſſus eſt: vt ad celſ diuitias ꝑueniret. Medicādo igr̄ ſibi victū q̄ſiuit et elemoſinis bonoꝝ viroꝝ ſe ſuſtentauit. Sꝫ in hac ꝑte tria at dubia explanāda ¶ Primū vtruꝫ paupertas fuit a chriſto data apoſtolis ſub precepto. ¶ Secūdum vtrum apoſtoli vitam pau perem voluntarie duxerunt. ¶ Tertiū vtrum ſit licitum mēdicare ¶ Ad primū dubiū rn̄demꝰ ẜm doctrinā ſcripture atqꝫ ſctōꝝ ꝙ xp̄s p̄cepit apl̓is vt eſſent pauperes. Unde Ambro. exponēs illud Luce. x. ca. Nihil tuleritis in via in quit. Qualis debꝫ eſſe qͥ euāgeliſat regnū dei p̄ceptis apl̓icis deſignat̉: vt ſine virga ſine pera. Et glo. ſuꝑ illo ꝟbo Actꝭ. iij. ca. Argentū ⁊ aurum nō eſt mihi. Hoc dixit Petrus paralitico: memor illius precepti dn̄ici: nō poſſidere auꝝ. Et Augꝰ. in. li. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. In excuſatiōe elemoſine ⁊ pauꝑtatis ꝓfeſſione dixit pa ralitico. Surge ⁊ ambula: mgr̄i p̄ceptum ſeruans dicētis: nolite poſſidere aurū. Et Bern̄ ad frēs de mōte dn̄i. Cū diues eſſꝫ xp̄s pauꝑ pro nob̓ factꝰ eſt. Et qͥ volūta rie dedit p̄ceptū pauꝑtatis ipſe eiuſdē in ſemetipſo nobis formā dignatꝰ eſt demo ſtrare. Et Hiero. ad Euſtochium. Diſci puli ſine calciamētorum onere: ⁊ vinculis pellium ad p̄dicationē noui euangelij de ſtinant̉. Et milites veſtimentis ieſu ſorte diuiſis: caligas nō habebat qͣs tolleret. ne qꝫ em̄ habere poterat deꝰ qd̓ ꝓhibuerat in ſeruis. Et Cryẜ. in omel̓. vlti. ſuꝑ Mat theū. Si bonū eſſet aurū hͦ vtiqꝫ dediſſet apl̓is xp̄s quibꝰ ineffabilia tribuit dona. Nunc aūt nō ſolū nō dedit ſꝫ habere ꝓhi buit. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrum apl̓i p̄ce ptū datū de pauꝑtate impleuerunt. Et ꝙ ſic patet. qꝛ ſcribit̉ Mat ih̓. xix qͣliter Pe trus dixit xp̄o. Ecce nos relinqͥmꝰ oīa. Et Matth̓. iiij. ca. d̓r. cōtinuo relictis om̄ibꝰ ſecuti ſunt eū. Euſebius in i. li. eccleſiaſti. ce hiſtorie refert. ꝙ poſt aſcēſionē xp̄ſ cum Abagarus rex lanatꝰ a Thadeo apl̓o p̄ cepiſſet dari ei aurū ⁊ argētū: ille nō acce pit dicēs. Si nr̄a relinqͥmꝰ quo accipiemꝰ aliena. Et de hͦ Hiero. ad Aggerutenaꝫ ita ſcribit. Nemo apl̓is pauꝑior fuit: ⁊ nel mo tm̄ pro dn̄o dereliqͥt. Et idē Metria dē ꝟgineꝫ. Apoſtolici faſtigij eſt ꝑfecteqꝫ ꝟtutis oīa vedere ⁊ pauꝑibꝰ diſtribuere: ⁊ ſic leuem atqꝫ expeditū cū xp̄o ad celeſtia ſubuolare. Et idē ad Helbidiā. Uis ꝑfe

cta eſſe ⁊ in primo ſtare faſtigio dignitatꝭ. ſac qd̓ fecerūt apl̓i vende oīa que habes ⁊ da pauꝑibꝰ: ⁊ ſeq̄re ſaluatorē ⁊ nudā ſolā qꝫ cruce ſola ſeqͣris. ¶ Tertiū dubiuꝫ fuit vtꝝ ſit licitū mēdicare. Ad qd̓ rn̄debimꝰ ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxvij. Ꝙ qͣdru plici de cauſa poſſet qͥs medicare. Primo cauſa cupiditatꝭ: dum qͥs mēdicat vt the ſaurizet vel vt ſic viuat de mendicitate: qͥ victū poſſet aqͥrere laborādo. Un̄ lex ciui lis imponit penā validis mendicātibꝰ. qͥ non ꝓpter humilitatē vel vtilitatē vel ne ceſſitatē mēdicāt. Scd̓o pōt qͥs mēdicare cauſa humilitatꝭ. Nā actus mēdicatiōis habet quādā abiectionē ſibi ꝯiunctā vn̄ il li abiectiſſimi vident̉ inter hoīes eſſe qͥ nō ſolū ſunt pauꝑes ſꝫ in tm̄ egētes ꝙ neceſſe hn̄t ab alijs victū acqͥrere. Et ẜm hͦ humi litatꝭ cauſa aliqͥ laudabilit̓ mēdicāt. Un̄ Hiero. in epl̓a ad Occeanū cōmēdat fa biolā de hͦ ꝙ optabat vt ſuis diuitijs pau ꝑibꝰ effuſis pro xp̄o ſtipes acciperet. Qd̓ btūs Alexiꝰ qͥ ꝑfecit om̄ībꝰ ſuis dimiſſis ꝓpter xp̄m gaudebat ſe etiā a ſuis ẜuis ele moſina accepiſſe. Btūs inſuꝑ Frāciſcus in ſua regula ita dixit. Frēs nihil ſibi ap propriē nec domū nec locū nec aliquā rem ſꝫ tanqͣꝫ peregrini ⁊ aduene in pauꝑtate ⁊ humilitate dn̄o famulātes: vadāt pro ele moſina ꝯfitēter: nec oportet eos verecūda ri: qꝛ dn̄s pro nob̓ ſe fecit pauperē in hͦ mū do: hec ille. Ubi aduertendū ꝙ dn̄s ieſus xp̄us mēdicauit vt ſic in hͦ humilitati ſue nobis p̄beret exēplū. Un̄ Bern̄ ſuꝑ. ij. ca. Luc̄. ait. Ut te dn̄e ꝑ oīa nr̄e pauꝑtati cō formares ⁊ oēs vite humane calamitateſ ſuſciperes qͣſi vnus in turba pauperū ſti pem per oſtia mēdicabas. Quis me da bit illaꝝ buccellaꝝ mēdicataꝝ ꝑticipē fie ri ⁊ illius diuini edulij reliquijs ſaginari. Tenet Bern̄. ꝙ in illo triduo qͦ xp̄s ſe ſe parauit a mr̄e ⁊ Ioſeph ⁊ elemoſinis vixit Et glo. ſuꝑ illo ꝟ̓bo pſalmi. Ego aūt mē dicus ſum ⁊ pauper: inqͥt. Hoc dicit xp̄s de ſe ex forma ẜui. Mendicus nanqꝫ fuit qꝛ petes ⁊ pauper.i. ſibi nō ſufficiēs: qꝛ mū danas copias non habebat. Et Hiero. in qͣdā epl̓a. Caueas ne dn̄o tuo.ſ. xp̄o mēoi cete alienas diuitias ꝯgeras. Tertio pōt qͥs mēdicare cauſa neceſſitatis. Sicut cū aliqͥs nō pōt aliqn̄ habere vnde viuat niſi mēdicet. Quarto p̄t aliqͥs mēducare cau ſa vtilitatꝭ cū.ſ. aliqͥs intēdit ad aliqd̓ vti le ꝑficiēdū: qd̓ ſine elemoſinis fideliū face re nō pōt. Sic̄ petunt̉ elemoſine pro ꝯſtru ctione pōtis vel eccl̓ie: vel qͥbuſcunqꝫ alijs oꝑbꝰ q̄ vergunt in vtilitate cōmune: ſicut ſcholares vt poſſint vacare ſtudio ſapien tie. Ex his apparet qͣꝫ ſit temerarie ſiue dā nabilis illoꝝ ſentētia qͥ religioſos dānant eo ꝙ mēdicādo elemoſinas qͥbꝰ ſuſtētant̉ acqͥrūt cū id laudabilit̓ fiat Nā elemoſine religioſis ideo tribuunt̉ vt liberiꝰ religio ſis actibꝰ inſiſtere poſſint qͦꝝ cupiūt ſe fie ri ꝑticipes. qͥ tꝑalia ſubminiſtrat. Hmōi aūt actus ſunt or̄ones diſcipline: ieiunia: officia diuīa: celebratio miſſaꝝ. ſtudiū ſcri pture ſctē: p̄dicatio euāgelij: ⁊ hmōi. Ut gͦ iā ad Mattheū apl̓um redeamꝰ: de ipſo nō ſolū legimꝰ ꝙ reliq̄rat oīa oīa ſꝫ etiā ex poſt oblata ſibi munera copioſa ꝯtempſit Nā p̄dicās in ethiopia in ciuitate q̄ dicit̉ Uada ber duos magos nomīe Iarōes ⁊ Arfaxat ibi reperit: qͥ ita hoīes ſuis actibꝰ demēt abāt vt qͦſcūqꝫ vellent mēbroꝝ offi cio ⁊ ſanitate pͥuare viderent̉: q̄ in tātā ſu ꝑbiā erupuerūt vt ſe qͣſi deos ab om̄ibꝰ fa cerēt adorari. Mattheꝰ aūt apl̓s p̄dictā ciuitatē ingreſſus ⁊ apud Enuchū cāda cis regine quem Rºctippus baptizauerat hoſpitatꝰ ita magoꝝ p̄ſtigia ditegebat: ꝙ qͥcqͥd ipſi faciebat bominibꝰ in pernitiē: hͦ ipſe ꝯuerteret in ſalutē. Enuchū aūt ſctm̄ Mattheū interrogante: quō tot linguas loqueret̉ ⁊ intelligeret: expoſuit ei Mat theus quō ſpū ſctō deſcēdēte oīm linguaꝝ ſciētiā apl̓i recepiſſēt: vt ſic̄ illi qͥ ꝑ ſuꝑbia turrim vſqꝫ in celuꝫ edificare volebāt pre ꝯfuſione linguaꝝ ceſſarunt ab edlificio ſic apl̓i ꝑ oīm linguaꝝ ſciētiā turrī nō d̓ lapi dibꝰ ſꝫ de ꝟtutibꝰ ꝯſtruāt: ꝑ quā oēs qͥ cre diderint celū aſcēdāt Tūc venit qͥ diceret magoſ illoſ cū duobꝰ adueniſſe draconibꝰ qͥ ignē fulfureū ex ore ⁊ naribꝰ euomētes cūctos hoīes occidebāt. Apl̓us aūt ſigno crucis ſe muniens ad eos ſecurꝰ exijt. quē mox vt dracones viderūt an̄ eiꝰ pedes ꝓti nuſ dormierūt dixitqꝫ magꝭ. Et vbi ē ars vr̄a. Excitate eos ſi poteſtis Ego aūt niſi dn̄m rogaſſem qd̓ in me cogitaueritis in

Ser. o ver. ija. ferre in nos ꝓtinꝰ extorſiſſet. Cū aūt ppl̓s ꝯueniſſet: nō in noīe ieſu p̄cepit draconibꝰ vt abirēt. Et nullū ledētes ꝓtinꝰ abierūt. Cepitqꝫ ppl̓o de gloria paradiſi terreſtris magnū ſermonē ꝯtexere a qua ꝓpter pctm̄ eiectū hoīem dixit: ſꝫ per xp̄m in paradiſū celeſtē reuocatū Et cū hec ppl̓o loq̄ret̉. Ec ce ſubito tumultꝰ exortꝰ eſt in quo regis fi lius plāgebat̉ mortuus. Quē cū magi ſu ſcitare nō poſſent ſuadebat regi ꝙ in deoꝝ ꝯſortiū raptus eſſet Et ideo ſimulachrū ⁊ templū ſibi ꝯſtitui oportere. Predictꝰ aūt Enuchus magos cuſtodiri faciēs: apl̓m aduocauit: qui or̄one fuſa eū ꝓtinꝰ ſuſci tauit. Quapropter rex noīe Egippus hoc viſo per vniuerſas ſuas ꝓuincias miſit di cens. Uenite ⁊ videte deuꝫ in effigie hoīs latentē. Uenerūt igit̉ cū coronis aureis ⁊ diuerſis ſacrificioꝝ generibꝰ volentes ſibi ſacrificare. Quos Mattheus cōpeſcuit dicēs. Uiri qͥd facitis. Ego deus nō ſum ſꝫ ſeruus dn̄i nr̄. ieſu xp̄i Itaqꝫ ⁊ munera acceptare noluit. Illi ergo de auro ⁊ argē to qd̓ ſibi attulerāt ipſo iubēte eccleſiā ma gnā fabricauerūt quā infra triginta dierū ſpaciū ꝯſummarūt. Rex aūt Egippus cū vxore ſua ⁊ om̄i ppl̓o baptiſatꝰ eſt. Epige niam quoqꝫ filiā regis apl̓s deo dicatam pluſqͣꝫ ducetis virginibꝰ p̄fecit. Pater ita qꝫ quāto amore beatiſſimus Mattheus paupertatē in om̄i ſua vita fuerit ꝓſecutuſ qui oblatū ſibi theſauꝝ accipere recuſauit Qualiter būs Mattheus ſecutꝰ fuit xp̄m in patiētia quā habuit equo animo ferendo illatā ſibi mortē: ob quā Hitar cus dei iudiciū nō euaſit. Ca. III. Ertiū in quo. b. Mat theus ſecutus eſt xp̄um fuit pa tiētia. Nam forti animo mortē violentam pro xp̄o ſuſtinuit. de qua tria cōſideremus. Primo cauſam. ¶ Scundo modum. ¶ Tertio iudicium. ¶ Primo ꝯſideremꝰ cauſaꝫ: quare Mat theus eſt coronatus martyrio. Et hec aſſi gnat̉ ira ⁊ indignatio Hitarci regis. de qͦ ſic ſcribit̉ in legēda. Mortuo rege Egit po hic ei ſucceſſit qͥ de alieno emere erat ⁊ Epigeniā virginē ꝯcupiſcēs: dimidiū re gni ſui apl̓o ꝓmiſit ſi ea ſibi in ſuū ꝯiugiū faceret cōſentire. Cui apl̓s rn̄dit vt iuxta morē p̄deceſſorꝭ ſui die dn̄ica ad eccl̓iaꝫ cō ueniret: ⁊ pn̄te Epigenia cū ceterꝭ ꝟgini bus qͣꝫ bona ſint iuſta ꝯiugia audiret Qd̓ rex cū gaudio adimpleuit putās ꝙ Epi genie vellet cōiugiū ꝑſuadere. Mattheꝰ itaqꝫ ꝟginibꝰ ⁊ om̄i ppl̓o ꝯgregatꝭ de bo no mr̄imonio diu locutꝰ a rege plurimū eſt laudatꝰ: credēs ꝙ hͦ ideo diceret vt ꝟginis animū ad cōſenſum mr̄imonij ꝓuocaret. Deinde imꝑato ſilētio ẜmonē repetijt di cēs. Cū bonū ſit mr̄imoniū ſi ſaluo federe teneat̉. bn̄ ſcitis aſtātes ꝙ regis ſpōſaꝫ ali qͥs ẜuoꝝ vſurpare p̄ſumeret nō ſolū regꝭ offenſaꝫ ſꝫ mortē inſuꝑ mereret̉: nō qꝛ vxo rē duxiſſe ꝓbat̉. ſꝫ qꝛ ſponſam dn̄i ſui acci piēs eiꝰ mr̄imoniū violaſſe ꝯuincit̉. Ita et tu rex ſciēs Epigeniā eterni regꝭ ſpōſaꝫ effectā ⁊ ſacro velamīe ꝯſecratā: quō pote ris ſpōſam potētioris te tollere ⁊ tuo mr̄i monio copulare Hec ꝟba odij ⁊ indigna tiōis ꝯtra apl̓m fomitē miniſtrarūt. Hi tarci animū inflāmarūt ad indiſcretā ⁊ ir rōnabilē iracūdiā: hec deniqꝫ illū furibū/ dū recedere coegerūt. Scd̓o ꝯſideremꝰ de morte apl̓i ſanctiſſimi Matthei modū. Recedēte qͥd ē Hitarco ab eccl̓ia: apl̓s in trepidus ⁊ ꝯſtās ad patiētiā oēs ⁊ ꝯſtātiā ꝯfortauit: ⁊ Epigeniā corā ſe ex timore ꝓ ſtratā cū ceterꝭ ꝟginibꝰ bn̄dixit. Poſt miſ ſaꝝ aūt ſolēnia rex ſpiculatorē miſit qͥ iux ta altare Mattheū ſtantē ⁊ expāſis in ce lū manibꝰ orantē miſſo a tergo gladio in ter fecit ⁊ martyrē ꝯſecrauit. O mors p̄ci oſa in ꝯſpectu dn̄i O mors fructuoſa q̄ vi tā in meliꝰ cōmutauit. O felix trāſitꝰ in qͦ Mattheꝰ tam breui ſpatio ad celeſtia re gna migͣuit. O btā paſſio cui reddit̉ mer ces infinita. Quiſnā explicet qͣꝫta ſit beati Matthi gl̓ia in celo ⁊ in terra. Anīa eiꝰ vtiqꝫ cū angelis ⁊ ſctīs om̄ibꝰ fruit̉ eterno bono. Corpꝰ ꝟo apd̓ Sa lernū trāſlatū a cūctis fidelibꝰ honorificētiſſime venerat̉. Euāgeliū inſuꝑ eiꝰ p̄ ceterꝭ magꝭ in eccīa freq̄ntat̉: ſic̄ ⁊ pſalmi Dauid: ⁊ epl̓e pauli vt ex hͦ pctōribꝰ ad penitētiā redire volēti bꝰ ꝯſequēde venie ſpes indubia p̄beat̉. nā Dauid pctō luxurie cecidit paulꝰ ſuꝑbia

exxviij.. Ꝙ LL2 intumuit. Et Mattheꝰ auaricie deditiſſi mus fuit. Qui tn̄ om̄es ꝓpter penitētiā ex altari meruerūt etiam in eccl̓ia militāte. ¶ Tertio ꝯſideremus de morte apl̓i iudi ciū quo punitꝰ fuit Hitarcus arrogātiſſi mus ⁊ inſanꝰ. Mortuo quidē apl̓o ppl̓s ad palatiū Hitarci incēſurus oīa ꝓpera bat. Sꝫ p̄ſbyteri ⁊ diacones impetu miti gāteſ apl̓i martyriū cū gaudio celebrarūt Rex ꝟo cū nec ꝑ matronas ad Epigeniā directas nec per magos poſſet ea aliqͥtenꝰ immutare totā domū eiꝰ igne copioſo val lauit vt ipſam cū ceteris ꝟginibꝰ ꝯcrema ret. Apl̓us aūt eidē appares oēm ignē ab aꝰ domo excuſſit: qͥ erupēs regis palatiuꝫ inuaſit: ⁊ ſolo rege cum vnico filio ſuo vix euadēte cūcta ꝯſumpſit. Statiqꝫ filiuſ ciꝰ a demone arreptꝰ pr̄is crimina ꝯfitēs ad ſepulchrū apl̓i ꝓperauit. Pater ꝟo tur piſſimꝰ leproſus effectꝰ ē Qui cū curari n̄ poſſet manu ꝓpria gladio ſe ꝑemit. Ppl̓s aūt fratrē Epigenie ab apl̓o baptiſatū re gē ꝯſtituit. qͥ ꝑ annos. lxx. regnauit: ⁊ filiū ſuum ſubſtituēs xp̄ianū cultū magniſice ampliauit. ⁊ totā Ethiopie ꝓuintiā reple uit eccleſijs. Oremꝰ igit̉ dn̄m ieſum xp̄m vt ꝑ merita ⁊ interceſſionē btī Matthei apl̓i ⁊ euāgeliſte trahat corda nr̄a ad ſe vt euꝫ ſeqͥ valeamꝰ in oꝑbꝰ ꝟtuoſis. Sicqꝫ reddamꝰ nos dignos gr̄a ſua ⁊ tandē glo ria illa perhēni in qua viuit et ragnat per infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶Sermo. XXXVIII. de btō Thoma ipio qui licet fuerit ex duodecim vnꝰ qd̓ ad ſua gloria accedit. tn̄ inuētus eſt tripli ci preconia decoratus. Domas vnꝰ ex duode cim. Scribunt̉ hec ꝟba Ioh̓. xx. ca. Quāuis btō Thome ad Cu gloriā ingentē accedere videat̉ eo ꝙ duodecim apl̓oꝝ numero illū dn̄s co pulauerit. Uerū tn̄ bn̄ eſt vt recogitemꝰ ea q̄ in apl̓atu egerit digna laude. Paꝝ. qͥppe īmo nihil eſſet apl̓ici faſtigij accepiſſe ho norē: niſi q̄ ad apl̓atꝰ officiū ſpectat imple rent̉. Propterea in hͦ ẜmone de ſctō Tho ma dicturi aliqͣ enarrabimꝰ: ex qͥbꝰ eū veꝝ apl̓m re ⁊ noīe cognoſcemꝰ. Ꝙ em̄ vnꝰ ex duodecim fuerit ptꝫ ſatis ex ꝟbis euāgelij tā Ioh̓is. xx. ca. in themate: qͣꝫ etiā Mat the. x. ca. Igit̉ referamꝰ qͥd in eo cōmēda bile reperit̉. Et licꝫ illiꝰ p̄conia multa ſint nos tn̄ de tribus dūtaxat dicemus. Primū dicitur confirmatio. Secundum predicatio. ¶ Tertium paſſio. ¶ Qualiter Thomas fuit in fide cōfir matus vidēdo xp̄m. vbi declarat̉ quō cor pus glorificatū fit palpabile. et an̄ Tho mas tetigit xp̄m. ⁊ quō de eodē poteſt eſſe fides ⁊ viſio. ¶ Capitulū. I. Rimum p̄coniū beati Thome d̓r ꝯfirmatio. Fuit em̄ de reſurrectōe xp̄i ⁊ illiꝰ diuini LiL. tate mō ſingl̓ari ꝯfirmatꝰ. Cū em̄ vidiſſꝫ apl̓os recitates reſurrectōeꝫ xp̄i qͥ eis apparuerat ipſa reſurrectōis die illo abſente credere noluit. Neqꝫ abſentia illa caſual̓ fuit: ſꝫ ex diuīa ꝓuidētia vt eſſꝫ oc caſio iterate apparitōis ieſu xp̄i ad ip̄m re ducēdū ⁊ nos in reſurrecōis fide ꝯfirmā dos. ꝓut Gregꝰ afferit in omel̓. Et licꝫ di cat̉ Luce. vlti. ca. ꝙ duo diſcipuli eūtes in Emaus cognito dn̄o in fractōe panis re dierūt in hierl̓m ⁊ inuenerūt cōgregatos vndecim: inter qͦs oportuit ꝙ numeraret̉ Thomaſ: qꝛ iudas iā erat extinctꝰ. Tn̄ vt ait Beda. potuit eſſe vt Thomas dū illi in colloqͥo de apparitōe xp̄i exiſterēt exiuit ab apl̓oꝝ collegio. Et ī iſto interuallo an̄ qͣꝫ rediret ad eos xp̄s apparuit decē apl̓is in cenaculo exn̄tibꝰ abſente Thoma Nar rātibꝰ gͦ illis viſionē xp̄i reſuſcitati. Tho mas rn̄dit. Niſi videro in manibꝰ eiꝰ fixu rā clauoꝝ ⁊ mittā digitū meū in locū cla uoꝝ: ⁊ mittā manū meā in latꝰ eiꝰ nō cre dā. Hic Chryẜ. ait. Sic̄ ſimpl̓r qͣliter cū qꝫ credere facilitaꝭ eſt: ita multū inueſti gare ē groſſiſſime mētꝭ. ⁊ ꝑ hͦ thomas ac cuſal̓. Alijs em̄ groſſior exn̄s eā q̄ eſt ꝑ ſen ſum groſſiſſimū.ſ. tactū q̄rebat fidē ⁊ neqꝫ ocl̓is credebat: vn̄ nō ſufficiebat dicere: ni ſi videro: ſꝫ addidit: ⁊ mittā digitū meū in locū clauoꝝ ⁊ mittā manū mea in latꝰ eiꝰ nō credā. Sꝫ pꝰ dies octo dū erāt oēs vn decim ꝯgregati apparuit illis ieſus. Ubi Chryẜ. inqͥt. Nā ſtatim xp̄s apparuit ſed pꝰ dies octo vt interi Thomas a diſcipl̓is

x.xi ꝓxxv. j& ſgo. ammonitꝰ attēdat in maius deſideriū et fidelior fieret in futuꝝ. Stās gͦ ih̓s in me dio dixit eis Pax vob̓: deinde dic̄ Thome Infer digitū tuū huc ⁊ vide manⁱ meas: et affermanū tuā ⁊ mitte in latꝰ meū: ⁊ no li eſſe incredulus ſꝫ fidelis. Conſideremꝰ qͣꝫta fuit benignitas ieſu xp̄i qͥ nō expecta uit ꝙ interrogaret̉ a Thoma. ſꝫ ex ſua mi ſericordia qͣſi eū p̄ueniēs imitat ad ſe co gnoſcēdū. Rn̄dit ꝟo Thomas iā in fide firmatꝰ dn̄s meꝰ ⁊ deus meꝰ. Cui xp̄s di xit. Quia vidiſti me Thoma credidiſti: btī qͥ nō viderūt ⁊ crediderūt. Sꝫ vt p̄di cta ſine aliqͦ errore intelligant̉ opus eſt vt tria dubia declaremus. ¶ Primū vtrum corpus glorificatū pal pabile ſit a tactu non glorificato. ¶ Scd̓m vtrū Thomas tetigit corpꝰ xp̄i Tertiū vtꝝ d̓ eodē poſſit eē fides ⁊ viſio ¶ Ad pͥmū dubiū dixer̄t aliqͥ ꝙ corpꝰ glo ri ficatū eſt intāgibile. ꝙ ꝓbare ꝯtēdūt: qꝛ Gregꝰ in omel̓. inqͥt Corrūpi neceſſe ē qd̓ palpat̉: ſꝫ glorioſū corpꝰ ē incorruptibile. gͦ ⁊ impalpabile. Inſuꝑ Chryẜ. in omel̓. ait Dignū eſt querere qͣliter corpꝰ incorrupti bile tangibile fuit mortali manu ſꝫ ne tu multueris deſcēſionis em̄ fuit. Tn̄ ꝯtra rium ꝓbari pōt Nā Luc̄. vlti. ca. xp̄us di xit apl̓is. Palpate ⁊ videte. Et Gregꝰ. in omel̓. Palpabile fuit ꝑ veritatē nature et ſubtile ꝑ effectū ſpūalis potētie. Preterea in corꝑe glorioſo erit veritas oſſis ⁊ carnis Caro eſt mollis ⁊ os durū: ſꝫ durū ⁊ mol le ſunt obiecta tactꝰ. gͦ corpꝰ glorioſum eſt tāgibile. Ad habēdā huiꝰ veritatꝭ expreſ ſaꝫ noticiā. ſciēdū ẜm doctrinā Bonauē. in. iiij. di. xlix. ꝙ cū dico tāgibile duo dico.ſ. ꝙ pōt imrutare ſenſum ⁊ hͨ eſt ꝑfectiōis. Et qd̓ nō pōt latere tactū nr̄m: ⁊ hͦ eſt im ꝑfectōis. Et qꝛ remanebit qd̓ eſt ꝑfectōis et tollct̉ qd̓ eſt imꝑfectōis. Ideo dicēdū ꝙ corpꝰ glorioſum pōt ſe p̄bere tāgibile ⁊ p̄t nō p̄bere ſiue latere. Et hͦ habꝫ ẜm diuer ſas ꝯditōes. nā tāgi p̄t qꝛ p̄t impellēti reſi ſtere cū ſit corpꝰ veꝝ nō vnū vel fantaſti cū: latere p̄t: qꝛ p̄t penetrare organū tactꝰ Primū habꝫ ꝑ veritatē nature. Scd̓m ꝑ effectū ſpūalis potētie Et hec duo ꝯtraria ſunt in nob̓ ſꝫ nō in corꝑe glorioſo. Et ad illud qd̓ obijciebat̉: qꝛ qd̓ palpat̉ eſt corru ptibile. Dicēdū ꝙ verū eſt de eo qd̓ eſt tactui ſubiectū ſꝫ illud nō erat in corꝑe dn̄i: ideo cōdeſcēſionis fuit. ¶ Et ſcd̓m dubiū erat vtꝝ Thomas tetigit xp̄m Et quidā dicūt ꝙ nō ex eo ꝙ qn̄ vidit immediate cre didit: ⁊ pre reuerēcia nō fuit auſus tāgere tm̄ dn̄m. iō xp̄us dixit ei. Quia vidiſti me Thoma credidſti: nō dixit qꝛ me tetigiſti. Alij autē aſſerūt ꝙ Thomas tetigit xp̄m vt ſic ꝟbis eiꝰ obediret qͥ dicebat ei. Infer digitū tuū huc. Et qn̄ xp̄us poſtea retulit: qꝛ vidiſti me: accipit̉ viſus ꝓ tactu. Nam viſus ꝓpter ſuū nobilē modū cognoſcēdi trāſfert̉ multotiēs ad actū aliaꝝ potētiaꝝ ſenſitiuaꝝ. Un̄ Augꝰ. nō ait tetigiſti ſed vidiſti me qm̄ general̓ quodāmo ſenſus eſt viſus. Nā ⁊ ꝑ alios qͣttuor ſenſus noīa ri ſolet: velut cū dicimꝰ audi ⁊ vide qͣꝫ bn̄ ſonet olfa ⁊ vide qͣꝫ bn̄ oleat Guſta ⁊ vide qͣꝫ bn̄ ſapiat. Tange et vide qͣꝫ bn̄ caleat Un̄ ⁊ hic dn̄s dicit. Infer digitū tuū huc et vide manꝰ meas vbi nil aliud ait qͣꝫ tā ge ⁊ vide: cū tn̄ ille oculos in digito nō ha beret. Ergo ſiue intuēdo ſiue etiā tāgēdo xp̄s ei dixit: qꝛ vidiſti me Thoma credi diſti qͣꝫuis dici poſſit: nō auſuꝫ fuiſſe diſci pulū tāgere xp̄m: licet offerret ſe illi tangē dū. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū de eodē poſ ſit eſſe fides ⁊ viſio. Nā apl̓s ad Heb̓. xi. ca. ait. Fides eſt ſubſtātia reruꝫ ſperādaꝝ argumētū non apparentiū. Et Augꝰ. ſuꝑ Ioh̓. Fides eſt ꝟtus qͣ credunt̉ que nō vi dent̉. Tn̄ xp̄s dixit Thome. Quia vidi ſti me credidiſti. Inſuꝑ fides btē ꝟginis magnopere cōmēdat̉. Tui Elizabeth di xit. vt ſcribit̉ Luc̄. i. c. Btā que credidiſti qm̄ ꝑficient̉ in te ea q̄ dicta ſunt tibi a dn̄o et Augꝰ. li. de ꝟginitate ait. Beatior fuit Maria ꝯcipiēdo fidē xp̄i qͣꝫ ꝯcipiēdo car ne xp̄i. Materna ꝓpinqͥtas nihil Marie ꝓfuiſſet niſi felitiꝰ xp̄m corde qͣꝫ carne ge ſtaſſet. Nihilominꝰ ipſa vidit xp̄m naſcē te de ꝟgine: vidit illū moriētē: vidit a mor tuis iā ſuſcitatū: vidit aſcēdentē in celū et credidit. Igit̉ aliqͥd p̄t eſſe viſum ⁊ credi tū. Ad hͦ rn̄det Bonauē. in. iij. di. xxiiij. ꝙ viſio ⁊ fides nō pn̄t eſſe de eodē vno ⁊ eo dē reſpectu: ſꝫ bn̄ diuerſis reſpectibꝰ. Nam qn̄ aliqͥd ita videt̉ ex vna ꝑte ꝙ ex alia la teat: ẜm id qd̓ latet p̄t eſſe creditū: lꝫ ex ꝑte altera videat̉. Cuꝫ gͦ in xp̄o videret̉ veſ a Thoma vel ab apl̓is: vel ab ipſa ꝟgine

Sciuda ꝓo ruouio mr̄e illud qd̓ ad eiꝰ corpꝰ ⁊ humilitatē ſpe ciabat tn̄ diuinitas eiꝰ ſenſuꝫ ⁊ viſum la tebat. Et in hͦ maxime ꝟginis illibate fi des extollit̉: qm̄ vidēs in filio tātā humili tatē: credidit tn̄ ſꝑ illiꝰ diuinitatē. Et hͦ eſt qd̓ Gregꝰ in omel̓. dixit de Thoma alid̓ vidit ⁊ alid̓ credidit: vidit hoīeꝫ ⁊ ꝯfeſſus eſt deū. Fuit itaqꝫ in fide ſolidatꝰ a qua ce ciderat ſicut ⁊ ceteri. ¶ Qualiter Thomas apl̓s p̄dicauit po pulis diuerſarū ꝓuinciaꝝ loques ideoma ta eorū varia. ⁊ quo inter ceteros cōuertit indos ad fidem xp̄i. ¶ Capl̓m. II. Ecundū p̄coniū beati Chome dicit p̄dicatio. Nā fi dem ⁊ gloriam xp̄i ardētiſſime p̄dicauit. Circa tn̄ p̄dicationē eius tria ſunt vidēda. primū quibꝰ gentibꝰ p̄dicauit. ecundū quo idiomate. ertiū qua efficatia. ¶ Primū vidēdū eſt qͥbꝰ gētibꝰ Tho. p̄di cauit. Ad qd̓ ita ait Iſid̓. ī. li. d̓ vita ⁊ obi tu ſctōꝝ Tho diſcipl̓s xp̄i ac ſil̓is ſaluato ri: audiēdo incredulꝰ: vidēdo fidel̓ fuit: h̓ euāgeliū p̄dicauit Parthis: medis: ⁊ per ſis: ircauiſqꝫ: ⁊ gragmanis. Et intras oriē talē plagā: ⁊ interna gēciū penetrās: ibi p̄ dicatōeꝫ ſuā vſqꝫ ad vltimū ſue paſſionis ꝓduxit hec ille. In eiꝰ aūt legēda ponit̉ ꝙ p̄dicauit in india vbi nomē xp̄i plurimū exaltauit. Sūt aūt p̄noīate ꝓuincie longe lateqꝫ diffuſe in qͥbꝰ habitat ppl̓i innūera bilies. Ut em̄ inqͥt Iſid̓. xiiij. ethi. lib̓. In parthia ſūt regna. x. ⁊. viij. porrepta a Ca ſpio littore vſqꝫ ad t̓ras ſcitaꝝ Et vt refert Pli li. v. de naturali hiſto Eſt em̄ parthia ml̓tis rebꝰ ꝓdigioſis ⁊ moſtruoſis mirā da. Nā ſunt ibi beſtie feroces: pardi: tigri: linces: aſpides: ⁊ ſerpētes. Gēs etiā dura eſt ⁊ crudel̓ victuqꝫ parca. Media inſuꝑ eſt regio opulēta ml̓tis fluminibꝰ irrigua ciuitatibꝰ ⁊ oppidis p̄clara: ml̓toꝝ ppl̓oꝝ dn̄a. Perſida etiā āpliſſima ⁊ valde ppl̓o ſa in qͣ pͥmū ẜm Iſid̓. vbi ſupͣ orta eſt ars magica. Ad eā qͥdē nēbroth pꝰ ꝯfuſionē linguaꝝ abijt: ibiqꝫ perſas ignē colere do cuit. Hircania eſt regio in Aſia ſub iugis cauſali mōtis ꝯſtituta hn̄s ml̓tas gētes: iſtiꝰ hircanie ppl̓os deuicit Ioh̓es hircan ſach tgouūē filiꝰ Symonis ſūmi ſacerdotꝭ tꝑe. Ma chabeoꝝ a qͥbꝰ deuictis Ioh̓es hircanus noīatꝰ eſt. vt dic̄ mgr̄ in hiſtoria ſcholaſti. in pͥncipio hiſtorie euāgelice. Sꝫ oībꝰ his dimiſſis de India loq̄mur: de qͦ ita refert Iſid̓. vbi. s. India vocata ab indo flumi ne qͦ ex ꝑte occidētali claudit̉: hec a meri diano mari porrecta vſqꝫ ad ortuꝫ ſolis: et a ſeptētrione vſqꝫ ad mōtē caucaſū ꝑue nit: hn̄s gētes ml̓tas ⁊ oppida. Inſula qͦꝫ caprobanem gēmis ⁊ elephātibꝰ referta. Criſam ⁊ argireā: auro argētoqꝫ fecūdaſ Tilem qͦꝫ arborē folijs nunqͣꝫ carētē hꝫ et fluuios Gangen̄ ⁊ Indū ⁊ Hippanē illu ſtrantes indos. Terra indie fauomo ſpū ſaluberrima in āno bis metit fruges. Ui ce hyemis eſtatē patit̉. Ginguit aut tincti coloris hoīes: elephātes ingētes Mono cerō beſtiā: pſiticū auē. Cinamomiū piper et calamū aromaticum mittit ⁊ ebur: lapi des qͦꝫ p̄cioſos Berillos: criſopaſſos: ada mante: carbūculū ⁊ alios diuerſi generis. Ibi ſūt ⁊ mōtes aurei. qd̓ adire ꝓpt̓ dra co nes ⁊ grifos ⁊ immēſoꝝ hoīm mōſtra im poſſibile ē Predictas itaqꝫ ꝓuinciaſ btūs Tho. anīas xp̄o lucri faciēdas luſtrauit. Scd̓m qd̓ erat videndū quo idiomate Cho. apl̓s p̄dicauerit iā referamꝰ. Et ad hͦ plenius intelligēdū nōnulli ſcire cupiūt vtꝝ apl̓i ꝑ donū linguaꝝ loq̄bant̉ linguis oīm gētiū. Et licꝫ de hͦ dixerim in ẜmone de ſpūſctō: tn̄ aliqͣ erūt hic inferēda. Igit̉ ꝓbari poſſet licꝫ apparēter: ꝙ apl̓i nō loq̄ bant̉ om̄ibꝰ linguis. Primo qꝛ illud qd̓ di uina ꝟtute om̄ibꝰ ꝯcedit̉ optimū eſt in ſuo genere: ſic̄ dn̄s ꝯuertit aquā in vinū bonū vt dicit̉ Ioh̓. ij. ca. Sꝫ illi qͥ habuerūt gra tiā linguaꝝ melius loq̄bant̉ in ꝓpria lin gua. Nā dic̄ Hiero. expoēs epl̓am ad he breos nō eſſe mirādū ꝙ epl̓e illa maiori re lucet facūdia qͣꝫ alie cū naturale ſit vnicui qꝫ plus in ſua qͣꝫ in aliena lingua valere. Ceteras em̄ epl̓as a pl̓s peregrino.i. greco ẜmone cōpoſuit: hāc aūt ſcripſit hebraica lingua. gͦ videt̉ ꝙ apl̓s nō loq̄bat̉ idioma ta alioꝝ ꝑ donū gr̄e gratis date. Scd̓o ar guit̉: qꝛ natura nō fac̄ ꝑ multa qd̓ p̄t fieri ꝑ vnū. Multo minꝰ deus qͥ ordinatius qꝫ natura oꝑat̉. Sꝫ poterat deꝰ facere ꝙ linguā vnā loquētes eiꝰ diſcipl̓i ab om̄ibꝰ audirent̉ gͦ videt̉ ꝙ nō habuerūt ſciētiā lo

Ser. FIviij X a. gto E.. quēdi om̄ibꝰ linguis. Tertio oēs gr̄e deri uant̉ a xp̄o in corpꝰ eiꝰ qd̓ eſt eccl̓ia ẜm il lud Ioh̓..i. de plenitudīe eiꝰ oēs accepimꝰ Sꝫ d̓ xp̄o nō legit̉ ꝙ fuerit locutꝰ niſi vna lingua. gͦ videt̉ ꝙ diſcipuli eiꝰ nō accperūt ad hoc gratiā vt omnibꝰ linguis loq̄rent̉. Sꝫ in ꝯtrariū eſt gloſa Grego. Actꝭ. ij. ca. que ait. Spūſſctūs ſuꝑ diſcipulos in igne is linguis apparuit ⁊ eis oīm linguaꝝ ſciē tiam dedit. Rn̄det ſctūs Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxvi. ꝙ pͥmi diſcipuli xp̄i ad hͦ fuerūt ab ipſo electi vt ꝑ vniuerſuꝫ orbē fidē eiꝰ p̄di carēt. Non aūt erat ꝯueniēs vt qͥ mittebā tur ad alios inſtruēdos indigerēt ab alijs inſtrui qͣliter alijs loq̄rent̉ vel qͣliter q̄ alij loq̄bant̉ intelligerēt: p̄ſertim qꝛ iſti qͥ mit tebant̉ erant alteriꝰ gētis ſcꝫ iudee. Erāt etiā pauꝑes ⁊ impotētes nec de facili a pͥn cipio reperiſſent qͥ eoꝝ ꝟba alijs fideliter interp̄terent̉: vel ꝟba alioꝝ eis exponerēt: maxime qꝛ ad in fideles mittebant̉. Et iō neceſſariū fuit vt ſuꝑ hoc eis diuinit ꝓui deret̉ ꝑ donū linguaꝝ: vt ſic̄ gētibꝰ ad ido la triam declinātibꝰ introducta eſt diuerſi tas linguaꝝ: ita etiā qn̄ erāt gētes ad cul tum vniꝰ die reuocāde: ꝯtra hmōi diuerſi tatē remediū adhiberet̉ ꝑ donū linguaꝝ. Ad pͥmū gͦ dicēdū ꝙ ſic̄ ſcribit̉.i. ad Corꝭ. xij. c. Manifeſtatio ſpūs dat̉ ad vtilitatē Et iō ſufficiēter ⁊ Paulus ⁊ alij diſcipuli fuerūt inſtructi diuinitꝰ in linguis oīum gentiū: qͣꝫtū reqͥrebat̉ ad dei doctrinā. Sꝫ qͣꝫtū ad quedā que ſuꝑaddunt̉ humana arte ad ornatū ⁊ elegātiā ſectiōis: apl̓s in ſtructꝰ erat in ꝓpria lingua nō aūt in alie na. Sicut etiā in ſapiētia ⁊ ſciētia fuerant ſufficiēter inſtructi qͣꝫtū reqͥrebat doctrina fidei: nō aūt qͣꝫtū ad oīa que ꝑ ſciētiā acqͥſi tam cognoſcunt̉: puta de ꝯcluſionibꝰ ariſ metrice vel geometrie. Ad ſcd̓m argumē tum rn̄det̉ ꝙ qͣꝫuis vtrūqꝫ fieri potuiſſet.ſ. ꝙ ꝑ vnā linguā apl̓i loquētes ab om̄ibꝰ in telligerent̉: aut omībꝰ ipſi loq̄rent̉: tn̄ ꝯue niētius fuit ꝙ ipſi om̄ibꝰ linguis loq̄rent̉: qꝛ hoc ꝑtinebat ad ꝑfectione ſciētie ipſoꝝ per quā intelligere nō ſolū loqͥ. ſꝫ intellige re poſſent ea q̄ ab alijs dicebant̉. Si autē oēs eoꝝ lingua intellexiſſent: hoc vel fuiſſꝫ per ſciētiā illoꝝ qͥ eos intelligerēt: vel fuiſ ſet qͣſi q̄dā illuſio dū alioꝝ ꝟba aliter ad alioꝝ aures ꝑferent̉ qͣꝫ ipſi ea ꝓferrēt. Et ideo glo. Actꝭ. ij. ca. dicit maiori miraculo factū eſt ꝙ apl̓i oīm linguaꝝ generibꝰ loq̄ rent̉. Et Paulus dicit. i. ad Corꝭ. xiiij. ca. Gratias ago deo ꝙ oīm vr̄m linguas lo quor. Ad tertiū dicēdū ꝙ xp̄s in ꝓpria ꝑſo na vni ſoli genti p̄dicaturꝰ erat ſcꝫ iudeis Et iō qͣꝫuis ipſe ſine dubio ꝑfectiſſime ha beret ſciētiā oīm linguaꝝ: nō tn̄ oportuit ꝙ om̄ibꝰ linguis loq̄ret̉. Et vt refert Augꝰ. ſuꝑ Ioh̓. Cū ⁊ mō ſpūſſctūs accipiat̉ ne mo loquit̉ linguis oīm gentiū qꝛ iam ip̄a eccl̓ia linguis oīm gentiū loquit̉: in qͣ qui nō eſt nō accipit ſpm̄ſctm̄. ¶ Tertiū qd̓ in ueſtigādū eſt dep̄dicatiōe Thome: q̄ effi catia ꝟbū dei ſeminauerit. Et licet fructū attulerit ſua p̄dicatio copioſum in om̄ibꝰ ꝓuintijs ⁊ regnis ſuꝑius noīatis. Tn̄ qͥd in india fecerit audiamꝰ. Peruenit nanqꝫ ad ciuitatē quādā in qͣ rex filie ſue nupti as celebrabat. Cum ꝟo ex aſpectu: ex ge ſtu ⁊ vultū agnoſceret̉ vir grauis integer et deo deuotꝰ a rege licet infideli reqͥrit̉ vt ſpōſum ⁊ ſpōſam bn̄dicat qd̓ apl̓s adim pleuit dicēs. Da dn̄e adoleſcētulis his be nedictionē tue dextre: ⁊ in eoꝝ mentibꝰ ſe mina ſemē vite. Abeūte apl̓o: in manu iu uenis eſt repertꝰ ramus dactilis plenꝰ de quibꝰ ſpōſus ⁊ ſpōſa dulciter comederūt: ſtatimqꝫ dormierūt ⁊ ſomniū ſil̓r habue runt: videbat̉ etm̄ eis ꝙ rex gemmatꝰ eos amplecteret̉ ⁊ diceret. Apl̓us meꝰ bn̄dixit vos vt eterne vite ꝑticipes ſitis. Euigilā tibꝰ ⁊ mutuo ſibi ſomniū reuelātibꝰ: apl̓s ad eos ingredit̉ dicēs eis. Rex meꝰ modo vobis apparuerit ⁊ me clauſis ianuiſ huc adduxit vt ſuꝑ vos bn̄dictio mea fructifi cet: habeatis carnis integritatē q̄ eſt oīm regina ꝟtutū ⁊ fructꝰ ſalutꝭ perpetue: vir ginitas ſoror eſt angeloꝝ: poſſeſſio bonoꝝ victoria libidinū: fidei triūphus: expugna tio demonū: eternoꝝ gaudioꝝ acquiſitio hec ⁊ ſil̓ia illo referēte duo angeli apparue runt dicētes eis. Nos ſumꝰ angeli vobis ad cuſtodiā deputati. Si apl̓i monita ſer uaueritis offeremꝰ deo oīa vota vr̄a. Eos igit̉ apl̓s baptiſauit ⁊ de fide diligēter eos docuit. Poſtmodū ꝟo ſpōſa noīe pelagia ſacro velamine cōſecrata martyriū paſſa eſt. Et ſpōſus noīe dionyſius illi ciuitatꝭ

Sex vio vſ in ep̄mordinatꝰ. deinde cū Thomas in diam circūiret: multos ſanauit debiels et in firmos: multoſqꝫ conuertit ad dn̄m. Et vna die ad p̄dicatōeꝫ eiꝰ baptiſati ſūt no uē milia viroꝝ exceptꝭ mulieribꝰ ⁊ ꝑuulis ¶ Qualiter beatus apl̓us Thomas glo. immauit. Ca. III. polo maxtytio vitā Ertiū preconiuꝫ beati Chome d̓r paſſio. Non recuſa uit pati ꝓ xp̄o quecunqꝫ dura ⁊ exqͥſita ſupplicia Nā iratus ꝯͣ eū rex indie ex eo ꝙ vxorem eius ⁊ vxorem Cariſij co gnati ſui conuertit ad fidem: iuſſit afferri ardentes laminas ferreas ⁊ a poſtolū ſta re nudis pedibus ſuꝑ eas: ſꝫ nutu dei ꝓti tinus ibi fons erupit ⁊ eas extinxit. Tunc rex eū in fornacē ardentē miſit: q̄ ſic refri gerata eſt vt die altera ſanus inde exierit ⁊ illeſus. Deductus tādē eſt vt ſacrificaret idolo. Flectens aūt genua dixit. Ego ado ro ſed nō idolū. Ecce adoro ſꝫ nō metallū Adoro aūt dn̄m meū ih̓m xp̄m: in cuius noīe p̄cipio tibi demon qͥ in eo latitas vt ſi mulacrū ip̄m cōminuas: ſtatim quaſi ce ra liquefactū eſt. Tūc oēs ſacerdotes mu gitū dederunt. Pontifex aūt tēpſi eleuās gladiū apl̓m tranſuerberauit. Alij ꝟo lan ceis illū tranifixerunt. Xp̄iani aūt corpus tius tulerūt ⁊ honorifice ſepelierūt. Anno tn̄ dn̄i. ccxxx. corpus illud in Edeſſam ci uitatem trāſlatū eſt Alexandro imꝑato re ad Siriorū p̄ces hͦ faciente. In illa au tē ciuitate nullus hereticus: nullus iude nullus paganus poteſt viuere: nec tyran nus aliqͥs ibi nocere. Poſtqͣꝫ Abagarus rex illius ciuitatis epl̓am manu ſaluatorꝭ ſcriptā accipere meruit: nā ſi qn̄ gēs aliqͣ ꝯͣciuitatē illā inſurrexerit infans baptiza tus ſuꝑ portā ciuitatis ſtans epl̓am illā le git ⁊ ea die tā ſaluatoris ſcriptura qͣꝫ apo ſtoli Thome meritis hoſtes aut fugiunt aut placant̉. Uerūtn̄ qͣꝫuis longo tꝑe du rauerit nihilominus poſtea ciuitas illa ca pta fuit a Sarracenis ⁊ ꝓphanata ſubl a to bn̄ficio ꝓpter abundantiā pctōrū. Igiſ ſicut fuit vnus ex duodecim Thomas in hac ꝑegrinatione: ita ⁊ nunc eſt vnus ex il lis ſedens ſuꝑ ſedem in gl̓ia regni celorū: quē deprecemur vt tua interuentione no eve de ſtb ſtacuiah. xp̄o cōmendet. Qui eſt bn̄dictus ⁊ laude bilis ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo XXXIX. de ſancto Iacobo di cto iuſto ⁊ minore filio Alphei ⁊ fratre do mini noſtri Ieſu chriſti N memoria eterna erit iuſtus. Uerba ſunt Da uid in pſalmo. cxi. Oīs gl̓ia hoīm iniquoꝝ cito extinguit̉ ⁊ euaneſcet velut fumus: de quibus in psͣ. d̓r. perijt memoria eoꝝ cū ſonitū Iuſti au tē vt ſcribit̉ Sapīe. v. ca. in ꝑperuū vuent ⁊ apud dn̄m eſt merces illoꝝ. Nā peracto breui curſu huius labilis vite p̄mium ſu ſcipiūt eterne beatitudinis in qua oī ma lo ſemoto bonū om̄e reperitur. Propterea Dauid in psͣ. xxxvi. dicit. Iuſti heredita bunt terrā.ſ. viuentiū. ⁊ inhabitabūt in ſe culū ſeculi ſuꝑ eā. Hinc beatus Iacobus Alphei filius iuſticie ſe totum accomoda uit. Qui ꝓpterea nō ſolū exaltatus ē in re gno celorū verū etiā in eccleſia militante ⁊ cunctis fidelibus deuotiſſime honoratur. Cum vero hodierna die immineat eius feſtiuitas colendiſſima equum eſt vt eius laudibus inſiſtamus: de quo appropriate dicunt̉ ꝟba ꝓpoſita: in qͥbus de iuſticia il lius tria myſteria occurrūt cōtemplanda rimū d̓r originationis. Scd̓m determinationis. ¶ Tertiū cōſummationis. ¶ Qualiter beatus Iacobus fuit in iuſti cia ⁊ ſanctitate ſingularis: tū ꝓpter incli nationē: tū ꝓpter exempluꝫ xp̄i: tu propter ſanctificationē in vtero. ¶ Capitulū. I. Rimū myſteriū ꝯtem plandū de iuſticia beati Iaco bi dicit̉ originatiōis. In quo vi dendū eſt vnde originē habuit iuſticia ſā cti Iacobi. Et ſumitur iuſticia large pro ꝟtute vel ſanctitate. Et ad hͦ dicimus ꝙ tria fuerunt quaſi principia radicalia iu ſticie vel ſanctitate eius. Primū fuit naturalis inclinatio. ꝓcd̓m exemplaris ſpeculatio. Tertiū ſpecialis ſanctificatio. ¶ Primū radicale pͥncipiū iuſticie ⁊ ſan ctitate beati Iacobi d̓r naturalis inclina

tio inclinabat quippe ip̄m ad ꝟtutes ip̄a natura. ſꝫ vt id meliꝰ declaret̉. Querūt ple riqꝫ. vtꝝ virtutes inſint homini abip̄a na tura. Et loqͥmur de ꝟtutibus mora libus ⁊ acqͥſitis nō aūt de infuſis ⁊ theologicis Et ꝙ ſint a natura ꝓbari pōt ex dictis ſā ctorū ⁊ philoſophorū. Inqͥt enī Bernar dus. nullū viciū naturale eſt: oīs aūt ꝟtus naturalis eſt. Et Da maſcenus in. iij. na turales ſunt in nobis ꝟtutes ⁊ equalit̓ in ſunt om̄ibus. Et Augꝰ. in iij. de libero ar bi. om̄e viciū eo ip̄o ꝙ viciū eſt cōtra natu ram eſt. Et Tho pͥma. ij. q. lxiij. arguit ſic Illud d̓r nobis eſſe naturale qd̓ ineſt nob̓ a natiuitate. Sed ꝟtutes qͥbuſdam inſūt a natiuitare. d̓r enī Ioh̓. xxxi. cā. Ab infā tia creuit mecū miſeratio ⁊ de vtero egreſ ſa eſt mecū. Igit̉ virtus ineſt homī ab ip̄a natura. Et Giraldus oddonis ſuꝑ. ij. ethi corū arguit hoc mō. Natura nō deficit in neceſſarijs vt docet ph̓us. Sꝫ ꝟtutes ſūt homini neceſſarie quia ſine ip̄is nō poteſt aſſequi ſuū finē. Sole inqͥt Macrobius de ſomno Scipionis faciūt ꝟtutes beatū Et Sene ad Lucillū ſola ꝟtus ad btām vitam efficax eſt. Et Ariſto. in. vij. politice felicitate ſine ꝟtute impoſſibile eſt exiſtere gͦ natura ꝓuidet homini de ꝟtutibus. con triū ad hec vet̉ ꝓbare poſſe. Nā Sene. ad Lucillū ait. nō dat natura ꝟtute ars ē bonū fieri Et Ariſto. ī. ij. ethi. boni vl̓ mali natura nō ſumus. Ad hec illud qd̓ eſt bo nū a natura cōmune eſt oībus homībus: ⁊ nō tollit̉ ꝑ pctm̄ qꝛ etiā in demonibus bo na nature manēt integra. Sꝫ ꝟtus nō in ē oībus hoībus ⁊ abijcitur ꝑ pctm̄ ergo nō eſt a natura. inſuꝑ ex his q̄ inſunt a natu ra nec laudamur nec vituꝑ amur ẜm Ari ſto. ij. ethicoꝝ: ſed ꝓpter ꝟtutes laudamur ꝓ qͥbus virtuoſis reddit̉ honor. ergo ꝟtu tes non ſunt a natura. vt oīs ceſſet ꝑplexi tas audienda eſt rn̄ſio Thome vbi ſupra et Riccar. de media villa in ſuo. iij. diſtin. xxxiij. Q circa ſcientias ⁊ ꝟtutes triplex fuit opinio. pͥma fuit platonicorum ꝙ ẜm Dama. in tertio ſuo ca. xiiij. dicebāt ſcien tias ⁊ ꝟtutes eſſe totaliter ab intrīſeco: ita ꝙ p̄exiſterēt in aīa natura liter. ſꝫ ꝑ diſcipli nā ⁊ exerciciū impedimēta ſcīe ⁊ virtutis tollunt̉ q̄ adueniunt aīe ex corꝑis grauita te ſic̄ ferrū clarificat̉ ꝑimationē. Sed cō tra hanc opinionē eſt oīs philoſophia te nens cū Ariſto. Ꝙ aīa noſtra a pͥncipio ē ſicut tabula raſa in qua nihil eſt depictū Scd̓a opinio fuit Auicen. qui dixit ꝙ ſciē tie ⁊ ꝟtutes eſſent totaliter ab extrinſeco. ſcꝫ ex influentia intelligentie agentis. Sꝫ hęc opinio ſtare nō poteſt qm̄ ſic nullus ꝟ tuoſus eſſet laude dignus. Tertia opinio Ariſtotelis in. ij. ethicoꝝ quā ſequūt̉ theo logi. Qꝭ ꝟtutes inſunt homī ab ip̄a natu ra ẜm aptitudinē nō ẜm ꝑfectionē. Unde Giraldus oddonis vbi ſupra ait. Qꝭ vir tus eſt a natura ſicut ab inchoatiuo. qꝛ il lud qd̓ ſe habet ad ꝟ̓tutem in rōne cauſaꝝ pͥmordialiū eſt inchoatiuū virtutis. Sed nature aīe ſic ſe habet ad ꝟtutem in rōne materie ꝑfectibil̓ ꝑ virtutē. Itēī rōne pͥn cipalis forme inclinātis ad virtute tanqͣꝫ ad ſequelā ſibi debitā: qꝛ natura aīe natu raliter inclinatur ad felicitatē ſuā ꝑ virtu tem acquiſibilem Tertio ſe hꝫ natura ad virtute in rōne cauſe efficientis: qꝛ efficit illas oꝑationes ex qͥbus generatur virtus qꝛ mediante ip̄a generant ꝟtutem. Quar to ſe habet in rōne cauſe finalis. qꝛ natura anime finis eſt ꝟtutis acquiſite. Ex quo patet ꝙ natura aīe ſe habꝫ ad v̓tutē mora lem aliquo mō in rōne quadruplicis cau ſe ⁊ per cōſeques ꝙ eſt eius inchoatiuum. Secūdo dicit Giraldus ꝙ ꝟtus eſt a do ctrina tanqͣꝫ ab excitatiuo ⁊ ꝓuocatiuo qꝛ om̄e oſtenſiuū homini qd̓ ꝓuenit ex virtu te ⁊ mali ꝓuenientis ex vicio ⁊ iuris: ⁊ de biti: ⁊ naturalis legis qͥbus te neceſſariū ē viciū euitare et ſequi ꝟtutē eſt excitatiuū ⁊ ꝓuocatiuū hoīs ad ꝟtutem: hoc ꝟo ẜm Ariſto.i. ethi. facit moralis doctrina Ter tio ſicut ꝟtus eſt a natura tanqͣꝫ ab incho atiuo animi doctrina tanqͣꝫ ab excitatiuo: eſt a cōſuetudine tāqͣꝫ a ꝑfectiuo: ⁊ ſic ſol uuntur obiecta. Ad illud vero qd̓ induce bat̉ de natura ꝙ non deficit in neceſſarijs dicendū ꝙ non ſolū ſequit̉ ex hoc ꝙ debeat dare virtutē neceſſaria: ſꝫ ſufficit ꝙ dedit oīa neceſſaria ad ꝟtutē acquirendā: ſic̄ nō dat panē neceſſariū hūane vite ſꝫ dat oīa neceſſaria ad panē acquirendū ſꝫ ꝓpter di cta poſſet aliqͥs dubitare ſi virtus eſt a na tura ẜm aptitudinē ⁊ diſpoſitionē ſiue in

choationē. vn̄ eſt ꝙ in pluribus hoīes cur runt ad malū. vn̄. xij. q. i. c. i. d̓r oīs etas pro na eſt ad maluꝫ ab adoleſcentia. Inſuper nec oēs virtuoſi inclinant̉ eqͣliter ad ſingu las ꝟtutes ꝓ qͥbus dicit Ariſto.i. ethicorū. multis qͥdē delectabilia aduerſant̉ ad in uicem: qꝛ nō naturalia ſunt. Et Terētius quot hoīes tot ſententie ſuus cuiqꝫ mos: ⁊ Horatius in epl̓is. deniqꝫ nō oēs eadem imitant̉ amantqꝫ Et ouidius in li. de arte amandi. Pectoribus mores tot ſunt quot in vrbe figure. Et Perſius. Mille homi nū ſpecies ⁊ rerū diſcolor vſus. Uel le ſuū cuiqꝫ eſt nec voto viuitur vno. Et Cicero in li. de fato. In naturis hoīm diſſimilitu dines ſunt. Igit̉ ex tanta diuerſitate ⁊ ine qualitate videt̉ ꝙ ꝟtutes nō ſint a natura qm̄ ſi ſic eſſet oēs ad illas eqͣliter inclina rent̉. Ad hoc ita pulchre rn̄det Tho. vbi ſupra. Qꝭ aliqͥd d̓r eē hōī naturale dupli citer. Primo ex natura ſpeciei. Secūdo ex natura indiuidui. Illud enī qd̓ conuenit ei ẜm aīam rōnalem eſt ei naturale ẜm na turā ſpeciei eo ꝙ vnūqd̓qꝫ habꝫ ſpeciē ẜm ſuā formā. Forma ꝟo hoīs eſt aīa rōnalis Illud aūt qd̓ cōuenit homini ẜm determi natā corꝑis cōplexionē eſt ei naturale ẜm naturā indiuidui. Indiuiduat̉ nāqꝫ vnū qd̓qꝫ ẜm materiā. licet ergo qͣꝫtum ad na tura indiuidui ex diſpoſitionē corꝑis alio ſint diſpoſiti vel melius vel peius ad qua dam ꝟtutes. Un̄ vnus hꝫ maiorē aptitu dinē ad ſcientia. alius ad fortitudinē. aliꝰ ad temperantiā ⁊ hmōi: tn̄ qͣꝫtum ad na tura ſpeciei ad oēs ꝟtutes eqͣliter īclinant̉ inqͣꝫtū in volūtate eſt qͥdā appetitus natu ralis boni qd̓ eſt ẜm rōnem. Sic ergo bea tiſſimus Iacobus: rōne p̄ditus a natura ip̄a cōmouebat̉ vt vitā eligeret ꝟtuoſam. Scd̓m radicale pͥncipiū iuſticie ⁊ ſancti tatis beati Iacobi fuit exemplaris ſpecu latio: habuit qͥdem ante oculos exempluꝫ faluatoris nr̄i Ieſu xp̄i qui de ſe ip̄o dixit. Ioh̓. viij. ca. Ego ſum lux mūdi qui ſequi tur me nō ambulat in tenebris Fuit enim Iacobus iſte vnus ex duodecim apl̓is ip ſius ieſu xp̄i vt patet Mat. x. ca. dictꝰ ꝟo fuit Iacobus minor ad differentiā Iaco bi zebedei qͥ lꝫ natꝰ poſterior ſit Iacobo al phei: tn̄ vocatiōe fuit pͥor: videt̉ enī illa pͥo ritas tꝑis quandā ſecū trahere dignitatē. Ob id pōtifices maximi cū de p̄dicatorū ⁊ minoꝝ ordinibus inſimul mentionē ali quā faciūt ſꝑ p̄dicatoꝝ ordinē preponunt: qꝛ vt dicit glo. in ca. Quia ex eo. de pactis li. vi. ordo p̄dicatoꝝ pͥus fuit ab eccl̓ia ap probatus qͣꝫ ordo minorū. Et ſic in textu ſepius inuenimus p̄poſita p̄dicatoꝝ ordi nem ſiue p̄dicatores vt ptꝫ in ca. quorūdā de electione. li. vi. Ubi preponunt̉ in lr̄a p̄ dicatores minoribus ⁊ minores heremita nis. Idē habet̉ in ca. cū ex eo. de exceſſibus p̄la. ⁊ de pͥuilegijs in ca. ex his. Et ī clemē tina dudū de ſepulturis. Ad Iacobū iam redeūdo dicimus eū minorē vocatū nō qꝛ minoris ſanctitacis extiterit qͣꝫ alter Ia cobus qͥ in ſanctitate vt videbit̉ apl̓is ce teris eſt p̄pouendus. Nā vt pleriqꝫ dicūt: frater dn̄i noīatur ꝓpter p̄rogatiuā ⁊ excel lentiā ſanctitatꝭ ob quam ꝑ ceteris apl̓is hieroſolymis eſt ep̄us ordinatus vt ſcribi tur. lxvi. di. in ca. porro. Uerutn̄ ſunt ⁊ alie cauſe p̄ter iſtā: qͥbus ip̄e dn̄i frater eſt nun cupatus: ſiue qꝛ ex ſorore ꝟginis erat natꝰ ſiue qꝛ xp̄o ſimilimus eſſe ꝑhibebat̉. Ob qd̓ iudei capere volentes xp̄m ſignū petie runt a iuda vt oſcularet̉ eū ne decepti Ia cobū cepiſſent. hoc etiā teſtat̉ Ignacius in epl̓a ad Ioh̓em euangeliſtā ſic dicēs. Si licitū eſt mihi apud te ad hieroſolyme par tes volo aſcendere vt videā illū venerabi lem Iacobū qͥ cognominaỉ iuſtus quē re ferunt xp̄o ieſu ſimilimū facie vita ⁊ mo do ꝯuerſationis ac ſi eiuſdē vteri frater eſ ſet geminus. Quē dicūt ſi videro: videro ⁊ ip̄m xp̄m ẜm omīa corporis liniamēta. ¶ Tertiū radicale pͥuilegiū iuſticie beati Ia cobi d̓r ſpecialis ſanctificatio. vt enim colligit̉ ex dictis Hieronymi in li. de viris illuſtribus ⁊ Egeſippi qͥ fuit apl̓oꝝ cōtem poraneus fuit btūs Iacobus in vtero ma tris ſanctificatus. Ex qua ſanctificatiōe cōſecutus eſt mūdatione ab originali cul pa debilitationē fomitis ⁊ p̄ſeruationem a pctō mortali. Et licet dicatur ꝙ in morte xp̄i omnes apoſtoli peccauerunt. Forte ab iſta generalitate Iacobus excipit̉. Nā vi detur ꝙ fidem reſurrectionis chriſti nūqͣꝫ amiſerit. Inquit enī Hieronymus in li. d̓ viris illuſtribus. Qꝭ votum vouit ſe non 8

comeſturū donec videret dn̄m a mortuis ſurrexiſſe. Ip̄a aūt die reſurrectiōis appa ruit ei dn̄s ac eis qͥ erant cum eo ⁊ dixit po nite menſam ⁊ panem: deinde panē acci piens benedixit ⁊ dedit Iacobo dicēs: ſur ge frater mi comede: qꝛ filius hoīs a mor tuis reſurrexit. Et hoc eſt qd̓ aſſerit Pau lus. pͥme ad Corꝭ. xv. ca. deinde viſus eſt Iacobo. Cōcurrerūt ita in illo oīa tria pre dicta ꝓpter q̄ iuſte ſancte mūdiſſimeqꝫ vi uere inuētus eſt. Cuiꝰ ſanctitatē admira bilē explicabimus in ſequēti myſterio. ¶ Qualiter bratus Iacobus fuit ꝟgo pu riſſimus qͥ carnē ſuā mortificauit ⁊ oratio ni aſſiduus fuit. Capitulū. II. Ecundū myſteriū con templādū de iuſticia beati Ia cobi d̓r determinatiōis. vbi determinādū eſt in quo precipue ipſe iuſtus ⁊ ſanctus fuit exiſtimatus. Et dicimus ꝙ ſingulariter in tribus. Primo in ꝟginitatis obſeruatione. Scd̓o in carnis mortificatione. ¶ Tertio in orationis exercitatiōe. ¶ Primo qͥdem in ꝟginitatis obſeruatio ne vt ait Hieroꝰ. in libro de viris illuſtri bus Iacobus in perpetua virginitate per manſit. In hoc ſequens redemptorē mun di qͥ virgo de ꝟgine naſci dignatus ē Nec audiendi ſunt illi qͥ virginitati detrahunt aſſerentes illā aut nullius aut parui eſſe p̄ mij. qm̄ vt Hieroꝰ inquit in epl̓a ad filiā Mauritij de cōmendatiōe virginitatis. Qui ſqͥs pudicitiaꝫ aut nullius p̄mij aut parui fore exiſtimat: certū eſt illū aut igno rare aut non voluntariū eius ferre laborē Quiſnā non cōſideret: ideo de virgine na tū xp̄m vt virginitatis amplitudinem ſic mortalibus oſtentaret. Hic Hieroꝰ ad fi liā Mauritij vbi ſupra ait. Ut illuſtrius ꝟginitatis meritum clareat ⁊ qͣꝫ digna ſit deo manifeſtius poſſit intelligi illud reco gitetur ꝙ dūs ⁊ ſaluator nr̄: cum ꝓpter hu mani generis ſalutē hoīem dignaret̉ acci pere nō aliū qͣꝫ virginalē elegit vterū: ꝟgi nē habuit matrē: virgo manſutus: in ſe vi ris ⁊ in matre feminis: virginitatis p̄bu it exemplū. hec ille. Sed de virginitatis p̄ conijs alio loco copioſius diſſeremꝰ. ¶ Se ſundo beatus Iacobus iuſtus ⁊ ſanctus valde viſus eſt in carnis mortificatione Nā vt Hieroꝰ refert li. de viris illuſtribꝰ. Uinū ⁊ ficerā nō bibit: carnes nūqͣꝫ come dit. ferrū in caput eius nō aſcendit: oleo nō eſt vnctus: balneo non eſt vſus. Ex qͥbus verbis apparet ip̄m in cunctis curā corpo ris neglexiſſe. Faciebat qͥdem hoc ne leui ſaltem maculare vita famine poſſet. Pec cata nāqꝫ venialia ⁊ ſi charitatē nō extin guant illius rn̄ feruorem diminuūt Ideo ⁊ ſancti viri adhuc in gr̄a cōfirmat. euita re illa totis viribus ſtuduerūt. Et vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xliij. ar. vij. ad vltimum argumentū. Quāuis ꝑ pctm̄ veniale gr̄a nō tollat̉ per quā eſt homī ſalus. inqͣꝫtū tn̄ veniale diſponit ad mortale: vergit in de trimentū ſalutis. Huius rei gr̄a queritur a multis: an pctm̄ veniale ſit cōmittendū. vt ꝓximo ſubueniat̉: ne mortale incurrat. Et vt refert Tho. qͥdam dixerūt ꝙ ſic. Sꝫ hoc implicat cōtradictoria. Si enī cōmit tendū eſt iā nō eſt malū neqꝫ pctm̄. Nam pctm̄ etiā veniale non poteſt eſſe eligibile. Cōtingit tn̄ aliqͥd ꝓpter aliquā circūſtan tiā nō eſſe pctm̄ veniale. qd̓ illa circūſtan tia ſublata pctm̄ veniale eſſet. Sicut ꝟbū iocoſum eſt pctm̄ veniale. qn̄ abſqꝫ vtilita te d̓r. Si aūt ex cauſa rōnabili ꝓferat̉ non eſt ocioſum neqꝫ pctm̄. Quare ſi pctm̄ ve niale remaneret pctm̄ nō deberet fieri vt ꝓ ximus liberaret̉ a pctō mortali. diximus iſta vt exemplo beati Iacobi vnuſquiſqꝫ qͣꝫtū pōt conet̉ cum dei adiutorio venialia pctā effugere ac declinare. ¶ Tertio btūs Iacobus iuſtus ⁊ ſctūs ab oībus ꝓbatus eſt ꝓpter or̄onis frequentationē. Vt enim tradit Hteroꝰ li. de viris illuſtribus. To tiens in oratione genua flectebat vt calos in genibus ſicut calcaneos videretur hr̄e. Obnimiā aūt ſcītatē ſuā ſolus inter apo ſtolos ꝑmittebat̉ in ſctā ſctōꝝ intrare. nō qͥdem immolatiōis cauſa ſꝫ or̄onis. Tāte etiā reuerētie in populo extitit. vt fimbriā veſtimenti eius certatim tangere cuperēt. Hic primus inter apl̓os miſſam celebra uit Hieroſolymis. Un̄ de ꝯſe. di. i. ca. Ia cobus. ita d̓r Iacobus frater dn̄i cui pͥmū credita ē hieroſolomitana eccl̓ia: tradidit nobis miſſe celebrationē. i ordinē celebrā

di miſſe. Qd̓ nō eſt intelligendū de oībus miſſe ſolēnitatibus ⁊ ordinatiōibus. ſꝫ de aliqͥbus. Qm̄ vt ſcribit Hugo li. ij. de ſa cramentis. Introitū in miſſa poſuit. Ce leſtinus. Glori a in excelſis d̓o. decreuit cō ciliū. vt ponitur de cōſe di. i. ca. de hymnis Dn̄s vobiſcū d̓r ex antiqͥſſimo vſu. Colle ctas ordinauit Gregꝰ ⁊ pr̄ nr̄ Gregꝰ. ⁊ ſic a diuerſis vident̉ diuerſa ⁊ ml̓ta addita. ¶ Qualiter beatus Iacobus ꝓpter veri tatem qua p̄dicabat martyrio coronatꝰ ē. ¶Capipylſū.I.I. Ertium myſteriū con templādū de iuſticia bti Iaco bi d̓r ꝯſūmatiōis. Conſumma ta qͥppe ful̓t dū violentā mortem ꝓ xp̄o nō horruit: de qͣ ꝯſideremus tria videlicet. ¶ Cauſam Penam. ¶ Uindictā. ¶ Primo conſideremus de morte Iacobi violenta cauſaꝫ. Et hec fuit libera atꝙ pu blica p̄dicatio veritatis. Hec ē nāqꝫ ve ritas quā d̓s in nob̓ diligit. qꝛ ip̄e veritas ē ad Roma. iij. ca. Eſt aūt d̓s veritas De hac inqͥt Eſa. xxxiij. ca. Qui loquit̉ veri ta tē in excelſis habitat. Et Sapiēs Sapīe iiij. ca. Non contradicas ꝟbo ꝟitatis vllo mō. Hec ē q̄ ꝯſuetudini iure p̄ponit̉. de qͣ Augꝰ di. viij. ca. veritate ait. Cedat cōſue tudo veritati. Et eadē di. ca. Si cōſuetu dinē. ſubdit̉ vſus qͥ veritati eſt ꝯͣrius eſſe abolendus eſt. Idē ꝯfirmat̉ in ca. qͥ ꝯtem pta. ⁊ in ca. ꝯſuetudo. Hec eſt quā Foro babel taꝫ ampliſſime cōmendauit coram Dario perſaꝝ rege. Nā vt colligit̉ ex. iij. li. Heſdre ca. iij. dū ꝓpoſita fuiſſet corā Da rio queſtio. Quid de tribus fortius vide retur. Rege vino ⁊ muliere. Unus rn̄dit ꝙ rex. qꝛ cū homo preſit ceteris aīantibus rex p̄eſt hoī ⁊ ad nutū eius oīa diſponunt̉ Quidā alius ptulit vinum eo ꝙ vinū ani mi fortitudinē ſuperat Forobabel ꝟo mu lierē vtroqꝫ fortiorē aſſerunt. Nā regibus ⁊ his qͥ vitem plantant mulieres dn̄ant̉. Et ꝓ mulieribus hoīes cuiuſcūqꝫ ſtatus aīas ponere nō formidant. Suꝑ hec autē oīa veritatē dixit eſſe fortiorē. quā oīs ter ra inuocat. celū bn̄dicit. ⁊ manet inecernū. Propter hanc aūt veritatē ꝓferenda hor tatus eſt xp̄s diſcipulos. vt mori nō perti meſcerēt dixit enī Mat. x. ca. Nolite time re eos qui occidūt corpus. aīmam aūt nō poſſunt occidere. Sed ve nobis nos ſumꝰ in quos fines ſeculoꝝ deuenerūt. Ab om nibus ꝓ maiori ꝑte veritas cōculcat̉. Cū cta mendacijs. dolo fraude. deceptionibꝰ: ⁊ falſitatibꝰ fedata cernunt̉. vbiqꝫ adula tiones. iuſticiā ⁊ veritatē deijciunt. Nō eſt hec doctrina ph̓oꝝ Inquit Ariſto. iiij. to picorū. et. iiij. ethicorū. ꝑ ſe mendaciū pra uum ⁊ fugiendū. veꝝ aūt ⁊ bonū ⁊ lauda bile eſt. Sꝫ mundi redemptor veritatem nos exolere docuit. qꝛ ip̄e eſt veritas ⁊ vi ta Hinc ⁊ btūs Iacobꝰ illā ſuo ſangui ne defendere nō recuſauit. dū enim vt Egi ſippus refert. Iudei requiſiuiſſent eū vt ꝯͣ xp̄m p̄dicaret in die ſolenni paſce aſcēdēs ſuꝑra pinnaculū tēpli voce magna rn̄dit. Quid me interrogatis de filio hoīs. Ec ce ip̄e ſedet in celis a dextris ſumme ꝟtu tis. viuos ⁊ mortuos iudicare venturus. Que verba ⁊ ſimilia iudeos in tantū leſe runt. vt exclamātes dicerēt. Oo ⁊ iuſtus errauit: interficiamus eū. ¶ Scd̓o conſide remus de morte Iacobi penā. Statim qͥ dem aſcendentes iudei p̄cipitauerūt eum deinde lapidauerūt. Ip̄e vero ſuꝑ genua ꝓcumbens dicebat. Rogo dn̄e dimitte eis qꝛ neſciunt qͥd faciunt. Quidam ꝟo ſacer dos exclamauit parcite queſo qͥd facitis ꝓ nobis hic orat iuſtus quē lapidatis. Tūc vnus particam fullonis arripiens valido ictu caput eius impetijt ⁊ cerebrū excuſſit Taliqꝫ martyrio migrauit ad dn̄m. An no trigeſimo epatus eius. Sepultuſqꝫ eſt ibidē ꝓpe templū. Cū aūt ppl̓us mortē eiꝰ vindicare ⁊ malefactores capere ac puni ret vellet ꝓtinus aufugerūt. ¶ Tertio cō ſideremus de morte Iacobi vindicta Nā iudei ꝓpter hͦ pctm̄ ⁊ pͥncipalius qꝛ xp̄um occiderūt diuina vltione ꝑcuſſi fuerūt qͦrū deſolationē ac deſtructionē ciuitatis nare rauimus in tractatu de timore iudicioruꝫ dei. Nūc ꝟo ſufficit intellexiſſe qͣꝫtū beatꝰ Iacobus deo celi fuerit beatus quē in hoc ſeculo tot virtutibus pollere fecit in futuro eterno bona donauit. Ad quos nos ꝑdu cat clementia xp̄i. Qui eſt bn̄dictus ⁊ lau

dabilis in ſecula ſeculoꝝ Amen. ¶ Sermo. XL. de laudibus fidei xp̄iane: q̄ veriſſima ꝓbat̉ extra quā nullus conſe qui poteſt eterna ſalutē. In feſto ſanctorū Philippi ⁊ Iacobi recitandus. N me credite. Uer ba ſunt redemptoris noſtri Ioh̓. xiij. ca. qͥ in euāgelio p̄ ſentis ſolēnitatꝭ: decepti ple riqꝫ a ſuo debili ꝑuiſſimoqꝫ ingenio nolūt acceptare illa q̄ d̓s nobis ſua benignitate reuelauit. Reputāt qͥppe ſtultū fore ac ſa tis leue ſi credāt̉ pure ⁊ ſimpliciter altiſſi ma fidei xp̄iane myſteria. Cōtra qos lo quit̉ ſcpͥtura oſtēdēs qͣꝫ ſit laudabile qua qꝫ vtile ⁊ meritoriū credere diuinis abſqꝫ inqͥſitione curioſa vel ꝯͣdictione. Scribit̉ nanqꝫ Gen̄. xv. ca. Credidit Abraā deo ⁊ reputatū eſt ei ad iuſticiam. Et. ij. Paral̓. xx. ca. Credite in dn̄o deo vr̄o ⁊ ſecuri eri tis. Et Ecc̄i. ij. ca. Qui timetis deū credi te illi ⁊ non eua euabit̉ merces vr̄a. Et ad Roma. x. ca. Corde enī credit̉ ad iuſticiā. Et Marci vltꝭ. ca. Qui crediderit ⁊ ba ptizatus fuerit ſaluus erit. qͥ ꝟo nō credi derit cōdemnabitur. Et. Ioh̓. i. ca. Dedit eis ptātem filios dei fieri his qͥ credunt in noīe eius. Et. iij. ca Sic d̓s dilexit mūdū. vt filiū ſuū vnigenitū daret. vt omīs qͥ cre dit in illū nō pereat ſꝫ habeat vitā eternā. Et. vij. ca. Qui credit ī me ſicut dicit ſcri ptura flumina de ventre eius fluēt aque viue. Et. viij. ca. Si nō credideritis morie mini in pctō vr̄o. Et. xi. ca. Qui credit in me etiā ſi mortuus fuerit viuet Et. xx. ca. Beati qͥ nō viderūt ⁊ crediderūt. Et vltꝭ ca. Credentes vitā habeatis in noīe eius Et Luce. ij. ca. Eliſabetha ſpūſancto mo ta dixit immaculate virgini. Beata q̄ cre didiſti. Et lꝫ iſta ſufficerent ad extinguen dam neqͥciā hoīm elatoꝝ. verūtamē oſten demus in pn̄ti ẜmone fidei nr̄e clariſſimā veritatē. Hāc p̄dicauerunt Philiꝓpus ⁊ Iacobꝰ apl̓iqꝫ ceteri. hāc didicerūt a xp̄o. hac deniqꝫ ꝓprio ſanguīe defenderūt. Ne qꝫ dari pōt alia fides p̄ter iſtā in qua ſpe rari poſſet eterna ſalus. Una inqͥt textus in ca. firmiter. de ſum. trini. ⁊ fi. ca. eſt fide deliū vniuerſalis eccl̓ia: extra quā nullus oīno ſaluat̉. Et apl̓us ad Eph̓. v. ca. ait. Unus d̓s vna fides q̄ ſcꝫ credit xp̄m deū ⁊ hoīem de ꝟgine natu ſaluatore mundi. Ꝙ aūt iſta fides veriſſima ſit et indubi ta ꝓbare poſſumus triplici rōne. Prima d̓r mundialis acceptatiōis. Scd̓a paſſionalis tollerationis. ¶ Tertia diuinalis magnificatiōis. ¶ Qꝭ fides xp̄i vera ſit oſtendit̉ eo ꝙ mū dus totus illa acceptauit mediante p̄di catione apoſtoloꝝ: quod fieri nō potuiſſet abſqꝫ virtute dei ⁊ miraculis euidē tibus ¶ Capituſi..I. Rima ratio qua ꝓbat̉ ꝙ vera eſt fides chriſti d̓r mun dialis acceptatiōis. Non enim abſqꝫ ꝟtute dei fides iſta acceptata fuit in toto terraꝝ orbe. a populis. a philoſophis a regibus ⁊ imꝑatoribus. Clarū qui ppe ē ꝙ ante p̄dicationē apl̓oꝝ mundus totus ſuꝑſtitionibus varijs noxijſqꝫ erat immer ſus. Et vt in ẜmone ſcd̓o huius oꝑis dixi mus. Alij colebant ꝓ deo celeſtia corpora Alij elementa inſenſibilia Alij corruptibi les hoīes ac mortales. Alij beſtias ⁊ ſer pētes. Alij deniqꝫ idola vana ſurda ⁊ mu ta. Ob qd̓ ⁊ innumera flagicia perpetra bant atqꝫ ritus deteſtabiles obſeruabant. Nā vt inqͥt Euſebius panphili. li. i de euā gelica p̄paratiōe. Perſe matres ꝓprias ne phandis nuptijs cognoſcebāt. Scite car nibus veſcebant̉ humanis. Maſagēte ⁊ derbices ꝓpin puos ⁊ affines ſuos ſenectu te cōfectos miſerrimos putātes interficie bant īmolando: ip̄os idolis: deniqꝫ come debant. Ti barani ſeniores ſuos viuos p̄ cipitabant. Et vt tradūt Manethus hi ſtoricus Egyptiꝰ ⁊ Apollodorus. ⁊ Phi lo qui fenicū ſcripſit hiſtoriā. Et Diony ſius alicarnaſe a vir Romane hiſtorie ac ita lice peritiſſimus. ita pater vnicū filiuꝫ dilectū. mater filiā demoni tāqͣꝫ ouē ſacri ficabant. Oīa tn̄ iſta ⁊ ſimilia p̄dicatione apl̓oꝝ penitus ſunt deleta. Omiſſis autē ceteris. Nōne Philippus apl̓s Scitarū gentes ad xp̄m ꝯuertit. Ip̄e qͥdē illis euā geliū xp̄i ꝑ anuos. xx. feruentiſſime p̄dica uit. Ubi quatuor miranda fecit. Primo draconē expulit. nā cū aīmal illud imma

niſti mū ſub ſtatua martis lateret: indeqꝫ exiuiſſet interfeciſſetqꝫ filium pontificis ⁊ duos tribunos: iuſſu beati Philippi in lo cū deſertū deſcendit. nulliqꝫ de cetero no cuit. Scd̓o idoluꝫ martis ꝯfringi iuſſit ⁊ loco eius crucē xp̄i erexit quā oēs fideliter adorauerant. Tertio oēs morbidos flatu draconis ꝑfecte ſanauit: ⁊ illis tribus mor tuis vite beneficiū reſtituit: qͥ omnes cre diderunt in xp̄m ⁊ baptizati ſunt. Quar to hereſim ebionitaꝝ qͥ carnem xp̄i fanta ſticā dogmatizabant extinxit. Erant autē illi due filie ſacratiſſime ꝟgines per quas dn̄s multos ad fidē conuertit. Notandū tn̄ hoc loco ꝙ fuit alius Philippus vnus ex ſeptē diaconibus de quo ſcribit̉ in acti bus apl̓oꝝ. dequo dicit Hieroꝰ in marti logio ꝙ octauo idus Iulij ſignis ⁊ virtuti bus inclitus apud ceſaream requieuit: iu xta quē filie eius tres tumulate ſunt: nam qͣrta apud epheſum requieſcit. Primus gͦ Philippus ab iſto differt. qꝛ iſte fuit apl̓s iſte diaconus. Ille quieſcit apud Ieropo lim Iſte apud ceſareā. Ille habuit duas filias ꝓphetiſſas. Iſte qͦttuor. lꝫ hiſtoria ec cleſiaſtica videat̉ dicere ꝙ fuit Philippus qͥ habuit quattuor filias ꝓphetiſſas. Sed in hoc magis Hiero. eſt credendum. De Philippo itaqꝫ apl̓o ita ſcribit Ambroſi in li. de vita ⁊ obitu ſanctorū. Philippus gentilibus p̄dicat xp̄m: barba raſqꝫ gētes vicinaſqꝫ tenebris ⁊ mari oceano ꝯiuctas ad ſcientie lumen fideiqꝫ portum deducit demū in Iera poli frigie ꝓuincie vrbe cru cifixus: lapidatuſqꝫ obijt ſimulqꝫ cū filia bus ſuis ibi requieſcit. Diximus iam cō uerſionē Sciraꝝ aliaꝝqꝫ gentiū factā pre dicante Philippo a poſtoliſqꝫ ceteris. Qd̓ vtiqꝫ ſine deo adiuuante ꝑfici minime po tuiſſet. vt enī ſcribit̉ Marci vltꝭ. ca. Apo ſtoli p̄dicauerunt vbiqꝫ dn̄o cooperante ⁊ ſermone cōfirmante ſequētibꝰ ſignis. Nō confirmaſſet deus illorū ſermonē: neqꝫ ſi gna fuiſſent ſecuta: niſi fides quā predica bant vera fuiſſet. Propterea Augꝰ. li. xxij. de ciuitate dei. inqͥt tria eſſe magna ⁊ ẜm naturā incredibilia. Primū eſt xp̄m dei fi lium de virgine natum paſſum ⁊ in cruce mortuū atqꝫ in ſepulchro poſitū: reſurre xiſſe tertia die: ⁊ quadrageſima poſtqͣꝫ ſur rexit ad celos aſcēdiſſe. Dum philoſophi ſtoici: Epicuri ⁊ reliqui audiebant Athe nis Paulum iſta p̄dicantem. Aliqui dice bant eū ſemiuerbiū. id eſt ſeminatorē ver borum. Alij vero addebant: annūciatorē nouoꝝ demonioꝝ. id eſt nouaꝝ ſcientiarū videt̉ eſſe. vt d̓r Actꝭ xvij. ca. Scd̓m ma gnū ⁊ incredibile eſt totum mundū credi diſſe illud primū. Nam vt patꝫ oēs natio nes relictis ſuꝑſtitionibus idolatrie credi derunt in xp̄m. Qd̓ etiā cōfirmari poteſt: qꝛ roma abiecta idolatrie ſpurcicia: xp̄m confeſſa eſt ⁊ vſqꝫ in p̄ſens illū crucifixum adorat. Neqꝫ vt quidā aiūt indocta p̄lebs ſuaſioni apoſtoloꝝ conſenſit. qͥnimo ⁊ phi loſophi clariſſimi ⁊ ciues honoratiſſimi ⁊ reges ⁊ principes ac ſapiētiſſimi viri xp̄m ſunt venerati. Tertiū magnū ⁊ ẜm natu rā incredibile ē mūdū totū pͥmū incredi bile credidiſſe: predicatione apoſtolorū qͥ neqꝫ pollicebantur temporalia bona: neqꝫ voluptati fauebant. neqꝫ vitā tēporalē tu endam dicebant. Sed p̄dicabant mundi contemptū: paſſionū tollerantiā: ⁊ mortis violente deſideriū: nō in pulchritudīe ⁊ ele gantia orationis: non vi armoꝝ populos attraxerunt: vt crucifixo Ieſu xp̄o diuinū exhiberent honorē. O res ad modum ſtu pēdiſſima. O inuicta ꝟtus oī potētis dei duodecim ſimplices hoīes a xp̄o electi: po tuerunt in omēs nationes ⁊ ppl̓os veritatē euangelicā diſſeminare Aut igit̉ miracu lis ⁊ ſignis fidem quā p̄dicabant vt in fi doles illā acciperent confirmauerunt. Et ſic apparet ꝙ in eis tanqͣꝫ fidelibus nūcijs eterne vite effluxit diuina gr̄a. Aut ſi abſ qꝫ miraculis id fuit effectū ⁊ hͦ vtiqꝫ mira culū ꝑmaximū erit cēſendū. vt ſimplici ꝑ ſuaſioni apl̓orū crediderit totus mūdus rem pͥmam tam grandē ⁊ vt predictuꝫ eſt ẜm naturam incredibilē. Sed quidā in ſenſati obijciunt nob̓ ꝙ ſi ideo ē vera fides chriſti: quia ab om̄ibus nationibus fuit ſu ſcepta: pari modo dicere poſſumus ꝙ ſe cta Magumethi iam quaſi vbiqꝫ dilata fuerit a deo ⁊ per conſequens Magume thani poſſunt ſperare futurā ſalutem. Ad hoc rn̄demus. Primo qꝛ ſecta illa ml̓ta cō tinet ſtulta ⁊ irrationabilia ⁊ p̄ter illa que vitā Magumethanoꝝ voluptuoſā ⁊ bru 6 4

talē oſtendūt: id maxime eſt attendendū: videlicet ꝙ illorū btītudo adhuc in volu ptate finiet̉. Nā vt aſſerunt: ꝓmiſit d̓s ſer uātibus legē Magumeth paradiſum.i. hortū deliciaꝝ aquis p̄terfluentibus irri gatū: in quo ſedes habebunt ꝑpetuas nec frigore aut eſtu aliquo affligent̉: oībus ci borū veſcent̉ generibus. Sericis veſtimē tis oīs coloris induent̉: ⁊ ꝟginibus ſpecio ſiſſimis coniungent̉. In delitijs oībus ac cubabunt. quibus angeli pincernaꝝ more cū vaſis aureis ⁊ argenteis miniſtrabūt. offerentes eis vinū lac ⁊ mel dicentes. co medite ⁊ bibite in leticia. Tria nanqꝫ flu mina.ſ. lactis ⁊ mellis ⁊ vin optimi aro matici eos habere dixit Magumeth in paradiſo: ⁊ ꝙ angelos pulcherimos ſunt viſuri adeo magnos ꝙ ab vno oculo āge li vſqꝫ ad celū ſit ſpaciū vnius diei. Con tra quas fatuitates inqͥt Auicenna. ix me caphiſice. ca. vij. lex nr̄a quā dedit Magu methus on̄dit diſpoſitionem felicitatis et miſerie q̄ ſunt ẜm corpus. Sꝫ eſt alia pro miſſio q̄ apprehendit̉ ab intellectu. Seqͥ tur Sapientibus multo magis fuit cup ditas ad conſequendū hanc felicitateꝫ qͣꝫ corꝑm. q̄ qͣꝫuis daret̉ eis tn̄ nō attenderūt nec appreciati ſunt eā cōparatione felici tatis q̄ eſt coniuncta pͥme veritati. Scd̓o lex illa multo veneno cōmixta eſt. Nā aſſe rit ī ſuo alcorano Magumeth. ꝙ moyſes fuit ꝓph̓a magnus. ſꝫ xp̄s maior ⁊ ſūmus ꝓphetaꝝ natus ex maria ꝟgine ꝟtute dei abſqꝫ hoīs ſemīe. Sed venenū immiſcuit qꝛ xp̄m nō vere paſſum nec vere reſurrexiſ ſe dixit. ſꝫ aliū quendā hoīem ſibi ſimilem hͦ egiſſe vel paſſum eſſe docuit. Tertio ip ſe maximꝰ fuit deceptor qͥ rudes ppl̓os fa cile ꝑuertere potuit. Nā ſecutus Epicu ri doctrinā cū finxiſſet multa falſa ſibi cre dentibus indulgēt oēm laſciuiā. De epi curo qͥꝓpe ſic ait Lactātius li. iij. diuinaꝝ inſti. Epicuri diſciplina ml̓to celebrior ſꝑ fuit qͣꝫ ceteroꝝ. nō qꝛ veri aliqͥd affert ſꝫ qꝛ multos ad populare nomē voluptatis in uitat. Nemo enī nō in vicia ꝓnus eſt. Pre terea vt ad ſe multitudinē ꝯtrahat. oppoſi ta ſingulis qͥbuſqꝫ moribꝰ loquit̉ deſidio ſum. Uetat lr̄as diſcere: auarū populari largitione liberat. ignauū ꝓhibit accedere ad rēpublicā. pigrū exercere. timidū mili tare. hec ille. Pari mō Magumeth ſequē tibus illū ad luxuriandū ⁊ fornicandum liberā licētiā largit̉. Fuit aūt tꝑe Bonifa cij quarti ⁊ Heraclij imꝑatoris ex gente arabū qͥ vt aiunt conſilio cuiuſdā Sergij monachi apoſtate ml̓ta calliditate ⁊ aſtu cia decepit arabes. deinde vſqꝫ ad tꝑa nr̄a neſcimus qͦ iudicio dei maximā orbis ꝑ tē corrupit. Cui nihil efficatiꝰ efficere poſ ſum qͣꝫ ſua deliramēta q̄ in libris ſarrace noꝝ inueniunt̉ deſcripta. In alcorano qͥꝑ pe Magumēthus ait. Laus eius ſit qui tranſire fecit ſeruū ſub vna nocte ab orato rio hellaꝝ q̄ eſt domus Mecque vſqꝫ ad oratoriū remotiſſimū q̄ eſt domus ſancta in hierl̓m quā bn̄ diximus. Expoſitio hu ius ſentētie eſt in li qͥ d̓r arabice halmae ris qd̓ latine interpretat̉ in altū aſcendere Et iō vulgariter dicit̉ ſcala Magumeth Ibi inducit̉ magumeth qͥ de ſe loquēs di cit ridēdas ac deteſtādas fatuitates. Pri mo ꝙ cū dormiret ⁊ in lecto iuxta vxore in Mecqua in arabia apparuit ei Gabriel angelus ⁊ dixit ei. Surge ⁊ veni poſt me. cūqꝫ ſurrexiſſet ⁊ veniſſet ad porta domus vidit ꝙ gabriel tenebat ꝑ habenas quan dā beſtia cui nomen erat Alborath q̄ erat grandior aſino ⁊ habebat faciē hoīs: ⁊ cri nes de perlis ⁊ pectus de ſmaragdo: cau dā de rubino oculos clariores ſole: pedes ⁊ vngulas ad modū camele. Sellā p̄cio ſam d̓ perlis ⁊ auro. Et erat iſta beſtia cir cūdata angelis qͥ cuſtodiebat eā. Et cum dixiſſet āgelus Magumeth aſcēde ⁊ eqͥ ta beſtia ſtare nolebat. Cui dixit angl̓us. Aborach ſta in pace. qꝛ nūqͣꝫ talis hō eqͥ tauit ſuꝑ te nec eqͥtabit. Tunc beſtia inter rogauit. qͥs eſt iſte. ⁊ gabriel rn̄dit. Hic ē Magumeth dei nūciꝰ ⁊ ꝓpheta magnus vt hec audiuit beſtia ſtetit ⁊ Magumeth equitauit ⁊ gabriel tenuit ſibi ſcādile ſiue ſtaffam. Scd̓a fatuitas ꝙ alborachcōfe ſtim ire cepit cito ⁊ ſuauiter. ⁊ paſſus eius ita magni erāt ꝙ inter vnū paſſum ⁊ aliū erat tātū ſpacij quātū poſſit hō lōgius ꝓ prijs oculis reſpicere a remotꝭ. Tertia fa tuitas ꝙ ſic aſſociatꝰ ab angelo ꝑuenit ad tēplū in hierl̓m. ⁊ inuenit ibi oēs ꝓphetas ſtantes ibi qͦs d̓s fecerat exire de ſepulcris

vt honorarēt ip̄m Magumeth: qui ſalu tauerūt eū gaudētes ⁊ amplexāteſ. Quar ta fatuitas ꝙ exeūtes templū angelus oſtē dit ei quādā ſcalā que durabat a terra vſ qꝫ ad pͥmū celū ⁊ erat gradus illius de la pidibus precioſis ⁊ angeli circūdabāt eā. Tūc gabriel dixit illi. Aſcēde magumēth ⁊ aſcēdit: ⁊ gabriel ⁊ alij angeli aſſociabāt eū. Cūqꝫ aſcēdiſſet inuenit in via vnū an gelū ita magnū ꝙ tenebat caput ſuum ſu pra celū ⁊ pedes eius in abyſſum. Et erat factus ad modū galli: cui deus oſtēdebat qn̄ erat orandū: nā veniebat ad eū quedā vox de celo dicēs Tu creatura que deo es obediens lauda deū. Et mox ille angelus dicebat alta voce. Benedicatur deus rex ſanctiſſimus. quo dicto: galli qͥ ſunt in ter ra cātabāt. Quinta fatuitas ꝙ vidit quē dā aliū angelū cuius medietas erat ignis ⁊ medietas nix: nec ignis deſtruebat niuē nec ecōtra. qͥ etiā laudabat deū orās ꝙ ſic̄ in eo cōiunxerat ignē ⁊ niue ſic cōiungeret corda gentiū que ip̄i deo eſſent obediētes. Sext a fatuitas ꝙ ꝑuenit ad celū lune qd̓ trat totū ferteū. Et cū pulſaret gabriel ad prtā venit quidā angelus ita magnus ꝙ ip̄e hēbat in lōgitudinē ſpaciū itinere ho minis ꝑ milſe annos ⁊ tādē in latitudine. Et portis apertis ab iſto angelo Magu meth intrauit. Septima fatuitas ꝙ cū in traſſet ibi vidit angelos qͥ habebāt facies hoīm ⁊ corpora ad modū vaccarū ⁊ alas ad modū aqͥlaꝝ. Et erāt ī numero ſeptua gīta milia capita. Et quodlibet caput ſe ptu aginta milia cornua. Et quodlibꝫ cor nū ſeptuaginta milia nodoꝝ: ⁊ inter vnū nodū ⁊ aliū erat ſpaciū itineris hōis ꝑ qͣ draginta annos. Et in quolibet predicto rū capitū erant ſeptuaginta milia facies Et q̄libet facies habebat ſeptuaginta mi lla ora. Et qd̓ libet os ſeptuaginta milia linguas: ⁊ que libet ex illis linguis ſciebat ſeptuaginta milia loquelas. ⁊ laudabant deū ſeptuaginta milibꝰ horis ī die. Octa ua faiuitas ꝙ peruenit ad ẜm celū qd̓ erat tneū inde ad tertiū qd̓erat argēten poſtea ad quartū qd̓ erat aureū. Et in hoc vidit ſeptuaginta milia angeloꝝ: qͥ omēs habe bat faciēs aqͥlarū. Et q̄libet ala habebat ſeptuginta milia penas. ⁊ q̄libet pēna ha bebat in lōgitudine ſeptuaginta milia cu bitoꝝ. Nona fatuitas ꝙ poſtea ꝑuenit ad quartū celū qd̓ erat totū de perla: ⁊ h̓ vidit vnū angelū qͥ totus erat de igne: ⁊ habe bat lxx. milia brachia. Et quolibet ſeptua ginta milia manus. Et in qualibet manu ſeptuaginta milia digitos. Deinde venit ad ſextū celum quod erat de ſmaragdo: et ad ſeptimū qd̓ erat de rubino. Et tandeꝫ ad octauū qd̓ erat de topazion: ⁊ hic inue nit deū qͥ dixit qualiter elegerat eū ⁊ ordi nauit ei legē ⁊ oīa q̄ debebat facere. Et tā dē redijt ꝑ eandē viā vſqꝫ ad finem ſcale ⁊ equitauit Alborath ⁊ venit ad domū ſuā ⁊ inuenit vxorē ſuaꝫ in lecto q̄ dormiebat: narrauitqꝫ ei oīa q̄ geſta fuerat. Ecce qua libus figmētis diabolicis vſus eſt magu meth: in quibꝰ nil cōgruū: nil rectū: niſ ra tionabile: nil deniqꝫ veriſimile inuenitur. Sed ⁊ fidei noſtri decora myſteria. hone ſtiſſima ⁊ vera ac rationabilia ſunt. Nam vt inqͥt Scotus in ꝓlogo pͥmi libri ſenten tiarū. Quid rationabilius qͣꝫ deū ſuꝑ oīa diligere ⁊ ꝓximū ſuꝑ ſeip̄m. De deo auteꝫ nil credimus qd̓ aliquā imꝑfectionē im portat: īmo qͥcqͥd de illo dicimus atteſtat̉ ꝑfectioni diuine: ſicut ptꝫ de trinitate ꝑſo narū de incarnatione verbi ⁊ huiuſmodi. Ob qd̓ Augꝰ. li. ij. de ciui. dei. c. xxviij. ait. Nihil turpe aut flagicioſum ſpectādū imi tādūqꝫ ꝓponitur vbi veri dei aut precepta mādātur aut miracula narrātur: aut do na laudātur: aut beneficia poſtulāt̉: Quic qͥd igit̉ magumeth fecit vt ſua ſecta reci peret̉ malicia ⁊ dolo cōpleuit. Nō ſic apl̓i de quibꝰ iā predictū ē: ꝙ tꝑalia bona om nino ſperneda: vita deteſtāda: ſequēdas v tutes deſiderādāqꝫ futurā vitā ſua ſerūt. Q vera eſt fides xp̄i ex eo ꝙ pro illiꝰ con feſſione tot hoīes ⁊ muli eres mortē violē ta forti animo tulerūt. 9. Ca. II. Ecunda ratio qua pro bat̉ ꝙ vera ſit fides xp̄i dr̄ paſ C ſionalis tollerationis. Pro iſta qͥppe tot milia miliū vtriuſqꝫ ſexus mar tyrū pati vſqꝫ ad mortē cōſtantiſſime vo luerūt. In quibꝰ tria ſunt cōſiderāda. Primū eſt numeroſitas. ¶ Scd̓m bonitas.

QxbP ¶ Tertiū nouitas. ¶ Primū qd̓ eſt cōſiderandū in his qui ꝓ xp̄o martyriū paſſi ſunt: dr̄ numeroſitas. Nā ſi pauci eſſent fortaſſis qͥs diceret illoſ fuiſſe deluſos. Sꝫ quō illos numerare va lebimus cū ꝑſecutio xp̄ianorū facta fuerit ꝑ orbē a tot imperatoribꝰ ſucceſſiue. Nam vt inqͥt Augꝰ. li. xviij. de ciui. dei. Quidā voluerūt decē fuiſſe ꝑſecutiōes eccl̓ie. Pri ma fuit Neronis. Secunda Domiciani. Tertia Traiani. Quarta antonini. Quī ta Seueri. Sexta Maximini. Septima Decij: Octaua Ualeriani. Nona Aure liani. Decima Diocleciani ⁊ maximiani. Sub qͥbus innumerabiles viri ⁊ mulie res ꝓ cōfeſſione fidei exqͥſitiſſimis crucia tibꝰ afflicti: mortē forti aīmo tulerūt. Et vt refert Hiero. in martilogio. Temꝑe dio cleciani ⁊ maximiani intra vnū menſem: decē ⁊ octo milia xp̄ianoꝝ martyrio coro nati ſunt. Si igit̉ in ore duoꝝ vel triū te ſtiū ſtet om̄e ꝟbū. vt dr̄ Deutro. xix. c. Et matthei xviij. Et extra de teſtibꝰ ca. licet. Quātomagis ſtandū erit veraciſſimo te ſtimonio ſct̄oꝝ martyꝝ. Propterea inquit Hiero. in q̄ſtionibꝰ ad heluidiā. Trium/ phus dei ē paſſio martyꝝ: ꝓ xp̄i noīe cruo ris effuſio ⁊ inter tormenta letitia. Cū em̄ qͥs viderit tāta cōſtātia ſtare martyres at qꝫ torqueri: ⁊ in ſuis cruciatibꝰ delectari: odor notitie dei diſſeminat̉ in gētibꝰ ⁊ ſub dit tacita cogitatio ꝙ niſi verū eſſet euāge liū nūqͣꝫ ſanguine defenderetur. ¶ Scd̓m qd̓ eſt cōſiderādū in his qͥ ꝑ xp̄o martyriū paſſi ſunt dr̄ bonitas. Nō em̄ erant vicioꝝ amatores aut tēperaliū bonoꝝ auidi: qn̄ vt apparet vitā ꝓpriā cōtemnabāt. Iō ſu ſpecti eſſe de mēdatio aut falſitate nō poſ ſt̓. Nā vt inqͥt Lactā. li. i. diui. inſti. Uolū tas fingēdi ac mētiēdi eoꝝ ē qͥ opes appe tūt. qͥ lucra deſiderāt. q̄ res ꝓcul aſanctis viris fuit. Et vt ait Hiero. ad pāmachiū Si iocando paſſi ſunt credāt̉ iocādo locu ti. ¶ Tertiū qd̓ ē ꝯſiderādū in his qͥ ꝓ xp̄o paſſi ſunt: dicitur nouitas. Nam nō erant a teneris annis educati ī fide xp̄i: ſꝫ ꝓ ma iori ꝑte multi ex eis nouiter ad fidē ꝯuer ſi. letiſſimi ad martyriū ꝯuolabāt. Hoc āt fieri nō potuiſſet abſqꝫ interiori auxilio di uine gr̄e: ⁊ exterioribꝰ ſignis miracalis ac pp. ⁊ L. A V l reuelatiōibꝰ qͥ Corneliꝰ tacitus negare nō audēs qꝛ gētilis erat: xp̄ianos genus ma leficū appellauit Sꝫ reuera oīa illa nō ma leficio īmo dei ꝟtute fiebāt Quiſnā nō mi retur Tiburtiū ⁊ Ualerianū nobiles ro manos ī gētilitate nutritos a Cecilia vir gine ad hͦ inductos fuiſſe: vt morteꝫ ꝓ xp̄o ſubire nō formidarēt. Quid d̓ remano di cemuſ qͥ dū ſemꝑ idola coluiſſet miliciāqꝫ exercuiſſet. a beato Laurētio martyre ba ptizari popoſcit. Dū em̄ iuſſu decij Lau rētius ſcorpionibꝰ cedebat̉ is romanꝰ cla mādo dixit. OLaurēti video an̄ te iuue nē pulcherrimū ſtantē ⁊ mēbra tua cū lin theo extergētē. adiuro te gͦ per dn̄m nō me derelinqͣs ſꝫ feſtina me baptizare Solutꝰ ꝟo lauretius ⁊ in cuſtodia recluſus hypo lyti Romanus afferēs vrceū cuꝫ aquā ad pedes laurētij ꝓcidit: ⁊ ſacrū ab eo bapti ſma ſuſcepit. Qd̓ vbi Decius cōperit: fu ſtibꝰ iuſſit eū cedi dein̄ decollari. hipolytꝰ ipſe inſuper qͥ carceres cuſtodiebat a btō Larētio cū om̄ī ſua familia baptiſmū ſu ſcepit. Qui poſtqͣꝫ Laurētij corpus ſepeli uit: venit in domū ſuā: vt eiꝰ legēda narra tur. ⁊ dās pacē ẜuis ⁊ ancillis ſuis oēs ſa cramēto altaris qd̓ Iuſtinus p̄ſbyter ob tulerat ꝯmunicauit. Poſt qd̓ appoſita mē ſa priuſqͣꝫ cibū ſūmeret: venientes milites eū rapuerūt ⁊ ad ceſarē adduxerunt: Cui Decius. Nunqͥd tu magus effectus es qͥ corpꝰ laurētij ſepeliſti Cui hipolitus Hec feci nō qͣſi magus ſed vt xp̄ianus. Cōtra que tyranus deſeuiēs fecit eū fauſtibus ce di: ⁊ pectinibꝰ laniari. Et eū inter tormēta ſemꝑ xp̄m cōfiteret̉ Decius oēm familiaꝫ eius adduci fecit: iuſſitqꝫ cōcordiā de xp̄o loquētē qͥ nutrix erat hi politi tādiu plum batis cedi quouſqꝫ ſpm̄ emiſit. Tandem hipolitus cū om̄i familia extra portā tibur tinā adductus fuit: vbi in cōſpectu hipo liti oīm capita amputata fuerūt. Hipoli ti ꝟo pedes ad colla indomitoꝝ equoꝝ li gati ſunt: atqꝫ ſic ꝑ cardos ⁊ tribulos tam diu tractus ē donec ſpm̄ exhalauit. Eoruꝫ aūt corꝑa Iuſtinus preſbyter rapuit ⁊ iu xta corpꝰ ſancti laurētij ſepeliuit. Si omīa huiuſmodi vellemus expͥmere: lōgiſſimis ꝓfecto ẜmonibꝰ foret vtendū. Sed pauca hec q̄ cōmemor auimus ita dicta ſunt: vt

Sua xſide ſte a appareat veritas fidei: quā illis tēporibus cōfiteri nil aliud erat: niſi dira ſupplicia ⁊ mortē exqͥrere. Et tn̄ vt prediximus innu merabiles qd̓āmodo ſunt inuēti: qͥ marty res torquebātur: relicto gētilitatis errore publica voce xp̄ianos ſe aſſerētes: ad mor tē vltro tēdebat. Q fides xp̄i vera eſſe ꝓbatur ex eo ꝙ de illā cōtinuis mi raculis magnificat etiam teporibꝰ noſtris. Ma IIII. Ertia ratio qua proba tur ꝙ vera ſit fides xp̄i: dr̄ diui nalis magni ficatiōis. Magnificata qͥp pe ē fides iſta ab oīpotēti deo in operibus miraculoſis Et antiqͥs dimiſſis: ꝓ feramꝰ ea q̄ quottidie oculis noſtris ꝑſpicimus q̄ in tribꝰ generibꝰ diſtingui poſſunt. Primū dicit̉ ordinationis. Scd̓m ſcaturitiōis. Tertiū conditiōis. ¶ Primū genus miraculorū q̄ qͦtidie vi demus dr̄ ordinatiōis. Nā qͥ baptiſmi la uacro ſunt regenerati odore quodā ſuaue ab infidelibus diſtinguūtur. Ip̄i ꝟo infi deles qͥ nō ſunt baptizāti fetore quodā in tollerabili deturpant̉. Teſtor deū ⁊ ange los eius: ꝙ dū ſemel Brunduſij peccato ris dolorē incurriſſem. Quidā medicꝰ iu deus nō vocatus ad me venit. qͥ qͣꝫ pluri mū intrauit cellulā in qua iacebā in lectu lo: fetore ſuo ita turbauit ſtomachū meuꝫ: vt viderer euomere velle oīa viſcera ⁊ inte ſtina: nec quieſcere potui donec a me licen ciatus diſceſſit. Quid plura. Audiui ego a qͣꝫpl̓rimis ⁊ fidedignis. ꝙ in caſtello ſctī petri ꝓpe Rhodū qd̓ milites ſancti Ioh̓is hieroſolymitani tuētur: ſunt canes ferociſ ſimi qͥ in die ligant̉. in nocte ꝟo ſoluūtur et extra caſtellū liberi di mittunt̉ hi ſi xp̄ianū aliquē inueniūt nullā ei molleſtiā inferūt. Si ꝟo aliquētur cū aut ſaracenū reperiūt latratibus ⁊ morſibꝰ vſqꝫ ad mortem inſe quunt̉. Ex odoratū qͥppe xp̄ianos ab alijs diſcernūt. Sed nō eſt omittēdū qd̓ experi mur de ſanctoꝝ reliquijs: in quibꝰ tāta eſt odoris fragrantia vt merito cōfiteri coga mur oſſa illa felicia ſic a deo reſeruata. cū ſuis animabꝰ tandē glorificāda. ¶ Scd̓m genus miraculoꝝ dicit̉ ſcaturitōis. Utio ẜm naturā fieri nō poſſunt vt ex aridis oſ ſibus ⁊ inanimatis: liquor profluat inde ſinēter qd̓ tamē fieri negare nō poſſumus Nam ⁊ ſi nō oīm tn̄ multoꝝ ſctōꝝ corpora māna ſcaturiūt. Sic̄ ſctī Nicolai apd̓ ba rū. ſctī Andree apd̓ Amalſiā. ſctī Mat thei apud Salernū. ¶ Tertiū genus mi raculoꝝ d̓r cōditiōis. Un̄ eſt hec cōditio ī ꝟo ligno crucis vt in igne ꝓiectū ⁊ ſi inflā metur nūqͣꝫ tn̄ cōburat̉ ſi ponat̉ ī aqua nō natet: ſꝫ ſubmergatur niſi ex miraculo dei De ſpina corone dn̄i adhuc a pleriſqꝫ ac cepi: ꝙ rhodi in ꝑaſceue floret. De colūna q̄ eſt in ſctō Petto ī vrbe maxima teſtimo nio de viſu referre poſſumus: ꝙ ibi vexati a demone liberātur. Aiūt qͥdaꝫ illā eſſe in qͣ dū ih̓s p̄dicabat in tēplo ī hierl̓m quie ſcere ſolebat. In Apulia ꝓpe puliganū eſt eccl̓ia in qua corpus ſctī Uiti requieſcit: ī qua illi qͥ morſū rabidoꝝ canū timent in terire abſqꝫ vlla medicina liberātur. In ci uitate Brunduſij reẜuatur aduſtū corpꝰ ſancti Theodori martyris cū veneratiōe et deuotione populi. Tempore ꝟo ſiccita tis cū proceſſionibus ⁊ letanijs corpus il lud extrahitur: ⁊ ſepiſſime īmo eodem die pluuia de celo deſcēdit. Sunt ⁊ alia mul ta huiuſmodi in religione noſtra xp̄iana: ꝓpter que merito dicere poſſumus. ꝙ non eſt alia natio tā grandis que habeat deos appropinquātes ſibi ſicut adeſt nobis deꝰ noſter. Igitur letētur fideles qui credunt in xp̄m. quia nō ambulant in tenebris: ſꝫ habebunt lumen vite. in preſenti per gra tiam: ⁊ in futuro per gloriam ſempiternā Amen. Sermo XLI. de ſingulari electiōe ſancti Patthie qua ad apl̓atū aſſumptus eſt. Anumeratus cū vn decim apl̓is. Scribūt̉ hec ꝟ ba Act̉. i. c. ⁊ in epl̓a hodier ne feſtiuitatꝭ. Cupiētes lau dibꝰ beati matthie inſiſtere bene ē vt illiꝰ electionē qͣ ad apl̓atū fuit aſſumptus per ſcrutemur. de ip̄a qͥppe copioſe loqͥt̉ epl̓a pn̄s: in qͣ ml̓ta pulcra ⁊ notabilia cōtinent̉ In oībus tn̄ q̄ ibi ponunt̉ matthie ſctītas eximia demonſtratur. Ipſe em̄ apl̓atum obtinuit nō aliqua elatiōe cōmotus ſꝫ ob

S)) ꝓuij dalectoe ſaucli qatgie apl̓is orantibus ⁊ deo reualante vocatus Id circa vt iſta om̄ia deuotius meditari poſſimus tria myſteria de electiōe huius apl̓i beatiſſimi ꝓponimus cōtemplāda. Primū dicitur cauſalitatis. Scd̓m qualitatis. ¶ Tertiū vtilitatis. Qualiter ꝓpter peccatū deſperatiōis Iu das damnatus fuit: ⁊ d̓ grauitate peccati deſperationis. Et cur apl̓i locū iude volue rūt cōplere. I Capt̓m.ſ. Rimum myſteriū con tēplandū de electiōe Matthie dicitur cauſalitatis. Fuit nāqꝫ talis electōis cauſa vt numerus duodena rius apl̓oꝝ impleret̉. Nam ex caſu ⁊ p̄ua ricatione Iude vndecī tm̄ remāſerāt apl̓i Sed vt pars iſta melius intelligatur. tri a erūt hic dubia declarāda. Primū quare iudas dānatus fuit. Scd̓m vtꝝ deſꝑatio ſit maximū pctōꝝ ¶ Tertiū cur apl̓i numerū duodenarium voluerūt cōplere. ¶ Pro pͥmi dubij explanatiōe ſciendū ꝙ multa fuerūt grauiſſima pctā Iude. Pri mū fuit peccatū ingratitudinis. Nā xp̄s fecit eū ſuū diſcipulū ⁊ apl̓m ſibiqꝫ fami liarē: cui multā benignitatē oſtēdit. Ipſe ꝟo illū īpie ꝓdidit Sꝫ q̄dā h̓ orit̉ difficul tas. An iudas fuit electus a xp̄o. Nā Lu. c. vi. ait. Uocauit ſcꝫ xp̄s diſcipl̓os ſuos ⁊ elegit duodecī ex ipſis quos apl̓os nomi nauit. Et inter iſtos enumerat̉ iudas io hānis ꝟo ca. xiij. xp̄s dixit. Beati eritis ſi feceritis ea: nō de omībus vobis dico ego ſcio quos elegerim. vbi videt̉ dicere ꝙ nō elegiſſet iuda Ad qd̓ dicēdū. ꝙ iudas ele ctus fuit ad apl̓atū ẜm tēpus. Ec hoc dici tur Lu. vi. c. vbi ſupͣ. ſed nō fuit electus ad finalē gratiā ⁊ gloriam. Et hoc expͥmitur a xp̄o ſuperius Ioh̓. xiij. ca. Si qͥs ꝟo vlte rius quereret Cur xꝑs elegit iudā ad apo ſtolatū quē ſciebat futurū ꝓditorē. Rn̄de mus qꝛ tūc fuit idoneus. Un̄ ſic̄ nō debu it intermittere creationē luciferi ⁊ alioruꝫ quos ſciebat fore dānādos: ita nec aſſum ptionē iſtius ad apl̓atum. Inſuꝑ xp̄s id fecit vt nobis exemplū patiētie daret: duꝫ iudam tollerauit ⁊ illi tanta beniuolentie ſigna on̄dit. Scd̓m peccatū iude fuit aua ritia. quia vt dicitur Ioh̓is. xij. c. Fur erat ⁊ loculos habēs. Fecerat ip̄m xp̄s conſer uatorē elemoſynarū q̄ ſibi donebātur. Ille ꝟo furto ſurripiebat decimā partē vt qui dam dicūt. Et ideo ꝓ decima parte quā ī vnguēto amiſerat ꝓ triginta denarijs do minū vēdidit. Tertiū peccatū iude fuit ꝓ ditio qꝛ xp̄m ſigno oſculi tradidit. nam vt dr̄ Matth̓. xxvi. c. dedit ſignū his qͥ xp̄m capere volebāt dicēs. Quēcūqꝫ oſculatus fuero ip̄e eſt tenete eū. Quartū peccatū in de fuit p̄ſumptio qꝛ p̄ſumpſit oſculari fa ciem illā in quā deſiderāt angeli proſpice re. Quītū peccatū iude fuit ſimulatio. dū dixit. Aue Rabi. cum tamen illi mortem procura ret. Sextū peccatū fuit obduratio qꝛ nullo obſequio: nullis blādicijs: nullis cōminationibus voluit a ſuo malo ꝓpoſi to reſiſtere. Septimū peccatū fuit deſpe ratio: qꝛ abiens laqueo ſe ſupēdit. hoc vno ſolo perfecta fuit damnatio iude. Si enim nō deſperaſſet ⁊ penitentiā veram egiſſet: vtiqꝫ poſt tot cōmiſſa flagitia: poſt tot enor mia mala: poſt tot nephada facinora: dei fuiſſet miſericordiā conſecutus. O ineſti mabilis pietas benedicti dei: diſplicēt illi quecūqꝫ peccata. ſꝫ ſuꝑ oīa deſperationem abhorret Et ſummo hic deſperationē quā cōcomitatur impenitētia finalis ꝓbamuſ qd̓ dicimus. nā Hieto. ad Ruſticū mona chū inqͥt. Nihil ſic offendit deū ſic̄ cor im penitens. Solū deſperatiōis crimē eſt qd̓ veniā conſequi nō pōt. Et Leo papa d̓ pe. di. iij. ea inter oīa. iudā ſic aloqͥtur Scele rator omnibus o iuda. ⁊ infelicior extitiſti quē nō penitētia reuocauit ad dn̄m: ſꝫ de ſperatio traxit ad laqueū. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ deſperatio ſit maximū pctōꝝ: Ad qd̓ rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xx. ꝙ peccata q̄ opponūtur ꝟtutibus theologicis ſunt ẜm ſuū genus alijs peccatis grauiora. Cum ꝟtutes theologice habeāt deū pro obiecto peccata eis oppoſita importāt directe ⁊pͥn cipaliter auerſionē a deo. In quolibet aūt peccato mortali pͥncipalis rationali ⁊ gra uitas eſt ex hoc ꝙ auertit a deo Si em̄ eſſe poſſet conuerſio ad bonū cōmutabile ſine auerſiōe a deo: qͣꝫuis eēt īordinata nō eſſet pctm̄ mortale. Et ideo illud qd̓ pͥmo ꝑ ſe

ꝓx.a pb. habet auerſionē a deo eſt grauiſſimū inter peccata mortalia. Uirtutibus aūt theolo gicis opponūtur infidelitas: odiū dei ⁊ de ſperatio. Inter q̄ odiū ⁊ infidelitas ſi de ſperationi cōparetur inueniētur ẜm ſe qui dem.i. ẜm rationem ꝓprie ſpeciei grauiora Infidelitas em̄ prouenit ex hoc: ꝙ homo ipſam dei veritatē nō credit. Odiū dei ꝓ uenit ex hoc ꝙ volūtas hōis ip̄i diuine bo nitati cōtrariat̉. Deſperatio aūt ex hoc ꝙ hō nō ſperat ſe bonitatē dei ꝑticipare. Ex quo patet ꝙ infidelitas ⁊ odiū ſunt cōtra deū ẜm ꝙ in ſe eſt. deſperatio aūt ẜm ꝙ eiꝰ bonū participat̉ a nobis. Un̄ maius pec catū ē ẜm ſe loquēdo nō credere dei verita tem vel odire deū qͣꝫ nō ſperare cōſeqͥ gra tiā ⁊ gloriā ab ip̄o. Sed ſi cōparet̉ deſpe ratio ad iſta duo ex parte noſtra: ſic deſpe ratio eſt periculoſior: qꝛ ꝑ ſpē reuocamur a malis ⁊ introducimur in bona ꝓſequen da: ⁊ ideo ſublata ſpe ī effrenata hoīes la būtur vitia ⁊ a bonis operibꝰ retrahūtur. Unde gloſa ſuꝑ li. Numeroꝝ ait. nichil ē txecrabilius deſperatiōe: quā qͥ habet ⁊ in generalibꝰ huius vite laboribꝰ: ⁊ qd̓ prius eſt in fidei certamine conſtantiā ꝑdit. Et Iſid̓ li. de ſūmo bono ait. Perpetrare fla gitiū aliqd̓ mors aīe eſt: ſed deſperare eſt deſcēdere in infernū. hec ille. Peccato ita qꝫ deſperatiōis iudas obrutꝰ ⁊ ab apoſto latu cecidit ⁊ hereditate celeſti priuatus ē ¶ Tertiū dubiū fuit Cur cadēte iuda vo luerūt apl̓i ꝑ electionē Matthie numerū duodenariū cōplere. Ad qd̓ rn̄demus ꝙ apl̓i xp̄i debebant eſſe duodecī ꝓpter tria. Primo ꝓpter electionē. pcd̓o ꝓpter predicationē. ¶ Tertio propter figurationē. ¶ Primo ꝓpter electionē. Nam xp̄s elege rat duodecim vt predictū eſt. ergo cadēte iuda numerꝰ ille vacuus remanebat. Et ſicut in natura nō datur vacuū: ita nec in eccleſiaſtica ierarchia ſiue in eccl̓a trium phante ſiue militante. Propterea cadente lucifero ⁊ ceteris angelis eū ſequētibꝰ ſuc ceſſit loco eoꝝ humana natura. Iō Augꝰ. in Enchiridion ait. illd̓ qd̓ ponit̉ inij. Sē tētiaꝝ. di. x. Suꝑna hierl̓m mater noſtra: ciuitas dei: nulla ciuiū ſuoꝝ numeroſitate raudabitur: aut etiā vberiore fortaſſe co pia regnabit. Neqꝫ em̄ numerū īmundoꝝ ſpirituū nouimus: in quoꝝ locū ſucceden tes filij catholice matris que ſterilis appa rebat in terris in ea pace de qua illi cecide runt ſine vllo tꝑis termino ꝑmanebūt: hec ille. Sic a ſimili in locū a xp̄o preordinatū a quo iudas ceciderat: aliqͥs aliꝰ erat repo nēdus. Scd̓o apl̓i debuerūt eſſe duodecī ꝓpter predicationē. Nā ip̄i p̄dicaturi erāt tidē trinitatis in qͣttuor partes mundi ſcꝫ orientē: occidentē: meridiē: ⁊ ſeptētrionem multiplicatio aūt ter in quattuor cōſtituit duodecim ẜm etiā Ptolomeū in ij. quadri partiti. Duodecim ſunt prouintie pͥncipa les mundi: circa mediū habitationis: ẜm ꝙ ſunt duodecim ſigna celi. Tertio apl̓i debuerunt eſſe dn̄odecim ꝓpter figuratio nem. nam numerus iſte in veteri teſtamē to fuit multipliciter figuratus. Prima fi gura fuit in duodecim ducibus. de quid dixit deus abrae. Suꝑ hiſmael̓ exaudite te. Ecce benedicā ei ⁊ augebo ⁊ multipli cabo eū valde: duodecim duces generabit ⁊ faciā illū in gentē magnā. Iſti duces fi gurarūt apl̓os qͥ duxerūt nos ad eū. Se cuda figura fuit ī duodecim patriarchis filijs iacob et patribꝰ totius popl̓i a iacob deſcēdentibꝰ: quoꝝ noīa ponūt̉ Gen̄. xlix. ca. Iſti apl̓os duodecim p̄ſignarūt: quia ipſi fuerūt precipui filij dn̄i noſtri ieſu xp̄i: quodā ſpeciali dilectionis munere: qui pa tres vocari poſſunt totius populi xp̄iani. Tertia figura fuit in duodecim fontibus aquaꝝ de qͥbus dicit̉ Exo. xv. ca. Uene rūt filij iſrael in helim: vbi erāt duodecim fontes aqͣrū. Apoſtoli nāqꝫ fontes fuerūt de quibꝰ hauſta fuit aqua ſapiētie ſaluta ris. Quarta figura fuit in duodecim vitu lis oblatione in dedicatiōe altaris poſt cō pletū tabernaculū de qͥbus ſcribitur. Nu meri. vij. ca. Hi figura fuerūt apl̓oꝝ qͥ ob tulerūt dn̄o corpora in martyrio ad eccle ſie catholice dedicationeꝫ. Quinta figura fuit ī duodecī exploratoribꝰ miſſis a moy ſe ad explorandū terrā promiſſionis. ſicut habet̉ Nume. xiij. Apl̓i tanqͣꝫ vere contē platiui ⁊ ꝑ ꝯtēplationē iuerūt pͥmi ad pa triā celeſte vt dicerēt id qd̓ ponit̉ ad Phi lippē. iij. c. Noſtra conuerſatio in celis eſt. Sexto figura fuit in duodecī viris qui de

Sjde Aechoe.ag mandata dn̄i tulerūt duodecim lapides de medio iordanis alueo: qn̄ iordanis cō uerſus fuit retrorſum ſic̄ ſcribit̉ Ioſue iiij. ca. Hi preſignarūt apl̓os qͥ portarūt duo decim articulos in ſimbolo ab eis cōpoſi to. Septima figura fuit in duodecim leū culis in throno Salomonis de quibus fit mentio iij. Regū. x. ca. Hi apl̓os denota bant qͥbus a deo dictū fuit. Math̓. xix. c. Sedebitꝭ ſuꝑ thronos duedecī iudicātes duodecim tribꝰ iſrael. Octaua figura fuit in duodecim bobus ſuſtinētibꝰ mare ene um. vt ptꝫ iij. Regū vij. c. Apl̓i quidā fue rūt pͥmi miniſtri baptiſmi qd̓ ꝑ mare ene um figurari poteſt. qͥbꝰ dixit xp̄s Math̓. vlt̓. cā. Euntes baptizate oēs gētes. No na figura fuit in duodecim iugis bou: in qͥbus arabat heliſeus. vt ſcribit̉ iij. Regū xix. c. Heliſeus figurat xp̄m qͥ interpreta tur deus meus ſaluator qͥ erat agruꝫ ſuū id eſt eccleſiā duodecim apl̓is quoꝝ etiaꝫ apoſtolicā vitā ſuadet alios acciꝑe ꝑ imi tationē dicēs Math̓. xi. ca. Tollite iugū meū ſuꝑ vos. Decima figura fuit in duo decim prophetis q̄ recte cōuenit apl̓is qui fuerūt ꝓphete noui teſtamēti. Numerus inſuꝑ duodenarius celebratus fuit a Ro manis qͥ acceperunt a grecis legē duodecī tabularū ſicut nos accepimus ab apl̓is le gē duodecim articulorū fidei. Nā vt nota tur. ff. de origine iuris in ij.§. exactis Ro mani miſerūt decē viros ad grecos pro co pia illaꝝ legū habēda: que vocātur leges duodecim tabularū. Igit̉ a ſpūſctō edocti apl̓i moti fuerūt: vt videbimus ad electio nem Matthie: vt ſic in eis eſſet numerus duodenarius perfectus. Qualiter ſingularis fuit et ſancta electio Matthie reſpectu eligētiū: reſpectu mo di eligendi: reſpectu electi. Ca. II. Ecundū myſteriū cō templandū de electione Mat thie dicit̉ qualitatis. In quo vi debimusqualiter electio illa fuit debite iu ſte ⁊ ſcrīſſime celebrata: triplici reſpectu. primo reſpectu eligentiū. Scd̓o reſpectu modi eligendi. Tertio reſpectu electi ¶ Primo inquaꝫ fuit debite celebrata reſpectu eligentiū. Electores em̄ fuerūt ma gne auctoritatis: qꝛ fuerunt apl̓i qui ſunt principes mundi. ianitores eccleſie: ⁊ iudi ces ſeculi. Ad ipſos ⁊ nō ad alios ſpecta bat talis electio: qͥ ad hāc perficiendā con ſulte vt apparebit cōuenerūt. Nam vt in quit ſanctus Bonauen̄. ī ſuo. i. di. xi. Sic̄ quattuor fuerūt cōcilia principalia patrū de quibꝰ dicit̉ xv. c. Canones. ita quatuor fuerūt cōcilia apl̓oꝝ in pͥmitiua eccleſia. Primū fuit ad electionē Matthie. Se cundū ad electionē ſeptē diaconoꝝ. Act̉. vi. ca. Tertiū ad nō imponēda legalia gē tibus Actu. xv. ca. Quartū ad tollerāda legalia ad tēpus. Ac. xv. c. ¶ Scd̓o electio illa fuit debite celebrata reſpectu modi eli gendi. Inchoata quidē fuit ab exhortatōe ſalutifera: dū petrus apl̓oꝝ pͥnceps exur gēs in medio vbi erat turba hoīm fere cē tum viginti dixit. Uiri fratres oportet im plere ſcripturā: quā predixit ſpūſſanctus ꝑ os Dauid de Iuda. qͥ fuit dux eorū. qui cōprehēderūt ieſum. qͥ cōnumeratus erat in nobis. ⁊ ſortitus eſt ſortē miniſterij huiꝰ Et accipit̉ hic ſors pro parte ẜm Nico. de lyra. Et hic qͥdē poſſedit agrū.i. poſſideri fecit de mercede iniqͥtatis. Quia triginta denarios qͥbus inique vendiderat xp̄m: ī tēplo proiecit. Ex quibꝰ principes ſacerdo tū emerūt agrū ꝓ ſepultura peregrinoꝝ vt habet̉ Matth̓.xxvij. c. Alij aūt dicunt ꝙ iudas fuit ibi iepultus et ſic poſſedit agru illū. Sed vt dicit Nico. de lira hoc nō eſt veriſimile: qꝛ principes ſacerdotū erāt in tenti circa mortē xp̄i ꝓcurādā: ꝓpter quod nō ita cito emerūt agrū illū. Nec etiā ager ille emptꝰ ſtatim fuit ꝓ ſepultura diſpoſitꝰ ⁊ ſic videt̉ fuiſſe tp̄s inter mediū. Iudas autē eadē die qua ꝓiecit argenteos videt̉ ſe ſuſpendiſſe: ꝓpter qd̓ expoſitio pͥma me lior videt̉. Sequūtur verba Petri. Et ſu ſpenſus ſcꝫ iudas crepuit medius. ⁊ diffu ſa ſunt oīa viſcera eius. Et notū factū eſt oībus habitantibꝰ in hieruſalē ſcꝫ enorme factū iude: ita vt appellaret̉ ager ille ligua eoꝝ Ageldemach. hoc eſt ager ſanguinis Sciendū hoc loco ẜm Nico. de lira. ꝙ ille due dictiones ageldemach: agrū ſangui nis in latinū ſignificātes: nō ſunt ꝓprie he braice: ſed magis ſyriace. Tamen lingua

¶ Seccda 4º S hebraica ⁊ ſyriaca ſunt valde propīque vt dicit hiero. in ꝓlogo alegatō. Iudei autē notabiliter litterati magis vtebantur lin gua ſyria ⁊ hebraica. vnde ⁊ libri eoꝝ qui ſunt extra bibliā: pro magna parte ſcripti ſunt in ſyro idiomate litteris tn̄ hebraicis qd̓ de facili poteſt fieri: qꝛ lr̄e hic ⁊ ibi ſunt eiuſdē numeri ⁊ ſoni: differētes tn̄ in cara cteribus. Subdidit petrus. Scriptū eſt em̄ in libro pſalmoꝝ. fiat habitatio eoruꝫ deſerta: ⁊ nō ſit qui inhabitet in ea. Et epi ſcopatū eius accipiat alter. Notadū ꝙ ꝟ bum illud fiat habitatio eoꝝ deſerta. poni tur psͣ. lxviij. Et illud qd̓ ſeqͥtur. Ep̄atum eius accipiat alter. ſcribit̉. c. viij. vterqꝫ tn̄ psͣ. intitulat̉ a Dauid tāqͣꝫ ab auctore. Cō iunxit autē petrus iſtas duas auctoritateſ ſimul: qꝛ loquūtur de pena ꝓ morte xp̄i in flicta. pͥma loqͥtur de pena ſacerdotū mor tē xp̄i procurantiū. In penā enim mortis xp̄i templū ⁊ ciuitas hieruſalē fuerūt de ſtructa ꝑ Romanos ⁊ ſacerdotes partim interfecti ⁊ partim captiuati. Et hoc ē qd̓ p̄dixit Dauid. Fiat comemoratio.i. habi tatio eoꝝ deſerta Si ꝟo loqͥtur de pena iu de proditoris. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit. Ep̄atum eius accipiat alter. Cōcluſit itaqꝫ petrus dicēs. Oportet gͦ ex his viris qͥ nobiſcum ſunt cōgregati omī tꝑe quo intrauit ⁊ exi uit inter nos dn̄s ieſus inciplēs a baptiſ mate Iohānis vſqꝫ in diē qua aſſumptus eſt a nobis teſtē reſurrectōis eius nobiſcū fieri. vnū ex his. Et ſtatuerūt ſcꝫ elegerūt duos. Ioſeph qͥ vocabat̉ barſabas qui co gnominatus eſt iuſtus. ⁊ Matthia ẜm aliquos iſte barſabas fuit ille: qͥ cū pau lo ad apoſtolatū aſſumptus fuit. de quo fit mētio Act̉. xiij. c. Sed Nico. de lira ſuper lc ⁊ iiij. ca. Actuū apl̓oꝝ aſſerit aliū fuiſſe Nā iſte cognominatus eſt barſabas. Ille ꝟo barnabas: Iſte barſabas fuit filius al phei. ⁊ ſic de galilea oriūdus. Ille ꝟo bar nabas dr cyprinus.i. de cypro natus. de qͦ mētionē facit Hiero. in li. de viris illuſtri bus. Cōſequēter apl̓i ꝓſecuti ſunt electio nē Matthie cū orōne deuota. Nā orātes dixerūt. Tu dn̄e qͥ corda noſti oīm oſtēde quē elegeris ex his duobꝰ: vnū acciꝑe loco miniſterij huiꝰ ⁊ apl̓atus: de qͦ p̄uaricatus eſt iudas vt abiret in locū ſuū: ⁊ dederunt ſortes eis. Quidā dicūt vt Hiero. ⁊ Be da. ꝙ hee ſortes tales fuerūt quales ille ꝙ rū in lege veteri creberrimus vſus erat. de qͥbus ſcribit̉ Prouer. xvi. Sortes mittun tur in ſinū: ſed a dn̄o tēperatur. Ex quo in quit Nico. de lira. Qd̓ vti ſortibus ⁊ ex va rio euentū ſeu diſpoſitione alicuius rei ſen ſibi lis ꝓpoſite determinare aliqd̓ dubiū vl̓ incertu. Sicut ex feſtucis ꝓpoſitis: ꝑ hoc ꝙ aliqͥs accipit breuiorē vel lōgiorē: ſeu in ꝓ iectione taxilloꝝ ꝑ hoc ꝙ aliqͥs ꝓijcit plu ra vel pauca pūcta. vel ex conſimilibꝰ ali quod dubiū inter hōies determinat̉. Et ſi hͦ fiat ad alicuiꝰ rei diuiſionē inter hoīes vt ꝑ hoc d̓terminet̉ qͥs: quā partē accipiat vocat̉ ſors diuiſoria. Si āt hͦ fiat ad ali qͥd determinate agendū: vocat̉ ſors cōſul toria. Si ꝟo fiat vt p̄cognoſcat̉ aliqd̓ futu rū ꝯtingens vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xcv. ar. iij. vocat̉ ſors diuinatoria: vti ſorte diui ſoria licitū eſt dūmodo nō abſit ibi aliqua ſuꝑſtitio. puta inuocatio demonis vel ex pectatio euentus rei ab influētia planeta rū ⁊ ſimilia Sortibus ꝟo cōſultorijs ⁊ di uinatorijs maxime in electionibꝰ p̄latoruꝫ eccleſie abſtinēdū eſt. vt ſcribit̉ xxvi. q. ij. c. nō ſtatim. ca. hi qui. c. nō exēplo. Et de ſor tilegijs ꝑ totū. nec obſtat quia in electione Matthie vſi ſunt ſortibus. Quia vt ait Beda. priuilegia paucoꝝ cōmunē legem nō faciunt. Et apl̓i in hoc moti fuerunt ex familiari cōſortio ſpūſſancti ⁊ fine aliqua ſuꝑſtitione. ¶ Tertio fuit illa electio debi te celebrata reſpectu electi qui fuit Mat thias rectus: ſimplex: probus: mūdus: iu ſtus: īnoces: impollutus. Cecidit em̄ ſors ſuper illū. Et factꝰ ē. xij. apl̓s impleuitqꝫ numerū illū. Notādū hoc loco ꝙ dioniſiꝰ qͥ fuit pauli ducipl̓us videt̉ aliud ſentire d̓ ſorte illa qꝫ ceteri. Ait nāqꝫ ſic ī li. Eccl̓. ie rarchie de diuina ſorte q̄ ſuꝑ matthiā ceci dit. alij q̄dā alia dixerūt nō religioſe ſic̄ ar bitror. Meā āt intētionē ⁊ ip̄e dicā. videt̉ em̄ mihi eloqͥa diuīa ſortē noīare thearti cū qͦddā donū d̓mōſtrās illi theartico cho ro: a diuīa electōe ſuſceptū: hͨ ille. In qͥbꝰ ꝟbis īnuit ꝙ illa ſors nihil alid̓ fuit niſi qͥ dā ſplēdor ⁊ radiꝰ ſuꝑ matthiā diuītꝰ emiſ ſus: ꝑ quē ip̄e on̄debat̉ in apl̓m aſſumēdꝰ Sed re vera eſſe poteſt vtrumqꝫ: ⁊ ꝙ apl̓

Duo vlide celae ſaucti vealqe vbi ſunt ſortibus ne a lege diſcreparent in qua ſummus ſacerdos ſorte querebat̉. Et ꝙ radius emicuerit ſuꝑ Matthiā. Qui apoſtolicā dignitatē cū tanta deuotiōe ac intentione recta tam ex parte ſui qͣꝫ ex par te apl̓oꝝ fuit aſſecutus Oqꝫ mirabilis eſt tēpoꝝ horū cōditio. O qͣꝫ deflendus eccle ſie ſtatus. O qͣꝫ lugenda xp̄iane religiōis iactura. qm̄ dignitates eccl̓ie qͣꝫ ſepe cōfe rūtur indignis: nihil vtiqꝫ eſt ꝙ magis of ficiat eccleſie dei: qͣꝫ ꝙ indigni aſſumūtur prelati ad regimē animarū. Sed de hͦ ſa tis dictum eſt in ſermone de ambitione in quadrageſimali noſtro. Qualiter beatus Matthias predicauit conſtāter veritate euāgelicā ſequentibus ſignis ob quā martyrij corona accepit. ¶Capitulum. III. Ertium myſteriū con templandū de electione Mat thie dicitur vtilitatis. fuit nāqꝫ electio illa ⁊ aſſumptio vtilis ꝓpter tria. Primo propter veritatis predicationē. Scd̓o ꝓpter miraculoꝝ operationē. Tertio ꝓpter martyrij tollerationē. Primo fuit vtilis aſſumptio Mathie ad apoſtolatū ꝓpter veritatis euāgelice p̄ dicationē. Nam predicauit euangeliū xp̄i in Macedonia ⁊ ī Iudea de quo ſic ſcri bitur. in quadā legēda: q̄ treueris inueni tur. Macthias de tribu iuda ⁊ in ciuita te bethleem illuſtri proſapia oriūdus fuit Qui litteris traditus omnē in breui legiſ et prophetaꝝ ſcientiā apprehēdit. laſciuiā quoqꝫ abhorrēs pueriles ānos morū ma turitate vincebat. Informatus quoqꝫ ani mus eius ad virtutē. vt eſſet ad intelligē tiam abilis: ad miſericordiā facilis: in pro ſperis nō eleuatus in aduerſis conſtans: ⁊ in trepidis ſatagebat: vt qd̓ ſenſu percepe rat opere cōpleret: ⁊ oris doctrina manus operatione mōſtraret. Hic cū ꝑ iudeā pre dicaret ⁊ coram pōtifice accuſaret̉ in mul tis. Reſpōdit de obiectis: que crimina di citis nō oportet me cūcta dicere: qm̄ xp̄ia nū eſſe nō eſt criminis ſed glorie. Cui pō ti fex. Si tibi dantur inducie vis penitere ⁊ ille. abſit vt a veritate quaꝫ ſemel inueni per apoſtaſiā digrediar. Cōſtātiſſime itaqꝫ xp̄m predicando magnificauit. ¶ Se cūdo fuit aſſumptio vtilis ꝓpter miracu lorū operationē multa nāqꝫ miracula per illum operatus eſt deus. Nam in macedo nia quandā potionē toxicatā q̄ viſu cun ctas priuabat quā ſibi dederūt ī noīe xp̄i bibit ⁊ nullā leſionē incurrit. Et cū illa po tio qͣꝫ plures alios excecaſſet ille ſingulis manū imponens oēs in xp̄i noīe illumina uit: multaqꝫ alia ſigna fecit ꝓpter que mul ti crediderūt in xp̄m. ¶ Tertio fuit vtilis aſſumptio matthie ꝓpter martyrij tollera tionē. Nam licet aliqui dicāt ꝙ poſt mul ta bona opera in pace quieuit: tn̄ creditur ꝙ martyrio fuerit coronatus: de quo etiaꝫ diuerſa narrātur. Nam quidā aſſerunt eu fuiſſe lapidibus obrutū. Alij fuiſſe cruci fixū. Nōnulli ꝟo ſecuri more romano per cuſſum. Potuit eſſe ꝙ oīa cōcurrerint ⁊ ꝙ fuit cruci affixus ⁊ cū non cito extingueret ꝙ fuerit lapidatus ⁊ anteqͣꝫ ſpiritū exha laret ꝙ fuerit ſecuri percuſſus. Huius cor pus rome in eccleſia ſancte marie maioris ſub lapide porfirico ſepuliū eſſe perhibet̉. Et ibidē caput eius populs demōſtratur Quidā ꝟo aſunt ꝙ corpus illud de iudea fomā deinde treuerim fuit trāſlatū. aīma ꝟo cū angelis ⁊ ſanctis gaudet ī celis vbi fruitur eterno bono. Ad qd̓ nos perducat ille ieſus filius dei qͥ cū patre ⁊ ſpirituſctō viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo XLII. de gloria beati Bartholo mei apoſtoli que magna oſtēditur ex tri plici eius excellentia. Agna eſt gloria eiꝰ Scribuntur hec verba pſal mo. xx. Licet ingeneeſſima ſit glorta ſanctoꝝ quā habēt in regno celoꝝ: tn̄ ⁊ illa qua in eccl̓ia mil tā te illuſtrantur admirabilis eſt ⁊ copioſa. Ubiqꝫ nanqꝫ ⁊ quotidie nomē illoꝝ ſctm̄ ⁊ venerabile p̄dicatur atqꝫ deqͣꝫplurimis per anni circulū feſtiuitas in eccleſia cele bratur. Hodie ꝟo celebris memoria recō litur beati apl̓i Bartholomei quē oēs fi deles denotiſſime venerantur. Hic vnus fuit ex duodecim apoſtolis quē aiunt non nulli ex nobilibus parētibus ortū ſcꝫ rege indie ⁊ cū diutino detentus errore idolor

Qus vlijde ſc. laxtola. c ꝓª paub fuiſſet tandē audita fama ⁊ ſanctitate at qꝫ miraculis Ieſu xp̄i in iudeaꝫ abijt: vbi ad xp̄m conuerſus perpetuo ei adheſit et poſt ſuſceptū ſpiritūſanctū euangeliū fer uentiſſime p̄dicauit. Merito igit̉ in hͦ ſer mone de ip̄ius gl̓a tractare debemus quā dixit magnā illuminatus ꝓpheta ꝓpter tri plicem eius excellentiam. Prima dicit̉ idolatrie deſtructio. p̄cd̓a martyrij tolleratio. Tertia corporis cōſeruatio Qualiter beatus Bartholomeus p̄di cas in india idol atria extinxit. Et de ido latrie diffinitione originatione ⁊ graui of fenſione. ¶ Capitulū. I. Rima excellentia bea ti Bartholomei oſtendens ma gnitudinē glorie eius d̓r idola trie deſtructio. Nam ī india idola deſtru xit ⁊ populos ad xp̄m cōuertit Acceſſit qͥ dē ibi ad templū: in quo erat idolū nomīe aſtaroth in quo qͥdā demon habitabat. qͥ ſe languentes curare dicebat. Sꝫ cū tem plū languentibus plenū eſſet. Et nullum ab idolo reſponſum hr̄e poſſent ad aliā ci uitatē ꝑrexerūt. vbi aliud idolū nomīe be rith colebat̉. Et interrogantibus cur ſibi aſtaroth reſpōſum nō daret. Rn̄dit berith Deus veſter cathenis igneis conſtrictus nec reſpirare nec aliqͥd audet ab illa hora qua apl̓s dei Bartholomeus indiam in trauit. Dicūt illi qͥs eſt iſte Bartholome us. Et demon rn̄dit. Amicus eſt dei oīpo tentis. Et iō venit in iſtā ꝓuinciā. vt oēs deos indie euacuet. At illi. dic nob̓ ſigna eius vt eū inuenire poſſimus. Quibus de mon ait. Capilli eius nigri ⁊ criſꝑi. Caro eius candida: oculi grandes: nares equa les ⁊ directe: barba prolixa hn̄s paucos ca nos: ſtatura equalis: induit̉ pallio albo qd̓ ꝑ ſingulos āgulos gēmas hꝫ purpureas. Uigintiſex anni ſunt ex quo veſtes ⁊ ſan dalia eius nec veter aſcet nec ſordidantur Cencies flexis genibus orat ꝑ diē ⁊ cenci es ꝑ noctē. Angeli cū eo ambulant qͥ nun qͣꝫ eū fatigari nec eſurire ꝑmittūt. Semꝑ eodē vultū ⁊ aīo letus ac hilaris ꝑſeuerat Oīa p̄uidet oīa nouit̓ oīm gētiū linguas intelligit. Et qd̓ vobiſcū loquor ip̄e iā no uit: ⁊ qn̄ q̄ retis eū ſi vult oſtendet ſe vobis ſi aūt nō vult nō poteritis inuenire R aūt vos vt cū eū inueneritis rogate eū: ne huc veniat ne angeli ſui hoc mihi faciant: qd̓ ſocio meo iam fecerūt. Cū ergo ꝑ duos dies ſolicite querentes eū minime inueniſ ſent quadā die qͥdam demoniacus excla mauit dicēs. Apoſtole dei Bartholomee Incendūt me orationes tue. Cui apl̓s. ob muteſce ⁊ exi ab eo: ⁊ ſtatim liberatus eſt Qd̓ audiens rex regionis illius Polemi us cū haberet filiā lunaticā miſit ad apo ſtolū rogans vt ad ſe veniret. ⁊ filiā ſuam ſanaret. Ad quā cū apl̓s veniſſet ⁊ eā ca thenis ligata videret. qꝛ accedentes ad il lam morſibus lacerabat iuſſit eū ſolui Et cū miniſtri ad eā accedere nō auderent di xit. Ego demoniū qͥ in ea erat iā ligatū te neo ⁊ vos timetis. Et ſtatim ſoluta ⁊ libe rata eſt. Tunc rex camelos auro ⁊ argēto ⁊ lapidibus p̄cioſis onerauit ⁊ apoſtolum inquiri faciēs: eū nullatenus inuenire po tuit. Mane aūt ſequenti apparens apl̓us cuꝫ ſolo rege in cubiculo dixit ei. vt qͥd me cū argento ⁊ auro tota die q̄ſiſti. Iſta mu nera ſunt neceſſaria his qͥ terrena reqͥrunt Ego nihil̓ terrenū nihil carnale deſidero Tūc ſanctus Bartholomeus: cepit eum multa de myſterio noſtre redēptionis do cere oſtendens inter cetera chriſtum viciſ ſe diabolū per mirabilē congruentiā: potē tiam: iuſticiā: ⁊ ſapientiā: congruū enī fuit vt qui filiū virginis. id eſt. Adam factum de terra dū adhuc eſſet virgo vinceret a fi lio virginis vinceret̉. Potenter quoqꝫ ip ſum vicit eum de ſua dominatiōe potēter eiecit. quā diabolus ꝓ deiectione pͥmi ho minis vſurpauit. Et ſicut alicuius victor tyranni comites ſuos mittit vt eius titu los vbiqꝫ erigant ⁊ tyranni deiciant. Sic xp̄s victor nūcios vbiqꝫ mittit. vt diaboli cultū euacuent ⁊ xp̄i ſtatuant. Iuſte quo qꝫ diabolū vicit. qꝛ iuſtū eſt vt qui cōme dentem hoīem vinces detinebat: ieiunātē homīe victū hominē amplius nō teneret. Sapienter aūt illū ſuperauit dū ars dia boli deludit̉ arte xp̄i nam dū xp̄s in deſer to ieiunauit anhelabat diabolus illū agͦ ſcere ſi d̓s eſſet ⁊ ex hoc cogitabat ꝙ ſi non eſuriret poſt quadraginta dies deus erat

Sero xl ij de ſace bartꝝol Si vero eſuriret ꝙ hō eſſet: ⁊ tunc ip̄m vt primū hominē ꝑ cibū deuinceret. Sꝫ cō gnoſci deus non potuit qꝛ eſuriuit. nec vin ci qꝛ eius temptationi non ceſſit. Cū ergo eidem ſacramenta fidei p̄dicaſſet dixit re gi ꝙ ſi baptizari vellet deū ſuū cathenis li gatū ſibi oſtenderet. Sequēti ergo die iu xta regis palatiū dū pontifices idolo ſacri ficaret cepit clamare demon ac dicere Ceſ ſate miſeri ſacrificare nobis: ne peiora me patia mini qͥ cathenis igneis ab āgelis ie ſu xp̄i ligatus ſum. Statimqꝫ om̄es miſe runt funes vt ſimulacrū euerterent. ſꝫ non potuerūt. apoſtolus aūt demoni precepit vt inde exiens idolū ip̄m cōminueret: qui ſtatim exiens: omīa idola templi ꝑ ſeip̄m cōfregit. Deinde ſua oratiōe ab apl̓o om nes infirmi ſanati ſunt. Apoſtolus aūt tē plum deo dedicauit: ⁊ demone in deſertū abire p̄cepit. Tunc angelus dn̄i ibidē ap paruit ⁊ tēplū circūuolans in quattor an gulis ſignum crucis digito ſuo ſculpſit di cens. hec dicit dn̄s. Sicut vos omnes ab infirmitate veſtra mundaui. Ita ⁊ tem plum hoc ab omni ſorde mundabit̉ ⁊ ha bitatorē eius quē apoſtolus in deſertū lo cum abire precepit prius vobis oſtendā: quē videntes ne timeatis. Sed quale ſi gnum in lapidibus his ſculpſi tale ī vr̄is frontibꝰ impͥmatis. Tūc on̄dit eis ethio pē nigriorē fuligini facie acuta. barba ꝓli xa. crinibus vſqꝫ ad pedes protenſis ocu lis igneis vt ferrū ignitū ſcintilla emitten tibus. flāmas ſulphureas ex oculis et ore ſpirantē. cathenis igneis vinctū retro ma nibus. Et dixit eis āgelus. quoniā iuſſio nem apl̓i audiſti ⁊ de templo oīa idola cō fregiſti ſolua te vt vadas in illuꝫ locū vbi nullus homo morat̉ et ibidem ſis vſqꝫ ad diē iudicij. Ille aūt ſolutus cū magno ſtre pitu ⁊ vlulatū diſparuit. Angelus aūt do mini in celum cūctis vidētibus euo lauit. tūc rex cū vxore ⁊ filijs omniqꝫ ppl̓o bapti zatus eſt ⁊ relicto regno: apl̓i diſcipulus ē effectus. Sed vt p̄dicta clarius intelligā tur ⁊ ne credant̉ falſa eſſe atqꝫ cōficta tria in hac ꝑte de idolatria ſunt declaranda. Primū qͥd eſt idolatria. Scd̓m vnde ortū habuit. ¶ Tertiū vtrū ſit grauiſſimū pctōꝝ. ¶ Ad pͥmum dicimus ẜm ſnīam Iſid̓. li. viij. ethi. ⁊ ſctī Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xciiij. Ꝙ idolatria eſt cultus qͥ ſoli deo debet̉ exhi bitus creature. Nā idolatria idoloꝝ ſerui tus ſiue cultura interp̄tatur. latria enī gre ce latine ſeruitus d̓r q̄ qͣꝫtum ad verā reli gionē arinet nō niſi vni ⁊ ſoli deo debetur hāc ſicut impia ſuꝑbia ſiue hoīm ſiue de monū ſibi exhiberi iubꝫ vel cupit. Ita pia hūilitas vel hoīm vel angeloꝝ vel ſancto rū ſibi oblatā recuſat: ⁊ cui debet̉ oſtendit ſicut Paulus ⁊ Barnabas fecerūt de qui bus ſcribit̉ Actꝭ. xl ca. Qꝭ cū liſtris ꝓpter miracula q̄ fiebant vellent ip̄is ppl̓i diui nū honorē tribuere ⁊ dare thura dicentes dij ſil̓es facti hoībus deſcenderūt ad nos. Et vocabāt barnabā iouē paulū ꝟo mer curiū. qꝛ ip̄e erat dux ꝟbi. Illi cōſciſſis tu nicis ſuis exilierūt in turbas clamātes et dicētes. viri qͥd hͦ facitis: ⁊ nos mortales ſumus ſil̓es vobis homīes Igit̉ idolatria d̓r a latria ⁊ idolo. Idolū aūt eſt ſimula crū qd̓ hūana effigie factū ⁊ ꝯſecratū ē: iu xta vocabuli interptationē. Idos enī gre ce formā ſonat ⁊ ab eo ꝑ diminutione ido lū deductū qd̓ apd̓ nos formulā fac̄. Igit̉ om̄is forma vel formula idolū ſe dici expo ſcit Quidā ꝟo imꝑite dicūt idolū ex dolo ſumpſiſſe nomen: eo ꝙ diabolus creature cultū diuini noīs inuexit Dicunt̉ inſuper idola ſimulacra. Nā ſimulacra a ſil̓itudi ne nuncupant̉. eo ꝙ manu artificis ex lapi de aliaue materia eoꝝ vultus imitant̉: qͦꝝ honore fungunt̉ ſimulacra dicta vl̓ ꝓ eo ꝙ ſunt ſil̓ia vel ꝓ eo ꝙ ſimulata atqꝫ cōficta. Simulacra pͥmus ex luto fecit Hiſmael ẜm hebreos. ẜm ꝟo gentiles pͥmus fuit ꝓ metheus. Greci ꝟo referūt ꝙ fuit cetrops Fuit aūt prometheꝰ tꝑe Iacobfrat̓ athiā tis aſtrologi de qͥbus multa loquit̉ Augꝰ li. xviij. de ci. dei. ca. viij. Hic prometheus pͥmus dictus eſt feciſſe hpīes. tū qꝛ d̓ rudi bus fecit doctos. tuꝫ qꝛ legit̉ feciſſe hoīm imagines qͣs arte quadā deambulare fa ciebat Cetrops ꝟo fuit ille qͥ metu plaga rū egypti. vt dicit mgr̄ in hiſtoria ſchola ſtica fugit in gteciā ⁊ condidit athenas: ⁊ pͥmus bouem īmolauit ioui. ¶ Scd̓m qd̓ declarandum: vn̄ ortū habuit idolatria et ad hͦ aſſignari ſolēt tres originales cauſe.

Mu ꝯpacc.A Prima d̓r inordinata affectio. Scd̓a natura lis delectatio. Tertia negligens cōſideratio. Prima cauſa fuit inordinata affectio: quā tangit Lactantiꝰ. li. i. diuinaꝝ inſti. ⁊ Iſid̓ vbi ſupra. Nā fuerūt qͥdā vrbiū con ditores aut viri fortes: qͥbus mortuis ho mines qͥ eos dilexerūt ſimulacra finxerūt vt haberent aliqd̓ ex imaginis cōtempla tione ſolatiū. Et vt recitat mgr̄ in hiſtoria ſcholaſtica a Nino orta ſunt idola modo qͥ ſequit̉. Mortuo ſiqͥdē Belo patre Ni nus in ſolatiū doloris fieri fecit imagineꝫ patris ſui cui multā exhibebat reuerentiā hinc hoīes regionis vt ei adularent̉ ⁊ no nulli timore ducti diuinos honores imagi ni exhibere ceperunt: huius exemplo plu res charis ſuis mortuis imagines dedi care ceperūt. Et ſicut ab idolo beli cetera traxerunt originē: ſic ab eius noīe noīa ge neraliter acceperūt. Sicut enī belus dict eſt ab aſſirijs: ſic ⁊ alie nationes ẜm idio mata et linguarū varietates. alie bel alie baal. alie baalim. alie belfegor. alie belze buch eoꝝ idola vocauerunt. Diophantus ꝟo lacedemonū auctor libros ſcripſit an tiquitatū. xiiij. in qͥbus ait. Sirofanē egy ptiū familia ſubſtātia locupletē: filium ge nuiſſe quē vel ut enormis ſubſtātie ſucceſ ſorem ineffabili vltra qͣꝫ paternitas exige bat affectu diligebat: is dū aduerſus fortu ne in curſibus raperet̉ patrē inſuꝑabili aſ fecit merore. Qui filij ſimulacꝝ ī ſuis edi bus inſtituit. vniuerſa vero familia in dn̄i adulatiōe aut coronas plectere aut flores inferre aut odoramēta ſimulacro ſuccen dere cōſueuit. Nonnulli etiā ſeruoꝝ culpa biles dn̄i furiā euitātes ad ſimul acrū ꝓfu gi veniā merebant̉. hec ⁊ hmōi facta ſunt poſt diluuiū. Nā vt ait Tho. vbi ſupr ar ticu. iiij. in reſpōſione ad ſcd̓m articulum. In pͥma etate nō fuit idolatria ꝓpter recē tem memoriā creatiōis mūdi: ex qͣ adhuc vigebat cognitio vnius dei in mēte hoīm In. vi. etiā etate idolatria eſt excluſa ꝑ vir tutem ⁊ doctrinē. xp̄i qͥ de diabolo trium. phauit. S eruſa originalis vn̄ ortum habuit idomatra fuit naturalis delectatio hō enī naturaliter de rep̄ſentatiōe delecta tur. ideo hoīes rudes a pͥncipio videntes ꝑ diligentiā artificū imagines hominum fieri diuītatis cultū eis impenderēt Qui. dā inſuꝑ ꝑ quandā nefaria artem imagi nes quaſdā cōſtituebant q̄ ꝟtute demonū aliquos certos effectus habebāt vn̄ puta bant in ip̄is imaginibꝰ eſſe aliqͥd diuinita tis ⁊ ꝑ cōſequēs diuinū cultū illis exhibe bant. Et hec fuit opinio hermetis terme giſti. vt Augꝰ dicit in.viij. de ciui. dei. Ter tia cauſa originalis vn̄ orta eſt idolatria: d̓r dei incōſideratio. Negligentes qͥdē ho mines ad cōſiderandā excellentiā dei ve ri qͥbuſdā creaturis ꝓpter aliquā excellen te ꝟtutē diuinitatis cultū exhibuerunt. ſi cut diximus in ẜmone de ſimplicitate dei ⁊ in ſermone de aīa. vn̄ Lactātius li. i. di uinaꝝ inſti. ait. illos quos deos imperiti et inſipientes tāqͣꝫ deos ⁊ nuncupant̉ ⁊ ado rāt nemo eſt cauſa incōſideratus qͥ nō in telligat fuiſſe mortales. Quo gͦ inquit ali qͥs dij crediti ſūt nimirū qꝛ reges maximi ac potentiſſimi fuerūt: ob merita ſuaꝝ vir tutū aut munerū aut artiū repertaꝝ: cum chari fuiſſent his qͥbus imperauerant: in memoriā ſunt cōſecrati. qd̓ ſi quis dubitet eoꝝ geſtas ⁊ facta cōſideret q̄ vniuerſa tā poete qͣꝫ hiſtorici veteres ꝓdiderūt. hec il le. Cū gͦ ſingulis dijs ſtatue dedicarentur demones hoībus errantibus colendos ſe exhibuerūt in idolis dando reſpōſa ⁊ aliqͣ que videbant̉ hoībus mirabilia faciēdo. ¶ Tertiū qd̓ erat deaclarādū vtrū idola tria ſit grauiſſimū pctōꝝ. Et ad hͦ rn̄det̉ ꝑ glo. ſuꝑ. xv. ca. Leuitici qͥ ait. Omne pec catū īmudicia eſt aīe. Sꝫ idolatria maxi ma Aduertendū tn̄ ẜm Tho. ꝙ grauitas alicuius pctī pōt attendi dupliciter Uno mō ex ꝑte ip̄ius pctī: ⁊ ſic pctm̄ idolatrie ē grauiſſimū. Sicut enī in terrena republi ca grauiſſimū eſſe videt̉ ꝙ aliquis honorē regiū alteri impendat qͣꝫ vero regi. qꝛ qͣꝫtū in ſe eſt totū reipublice ꝑturbat ordinem. ita in pctīs q̄ cōtra deū cōmittunt̉: que tn̄ ſunt maxima grauiſſimū eſſe videt̉ ꝙ ali quis honorē diuinū creature impendat qꝛ qꝫ tum in ſe eſt facit aliū deū in mūdo mi nuens principatū diuinū. Si vero obijce retur ꝙ peſſimum opcimo opponit̉. vt dici tur. viij. ethicorū Sed cultus interior qui conſiſtit in fide ſpe et charitate eſt melior

ljx AbAM BeroX qͣꝫ cultus exrerior. ergo infidelitas deſpe ratio ⁊ odiū dei que opponunt̉ cultui inte riori ſunt grauiora pct̄a qͣꝫ idolatria q̄ op ponitur cultui extertori. Rn̄deri poſſumꝰ ẜm Tho. Qꝭ idola tria p̄ſupponit interio rem infidelitatē: ⁊ adijcit exterius indebi tū cultū. Si ꝟo ſit exterioris tm̄ idolairia abſqꝫ interiori infidelitate additur culpa falſitatis. Scd̓o pōt attendi grauitas pec cati ex ꝑte peccātis: ſicut grauius ē pctm̄ eius qͥ peccat ſcienter qͣꝫ qͥ peccat ignoran ter: ⁊ ẜm hoc grauius peccant heretici qui ſcienter corrumpūt fidē quā acceperūt qͣꝫ idolatria ignoranter peccantes. Et ſimili ter etiā aliqua alia poſſunt eſſe maiora ꝓ pter maiorē contemptū peccantis. Cōtra pctm̄ igit̉ idolatrie p̄dicauit efficaciſſime beatus Bartholomeus qd̓ in ꝓuincia in die vt p̄dictum eſt virtuoſe deleuit. ¶ Qualiter ī albano maioris armenie be atus Bartholomeus paſſus eſt martyri um de cuius paſſione varia eſt opinio que tn̄ facile concordat̉. ¶ Capitulū. II. Ecūda excellētia bea ti Bartholomei oſtendēs ma gnitudinē gl̓e illius d̓r marty rij tolleratio. Trāſiuit quippe ex hͦ mūdo glorioſo martyrio coronatus. Nā poſtqͣꝫ rex polemiꝰ ſacꝝ baptiſma ſuſcepit vt po nit̉ in legēda oēs tēploꝝ pōtifices ꝯgrega ti ad ſtragē regē fratrē eiꝰ ꝯuenerūt. Et d̓ deoꝝ ſuoꝝ amiſſiōe ⁊ tēpli ſubuerſiōe ⁊ re gis ꝑ arte magicā deceptiōe ꝯͣ apl̓m ſunt cōqueſti. Aſtrages gͦ rex indignatꝰ: mille viros armatos ad capiēdū apl̓m deſtina uit. qͥ cū adductꝰ fuiſſet corā eo dixit ei rex. Tu ne es ille qͥ euertiſti fratrē meuꝫ. Cui apl̓s ego illū nō euerti ſꝫ cōuerti. cui rex. ſic̄ tu feciſti fratrē meū deū ſuuꝫ relinquere: ⁊ tuo credere. ſic ⁊ ego te faciā deū tuū relin quere ⁊ meo ſacrificare. cui apl̓s. Ego deū quē colebat frater tuus ligaui: ⁊ ligatum oſtendi: ⁊ vt ſimulacrū frangeret coegi: ſi ſic poteris facere deo meo poteris me ad ſi mulacꝝ adorādū ꝓuocare. ſinaūt deos tu os cōminuā ⁊ tu crede deo meo hec illo di cente nūciat̉ regi: ꝙ d̓s baldach cecidiſſet: ⁊ cōminatus fuiſſet. qd̓ rex audiēs purpu ram qua indutus erat ſcidit. Et apl̓m fu ſtibus cedi iuſſit atqͣꝫ interfici. de genere aūt paſſiōis huiuſ apl̓i triplex erat opinio Prima eoꝝ qͥ dicūt ꝙ fuit crucifixus. pcd̓a eoꝝ qͥ aſſerunt ꝙ fuit excoriatus. ¶ Tertia alioꝝ qͥ tenēt ꝙ fuit capite trun catus i. ¶ De pͥma opinione loquit̉ ſic btūs Do rotheus. Bartholomeus indis p̄dicauit qͥ euāgeliū ẜm Mattheū in ꝓpria eoꝝ lin gua eis tradidit. Dormiuit in Albano ci uitate magne armenie cruci fixus deorſuꝫ hn̄s caput. De ſcd̓a et tertia opinione ita ſcripſit Theodorus abbas ⁊ doctor p̄cipu us. apl̓s dei Bartholomeus pͥmum in li caonia p̄dicauit: poſtmodū ī india ad vl timuꝫ in albano vrbe ſcꝫ maioris armenie Ubi pͥmo excoriatus. Tandē capite ple xus ibidem ſepultus eſt. Sꝫ cōtrarietas iſta facile ſolui pōt. vt dicat̉ ꝙ pͥmo cruci ftxus fuit deinde an̄qͣꝫ in cruce moreretur depoſitus excoriatꝰ fuit. Et poſtremo ca pite truncatus. cuiꝰ corpus xp̄iani tulerūt ⁊ honorifice ſepelierūt. Rex aūt Aſtrages ⁊ temploꝝ pōtifices a demonibus arrepti mortui ſunt. Rex vero Polemius in ep̄m ordinat̉ ⁊ viginti annis officiū epiſcopatꝰ laudabiliter implens plenus ꝟtutibus in pace qͥeuit. Sed mirari forte quis poſſet: quō Bartholomeus in albano maioris armenie ſit paſſus. cū in india p̄dicando idoloꝝ cultum euacuauerit. Ad qd̓ reſpō deo: qꝛ veriſimile eſt ꝙ rex Aſtrages arme nie regno p̄ſidebat. Nam vt ait Iſid̓ xiiij Ethi. li. armenia ſita eſt inter taurū ⁊ cau caſum ⁊ capadocia vſqꝫ ad caſpiuꝫ mare protenſa habens a ſeptemptrione Ceran nos montes ex cuius cōſtibus Tigris flu uius naſcit̉: ⁊ in cuiꝰ mōtibus archa poſt diluuiū ſediſſe ꝑhibetur. hec eſt terra ara rach in quā fugerunt filij Seoacherib qn̄ ip̄m in templo dei ſui orātem interfecerūt. vt ſcribit̉. iiij. Regꝭ. xix c. Ex qͥbus colligi mus ꝙ armenia in die ſit cōtigua ad quā rex Aſtrages deduci fecit apoſtolum bar tholomeum. ¶ Qualiter corpus apl̓i cōſeruatū eſt mi rabiliter qn̄ ꝓiectu in mari deuenit ad in ſulam Liparitanā. Et inde collectis oſſi bus que a ſarracenis fuerunt diſperſa de yſoe lincil lacū fuit Beneuentū vbi dei

¶ee qꝫ lariſſima veneratur. ¶ Capitulū. III. Trtia excellentia bea ti Bartholomei gloriā eiꝰ ma ni feſtā d̓r corꝑis ꝯſeruatio: pla cuit qͥdem altiſſimo deo: corpus apl̓i ſui mirabiliter cōſeruare oſſiumqꝫ eius curā terere ſpecialē. Et hoc tripliciter. Primo in ꝓiectione. p̄cd̓o in diſperſione. Tertio in veneratiōe. ¶ Primo deus mirabiliter cōſeruauit cor pus apl̓i in ꝓiectione. dū enī pagani vide rēt ꝓpter ſignoꝝ frequētiā corpus eiꝰ plu rimū venerari: indignati loculo plumbeo impoſitū in mare p̄cipitauerūt Et de hoc ita ſcripſit btūs Theodorus ſupradictꝰ. mota ē cū impetu de regionibus armenie archacū qͣttuor alioꝝ martyrū archis q̄ ſi militer du ſigna operarent̉ cū ea fuerāt in mare ꝓiecte: ⁊ ꝑ tantū ſpaciū maris qͣttu or his p̄cedētibus ⁊ tanqͣꝫ miniſtris obſe quiū quodamō de apl̓o faciētibus: vene rūt in ꝑtes ſicilie in inſulā q̄ lipparis nun cupat̉. ſicut ep̄o hoſtienſi qͥ tūc pn̄s erat re uelatū fuit. venit ad pauꝑculā theſaurus ditiſſimus. venit ad ignobilē p̄cioſiſſima margarita. venit ad meſtā ſplendiſſimū luminare Alijs gͦ qͣttuor ad diuerſas ter ras euntibꝰ ſctm̄ ppl̓m in dicta inſula reli querunt. Etenī p̄dictos qͣttuor martyres apl̓s retrorſum relinquēs vnū.ſ. Papinū in ciuitate ſicilie milas Aliū vero Lucia nū noīe in meſſinā trāſmiſit: reliquos vero duos in calabriā direxit. Gregoriū qͥdem in ciuitatē columnā Achaciū aūt in ciui tatē q̄ chale vocat̉. Qui vſqꝫ hodie ſuffra gijs ſuis ſplendēt. Suſceptus eſt gͦ btūs apl̓s cū multis hymnis laudibus ⁊ lumi naribus tēplū ſibi magnifice fabricatur. ¶ Scd̓o d̓s mirabiliter cōſeruauit corp apl̓i in diſperſione. anno qͥppe dn̄i. cccxxxi Sarraceni ſiciliā inuadētes lipparitanā inſulā vbi corpus ſctī bartholomei qͥeſce bat vaſtauerūt ac eius ſepulchꝝ ꝯfrigētes oſſa ip̄ius diſperſerūt. Illis aūt poſtea in de recedētibus apparuit apl̓us cuidā mo nacho dicēs. Surge collige oſſa mea q̄ di ſperſa ſūt. Cui ille: q̄ rōne oſſa tua collige re aut aliquē honorem tibi exhibere de he P.jx.A..i j. mus cū nos deleri ꝑmiſeris nec auxilium nob̓ impēderis. Cui ille. ꝑ multū tꝑs me ritis mīis dn̄s hūic ppl̓o peꝑcit. Sed eoꝝ pctīs nimis inualeſcentibꝰ: ⁊ vſqꝫ ad celū clamantibꝰ iā ꝓ eis nō potui veniā obtine re. Sꝫ cū monachus diceret quō inter tot alioꝝ oſſa ſua qͦꝫ inueniri poſſent ait nocte ad ea colligēda ibis. Et ea q̄ vt ignē ſplē dentia videris ꝓtinus hec leuabis qͥ omīa vt dixerat inueniens apl̓i oſſa leuauit. Et ſuꝑ quādā nauē cōſcendēs: beneuentū ea trāſtulit. ¶ Tertio d̓s ꝯſeruat mirabiliter corpus bartholomei in veneratiōe. Uult eqͥdē illud a fidelibꝰ deuotiſſime venerari na lꝫ ſingulis diebꝰ anni eccl̓a in qua oſſa illa felicia ſunt repoſita a fidelibꝰ frequen tet̉: veꝝ tn̄ in feſto ip̄ius ſcī innumerabilis ſi dici pōt xp̄ianoꝝ multitudo ad eandem cōfugit. vbi etiā ep̄i oēs ſuffraganei abba tes ⁊ alij ad laudandū deū in ſuo ſctō cō ueniūt. Gaude O beneuentana ciuitas: ditata tāto munere ad deū p̄ces tuas cōfi denter effunde: ſperans indubitāter Bar tholomei meritis impetrare qd̓ petis: non ab re diſponit ſapīa dei. vt ex lipparitana inſula ſaccū hͦ pignus ad te deferret̉. Igit̉ Bartholomei p̄ſidiū indeſinenter implo ra. vt ꝑ interceſſionē illius liberet te deus ab omni malo ⁊ in ſua gratia cōſeruet. ¶ Sermo. XLII I. de victoria quā habue runt ſancti a poſtoli Simon et Iudas in qua oſtendit̉ virtus dei que erat in illis. Ortes facti ſunt in bello. Doctoris gētium ꝟba ſunt iſta ad Heb̓. xi. ca. Si abſqꝫ vlla ꝯͣdictione p̄di caſ ſent apl̓i fidē xp̄i facilē fuiſſet ꝑſuadere gē tibus vt in illū crederēt. Sꝫ ꝓfecto vbiqꝫ duriſſimā reſiſtentiā inuenerūt. Ob quā opus fuit illos nō niſi forti aīo docere euā gelicā ꝟtutē. Omiſſis aūt alijs Si monē ⁊ Iudā inſpiciamꝰ qͥ ꝑſaꝝ ppl̓os ab idola trie ſuꝑſtitiōe reuocarūt. Ipi nāqꝫ multa virilit̓ egerūt ad expugnādos ꝟitatis inī micos. Quos tn̄ cooperante deo potētiſſi me debellarūt. veꝝ tn̄ vt iſta facilius capi antur in p̄ſenti ſermone de victoria ſancto rū Simonis ⁊ Iude diſſeremus Fuerunt qͥppe victores ⁊ fortes ī bel lo. ita vt aduer

uerſarij turpiſſime cōfuſi deficerent. hi aūt tripliciter diſtingui poſſunt. primi fuerūt diaboli. Secundi magi. Tertij idolorū pontifices. ¶ Qualiter Simon ⁊ Iudas deuicerunt dia bolos. Et vtꝝ demones habeant ſciē tiā futuroꝝ contingentiū. Et quo habent ꝓphetas falſos atqꝫ qualiter veritatē fatē 9 A tur. qua odiūt. ritulū. I. Rimi aderſuarij ſimo nis ⁊ iude: qͦs deuicerūt fuerūt dia boli. dū enī in ꝑſidē applicu iſſent. Baradachdux regis babilonie cō tra indos ad p̄liū ꝓfecturꝰ. nullum a dijs ſuis potuit habere reſpōſum ꝑgentes aūt ad fanū ꝓxime ciuitatis reſponſum ibidē habuerūt. Q ꝓpter apl̓os qͥ venerunt dij rn̄dere nō poſſent. Tunc dux eos inqͥri fe cit. Et inuētos qͥ nā eſſent vel ꝓ qͦ re veniſ ſent inqͣſiuit. Qui rn̄derunt. Si genus q̄ ris hebrei ſumus. Si cōditionē ſerui ieſu xp̄i nos eē fatemur. Si cauſam ſalutis ve ſtre cauſa huc venimꝰ. qͥbus dux reſpōdit Cū felix reuerſus fuero audiaꝫ vos. Cui apl̓i. mō magis ꝯgruū eſt recognoſcere il loꝝ cuius oꝑe poſſitis: vincere: vel certe re belles placatiſſimos inuenire. Quibꝰ dux dijs nr̄is potētiores vos video: finem bel li vobis rogo p̄dicite. Cui apl̓i. vt deos tu os mēdaces eſſe cognoſcas iubemus illis ad q̄ſita dare rn̄ſa vt dum dixerint q̄ igno rāt ꝓbemus eos ꝑ oīa eſſe mētitos. Tunc fantaſtici grande bellū dixerūt futurum ⁊ multū ppl̓m hinc inde ruituꝝ. Tunc apl̓i ridere ceperunt. dixit eis dux. me timor in uaſit ⁊ vos ridetis. Cui apl̓i. noli timere. qꝛ pax hūc nobiſcū intrauit. Et cras hora diei tertia legati indoꝝ ad te veniēt: et tue ſe ptāti cū pace ſubijcrēt Tūc pōtifices ri ſum leuauerūt/ ⁊ duci dixerūt. Ad hoc iſti ſecurū te reddere volūt. vt dū incautus fu eris ab aduerſarijs occuperis. Cui apo ſtoli. nō diximus tibi expecta vnū menſem ſed vnū diem ⁊ cras in pace victor exiſtes. Tunc dux vtroſqꝫ cuſtodiri fecit. vt exre exitu veraces honorarent̉: ⁊ mēdaces pro crimine punirent̉. Cū gͦ in craſtinū quod apl̓i p̄dixerant eueniſſet: ⁊ dux pontifices incendere vellet ꝓhibuerūt apl̓i ne hoc fie ret cū ip̄i nō irruentes occidere. ſꝫ mortu os viuificare miſſi eſſent. itaqꝫ demonū fal lacia ab apl̓is vera narrantibus fuit dete cta. Tn̄ vt pars iſta clarior fiat: tria hocꝭ loco erunt dubia diſputanda. ¶ Primū vtrū in demonibus ſit precogni tio futurorū. ¶ Scd̓m vtrū a demonibus eſſe poſſit ali qua prophetia. ¶ Tertiū vtrū demones per ſe vel ꝑ alios poſſint veritatē fateri. ¶ Pro primi dubij explanatiōe aduerten dū: ꝙ quidam incōſiderate dixerūt demo nes oīa futura p̄ſcire. Et hoc cōtendūt ꝓ bare. Primo ꝑ ſimile. qꝛ aſtronimi ⁊ ma thematici ꝑ curſum aſtroꝝ p̄cognoſcunt ⁊ dicunt multa futura ⁊ videmus ꝙ in ml̓ tis vera dicunt. gͦ ſi maior eſt intelligentia ⁊ cognitio in demonibus. videt̉ ꝙ ip̄i futu ra p̄ſciant. Scd̓o id oſtendit̉ ab effectu. qꝛ magi ⁊ diuini ꝑ pacta cū demonibus mul ta vera p̄dicūt. ⁊ nō poſſunt niſi ꝑ reuela tionē demonū. gͦ videt̉ ꝙ ip̄i futura preco gnoſcant. Sed ꝯͣ ſic aſſerentes eſt auctori tas Eſa. ca. xli. vbi d̓r annūciate q̄ ventu ra ſunt in futuꝝ ⁊ ſciemus ꝙ dij eſtis. ⁊ ite rū Augꝰ. xxvi. q. i. ca. futura. ait. futura p̄ ſcire ſolius dei eſt qͥ in ſui cōtemplatiōe il la qn̄qꝫ angelos videre facit. Et Hieroꝰ. ſuꝑ illo ꝟbo Danielis qd̓ dixerūt ſapien tes babylonis Nabuchodonoſor. ſermo quē tu rex q̄ris grauis ē nec reperit̉ qͥſqͣꝫ q in dicet illū exceptis dijs: quoꝝ non eſt cū hoībus cōuerſatio. Inqͥt cōfitent̉ magi cō fitent̉ arioli ⁊ oīs ſcīa ſecularis litteratu re p̄ſcientiā futuroꝝ non eſſe hoīs ſꝫ dei. ex quo ꝓbat̉ ꝓphetas dei ſpū locutos qͥ futu ra cecinerūt. Preterea ſi demones p̄ſcirēt oīa futura tunc ſcirent qͥ cras vnuſqͥſqꝫ de beat velle vel cogitare. Sꝫ hoc eſt falſum qꝛ qͣꝫto aliqͥd eſt magis p̄ſens tanto certiꝰ eſt ei. ſed voluntas vniuſcuiuſqꝫ ſibi p̄ſen tior eſt qͣꝫ alij. gͦ certiorem ſibi ꝙ velle debe at qͣꝫ alij. ſꝫ nullus certitudinaliter ſcit qͥd debeat cras vel le vel cogitare gͦ ml̓to mi nus nec alia creatura. Diſtinguendū gͦ eſt ẜm Bonauen. in. ij. di. vij. de futuris. Nā illoꝝ triplex genus reperit̉. Quedam enī ſunt futura q̄ habent cauſam determina

tā ⁊ infallibilē. vtpote ſunt illa q̄ attendun tur circa motū corꝑm ſuperioꝝ: in quibus eſt determinatio. ⁊ oīs impedimēti remo tio. Talia poſſunt certitudinalit̓ ſciri non ſolū a deo ſꝫ a creatura: Et hoc in ſua cau ſa ſic̄ tēpus eclypſis ſolis ⁊ ſimilia. Que dā futura ſunt qͥ habent cauſam determi natā ſed tn̄ fallibilē. vtpote ſunt illa q̄ ſūt ẜm īferiorē naturā. q̄ ideo habēt cauſā de terminatā. qꝛ intentio nature mouet deter minate ad vnū. Ideo ꝟo fallibilē qꝛ mul tipliciter pōt occurrere impedimētū. Si cut ſi ager ſeminatus ſi terra pignis eſt: ⁊ bona diſpoſitio ſuperioꝝ corpoꝝ afferunt pinguē fructū. Et hec futura p̄ſciri poſſūt a creatura tn̄ fallibiliter ꝓpter impedimē ta q̄ poſſent euenire. aut tēpeſtatū aut bru torū ⁊ locuſtaꝝ ⁊ hmōi. Quedā aūt ſunt futura q̄ habent cauſam indeterminatā ⁊ ⁊ fallibilē. Sicut ſunt ea q̄ ſunt a volūta te nr̄a. q̄ indetermīata ē eo ꝙe ad oppoſita ſallibiliſ etiā qꝛ poſſunt etiā volēti ꝓficere occurrere multa impedimēta Et talia nō poſſunt certitudinaliter ſciri ab aliqͣ crea ra: ſed ſolū a deo vel ꝑ reuelationē diuinā Ratio eſt. qꝛ cognitio creature pēdet ex re Quoniā igit̉ res incerta eſt ⁊ in ſe ⁊ in ſu cauſa. ideo creatura non pōt illā certitudi naliter noſcere aut preſcire. diuina aūt co gnitio nō dependet a re aliqͣ īmo oīa q̄ no uit ẜm modū ſue veritatis nouit. Et qꝛ ve ritas ſua ē certiſſima certiſſime cognoſcit cōtingentia vt neceſſaria. Et ſicut certiſ ſime nouit ita pōt certitudinaliter demon ſtrare ⁊ reuelare. Ideo hec cognitio futu torū vel dei eſt vel a deo. Et iō cū talia fu tura predicunt̉. ꝑditio d̓r diuinatio. Et qꝛ demones ſuꝑbi maxime deſiderant hono ran vt d̓s maxime conant̉ oſtēdere hͦ in ſe habere. Etiō dicere ꝙ demones ꝑ ſe ip̄os futura ꝯtingentia p̄ſciāt certitudinaliter: hͦ eſt eis attribuere qd̓ dei eſt. Ideo eſt ibi infidelitas ⁊ infidelitati frequēter annexa idolatria. Ideo diuinatio eſt ꝓhibita Nā vt ſctūs Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xcv. ait. ſi qͥs fu tura cōtingentia p̄noſcere aut p̄nunciare quocūqꝫ mō p̄ſumpſerit niſi deo reuelāte manifeſte vſurpat qd̓ dei eſt. Et ex hͦ aliqͦ dicuntur diuini ẜm Iſid̓. li. viij. ethi. quaſi deo pleni. diuītate enī ſe plenos ſimulāt: ⁊ aſtucia quadā fraudulentie homībus fu tura cōiectant diuinatio gͦ nō d̓r ſi qͥs ꝓnū ciet ea q̄ ex neceſſitate eueniūt. vel vt ī plu ribus que humana rōne cognoſci poſſunt. Neqꝫ etiā ſi qͥs futura aliqua cōtingentia deo reuelāte cognoſcat ⁊ nūciet tūc enī ille nō diuinat. id eſt qd̓ diuinū eſt facit. ſꝫ qd̓ diuinū eſt ſuſcipit Tūc enī ſolū d̓r diuina re qn̄ ſibi in debito mō vſurpat p̄nuncia. tionē futuroꝝ euentuū. vn̄ Hieroꝰ ſuper Lucā dicit ꝙ diuinatio ſemꝑ in malā ꝑtē accipit̉. qꝛ nō dicit̉ ab ordinata participa tiōe alicuius diuini ſed ab indebita vſur patiōe. hec Tho. ſequit̉ Bonauē. ꝙ qͣꝫuis demones nō poſſint ꝑ ſeip̄os futura cōtin gentia ſcire certitudinaliter. Tamen fre quenter vera p̄dicūt. h̓ aūt eſt quadrupli citer ẜm Augꝭ. in tertio ſuꝑ Geneſim ad litterā. Aut enī ſenſus vel ingenij acrimo nia. Aut ml̓ta experiētia. Aut doloſa cau tela. Aut aliena doctrina. Sēſus acrimo/ nia vt qn̄ vident diligēter ⁊ cōſiderant ad qͥd inclinat̉ affectio nr̄a. vel q̄ ſint inducē tia vel retrahentia. Experientia tēpoꝝ. qꝛ ex talibus viderunt accidere talia doloſa cautela qn̄ ꝓponunt aliquid facere ⁊ predi cūt. Aliena doctrīa qͣndo iuſto dei iudicio ꝑmittunt̉ addiſcere ab angelis. De aſtro logis ergo ꝙ frequēter vera p̄dicunt̉ tenē dum eſt. ꝙ hoc ſolū eſt ꝯiecturādo ſiue ẜm legem aſtroꝝ. ſiue ẜm diabolica cōmertia Scd̓m legem aſtrorū vtpote quando do minatur ſtella que habet impreſſionē ſuꝑ diuerſos humeros diſponens ẜm hoc ho minē ad diuerſos mores ⁊ affectiōes. Se cundū diabolica cōmertia. vt quando vo lūt vim aſtroꝝ vltra ꝓtendere qͣꝫ ad illud ſuꝑ qd̓ poſſunt. Tūc enī niſi diabolus ad eſſet ita frequenter falſum ſicut verū dice rent. licet frequenter falſa p̄dicant ⁊ deci piant̉. Hinc. Augꝰ li. v. de ciui. dei. ca. vij. ait. nō immerito credit̉ cū aſtrologi mira biliter multa vera reſpōdent oculto inſtin ctu fieri ſpirituum non bonorum quorum cura ē falſas ⁊ noxias opiniones de aſtra libus fatis inſerere humanis mētibus at qꝫ firmare. Similiter ⁊ malefici ſiue diui ni quādoqꝫ vera predicunt que precogno ſci in ſuis cauſis naturaliter poſſunt. Fu tura vero contingentia non certitudina

liter ſed ex cōiectura quandoqꝫ p̄nunciāt. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtrum a demonibus eſſe poſſit aliqua prophetia. Ad quod re reſpondet Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxij. ꝙ ꝓphe tia importat cognitionē quandā ꝓcul exi ſtentē a cognitiōe humana. Manifeſtū ē/ aūt ꝙ intellectꝰ ſuꝑioris ordinis: aliqͣ co gnoſere pōt q̄ ſunt remota a cognitiōe in tellecus inferioris. Supra intellectū autē hūanū eſt nō ſolū intellectus diuinus: ſꝫ etiā intellectꝰ āgeloꝝ bonoꝝ ⁊ maloꝝ: ẜm nature ordinē. Et iō q̄dā cognoſcūt demo nes ſua naturali cognitione q̄ poſſunt hoī bus reuelare. tāqͣꝫ remota a cognitione ho minū. Simpliciter aūt ⁊ maxime remota ſunt: q̄ ſolus deus cognoſcit. Et ideo ꝓphe tia ꝓprie ⁊ ſimpliciter dicta fit ſolū ꝑ reue lationē diuina. Sed etiā ip̄a reuelatio fa cta ꝑ demones pōt ẜm qͥd dici ꝓphetia. vn̄ illi qͥbus aliqͥd ꝑ demones reuelat̉: non di cunt̉ in ſcripturis ꝓphete ſimpliciter ſed ꝓ phete falſi ſiue idoloꝝ fictio ſiue cū aliqua alia adiectiōe. Un̄ Augꝰ. xij. ſuper Gene ſim ad litterā ait. Cū malus ſpūs arripit homīes in hac vita: aut demoniacos facit aut arrepticios: aut falſos ꝓphetas. Notā dū ꝙ demones ea q̄ ſciunt hoībus manife ſtāt nō qͥdē ꝑ illuminationē intellectus: ſꝫ ꝑ aliquā imaginariā viſionē aut etiā viſi biliter colloquēdo. ¶ Tertium dubiū fuit vtrū demones ꝑ ſe vel ꝑ alios poſſint veri tatē fateri. Et videt̉ ꝙ non. Nā d̓r Ioh̓is viij. ca. de diabolo. mēdax eſt ⁊ pater eius ſcꝫ mēdacij. Et xxij. q. v. ca. cauete fratres. Om̄es qͥ amāt mendaciū filij ſunt diabo li. Cū gͦ diabolus ſit veritatis inimicus. gͦ illā confiteri fugit. Ad qd̓ reſpōdemus. ꝙ licet diabolo veritas ſit exoſa tn̄ illā quan doqꝫ predicat ⁊ confitetur ꝓpter tria. Primo ꝓpter coactionem. Secundo ꝓpter accuſationē. Tertio ꝓpter deceptionem. ¶ Primo diabolus veritatē fatet̉ ꝓpter co actionem qn̄ cogitur ab ip̄o deo. Sicut fa ctū legimus qn̄ clamans in idolis ſancto rū apoſtoloꝝ ꝟtutem ⁊ gratiā ſuis cultori bus ſignificabat. Sic etiā in virtute xp̄i a ſanctis demones interrogati ſepe in obſeſ ſis corporibus vera reſpōdent licet inuiti ¶ Secundo diabolus veritatē fatet̉ propter accuſationē duꝫ ſcꝫ hoīm peccata ad cōfuſionē illoꝝ accuſat. Nā lꝫ deus hoīm pctā cognoſcat: vult tamē vt diabolus illa declaret ad maiore peccantiū exprobratio nē. Ille ꝟo hoſtis malignus tūc veritatē qua odit propter odium animarū fatetur ¶ Tertio diabolus veritatē loquitur pro pter deceptionē. Nā vt inqͥt. Tho. vbi ſu pra intellectus ad falſuꝫ deducit̉ ꝓpter ap parentiā veritatis: ſicut voluntas ad ma lū ꝑ apparentiā bonitatis Interdū igitur diabolus veritatē oſtendit. vt ſic falſitas eius ſecurius acceptet̉. Hinc xp̄s nō ſine bat loqui demones qͥ erant in corporibus obſeſſis: ⁊ dicebāt ip̄m eſſe xp̄m: ne miſce rent veris falſa. vt dicit Nico. d̓lira ſuper pͥmo ca. Marci. Et. iiij. ca. luce. Dicta ſūt iſta vt ſciamus vera eſſe q̄ de apl̓oꝝ victo ria p̄miſimus qͥ d̓o reuelāte imminentē fu tura pacē illi duci p̄dixerunt cū tn̄ demo nes contrariū mentiendo ſuaſiſſent. ¶ Qualiter Simon ⁊ Iudas deuicerunt magos ⁊ qui dicunt̉ magi. atqꝫ de differē tia miraculorū dei ⁊ ſanctoꝝ a miraculis ¶Capiculu 11. magorū Ecundi aduerſarij Si monis ⁊ Iude quos ip̄is deui cerunt fuerūt magi. Et hic tria conſiderare debemus. Primū qͥ dicuntur magi ¶ Secundū quomodo magoꝝ miracula apparētia a veris miraculis diſtinguunt̉. ¶ Tertiū qͣliter hi apl̓i magos ſuperarūt ¶ Ad primū reſpondet Iſidorus. viij. li. ethi. magi ſunt qͥ vulgo malefici vocatur ob facinorū magnitudinē. hi ⁊ elemēta cō cutiunt turbant mentes hoīm ac ſine vllo veneni hauſtū violētia tn̄ carminis inte rimunt. vn̄ ⁊ Lucanus. Mēs hauſti nul la ſanie polluta: veneni incantata perijt. Magoꝝ aūt pͥmus Foroaſtes rex batria norū fuit de quo Augꝰ. libro. xxi. de ciui. dei ait. Qꝭ qn̄ pͥmo natus eſt riſit: hūc po ſtremo Ninus rex aſſirioꝝ interfecit. licet pleriqꝫ teneant illū a demone ſuffocatum Arte ꝟo magicā ml̓ta poſt ſecula Demo critus ampliauit qn̄ ⁊ Hipocratis medi cine diſciplina effloruit. hec autē vanitas magicarum artiū ex traditiōe angelorum

maloꝝ in toto terraꝝ orbe plurimis ſecl̓is inualuit. Nec mirū de magoruꝫ preſtigijs quādo intantū prodiere maleficorū artes vt etiā Moyſe ſimilimis ſignis reſiſte rēt vertētes vrgas in dracones. aquas in ſanguinē. hec Iſid̓. Sed vt Augꝰ. li. x. de ciui. dei. c. viij. aſſerit: faciebant illi venefi cijs ⁊ incantatiōibus magicis qͥbus ſunt angeli mali.i. demōes dediti Moyſes au tē tāto iuſtius qͣꝫto potētius dei noīe qͥ fe cit celū ⁊ terrā eos facile ſuperabat. Deni qꝫ in tertia plaga deficiētibꝰ magis deceꝫ plage ꝑ moyſen magna myſterioꝝ diſpē ſatiōe cōplete ſunt. hec Augꝰ. Quāta ꝟo ſit virtus demonū cū a deo ꝑmittūtur ſiue ad deludendū hūanos ſenſus: ſiue ad ope randū. licꝫ ẜm naturā effectus mirabiles: ſiue etiā ad corpora vexandū ⁊ moleſtādū dixit plene in tractatu de timore iudicioꝝ dei. Uerū tn̄ hic narrabo qd̓ ſuꝑioribꝰ die bus legi in quodā libro nouiter cōfecto qͥ vocat̉ fortaliciū fidei. In regno francie: cū iudei maleficijs vteretur: accidit ſemel ꝙ iudeus quidā crudeliſſimus factus ē ami cus cuiuſdā miniſtri iuſticie. Quadā ꝟo die rogauit eū inſtātiſſime vt vnius hoīs daret ei cor fingēs ſe illo egere pro medici na. Et colorādo factū ſuū dixit. Qꝭ quidā hō dabat viginti coronas auri ſi eū ſana ret. Et ꝙ ip̄e daret ſibi decē illarū: ſi ei tri bueret cor ſupra dictū. Ille tū ex cupidita te: tum amicitia ꝓmiſit. Extrahens illud cor a quodā xp̄ia nō: quē iuſticia exigēte: in partes dimiſerat tradidit vxori ſue cuſto diendū dicēs ei. ꝙ decem coronas eſſet re cepturus ꝓ illo: quas ſibi ꝓmiſerat iudeꝰ ſe daturū. Cū ergo mulier illa cognouiſſet iudeū illu reatu multoꝝ fore maleficū du re reprehēdit maritū. Ille ꝟo ecōtrario eā arguebat dicēdo ꝙ ip̄a faceret eum ꝑdere dece coronas ⁊ alia ꝓmiſſa. Tandē dedu xit virū mulier vt iudeo cor porci tribueret̉ Adimpleuit vir qd̓ vxor cōſuluit: iudeus ꝟo cor hōis xp̄iani credēs ſe accepiſſe tra didit illi decē coronas. Quo facto: iudeus hilaris ſuis vtens maleficijs ſepeliuit cor illud in quodā capo latiſſimo In quo poſt paucos dies: cōgregata eſt innuberabilis multitudo porcoꝝ nō ſolū domeſticoꝝ ſed etiā ſilueſtriū: Et tanta fuit lis ⁊ prelium inter eos. ꝙ oēs mutuo rabidis morſibus ſe dilacerātes occiderūt: ſic vt nec vnus re maneret viuus. Qd̓ factū: a rege frācie qͥ tūc erat cognitū iudeo capto aꝑta eſt veri tas: ꝙ ſic fuiſſet factū de hōibus xp̄ianis illius ꝓuintie ſicut d̓ porcis ſi cor ſepeliſſet hōis xp̄iani. Profecto niſi manu dei dia bolica poteſtas cōpeſceret̉ multa incredi bilia mala malefici oꝑa diabolis cooperā tibus exercerēt. Scd̓m qd̓ erat cōſideran dū quo diſcernūt̉ miracula demonū a mi raculis veris. Et dicūtur illa miracl̓a lar go modo qꝛ licet eſſe poſſint mira oꝑa: nō tn̄ miracula. Ideo dn̄s Bonauē. in. ij. di ſtinctione vij. ait. ꝙ differūt illa a miracu lis veris. Primo ex parte pͥncipalis agen tis: Nā in miraculis diuinis operat̉ agēs potētie in finite ⁊ ſupͣ naturā. In miracu lis demonū operat̉ virtus nature multipli citer adlute: per naturas alias. Scd̓o dif ferūt ex parte finis: qꝛ miracula dei fiunt ad vtilitatē hoīm ⁊ diuinā gl̓iam ſed ma gorum ⁊ demonū: ad deceptionē ſiue glo riā vanā. Tertio differūt ex parte facti: qꝛ demones faciūt huiuſmodi vilia ⁊ inuti lia.ſ. ranas ⁊ ſerpētes: quia hec de facili ꝓ ducūtur operatiōe nature: nō aūt poſſunt facere ea in quibus natura ſuccūbit ſicut facit deus.ſ. illuminare cecū a natiuitate: reſuſcitare mortuos ⁊ huiuſmodi. ¶ Ter tiū cōſiderādū qualiter Simon ⁊ iudas magos ſuperarūt. Et de hoc ita ſcribit̉ ī le genda ꝙ in perſide erant duo famoſi ma gi.ſ. Eares ⁊ Ar faxath quos Mattheus fugauerat de ethiopia. Cū ꝟo apl̓i ꝑ Ba radach corā rege adducti fuiſſent. Et pre ſentibus illis magis dixiſſet Baradach. Iſtio rex ſūt dij latētes ī effigie hoīm zelo īuidie magi cōmoti dixer̄t: illos malignos eſſe cōtra regnū ſubtilit̓ cogitare: dixit eis Baradach. Si audetis cū eis confligite Cui magi. Si vis videre quia nobis pre ſentibus loqui nō poterāt veniant huc vi ri eloquentiſſimi ⁊ ſi corā nobis loqui auſi fuerint: nos ꝑ oīa imperitos ꝓbabis. Cuꝫ āt plurimi adducti eſſent ꝯtinuo corā ma gis ita muti facti ſunt vt nec nutibus qͥdē qd̓ loqui nō poterat indicaret: dixeruntqꝫ magi ad regē: vt ſcias nos deos eſſe ꝑmit temus eos loqui ſed ambulare non poſſe.

M Simiqī ie edā Iterūqꝫ reddemus eis greſſum: Sed fal ciemus eos aꝑtis ocl̓is nihil videre. Qui cū hec omīa feciſſent dux aduocatos illos curpiter cōfuſos ad apl̓os duxit. Quibus apl̓i idoloꝝ cultū diſuadētes vt ī xp̄m cre derēt monuerūt. Qd̓ cū illi ex corde ſe fa cturos ꝓmiſiſſent. apl̓i ſigno crucis in frō tibus eoꝝ munierūt ⁊ ſtatim liberi ab om ni moleſtia ad regē coram magis iteꝝ in greſſi ſunt. Quare irati magi multitudi nē ſerpentū aduenire fecerūt. Statīqꝫ ad iuſſum regis venientes apl̓i pallia ſua de ſerpētibus impleuerūt ⁊ in magos ꝓiece rūt dicētes. In noīe dn̄i nō moriemini. ſꝫ a ſerpētibus lacerati doloꝝ veſtroꝝ mugi tus dabitis. Cū ergo magi ſe cruciarētur: rex ⁊ ceteri rogabāt apl̓os vt eos a ſerpēti bus occidi ꝑmitterēt. Quibus apl̓i reſpō derūt ſe miſſos reducere a morte ad vitaꝫ: nō aūt a vita p̄cipitare in mortē. Cū autē magi in malitia ꝑſeueraſſent ab apl̓is ſa ni dimiſſis inde aufugerūt. Poſt hoc filia cuiuſdā ducis ex fornicatiōe cōcepit: ⁊ fili um parturiēs: quēdā ſanctū diaconē infa mauit. Cū aūt parētes puelle diaconē oc cidere vellēt. Adueniētes apl̓i infantē ad duci fecerūt. qͥ die illa natus fuerat. Et co ca diacōe interrogauer̄t dicētes dic infans In noīe dn̄i ſi diaconus iſte hͦ preſumpſit. ad hec infans iſte inqͥt diaconus caſtus ⁊ ſanctus eſt nec vnqͣꝫ carnē ſuā coinqͥnauit Cū autē parētes inſtarēt vt apl̓i quererēt qͥs actor huius ſceleris fuiſſet. Rn̄derunt apl̓i. Nos innocētes abſoluere decet: nocē tes ꝟo perdere nō debemus. Manſerunt poſt hec ⁊ alia multa: apl̓i in eodē loco ꝑ annū ⁊ tres mēſes. In quo ſpacio plusqꝫ ſexagintamilia hoīm exceptis paruulis cū rege ⁊ pͥncipibus baptizati ſunt. Qualiter ſimon ⁊ iudas debellarūt pon tifices idoloꝝ patiētes mori potius qͣꝫ ſta tuā ſolis adorare. Capitulum tertium. Ertii aduerſarii ſimo nis ⁊ Iude: quos ipſi debellarūt tuerūt īdoloꝝ pōtificea. Cū em̄ deueniſſent ad quādā ciuitatē nomīe ſuamay: inuenerūt ibi magos ſuperiꝰ nominatos qͥ pōtifices idoloꝝ ⁊ ppl̓m cōtra apl̓os cōcitauerūt. capiētes ꝟo ip̄os ad tē plū ſolis deduxerūt: vt aut eos ſacrificare cōpellerēt aut penitus necarēt Facto autē ſilentio apl̓i dixerūt vt ſciatis ꝙ hec idola plena ſunt demonibus ecce eis imꝑamuſ vt exeant ⁊ ſingula ſi mulachra cōfringāt. Statimqꝫ de ſimlachris exierūt ⁊ cōfra ctis illis cū diris vocibꝰ abſceſſerunt. Qd̓ vidētes pontifices in apl̓os irruerūt ⁊ eos trucidauerūt. In ip̄a aut hora cū nimia ſe renitas eſſet tanta fulgura extiterunt: vt tē plum ip̄m trifarie ſcinderet̉ ⁊ illi duo ma gi in carbones ictu vulguris verterentur. Rex aūt corpora apl̓oꝝ ad vrbē ſuā trāſ tulit ⁊ in honorē eoꝝ eccleſiā mire magni tudinis fabricauit. Notandū ꝙ de beato ſimone in pluribꝰ locis inuenitur ꝙ crucis patibulo ſit affixus. Qd̓ etiā Iſid̓. libro de obitū apl̓oꝝ. Et Euſebiꝰ in hi. eccl̓iſtica et Beda ſuꝑ actus Apl̓orū. Et magiſter Ioh̓es beleth in ſūma ſua teſtat̉. Cū em̄ vt aiunt ī egypto predicaſſet hieroſolymā redijt. Et poſt mortē iacobi minoris ī epi ſcopū hieroſolomitanū ab apl̓is vnanimi ter ē electus. Et ante mortē ſuam triginta mortuos ſuſcitaſſe narrat̉. Cū aūt eccl̓iaꝫ hieroſolomitanā ꝑ annos multos rexiſſet ⁊ cēteſimū atqꝫ. xx. annū etatis ageret: tꝑe traiani imperatoris Atticus cōſularꝭ ip̄m cruci affigi iuſſit. om̄ibꝰ qͥ aderāt ⁊ ip̄o iu dice admirātibus. ꝙ centū viginti annoꝝ ſenex crucis ſuppliciū ꝑtuliſſet. Nonnulli ꝟo dicūt ſicut ē rei veritas: ꝙ nō fuit ſimō chananeus qͥ fuit crucifixus. Sꝫ fuit aliꝰ filius cleophe. Qd̓ etiā Euſebius ceſariē ſis ep̄s in ſua cronica teſtat̉. Idem dicunt Iſid̓. ⁊ Beda in ſuis cronicis. Nam Iſid̓ ⁊ euſebius qd̓ prius dixerūt poſtmoduꝫ in cronicis correxerūt. Qd̓ ptꝫ etiā ꝑ Bedā: qͥ ſe ſenſiſſe redarguit ī retractatiōibꝰ ſuis Laudemus igit̉ dn̄m in ſctīs ſuis qͥbꝰ tan tā gratiā cōtulit: vt cūctis inimicis ꝓbiſſi me cōſternatis ad celoꝝ regna gl̓ioſi mi grauerint: vbi cū xp̄o letātur. Qui viuit et regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amen. Sermo XLIIII. de ſacris admirandiſqꝫ ſtigmatibus ſeraphici franciſci.

De Saccc40 Auīiſciſro Go enim ſtigmata dn̄i ieſu xp̄i in corꝑe meo por to. Doctoris gētiū ꝟba ſunt iſta ad Gal̓. vlt̓. caꝑ. Elegit pater oīm deus beatū franciſcū qͥ nō ſolū euāgelica doctrina vitaqꝫ ꝑfectiōe: ſed mi rabili ſignoſtigmatū excitaret hoīm corda ad deſideriū eterne vite. Duobꝰ qͥdam an nis picturā crucis in manibꝰ pedibꝰ et la tere viſibiliter tulit. Et ſic̄ apl̓i ꝟtute ma gna reddebāt teſtimoniū reſurrectiōis ie ſu xp̄i. ita Franciſcus in ſeip̄o in ꝓprio ſuo corpore xp̄m reſuſcitatū luculētiſſime de mōſtrabat. Sed pleriqꝫ dū hec audiūt vl̓ credere nolūt franciſcū ſigno crucifixi fuiſ ſe inſignitū vel qͥd leue ⁊ nō admirādū id aſſueuerant. Quapropter vt nouitas tāte rei cū deuotiōe fidelibꝰ innoteſcat repͥma turqꝫ temeritas curioſoꝝ in hͦ ſermone de ſacris franciſci ſtigmatibus tractate decre ui. Oſtendā aūt conſignationē Franciſci: nō niſi inter mirabilia dei magna fore de putandā: ob qd̓ cōuenientiſſime ſctūs iſte ſublimis ꝟba ꝓpoſita dicere poteſt. In qͥ bus de ſtigmatibꝰ ip̄is tria myſteria ꝓpo nimus contēplāda. Primū dicit̉ veritatis. Scd̓m ſublimitatis. Tertiū congruitatis. Vl̓ nō eſt fictio qͥcqͥd dicit̉ de ſtigmatibuſ Franciſci cū veritas tante rei multiplici ter confirmetui ¶Capitulum primum. Rimū myſterium con templandum dicitur veritatis In quo ſpeculari libet an ſit ve rum ꝙ ſanctus franciſcus habuit ſtigma. ta in ſuo corpore virtute diuina ⁊ ſuperna turali impreſſa. Nam poſſet aliquis dice re multa fuiſſe ab exquiſitis ingenijs confi cta ⁊ in ſcriptis tradita: que tamē ſunt pe nitus a veritate aliena. Idcirco Auguſti nus libro xviij. de ciuitate dei. cap. xiij. inqͥt rabule facte ſunt de Minotauro ꝙ beſtia fuerit incluſa laborintho quo cū intraſſent hoīes inextricabili errore inde exi ē nō po terat. De centuris ꝙ equoꝝ hoīmqꝫ fue rat natura coniuncti. De cerbero ꝙ ſit tri ceps inferiorū canis. De frixo ⁊ helle eius ſorore ꝙ vecti ariete volauerūt. De gorgo ne ꝙ fuerit crinita ſerpētibus: ⁊ aſpiciētes cōuertebat in lapides. De belloro fonte ꝙ equo pennis volante ſit vectus qui equus pegaſus dictus eſt. De anſione vel arione ꝙ cithare ſuauitate lapides mulſerit ⁊ at traxerit. De fabro dedalo ⁊ eius Icaro fi lio ꝙ ſibi coaptatis pēnis volauerunt. hec ille. Si igitur iſta ⁊ alia huius excogitari potuerūt quid mirum inquiunt increduli ſi de franciſco aliquis fingendo ⁊ mentiē do dixerit ꝙ in manibus pedibus ⁊ latere plagas quaſi crucifixus habuit. Sed ta les incredulos nos facile cōuincere poſſu mus dum veritatē ſtigmatū Ftanciſci ex tribus ad lucem deducimus. Primo ex eccleſie auctoritate. Scd̓o ex teſtiū ſanctitate. Tertio ex miraculoꝝ claritate. ¶ Primo probamus veritatē ſtigmatum Franciſci ex eccleſie auctoritate. Nam vt chriſtus dicit Matthei. xviij. ca. Qui ec cleſiam non audierit ſit tibi ſicut ethnicus et publicanus. Igitur pōtifices ⁊ cardina les de illis ſtigmatibus clarū perhibēt te ſtimoniū Nā ſanctus Bonauen̄. cardina lis ep̄s albanēſis vir eximie ſanctitatis le gendam ſancti franciſci eleganter ſcripſit in qua diffuſe loquit̉ de ſtigmatibus illis. Dominus Raynerius cardinalis de vi terbio compoſuit hymnū qui incipit. plau de turba paupercula: vbi de ſtigmatibus ſequentē verſiculū interpoſuit. vili conten tus tegmine: ſancto caleſcens flāmine vi cit algore caumata chriſti dum geſtat ſti gmata Dominus Tho. cardinalis de ca pua edidit hymnū qui incipit. In celeſti collegio. Et hymnum qui incipit. Decus morū dux minorū: ⁊ in hoc de ſtigmatibꝰ ita inquit. Regis ſignum ducem dignum inſignit manu latere. Benedictus papa duodecimus bullam fecit de ſtigmatibus ſacris ī qua ſtatuit vt fratres minores pu blice in eccleſia officium ſtigmatū annua tim poſſent celebrare Nicolaus papa ter tius in extrauaganti q̄ ponitur in ſex. de cretaliū ⁊ incipit. Exijt qui ſeminet. ⁊c̄. dū regulā btī frāciſci ī multis extolleret poſt ea ita ſubdidit. hec eſt cui atteſtante paulo

aullus decetero debet eſſe moleſtus quam xp̄s ſuis ſacris ſtigmatibus cōfirmari vo lens inſtitutorē ip̄ius paſſionis ſue ſignis notabiliter inſigniuit. Alexāder papa iiij. ꝑ ſuas apoſtolicas lr̄as franciſci ſtigmata cōprobauit Prima eiꝰ bulla incipit: gran de ⁊ ſingulare miraculū. Scd̓a. Si noue letitie militantis eccl̓ie. Tertia. Benigna diuine operationis volūtas In hac ita de ſtigmatibus loqͥtur. iocunda dn̄ice paſſio nis inſignia in eiuſdē ſancti corꝑe dū ad huc vitali ſpū foueret̉ manus celeſtis ope ratoris impreſſit. Et iteꝝ ibidē in manibꝰ eius ⁊ pedibus expreſſa vndiqꝫ ſimilitu do clauoꝝ d̓ ſubiecto ꝓprie carnis excreuit vel de materia noue creationis accreuit. De iſto alexādro dicit ſctūs Bonauē. in legēda maiori. dn̄s Alexander iiij. dū pu blice predicaret corā multis fratribꝰ ⁊ au diēte me aſſeruit ſacra illa ſtigmata dum ſctūs viueret ꝓprijs oculis cōſpexiſſe. Gre gorius papa nonus qͥ beatū franciſcū ca thalogo ſctōꝝ aſcripſit ī bulla que incipit. Confeſſor dn̄i gl̓ioſus. qͥ dirigit̉ vniuerſi tati veſtre: nō indigne duximus expͥmēdū videlicꝫ ꝙ ſctūs franciſcus dū adhuc vi te ſpaciū percurreret preſentis ⁊ poſtqͣꝫ fe liciter cōſummauit manibꝰ latere ⁊ pedi bus ſpē ſtigmatū diuinitus extitit inſigni tus. hic Gregoꝰ. antiphonā fecit qͥ cantat̉ in veſperis ⁊ de ſtigmatibꝰ clare ſic loqͥtur plange turba paupercula ad patrē clama pauperū hoc lugubre ſuſpiriū pater fran ciſce ſuſcipe: ⁊ prode xp̄o ſtigmata lateris pedū manuūqꝫ vt nobis reddat orphanis tanti patris vicariū. Inſuꝑ Grego. p̄fatꝰ anteqͣꝫ beatū franciſcū cathalogo ſanctoꝝ aſcriberet ſcrupulū in corde habuit: qͦ ad vulnus laterale Nocte ꝟo qͣdā ſicut ibidē pōtifex poſt referebat cū lachrymis beatꝰ franciſcus quadā faciei protēſa duricie ei in ſomnis apparuit Et heſitationē cordiſ redarguēs: eleuauit brachiū dextꝝ detexit vulnus: fialāqꝫ popoſcit: qua porrecta vi debatur ſanguine ex latere defluēte imple ri. Ex tūc vt inqͥt Bonauē. ad illud ſacrū miraculū tāta cepit deuotiōe affici ⁊ emu latiōe feruere: vt nullo modo pati poſſet ꝙ aliqͥs p̄fulgētia illa ſigna: ſuꝑba p̄ſumeret mpugnatiōe fuſcare. qͥn cū ſeuera increpa tione ferret. Et vt ip̄e Bonauē. teſtat̉. vi derūt ſtigmata illa ex familiaritate quācū viro ſct̄ō habebāt aliqui cardinales: lau des ſacroꝝ ſtigmatū: proſis ⁊ hymnis ac antiphonas qͣs ad ip̄ius ediderūt honorē veraciter inferentes qͥ tā ꝟbo qͣꝫ ſcripto ꝑ hibuerūt teſtimoniū veritati. ¶ Scd̓o ꝓ bamus ꝟitatē ſtigmatū franciſci ex teſtiu ml̓tiplicitate Preter em̄ potifices ⁊ cardi nales ecc̄ie ſctē d̓ qͥbꝰ diximus. fuerūt ⁊ alij qͣꝫ plurimi qͥ ⁊ dū ſctūs viueret ⁊ poſtqͣꝫ vo lauit ad ſuperos ſtigmata illa viderūt nā vt ſctūs Bonauē. refert cernēs xp̄i ſeruus ꝙ ſtigmata carnitā luculēter impreſſa ſo cios familiares latere nō poſſent: timens nihilominꝰ publicare dn̄i ſacramētū ī ma gna fuit poſitus dubitatiōis agone: vtruꝫ qd̓ viderat diceret vel taceret. Cōpulſus tn̄ cōſciētie ſtimulo qͥbuſdā exfratribꝰ inti mioribꝰ ſibi cū ml̓to timore ſeriē retulit vi ſiōis p̄fate. Iſti fuerūt frater illūiatus. fra ter Leo. frater Rubinꝰ: frater Pacificꝰ: ⁊ alij eiꝰ ſocij de qͥbꝰ dic̄ Bonaue. ꝙ lꝫ eſſent ꝓpter ſctītatē p̄cipuā viri ꝑ oīa fidedigni: tn̄ ad om̄e dubiū ammouēdū: ſic eſſe: ac ſe vidiſſe tactꝭ ſacroſctīs iuramēto firmaue rūt. Uiderūt etiā in morte illa ſigna miri fica plus qͣꝫ qͥnqͣginta frēs: ꝟgoqꝫ deo de uotiſſima clara cū ceterꝭ ſororibꝰ ſuis ⁊ ſe culares in numeri ex qͥbꝰ qͣꝫplurimi ⁊ oſcu lati ſunt ex deuotiōis affectu: ⁊ ꝯtractaue rūt ad teſtimonij firmitatē. Et in. c. de trāſ latiōibus ſiue trāſitū tanti pr̄is ita ſcribit Bonauē. Audito trāſitū pr̄is ⁊ fama diſ fuſa miraculi accellerās ppl̓s ꝯfluebat ad locū vt id cerneret oculis carnis qd̓ a rōne dubiū om̄e repelleret ⁊ affectōi gaudiū cu mularet. Admiſſi ſūt itaqꝫ ciues aſſiſina tes qͣꝫ plurimi ad ſtigmata illa ſacra cōtē plāda oculis ⁊ labijs oſculāda: vnꝰ aūt ex eis hieronymꝰ noīe miles litteratꝰ prudēs corā oībꝰ mouebat clauos ſtatimqꝫ manꝰ pedes ⁊ latꝰ manibꝰ ſuis cōtractabat ꝓpt̓ qd̓ teſtis huiꝰ ꝟitatiſ ꝯſtās effectꝰ ē. ¶ Ter tio ꝓbamꝰ veritatē ſtigmatū frāciſci ex mi racl̓oꝝ claritate. multa qͥppe miracl̓a ope ratꝰ ē d̓s: poſtqͣꝫ illa ſigna frāciſco donauit Nā vt ſcribit bonaue. in. c. d̓ ſtigma. circa mōtē aluerne grādinis violenta cōpeſtas fructus terre cōſuetudinarie deuaſtabat.

Sed poſt illā apparitionē felicē nō ſine in colarū admiratiōe grando ceſſauit vt cele ſtis illius viſionis excellentiā ⁊ ſtigmatuꝫ ibidē impreſſorū virtutē ſerenata preter mortē ip̄a celi facies declarabat. In ꝓuin cia reatina peſtis īualuerat valde grauis que boues ⁊ oues oēs ſicut cō ſummehat crudeliter ꝙ nullū poterat remediū adhi beri: vir autē quidē timēs deū nocte fuit ꝑ viſionē cōmonitus vt ad heremitoꝝ fra trū feſtināter accederet ⁊ loturā mannuꝫ ac pedū famuli dei franciſci qui tūc tēpo ris morabat̉ ibidē acceptā: ſuꝑ aīalia cun cta reſpargeret: mane itaqꝫ ſurgens: venit ad locū loturaqꝫ huius ꝑ ſocios ſancti vi ri latenter obtenta: oues ⁊ boues languē tes ex ea reſperſit. Statimqꝫ animalia lā guida ⁊ in terra iacētia recuperato vigore ſurgebāt cōtinuo: ⁊ tāqͣꝫ nil mali ſenſiſſent ad paſcua feſtinabāt. Sicqꝫ factū ē vt ad virtutē mirandā aque illius q̄ ſacras pla gas cōtingerat oīs prorſus plaga ceſſaret Apud hilernā ciuitateꝫ iatolonie accidit virū quēdā noīe iohannē. beaio franciſco deuotū: quodā ſero per quādam incedere viā in qua ꝓ inferēda morte latitabāt inſi die nō quidē ip̄i: ſed alteri cuidā qͥ videba tur ſimilis eius: ⁊ tūc erat in cōmunicatu ip̄ius. Exurgēs aūt quidā ex inſidijs cuꝫ hoſtē ſuū hūc eſſe putaret tam letaliter eū plagis plurimis gladiauit vt nulla pror ſus ſuꝑeſſet ſpes recuperā de ſalutis. Si quidē pͥmo inflicta ꝑcuſſio humerū cū bra chio pene totū abſciderāt. Et ictus alius ſub mamilla tantā reliquerat arrepturam vt flatus inde procedēs circa ſex cādelas ſimul iunctas extingueret. Cū igit̉ iudicio medicoꝝ ip̄ius impoſſibilis eſſet curatio: pro eo ꝙ putreſcētibꝰ plagis ex eis fetor tā intollerabilis exhalaret. vt etiam ip̄a eius vxor vehemēter horreret nulliſqꝫ iam hu manis iuuari poſſet remedijs. Cōuertit ſe ad beati patris patrociniū quāta poterat deuotiōe poſcendū. Et ecce aſtitit qͥdā in habitu fratris minoris ꝑ feneſtram vt ei videbat̉ ingreſſus: qui vocās eum ex noīe dixit Quia fiduciā ī me habuiſti ecce dn̄s liberabit te. A quo cū eger qͥs eſſet inqͥre ret. Franciſcū ille ſe eſſe rn̄dit. Et ſtatī vul nerū illius ligaturas reſoluit ſuiſqꝫ mani bus tetigit Ad cuius ꝯtactū mox priſtine datus eſt ſanitati quo facto beatus pater abſceſſit Et ip̄e ſentiēs ſe ſanatū ⁊ in vocē diuine laudis ⁊ beati franciſci letāter erū pens vocauit vxorē. At illa celerius cur rēs ⁊ ſtare iam videns quē ſepeliēdū cre debat in craſtino cū eſſet ſtupore perterri ta viciniā totaꝫ clamore cōpleuit. Accur rētes aūt ſui cū illū crederēt tanqͣꝫ freneti cū in lectulo. reponere: ⁊ ille cōtra renitens aſſereret: ⁊ oſtēderet ſe ſanatū tāto ſunt ſtu pore attoniti vt quaſi ſine mēte oēs affecti fantāſticū eſſe crederēt qd̓ videbant. quia quē paulo ante cōſpexerāt plagis attrociſ ſimis laniatū ⁊ totū iam marcidū: plena cernebāt incolumitate iocundū. Ad quos ille qui factus fuerat ſanus nolite timere inqͥt nolite credere inane qd̓ cernitis: quia ſanctus franciſcus modo a loco receſſit et illarū ſacraꝝ manuū tactu me integre ab omni plaga curauit. Quo miraculo viſo oēs deū pariter laudauerūt. Cōcludit er go ſanctus Bonauē. dicēs. Digne quidē beatus pater carne iam mortuus ⁊ viuēs cū xp̄o. preſentie ſue oſtenſione mirabili: et manuū ſuaꝝ palpatione ſuaui vulnerato letaliter viro ſunitatē cōceſſit cū illius ī ſe ſtigmata tulerit: qͥ miſericorditer moriens ⁊ mirabiliter ſurgēs vulneratū genus hu manū ⁊ ſemiuiuū relictū plagaꝝ ſuaꝝ vir tute ſanauit. Ecce qd̓ ex om̄i parte relucet veritas ſtigmatū franciſci q̄ a viris preſtā tiſſimis ⁊ ſanctitate mira fulgētibꝰ vt pa tuit tam multipliciter cōfirmatur. Q ex impreſſiōe ſtigmatū triplici decora tur ſublimi prerogatiua franciſcus. ¶ Capitulum. II. Ecundū myſteriū cō tēplandū de ſtigmatibꝰ illis ſa cris dicitur ſublimitatis. In qͦ diligēter ꝑſcrutari debemus: qͣꝫ ſublimis inter ſanctos franciſcus fuerit effectus ꝓpt̓ ſtigmata ſibi data. Et hoc triplici rōne. Primo ratiōe operis excedētis. Scd̓o rōne ſimilitudinis excellētis. Tertio ratiōe glorie reſurgētis. ¶ Primo apparet ſublimitas ⁊ preroga tiua franciſci ratiōe oꝑis excedētis Quia deus in corpore illo fecit opꝰ ſuꝑnaturale

naturā excedēs. Ad qd̓ clarius intelligen dū tres difficultates erūt abſoluēde. Pri ma vtrum ſtigmata franciſci poterūt eſſe a natura vel artificio. Scd̓a vtrū ſtigma tizatio Franciſci ānumerāda ſit inter ma xima miracula dei. Tertia vtrū illud mi raculū fuit ꝑmanēs aut ꝑtrunſiens ⁊ ſuc ceſſiuū. Ad primā difficultatē dicimus ꝙ franciſci ſtigmata nō fuerūt a natura ne qꝫ ab arte ſed a ꝟtute omīpotētis dei. Qd̓ colligere poſſumus ex his q̄ dicta ſunt in p̄cedētibus teſtimonio gregorij ⁊ alexan dri atqꝫ alioꝝ. Sed fortius id oſtendimꝰ triplici ratione: Primo ratione materie. p̄cd̓o ratione forme. Tertio ratione vite. Primo ratiōe materie. Nam ſtigmata illa impſſa fuerūt in materia dura in loco oſſoſo ⁊ neruoſo vbi nō facit caſum imagi natio. Qd̓ ꝓpterea dicimus qꝛ pleriqꝫ con tēdere ſata gūt potuiſſe fieri ꝙ ex vehemē tiſſima imaginatiōe paſſionis xp̄i. franci ſcūs illas plagas habuerit qꝛ vt dicit aui cenna in ſexta parte naturaliū imaginatio fortis poteſt corpus trāſmutare Sed hoc nō eſt intelligendū in om̄ibꝰ. Un̄ Tho. in iij. parte. q. xiij. diſputas vtrū aīma xp̄i ha buit om̄ipotentiā reſpectu ꝓprij corporis in reſpōſione ad tertiū argu. ait ꝙ imagi nationi ſi fit fortis naturaliter obedit cor pus qͣꝫtum ad aliqua. puta qͣꝫtū ad caſuꝫ de trabe in alto poſita: qꝛ imaginatio nata eſt eſſe principiū motus localis vt dicitur tertio de aīa. Similiter etiā qͣꝫtum ad al terationē q̄ eſt ẜm calorē ⁊ frigus. ⁊ alia cō ſe quētia eo ꝙ ex imaginatione cōſequen ter nate ſunt cōſequi paſſiones aīe ẜm qͣs mouet̉ cor ⁊ ſic ꝑ cōmotionē ſpirituū totū corpus alteratur. Alie ꝟo diſpoſitiōes cor porales q̄ nō habēt naturalē ordinem ad imaginationē: nō trāſmutātur ab imagi natōne qͣꝫtumcunqꝫ ſit fortis. puta figura manus vel pedis: vel aliquid ſimile: hec Tho. Materia igit̉ illa oſſiū ⁊ neruoruꝫ corporis franciſci nō habebāt diſpoſitionē vt ꝑ imaginationē illo modo trāſmutare tur. Scd̓o oſtēdimus ꝙ ſtigmata fuerūt ſupernaturaliter ⁊ diuina virtute corpori franciſci depicta ratione forme: nō em̄ tm̄ erat apertura in manibꝰ pedibus ⁊ latere Sꝫ ī manibꝰ ⁊ pedibꝰ videbātur claui dei artificio fabrefacti. De qͥbus dicit Bona uētura in c. de ſtig. In manibꝰ eiꝰ ⁊ pedibꝰ apparere ceperūt ſigna clauoꝝ ipſoꝝ ca pitibus ī interiori parte manuū ⁊ ſuperio ri pedū apparētibus: ⁊ eoꝝ acuminibꝰ exi ſtētibus ex aduerſo. Erātqꝫ clauoꝝ capi ta in manibꝰ ⁊ pedibus rotunda ⁊ nigra. Ip̄a v̓o acurina oblonga retorta ⁊ reper cuſſa q̄ de ip̄a carne ſurgētia carnē reliquā excedebāt. Siqͥdē reꝑcuſſo ip̄a clauoruꝫ ſub pedibus adeo ꝓminēs erat ⁊ extra ꝓ tenſa: vt nō ſolū plantas ſolo libere appli cari nō ſineret: verū etiā intra curuationeꝫ circualēip̄oꝝ acuminū faciliter īmitti va leret digitus manus. ſicut ⁊ ab eis ip̄e ac cepi qui oculis proprijs cōſpexerūt. Et in ca. de tranſitu mortis Bonauē: ita ſeqͥtur Cernebant̉ qͥdē in mēbris illis felicibꝰ cla ui ex eiꝰ carne ꝟtute diuina mirifice fabre facti. ſicqꝫ carne eidē vniti ꝙ dū a parte q libet p̄merētur ꝓtinus quaſi nerui cōtinui ⁊ duri ad partē oppoſitā reſultabāt. Siqͥs igit̉ cōſideret illoꝝ ēlauoꝝ ꝯditionē facile d̓p̄hēdet ſtigmata illa dei ſola potētia fuiſ ſe formata. Tertio on̄dimus ꝙ ſtigmata Franciſci fuerūt miraculoſa ratiōe vite nō em̄ potuiſſet ꝑ naturā viuere duobꝰ annis beatus franciſcus plagatus in qͥnqꝫ locis ſpaſmoſis ex qͥbꝰ cōtinuo fluebat ſanguis cū dolore vehemētiſſimo: nō ſolū corporis īmo ⁊ cordis ex memoria paſſionis dn̄ice. Neqꝫ vſus ē ꝓ toto tꝑe illo aliquo vnguē to vl̓ medicina. Sꝫ tm̄ pānis reſtringebat ſanguinē emanentē: quē ſexta feria libere ꝓdire ſinebat. Et qd̓ ad hoc miraculū au get erāt ille plage odore fragrātiſſime: ex quibus nulla vnqͣꝫ putredo vel īmūdicia cauſata fuit. Scd̓a difficultas erat vtruꝫ ſtigmatizatio franciſci ānumerāda ſit int̓ maxima miracula dei. Et vt hoc melius intelligatur audiēda ē ſentētia ſctī Tho i. ꝑte. q. cv. ar. vlt̓. vbi ait ꝙ nihil poteſt di ci miraculū ex cōparatiōe diuine potētie. qꝛ qd̓cūqꝫ factū diuine potētie cōparatū ē minimū. Un̄ Augꝰ. in epl̓a ad voluſianū inqͥt. in rebꝰ mirabiliter factis tota rō facti ē potētia faciētis. q̄ ſcꝫ eſt eadē ⁊ qͣ vniuer ſa miracula fuit. Sed dicit̉ aliqͥd miracu

lū ꝑ cōparationē ad facultatē nature quā excedit. ⁊ ideo ẜm ꝙ magis excedit facul tatēˡ nature. ẜm hoc dicit̉ maius miraculū Excedit aūt aliqͥd facultatē nature tripli citer Primo qͣꝫtū ad ſubſtantiā facti ſic̄ ꝙ duo corporea ſint ſiml̓ vel ꝙ ſol retrocedat aut ꝙ corpus humanū glorificet̉ qd̓ nullo modo natura facere pōt. ⁊ iſta tenēt ſum mū gradū in miraculis. Scd̓o aliqͥd exce dit facultatē nature nō qͣꝫtū ad id qd̓ fit. ſꝫ qͣꝫtū ad id in quo fit. Sic̄ reſuſcitatio mor tuoꝝ ⁊ illūinatio cecoruꝫ ⁊ ſimilia. pōt em̄ natura cauſare vitā: ſꝫ nō in mortuo poteſt p̄ſtare viſum: ſed nō in ceco. Et hoc tenēt ẜm locū in miraculiſ Tertio excedit aliqͥd facultatē nature qͣꝫtū ad modū ⁊ ordinem faciendi. Sicut aliqͥs ſubito ꝑ ꝟtutē diui nā a febre curat̉ abſqꝫ cōſueto ꝓceſſu natu re in talibus. Et cū ſtatī mare cōdēſat̉ in pluuias ꝟtute diuina abſqꝫ naturalibꝰ cau 2x ſis. ſic̄ factū ē ad p̄ces ſamuelis ⁊ helie. Et hec tenēt infimū locū in miraculis. Que libet tn̄ hoꝝ habēt diuerſos gradus ẜm ꝙ diuerſimode excedūt facultatē nature. hͦ Tho. Cū itaqꝫ ſtigmatizatio franciſci ſit opꝰ tale qͣle neqꝫ natura fec̄ neqꝫ facere pōt videt̉ ꝙ ꝓpter ſb̓am facti ſit cōnumerāda inter maxima miracula dei. Tertia diffi cultas an miraculū ſtigmatizatōis fuit ꝑ manēs vel ꝑtranſiēs ⁊ ſucceſſiuū: Nā in il luminatiōe ceci qͣꝫuis potētia viſiua mira culoſe det̉ tn̄ poſt acceptā illā potētiā cecꝰ naturaliter videt ita ꝙ miracula amplius nō ꝑmanēt licet illūinatio fuerit miracu loſa: Stigmatizatio Franciſci miraculo ſa fuit: dū ſtigmata illi ſunt imp̄ſſa Sꝫmi raculū idē ꝑmāſit. qꝛ ſemꝑ videbat̉ res ſu pernaturalis. videbātur qͥppe manꝰ ⁊ pe des cōclauati cū illis cōdictōibꝰ q̄ ſuperiꝰ poſite ſunt. Et erāt illi claui ſeꝑati a car ne mouebāt̉qꝫ in vulneribꝰ illis. nec pote rāt inde extrahi ꝓpter reꝑcuſſionē Fertur qͥppe ꝙ dū corpus ſcī trāſportaret̉ a ſancta maria de angelis ꝟſus aſſiſiū: delatū fuit ad monaſteriū ſctī damiani: in qͦ moraba tur ꝟgo feruētiſſima clara: q̄ accipiēs ma nū corꝑis iam de ſuncti p̄ deuotiōe nimia: illā oſculabat̉. tēptauit aūt ex vulnere cla uum extrahere neqꝫ potuit qd̓ ⁊ demū di miſit. ¶ Scd̓a apparet ſb̓limitas ⁊ p̄roga tiua franciſci ꝓpter ſtigmatizationē: rōne ſil̓itudinis excellētis. Ip̄e qͥdē ſimilis fa ctus ē filio dei. Notādū tn̄ ꝙ triplex ſimili tudo pōt diſtingui. Prima dr̄ ꝑſonalis et oīmode idēptitatis q̄ ē ꝑ ꝯueniētiā oīmo dā in natura ⁊ ſic vna ꝑſona ē alteri ſil̓is ī trinitate vt dicit ſctūs Bonauē. ī. ij. di. xvi ⁊ hͨ nō pōt cōuenire alicui nature neqꝫ hu mane neqꝫ angelice. vn̄ ī psͣ. dixit ꝓpheta deus qͥs ſimilis erit tibi. qͣſi. di. nullus eſt. Scd̓a ē ſil̓itudo ꝓpartionalis dicta ẜm ꝓ portionē. Sic̄ ꝯueniūt ⁊ ſil̓es ſunt nauta ⁊ auriga: h̓ mō aīa aſſimilat̉ deo: inqͣꝫtū ī ea vna: ſunt tres potētie realiter diſtincte: ſic̄ in vna eſſentia diuina tres ꝑſone. Sil̓iter oīa q̄ ſūt a deo aſſimulāt̉ ei vt dicit Tho. i. ꝑte. q. v. inqͣꝫtū ſunt entia: vt pͥmo ⁊ vni uerſali pͥncipio totius eſſe. Tertia ē ſil̓itu do corꝑalis in manibꝰ pedibꝰ ⁊ latere mi raculoſe ſignatis: ⁊ hͦ vſqꝫ nūc cōuenit ſoli franciſco de qͦ ſic ſcribit Bonauē. Deſcē dit angelicus vir franciſcus de mote ſecū ferēs crucifixi effigiē nō in tabulis lapide is vel ligneis manu figuratā artificis. ſed in carneis mēbris deſcriptā digito dei vi ui. Et iteꝝ de eo dic̄. Dextrū qͦqꝫ latus qͣſi lancea traſfixū rubea circatrice obductuꝫ erat: qd̓ ſepe ſaguinē ſacrū effundēs tuni cā ⁊ femoralia in tanta copia reſꝑgebat vt poſtmodū frēs ſocij: ea lauātes ꝓ tꝑe indu bitanter aduerteret: ꝙ ſic̄ in manibꝰ ⁊ pe dibus ſic ⁊ in latere famulus dn̄i expreſſe haberet impreſſam ſimilitudinē crucifixi. Tertio apparet ſublimis p̄rogatiua fran ciſci ꝓpter eius ſtigmatizatione: ratiōe glo rie reſurgētis. Nā ſicut de martyribus re fert Augꝰ. li. xxij. de ciui dei. ꝙ reſurget cū cica tricibus q̄ ad ornatu faciēt ⁊ decorem corporū: nō ad aliquā deformitatē. Ita pie tenere poſſumus: ꝙ franciſcus cū illis ſignis cū quibꝰ ex hac vita diſceſſit ad vi tam īmortalē reſurget. Qꝭ ſtigmata fuerūt impreſſa franciſco ſa tis congrue reſpectu perſone loci ⁊ modi. apitulum.11. Ertium myſteriū con tēplādū de ſtigmātibꝰ btī Frā ciſti dicitur cōgruitatis licꝫ em̄

inueſtigabiles ſint vie dei nihil tamen ab eo fieri arbitrādū eſt niſi in pondere mu nero ⁊ menſura. Id circo dū franciſcū vo luit cōſignaro ꝯueniēter ac rationabiliter id effecit. poteſt aūt colligi cōgruitas talis ſtigmatizatiōis ex triplici reſpectu. primo reſpectu ꝑſone. pcd̓o reſpectu loci. Tertio reſpectu modi. ¶ Primo q idā cōgrui ſunt illa ſtigmata impreſſa franciſco reſpectu ꝑſone. Elegit qͥdē deus illū vt tēporibꝰ iſtis nouiſſimis verbo ⁊ exēplo ad regnū celeſte hoīes inui taret confirmaretqꝫ doctrina ſua in fide q̄ iā pene vbiqꝫ defecerat Quis igit̉ illū au dire jecuſet. Quis ei de īmortali vita do cēti nō credat dū videt̉ in illo corpore regꝭ eterni admiraculū vexillū Propterea in quit Bonaue. alloquēs ſctm̄ Franciſcū. Eya nūc ſtrenuiſſime miles xp̄i ipſius fer arma inuictiſſimi ducis: quibꝰ munitis in ſigniter oēs aduerſarios ſuꝑabis. Fer ve xillum regis altiſſimi: ad cuiꝰ intuitū oēs pugnatores diuini exercitus animentur. Fer nihi lominus ſigillū ſummi pōtificis xp̄i quo verba ⁊ facta tua tāqͣꝫ irreprehen ſibilia ⁊ autētica merito ab omībus acce pteat̉. Ita em̄ ꝓpter ſtigmata dn̄i ieſu xp̄i quē in corpore tuo portas: nemo tibi debet eſſe moleſtus qͥn potius quilibet xp̄i ẜuus debet eſſe deuotus. Iam ꝑ hec ſigna certiſ ſima: nō duobꝰ aut tribus teſtibꝰ ad ſuffi cientiā: ſed qͣꝫ plurimis ad ſuꝑabundātiā cōprobata teſtimonia dei in te ⁊ ꝑ te credi bilia facta nimis: ome tollūt infidelibꝰ ex cuſatiōis velamen. hec Bonauē. Quare alijs a franciſco nō fuerūt ſtigmata data n̄ eſt noſtrū inueſtigare ſed nouit ille qͥ fecit cuiꝰ oꝑa cūcta optīa ſunt cēſenda. ¶ Se cūdo colligit̉ cōgruitas ſtigmatū Franci ſci reſpectu loci. impreſſa q̄dā fuerunt loco cōueniēti ſcꝫ in mote aluerne: vt ſic depre hēdi poſſit operis magnitudo. Nam grā dia facta in motibus celegrata legūt̉ poſt diiuuiū reqͥeuit archa in mōtibꝰ armenie vt ſcribit̉ Gen̄. viij. c. In mōte betthel ſte tit abraā egreſſus a patria. vt ptꝫ Gen̄. xiij ca. In monte galaath ſtetit Iacob fugiēſ laban: Gen̄. xxxiij. ca. In mote ſynai moy ſes lege accepir. Exodi. xx. c. In mōte ga ritzie filij iſrael adorauerūt dn̄m qn̄ pͥmo intrauit terrā ꝓmiſſiōis: ⁊ Paralyppo. vi. ca. Io monte moria edificatū fuit tēplum Salomonis iij. Reg. lx. c. In mōte tabor trāſfiguratus eſt xp̄s Matth̓. xvij. ca. De mōte oliuēti aſcēdit ad celos. Act̉. i. Et ne ſingula cōplectamur. In mōte aluerne cō ſignatus fuit ſignis paſſionis Franciſcus Ille ſiqͥdē mōs ſeparatus eſt ab alijs: ad innuendū ꝙ franciſcus penitus fuit alie nus ab honore mūdanoꝝ. Eſt inſuꝑ ele uatus ad ſignificādū ꝙ beatꝰ frāciſcus ele uatus erat ad cōtemplationē diuinorū: et amorē bonoꝝ celeſtiū. Et ad hoc ille mōs in pleriſqꝫ locis apertus vbi ſciſſure viden tur qͣſi violēter: nō naturaliter facte: poſſi bile eſſet vt tēpore illo ita eueniret: ꝙ petre ille ſciſſe ſunt patiente in cruce ieſu filio dei ¶ Tertio colligitur congruitas ſtigmatū Franciſci reſpectu modi qui exprimitur a ſctō Bonauē. dū ait. Fidelis reuera famu lus ⁊ miniſter xp̄i ſtanciſcus: biennio an teqͣꝫ ſpiritū redderet celo: cū in loco excel ſo ſeorſum qͥ mōs aluerne dicitur quadra genariū ad honorē archangeli michaelis ieiuniū inchoaſſet ſuꝑne cōtēplatiōis dul cedine abundātius ſolito ſuperfuſus ac ce leſtiū deſiderioꝝ ardētiore flāma ſuccen ſus ſupernarū cepit iuſſionū cumulatius dona ſentire. Dū igitur ſeraphicis deſide rioꝝ ardoribus ſurſum ageretur in deū et affectus: compaſſiua teneritudine trāſfor maretur in eu: cui ex charitate nimia cru cifigi cōplacuit: quodā mane circa feſtū ex altationis ſancte crucis in lattere montis orās: vidit ſpeciē quaſi vnius ſeraph: ſex alas tā fulgidas qͣꝫ ignitas habentē de ce lo ⁊ ſublimitate deſcēdere qͥ volatu celerri mo ad aeris locū viro dei ꝓpinquū ꝑueni ens: nō ſolum altus: ſed ⁊ cruciſixus appa ruit. Mamus qͥdē ⁊ pedes habes exten ſos ⁊ cruci affixus. Alas ꝟo ſic miro mo do hincinde diſpoſitas: vt duas ſupra ca put erigeret ad volādū extēderet: duabꝰ ꝟo reliqͥs totū corpus circūplectēdo velaret. Hoc vidēs vehemēter obſtupuit mixtū qꝫ dolori gaudiū mēs eius incurrit: dū et in gr̄oſo xp̄i aſpectu ſibi tā mirabilit̓ qͣꝫ fa miliariter apparētiſ exceſſiuā qͣndā ꝯcupie bat leticiā ⁊ dira ꝯſpecta crucꝭ affixio ip̄iꝰ

aīam ꝯpaſſiui doloris gladio ꝑtranſibat. Et infra ſequit̉. diſpares igit̉ viſio poſt ar chanū ac familiare colloquiū mente ip̄ius ſeraphico interius inflāmauit ardore. car nē ꝟo crucifixo ꝯformi exterius inſigniuit effigie: tanq̄ꝫ ſi ad ignis liquefactiua ꝟtu tem p̄ambulū: ſigillatiua quedā eſſet im preſſio ſubſecuta. Ex his loculenter appa ret qͣꝫ digna qͣꝫ ſingularꝭ qͣꝫue ſtupēda ſue rit impreſſio illoꝝ ſtigmatū. nec titubare quiſpiā dꝫ de apparitiōe xp̄i: qͥ in ſpē ſera phi ⁊ veluti crucifixus videri voluit: qm̄ hmōi apparitio ꝯueniebat tali myſterio. Nouo qͥppe mō crucifigendus erat franci ſcus: atqꝫ ardore ſeraphico debebat inflā mari. Quare vt diſcipuli euntes ī emaus vider̄t illū in ſpecie peregrini: ⁊ magda le na qͣſi hortulanū inſpexit: ⁊ ſtephanus ve luti ſtant a dextris dei agnouit: ⁊ paulus ingēti luīe decoratꝰ intuitꝰ eſt: ita franciſcꝰ regē celoꝝ ⁊ dn̄m glorie veluti crucifixū ſi bi apparentē adorauit O felices oculi qui meruer̄t adhuc in hac vita mortali tali vi ſione gaudere. O aures btī franciſci q̄ ā redemptore mundi vigilanter vocari ſe ꝑ ceperūt. O corpus oī mundicia repletū: in qͦ mirabiliter xp̄i vulueraſt̓ renouata: hec igit̉ ſunt illa ſtigmata: ſpeculū īmortalita tis: ſpes vite future: firmitas fidei: ⁊ dn̄i no ſtri ieſu xp̄i validiſſimū teſtimoniū: hec ſt̓ qͦ tota mētis deuotiōe a cunctis fidelibꝰ ſt̓ colenda. Hec ſunt qͥ franciſcus offert oſtē Sa dit xp̄o. dum pro fidelibꝰ intercedit.& ter quidē dei on̄dit pectus ⁊ vbera: filius latus ⁊ vulnera. ⁊ franciſcus ſua ſacra ſti gmata. Quibꝰ interueniētibꝰ: eum inuocā tibꝰ īpetrat exoptata bn̄ficia: ⁊ tandē gra tiā in pn̄ti ⁊ in futuro gloriā. Amen. Sermo quad rageſimuſquintus de tri bus excellentijs beati Franciſci. Idi alterū angelum aſcendentē ab ortu ſolis ha bentē ſignū dei viui: ⁊ clama Iuit voce magͣ. Scribunt̉ hec verba Apoc̄. vij. c. preclariſſima btī franci ſci preconia excedunt quidē multūqꝫ ſuꝑ eminēt oēm hūani eloquij facultatē. Abū danit quippe in eo gr̄a ſaluatoris nr̄i queꝫ pr̄ miẜicordiaꝝ ⁊ luminū tam larga dulce dinis bn̄dictiōe p̄uenit ꝙ ſic̄ ex vite ip̄ius decurſu luculenter apparet. nō ſolū de mū dialibꝰ tenebris eduxit in lucē: ſꝫ ⁊ ꝑfectis effecit virtutū p̄rogatiua ⁊ meritis celebrē necnō preclarꝭ circa eū crucis offenſis my ſterijs inſigniter demōſtrauit illuſtrē. Li cet gͦ in p̄cedenti ſermone franciſcū mira laude fuerimꝰ proſecuti: ex eo ꝙ ſigna cru cifixi biēnio tulerit: nihilominꝰ offerūt ſe qͣꝫ multa memorata digna de ip̄o adhuc diſſerenda: hec ꝟo a Iohe ſt̓ deſignata in verbis aſſumptis pro themate: in quibus triplex excellentia ſancti Franciſci expri mitur vel ꝯtinetur. rima dr̄ diuinalis miſſiōis. Scd̓a virtualis perfectiōis. Tertia ſingularis magnificatiōis. ¶ Ꝙ beatus frāciſcus fuit miſſus a deo qd̓ probat̉ quinqꝫ rōnibꝰ. ¶ Ca. I. Rima excellentia bea ti franciſci dr̄ diuīalis miſſiōis q̄ exprimit̉ a Ioh̓e cū dicit. vidi alteꝝ angelū.ſ. btm̄ franciſcū dei nunciū: amabilē xp̄o: imitabilē nob̓: ⁊ admirabilē mūdo. Ipe quidē fuit a deo miſſus vt ho mines excitaret ad deſideriū ſuꝑnoꝝ: ne qꝫ dyaboli ſuggeſtiōe aut ſpirituū ⁊ humo rū melanconicoꝝ abundantia motus: ſed ſpūſctō afflatus tres ordines ordinauit: ab renūciauit mundo parentes reliqͥt: ⁊ xp̄m ſtuduit imitari Ꝙ aūt d̓s franciſcū elege rit veluti nouū apl̓m qͥ vitā euangelicā re nouaret probari pōt ex qͥnqꝫ. Prīo ex ꝓphetica p̄ nunciatiōe. Scd̓o ex ſpeciali vocatiōe. Tertio ex multiplici viſiōe. Quarto ex autentica teſtificatiōe. ¶ Quinto ex mundi ꝯmotiōe. ¶ Primo ꝓbari pōt ꝙ beatus franciſcus fuit electus a deo cuiꝰ auctoritate tā ſctās nouitates induxit: ex ꝓphetica p̄nunciatō ne. Nā de ip̄o ꝑ multa antea ſecula ꝓphe tauit ſibylla: q̄ fuit tꝑe regis priami ⁊ tro iani belli: q̄ dum p̄dixiſſet xp̄m ventuꝝ in mundū atqꝫ ꝑ illū a pl̓os eligendos: tandē btōꝝ dn̄ici ⁊ fanciſci pnunciauit aduentū Inqͥt gͦ ſic. in vltima etate humiliabit̉ d̓s ⁊ humiliabit̉ ꝓles diuina: iunget̉ huma nitati deitas: iacebit in feno agnus: n̄ puel

lari officio educabit̉ d̓s ⁊ hō. Signa p̄ce dent apd̓ iudeos: mulier vetuſtiſſima.ſ. he lizabeth puerum cōcipiet Boetē. ſcilicet ſtellam orbis mirabitur. Ducatū preſta bit ad ortum ſcilicet chriſti. Hic habens penes trigintatres annos elegit ſibi de pi ſcatoribus deiectis numerū duodenariū: vnūqꝫ dyabolum ſcilicet iudam. Non in gladio: bel loue ene adē vrbē.ſ. romā regeſ qꝫ ſubijciet Sꝫ in hamo piſcatori deiectōe ⁊ pauperie ſuꝑabit. diuitias ⁊ ſuꝑbiā ꝯcul cabit: morte ꝓpria mortuos ſuſcitabit: et cū mactabit̉ viuet ⁊ regnabit. Et cū ꝯſu mabunt̉ oīa fiet reſurrectio: bonos iudica bit ⁊ malos. huic quattuor aīalia ſurgent in teſtimoniū.ſ. qͣttuor euangeliſte. nomē agni in tuba ꝯcinet ſerentes iuſticiā legē qꝫ irreprehenſibilē.ſ. euangeliū: cui ꝯͣdicet̉ a beſtia.ſ. antixp̄o. Et ſurget ſtella mira.ſ. paulus qͣttuor hn̄s aīaliū imaginē. Erit/ qꝫ in tuba mirabili dānatos illuīabit. hic gladiabit̉: mori ēs illuſtrabit̉ porro glorio ſus exitus eius. Erit aūt beſtia horribilis ab oriente veniēs.ſ. magumeth: cuius ru gitus vſqꝫ ad gentes punicas audiet̉. Se quit̉ poſtea ſibylla dicēs de beato dn̄ico ⁊ franciſco. ſtelle qͣꝫ due ꝯſimiles pͥme inſur gent ꝯͣ ip̄am ⁊ nō obtinebunt vſqꝫ dū ve niat abominatio: ⁊ voluntas altiſſimi cō ſumet̉. Inſuꝑ abbas Ioachim vir eximie ſanctitatis ⁊ ꝓphetico ſpū clarens in quo dam ſuo libello ita dixit. Erunt duo viri vnus hinc alius inde qui duos ordines in terpretant̉ vnus italus de thuſcia. alter hi ſpanus de hiſpania: primus columbinus ſecundus coruinus. Et ſequit̉. ordo em̄ co lumbinus per mare aquilonare tranſibit vſqꝫ ad nouiſſima tꝑa duraturus aſpera paſcua guſtabit regina auſtri proteget ⁊ fouet eum in amaritudine ſua: flumē eu fraten tranſibit vndā ⁊ impetū eius ſua p̄ dicatōe mitigabit. Aſpera reducent̉ in pla num in ſermōe eius. Terra ſalſuginis.i. egypti ad dn̄m ꝯuertet̉ per ip̄m. In eadē terra ſecure euangeliū predicabit: multe gentes per ip̄m ordinē ad dn̄m ꝯuertent̉. gens idolatra cuius lingua ignorabit̉: q̄ de finibꝰ terre veniens miſſa a deo in ad iutoriū terre promiſſiōis: ⁊ vt ip̄a cogno ſcat deū patrē om̄ipotentē ⁊ filiū eius vni cum dn̄m noſtrū ad fidē catholicā ꝯuerte tur. ſutuꝝ eſt em̄ ꝙ ordo columbinus viri liter ſe opponet ꝯͣ mortis angelū. Et ꝯtra eum predicando plures ⁊ maxīa multitu do de filijs ip̄ius ordinis martyrio ad deū tranſibunt. Sicut dictū eſt per dauid pro phetā. Poſuerūt mortalia ſeruoꝝ tuorum eſcas volatilibꝰ celi carnes ſctōꝝ tuoꝝ be ſtijs terre gaudebūt in canticis ſuis.i. pre dicatiōibꝰ om̄es tribꝰ terre: ⁊ gens īmun da machometi qͥ remanebunt: ⁊ qͥ reſidui erūt ad dn̄m ꝯuertent̉. Hec ille. Qui etiā in expoſitiōe Hiremie in prologo. c. i. mul ta ſimilia locutus ē. Et qd̓ ore ꝓphetauit demōſtrauit opere. Nam depingi cū fecit in ecc̄ia ſancti Marci de venetijs: cū ſti gmatibꝰ ſuꝑ oſtiū ſacriſtie: ſicut hodierna die cernētibꝰ patet. Item de beato franci ſco multa predixit Cirillus abbas mōtis carmeli: cui ab angelo dum celebraret de late fuerūt due tabule ſcripte litteris gre cis: in quibꝰ multa erāt de beato franciſco ventura. ¶ Scd̓o probari poteſt ꝙ beatus franciſcus fuit electus ⁊ vocatus a deo ex ſpeciali vocatiōe. Dum em̄ adoleſcentibꝰ in domo parentū adhuc cohabitāſ: ad hoc egreſſus ſemel vt inquit bonauē. ad medi tandū in agro: cum deambularet iuxa ec cleſiā quandā ſanctidamiani: q̄ minabat̉ p̄ nimia vetuſtate ruinā ⁊ inſtigante ſe ſpi ritu eandē cauſa or̄onis intraſſet proſtra tus ante imaginē crucifixi nō modica fuit in orando ſpūs ꝯſolatōe repletus. Cunqꝫ lachrymoſis oculis intenderet in dn̄icam crucē vocē de ip̄a cruce ad ſe miro quodā modo de lapſam corporeis audiuit auribꝰ ter dicente. Franciſce vade repara domū meā q̄ vt cernis tota deſtruit̉. Ad cuiꝰ ſtu pende vocis ꝯmonitōeꝫ mirifica: vir dei pͥ mū quidē perterritus: dehinc gaudio ⁊ ad miratiōe repletus protinus exurrexit totū ſe recolligēs ad ꝑficiendū mandatū de re peranda materialis ecc̄ie denuo: licet prin cipalis intentio verbi ad eā ferret̉ quā xp̄s ſuo ſanguine acquiſiuit: ſicut cū ſpūſſctūs edocuit: ⁊ ip̄e poſtmodū fratribꝰ ſibi fami tiaribꝰ reuelauit. Uerū tamē collecta pecu nia ad eccleſiā illa ſe ꝯtulit: ⁊ dū ſacerdos pecuniā recuſaret accipere in quandā fen ſtrā illā proiecit: ⁊ indicto loco cū ſacerde

te p̄fato aliqͣꝫdiu morā ꝯtraxit. ¶ Tertio ꝓbari pōt ꝙ beatus franciſcus fuit electꝰ ⁊ vocatus a deo ex multiplici viſiōe Prima viſio oſtenſa fuit cuidā ſacerdoti noīe ſil ueſtro ciuitatis aſſiſij: hic a pͥncipio ꝯuer ſiōis franciſci cū ꝓpter nouitate rei viam franciſci fratrūqꝫ ſuoꝝ hūano ſpū abhor reret ne ꝑiclitaret̉ ꝓ temeritate iudicij: lu mine fuit ſuꝑne gr̄e viſitatꝰ. videbat nāqꝫ ī ſomnis tota aſſiſij ciuitatē a dracone ma gno circūdari: p̄ cuiꝰ magnitudine nimia tota regio videbat̉ exterminio ſubiacere: ꝯtuebat̉ poſt hͦ cruce quandā aureā ex ore ꝓcedentē franciſci cuiꝰ ſūmitas celos tan gebat. cuiuſqꝫ brachia ꝓtenſa in latū vſqꝫ ad mūdi fines videbant̉ extendi Ad cuiꝰ etiā aſpectū p̄fulgidū draco ille tecer ⁊ hor ridus penituſ effugebat̉: hͦ dum ſibi tertio mōſtraret̉ diuinū eſtimās eē oraculū: viro dei ⁊ fratribꝰ ſuis ꝑ ordinē enarrauit ac n̄ multo poſt mundū relinq̄s btō frāciſco vo luit adherere cuiꝰ vite ſctītas in ordine au tenticā reddidit eā quā in ſecl̓o habuerat viſionē. Ex hꝰ ꝟo viſiōis auditu vir dei n̄ in gl̓a eſt elatus hūana: ſꝫ bonitatē dei re cognoſcēs: fortiꝰ aīatus ē ad hoſtis anti fugandā verſutiā ⁊ gloriā crucis xp̄i p̄di candā. Scd̓a viſio demōſtrata fuit Inno cen. pape. iij. de qͣ refert Bonauē. ꝙ dū be atus franciſcꝰ cū ſocijs ꝓponeret adire p̄ ſentiā ſūmi pōtificꝭ ꝓ ꝯfirmatōe regule ob tinēda: xp̄s vicariū ſuū ꝑ viſionē cōmone fec̄: vt ſupplicāti pauꝑculo ⁊ placitū daret auditū ⁊ benignū p̄beret aſſenſū: vidit nā qꝫ ī ſomnis potifex ip̄e romanꝰ lateranēſeꝫ baſilicā ruine fore iā ꝓximā quā quidā ho pauꝑculus ⁊ deſpectꝰ ꝓprio dorſo ſubmiſſo ne caderer ſuſtētabat. Cū igit̉ dei famulꝰ ſuis ꝯparuiſſet ꝯſpectibꝰ: vere inqͥt hͦ eſt il le qͥ oꝑe ⁊ doctrina xp̄i ſuſtentabit ecc̄iam vn̄ precipua deuotōe repletus: petitiōi eiꝰ ſe ꝑ oīa inclinauit atqꝫ illū ſpeciali ſꝑ amo re dilexit. Tertia viſio fuit illa de qͣ ſcribit̉ in vita ſancti dn̄ici. dū em̄ ip̄e ad vrbē pro ꝯfirmatiōe ſui ordīs ſe ꝯtuliſſet nocte orās vidit in ſpū xp̄m in aere exn̄tem ⁊ tres lan ceas in manu tenentē. atqꝫ ꝯͣ mundū eos vibrantē. Cui velociter benigna mater oc currens. Quidnā vellet fucere inquiſiuit: Et ille: Ecce totus mūdus tribꝰ vitijs ē fe datus. ſuꝑbia.ſ. auaritia. ⁊ luxuria. Et id̓o his lanceis volo ip̄m perimere: tunc virgo ad eius genua procidēs ait: fili dulciſſime iuſticiā tuā digneris tꝑare cū miſcd̓ia: pec catores ſuſtine longanimitate tua: habeo em̄ fidelē ſeruū ⁊ pugilē ſtrennuū qͥ vbiqꝫ diſcurrēs mundū expugnabit: aliūqꝫ ſer uū ſibi in adiutoriū dabo: qͥ ſecū ſil̓r decer tabit. Tunc illa ſcm̄ dn̄icum xp̄o pn̄tauit obtulit etiam ſctm̄ franciſcū: qͦs xp̄o vultu placido ꝯmēdauii. Sanctus gͦ dn̄icus ſo ciū ſuū in viſiōe diligenter ꝯſiderās queꝫ ante nō viderat: in craſtino in ecc̄ia inuen tū: ex his q̄ nocte viderat ſine indice cogno uit ⁊ eius amplexus ⁊ oſcula ſancta ruēs ait. bn̄ es ſociꝰ meus bn̄ ꝑiter curres mecū: viſionē qͦꝫ p̄dictā ſibi ꝑ ordinē enarrauit. Et ex tc̄ factū ē eis cor vnū ⁊ aīa vna ī dn̄o ¶ 4º ꝓbari p̄t ꝙ beatꝰ franciſcꝰ fuit vocatꝰ a deo ex autētica teſtificatiōe. Dn̄s papa Gregꝰ. ix. ī proſa quā fec̄ de btō franciſco q̄ incpit. caput dracōis vltimū ſic dicit: veꝝ de xp̄i latere nouus legaꝰ mittit̉ in cꝰ ſacro corꝑe vexillū crucis cernit̉. Et dn̄s Alexā der papa. iiij in pͥuilegio de ſtigmatibꝰ ita ait. poſtqͣꝫ dei filius victor mortis ad pa trem vnde deſcenderat vehiculo ꝓprie ma ieſtatis aſcendit mirifice fortitudinis vi ros in confirmationem ſanctorū diuerſis temporibus ſuſcitauit. Inter alios autē diebus noſtris almus chriſti confeſſor ap paruit Franciſcus ſignis ⁊ virtutibus gl̓o ſus: qui clariſſimus pie viuendi meritis ⁊ exemplis fecundauit eccleſiam ⁊ caligan tia preſentis etatis tempora fulgoris ſui lampade illuſtrauit: viam perfecte iuſti cie parans in deſerto altiſſime pauperta tis quam ip̄e currens alacriter ⁊ exultās: contra carnem nudam ⁊ demones velud gigas traxit poſt ſe de inferoruꝫ faucibus: ⁊ tranſduxit ad dominuꝫ populum humi lem bonorū operum ſectatorem. ¶ Quin to probatur ꝙ beatus Franciſcus fuerit a deo miſſus ex mundi commotione: nifiem̄ illum elegiſſet deus: non potuiſſet in toto terrarum orbe et ita cito tantam facere commotionem. Nam ad ſui ſequelam attraxit homines graues et ſapientes. v 2

Sicut fuerūt frater Bernardus de quin ta valle: miles de aſſiſio: frater Rufin. ca nonicus ecc̄ie maioris de aſſiſio frater an gelus de reate miles ⁊ doctor ⁊ alij qͣꝫ plu rimi. Et illud mirandū eſt ꝙ ſuo tꝑe in ca pitulo generali ꝯuener̄t vltra qͥnqꝫ milia fratrū. hoc ita refert Bouauē. in legenda ī ca de profectu ordinis proceſſu tꝑis mul tiplicatis iam fratribꝰ cepit eos paſtor ſo licitus in loco ſancte Marie de portiū cu la ad generale capl̓m ꝯuocare: vbi lꝫ oīm neceſſarioꝝ eſſet penuria fratrūqꝫ multitu do vltra qͥnqꝫ milia ꝯuenirēt: aliqn̄ dinīa tn̄ opitulante clemētia: ⁊ victus ſufficien tia ſuberat ⁊ ſalus comitabat̉ corporea ⁊ ſpūalis iocunditas affluebat: inſuper ad ſui deuotionē induxit oēm romanā curiā: ⁊ prelatos reuerēdiſſimos ecc̄ie ſancte dei In nocētius papa dedit ſibi de pnīa predi canda mandatū aꝓpbauit regulā ⁊ laicis om̄bꝰ fratribꝰ: qͥ ſeruū dei fuerāt comitati: fecit coronaſ paruulas fieri: vt verbū dei li bere predicarēt: ſicut recitat Bouauē. in legenda in ca. de inſti. religiōis. Et vt can tat̉ in pͥmis veſperis eius feſti cepit ſb̓ In nocētio curſumqꝫ ſub honorio perfecit glo rioſum: ſuccedēs his Gregorius magnifi cauit amplius miraculis famoſum. ¶ Ꝙ qͥnqꝫ preclariſſimis virtutibꝰ: quibꝰ floruit beatus Franciſcus. ¶ Ca. II. Ecunda excellētia bea ti Franciſci dr̄ virtualis ꝑfectō nis floruit quidē virtutibꝰ pre clariſſimis. ꝓpterea dixit Ioh̓es illū aſcē dere ⁊ reliqͥs omiſſis: qͥnqꝫ dūtaxat in hac ꝑ arte ꝟtutes eius deuote ꝯſiderabimꝰ. Prima dr̄ pietatis. Secunda paupertatis. ¶ Tertia auſteritatis. Quarta humilitatis. ¶ Quinta patientie. ¶ Prima ꝟtus beati Franciſci ꝯſiderāda dr pietatis: pijſſimus nāqꝫ fuit pauperibꝰ ⁊ egenis nō ſolū poſtqͣꝫ xp̄m ꝑ fecte induit ſed etiā dum in habitu viueret ſeculari. iō de ip̄o ſic refert ſanctus Bonauētura. In erat nanqꝫ iuuenis Franciſci precordijs di uinitus induta quedā ad pauꝑes miſera tio liberal̓ q̄ ſecū ab infantia creſcēs tantacor ip̄ius benignitate repleuerat: vt iam euangelij nō ſurduſ auditor oī ꝓponeret ſe petenti tribuere: maxime ſi diuinū allega ret amorē. Cū aūt ſel̓ negotiatōis inrentꝰ tumultibꝰ pauꝑē quendā ꝓ amore dei pe tentē elemoſyna preter morē ſolitū vacuū repuliſſet: ſtatim ad cor reuerſus: cucurrit poſt ip̄m ⁊ elemoſyna illi clemēter impēſa ꝓmiſit dn̄o deo ꝙ nunqͣꝫ ex tunc dū adeſſet poſſibilitas petentibꝰ pro amore dn̄i ſe ne garet. Qd̓ vſqꝫ ad mortē indefeſſa pietate obſeruans copioſa in deū dilectiōis ⁊ gr̄e incremēta promeruit. Quid plura: expie tate militē quendā generoſum ⁊ pauperē ſe nudato veſtiuit: ⁊ poſtqͣꝫ ſeculo renucia uit totius humilitatis amator ſe tranſtu lit ad leproſos eratqꝫ cū eis diligētiſſime ſeruiēs om̄ibꝰ ꝓpter deū: lauabat ip̄oꝝ pe des: ligabat vlcera: educebat putredinē ⁊ ſaniē abſtergebat oſculabat̉ etiā ex miran da deuotiōe vlceroſas plagas ip̄oꝝ euāge licus medicus mox futurus. ¶ Scd̓a vir tus beati Franciſci ꝯſideranda dr̄ pauꝑ tatis voluntarie qͥppe ꝓpter xp̄m pauper tatē ardentiſſime ꝯplexus ē: hanc publice profeſſus eſt: dum ſeculo ⁊ pr̄i renuciauit: corā ep̄o aſſiſij: nam dumpr eius temptaſ ſet eū vt facultatibꝰ renūciaret paternis: ad ep̄m ciuitatis ambo ſe ꝯtuler̄t Ibi ado leſcens Franciſcus depoſitis om̄ibꝰ veſti mētis reſtituit ea patri. Inuentus eſt aūt tunc ſub veſtibꝰ delicatis cilitiū ad carnē habere nudus ꝟo manēs patrē ſic allocu tus eſt: vſqꝫ nunc vocaui te patrē in terris āmodo aūt ſecure dicere poſſum Pater nr̄ qͥ es in celis: apud quē oēm theſauꝝ repo ni ⁊ oēm ſpei fiduciā collocaui. Inſuꝑ vt aſſerit Bonauē. nemo tam auri qͣꝫ ip̄e cu pidus pauꝑtatis: nec theſauri cuſtodiēdi ſolicitior vllꝰ qͣꝫ iſte hꝰ euāgelice margarite Tunica cordula ⁊ femoralibꝰ ꝯtentꝰ fuit vſqꝫ ad mortē. xp̄i āt ih̓u pauꝑtatē ⁊ mr̄iſ freq̄nter cū lachrymis reuocabat ad men tem: inde hanc virtutū aſſerēs eſſe reginā qꝛ in rege regū ⁊ in regina matre ip̄ius tā preſtanter effulſit. In regula vero fratruꝫ minoꝝ ip̄os ad paupertatis obſeruantiā animauit cum dixit: fratres nihil ſibi ap proprient nec domū. nec locū. nec aliquam rem. Sꝫ tanqͣꝫ peregrini ⁊ aduene in hoc

ſeculo: ī ꝑ auꝑtate ⁊ hūilitate dn̄o famulā tes: vadūt ꝓ elemoſyna ꝯfidēter: nec opor tet eos verecundari: qꝛ dn̄s ꝓ nob̓ ſe fecit pauperē in hͦ md̓o. Hec ē illa celſitudo al tiſſime pauꝑtatis: q̄ vos chariſſimos frēs meos heredes ⁊ reges regni celoꝝ inſtitu it pauꝑes rebꝰ fecit virtutibꝰ ſublimauit cui dilectiſſimi fratres tota inherentes nil aliud ꝓ noīe dn̄i in perpetuū ſb̓ celo habe re velitis: Hec in regula prefata. Et vt aſ ſerit Bonauē. mandabat dirui aliqn̄ do mus erectas: aut fratres exinde. amori: ſi aliqͥd in eis ꝑciperet qd̓ rōe appropriatōis vel ſumptuoſitatꝭ ꝯtrariū eſſet euangelice pauꝑtati. ¶ Tertia virtus ꝯſiderāda ī be ato franciſco dr̄ auſteritatꝭ. miro qͥppe mō ſuo corꝑi vt illud ſpūi ſubderet auſterꝰ fuit Iō de ip̄o ſic ſequit̉ Bouauc̄. attendēs eī illud apl̓i verbū: qͥ aūt ſt̓ xp̄i carnē ſuā cru cifixerūt cū vitijs ⁊ ꝯcupiſcētijs: vt crucis armaturā iugiter ſuo ferret in corꝑe tanta diſcipline rigiditate ſenſuales appetitꝰ ar cebat: vt vix neceſſaria ſumeret ſuſtenta tiōi nature. Diffici le nāqꝫ fore dicebat ne ceſſitati corꝑis ſatiſfacere ⁊ pronitati ſen ſuū nō parere: ꝓpter qd̓ cocta cibaria ſani tatis tꝑe vix admittebat ⁊ raro. Admiſſa ꝟo aūt ꝯficiebat cinere: aut ꝯdimēti ſapo rem admixtōe aque vt plurimū reddebat inſipi dū: de potu vini qͥd dicā cum de aqͣ dum ſitis extuaret ardore vix ad ſufficien tiaꝫ biberet. Et licet ita ſuū corpus ꝯtinue tripit maceraret: tn̄ extra dū hoſpitaret̉ ī alicuiꝰ domo ꝯformabat ſe in cibo ⁊ potu alijs ne ſingulis reputaret̉. De illius ꝟo dormitio ne refert Bonauē. Nuda humus vt fre quētiꝰ: lectus erat: laſſato corpuſculo. Et ſepius ſedēs ligno vel lapide ad caput po ſito dormiebat. Omitto eius diſciplinas verbera tunſiōis pectoris: ſuſpiria: lachry mas ⁊ reliqua quibꝰ corpuſculū illud ꝯti nue cruciabat. ¶ Quarta virtus ꝯſiderā da in btō franciſco d̓r̄ humilitatis. nō eī in tanto virtutū cumulo de ſe preſumebat: n̄ temnebat alios: nō verba iactantie dice bat imo vt ait Bonauē. Oīm virtutū cu ſtos ⁊ decor hūilitas copioſa viꝝ dei vber tate repleueret. In ꝓpria quidē reputatiōe nihilerat: niſi pctōr cū in veritate ſpeculū eſſet ⁊ ſplendor oīmode ſanctitatis: ſtultū proinde iudicabat mūdanis extolli fauo ribꝰ. Gaudebat de opprobrijs: ⁊ de laudi bus triſtabat̉: generali ꝟo cedens officio: Guardianū petijt cuius voluntati ꝑ oīa ſubiaceret: dicebatqꝫ ſocijs Ita diligenter nouitio vnius hore obedire ſi mihi iguar dianus daret̉ ſicut antiquiſſimo ⁊ diſcretiſ ſimo fratri: ſubditus eī prelatū ſuū nō ho mine ꝯſiderare debet ſed illū pro cuius eſt amore ſubiectus: quanto aūt ꝯtemptibili or preſidet: tanto magis humilitas obedi entis placet: ſuntqꝫ alia plurima de illius humilitate a Bonauē. deſcripta: q̄ in le genda poteris inuenire. ¶ Quinta virtuſ in beato franciſco ꝯſideranda dr̄ patiētie: a principio nāqꝫ ſue ꝯuerſiōis dum ciues aſſiſij cerneret eum facie ſqualidū ⁊ mente mutatū: ac per hoc alienatū putarēt a ſen ſu: luto plateaꝝ ⁊ lapidibꝰ impetebant: et tanqͣꝫ inſano ⁊ dementi clamoroſis vocibꝰ inſultabant: famulus aūt dn̄i nullus fra ctus aut mutatus iniuria: vt ſurdus in oī bus pertrāſibat. de hͦ ſic dr̄ in reſponſorio dum pater hunc proſequit̉ latenſ dat locū ire. Conſtanter poſt aggredit̉ in publicuꝫ prodire. Squalenti vultū cernit̉ putat̉ in ſanire luto ſaxis impetit̉. Sed patiens vir nititur vt ſurdus pertranſire: deinde toto tꝑe vite ſue cunctos labores: om̄es ꝯtume lias: quaſcunqꝫ egreditudines mente hi lari ſemper tulit. Et vt inquit Bonauen. in capl̓o de patientia ip̄ius ⁊ tranſitu mor tis in legenda maiore: ad hoc per varias ⁊ diuturnas ac quottidianas egreditudi nes deductus eſt vt ꝯſumptis iam carni bus quaſi ſola cutis oſſibꝰ cohereret. Cun qꝫ durius corpuſ augeret̉ doloribꝰ illas ſu as anguſtias: nō penaꝝ cenſebat noīe: ſed ſoroꝝ. Cum aūt ſemel grauius ſolito: do loꝝ vrgeret̉ aculeis. Quidnā frater ſim plex dixit ad eum frater franciſce ora dn̄m vt mitius tecū agat: manū eī ſuā plus de bito ſuꝑ te grauare videt̉ Quo audito vir ſanctus cum eiulatu exclamās ait. niſi no ſcerē in te ſimplicē puritatē tuū ex tunc ab horrerē ꝯſortiū: qͥ auſus fueris circa me di uina iudicia reprehenſibilia iudicare. Et proijciēs ſe in terrā: oſſa debilia duro caſu colliſit. Et deoſculās humū Gratias inqͥt tibi ago dn̄e deus de om̄ibꝰ doloribꝰ meis v 3

Teqͣꝫ mi dn̄e rogo vt centuplū ſi tibi pla cuerit addeſ. qꝛ hoc erit mihi acceptiſſimū cum tue ſancte voluntatis adimpletio ſit mihi ꝯſolatio ſuꝑplena. videbat̉ ꝓpterea fratribꝰ ꝙ quaſi alterum iob viderent. cui cum languor excreſceret carnis creſcebat ſimul ⁊ vigor mentis. ¶ Qualiter deus magnificauit ſanctum Franciſcum precipue in quinqꝫ preroga tiuis. La 1.. Ertia excellentia beati Franciſci dr̄ ſingularꝭ magnifi catōis: voluit d̓s magnꝰ ⁊ excel ſus ſuū ſeruū decorare lꝫ in multis vt pa tuit ī ſermōe p̄cedenti de ſtigmatibꝰ ſacris precipue tn̄ in quinqꝫ. rio in intellectus illuſtratiōe. p̄cd̓o in creaturaꝝ ꝯde ſcenſiōe. ertio ī felici ꝯſumatiōe. Quarto in ſolēni canonizatiōe. Quinto ī miraculoꝝ choruſcatiōe. Primo magnificauit illū d̓s intellectus illuſtratiōe. Nā vt aſſerit Bonauē. in le genda ī ca. de intelligētia ſcripturaꝝ ⁊ ſpi ritui ꝓphetie. qͣꝫuis franciſcus nō habue rit ſacrarū lr̄aꝝ peritiā. ꝑ doctrinā eterne tn̄ lucis irradiatus fulgoribꝰ ſcripturarū ꝓfundo miro intellectus ſcrutabat̉ acu mine. Interrogatꝰ ſenis a quodā religioſo viro theologie ſacro doctore de quibuſdā q̄ſtiōibꝰ difficilimis. tanta claritate doctri ne diuine ſapīe patefaciebat archana: vt vehemēter ſtuperet vir ille peritꝰ. ⁊ cū ad miratōe reſerret. ꝟe theologia ſcī pr̄is iſtiꝰ puritate ac ꝯtemplatōe tanqͣꝫ alis in altū ſubuecta ē aquila volās. nr̄a ꝟo ſcīa vēter gradit̉ ſuꝑ terrā. ſꝫ eī imperitus eſſet ẜmo ne. ſcīa tn̄ plenus enodabat dubia q̄ſtionū ⁊ abſcondita producebat in lucē. Claruit etiā ī ip̄o ſpūs ꝓphetia vt ⁊ p̄uideret futu ra. ⁊ cordiū ꝯtueret̉ occulta. abſentia velut pn̄tia cerneret. ⁊ ſe preſentē abſentibꝰ mi rabiliter exhibet̉. Apud celanū ſupplici de uotiōe a milite quodā inuitatus ad pran diū benignū hoſpitē familiariter monuit vt cito ꝯfiteret̉ ⁊ domui ſue diſponeret. qd̓ cū ille diligenter feciſſet intrauerūt tandeꝫ ad mēſam ⁊ incipiētibꝰ alijs manducare. hoſpes ſubito ſppiritum exhalauit iuxta verbū hoīs dei repentina morte ſublatus dum ſel̓ fatigatꝰ ⁊ laſſus eqͥtaret ſuꝑ aſel lū. eſſetqꝫ in itinere cū fratre leonardo d̓ aſ ſiſie: frater ip̄e Leonardus cepit dicere in tra ſe humanū aliqͥd paſſus nō de pari lu debāt parentes huiꝰ ⁊ mei. Et ip̄e equitat ⁊ ego pedeſter aſinū eius duco. hec illo co gitante ꝓtinus d̓ aſino deſcēdit virſanctꝰ ⁊ ait. Nō frater ꝯuenit vt ego equitē tu ve nias pedes qꝛ nobilior ⁊ potētior me in ſe culo fuiſti. obſtupuit frater ⁊ ad pedes eiꝰ ꝓuolutus humiliter veniā petijt. ¶ Scd̓o magnificauit d̓s btm̄ franciſcū in creatu rarū obediētia ⁊ ꝯdeſcenſiōe. Apd̓ artiū viuus viro dei fuit oblatꝰ lepuſculus: qͥ lꝫ in terra poſitus cū poſſet qͦ vellet effugere vocante eū pr̄e benigno in ſinū illius ꝓpe ro curſu ſaltauit. Qd̓ cū pluries effeciſſet iuſſu pr̄is a fratribꝰ delatus ē ad loca ſoli tudinis tutiora: mō ꝯſimili ī inſula lacus ꝑuſmi cuniculus quidā captus ⁊ viro dei oblatus. cū ceteros fugeret manibꝰ ſuis ⁊ ſinu ſe domeſtica ſecuritate ꝯmiſit. Apud lacū rea tinū eidē ad heremū de aretio ꝓpe ranti. piſcator vnā ex deuotiōe obtulit aūt fluuialē: quā cū libenter ſuſceptā apertꝭ in uitarer manibꝰ ad receſſum nec illa vellet abire: erectis in celū oculis in or̄one diutiꝰ ꝑmāſit. Et qͣſi aliunde poſt horā reuerſus ad ſe iterato dulciter mandatū auicule fe cit vt deū laudatura recederet. Suſcepta itaqꝫ cū bn̄dictiōe licentia geſtu corporis qd̓dā pretendēs gaudiū aduolauit. Alio tꝑe ambulans cū quodā fratre ꝑ paludes venetiaꝝ: inuenit maximā auiū multitudi nē reſidentiū ⁊ cantantiū in virgultis: qͥbꝰ viſis dixit ad ſociū: ſorores aues laudant creatorē ſuū nos itaqꝫ in mediū ip̄aꝝ eun tes laudes ⁊ horas canonicas dn̄o decan temus. cūqꝫ in medio eaꝝ intraſſent nō ſt̓ aues cōmote de loco: ⁊ quia propter garri tum ip̄aꝝ in dicendiſ horis ſe mutuo audi re nō poterāt: ꝯuerſus vir ſanctus dixit ad aues: ſorores aues a cantu ceſſate donec laudes ⁊ horas canonicas ꝑſoluamꝰ. At ille ꝯtinuo tacuer̄t. tādiu in ſilentio ꝑſiſte tes qͣꝫdiu dictis horis ⁊ laudibꝰ ꝑſolutis a ſancto decantādi licentiā receper̄t. Dante aūt viro dei licentiā eis ſtatim cantu ſuuꝫ more ſolito ſumpſerūt Eidē ſenis infirmo

faſianus quidā de nouo captus: a nobili quodā tranſmiſſus eſt viuus: qͥ ꝯtinuo vi rum ſanctū audiuit ⁊ vidit: tanta illi ami cabilitate coheſit vt nullo pacto pateretur ab ip̄o diſiungi. Nā pluribꝰ vicibꝰ extra lo cellum terraꝝ in vinea poſitus vt abiret ſi vellet rapido ſemꝑ curſu redibat ad pr̄eꝫ: tanqͣꝫ ſi ab eodē fuiſſet om̄i tꝑe educatus. deinde cuidā collatus viro: qͥ ex deuotione ſeruū dei viſitare ſolebat: velut ſibi mole ſtū foret a pij pr̄is abſentari ꝯſpectu eſcā recuſauit omino. Reportatus tandē ad fa mulū dei ſtatī vt ꝯſpexit eundē: quibuſdā hilaritatis pretenſis geſtibꝰ auide mādu cauit. Cū ex ꝯtinuo fletu infirmitatē ocu loꝝ incurriſſet grauiſſimā ꝯſuluerūt me dici: vt pateret̉ ſibi ꝑ cocture remediū ſub uenite aſſenſit vir dei vocatuſqꝫ venit ciro gicus inſtrumentū ferreū igni ſubmittēs ad faciendū cocturā. At ip̄e ſeruus corp ꝓpriū iam horrore ꝯcuſſum ꝯfortans ſicut amicū cepit ignē alloqui dicens: mi frater ignis virtuoſum pulcrū ⁊ vtilē te creauit altiſſimus eſto michi in hac hora ꝓpicius eſto curialis: precor magnū deū qͥ te crea uit vt tuū mihi calorē temperet. Dī̄one fi nita ꝯtra ignē ſignū crucis edidit ac dein ceps intrepidus ꝑſiſtebat. profundatū eſt crepitans ferrū in tenera carne: ⁊ ab aure vſqꝫ ſuperciliū coctura ꝓtracta. Statī ſan ctus ad fratres dixit. laudate altiſſimū qꝛ vere dico vobis: nec ignis ardorē ſenſi: nec carnis vllū dolorē. Et ꝯuerſus ad medicū Si nō eſt inquit caro bn̄ decocta imprime iteꝝ Stupefactus medicus miraculū ex tulit dicēs. dico vobis fratres vidi mirabi lia hodie. ¶ Tertio magnificauit d̓s btm̄ franciſcū in felici ꝯſumatōe. nō em̄ ſilentio preterire debemus quanta deuotiōe quā ta feruore tranſijt franciſcus in hoc mun do ad patrē de quo ſic ſcribit Bonauētu. ꝙ anno vigeſimo a ſua ꝯuerſione cum fuiſ ſet multis infirmitatibus moleſtatus tu liſſetqꝫ biennio ſtigmata illa ſacra ad ſan ctam mariā de portiuncula ſe portari po poſcit: quo cum fuiſſet per ductus ſuꝑ nu dam humū ſe totum nudatuꝫ in ſpiritus feruore proſtrauit. Decubans ſic in terra ſaccina veſte depoſita: faciem ſolito more leuauit in celū ⁊ intendens illi glorie totꝰ manu ſiniſtra dextre lateris vulnus ne vi deretur obtexit. ⁊ ait ad fratres. ego quod meū eſt feci: quod veſtrum eſt chriſtus edo ceat. Illachrymantibus autē ſocijs ſancti vnus ex eis quem vir dei guardianū ſuuꝫ eſſe dicebat votum ip̄ius diuina inſpira tione cognoſcens feſtiuus ſurrexit. Et ac ceptam cum corda ⁊ femoralibus tunicā pauperculo chriſti obtulit dicens. hec tibi tanqͣꝫ pauperi cōmodo ⁊ tu illa ſuſcipias obedientie ſancte mādato. Gaudet ex hoc vir ſanctus quia fidem tenuiſſe dn̄e pau pertati vſqꝫ in finem ſe vidit: palmaſqꝫ le uatas ad celum chriſtuꝫ ſuum benedixit: ſicqꝫ indutus habitu vili. fratres aſſiſten tes conſolatorijs verbis pro ſua morte de mulcens paterno affectu ad diuinum eſt hortatus amorē. Et poſt benedictonē da tam adiecit valete filij om̄es in timore do mini ⁊ permanete in eo ſemper. Ego ad deum propero: cuius gratie vos om̄es cō mendo. Iuſſitqꝫ euangeliorū ſibi codicem apportari. ⁊ euangeliū ſcd̓m Iohannē ſci licet Ante diem feſtum paſce ſibi legi po poſcit. ip̄e vero prout potuit in huius pſal mi vocem prorupit. Uoce mea ad domi num clamaui: ⁊ ad finem vſqꝫ compleuit inquiens. me expectant iuſti donec retri buas mihi. Tandē cunctis in eum exple tis myſterijs obdormiuit in domino. Fuit qꝫ miniſtro terre laboris ⁊ epiſcopo aſſiſi nati exiſtenti in monte gargano: eius tran ſitus diuinitus reuelatus ⁊ diffuſius vide re poteris in legenda. Tranſijt aūt venera bilis pater ex huius mundi naufragio an no dominice incarnationis milleſimodu centeſimotriceſimo. quarto nonas octobrꝭ die ſabbati in ſero: ſepultus eſt in die do minico. ¶ Quarto magnificauit deꝰ bea tum Franciſcum in ſolenni canonizatio ne. cum em̄ paſtor eccleſie Gregorius no nus non ſolum ex miraculis auditis poſt mortem Franciſci: verumētiam ex experi mentis in vita ip̄ius oculis viſis ⁊ mani bus contractatis ſanctitatē eius mirabi lem: plena fide certificatus agnoſceret: ac per hoc in celis glorificatum a deo nulla tenus dubitaret: cathalogo ſanctorum v 4

aſcribendum ſtatuit. Qua de re ſeruatis om̄ibꝰ q̄ fieri debent in canonizatiōe ſctōꝝ ⁊ examīata cauſa ꝑ cardinales ad hoc de putatos veniēs perſonaliter in ciuitatē aſ ſiſij cum maximis q̄ longū foret enarrare ſolēnijs btm̄ patrē canonizauit. ¶ Quīto magnificauit d̓s btm̄ franciſcū in miracu loꝝ choruſcatiōe. Et omiſſis illis q̄ ip̄o vi uente dignatus eſt d̓s eius meritis oꝑari. aliqͣ hic inſeramus celebrata poſt mortē. In caſtro pomarico in mōtanis apulie po ſito: defuncta ē puella quedā parētibꝰ vni ca ⁊ p̄dilecta inuocauit mater plena fide frāciſcū cui deuotiſſima erat. Apparuit il li ī viſu franciſcꝰ dixitqꝫ. nol i flere qꝛ qd̓ po ſtulas obtinebis. Statī illo diſparēte filia eiꝰ viua ⁊ incolumis vidētibꝰ cunctꝭ ſurre xit. In ciuitate nocerie filius pͥmogenitus cuiuſdā petri ex infirmitate mortuꝰ inuo cato btō franciſco redijt ad vitā. Cuiuſdā vrbis rome notarij puerulus: vix ſeptēnis matrē ad ecc̄iam ſancti euntē puerili mo re ſeqͥ deſiderās: dū remanere domi ꝯpel leret̉ a matre ꝑ feneſtrā palatij ſe ꝓiecit: et vltima quaſſatiōe colliſus ꝯtinuo expira uit. mater ꝟo q̄ nō dum longe diſceſſerat ad ſonitū corruētis celeriter redijt: filiūqꝫ reperiēs extinctū: ſuis clamoribꝰ totā exci tauit viciniā ad lamentū. frater ꝟo quidā Rao noīe patre induxit. vt pueꝝ ſctō fran ciſco ꝯmēdaret. qd̓ cū factū fuiſſet: ſtatim corā om̄ibꝰ ſurrexit incolumis puer. In ci uitate capue: puer quidā in flumē cecidit. vbi cū diu ſtētiſſet a natatore quodā inuē tus fuit ſub ſabulo. Eduxit tandē illū ex tra extinctū atqꝫ defunctū. inuocato ꝟo a ſuis ⁊ a ppl̓o circūſtante btī franciſci noīe īcolumis puer ſurrexit petijtqꝫ ſe ad eccle ſiā beati franciſci deduci vt gr̄as illi deuo tus exolueret cuius ſe nouerat virtute mi ſerabiliter ſuſcitatū. In ciuitate ſueſa: re pente domus corruit vt vnum abſorbuit iuuenē ac interemit. Amotis ꝟo poſt ſpa ciū lignis ⁊ lapidibꝰ mortuus inueutꝰ eſt. At mater doloris vocibꝰ exclamabat. fctē franciſce redde mihi filiū meū. ſic ⁊ ppl̓i qͥ aderant beati patris preſidiū flagitabāt. Sꝫ cum nō eſſet vox neqꝫ ſenſus: cadauer poſuer̄t in lectulo ad ſepeliendū ip̄m: dieꝫ craſtinū expectantes. mater ꝟo fiduciā ha bens in dn̄o ꝯtinue beato franciſco ꝯmen dabat Et ecce circa mediā noctis horā exe urgens ſanus iuuenis ī laudis verba pro rupit. In caſtro poſis qd̓ in campania po ſitū eſt Sacerdos quidā thomas noīe ad reꝑandū acceſſit eccīe molendinū. deam/ bulās aūt incaute ſecus extrema canalis. ſubito caſu cauilloſo ligno intruſus ē. cuiꝰ impulſu voluit̉ molendinū. Cum igit̉ cō ſertus iaceret in ligno ⁊ ſuꝑ os ip̄ius qꝛ ſu pinus erat aquaꝝ impetus inūdaret cor de tī: qꝛ lingua nō poterat ſanctū franci ſcū flebiliter inuocabat. ꝑ magnū ꝟo ſpa ciū ſic illo iacente ac de vita ip̄ius ſocijs iā penitus deſperatis in ꝯͣriaꝫ partē molā cū violentia reuoluer̄t. Et ſic eiectꝰ ſacerdos palpitans polutabat̉ in aque meatū. Et ecce quidā frater minor cū magna ſuaui tate arreptū ꝑ brachiū extra flumē eduxit dicēs. Ego ſum franciſcus quē vocaſti. il le ſic liberatus obſtupuit volenſqꝫ peduꝫ eius deoſculari veſtigia huc atqꝫ illuc an xius diſcurrebat querēs a ſocijs vbi eſt ille quo abijt ſanctus. q̄ via diſceſſit. ſicqꝫ gra tias egit deo ⁊ ſuo ſeruo franciſco. Iuue nis quidā de burgo celani incautus in pu teū cecidit qͥ quaſi paſſus quattuor aquaꝝ ꝯtinebat. accurrētibꝰ aūt alijs vt eū iuua rent poſt longū ſpaciū dimiſſis vnus ꝑ fu nē in puteū reſpexit in aquaꝝ ſuꝑficie reſi dentē extractus tandē de puteo dixit oībꝰ qͥ aſtabāt Qn̄ ſubito cecidi btī franciſci pa trociniū inuocaui. qͥ corruēti mihi ſtatim pn̄tialiter affuit ⁊ manū porrigens leuiter apprehendit nec vnqͣꝫ deſeruit donec vna vobiſcū de puteo me eduxit. In ſabinenſi dioceſi vetula quedā octogenaria erat cu ius filia moriēs lactantē infantulū dereli quit Cum igit̉ anus pauꝑcula plena eſſet inopīa ⁊ vacua lacte. nullaqꝫ eſſet mulier q̄ ſitiēti paruulo lactis ſtillicidiū iuxta qd̓ exigebat neceſſitas erogaret. quo ſe verte ret vetula penitꝰ ignorabat. debilitato ꝟo in fantulo nocte quadā om̄i humano deſti tut a ſubſidio ad beati patris frāciſci auxi lium implorandū ſe ꝯuertit: affuit ſtatim innocentis amator etatis. Ego inquiens ſum frāciſcus o mulier pone māmas tuas in ore puerili: quia abundanter tibi lac do minus dabit. Impleuit anus ſancti man

datum ⁊ ſtatim octogenarie manme la ctis copiā effuderūt: quod factuꝫ innotuit multis tā viris qͣꝫ mulieribꝰ: qͥ oēs deū pa riter laudauerūt: ⁊ ne omīa diſtincte ꝑcur ramus: cū auditoꝝ labore ꝯcludo cū ſctō Bonauen. dicentes. porro vir iſte beatus mirandis virtutū ſignis in vita claruit: ⁊ die a trāſitus ſui vſqꝫ in pn̄tis ꝑ diuerſas mūdi ꝑtes p̄claris miraculoꝝ ꝓdigijs di uina ſe potentia glorificante coruſcat. Nā cecis ⁊ ſurdis: mutis ⁊ claudis. idropicis ⁊ ꝑaliticis: demoniacis ⁊ leproſis: naufra gijs ⁊ captiuis ipſius meritis remedia cō ferunt̉ oībuſqꝫ morbis neceſſit atibꝰ ⁊ peri culis ſubuenit̉: ſed ⁊ multꝭ mortuis ꝑ ip̄m mirifice ſuſcitatis innoteſcit fidelibꝰ ma gnificentia virtutis altiſſimi cui eſt honor ⁊ gloria ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo. xlvi. de ſancto Ludouico ordi nis minoꝝ ep̄o tholoſano. Uaſi ſol refulgens ſic iſte refulſit in templo dei. Scribunt̉ hec verba origi naliter Ecc̄i. l. ca. Qui md̓m CL cōdans mirabili ſapīa celos diuerſis ornauit ſideribꝰ ipſe eccl̓iam ſuaꝫ ſanctoꝝ varietate voluit decorare. Et vt oſtenderet viam ſalutis om̄ibꝰ patere poſ ſe: elegit de quolibet ſtatu aliquos qͥ electo rū numero aſcriberent̉. Idcirco ⁊ beatum Ludouicū eximiū ꝯfeſſorem ſuū fecit me ritis ⁊ gloria copioſum. is ⁊ qͥ iam beatus cum xp̄o nunqͣꝫ deſerit eos: qͥ patrocinium eius expoſcunt. Cuius ꝓfecto interceſſiōe vt apparebit in ſequētibꝰ innumera: vt ſic dicam beneficia ſūmo patre petita impe trant̉. Propterea in ſermone ad eius lau des ingentes expͥmendas omni ſtudio eſt elaborandū. De quo cōuenientiſſime dici poſſunt verba in themate p̄poſita. In qͥbꝰ triplicem ſplendorē ſancti ludouici diſtin guemus. primus dicit̉ nobilitatis. ꝑcd̓us ſanctitatis. Tercius claritatis. ¶ Qualiter ſanctus Ludouicus magni ficat̉ ex nobilitate ſue originis eo ꝙ fuit fi lius pͥmogenitus: regis karoli regis ficilie ¶Capl̓in.ſ. Rimus ſplendor ſan cti Ludouici dr̄ nobilitatis fu it qͥdem nobilis genere karoli regis ſicilie filius pͥmogenitus ꝓut teſtat̉ ponti fex maximus Iohes. xxij. in bulla ca nonizationis. Uerutn̄ hoc loco videnduꝫ eſt vtꝝ nobilitas ſanguinis ⁊ carnalis ori ginis: ſanctis ad laudē ſit aſcribenda. Et ꝙ ſic ꝓbat̉ ſufficientiſſime: qm̄ qui vitas ⁊ geſta ſanctoꝝ ſcripſerūt ſemꝑ illoꝝ nobili tatem prius notificare voluerunt. Unde Math̓.i. ca. genealogiam xp̄i texere cona tus eſt dicens. Liber generationis ieſu xp̄i fili dauid fili abraam ⁊c̄. Et eccleſia catat ſic de virgine matre. Natiuitas gl̓ioſe vir ginis marie ex ſemine abrae orta de tribu iuda clara exſtirpe dauid. Et iteꝝ. Rega li ex ꝓgenie maria exorta refulget. De in fraſcriptis ⁊ ſequentibꝰ ſanctis ita habet̉. Nicolaus ex nobiliſſimis ꝑentibꝰ originē duxit. Uincentius nobilis genere: ſed no bil̓ior fide. Ambroſius filius p̄fecti rome. Alexius fuit filius Eufemiani viri nobi liſſimi ⁊ in aula imꝑatoris pͥmi germanꝰ nobiliſſimus genere. Bernardus ex nobi liſſimis ꝑentibꝰ ortus eſt. Egidius ex ſtir pe regia genitus. Hieronymus euſebij vi ri nobiliſſimi filius. Clemens ep̄s ex nobi li romanoꝝ ꝓſapia ortus. Lucia virgo ſi racuſana nobilis genere. Anaſtaſia nobi liſſima romana. Paula fuit nobiliſſima matrona romana. Agatha ingenua men te ⁊ corꝑe. Maria mādalena a caſtro ma gdalo denoīata: clariſſimis eſt orta natali bus vtpote ex ſtirpe regia deſcendentibus Criſtina nobiliſſimis ꝑentibꝰ orta. Ra therina coſti regis filia: clara claris orta natalibus. Et deioſeph abarimathia ſcri bit̉ Luc̄. xxiij. Et marci vltimo ca. Uenit ioſeph ab arimathia nobil̓ decurio. Qua re videt̉ ꝙ nobilitas carnis facit ad extol lentiam etiā ſanctoꝝ. Ex ꝑte altera videt̉ ꝓbari poſſe ꝙ nobil̓itas parui aut nullius valoris exiſtat. Nam apl̓s. i. ad Corint̓.i. ca. dixit. Ignobilia ⁊ ꝯtemptibilia mūdi elegit deus. Ad idem facit ca. cū ẜm. de p̄ bendis ⁊ dignitatibꝰ. Ad qd̓ ego rn̄deo. ꝙ ex verbis apl̓i nō dat̉ intelligi ꝙ nobilitas nō ſit ornamentū eoꝝ qͥ illam habent: ſed

tm̄ ꝙ deus non elegit nobiles ⁊ doctos vi ros: ſed piſcatores ⁊ ſimplices: vt ſic magꝭ nota fieret virtus diuina dū ꝑ illoꝝ p̄dica tionē in xp̄m crederet mundus. Sꝫ notā dum ꝙ tria genera hoīm reperiunt̉. rimi ſunt nobiles origine ſꝫ nō ꝟtutibꝰ. Scd̓i ſunt nobiles nō origine ſed ꝟ̓tutibꝰ. Tercij ſunt nobiles ⁊ origine ⁊ virtutbꝰ. ¶ Primi qͥdeꝫ ſatis obſcuri ſunt infames ⁊ rep̄henſibiles ꝓ quibꝰ Claudianus dic̄ Degenerant hoīes vicijs fiūtqꝫ minores Et Seneca in tragedijs Qui genus ia ctat ſuū aliena laudat. Et ouidius lib̓. de ponto nō cenſus nec clarū nomen auoruꝫ. Sed ꝓbitas magnum ingeniūqꝫ facit. Hinc Tullius in inuectiua ꝯtra ſaluſtiū dicebat. Ego maioribꝰ meis ꝟtute mea p̄ luſi: vt ſi pͥus noti nō fuerant a me accipiat initiū memorie ſue. Tu ꝟo tuos qͣꝫ turpit̉ offendiſti: vt ſi fuerant egregij ciues in ob liuionē venerint. Quare noli mihi antiqͦs viros obiectare. hec ille Inueniunt̉ multi qͥ flagicijs ⁊ de decore affecti gloriant̉ ſic d̓ nobilitate parentū. Alij ꝟo vitijs ſordētes de patrie nobili conditione letant̉. Contra qͦs eſt exemplū quod refert Ioh̓es ſolobri enſis in policatōne de anatharſiſtita. hic cum vituperaret̉ ab archico qm̄ ſcita foret mihi inquit dedecus patria. Tu vero pa trie at etiam temiſtocles. vt ſcribit̉ a Cice rōne in libro de ſenectute: fert̉ ſerifio cuidā in iurgio rn̄diſſe: cum dixiſſet. Non eū ſua ſed patria gloria ſplendorem aſſecutū nec Herce inquit. Si ergo ſerifius eſſet igno bilis. nec tu ſi atheniēſis eſſes clarus vnqͣꝫ fuiſſes. Alij dicūt nec ego ſerifius ſi eſſem nobilis. Et ſaluo meliore iudicio vtrumqꝫ ſtare pōt.ſ. nobilis ⁊ ignobilis. Nā ſi dixe rimus ignobilis. pōt eſſe ſenſus nec ego cū virtutibꝰ meis eſſem ignobilis ſi eſſem ſe rifius in patria ſcꝫ hūili natus. Et ſi dica mus nobilis: pōt intelligi ſic: nec ego qͥ ſcꝫ in patria glorioſa ſum natus. ſi eſſem ſeri fius ſcꝫ vicioſus eſſem nobis. Secūdi ſūt nobilies: ⁊ ſi non origine tn̄ virtutibꝰ qͥ de ſuoꝝ parentū hūilitate ꝯfundi nō pn̄t. naꝫ vt inquit Hiero. ad cellantiā. Sola apd̓ deū libertas eſt nō ſeruire peccatis: ⁊ vera noblitas claꝝ eſſe virtutibꝰ. Et Caſſiodo rus in epl̓is. Hec eſt indubitata nobilita moribꝰ ꝓbat̉ ornata. Et Iuuenalis. que Nobilitas ſola eſt atqꝫ vnica virtus. Et Ariſto. in. iiij. politice. ingenuitas ē virtus Et Seneca ad lucillū. Animus nobilem facit cui ex quacūqꝫ cauſa licꝫ ſupͣ fortunā ſurgere. Et Claudianus. Exaltat virtus nobilitādo genus. Et licus: vt refert Se neca in tragedijs. nobiles nō ſūt mihi aui nec altis inclitū titulus genus ſꝫ clara vir tus. Et in decretis di. xl. ca. nos dicit̉ nos qͥ p̄ſumus nō ex locoꝝ vel generis dignita te ſed moꝝ nobilitate innoteſcere debemꝰ nec vrbium claritate ſed fidei puritate. ¶ Tercij ſunt nobiles ⁊ origine ⁊ virtuibꝰ qͥ inter hoīes ſplendent: vt ſol in firmamē to celi. Satis vtiqꝫ decorat hoīem nobili tas ſanguinis cū nobilitate bonoꝝ morū. Quiſna nō magnifaciet ſanctū ludouicū qͥ regis ⁊ regine filius formoſus corꝑe di uitijs affluens. etate florens. ingenio acu tus: ac quibuſſibet tꝑalibꝰ bonis affluens vitia ſpreuit. terrena calcauit. ⁊ xp̄m ieſuꝫ bene beateqꝫ viuendo queſiuit. Iſta tn̄ in ſequenti ſplendore diffuſius expͥment̉. ¶ Qualiter ſanctus ludouicꝰ ſpreto md̓o ⁊ tꝑali regno: vitam ſpūalem elegit ꝑma nens vſqꝫ in finem ⁊ in virginitate Capl̓m.11. Ecūdus ſplendor ſan cti Ludouici dicit̉ ſanctitatis quāta ꝟo fuerit ſanctitas eius dep̄hendere poſſumus p̄cipue ex tribꝰ. Primo ex mundi deſpectione. Secūdo ex ſpeciali exercitatione. Tercio ex virginitatis dilectione. ¶ Primo deprehendimus qͣꝫ grandis fuit ſanctitas Ludouici ex mūdi deſpectione: Nam vt inquit Ioh̓es.xxij. in bulla cano nizationis ꝯſiderans iſte: ꝙ mūdus totus ſit poſitꝰ in maligno quodqꝫ cū ꝯcupiſcē tia ſua tranſit ip̄m fugiendo deſeruit tota liter ⁊ ꝯtempſit. Nā rediens de catalonia: votū quod fecerat de intrando ordinē mi noꝝ in ꝯuētu ſancti franciſci de monte pe ſula nō voluit adimplere: ſed eū fratres ti more patris ip̄m reciꝑe nō auderent. votū ip̄m ibi publice iterauit. Et cū a bonifazio papa p̄deceſſore ipſius Ioh̓is requireret̉: ꝙ aſſenſum p̄ſtaret ꝓuiſioni de ſe facte: ec

cleſie tholoſane. rn̄ dit ſe hoc factuꝝ nulla tenus qͦ aduſqꝫ votū qd̓ fecerat adipleret. Cuius deuotioni annucute pontifice ha bitum ordinis minoꝝ ſuſcepit in pn̄tia ge neralis miniſtri: qͥ fuit poſtea ioh̓es ep̄us portuentis: atqꝫ flexis genibꝰ fecit ꝓfeſſio nem quo facte ꝓuiſione de ſe factam eccle ſie tholoſane acceptauit mandatiſqꝫ apo ſtolicis obediuit: itaqꝫ habitu ſancti fran ciſci veſtitus: pontificalē dignitatem ſuſce pit. Quē habitū ſemꝑ vſqꝫ ad mortē de tulit ẜm tn̄ ꝯdecentiā ep̄alis gradus. Et in hoc minoꝝ ordinis excellentia demon ſtrat̉: cuius habitū deferre nō erubuerunt tot inſignes ⁊ celebratiſſimi viri: vt ſanctꝰ ludouicus de qͦ loquimur. Et alij plurimi qͥ nō ſunt omittendi Nā vt hēmus in cro nicis ordīs ferdinandus. Rex caſtilie di miſſo regno nepoti ſuo intrauit hunc ſctm̄ ordinem: mortuuſqꝫ eſt frater minor ſepul tus colibrie. Rex iacobꝰ in regno arroga nie mortuus eſt cū habitu fratrū minorū ⁊ ſepultuſ barchinone. In eodē regno rex a fonſus mortuus ē cū hītu ⁊ ſepultus hi lerde. Fridericus rex inſule ſicilie mortu eſt cū habitu ⁊ ſepultus meſſane. Rober tus rex ſicilie frater ſancti ludouici ꝑ tres dies ante mortē ſuſcepto habitu ⁊ facta ꝓ feſſione ſepultus eſt neapoli in ſancta cla ra. Beatus henricus rex cipri virgo puriſ ſimus: factus frater minor obijt cum habi tu ⁊ ſepultus eſt nicoſie. Tanta qͥdem eſt xp̄ianoꝝ deuotio ad habitū beati frāciſci: vt qͥ illum in vita nō ferūt ſepenumero cu piant hr̄e in morte ⁊ ſepultura. Ob quaꝫ cauſam pontifices ſūmo ſpūſancto edocti deuotionē hanc ampliare volentes ſpūali bus gratijs ſic de ferētes habitum donare voluerūt. Nam vrbanus qͣrtus ꝯceſſit re miſſionē quarte ꝑtis peccatoꝝ: morientibꝰ cū habitu fratrū minoꝝ: bulle habent̉ ia nue ⁊ in monte peſſu lano. Similiter ⁊ Ni colaus qͣrtus ꝯcedit remiſſionē qͣrte ꝑtis. Idem facit Clemens tercius. bulle hn̄tur ianue. peruſtꝭ. mediolani. ⁊ venetijs. dicta ſunt hec ad extollendā merito humilitatē habitus ordinis minoꝝ quē beatus ludo uicus tanto ardore ac deuotione geſtauit. Secūdo dep̄hendimus qͣꝫſublimis fuit ſanctitas beati ludouici ex ſpūali exercita tione. vt em̄ teſtat̉ ſup̄ noīatus ioh̓es.xxij. ſctūs iſte in etate exiſtes tenera religioſiſſi me educatꝰ ē. dū ꝟo qͣrtūdecimū attigit annū: ductus fuit in cataloniā cū duobus ſuis fra tribꝰ: datus obſes ꝓ liberatione pa tris. vbi tā feruenter dedicauit ſe ſtudio ꝙ īfra ſeptēniū qͦ mihi obſes fuit ſb̓ diſcipl̓is fratꝝ minoꝝ: qͦs ſecū hēbat in ſocios in pͥ mitiuis ſciētijs ⁊ ſacra pagina ſic ꝓfecit ꝙ vir dei pollens ingenio de p̄dictis ſciētijs nō ſolū publice ac pͥuate ſubtiliter diſpu tare valeret ſed ſolēniter clero ⁊ ppl̓o ꝓpo nere verbū dei vt putaret̉ hec ſcīa in fuſa ſi bi magis diuinitus qͣꝫ hūanius acquiſita: or̄oni erat aſſiduus miſſas audiebat deuo te. In magnis ꝟo feſtiuitatibꝰ cū p̄parati on multa corpus ſumebat dn̄icū. factus aūt ſacerdos diebꝰ qͣſi ſingl̓is celebrabat. audiētie ꝟbi dei inſiſtebat attente. Mira ꝟo ꝯpaſſione ad pauꝑes ferebat̉: qͥbꝰ lar gius tam pͥuatas qͣꝫ publicas elemoſynas faciebat. Un̄factus ep̄us tholoſanus per vnū ſuū familiarē ſecretariū mādauit ꝙ d̓ ſuoꝝ qͣꝫtitate reddituū qͣꝫtū ſibi ſufficeret ꝓ moderatis expenſis retineret: volens ꝙ totū reſiduū in ſuſtentādis pauperibꝰ po neret̉: qͣꝫqͣꝫ p̄latus tā magnus eſſet ac filiꝰ tanti regꝭ. Cū aūt iret pariſius pauꝑi quē qͣſi nudū reꝑit multū ꝯpatiēs: abſcondite cappā ꝯtulit: quā portabat ſibiqꝫ fec̄ ſecre te aliā apportari. Uiginti qͥnqꝫ pauꝑes in ſua domo reficiebat qͦtidie: qͦꝝ ipſe aquaꝫ manibꝰ infundebat aliaqꝫ ẜuitia mēſe mi niſtrabat: viſitauit multotiens hoſpi talia paupeꝝ ⁊ infirmis ꝓmpto aīo ſb̓ueniebat pōtificatus officiū exercebat cū diligentia miſſas dicēdo aſſidue ordīes deuotiſſime: celebrando. Clericos qͥbꝰ de bn̄ficijs ꝓui dere volebat examinādo de articulis fidei vita ⁊ moribꝰ. diligent̓ iudeos ⁊ gētiles in ducebat ſedulo ad baptiſmū ac qͣſdā eorū de ſacro fonte leuauit. ¶ Tercio dep̄hendi mus qͣꝫta fuerit ſcītas bt̄i ludouici ex ꝟgi nitatis dilectiōe: floruit qͥppe ꝟginitate pu riſſima. de qͣ ioh̓es.xxij. in bulla ſepiꝰ noīa ta ait. Caſtitatꝭ amor a puero effecerat eiꝰ mentē adeo ꝙ ob ipſius fidē cuſtodiā: mu lieꝝ ꝯſortia vitabat oīno: intātū ꝙ niſi for ſancū matre ⁊ ſororibꝰ: ſolus cū ſola: nul lo vnqͣꝫ tēꝑe loquebatur verba inhoneſta

horrebat audire: ⁊ loquentes talia grauit arguebat frēs nō minus qͣꝫ duo ⁊ interdū qͣtuor in ſua iacebant camera in ſue teſtīo niū nitide puritatis. Cum apl̓o etiā pau lo ſobrietate cibi ⁊ potus corpus ſuū caſti gabat aſſidue ſeqꝫ frequēter manu ſua qn̄ qꝫ aūt alicuius ꝯſocij cathenis ferreis di ſciplinans veſtiendo ꝓ camiſia rudem ſta mineā ⁊ deferendo ad nudam carnē ꝓ cin gulo cordam groſſam: ipſam carnē in ſer uitutem ſpūs redigebat. ¶ Qualiter ſanctus Ludouicus migra uit iuuenis ex hac vita: quē Ioh̓es. xxij. ca nonizauit: qͥ ⁊ plurima eius miracula nar Copl̓m.111 rat. Ertius ſplendor ſan cti ludouici dicit̉ claritatis. vo luit nāqꝫ deus ip̄m triplici cla ritate niteſcere. rimo dicit̉ felicis ꝯſummationis. ꝯcd̓a eccleſiaſtice canonizations. Tercia miraculoſe coruſcationis. ¶ Prima claritas dr̄ felicis cōſūmtionis. refert de ipſo Ioh̓es. xxij. hec verba glor io ſus iſte ſanctus ad deū fontem viuū quē auide ſitierat migraturus infirmitate de cūbens vltima deuotiſſime ſumpſit: dn̄i cum corpus qͣꝫuis ſatis debilis de lecto ex iens in occurſum dn̄i ſaluatoris. quo reue renter ſuſcepto oſculataqꝫ cruce in ſilen tio diutius manſit. Tandē in euꝫ diuinis completis miſterijs anīa illa ſancta carne ſoluta in celum aſcendit: cuius facies poſt mortē pulchrior qͣꝫ ante apparuit. Ip̄mqꝫ intuētibꝰ nō mortuus ſed dormiens vide batur. In ipſa aūt ſui trāſitus hora. Qui dam frater minor deuotus officio p̄dica tor in or̄one exiſtens in quodā loco remo to neſciens de obitu eius: vidit aīam ipſi multitudine angeloꝝ in celū deferri dicen tiū. ſic fit ẜuienti deo in mūdicia ⁊ purita te. Fuit aūt totius vite ſue curſus viginti triū annoꝝ ⁊ ſex menſiū. Tranſiuit ex hoc md̓o in loco qui brundula dicit̉ anno dn̄i. M.cc. lxxxix qͣrto decimo kal̓. ſaptembris media nocte: ferie ſecūde infra octauā aſſū ptionis beate marie virginis. Et ſepultꝰ in regia ciuitate marſilie in eccleſia fratꝝ minoꝝ ꝓut ipſe iam dū viueret ordinauit Propter hec omnia ⁊ illa q̄ dicenda erunt audienda ſunt verba grauiſſima Ioh̓is. xxij. Ait em̄. Laudet̉ magnifice deus no ſter cuius dextera huic ep̄o ꝯtulit ſtellifeꝝ regiū diadema. Applaudant ⁊ ipſi celi ci ues quoꝝ cetibus ſanctus iſte ſole ſplēdi dior eſt inſertus. Canant qͦꝫ altiſone fran cie ſilicie ⁊ vngarie regna de quoꝝ orto cā doris niuei flos erupit. Quoꝝ vitis ger minat dulcem vuam cuius liquor celum letificans: abunde effundit̉ in calice ſūmi regis. Letet̉ inſuꝑ ciuitas tholoſana tan to ditata p̄ſule: que apud deū aduocatuꝫ habet ſedulū ⁊ patronū. Sed ⁊ fratrū mi noꝝ ordo ꝯſpicuus: noue laudis canticuꝫ ꝓmere nō deſiſtat: in aula celeſti tam p̄cla rum alūnum feſtine diuinis ꝯſpectibꝰ rep̄ ſentans hec igit̉. ¶ Secūda claritas q̄ deꝰ ſplendere fecit beatū ludouicū dicit̉ eccl̓ia ſtice canonizatiōis Ioh̓es qͥdem ſecūdus ip̄m cathalago ſanctoꝝ aſcripſit ẜuatis oī bus que requirunt̉ in canonizatione ſctōꝝ Nam p̄deceſſores ſui.ſ. bonifacius octa uus: cuius tꝑe beatus ludouicꝰ ex hac lu ce migrauit. Et bn̄dictus vndecimus. Et clemens qͥntus interueniente morte id cō plere nō valuerūt. ¶ Tercia claritas dr̄ mi raculoſe coruſcatōis: nāqꝫ vt p̄fatꝰ ioh̓es xxij. aſſerit magnis miraculis d̓s ſctm̄ lu douicū poſt eius obitū claꝝ fecit: qͦꝝ aliqͣ certis ꝓbata teſtimoijs ad declarandā hu ius ſancti gl̓iam ipſe narrat. q̄ etiā nos h̓ loco duximus inſerenda. Quedā duoꝝ an noꝝ puella duobꝰ menſibꝰ paſſa febres ex pirauit. facto ꝟo voto ꝑ patrē iſti ſctō mox ſuſcitata eſt ⁊ vbera mr̄is ſuxit. Quidam puer qͥnqꝫ annoꝝ febribꝰ extinctus. facto voto ꝑ patrē eius: ad vitam redit ſanus ⁊ abſqꝫ febribꝰ. Quedā puella ānoꝝ ſeptē ꝑ dies aliqͦs febribꝰ cruciata tandē expira uit. facto ꝟo voto ꝑ ſuos ad dictū ſctm̄: re cuꝑauerit ſpm̄ ⁊ reuixit. Quedā puella no bilis q̄ ex caſu ad terrā de nutricꝭ brachijs ꝑ ſeptem annos paſſa fuerat ſurditatē ad inuocationē huius ſancti ad plenū exuitit liberata. Quidā qͥ poſt fortē febrē loquelā ꝑ menſem ꝑdiderat: ad ſepulcrū ſancti hu ius delatus illam recuperauit. Quedam mulier cum ex partu quodam violēto de puero mortuo ⁊ in eius vtero trāſuerſato

ꝯtracta in manibꝰ ⁊ pedibꝰ ac femoribꝰ bi ennio ꝑmanſiſſet. facto votum ad iſtū ſan ctum: ꝙ ſi cū ſuis meritis adiuuaret. toto tꝑe vite ſue viſitaret eccl̓iaꝫ vbi corpꝰ ſan ctiiacebat. ſubito cepit dormire. Et exper gefacta reperit ſe ſanatā. Mulier q̄daꝫ ꝑ octo annos morbo epilētico fatigata emiſ ſo voto ꝙ ſingulis annis ſepulchrū ſancti viſitaret mox extitit liberata. Monialis q̄dā poſt longā febrē qua paſſa fuerat do lorē incurrerat in oībꝰ mēbris ſuis intātū ꝙ diebꝰ duodecim non niſi alieno adiuto rio de lecto poterat ſe mouere. Inuocato ꝟo huiꝰ ſancti patrocinio ſana ⁊ īcolumis ē effecta. Cū hō qͥdam qͥ miraculis huius ſancti detrahere nitebat̉ euerſionē faciei et oculoꝝ turpiter incurriſſet: ſicqꝫ manēs ꝑ duos dies huic ſctō cū oī deuotione q̄ pote rat ſe voluiſſet ad ſepulcꝝ eius veniens et offerens caput cere an̄qꝫ exiret ad eccleſiā reperit ſe ſanatū. Hec inqͥt ioh̓s.xxij. ſunt mirabilia ſolius altiſſimi qͥbꝰ ⁊ qͣꝫpluribꝰ alijs mirificare voluit ſctm̄ ſuū ac toti mū do reddere venerandū. Igit̉ ⁊ nos dep̄ce mur illū vt ſua interuētione obtineamus dei gr̄aꝫ ⁊ tandē gl̓iam ſempiternā. Amē ¶ Sermo. xlvij. de ſctō Thoma de aqui nō ordinis predicatoꝝ. Edit illi ſcientiam ſan ctoꝝ. Scribunt̉ hec verba origi naliter Sapīe. x. c. Obligatur xp̄iana religio colere ac venerari deuotiōe p̄cipua ſctm̄ thomā de aqͥno qͥ ſua eruditi on mirabili ſingulariſſimaqꝫ doctrina ec cleſiā dei magnopere decorauit. Nā tꝑibꝰ noſtris nullus eſt adeo ſapiēs ⁊ doctus qͥ ſancti thome p̄ſidio nō indigeat. vt em̄ in hͦ ẜmone clarius explicabimus de rebꝰ taꝫ hūanis qͣꝫ dīnis: tanta docuit: tantaqꝫ ſcri pſit. ꝙ quilibet in qͣcūqꝫ facultate peritiſſi mus: ſctī thome libros legendo doctior fie ri poſſit. Qua de re ſcīa eiꝰ diſſerere equū eſt ac rōnabile quā magis illi a deo infu ſam qͣꝫ hūanitus acqui ſitā pie pateri poſſu mus: in qͥbꝰ triplicē excellentiā ſcīe ſancti thome ꝓponimus extollendā. Prima dicit̉ ſublimitatis. Secunda vtilitatis. ¶ Tercia ſanctitatis. ¶ Qualiter ſanctus Thomas fuit doctor theologie. Et de ipſiꝰ theologie atqꝫ ſciē cie laudibus. ¶ Capl̓m.ſ. Rima excellentia ſciē tie ſancti thome dr̄ ſublimitatꝭ nā doctor fuit ſacre theologie q̄ dignitate ſua p̄ponit̉ cūctis ſcientijs na turalibꝰ ⁊ moralibꝰ. Sꝫ ꝓ intelligētia ple niore huiꝰ ꝑtis: tria dubia ſunt abſoluēda ¶Primū vtꝝ theologia ſit ſcīa Scd̓m vtꝝ ſit alijs ſcientijs dignior. ¶ Terciū vtꝝ ſcīa in gnͣali ſumpta ſit exti manda. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Tho. i. ꝑ te. q. i. ꝙ theologice ſcīa eſt. Sed ſcienduꝫ ꝙ duplex ē genus ſcīaꝝ: Quedā em̄ ſunt q̄ ꝓcedūt ex pͥncipijs notis: lūine natural̓ inte llectus. ſicut ariſmetrica: geometrica. muſica ⁊ hmōi. Quedā ꝟo qͥ ꝓcedunt ex pͥncipijs notis: lūine ſuꝑioris ſciētie: ſicut ꝑſpectiua ꝓcedit ex pͥncipijs notis ꝑ ariſ metricā. Et hoc mō ſacra doctrina eſt ſcīa qꝛ ꝓcedit ex pͥncipijs notis lumine ſuperio ris ſcīe. que ſcꝫ eſt dei ⁊ beatoꝝ. Und̓ ſicut muſica credit pͥncipia tradita ab ariſme trica: ita ſacra doctrina credit pͥncipia re uelata a deo. Sed obijcere qͥs poteſt. ꝙ the ologia nō ſit ſcīa. Nam vt inquit Ariſto. in pͥnci. mataphiſice. exꝑientia ſingulariū eſt: ars ꝟo vniuerſaliū: fit autē ars cum ex multis experimentis in intellectu vna fit de ſi milibꝰ acceptio. Sed doctrina theolo gie ꝓ magna ꝑte nō eſt vniuerſaliū: ſed ſin gulariū. tractat em̄ de geſtis abraā yſaac ⁊ ſil̓ibꝰ: gͦ nō ē ars vel ſcīa. Ad hoc ita rn̄det Alexan. de ales in. i. ſūme. Q vniuerſale dr̄ qͣtuor modis. In p̄dicando vt hō. In exēplando vt forma ſotularis ad multos ſotulares. Et vita Iob ad vitā multoꝝ ho minū. In ſignificando vt iacob ad ſignifi candū iuſtū qͥ ꝯtrahit cū rachele ⁊ lyra qꝛ exercet ſe in vitā actiua ⁊ ꝯtēplatiua. In cauſando vt deus cā vniuerſalis oīm reꝝ. Et xp̄s cā vniuerſalis reꝑationis hoīm. ẜm hͦ gͦ dicendū. ꝙ eſt vniuerſale in ſcriptu ra ſacra hꝫ em̄ ſnīas gn̄ales: vt ibi. initiuꝫ ſapīe timor dn̄i. hꝫ ſnīas ꝑticulares. vt ꝙ ꝓponunt̉ hyſtorice in qͥbꝰ qͣꝫtuꝫ ad ſenſum. exteriorē ē vniuerſale ſcd̓o modo dictuꝫ ſcꝫ exemplando. vt ꝟbi gr̄a. In lr̄ali hyſtoriaꝫ

abrae ⁊ iob: qd̓ narrat̉ eſt ſingulare. Sed adhuc in ſcriptura narrat̉ vt exemplar ſit vite ⁊ ꝯuerſationis bonoꝝ. Hinc ad Ro ma. xv. ca. ait apl̓s. Quecūqꝫ ſcripta ſunt ad noſtram doctrina ſcripta ſunt. qͣꝫtū ꝟo ad ſenſum interiorē ⁊ ſpūalem eſt vniuer ſale tercio mō in ꝑticularibꝰ ſententijs ſcꝫ vtile in ſignificādo: qꝛ eſt ſignū rei vniuer ſalis ad multa. Quantū ꝟo ad vtrūqꝫ ſen ſum interiorē ⁊ exteriorē ſiue in ſententijs ꝑticularibꝰ ſiue generalibꝰ ẜm ꝙ fit redu ctio ad deum qͥ eſt cauſa vniuerſalis ꝯdi tionis reꝝ: vel ad xp̄m qͥ eſt vniuerſalis cā reparationis. Uniuerſalis eſt quarto mō in cauſando. ẜm ergo hunc modū ⁊ diſtin ctionem eſt dicere doctrinam ſacram eſſe reꝝ vniuerſaliū. ¶ Secundū dubium fuit vtꝝ theologia ſit alijs ſciētijs dignior. Ad qd̓ rn̄det Tho. vbi ſupͣ. ꝙ ſic. Nam cum iſta ſcientia qͣꝫtum ad aliquid ſit ſpecula tiua ⁊ practica om̄s alias tranſcendit: taꝫ ſpeculatiuas qͣꝫ practicas. Speculatiuaꝝ em̄ ſcientiaꝝ vna altera dignior dicit̉: tuꝫ ꝓpter certitudinem: tū ꝓpt̓ dignitatē mate rie. Et qͣꝫtū ad vtrūqꝫ hec ſeſcīaalis ſpe culatiuas excedit. ẜm certitudinē quideꝫ alie ſcientie certitudinē hn̄t ex naturali lu mine rōnis humaneque poteſt errare. hec aūt ſciētia certitudinē habet ex lumine di uine ſcientie que decipi nō poteſt. Scd̓m dignitatē ꝟo materie: qꝛ iſta ſcientia ē pͥn cipaliter de his q̄ ſua altitudine rōne trā ſcendunt. Alie ꝟo ſcīe cōſiderant ea tm̄ q̄ rōni ſubdunt̉. Practicaꝝ vero ſciētiaꝝ il la dignior eſt: que nō ad vlteriorē finem or dinat̉ ſicut ciuilis militari. Nam bonū ex ercitus ad bonum ciuitatis ordinat̉. finis aūt theologie ſiue doctrine ſacre: inqͣꝫtum eſt practica eſt beatitudo eterna: ad quaꝫ ſicut ad vltimū finem ordinant̉ om̄s ali fines ſcientiaꝝ practicaꝝ. Franciſcus ꝟo de maronis in lib̓. de veritatibus dionyſi quē ſcripſit ad inſtantiam regis Roberti ſuꝑ libꝝ de myſtica iheologia ait. Omēs ſcientie ancillat̉ theologie: ⁊ aliquo modo ſub alternant̉. Sed notandū ꝙ qͣtuor mo dis vna ſcientia dicit̉ ſubalteri alternari. Primo mō qꝛ efficiens ſub efficiente: vt qꝛ pͥncipiū ſub pͥncipio: ponendo ꝙ principia ſunt cauſe ꝯcluſionū effectiue. Et ſic ſub alternat̉ muſica ariſmetrice ⁊ perſpectiua geometrie: qꝛ ꝯcluſiones ſuperioꝝ ſunt pͥn cipia in ferioꝝ. Et iſta dr̄ ꝓpria ſubalterna tio. Scd̓o modo qꝛ materia ſub materia: qꝛ ſubiectū ſub ſubiecto. Sicut phiſica ſb̓ ordinat̉ metaphiſice. Quia corpus mobi le qd̓ eſt ſubiectum phiſice ꝯtinet̉ ſub ente qd̓ eſt ſubiectū metaphiſice. Tercio mō qꝛ forma ſub forma. vtpote qꝛ modus agēdi ſub modo agendi. Et ſic oīs alia ſcientia ſubordinat̉ logice. qꝛ ipſa tradit modū ſilo gizandi ⁊ demōſtrandi vniuerſis. Quar to mō qꝛ finis ſub fine: frenefactiua eque ſtri: qꝛ finis illius eſt ꝓpter finē iſtius. Alie ergo ſcientie nō ſubalternant̉ theologie pͥ mo modo: qꝛ eius pͥncipia nō ſunt cōia: vt pote articuli fidei. Nec ſecundo mō: qꝛ ſub iectum eius eſt ſingulariſſimū. Nec tercio modo: qꝛ nō ꝓcedit ꝑ regulas quas alijs ſcientijs tradat. Sed quarto mo. qꝛ fines aliaꝝ ſunt ꝓpter finem iſtius: melius tn̄ dr̄ ſubordinatio qͣꝫ ſubalternatio. hec frāciſcꝰ ¶ Terciū dubium fuit vtꝝ ſcientia in ge nerali ſumpta ſit magnificenda. Et vt re fert Tho. iij. ꝑte. q. ix. ſcientia large accipi tur ꝓ qualibet cognitione intellectus. ſunt gͦ nōnulli qͥ ſcīam reprobāt viroſqꝫ doctos aſpernant̉. Contra quos duos ad laudeꝫ ſcientie merito duximus inſpicienda. Pri mū in quibꝰ ſcientia reperit̉ cū decore ⁊ or namento maximo. Scd̓m quantā huma no generi ſcientia attulit vtilitatem. Acce dit qͥdem pͥmo ad cōmendatianē ⁊ extollē tiam ſcientie. ꝙ ipſa reperit̉ in deo ⁊ in qui buſſibet ab eo ꝓductis electiſqꝫ creaturis. De ꝯditore ſiquidē oīm aiunt theologi in rebꝰ diuinis exercitati: ꝙ ſicut bonus ē eter nus īmenſus incōmutabilis ⁊ beatiſſimꝰ. Ita ⁊ oīa ſciēs. Scientia tn̄ vt ponit tho i. ꝑte. q xiiij. nō eſt in eo qualitas vel habi tus: ſed actus purus: ⁊ ſubſtantia: qm̄ non ꝑ aliud a ſe intelligit. Et qͣꝫuis alia a ſe co gnoſcat: tn̄ vt ſcripſimus in ẜmone primo de timore iudicioꝝ dei. intellectus ille diui nus infinitus nō recipit aliunde ꝑfectiōeꝫ cuius ꝑfectio ē ſola diuina eſſentia. Quo fit vt materialia īmaterialiter diuiſibilia indiuiſibiliter ⁊ multa vnitiue cognoſcat qꝛ ipſe īmaterialis eſt ſimplex ⁊ vnus. vn̄ qͣlis eſt ipſe: talis ⁊ cognitio eius. Et ne in

his diutius īmoremur: in deo eſt ſcīa qͣ co gnoſcit ſeip̄m. Et quicqͥd ē in rebꝰ creatis ſiue in celo ſiue in terra ſiue ī mari. qͥnimo ſapīa ſua ꝯdidit tā varias diſtinctas ordi nataſqꝫ reꝝ naturas vniuerſa ꝯſtituēs in pondere: numero ⁊ menſura. nouit oīa an teqͣꝫ eſſent qͥ numerat multitudinē ſtellaꝝ ⁊ gutulas occani. Sꝫ taceamus ſtupēda q̄ dici poſſent de ſcīa dei. Et ad alios ver tamus ẜmonē. Fecit ille artifex ſapientiſſi mus angelos a ſue creationis pͥmordio. tanta luce ſcīe p̄ditos: vt intellectua les ſb̓ ſtantie ſpūales mentes ⁊ īmaterialia lumi naa ſanctis intelligentieqꝫ a ph̓is nuncu pent̉. At ⁊ hoī pͥmo hoc donum ampliſſi mū tradit̉ fuiſſe tributū: ꝙ reꝝ oīum ꝓpter ip̄m ꝯditaꝝ cognitionē acceperit: vt mgī ſnīaꝝ refert di. xxiij. ſcd̓i li. cunctiſqꝫ aīanti bus noīa ẜm ſua ꝓprietatē deſignauit: Nō eſt p̄tereundū ſilentio. ꝙ dn verbū caro fa ctum eſt ⁊ habitauit in nobis aīam de no uo creatā plenā ſcīā ⁊ gr̄a ſibi vinculo in diſſolubili copul auit: om̄i ignorātia ſeclu ſa. vt diximus in ſermone. v. hmōi operis. Apl̓i inſuꝑ militantis eccleſie fundatores cū lr̄s operā nō dediſſent: ⁊ ad p̄dicationē tuāgelij forent deſtinādi a ſpūſancto illūi nati ſunt: vt ſic doctiores effecti euāgelicā tubā ſonarent. Inde moti pr̄es antiqͥ ſta tuerūt: vt nullus officiū p̄dicationis exer ceat niſi ſit apprime eruditus ⁊ doctus ſi cut in qͣdrageſimali ſcripſi in ẜmone de ꝟ bo dei. Cur gͦ nō erit extollēda ſcīa. cur nō ſtudioſe q̄renda. Cur nō a cūctis mortali bus auidiſſime exoptāda Facit aūt ad eiꝰ cōmendationē p̄ter illa q̄ cōmemoramus ꝙ oēs hoīes natura ſcire deſiderant. vt dic̄ Ariſto. Et oēs dicimur ⁊ trahimur ad co gnitionis ⁊ ſcīe cupiditatē ẜm ꝙ ait Cice ro. Propter q̄ om̄ia Plato in thimeo dixit. Scientia ē diuina dei: qͦ nihil maius diui na magnificentia hūano generi cōmoda uit. Scrutari debemus: qͣꝫta ſit ſcīe altitu do ſublimis ex vberrima vtilitate quā cō tulit hūano generi ⁊ indies afferre nō de ſinit: ⁊ in pͥmis a iuris cōſultis viris cla riſſimis initium ſumendi duxi. ipſi nanqꝫ legibꝰ ab eis ꝯditis: ex qͥbus inſimul colle ctis tā grandia volumina cōplent̉ gentes ppl̓oſqꝫ inſtruxerūt vt humanam celibēqꝫ vitā excolerent. Quiſnā hoīes rōne p̄ſtan tes: nō exiſtīet brutis deteriores vilioreſqꝫ pecudibꝰ: ſi paſſionibꝰ vitioſis non dn̄ent̉. Ideo lex ꝓdit̉ vt appetitus noxius ſubiu ris regula limitet̉ ꝑ quā genus humanuꝫ vt honeſte viuat: alteꝝ nō ledat: ius ſuum cuiqꝫ tribuat informat̉. ſicut ponit̉ in ꝓlo go decretaliū. ſūmo igit̉ ingenio facte ſunt leges. vt ſcribit̉ di. iiij. ca. facte ſunt autē le ges vt eaꝝ mētu hūana coherceat̉ auda cia. tutaqꝫ ſit inter improbos innocentia. Ciues pacifice viuant: maiores minoribꝰ fauorē impendant: minores maioribꝰ re uerentiā exhibeant: pares paribꝰ ꝯcordiā donent. Et oēs īmortali deo pie religioſe qꝫ famulent̉. De ipſis ꝟo medicis qͥd refe remus: nō tacet ſcriptura ſacra dignitateꝫ eoꝝ: dū ſnīa illa grauiſſima ſapientis oble ctatur. Honora inqͥt medicū: ꝓpter neceſ ſitatē em̄ creauit altiſſimus. Et iteꝝ. diſci plina medici exaltabit caput illiꝰ: ⁊ in cō ſpectu magnatoꝝ collaudabit̉ altiſſimus De terra creauit medicinā: ⁊ vir ſapiens nō abhorrebit illam. Que verba ponunt̉ Ecc̄i. xxxviij. ca. Profecto corꝑa noſtra aīe intellectiue inſtrumenta ⁊ organa delica ta a quibꝰ exeunt tanta morboꝝ mala ꝑſe pe medicoꝝ p̄ſidio curata. gratiſſime ſani tati reddunt̉: ⁊ que ſana ſunt ⁊ robuſta ne in graues egritudines incidant p̄ſeruant̉ Sed his oībꝰ maius eſt ꝙ theologoꝝ oꝑa factum eſſe nemo ſane mentis ambigit. Nōne apl̓oꝝ p̄dicatione idolatrie ꝑnicies que totū pene vaſtauerat orbem vndiqꝫ ē eiecta. Inſuꝑ tot inſurgentes hereſes qͥs expugnauit: quis euertit: qͥs penitus ſuffo cauit: niſi virtus ⁊ ſapīa eoꝝ qͥ ſe doctrine firmiter dedicarūt. Audeo dicere ꝙ ſi do ctores vtriuſqꝫ lingue grece.ſ. ⁊ latine he reticoꝝ venenatas fraudes oppugnaſſent: xp̄iana religio foret extincta: Obmitto qͥn ta facta ſint ab inqͥſitoribꝰ heretice pͥuita tis: p̄cipue p̄dicatoꝝ ⁊ mīoꝝ ordinū ꝯͣ ꝑdi tiſſimas hereſes manicheoꝝ: arrianoꝝ le gardoꝝ: fraricelloꝝ: aliorūqꝫ qͦꝝ vocabula cā breuitatꝭ ſubticemꝰ. Et vt ꝑtē iſtā bre uius expediamꝰ dicimus. ꝙ ſcīa viros do ctos reddit in vtroqꝫ ſecl̓o gl̓ioſus. Nā ſo crates magnū nomē adeptꝰ ē. de qͦ Tulliꝰ ī q̄ſtiōibꝰ tuſculanis ait. Socrates pͥmus

ph̓iaꝫ vocauit e celo quā locauit in vrbibꝰ introduxit in domos ⁊ coegit de vita ⁊ mo ribꝰ rebuſqꝫ bōis ⁊ malis qͣrere. Et hiero. ꝯͣ iouinianū dic̄ de ſocrate. Hūc oīm ph̓o rū ſecte tanqͣꝫ ſapīe ⁊ virtutis vnicū fontē venerant̉. Is tn̄ vt valerius mēinit de his qͥ hūili loco nati clari euaſerūt matre ob ſtetrice pr̄e marmorario genitus eſt. cuius nomē ſplendet ꝓpter ſcīam. Demoſten es inſuꝑ pͥnceps oratoꝝ grecie hūilimos ha buit genitores. Auluſgelius etiam li. ij. nō ctium acticaꝝ refert ꝙ phedon cuiꝰ nomē plato illū libꝝ diuinū de īmortalitate aīe dedit. ſeruus fuit emptus a cebe ſoratico. curus ſocius fuit in ph̓ie diſciplinis. ex pꝰ ph̓us illuſtris fuit. Menippus fuit ẜuus poſtea ph̓s. Pōpilius ẜuus thefaſtri pe ripatetici. poſtea ph̓us. Perſius zenonis ſtoici ẜuus ph̓s. Diogenes cinicus ẜuus ⁊ ex ẜuitute in libertate venit tandē ph̓us Epictetus ẜuus poſtremo ph̓s. qͥ omēs ex ph̓is ꝓpter peritiā lr̄aꝝ gl̓iam ſibi ampliſ ſimā vendicarūt. Nec ſolum ipſi qͥ doctri na pollēt clariſſimi hn̄t̉. Quinimo ciuita tes ⁊ regna in qͥbꝰ lr̄aꝝ ſtudia frequentāt̉ miro fulgent decore. Un̄ Aug. xviij. li. de ciui. dei ait. qͣꝫuis atheniēſes in grecia plu rimū claruiſſe fateat̉. Etiam Saluſtius romanus hyſtoricꝰ plus tn̄ fama qͣꝫ re ip̄a Nam loquēs de illis. athenienſiū inqͥt res geſte ſicut gͦ exiſtimo ſatis ample magni fi ce fuere. veꝝ aliquanto minores qͣꝫ fama fe runt̉. Sꝫ qꝛ ꝓuenere ibi ſcriptoꝝ ingenia ꝑ terraꝝ orbem athenienſiū facta ꝑ maxi me celebrant̉. Ita eoꝝ qͥ fecerūt ꝟtus tan ta habet̉ qͣꝫtum ꝟ̓bis potuerūt extollere p̄ clara ingenia. Accedit huic ciuitati nō ꝑ ua etiā ex lr̄is ex ph̓is gl̓ia: ꝙ ibi potiſſimū talia ſtudia viguerūt. hͨ ille. In regno ꝟo celoꝝ viri docti fulgebūt qͣſi ſplendor fir mamēti ⁊ qͣſi ſtelle in ꝑpetuas eternitates vt dr̄ Dan̄. xij. ca. Iō hiero. aſſerebat. Di ſcamus in terris qͦꝝ ſcīa nobiſcū ꝑſeuerat in celo magna: itaqꝫ ſcīe doctrine ē excellē tia. In qͣ ſingularis inuentus ē btūs tho mas. Neqꝫ tn̄ viribꝰ ingenij ⁊ exercicij illā acqͥſiuit. ſed munere diuino poſt factaꝫ qͥ dem ꝓfeſſionē ſuam in ordine p̄dicatoꝝ. Frater Ioh̓es tentonicus magiſter ordīs ip̄m ſecum pariſiū duxit. deinde coloniā. Ubi ſub fratre Alberto mgrͣo iin theolo gia eiuſdē ordinis florebat ſtudiuꝫ gn̄ale. Studio autē vocans or̄oni ⁊ ſilentio qͣꝫtū poterat adeo ſe dabat. vt vocarent cū frēs bouē mutū. Cum autē magiſter Alberiꝰ libꝝ dionyſij de diuinis noībꝰ legeret qͥdaꝫ ſtudens tardus ingenio ad ſctm̄ thomaꝫ ſe ꝯtulit vt ei lectionē repeteret. qd̓ ſanctꝰ tho. libenti aīo fecit nō ſine admiratione il lius. qͥ mox magiſtro ꝑſpicacitatē ingenij ſctī tho. reuelauit. Contigit aūt illis diebꝰ dictū mgr̄m diſputare qͣndam q̄ſtionē dif ficilem. quā cū frater thomas collectā ſcri pſiſſet in cedula ⁊ qͥdā ſtudens caſu ipſaꝫ ante eius cellulam inueniēs mgr̄o Alber to oſtendit. qͥ mandauit magiſtro ſtuden tiū vt q̄ſtionē ſatis difficilem ei ꝯmitteret de qͣ in craſtino rn̄deret. quā ex obedientia ſuſcepit. Et ad or̄onem ꝯfugit atqꝫ in cra ſtino ita rn̄dit vt diceret ei magiſter frater thoma. Tu nō videris teneris locū rn̄dē/ tis ſed determinātis. fecitqꝫ ſibi qͣtuor ar gumenta tā ſubtiliſſima vt crederet oīno illum ꝯcluſuꝫ. Ad que cū frater thomas ſufficientiſſime rn̄diſſet. dixit albertꝰ. Nos vocamus iſtum bouē mutuꝫ: ſed ipſe talē mugitum dabit: qͥ ſonabit in toto mundo Tandē cum in breui plurimū ꝓfeciſſet fa ctus fuit baccalarius pariſius. Et ibi pa riſius gradum magiſterij cū hūilitate ſu ſcepit. Om̄i quippe tꝑe dū legere vel diſ putare debebat: orare ſolebat deuꝫ ⁊ hanc or̄onem dicebat. Creator ineffabilis qui d̓ theſauris tue ſapīe nouē angeloꝝ ierarchi as noſti. ⁊ eas ſupra celum empirreū miro ordine collocaſti atqꝫ elegantiſſime parteſ vinuerſi diſpoſuiſti. Tu inqͣꝫ qͥ verus fons luminis diceris atqꝫ ſuꝑeminens pͥncipiū infundere dixeris ſuꝑ intellectus mei tene bras lumen claritatis ⁊ iuſticie duplicem in qua natus ſum remoueas pͥuationē te nebraꝝ. pctm̄ ſcꝫ ⁊ ignorantiam. Qui lin guas infantiū facis diſertas lingua meaꝫ erudias ⁊ in labijs meis gr̄am ⁊ bn̄dictio nem infundas. Da mihi intelligendi acu men. addiſcendi facilitatem: retinendi ca ptiuitatē: interp̄tandi ſubtilitatē: loquēdi gr̄am copioſam: ingreſſuꝫ inſtruas: ꝓgreſ ſum dirigas. Egreſſum compleas ꝑ xp̄m dn̄m nr̄m. Amen. Dū itaqꝫ gradū magi

ſterij deberet ſuſcipere: ⁊ or̄oni feruēter intē deret aliqͣntulū obdormiuit. Apparuit āt illi ſic dormiēti angelus ꝯfortas eū vt ma giſteriū acceptaret. ꝓponeretqꝫ ī ſuo exami ne illud publice. Rigans mōtes de ſuꝑio ribꝰ tuis: ī fructu opeꝝ tuoꝝ ſatiabit̉ terra. ¶ Qual̓r doctrina ſancti Thome ē ſatis vtilis: eo ꝙ ē copioſa facilis ⁊ merito ſapiē 4 Ca. Ii. tibꝰ ⁊ inſipiētibꝰ grata. Ecunda excellētia ſcīe ſancti thome dr̄ vtilitas. Profu it nāqꝫ mirū īmodū ecc̄ie dei: eo ꝙ nō tm̄ fuit in ſe ſciens. ſꝫ alios docuit p̄ dicando ⁊ legēdo. ⁊ vt ꝑpetua fierēt q̄ do cebat ſcribendi officiū accepit. Eius aūt ſcripta triplicē habent ꝯditionē. Prima dr̄ copioſitatis. p̄cd̓a facilitatis. Tertia gratioſitatis. ¶ Prīa ꝯditio eoꝝ q̄ ſanctus thomas ſcri pſit dr̄ copioſitatis. Scripſit nāqꝫ copio ſe tā ea q̄ ſpectāt ad naturalē vel etiā mo ralē ph̓iam. Sꝫ ſuꝑ oīa res diuina abun dantes notauit. Scripſit ſuꝑ qͣtuor libros ſnīaꝝ. ſūmam theologie quā in tribꝰ volu minibꝰ ꝯpilauit. Sumaꝫ ꝯͣ gētiles. opus ſuꝑ quattuor euāgelia. Et preter hoc alia poſtillā ſuꝑ euāgelia ſuꝑ epl̓as pauli. ſuꝑ Eſaiā. ſuꝑ Hieremiā. ſuꝑ Cantica. ſuper Iob ſuꝑ magnā partē pſalterij. Compen diū theologie. qōes. de veritate. q̄ōēs de qͦ libet. qōes de aīa ſuꝑ dionyſiū de angelica ierarchia. ⁊ de diuinis noībꝰ. ſuꝑ boetiū de trinitate. ⁊ hebdomatibꝰ. ⁊ de duabꝰ natu ris. ꝯͣ auerrōis de vnitate intellectus. ꝯtra guilelmū de ſancto amoreⁱ qͥ dicebat reli gioſos mēdicantes nō laborantes manibꝰ nō poſſe ſaluari. Scripſit etiā officiū d̓ cor pore xp̄i. Et qͣꝫ plura opuſcula de diuerſis materijs vt in hͦ videat̉ de eo tam ſtupen dū miraculū. ꝙ vnus hō modico tꝑe: tot potuerit ſubtilitates queſtionū ⁊ profun ditates tam ſubtiliter penetrare ſtilo tam ꝯpoſito ⁊ ſuccincto diſcurrere. Que in tot voluminibꝰ reducit in ſcriptis. vigintiqͥn qꝫ anni fluxer̄t inter eius magiſteriū ⁊ obi tum. Obijt nāqꝫ anno dn̄i. Mcclxxiiij. pō tificatus Gregorij. x. anno. iiij. Et vite ſue āno.xlviij. ſeptima die marcij. hora matu tinali. Ut igit̉ vbertatē doctrīe ſancti tho me magnificemus dicere poſſumus. ꝙ ſi oēs libri ph̓ie ⁊ theologie perirent. Et illi quos thomas ſcripſit ſoli reperirent̉: nun qꝫ lux ſcīe ⁊ veritatꝭ poſſet extingui. ¶ Se cunda ꝯditio eoꝝ q̄ thomas ſcripſit dr̄ fa cilitatis. habet em̄ doctrina illa quandaꝫ claritatē ⁊ ordinē ita ſuauē vt abſqꝫ mul ta difficultate imbibi valeat. neqꝫ ꝓpterea eſt paruipēdenda: qꝛ cum facilitate ſit tra dita: cū in quolibet genere ſiue docendi ſi ue dicendi a cunctis viris doctis facilitas extollat̉. Inquit em̄ Cicero libro de orato re. Is eſt eloquēs qͥ alta humiliter: humi lia grauiter ⁊ mediocra temperate dicere pōt. In eodē inſuꝑ libro magis ꝯprobare videt̉ ſnīas graues abſqꝫ ornatuqꝫ fuca ta verba ſine ſentētia ait ergo Quid ē tam furioſum qͣꝫ verboꝝ vel optimoꝝ atqꝫ or natiſſimoꝝ ſonitus inanis nulla ſubiecta ſentētia: nec ſcientia. Sunt nōnulli qͥ glo riant̉ ſi id qd̓ docent aut perſuadēt: ꝓpter inuſitata verba: aut cōfuſas ⁊ implicitas rōnes: ſub auditoribꝰ cum labore intelligā tur. Contra quos auluſgelius li. x. noctiū acticaꝝ ita ſcribit. Uerbis vti nouis ⁊ in cognitis durius eſt qͣꝫ verbis ſordentibꝰ: Rome quidā celebratus hō in cauſis cur apud prefectū vrbis verba faceret. Et di cere vellet: inopē quendā miſero victu vi uere ⁊ furfureū rodere panē vinūqꝫ fetidū potare. hic inquit. Eques romanus: aplu dam edit: ⁊ flores bibit q̄ verba cunctorū aſtantiū aīos prouocarūt ad riſum. ille eī legerat: apludā veteres ruſticos frumenti furfureū dixiſſe item flores audierat priſca voce ſignificare vini fecē vitiacijs expreſ ſam. primū verbū legerat in plauto. ſcd̓m apud ceciliū in polimenis: q̄ ſibi ad orna menta orationū ſeruauerat: diximus iſta vt oſtendamus qͣꝫ ſit laudabile ſententias ſubtiliſſimas cum om̄i qua fieri poteſt fa cilitate explicare: ſicut ſanctus thomas fe ciſſe probat̉. ¶ Tertia ꝯditio doctrine ſan cti thome dr̄ gratioſitas. Eſt qͥppe vniuer ſaliter grata doctis pariter ⁊ indoctis Qd̓ veꝝ eſſe ego expertus ſum in predicatiōi bus quas feci in om̄ibꝰ fere italice ciuitati bus. nam fauente deo vbiqꝫ ad me audiē dum populi in multitudine copioſiſſima

ꝯuenerūt. Quibꝰ pro maiori parte ſancti thome: ⁊ ſancti Bonauēture dubia ⁊ q̄ſti onibꝰ de diuerſis occurrētibꝰ rebꝰ declara ui. Accepi nāqꝫ a pr̄e meo ſancto franciſco documentū vt annūciarē vitia ⁊ virtutes: de quibꝰ nemo vl̓ abundātius vel melius vt ſic dixerim: thoma diſſeruit. De geſtis ꝟo ſaluatoris nr̄i ieſu xp̄i: ⁊ gratia preemi nēta virginis matris nullus eo diffuſius atqꝫ dulcius locutus eſt. Qd̓ ip̄ius beni gniſſime ieſu teſtimonio indubitabili fuit ꝯprobatū. Nam dū p̄fatus ſanctus in cō uentu neapolitano tertiā partē ſcriberet: nocte quadam ad orandū ſicut ꝯſueuerat ante pulſationē orologij ad ecc̄iam in ca pellā ſancti Nicolai deſcendit. Et dum ibi oraret ante imaginē crucifixi. frater dn̄icꝰ de caſerta ꝯuerſus: qͥ erat ſacriſta: vir vtiqꝫ magne deuotiōis ⁊ ſanctitatis. ſanctū do ctore curioſius obſeruans: vidit ip̄m miro modo in or̄one ſuſpenſum. Et corpore ele uatū a terra. audiuitqꝫ a crucifixi imagīe procedere vocē dicente ſibi. thoma vera de me ſcripſiſti: quā mercedē pro labore tuo recipies. Qui repondit: dn̄e teip̄m. Quid re ferā de quattuor euangelioꝝ. Matthei ſcꝫ Marci Luce ⁊ Iohānis declaratiōe. inſpiciat̉ opus illud: quando recte cathe na aurea nuncupat̉: in quo ip̄e tam ordi nate collegit doctoꝝ tam grecoꝝ qͣꝫ latino rum ſententias quas ip̄e proſequendo pro clariore intelligentia mirabiliter amplia uit: nō mirū igit̉: ſi ego qui minimus ſum predicatoꝝ eccleſie dei: tanti doctoris ob ſeruauerim documēta ſiue predicādo ſiue predicabiles ſermones ſcribendo: ẜm gra tiā a dn̄o mihi datā: cum vt predixi videā ſatis proficere ad veritatis illuſtrationeꝫ atqꝫ ꝯſolationē fideliū: ſancti thome do ctrina ſequendo. ¶ Qualiter ſanctus Thomas: nō ſolum fuit doctus ſed virtutibꝰ ornatus: qui mū do ſpreto religioſus effectus: mūde vixit. ⁊ vitā feliciter ꝯſumauit. Ma. III. Ertia excellentia ſcien tie ſancti thome dicit̉ ſanctitas parū quidē eſt imo nihil multa ſcire: multa cognoſcere: multa docere: nō ſo lum nature ſecreta: ⁊ ꝓprietates elemētoꝝ aſtrorūqꝫ motus: ſed etiā fidei rudimenta: niſi bene beateqꝫ viuat̉. Ideo beatus iaco bonus dicere ſolebat. Scientia acquiſita mortal ſi da ferita ſi nō ſero veſtita decore humiliato. ſanctus ꝟo Augꝰ in principio ꝯuerſiōis ſue. dum audiuit famā antonij magni. vt ſcribitur in libro ꝯfeſſionū excla mando dixit. Surgunt indocti ⁊ rapiunt regnū celoꝝ. Nos aūt cum noſtris doctri nis demergimur in profundū: q̄ om̄ia ꝯſi derans thomas glorioſus deit operā vt ſi mul cum doctrina fulgeret in ip̄o ſancti tas vite. Poteſt ꝟo ſanctitas eius potiſſi me ex tribꝰ monſtrari. Primo ex mūdi deſpectiōe. Scd̓o ex religioſa ꝯuerſatiōe. ¶ Tertio ex finali ꝯſumatiōe. ¶ Primo mōſtrat̉ ſanctitas thome ex mū di de ſpectiōe. deſpexit quidē mundū ⁊ om nem pompa eius vt xp̄m lucrifaceret: qua liter vero id expleuerit: audiamus ea q̄ in eius legenda ſcribunt̉. Hic nanqꝫ ex nobi li proſapia dominoꝝ de aquino originem duxit patre landulfo ⁊ matre theodora nū cupatis dum vero mater puerulū nōdum natu geſtaret ī vtero. Quidā heremita bo nus re ⁊ nomine dei reuelatiōe ei predixit qualiter filiū eſſet paritura quē thomā vo carent: ⁊ qui ordinē fratrū predicatoꝝ eſſet ingreſſurus: in quo ita proficeret: ꝙ ſuo tē pore tam in ſcientia qͣꝫ in virtute: vix parē haberet: nato igit̉ infante cum ingenti pa rentū leticia qd̓ heremita predixerat iam viſum eſt fuiſſe impletū dum quītū attigiſ ſet annū miſſus fuit a parētibꝰ ad mona ſteriū montis caſini vt ibi ſub ſpeciali vi ta imbueret̉ litteris ⁊ moribꝰ abbas mo naſterij videns in puero poſt paruū tem pus ingenij ſubtilitatē: cōſuluit patri ſuo dn̄o landulſo vt eū neapolim mitteret ad ſtudendū. Sicqꝫ factū eſt. ⁊ ibi neapoli ſb̓ magiſtro martino grāmatice ⁊ ſub magi ſtro petro de hibernia logice opera dedit. adultus aūt ordinem predicatoꝝ intrauit qd̓ vt mater audiuit que erat ī rocca ficca feſtina neapolim acceſſit: vt filiū in ſeruito dn̄i ꝯfortaret fratres ꝟo ꝓpoſitū eius igno rantes timenteſqꝫ ne filiū maternaᵉ pieta te turbaret. ip̄m romā miſer̄t. at ibi mater

tam ſecuta eſt. quē fratres inde fugauer̄t: pariſius tēptantes illū deſtinare de qͦ ma ter turbata ad filios ſuos qͥ erant cū impe tatore in caſtro aque pendētis miſit nun ciū ſpecialē: mandās eiſ ꝙ thomā ſuū filiū fratrē ip̄oꝝ. quē fratres p̄dicatores fuga bant quereret: ita vt eū in ſuis haberēt ma nibꝰ: qͥ obtenta ab imꝑatore licētia ꝑ vias miſerūt famulos tandē ꝯtigit illos p̄dictū fratrē ſuū iuxta cuiuſdā fontis irrigua qͥe ſcentē: cū quattuor fratribꝰ dicti ordinis ī uenire: que ꝯfeſtim matri tranſmiſer̄t. ip̄a ꝟo cū cuſtodire fecit in carcere vſqꝫ ad filio rum aduentū. Et interim vt experiet̉ volū tatē eius monuit eū ⁊ moneri fecit: vt ha bitū deponeret. Ad qd̓ thomas nunqͣꝫ cō ſenſit. In carcere ſic exn̄s: bibliā totā legit ⁊ textū ſnīaꝝ ⁊ ꝯpilauit tractatū fallatia rum. Et qͣndā ſuā ſororē ad dei ſeruitiū in duxit: q̄ monacha ſancti benedicti facta ē: vener̄t tandē fratres ſui: qͥ temptauer̄t eū verbis ſuaſiōis iniurijs ⁊ laceratiōe habi tus: a ſuo ſancto ꝓpoſito remouere nec va luerūt: introduxer̄t poſtmodū pulcrā puel lam ornatā habitu meretricio vt eū molli ret. Quā expulit indignāter. Et intactus remanēs ſigno crucis ſe muniēs cum la chrymis obdormiuit: tunc duo angeli ap paruer̄t ſibi: ⁊ ſtringentes ip̄m in lumbis dixerunt. Ex parte dei te cingimus cingu lo caſtitatis qd̓ nulla poſſit dyabolica im pugnatiōe diſſolui itaqꝫ verbo virginitatꝭ donū in ſe ꝯfirmatū accepit. ſtetit ꝑ bien niū carceratꝰ: quē vltīo mr̄ diſſimi lata cu ſtodia abire permiſit: de feneſtra caſtri per funē vbi parati erant fratres predicatores quē ſuſceptū cum gaudio: neapolim duxe runt. ¶ Secundo monſtrat̉ ſanctitas bea ti thome ex religioſa ꝯuerſatōe a principio quippe vſqꝫ ad finem adeo laudabiliter ⁊ ſancte ꝯuerſatiōis fuit: vt nihil in eo repre henſibile potuerit inueniri. fuit equidē hu milis. deuotus. pius. ſobrius. temperatus ⁊ virgo puriſſimus. nō ſolū corpore. ſꝫ etiā mente. frater Raymundus ſeueri: qͥ pari ſius in ꝯfeſſione thomā audiebat iurauit. ꝙ in ſeptē annis quibꝰ fuerat ſecum in ſtu dio ⁊ audierat eū in ꝯfeſſiōe. ꝙ nunqͣꝫ con ſenſit in aliqua cogitationē carnalē. Qui dam alius frater petrus nomine: qui in ex tremis ꝯfeſſionē ſuā audierat: generale in predicatiōe ſua ad populū teſtimoniū refe rens ſue laudis dixit. ꝙ ſua ꝯfeſſio fuerat ſic pura ⁊ munda a carnis ꝯtagione ſicut ꝯfeſſio vnius pueri paruuli. Idem teſtatꝰ eſt frater Bernardus ſocius eius qͥ eū ad huc in ꝯfeſſiōe audiuerat. Cur puritati to ta vita ſua teſtimoniū perhibuit veritatis que ſic fuit virtutū actibꝰ dedita vt nullus ꝯtrarijs moribꝰ poſſit eſſe collapſa. nam veriſimile de eo compertū eſt. ꝙ nocturno tempore humāe deputato quieti: poſt bre uem ſomnū in oratōe proſtratus: impetra bat quod dictando vel ſcribendo docebat Et preter illud tempuſ modicū quod ſom no vel refectiōe pro valitudine corporis in dulſiſſet: reliquū tempus oratiōi. lectiōi. di ctamini vel ſcribendis voluminibꝰ occu pabat. vt nullū tempus eſſet vacuū: quod nō foret ſancta actiōe repletum. ¶ Tertio monſtrat̉ ſanctitas beati Thome ex finali ꝯſumatiōe vt em̄ Ouidius in libro meta morphoſios cecinit. vltima ſemper expe ctanda dies homini: diciqꝫ beatus: ante obitū: nemo ſupremaqꝫ funera Felix itaqꝫ tranſitus thome vltimiqꝫ diei cōſumatio fuit: modo qui ſequit̉. Cum ſūmus ponti fex Gregorius decimus generale ꝯſiliū in duxiſſet celebrare lugduni ad qd̓ greci cō uenire debebāt mandauit fratri thome vt ꝯͣerrores grecoꝝ de quibꝰ erant in cōſilio ꝯuincendi opus qd̓ fecerat de mādato ſui predeceſſoris vrbani pape ad ꝯſiliū ſecuꝫ defferret. Quod cum executiōi vellet mā dare. frater paulus de aquila exiſtens nea poli. vidit in ſomnis nocte precedente diē quo dictus doctor debebat iter arripere be atum paulū ingredientem ſcolas dicti do ctoris cui cum occurrert interrogauit ip̄m ſi bene expoſuerat ſuas epiſtolaſ. qui dixit ei. bene expoſuiſti. Sed tempus eſt vt me cum venias ad patriā. vbi melius intelli ges. Et trahens ip̄m per cappaꝫ videbat̉ ip̄m ſecū ducere que thomas libenter ſe quebatur. Tunc frater paulus clamans in ſomnis dicebat. ſuccurrite fratres quia frater thomas recedit. Et cum dicto cla more euigilans: om̄ia alijs fratribus enar rauit. ip̄e vero ſanctus thomas iter incho ans iuit per campaniam verſus romam. x 2

De.chꝰ vcolao Informatus aūt in itinere diuertit in mo naſteriū foſſe noue qd̓ cum ingrederet̉ di xit. Hec reqͥes mea in ſeculū ſeculi: hic ha bitabo qm̄ elegi eam. Cum ꝟo cepiſſet gra uius infirmari petijt ſacramēta ecc̄ie: cūqꝫ deportatū fuiſſent illa accepit. ⁊ poſt modi cū cum laude ⁊ bn̄dictione dei ſancta illa aīa faciliter diſceſſit a corpore q̄ ab angeliſ ad ſuperos fuit delata ip̄m ꝟo corpus in eodē monaſterio ſepultū honorificentiſſi me: ad cuiꝰ exequias multi nobiles ac reli gioſi tam p̄dicatores qͣꝫ mīores ac alij ꝯuē nerūt: nec defuit ibi virtus diuina ī mira culoꝝ oꝑatōne qn̄ ſuꝑior dicti monaſterij paties in oculis ꝯmedanſqꝫ ſe thome libe ratus eſt. Et quidā frater petrus: quarta nā patiēs: meritis huiꝰ ſanitatē recepit. ſic qꝫ ⁊ alij plurimi bn̄ficia ſanitatis impetra rūt. igit̉ hunc ſanctū pio veneramur affe ctu. qͥ nunc in celis cuꝫ xp̄o letat̉ ꝑ infinita ſecula ſeculoꝝ. Amē. ¶ Sermo quadrageſimuſoctauus d̓ ſan cto Nicolao ſamoſiſſimo ꝯfeſſore. N diebꝰ ſuis placuit deo. ex lib̓. ecc̄iaſtici aſſumit mr̄ hec ꝟba ſcā ecc̄ia origīali ter ibi. xliij. c. deſcripta. maxi mo otio ſūmoqꝫ ſtudio vnuſ qͥſqꝫ laborare dꝫ vt placꝫ ī oībꝰ vijs ſuis al tiſſimo creatori nr̄o qm̄ eos qͥ ſtudent ſuā voluntatē īplere ⁊ in hͦ ꝯplacere maieſtati ſue: nō ſolū in futura īmortali vita. verum etiā ⁊ in pn̄ti ſeculo ſublimiter magnificat ⁊ exultat. quiſnā explicare queat quāta ſit beatiſſimi Nicolai gloria. nō ſolū in illa ſo cietate ſctōꝝ vbi pax eſt ꝑfecta: ⁊ poſſeſſio ſecura indeficiētis boni ſꝫ adhuc in ecc̄ia militāte: vbi ſpe currimꝰ ad hereditatē ꝓ miſſam. vbiqꝫ ꝓfecto celebre eſt nomē ſan ctiſſimiqꝫ Nicolai. vbiqꝫ illius miracula fulgent vbiqꝫ tandē a fidelibꝰ deuotiōe ſin gulariſſima colit̉: qꝛ ꝟo eius hodierna die teſtū celebrat̉ equū eſſe cenſui ad eius in gentes ampliſſimaſqꝫ laudes perorādas cum dei adiutorio oēm dare operā. de quo dicunt̉ verba in themate poſita ꝙ in diebꝰ ſuis placuit deo. Et licet hoc fuerit ꝓpter plurimas virtutes ſuas tn̄ ex illis tres p̄ cipuas colligemus quas explicare ſigilla tim curabimus. Prīa dr̄ prudētia ſpūalis. Scd̓a miſcd̓ia proximalis. ¶ Tertia obſeruātia paſtoralis. ¶ Qualiter beatus Nicolaus placuit deo ꝓpter prudentia ſpiritualē que ſpreuit ter rena ⁊ celeſtia ꝯcupiuit. Ca.ſ. Rima btī Nicolai vir tus qua placuit deo dr̄ pruden ti a ſpūalis. de hac dixit ſapiēs Prouerb̓. iij. c. In om̄i poſſeſſiōe tua acqͥ re prudentiā. Et. xvi. c. acquire prudentiā qꝛ precioſior ē argento. Et. xp̄s Matth̓. x. ca. Eſtote prudētes ſicut ſerpētes. eſt autē hec prudētia vt docet Ariſto. in. vi. ethic̄. Recta rō agibiliū: qua hō in quibuſcūqꝫ agendis finē ꝯſiderat: atqꝫ ad illū media ꝯueniētia accomodat ⁊ diſponit. qꝛ vt boe tius inqͥt in. ij. de ꝯſoſatōe. qd̓ ante oculos ſitū eſt nō ſufficit intueri rerū exitus pru dēti a metit̉. tamē vt ait Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xlvij. triplex prudētia diſtingui pōt. rima eſt falſa. ecunda vera. Tertia perfecta. ¶ Prima ē prudentia falſa ꝑ ſimilitudinē dicta q̄ in malis ⁊ peccatoribꝰ reperit̉. ⁊ de hac xp̄s Luce xvi. c. dixit. filij huius ſeculi prudentiores filijs lucis in generatiōe ſua ſunt ⁊ paulus ad Romanos. viij. ca. Pru dentia carnis mors eſt. Cum em̄ prudens ſit qͥ bene diſponit q̄ ſunt agenda ꝓpter ali quē bonū finē. Ille qui ꝓpter alique malū finē aliqua diſponit ꝯgruentia illi fini ha bet falſam prudentia inqͣꝫtum illud qd̓ ac cipit pro fine. nō eſt veꝝ bonū ſed ẜm ſimi litudinē. ſicut dr̄ aliquis bonus latro hoc em̄ modo poteſt ẜm ſimilitudinē dici pru dens latro. qui ꝯueniētes vias inuenit ad la trocinandū. ¶ Scd̓a eſt prudentia vera ſed imperfecta. que inuenit vias accomo das ad finē bonū ſꝫ eſt imperfecta duplici ter. Uno mō qꝛ illud bonū qd̓ accipit pro fine non eſt ꝯmunis finis totius humane vite ſed alicuius ſpecialis negocij puta cū aliquis adinuenit vias accomodas ad na uigandū vel negociandū dr̄ prudens nau ta vel negociator. Alio modo prudentia dr̄ imperfecta. qꝛ deficit in principali actu

&ovlxiij De ſouch niolao prudentis. puta cum aliquis bene ꝯſiliāt ⁊ recte iudicat de his q̄ pertinēt ad totam vitā ſed nō efficaciter percipit. ¶ Tertia ē prudentia vera ⁊ ꝑfecta. Et hec eſt q̄ recte ꝯciliat̉ ⁊ recte indicat ad bonū finē totius vite ac etiā ꝑcipit Et hec ī ſolis bonis repe ritur. de hac dicit ſapiēs Prouer.i. c. Pru dentia ſeruabit te vt eruaris a via mala. hec aūt in pauciſſimis reperit̉. qm̄ oēs pro maiore parte ſillicito ſunt de terrenis ⁊ tē poralibꝰ bonis. de quibꝰ dr̄ Baruch. iij. c. Exquiſierūt prudentiaꝫ q̄ de terra eſt. Et de celeſtibꝰ aut nulla aut modica ē illis cu ra. Hi ſunt qͥ in die iudicij vidētes electos ⁊ amicos dei affluer̄ om̄i bonoꝝ copia. Et ſeip̄os ꝯſiderantes eternis fore deputatos ſupplicijs dicent illud Sapīe. v. c. Nos in ſenſati vitā illoꝝ eſtimabamus inſaniā: ⁊ finē illoꝝ ſine honore. Ecce quō ꝯputati ſunt inter filios dei ⁊ inter ſanctos ſors il loꝝ eſt. Propterea beatus nicolaus prudē tiam verā ſpiritualē ⁊ perfectā ſectatus ē. nam ex diuitibꝰ ⁊ ſanctis parētibꝰ origneꝫ duxit. Cuius pater ep̄i phanius mater io hāna ex ciuitate patere ciues cum in pͥmo iuuētutis flore eum genuiſſent ꝯtinēter vi uentes celibē vitā duxerūt. Hic prima die dum balnearet̉ erectus ſtetit in pelui. inſu per quarta ⁊ ſexta feria ſemel tm̄ ſugebat vbera. Factus aūt iuuenis alioꝝ iuuenuꝫ deuitās laſciuias ecc̄iaꝝ potius terebat li mina. Et quicqͥd ibidē de ſacra ſcriptura intelligere poterat memoriter retinebat. Parētibꝰ vero de functis nō cogitauit vxo rem ducere nō multiplicare diuitias non ſatiſfacere corporis voluptati: ſed qualiter tanta diuitiaꝝ copiam: nō ad laudem hu manā ſed ad laudeꝫ dei diſpenſaret: vt ſic theſaurizaret theſauros in celo iuxta pre ceptum ſaluberrimum noſtri ſaluatoris. Matth̓. vi. ca. Nolite inquit theſaurizare vobis theſauros in terra vbi fures effodi unt ⁊ furantur. theſaurizate vobis theſau ros in celo quo fur nō appropriat neqꝫ ti nea demolit̉. Ad bona igit̉ ſempiterna de dicauit animū ⁊ ꝓ illis adipiſcendis oēm adhibuit diligentiā. ¶ Qualiter ſanctus Nicolaus ex miſeri cordia ſubuenit ciui pauperi qui tres fili as nuptui tradidit propter elemoſinā quā piſcolaus fecit. 5. Capitulū. jii Ecunda beati nicolai virtus qua placuit deo dr̄ miſe ricordia proximalis. de hac re demptor mundi dixit Matth̓. v. ca. beati miſericordes qm̄ ip̄i miſericordiā ꝯſequen tur. Hanc Hiero. ꝯmēdauit in ca. qͥ cle mentiā. lxxxvi. di. vbi ait. Qui clementiaꝫ nō habet nec indutus eſt miſericordie qͣꝫ uis ſpūalis ſit nō adimplet legem xp̄i. Et Amb̓. eadē di. ca. in ſingul̓ inqͥt Miſcd̓ia cōis ē vſus: iō cōe p̄ceptū oībꝰ officijs oībꝰ etatibꝰ neceſſaria ⁊ ab oībꝰ deferēda. Nō publicanus: nō miles excipit̉: nō agricola nō vrbanus diues ⁊ pauper oēs in cōi ad monent̉ vt ꝯferant nō habenti. Hanc mi ſericordiā in ſe fuiſſe beatuſ nicolaus aper tiſſime demonſtrauit. dum elemoſ vnā in digenti ⁊ in extrema neceſſitate poſito ꝯui cino ſuo benigne tribuit: habebat ille tres filias virgines quas pre inopia proſtitue re cogebat̉ vt ſic infami eaꝝ ꝯmertio a le retur. Qd̓ vt ad aures viri ſancti deuenit ſcelus abhorruit ⁊ maſſam auri panno in uolutā in domū eius ꝑ feneſtrā clam pro iecit clamqꝫ receſſit: Mane ſurgēs homo maſſam auri reperit: ⁊ deo gratias agens primogenite nuptias celebrauit. Inde ad a liquos dies fimile opus dei famulꝰ egit. Quod rurſum ille reperiēs ⁊ in laudes ī menſas prorumpēs de cetero vigilare pro poſuit: vt ſciret quis eſſet qui ſue inopie ſb̓ ueniſſet. Poſt etiā paucos dies duplicatā auri maſſam in domū proiecit. Ad cuius ſonitū ille excitatur. ⁊ nicolaū fugientē in ſequitur taliqꝫ voce alloquitur ſiſte gradū teqꝫ a ſpectui nō ſubtrahas meo. Et accur rens velocius Nicolaū hunc eſſe cognouit Mox humi proſtratus oſculari volebat pedes eius: ꝙ ille refugiens ab eo petijt ne factū alicui qͣꝫ diuviueret reuelaret In hac ꝟo elemoſyna obſeruauit nicolaus tres il lius ꝯditiōes neceſſarias. Prima ꝯditio qꝛ fuit prompta. Scd̓a qꝛ fuit copioſa. Terti a qꝛ fuit ſecreta. ¶ Prima conditio illius elemoſyne fuit prompta quia nō multis precibꝰ data vel impetrata. Inquit Seneca in libro de be x 3

de c voolao neficijs. Ingratū ē beneficiū qd̓ diu inter dantis manis manus heſit. Et idē. Nul la res carius emitur qͣꝫ que precibꝰ empta eſt. Et licet deo grata ſit elemoſyna q̄ dat̉ pauꝑibꝰ illā petētibꝰ Gratiſſima tn̄ ē ꝯſpe ctui ſuo cum tribuit̉ pauperi ⁊ egeno: pre verecundia petere nō audienti. Ex hoc ait Amb̓. li. i. de officijs. Sunt multi qui ma lunt miſeria tacite egeſtatꝭ aſtringi qͣꝫ pu blica petione confundi: hi querendi ſunt ⁊ adiuuandi: vt per hoc amplius gaudeāt: ꝙ paupertati ꝯſulant ⁊ pudori. Secūda ꝯditio illius elemoſyne fuit copioſa. quo niā tantū dedit quantū ſufficere iudicauit pro puellis virgībꝰ maritādis. ẜm ꝯſtitu tionē Tobię qui. iiij. ca. ait. Si multū tibi fuerit abundater tribue. Tertia ꝯditio fu it ſecreta. qꝛ obſeruauit documentū ſalua toris noſtri qͥ Matth̓. ca. v. dixit. Cum fa cis elemoſynā noli tuba canere ſicut hypo crite faciunt. o quanta tepiditate his tem poribꝰ dicunt̉ morta les in quibꝰ charitas nō ſolum friguit. Sed vt videt̉ penitus ē extincta: om̄es que ſua ſunt querūt om̄es tantum ſeip̄os diligunt: qui reuera etiaꝫ gentiliū voce ꝯfundi merito poſſunt. inqͥt Seneca ad lucillū. nō poteſt quiſqͣꝫ beate degereaqui ſe tm̄ intuet̉ qui omia ad vtili tates ſuas ꝯuertit: alteri viuas oportet ſi vis viuere tibi. Et idē in libro de beata vi ta. Ubicunqꝫ homo eſt beneficio locus ē. Et Ouidius libro de ponto. Regia crede mihi res eſt ſuccurre lapſis. Conueniens homini hoīem ſeruare voluptas. ſed pre ter voces ⁊ documēta paganoꝝ aſſunt no bis xp̄i ⁊ ſanctoꝝ monita pariter ⁊ exem pla: inter q̄ vnū qd̓ de beato nicolao iā pre diximus notabile valde ē ac ſingulare. ¶ Qualiter beatus Nicolaus obſeruauit officiū boni paſtoris circa regimen anima rum promotus ad temporalē dignitatē ex voluntate dei. Ca. 11l. Ertia virtus qua pla cuit deo almus ꝯfeſſor Nicola Aus dr̄ obſeruātia paſtoralis: ob ſeruauit quidē officiū paſtoris boni circa curā ⁊ regimē aīaꝝ: qd̓ on̄dimꝰ tripliciter Primo in ſua promotiōe. ¶ S. d̓o in paupeꝝ ſubuentiōe. ¶ Tertio in populi doctrinatiōe. ¶ Primo oſtendimus beatū nicolaū fui ſe paſtorē bonū in ſua promotiōe. nō em̄ ꝑ motus fuit ad ep̄alem dignitatē prece vel precio vt fieri ſolet temꝑibꝰ his malignis: ſed cum humilitate acceptauit onus regi minis vocatus ad illud ex diſpenſatione diuina. hodierna ꝟo die nullus promouet̉ inuitus: imo eccleſiaſtica beneficia ⁊ digni tates nō niſi importune petentibꝰ diſpen ſant̉. Ex qͦ facti ſt̓ hoīes ambitioſi: ⁊ dū ſu ſcipiunt cathedrā paſtoralē nō niſi de ter renis ⁊ tranſitorijs curant. Sed audiant id qd̓ Ehryẜ. ſcribit di. xl. cap. multi. in fi. Quicūqꝫ deſiderauerit primatū in terra ī ueniet ꝯfuſionē in celo nec inter ſeruos xp̄i ꝯputabat̉ qui de primatu tractauerit. Ad beatū itaqꝫ nicolaū redeuntes ꝯſideremꝰ qualiter ep̄alem honorē ſuſcepit defuncto quidē epiſcopo mirree ciuitatꝭ: vbi ip̄e mo rabatur ꝯuenerunt ep̄i ꝯuicini illi eccleſie de ep̄o prouiſuri. Aderat inter eos quidaꝫ magne auctoritatis ep̄s. ad cuius electio nē omniū ſententia dependebat. cum ergo cunctos ieiunijs ⁊ oratiōibꝰ inſiſtere mo nuiſſet: nocte illa vocē audiuit dicentē ſibi vt hora matutinali fores eccleſie obſerua ret: ⁊ quē primū ad eccleſiā cui nomen eſt Nicolaus: venire ꝯſpiceret ip̄m in epiſco pum cōſecraret. hoc ergo ⁊ alijs reuelans ep̄is āmonuit vt om̄es or̄oni inſiſterent et ip̄e pre foribꝰ excubaret. Et ecce hora ma tutinali quaſi a deo miſſus ante om̄es ad ecc̄iam ꝓperauit: quē apprehendēs ep̄s di xit ei: qd̓ tibi nomē eſt: ille vt erat columbi na ſimplicitate plenus. inclinato capite in quit vr̄e ſanctitatis ſeruus nicolaus: quē in eccleſia ducens licet plurimū renitentē: in cathedra collocauit: neqꝫ in hoc repre henſibilē ip̄m quiſpiā inducet qui paſſus eſt in cathedra collocari cum agnouerit hͦ ex dei voluntate proueniſſe. etiam cum ab epiſcopis ibidē cōgregatis rationabiliter cogeretur. Nam vt ſcribitur. viij. q. i. ca. in ſcripturis. Si is qui valet om̄ipotētis dei oues paſcere renuit: oſtendit ſe ſūmum nō amare paſtorē. Acceptato itaqꝫ a nicolao pontificatus officio ſectabat̉ in om̄ibꝰ hu militatē: morū grauitatē: peruigilabat in oratiōe corpus macerabat: mulierū vita

de ſac Gex0 I bat ꝯſortia: affabilis in ſuſcipiendo: efficax in loquendo: alacer in exhortando: ſeuer in corripiendo. Et vt in cronicis legit̉. fuit tempore Conſtantini ſecundi filij Conſtā tini magni. Et Iulij pape qui ꝯgregauit ſinodū apud nicea trecentoꝝ decem ⁊ octo patrū ꝯtra arriū. de qua ſcribit̉. xv. di. cap̄ canones. Et ibi fuit nicolaus: eius tempo re floruerunt Euſebius ep̄s vercellenſis. Illaris ep̄s pictauienſis. Antonius ma gnus. ⁊ Macharius. ¶ Secundo oſten dimus beatiſſimū Nicolaū fuiſſe paſtorē bonū in pauperū ſubuentione. nam vt di cit Hieronymus ad nepotianū ⁊ ponitur in decretis. xij. q. ij. ca. gloria. Gloria epiſco pi eſt paupeꝝ oꝑbꝰ prouidere ignominia ſacerdotis eſt ꝓprijs ſtudere diuicijs. Et ī ca. aurū. xij. q. ij. Ambroſius ait. aurū ha bet eccleſia nō vt ſeruet ſed vt eroget. Ex hoc ſanctiſſimus nicolaus de pauperibus ſpecialiter curā ſuſcepit ob quod pijſſimꝰ deus mēſurā tritici ab eo ſuſcepti miracu lo ſe ſuppleuit. Quodā nanqꝫ tempore to tam prouīciā ſancti nicolai fames valida pertulit: ita vt om̄ibꝰ deficerēt alimēta Au diens aūt vir dei naues onuſtas tritico ap plicuiſſe portui illuc ſtatim proficiſcit̉. Et rogans nautas vt ſaltē in centū modijs ꝑ quālibet nauē fame periclitantibꝰ ſubue nirent. cum illi reſpondiſſent nō audem pater: qꝛ menſuratū alexandrie oportet in horrea imperatoris nos reddere. ſanctus inquit facite nunc qd̓ dico. ⁊ vobis ī dei ve ritate promitto ꝙ nullā minorationē ha bebit apud regiū exactorē. Qd̓ cum feciſ ſent ⁊ eandē menſurā a lexandrie quā ac ceperant reddidiſſent miniſtris imperato ris miraculoꝝ referunt: ⁊ deū in ſua famu lo magnifica laude attollunt. frumentum aūt vniuſcuiuſqꝫ indigentiā vir dei diſtri buit ita vt miraculoſe duobꝰ annis nō tm̄ ad victū ſufficeret ſꝫ etiā abuſum ſeminis abundaret. ¶ Tertio oſtendimus beatū nicolaū fuiſſe paſtorem bonū in populi do ctrinatione. nō em̄ neglexit populū ſibi ſb̓ iectum paſcere cibo ſpirituali quinimo cū regio illa idolis deſeruiſſet. adhuc poſt cō uerſionē ad chriſtum populis nephande diane adhuc deſeruiebat. Et ſub quadaꝫ arbore illi ꝯſecrata quoſdam ritus gentiū Scqj. a. xt. exercebat quem ritum de om̄ibus finibus vir dei expulit ip̄amqꝫ arborē precidi mā dauit. Tandem in perſeuerantia bonorū operum feliciter ad chriſtuꝫ migrauit. Et vt ſcribitur in eius legenda ante anīe exi tum angelos ad ſe venientes vidit. Et di cto pſalmo. In te domine ſperaui. vſqꝫ In manus tuas domine cōmendo ſpiritum meū. tradidit ſpiritū. anno domini tricen teſimoſexageſimo tertio. vbi a pud terrige nas celeſtis audita eſt melodia. Corpus itaqꝫ honorifice in tumba marmorea re poſitum fuit: quod tandem barū tranſſa tum fuit. anno domini. MLXXXVII. O igitur felix anima Nicolai que peracto huius breuis temporis curſu: tandem ce leſtia regna petiuit. ibi congaudet chriſto ⁊ omnibus elelectis per infinita ſecula ſe culorum. Amen. ¶ Sermo quadrageſimuſnonꝰ de tribus priuilegijs beati Stephani prothomarty ris. que cooperate chriſto eum glorioſum fecerunt. Ideo celos apertos ⁊ ieſum ſtantē a dextris vir tutis dei. Scribunt̉ hec ver ha Actuum. vij. cap̄. ⁊ in epi ſtola preſentis ſolennitatis: in tribulatiōe poſitis ac laborantibus quibuſcunqꝫ pro diuino amore nunqͣꝫ deeſt auxiliū ſuperne gratie: qua fit: vt quecunqꝫ ardua ⁊ diffici lima non ſolum non moleſte: ſed equo ani mo ac iocundiſſimo ferant. nihil em̄ terri bilius eſt morte: quā tamen amici dei etiā violentam paſſi ſunt pro chriſto ganden tes. Ecce in promptu occurrit nobis exem plum ſtephani prothomartyris: qui in et a te florenti lapidationis martyriū patien tiſſime tollerauit. cui cum ex debito tenea mur honorē quem poſſumus exhibere: vt ſic valeamus interuenientibus eius meri tis vite ip̄iꝰ imitatores fieri. hodierna die ad illum ſermonē vertemus: qui vidit chri ſtum ſtantē a dextris dei paratiſſimū ad eum adiuuandū: prout ip̄e retulit in ver bis a nobis premiſſis. In quibus tria bea ti ſtephani priuilegia diſtinguemus: qͥ co operante chriſto eum celeberrimū glorio ſiſſimūqꝫ oſtendunt 1 4

Primū dr̄ gratie. Secundū victorie. Tertiū glorie. ¶ Qualiter beatus Stephanus fauente diuina gratia ſuꝑauit ſuperbiā auariciaꝫ Ca. ſ. ⁊ luxuriā. Rimū priuilegiū beati ſtephani dr̄ gratie. de quo ſic dr̄ Actuū. vi. c. ſtephanus plenus gratia ⁊ fortitudine faciebat prodigia ⁊ ſi gna magna in ppl̓o. Fuit equidē in eo gr̄a qua tria pͥncipalia peccata ad q̄ cetera re ducūt̉ ſuꝑauit. Primū fuit ſuperbia. Se cundū auaritia. Tertiū luxuria. de quibꝰ Ioh̓. pͥme canonice. ca. ij. ait. Om̄e qd̓ eſt in mūdo ꝯcupiſcētia carnis eſt: aut ꝯcupi ſcentia oculoꝝ: aut ſuperbia vite. Super biā nāqꝫ ſuꝑauit per virtutē humilitatis. Luxuriā ꝑ virtutē caſtitatis. Et auaritiā per virtute paupertatis Primo fuit humi lis in honore ſibi ab ecc̄ia exhibito. Nam vt ſcribit̉ Actꝭ. vi. c. Ip̄e fuit vnus imo pri mus ex ſeptē dyaconibꝰ ab apl̓is ordinatꝭ in miniſteriū. Cum em̄ excreſceret multi tudo credentiū apl̓i decreuer̄t eligere ſeptē qͥ preeſſent adminiſtratiōi tꝑali vt ip̄i va carent verbo diuino Et elegerūt ſtephanū viꝝ plenū fide ⁊ ſpūſancto: ⁊ philippū: ⁊ ꝓ choꝝ: ⁊ nic anorē: ⁊ timonē: ⁊ promenā: et nicolaū aduenā antiocenū. In qua electio ne ⁊ honore ſibi exhibito ſtephanus humi liter ſe ꝯtinuit qd̓ qͣꝫtum fit laudabile cū qͥs ī dignitatibꝰ ⁊ honoribꝰ hō tumeſcit. pꝫ ex verbo ſapientis: qui ca. iij. Ecc̄iaſt. ait. Quāto maior es humilia te in om̄ibꝰ. qd̓ Cicero in pͥmo de officijs elegantiſſime re tulit In rebꝰ inqͥt etiā proſperis ſuꝑbia fu gienda ē ⁊ arrogantia. nā vt aduerſas res ſic ⁊ ſecundas īmoderate ferre leuitatis ē. Scd̓o beatus ſtephanus ſuperauit luxu riā per virtutē caſtitatis. nā dr̄ de eo ꝙ fuit vir boni teſtimonij ⁊ mūdiſſime fame. hoc ꝟo expleri nō pōt abſqꝫ auxilio diuine gr̄e: qꝛ vt ait Augꝰ. in libro de agone xp̄iano. Inter om̄ia xp̄ianoꝝ certamina: duriora ſunt prelia caſtitatis. vbi quottidiana pu gna ⁊ rara victoria. Tertio ſuꝑauit auari ciā per virtutē pauꝑtatis. nā fuit plenꝰ fi de. Suꝑ qͣ verba inquit Augꝰ. qͥ verā fidē Sec x. adra g. j. X ſa.j. hn̄t de deo: nō cupiūt in his miſerijs diui tes fieri. Sed pleriqꝫ obſtinatiōe volunta ria in fuis peccatꝭ ꝯmorātes excuſare ſuā prauitatē ſatagunt aſſerētes nō poſſe vir tuoſe viuere: qꝛ ip̄is d̓s nō porrigit gratiā ſuā: quibꝰ rn̄demus ⁊ gratiā ad ſalutē ne ceſſariā deus nō denegat: niſi his qͥ illā ha bere nolunt. Ideo Ciprianꝰ in epl̓a ad do natū ait. profluens largiter ſpūs nullis fi nibꝰ premit̉: nec vllis coercētibꝰ clauſtris intra certa meaꝝ ſpacia reſtenant̉: manat iugiter exubert affluenter. noſtꝝ tn̄ pectus ſitiat ⁊ pateat qͣꝫtum illuc fidei capacis af ferimus tm̄ inde gr̄e mūdantis haurimꝰ hec ille. Igit̉ vt inquit Ariſto. in li. de cau ſis. prima cauſa ineſt om̄ibꝰ rebꝰ ẜm diſpo ſitionē vnam nō tn̄ om̄es eam recipiūt ẜm eandē diſpoſitionē. quare ⁊ aliqui gratiaꝫ nec in minimo habēt: qꝛ illā habere ꝯtem nunt: ⁊ loquor de gr̄a gratū faciente qui dā gr̄am hn̄t ſeruantes in caritate diuina mandata. Alij aīo feruētiores qͣꝫ primi ad obſeruantiā ꝯſilioꝝ aſcendunt: quare gra tia maior eſſe poteſt in vno qͣꝫ in alio. Un̄ Augꝰ ad dardanū ait. In qͥbꝰ habitat d̓s nō equaliter habitat. Et idē ad bonifaciū gratia meret̉ augeri. qd̓ ẜm Alexandrū in tertio intelligenduꝫ eſt de magnitudine ⁊ augmento ẜm quantitatē virtualē. nō ẜm quantitatē dimenſiuā. ¶ Quare vicit beatus Stephanus cum adiutorio dei tria prelia in quorum quoli bet affuit ſibi diuinū auxiliū. ¶ Ca. II. Ecunduꝫ priuilegium beati ſtephani dicit̉ victorie. vi cit quidē cum adiutorio diuino malos hoīes eum perſequentes: mos nāqꝫ maloꝝ eſt bonis ⁊ virtuoſis moleſtiā infer re. qꝛ ẜm ph̓oꝝ ſententiā ꝯtraria ſimul ſta re nō poſſunt: ſed mutuo ſe expellunt vt do cet Ariſto. x. methaphiſice ⁊ in predicamē tis. Sicut calidū nō ſtat cum frigido: aut albū cum nigro ſiue tenebra cū lumine. iō xxiij. q. iiij. ca. qui ẜm carnē. Hieronimus ait. Qui ẜm carnē natus eſt perſequebat̉ ſpiritualē: nunqͣꝫ ꝟo ſpiritualis carnalem perſequit̉ ſed ignoſcit quaſi ruſtico. ſurre xerūt gͦ viri magni ꝯͣ ſtephanū procurātes morte eius: interueniēte triplici prelio.

S.y F Primū fuit diſputationis Secundum accuſationis. ¶ Tercium cōminationis. ¶ Primū fuit p̄lium diſputatiōis. de qͦ di cit̉. ſurrexerūt auteꝫ quidam de ſynagoga que appellabat̉ libertinoꝝ a regione ſic no minatoꝝ ẜm. Nico. de lyra. ⁊ cirenſiū cire ne ciuitate. ⁊ alexandrinoꝝ ab alexandria metropolis egypti ⁊ eoꝝ qͥ erant a cilicia ⁊ aſia: que ſunt regiones ꝓpinque iudee. diſ putantes cū ſte phano in quo p̄lio datus ē ſibi ſpūſſanctus qͥ ſibi facundiam mīſtra uit. ẜm xp̄i ꝓmiſſum: qͥ Luce. xxi. ca. dixit. Ego dabo vobis os ⁊ ſapientiam cui nō poterūt reſiſtere aduerſarij veſtri: Ex hoc dicit̉ de ſtephano. nō poterant reſiſtere ſa pientie ⁊ ſpiritui qͥ loquebat̉. ¶ Secundū p̄lium fuit accuſationis. vidētes em̄ iudei ꝙ diſputando ſuccubuerūt callide ſubmi ſerūt duos falſos teſtes: qͥ eū in iudicio ac cuſarent: dixerūtqꝫ eū blaphemaſſe deum moyſen tabernaculū ⁊ templū: que omnia potentiſſime ꝯfutauit. Et dū loqueret̉ af fuit ſibi diuinū auxilium qm̄ intuentes in eū om̄s qͥ erant in ꝯſilio viderūt faciē eius tanqͣꝫ faciem angeli qͥbus ipſe declarauit magni ficando deū. legem moyſen: ⁊ tēplū de deo dixit: ip̄m fuiſſe locutū patribꝰ qͥ eſt deus glorie. de moyſe. ꝙ amicus dei fuerit de lege ꝙ fuerat a deo data de templo ꝙ in ſtructū fuerat ex diuino p̄cepto. ¶ Teciuꝫ p̄liū fuit cōminatiōis. Nā cū ſtephanus fuiſſet multa locutus qͥbus iudei ꝯtradice re nō valebant: audientes q̄ dicebant̉: diſ ſecabant̉ cordibꝰ ſuis ⁊ ſtridebant denti bus in eū. Tunc videns īminere ſibi de ꝓ ximo mortē: intendens in celum vidit glo riam dei ⁊ ait. Ecce video celos apertos et ieſum ſtantē a dextris virtutis dei. Hic dubitat̉ a quibuſdam vtrū viſio beati ſte phani fuerit mentalis aut imaginaria vl̓ corꝑalis. Aliqui dicūt. ꝙ fuit mētalis tm̄: ita ꝙ ex gratia ſpeciali fuit ꝯceſſuꝫ ſtepha nō videre nō ſolum hūanitatē xp̄i ſꝫ etiaꝫ deitatem. Sicut ⁊ paulo de qͦ dicit Augꝰ. ad paulā de videndo deū: ꝙ ſibi fuit ꝯceſ ſum videre diuinā eſſentiam eo ꝙ erat do ctor gentium ⁊ moyſi qͥ fuit doctor iudeoꝝ Et hoc videt̉ dicere q̄dam glo. ſuꝑ locum iſtum que talis eſt. quid aꝫ electoꝝ adhuc in hac vita detenti mundato cordis oculo videre meruerūt gloriā dei: vt hic ſtepha nus ⁊ paulus ad terciū celū raptus. Sed hoc dictum nō videt̉ ſufficiens: qm̄ vt do ctores dicūt viſio diuine eſſentie nō eſt cō ceſſa alicui in vita pn̄ti: vtenti ſenſibꝰ exte rioribꝰ niſi homini xp̄o. Un̄ ⁊ paulus non dicitur deum ſic vidiſſe: niſi in raptu iſtis ſenſibꝰ ſtephanus autē nō videt̉ tunc fuiſ ſe raptus ſed magis vtens ſenſibꝰ. nam lo quebat̉ iudeis audientibus. Alij opinant̉ ꝙ fuit viſio imaginaria: ita ꝙ in eius ima ginatione fuerūt effigies diuinitus forma te ad repn̄ tandū deum ⁊ hoīem xp̄m. ſicut legit̉ de Eſaya ca. vi. ꝙ vidit dn̄m ſedenteꝫ ſuꝑ ſolium ⁊ mente cognouit ſignificatuꝫ illius: ita ⁊ ſtephanus habuit viſionē ima ginariam ⁊ agnouit ſignificatū illius re pſentationis: Et ſic qͣꝫtum ad hoc fuit nō ſolum imaginaria viſio: fed etiam menta lis: ſicut viſiōes ꝓphetaꝝ: Et nō eſt dubiū ꝙ potuit ſic fieri: ſed ex modo loquēdi ſcri pture videt̉ ꝙ fuerit corꝑalis. qꝛ dicit̉: in tendens in celum vidit gloriam dei. Pro pter qd̓ aliqui dixerūt ꝙ viſus ſtēphani fu it a deo fortificatus intantū ꝙ vidit ieſum. exiſtētem in celo empirreo celos acucie vi ſus penetrādo: ſed iſtud nō videt̉ poſſe ſta re: quia ſic viſus fuiſſet extramittendo ab oculo: ⁊ nō intus ſuſcipiēdo ab obiecto qd̓ improbat ph̓us li. de ſenſu ⁊ ſenſato. Pro pter qd̓ vt refert Nico. de ly. ſuꝑ hoc paſſu ꝓbabilius videt̉ dicendū ꝙ a corꝑe xp̄i exi ſtentis in celo fuit īmutatus ocl̓us ſtepha ni ad viſionē humanitatis chriſti. Nam in poteſtate eius eſt ꝙ corpus eiꝰ ſic videat̉ a longe ſicut de ꝓpe. Et forte idem eſt de qͦ libet alio corpore glorioſo: quia tota liter ē ſubiectū anime ꝓpter quod videt̉ ꝙ ad nu tum eius poſſit īmutare viſum indifferen ter a longe ⁊ de ꝓpe. Sicut in poteſtate eiꝰ eſt ꝙ īmutet viſum ⁊ videat̉ in ꝓpria vl̓ in aliena effigie. Deitatē ꝟo videre nō potuit iſto modo: ſed ſicut in viſione imaginaria. format̉ in virtute imaginatiua aliqua effi gies ad rep̄ſentandū deum: vt dictum eſt. Ita exterius poteſt diuinitus formari ad īmutationē corporalis oculi: ſicut ſuo mō fit in apparitione angeloꝝ quando appa rent in corporibꝰ aſſumptis que corporali

a deo aſſumpta: ſed formata pōt ip̄m repn̄ tare oculo corꝑali. Et ſic ꝓbabiliter abſqꝫ vlla ꝯtradictione poteſt dici. ꝙ ſic fuit in viſione ſtephani. mētaliter tn̄ cognouit ꝙ illa effigies nō erat ipſa deitas niſi tm̄ rep ſentatiue. Et huic modo dicendi ꝯcordat lr̄a cū dicit. Ecce video celos aꝑtos. ſi igit̉ viſio p̄tacta ſteꝑani fuit corꝑalis: tūc tria ibi fuerūt miracula. Primū: qꝛ vidit celos aꝑtos. qd̓ ẜm Nico. de ly. intelligendū eſt. nō ꝙ celi fuerūt diuiſi cū ſint incorruptibi les: ſed qꝛ ſic clare vidit ac ſi nullū eſſet ob ſtaculū inter mediū. Secundū miraculuꝫ fuit: qꝛ vidit ieſum in gloria patris: cū ẜm naturā impoſſibile ſit vt corpus glorifica tū in ſua gloria ab oculo corꝑali nō glorifi cato videri poſſit. Tercium miraculū fuit qꝛ cū corpus xp̄i ſit in celo empireo. viden do ip̄m vidit vltra celum ſidereū: aereum ⁊ criſtalinū. Impoſſibile eſt autē ẜm natu ram ꝙ oculus corꝑalis in tanta diſtantia poſſit videre. Si inſuꝑ viſio ſtephani fuit mentalis vt p̄dictum eſt. tunc factū eſt eiꝰ mens eſſet a deo illūinata ad noticiā gl̓ie dei ⁊ dn̄i ieſu xp̄i filij ſui. ꝙ nihil aliud poſ ſet vl̓ vellet deſiderare: nec mortē quā oēs natura liter timent ⁊ fugiūt timeret ſicut ⁊ facto oſtendit. Iudei auteꝫ cū audiſſent eū talia dicentē: ꝯtinuerūt aures ſuas ẜm glo. ne audirent blaſphemante. Sic eniꝫ talſo extimabant ip̄m blaſphemare. Qua re educentes eū extra ciuitatē lapidabant ⁊ teſtes depoſuerūt veſtimenta ſua vt cele rius interficerent: ad pedes adoleſcentis qͥ vocabat̉ ſaulus: poſtea ꝟo fuit paulus vas electionis. ipſe aūt lapidatus: vulne ratus cruore ꝑfuſus. nō dicebat heu me do lentē: nō heu me inuenē: nō heu me qꝛ mo rior abſqꝫ culpa: relinquo mundū: parētes deſero ⁊ amicos: morte violēta occiſus: nō hec vel ſimilia loquebat̉. Sed aīo hilari facie ad celū directa. dn̄e iquit ieſu accipe ſpm̄ meū: ⁊ ne ſtatuas illis hͦ peccatū. qd̓ cum dixiſſet: obdormiuit in dn̄o. vbi gloſa pulcre dictum eſt obdormiuit ⁊ non mor tuus eſt. quia obtulit ſacrificium dilectio nis ⁊ obdormiuit in ſpe reſurrectionis. Qꝭ beatus ſtephanus dicit̉ pͥmus mar tyr ⁊ qualiter multis miraculis coruica uit qui iam plone beatificatus eſt in celis. Capl̓m. II.. Ercium priuilegium beati ſtephani dr̄ gl̓ie. adeptuſ nāqꝫ fuit ꝓpter eius merita co pioſa triplicem gloriam. Prima dr̄ ſpecialis honorationis. pecūda miraculoꝝ oꝑationis. Tercia plene beatificationis. Prima gloria dr̄ ſpecialis honorationis Eſt em̄ in eccleſia dei inter martyres pri mus cuius feſtū īmediate poſt natiuitatē dn̄i celebrat̉. Sed pleriqꝫ dubitare ſolent: quō ſtephanus pͥmus martyr dicat̉: cū an̄ ip̄m etiaꝫ alij martyres p̄dicent̉. Nā abel martyr: innocētes martyres: Ioh̓es bapti ſta martyr. nō ergo ſtepani pͥoritas debet̉ Ad qd̓ rn̄demus ꝙ ideo pͥmus martyr dī quia ipſe pͥus ceteris paſſus eſt: poſt noui teſtamenti ꝯſūmationē que facta fuit: qn̄ oīno ceſſarūt legalia dū xp̄us dixit ꝯſūma tum eſt: etiam quia pͥmus euolauit. Nam alij licꝫ martyriū fuiſſent paſſi an̄ ip̄m: ni hilominus or nōdū erat aperta ianua nō euolauerūt. Dr̄ inſuꝑ pͥmᵗ martyr: qꝛ paſ ſus eſt ꝓpter fidei defenſionē ⁊ ꝯfeſſionem Innocētes quippe paſſi ſunt ꝓ xp̄o: ſed nō dum illum ꝯfiteri poterant. Iohes bapti ſta paſſus eſt: quia arguebat herodē. abel ꝓpter inuidiam fratris. ſtephanus aūt qꝛ xp̄m p̄dicabat filium dei regē regū ⁊ dn̄m dn̄antium. Notandū tn̄ ꝙ beatus ſtepha nus paſſus fuit die qua eius inuentio cele brat̉. Inuentū nāqꝫ fuit tunc corpus eius Anno dn̄i. ecccxvij. honorij pͥncipis anno ſeptimo. Mutauit tn̄ eccleſia feſtiuitates vt feſtū paſſionis eius cū ampliore deuo tione celebraret̉ īmediate poſt natiuitateꝫ dn̄i. qꝛ paſſio eius dignior eſt qͣꝫ inuentio. ¶ Secunda gl̓ia beati ſtephani dr̄ mira culoꝝ operationis. Dicit em̄ Aug. li. xxij. de ci. dei. beatū ſtephanū innūerꝭ miracul̓ coruſcaſſe ⁊ mortuos ſex ſuis meritis ſuſci taſſe. multoſqꝫ curaſſe a varijs languoribꝰ Et vt ibi refert. flores de altari ſancti ſte phani aſſumpti cuiuſdā mulieris cece ocu lis impoſiti ſunt q̄ ꝯtinuo lumen recepit. Quidā inſuꝑ nobilis marcialis noīe: cuꝫ infidelis eſſet ⁊ nequaqͣꝫ ꝯuerti vellet. cuꝫ

plurimū egrotaret gener ſuus valde fide lis ad eccleſiam beati ſtephani venit. Et de ipſis floribꝰ qͥ ſuꝑ altare erant accipiēs ad caput ſoceri latenter poſuit. Suꝑ quoſ cū ille dormiſſet ꝓtinus ante diluculū cla mauit vt ad epͣm mitteret̉: cū aūt ep̄s ab eſſet ſacerdos ad eū venit: ⁊ cū ſe credere diceret baptizatus eſt. Qui qͣꝫdiu vixit hͦ verbū ſemꝑ in ore habuit. Chriſte accipe ſpm̄ meū: tum tn̄ ignoraret: hec verba fuiſ ſe vltima ſancti ſtephani. ¶ Tercia gloria dr̄ plene beatificationis. hanc habet in re gno celoꝝ dn̄m clare vidēdo: tenēdo: atqꝫ fruendo. ibi factus eſt in pace locus eiꝰ ibi poſſeſſionē hꝫ opulentā. ibi coronat̉ aureo la que dat̉ doctoribꝰ: ꝟginibꝰ. ⁊ martyribꝰ: de qͣ plenius in ẜmonibꝰ de virginibꝰ diſſe remus. O igit̉ felix iuuētus beati ſtepha ni: que morte ⁊ martyrio fuit in melius cō mutata. O p̄ctoſa ⁊ delicata tollerantia. O dulces lapides torrētis qͥbꝰ tam gran de p̄miū eterne vite ſtephanus ipſe ꝓme ruit. mortuus fuit ꝓ xp̄o. Et ecce in eternū regnat cū chriſto qui eſt benedictus in ſe cula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo. L. de innocētibus occiſis ab he rode aſcolonita qui chriſtum puerulū ex tinguere nitebatur. Urge et accipe pue rum ⁊ fuge in egyptū. Ange li ad ioſeph loquentis verba ſunt iſta originaliter Math̓ i. ca. ⁊ in euangelio pn̄tis feſtiuitatis iniqͥ tas male mentis herodis impij ⁊ crudelis ieſum in cuna vagientē ꝑſequi cepit. Naꝫ volens illum perimere alios ꝑuulos occi di iuſſit credens in numero eoꝝ xp̄m ꝯclu dere. Qua de re beatiſſimis illis innocen tibꝰ eccl̓ia ſancta honorē debitū tribuit ſta tuens hanc ſolennitatē ad eoꝝ reuerentiā a fidelibꝰ celebrandā: vt aūt mens xp̄iana ꝑcipere valeat qͣꝫta ſit obligatio nr̄a ad fi lium virginis diligendū qͥ in qualibet eta te ꝓ nobis pati nō recuſauit. In pn̄ti ẜmo ne decurremus ea que de illius peregrina tione in egyptū ⁊ pueroꝝ interfectione euā gelica tradit hyſtoria. vbi tria myſteria ſe offerunt ꝯtemplanda. ¶ Primū dr̄ xp̄i peregrinatio. ¶ Secundū herodis malignatio. ¶ Tercium innocentiū coronatio. ¶ Qualiter ioſeph monente angelo fugit cū ieſo ⁊ virgine mr̄e in egyptū. ¶ Ca. I. Rimum myſteriū cō templandū dr̄ chriſti ꝑegrina tio. Et hoc notat̉ in pͥma parte euangelij. cū dr̄. Angelus dn̄i apparuit in ſomnis ioſeph dicens. Surge ⁊ accipe pu erū ⁊c̄. Ad quoꝝ verboꝝ explanationem mitiorē tria ſunt hͦ loco dubia diſceptāda ¶ Primū vtꝝ chriſtus habuit angelū ad ſui cuſtodiam deputatum. ¶ Scd̓m cur angelus apparuit ioſeph in ſomnis. ¶ Terciū qͣre in ſua fuga xp̄s egy ptum petijt. ¶ Ad pͥmū dixerūt aliqui ꝙ chriſtus habuit angelū ad ſui cuſtodiam. Nam Luce. ij. ſcribit̉ ꝙ angelus annūcia uit paſtoribꝰ xp̄i natiuitatē qui potuit eſſe angelus eius cuſtos. Et Luc̄. xxij. ca. dicit̉ Ecce apparuit ei angelus dn̄i ꝯfortās eū. vbi Beda ait. In teſtimoniū vtriuſqꝫ na ture angelus eum cōfortaſſe ⁊ angelus ei miniſtraſſe deſcribit̉. Inſuꝑ xp̄s ieſus ẜm humanā naturā ⁊ paſſibilitatis ſtatū fuit paulominus ab angelis minoratus: vt do cet magiſter ſententiaꝝ in i. di. xvi. Unde qͣꝫtum ad hoc videbat̉ angelico indigere pſidio. Adhuc angelica cuſtodia facit ad aīe dignitatē. Un̄ Hiero. ſuꝑ Mat. xviij. ca. Magna inquit eſt dignitas aīarū vt vna queqꝫ ab ortu natiuitatis ſue in ſui ꝓ fectū ⁊ cuſtodiā hēat angelū ſpecial̓r depu tatū. Aīa autē xp̄i cū ſit nobiliſſima nō dꝫ tanta dignitate pͥuari. Sed ꝯtrariū tenet docto. in. ij. ſententiaꝝ di. xi. vbi dicit ſctūs Bonauen. ꝙ chriſtꝰ nō indigebat angelo cuſtodiente. qꝛ aduerſarius nō poterat oꝑ primere ꝑ violentiā corpus diuinitati vni tū: nec poterat ſeducere ꝑ aſtutiā intellectū plenarie a ꝟbo illuſtratū: nec poterat alli cere ꝑ blanditias affectū plenitudine gr̄e ꝯfirmatū. Iō xp̄s nō indigebat angelo bo no: nec qͣꝫtū ad corꝑis de fenſionē: nec qͣꝫtū ad eruditionē rōis: nec qͣꝫtū ad incitatiōeꝫ affectiōis nō ꝯpetebat etiā ipſi xp̄o hr̄e an gelū cuſtodē: qꝛ cuſtodia in cuſtodiente re ſpcū cuſtodiri dic̄ p̄ſidētiā qͣndā. ⁊ qꝛ āgl̓i xp̄o dn̄o ſb̓erāt: iō nullū officiū p̄ſidētie ipiſ

ter vident̉: ita aliqua effigies corꝑalis non angelis reſpectu ꝯmitti debebat. Quicqͥd aūt de ſcripturis allegatū eſt ꝯtrarium: de angelis adminiſtrantibꝰ ⁊ ſeruientibꝰ ipſi xp̄o nō de p̄ſidentibꝰ eſt intelligendū: nūqͣꝫ em̄ ſic minoratus eſt xp̄s ab angelis vt ali quis angelus auderet ei p̄ſidere: cū ita bn̄ ſit adorandus xp̄s in cruce ⁊ in ſua infir mitate: ſicut cū appararebit in ſua virtute Cum ꝟo dicebat̉ ꝙ angelica cuſtodia fa cit ad hoīs dignitatē. Dicendū ꝙ cuſtodi ri ab angelis: ita dicit dignitatē in aīa re ſpectu aliaꝝ creaturaꝝ que non cōmitunt̉ angelice cuſtodie: vt tn̄ dicat imꝑfectionē reſpectu angeloꝝ beatoꝝ qui aliena cuſto dia nūqͣꝫ egent. Et quia aīa xp̄i ab inſtan tiſue ꝯceptionis erat ꝑfecte beata angeluꝫ cuſtodientē nō debebat habere: ſed bn̄ mi niſtrantem nō vnū tm̄ ſed etiam plures. ¶ Scd̓m dubiuꝫ fuit. Cur angelus appa ruit ioſeph in ſomnis. Ad qd̓ rn̄det Cryẜ. in omelia dicens. Ideo nō apparuit mani feſte ſicut paſtoribꝰ: qꝛ valde fidelis erat: paſtores indigebant quaſi rudes. virgo in diguit quaſi de maximis inſtruenda. Si militer Facharias indiguit ante ꝓlis cō ceptionem viſione mirabili. At remigius aliam rōnem aſſignat moralē dicens. ꝑ hͦ ꝙ angelus in ſomnis apparuiſſe dr̄: myſti ce deſignat̉: qꝛ illa a curis terrenis ⁊ ſecl̓a ribus negocijs requieſcūt. ꝑfrui angelica viſione merent̉. Dixit ergo angelus ſic ap parēs ioſeph acciꝑe pueꝝ ⁊ matrē eius. nō dicit acciꝑe matrē ⁊ puerū eius. qꝛ vt dicit Criẜ. nō ꝓpter matrē puer natꝰ eſt ſꝫ ꝓpter puerū mr̄ p̄parata. Et notanter dixit ma trem eius nō ꝯiugem tuā: ſicut anteqͣꝫ xp̄ꝫ peperiſſet: vt oſtenderet̉ matris xp̄i virgi nitas. vt ponit Illarius ſuꝑ Matheum. ¶ Terciū dubiū fuit cur in ſua fuga xp̄us egyptū petijt. Ad qd̓ rn̄det euangeliſta: vt impleret̉ inquit qd̓ ſcriptum eſt ꝑ ꝓph̓am. Ex egypto vocaui filiuꝫ meū inſuꝑ Eſa. xix. ca. ita ꝓphetauit. aſcendet dn̄s ſuꝑ nu bem leuem ⁊ ingrederet̉ egyptum ⁊ moue bunt̉ ſimulacra egypti a facie eiuſ. Narrat. magiſter in hiſtoria ſcholaſtica. ꝙ ea nocte xp̄s cū matre intrauit egyptū qua p̄cepto ſuo exiuerant filij iſrael. Et ſicut tunc non fuit domus in qua nō iaceret mortuus an gelo ꝑcutiente ſic ipſo ingrediēte noͣ fult tē plū in quo idolum nō corruerit de egypto. Iſidorus in. xiiij. ethimologiarū libro. ita ſcribit. egyptus prius area dicebat̉: deinde egyptus vocata ab egypto danai fratre ibi regnante. hec ab oriente ſyrie eſt ⁊ mari ru bro ꝯiuncta. Aboccaſu libiam habet a ſe ptētrione mare magnū. Regio celi imbri bus inſueta ⁊ pluuiaꝝ ignara. nilus ſolus circūfluens ea irrigat ⁊ inundatiōe ſua fe cundat: vn̄ multā terraꝝ patrem fenū ait Ceteroꝝ qͦꝫ negocioꝝ adeo copioſa vt im pleat mercibꝰ ſuis etiā orbē terraꝝ Iam ad pijſſimā ieſu matrē redeundū eſt qͥ egy ptū petere a ioſephmonita fuit. retulit for te illi ſpōſus ioſeph caſtiſſimus excitatus a ſomno. O virgo digniſſima fugiamus repente: qꝛ ab angelo didici ꝙ herodes tuū querit extinguere. filium. Quiſnā explicet qͣꝫtus timor virginē mentē inuaſerit: qͣꝫtū ſue dolor ꝑcuſſerit cor eius benignū. puto nāqꝫ ꝙ mox filiū in brachijs ſuſcipiens la chrymantibꝰ oculis cū ioſeph ſene puella iter ad deſerta direxit. Contēplare nūc fi delis aīa. quot noctes duxerūt inſomnes. quot vicibꝰ ſitis eſtuabāt ardore quotiēs ⁊ abſqꝫ cibo ꝑnoctarūt in heremo. Cōpa tere aīa mea creatori tuo ꝓ te peregrinanti Cōpatere ioſeph qͥ tm̄ laborat ꝓ viribꝰ vt neceſſitatibꝰ mr̄is ac filij ſuccurrat. ⁊ qn̄qꝫ pter ſolitudinē loci qd̓ q̄rit inuenire nō p̄t Cōpatere ⁊ ꝟgini ſacratiſſime q̄ nūc t̓ret̉ nūc pauet: nūc filiū īter vbera ſtringit. nūc faciem eius lachrymis rigat: nūc adorat: nunc aſſumptas deplorat penalitates. ¶ De differētia herodis aſcalonite: ⁊ alio rū qui vocati ſunt. Et quare nō eodem an no quo natus eſt chriſtus fuerūt in nocen tes occiſi. Et de herodis ſeuitia. Capl̓m. 1ſ. Ecundum myſteriuꝫ ꝯtemplandū in euegelio dicit̉ herodis malignatio. ad qd̓ bn̄ explanandū tria de herode ꝯſideramus. rimo differentiam. Scd̓o ſufferentiam. ercio maliciam. ¶ Primo ꝯſideremus differētiā. vt em̄ col ligimus ex hyſtoria ſcholaſtica. Tres fue

rūt herodes. Primus aſcolonita ſub qͦ na tus eſt xp̄s. Scd̓s antipas qui decollauit Ioh̓em ⁊ fuit filius herodis aſcolonite. Tercius dictus eſt agrippa qͥ iacobū occi dit ⁊ petrū incarcerauit: ⁊ iſte fuit nepos antipatis. pͥmus fuit īnocentū interfector: ¶ Secūdo ꝯſideremus ſufferentiā. nō em̄ co ipſo qͦ deluſus fuit a magis pueros oc cidi mandauit. ſed poſt aliqd̓ tp̄s. vt dicit Nico. de ly. ſuꝑ Math̓. cū vellet oēs pue ros bethleem interficere ne xp̄us ſibi inco gnitus euaderet. impeditus ē ab executio ne huius facti. eo ꝙ a ceſare auguſto ꝑ epi ſtolā fuit citatus. filioꝝ accuſationibꝰ rn̄ſu rus. eundo aūt romā ⁊ manendo in curia ⁊ redeundo ad iudeā. appoſuit annū ⁊ pl̓ ⁊ iō fere poſt duos annos ad regnū ſuū re uerſus ⁊ in regno cōfirmatus. qꝛ ſnīam ꝓ ſe ꝯtra filios habuit tunc ꝑfecit necem pu eroꝝ pͥus in mente ꝯcepta. ¶ Tercio ꝯſi deremus herodis maliciā tanto nāqꝫ furo re ſuccēſus fuit neqͣꝫ herodes ꝙ vt ꝑderet xp̄m oēs pueros qͥ erant in bethleem ⁊ in oībꝰ finibꝰ eius occidi mandauerit abima tu ⁊ infra.i. ab infantibꝰ duoꝝ annoꝝ vſqꝫ ad pueros qͥnqꝫ annoꝝ. Cui aſſertiōi fidē facere vident̉ q̄dam oſſa innocentū adeo grandia ꝙ pueroꝝ duos annos hn̄tiū eſſe nō pn̄t. niſi dixerimus corꝑa tunc maioris qͣꝫtitatis fuiſſe. vl̓ abimatū ⁊ infra i. ab in ſantibꝰ duoꝝ annoꝝ vſqꝫ ad pueros vni noctis. vt em̄ ait Aug. in ẜmōe. Timebat herodes ne puer cui aſtra famulabant̉ ſpē ſuam infra etatem vel ſupͣ paulo tranſfor maret. tunc adimpletū eſt qd̓ dictum eſt ꝑ Hieremiā ꝓph̓aꝫ. vox in rama audita eſt ploratus ⁊ vlulatus multus rachel plo rans filios ſuos. vbi Hiero. ait. ꝙ aut dr̄ in rama nō puteus nomen loci eſſe qd̓ eſt iuxta gabba. Sed rama excelſum interp̄ tat̉. vt ſit ſenſus. vox in excelſo audita ē lon ge lateqꝫ diſperſa. Uū Triſo. ſuꝑ hoc loco ait. Ploratus fletū ꝑuuloꝝ oſtendit vlula tus autē matrū ſignificat lamentū. Et ꝙ in euāgelio dicit̉ rachel plorās filios ſuos ẜm Nico. de ly. methaphorice eſt intelligē dum qͣſi rachel ſit mater bethleem rōe ſue ſepulture: qꝛ ibi ſepulta ē. vt hr̄ Gen̄. xxxv ca. Hinc Hiero. ſuꝑ Math̓. ait. Querit̉ quō rachel filios alteriˢ tribꝰ ſcꝫ filios be thleem quaſi ſuos ploret. Rn̄demus breui ter. qꝛ ſepulta fuit iuxta bthleē in effrata ⁊ materni corpuſculi hoſpiciū nomen mr̄is accepit: ſiue qm̄ iuda ⁊ beniamin qͥ de ra chele natus eſt due tribꝰ iuncte erant. Et herodes p̄ceperat nō ſolū in bethleē inter fici pueros: ſꝫ in oībꝰ finibꝰ eius. Un̄ ꝑ oc ciſionem bethleem: intelligimuus multos etiā de beniamin fuiſſe occiſos. o quale edi ctum irrationale ⁊ crudele. oqͣꝫ lugubris ⁊ flebilis executio. oqꝫ iniuſta ⁊ iniqua oc ciſio. Rapiebant̉ ꝑuuli qͥdā a pctōribꝰ ma trū: qͥdā in cuna iacentes: qͥdā blande ꝑen tibꝰ alludētes: qͥdam vrbane in domibꝰ ꝑ ambulantes: ⁊ ſine vlla pietate: vel ꝓijcie bant̉ ad muros: vel feriebant̉ gladio: vel ſtrictis in guttere manibꝰ ſuffocabant̉: vi diſſes tūc in terra iacere cadauera ꝑuulo rū: vidiſſes ⁊ terrā ꝑuuloꝝ ſanguīe made factā: vidiſſes mr̄es in qualibꝫ domo ſpar ſis crinibꝰ tā horrendū flagitiū: ſingulti bus lachrymis ⁊ vlulatibꝰ acclamantes. ¶ Qꝭ innocētes patiēdo ꝓ xp̄o meruerūt decori corona martirij. Ca. III. Ercium myſteriū con tēplandū dr̄ īnocentū corona tio ipſos vtiqꝫ hac die honorat eccl̓ia. qm̄ in celis corona habēt martyrij. Sed circa hͦ triplex reꝑit̉ dicendi modus. ¶ Primus ē eoꝝ qͥ tenet ꝑuulos iſtos occi ſos nihil meruiſſe: eo ꝙ ī eis nōdū erat ex peditus rōis vſus nec volūtarie ꝓ xp̄o pa tiebant̉. ꝯͣ qͦs eſt auctoritas vniuerſalis ec cleſie: que illos martyres noīat ⁊ appellat: vn̄ dicit in or̄one. Deus cuiꝰ hodierna die p̄coniū innocētes martyres: nō loquēdo ſꝫ moriendo ꝯfeſſi ſunt. Et Augꝰ. in ẜmone hodierne feſtiuitatis ita pulchreloqͥt̉. Ho die frēs chariſſimi natalē illoꝝ infantiū co limus qͦs ab herode crudeliſſimo rege in terfectos eſſe euangelij textus eloquit̉. Et iō cū ſūma exultatione: gaudet terra nr̄a ce leſtiū militū ⁊ tantaꝝ parēs fecūda ꝟtutū Ecce ꝓphanus hoſtis nūqͣꝫ beatis ꝑuulis tantū ꝓdeſſe potuiſſet obſequio qͣꝫtū ꝓ fuit odio. Nā ſicut ſacra pn̄tis diei feſta mani feſtant: qͣꝫtū ꝯͣ beatos ꝑuulos iniqͥtas abū dauit: tantū in eis gr̄a diuine bn̄dictionis effulſit. Beata es o bethleem terra iuda qͣꝫ

herodis regis īmanitatē in pueroꝝ extin ctione perpeſſa es: qͥ ſub vno tꝑe candita tā plebem imbecillis infantie deo offerre meruiſti: dgne tn̄ illo nata lem colimus qͦs beatius eterne vite mūdus edidit qͣꝫ quos md̓o maternoꝝ viſceꝝ partus effudit. hec Aug. qͥ merita innocentū elegantiſſime ꝑ orauit. ¶ Secūdus modus dicēdi ē alioꝝ qͥ tenuerūt ꝙ in īnocentibꝰ miraculoſe ac celeratus fuit vſus liberi arbitrij: ita ꝙ vo luntarie paſſi ſunt. Sed cū hͦ nō inueniat̉ in ſcripturis expreſſum neqꝫ a doctoribus affirmatum: nō eſt a vobis ita leuiter acce ptandū. qꝛ vt Hiero. refert in epl̓a a pau linū. Q de ſcripturis ſanctis auctoritatē nō hꝫ eadem facultate ꝯtēnitur q̄ꝓbatur. t ꝓpterea eſt tercius modus dicendi ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. cxxiiij. Qꝭ martyrij glo riam quā in alijs ꝓpria voluntate meret̉ il li ꝑuuli occiſi ꝑ dei gr̄am ſunt aſſecuti. naꝫ effuſio ſanguinis ꝓpter xp̄m vicē gerit ba ptiſmi: Un̄ ſicut pueris baptiſatis ꝑ gr̄aꝫ baptimalē meritu xp̄i oꝑat̉ ad gl̓iam obti nendā. Ita in occiſis ꝓpter xp̄m: meritum xp̄i oꝑat̉ ad palmā martyrij obtinendam Et hͦ eſt qd̓ Aug. dicit in qͦdam ẜmone: qͣi alloquens innocentes. Illi inqͥt de vr̄a co rona dubitabit in paſſione ꝓ xp̄o qͥ etiam paruulis baptiſmū ꝓdeſſe nō extimat: nō habebatis etatē qͣ in xp̄m paſſuꝝ crederetꝭ ſed habebatis carnē in qua ꝓ xp̄o paſſuro paſſionē ſuſtineretis. hec ille. Cū itaqꝫ vi derimus hos pulos feliciſſimos celicolas eſſe factos: qꝛ ꝓpter xp̄m paſſi ſunt. eos ita veneremur vt etiā ꝓ dn̄o ieſu xp̄o ſimul cū eis pati nō timeamus. Qui ꝓ ſe laboran tes exaltat in fine ⁊ beatos facit in regno glorioſo celoꝝ: in qͦ viuit ⁊ regnat ꝑ infini ta ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Sermo. li. de beato Georgio martyre qͥ fortꝭ fuit in bello tꝑali ferali ⁊ paſſionali Ortis fuit in bello. Scribunt̉ hec verba origi nal̓r Ecc̄i. xlvi. cap̄. Gaudet in celis bratiſſimus Georgi us qm̄ legitime cerrauit in terris. Corona quippe victoribꝰ dat̉: vt inqͥt Aug. in ome lia. ⁊ hͦ paulus exp̄ſſit. i. ad Thimo. ij. ca. Non coronabit̉ inqͥt niſi qͥ legitime certa uit quāta ꝟo fuerit Georgij ꝓbitas ⁊ ani mi fortitudo declarat Ambroſius in p̄fa tione: vbi ait georgius fideliſſimus miles xp̄i dū xp̄ianitatis ꝓfeſſio ſilentio tegeret̉: ſolus inter chriſticolas dei filiū eſt ꝯfeſſus cui ⁊ tantā fidei ꝯſtantiā gr̄a diuina ꝯceſ ſit: vt tyrānice ptātis p̄cepta ꝯtemeret ⁊ īnumerabiliū nō formidaret tormenta pe naꝝ. hec ille. Uerūtn̄ vt virtutū eius ⁊ ſan ctitatis excellentiā diffuſius explicemus ī pn̄ti ẜmone curabimus aperire. in qͥbꝰ bel lis inclitis hic p̄liator fortis inuētus eſt et victorioſus. Nam licꝫ ꝟba ꝓpoſita de Io ſue dicant̉ ad lr̄am: tn̄ appropriate ꝯueni re pn̄t ſancto Georgio xp̄i militi inuictiſſi mo. qui fortis fuit in triplici bello. ¶ Primo in bello tꝑali. ¶ Secundo in bello ferali. ¶ Tercio in bello paſſionali. ¶ Qualiter beatus Georgius miles fuit ſtrennus. Et an ſit licitū militare. atqꝫ de duodecim ꝯditionibꝰ quas habere debent hi qui volūt laudabiliter miliciā exercere. Capl̓m.I. Rimo beatꝰ Georgiꝰ fuit fortꝭ in bello tꝑa li. deẜuiuit qͥppe laudabiliter exercitio mi litari. Und̓ interrogatus a datiano p̄ſide vnde eſſet aut qͦ noīe vocaret̉. Rn̄dit Ge orgius vocor ex nobili capadocū ꝓſapia paleſtinā xp̄o fauente deuici: ſed oī a deſer ui: vt ẜuire poſſim liberius deo celi. Sꝫ in hac ꝑte q̄reret aliquis: vtrū peccatū ſit mi litare. Ad qd̓ rn̄det Aug. li. de verbis dn̄i. Et ponit̉. xxiiij. q. i. ca. militare. Militare inquit nō eſt pctm̄: ſed ꝓpter p̄dam milita re peccatū eſt. Et idē ad Bonifaciū. ⁊ no ta. xxiij. q. i. ca. noli. Noli extimare neminē deo placere poſſe: qui armis bellicis mini ſtrat. In his erat ſanctꝰ dauid cui dn̄s tā grande ꝑhibuit teſtimoniū. In his etiam plurimi illius tēꝑis iuſti. In his erat ille centuri qui dn̄o dixit. Non ſum dignus vt intres ſub tectū meū. Et idem ꝯtra mani cheos. ⁊ habet̉. xxiij. q. i ca. qͥd culpat̉. xp̄s tributa ceſari monet reddi. qꝛ ꝓpter bella neceſſaria militi ſtipendiū p̄bet. Et de hͦ ita ſcribit̉. xxiij. q. i. ca. paratus. in fi. Nam ſi xp̄ana diſciplina oīa bella culparet: hoc

potius ꝯſiliū ſalutis petentibꝰ in euāgelio diceret̉: vt abijcerent arma ſeqꝫ oīno mili tie ſubtraherent. dictum eſt aūt eis. nemi nē ꝯcuſſeritis. Eſtote ꝯtenti ſtipēdijs vr̄is Quibus ꝓpriū ſtipendiuꝫ ſufficere p̄cepit debere militare vtiqꝫ nō ꝓhibuit. Glo. ſu per illo verbo ꝯcuſſeritis. Concutere ē ali quid petere vltra debitū rōne officij alicu ius. Notandū tn̄ ꝙ volens debite ⁊ lauda bilit̓ exercere: duo decim dꝫ ꝯditiōes hr̄e. Prima dicit̉ laicalis ſtatus. Secunda virilis ſexus. ercia diſpoſitum corpus. Quarta affectus iuſtus. Quinta animus magnus. exta p̄uium exercitium. eptima victus ſobrius. ctaua ꝓmptum oſequium. Nona fidelitas firma. Decima prudentia circūſpecta. Indecima miſericordia benigna. Duodecima ſuꝑna ꝯfidentia. Prima ꝯditio dr̄ laicalis ſtatus. Nam clericis ⁊ alijs ad cultū diuinuꝫ deputatis interdicit̉ vſus ⁊ officium artis militaris Sicut pꝫ. xxiij. q. viij. ca. i. vbi dr̄. Cū petrꝰ qͥ pͥmus apl̓oꝝ materialē gladiū vellet ex ercere vt magiſtrū a iudeoꝝ iniuria defen deret: audiuit. ꝯuerte gladiū tuū in vagi nā. Idē ꝯfirmat̉ eadē cauſa ⁊ q̄ſtione. ca. cū a iudeis. ca. nō pi la. ca. clerici. ca. qͥcūqꝫ. Et di. l. ca. clericū. dr̄. Non ꝯuenit militibꝰ eccleſie militare ſeculo. Rō eſt ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xl. qꝛ in militari arte multa eſt inquietudo ꝯtraria clericali officio: ita ꝙ nō ſunt compatibilia ꝓpterea dixit apl̓s. ij. ad Thimo. ij. ca. Nemo militans d̓o im plicet ſe negocus ſecularibꝰ vt ei placet cui ſe ꝓbauit. Qd̓ dictū ponit̉. lxxx di. ca. ꝯſe quens. Et. xvi. q. i. ca. ſunt nōnulli. Et. xxi. q. iij. ca. placuit. Et. xxiij. q. viij. ca. rep̄hen ſibile. ⁊ extra ne cle. vel mo. c. multa. ⁊ ca. ſꝫ nec. Notandū tn̄ ẜm Tho. ⁊ Alex. de ales in. iij. volūine ſūme. qꝛ lꝫ clerici nō poſſint nec debēt pugͣre manu: pn̄t tn̄ in caſu pugͣ re nutu: iuſſu: l̓ auxilio. ſic̄ ꝓbat̉. xxiij. q. vii ca. igit̉. ⁊ ca. ſcire nos oꝑtet. ⁊ ca. oī timore in ca. hortatu. dr̄. Hortatu ⁊ p̄cibꝰ a driāi romani vrbis ep̄i. Exhortatꝰ karolus rex bellū ꝯͣ longobardos ſuſcepit. Et in ca. vt pͥdē hr̄. ꝙ btūs Grego. ciuibꝰ tuſcie māda uit: vt ꝯͣ longobardos arma pararēt ⁊ mi litibꝰ ſtipendia decreuit Nō ſolū pugnare ſꝫ etiā arma deferre interdictū eſt clericis. vt pꝫ d̓ vita ⁊ ho. cle. ca. clerici. vbi dr̄. Cle rici arma portātes excōicent̉ glo tn̄ ibi dic̄ ꝙ ſi tranſitū faciūt ꝑ loca ꝑiculoſa tūc por tare pn̄t arma: ad terrorē latronū: lꝫ ꝑcute re nō debeāt niſi vim vi repellendo cū mo deramine īculpate tutele. ¶ Scd̓a ꝯditio eiꝰ qͥ militiā hꝫ debite exercere dr̄ virilis ſe xus. qͥ em̄ vult militare vir eſſe dꝫ: nō ml̓er eo ꝙ mulieribꝰ ꝯditio nō eſt apta bel icis artibꝰ: ſunt nāqꝫ mulieres pauide: timide: molles ⁊ delicate: nec ſufficiūt ferre laboreſ qui requirunt̉ in p̄liantibus. Uerūtamen qn̄qꝫ inuente ſunt alique mulieres belli cōſe ⁊ ſtrennue ſatis. Iudithquidem vi dua vt ſcriptura ſancta tradit. trūcauit ca put holofernis. Panthafilea amico regi na in auxilium troyanorum venit. multa qꝫ in bello cum ſuis puellis egit ſtrēnue ac viriliter dimicando. De thamiri maſſage tarum regina ſcribunt Iuſtinus ⁊ Oro ſius. ꝙ nō muliebriter quando Cirus bel lum ſibi intulit: aduentu hoſtium territa eſt. Nam cum ꝓhibere ipſos tranſito ara xis fluminis poſſe tranſire ꝑmiſit: ſperanſ ſibi faciliorē victoriam inter terminos ſui regni: ⁊ hoſtibus fugam difficiliorem ob iectu fluminis. Et cum Cirus flumen ꝑ tranſiſſet firmaſſetqꝫ aliquantiſper caſtra ſimulatu metu: quaſi fugiēs inſtructa ca ſtra vino epuliſqꝫ deſeruit. Quod cum re gine denuciatum foret. adoleſcentulum fi lium ad ſequendum eum cum tercia par te copiarum miſit. Adoleſcens autem rei militaris ignarus cum veniſſet ad caſtra tanqͣꝫ ad epulas: nō ad prelia omiſſis ho ſtibus ꝓrupit ad crapulas. Cirus autem per exploratores edoctus nocte reuertitur cunctoſqꝫ cum regine filio interfecit. At vi rago thamiris: perdito vnico filio ⁊ mili tantium magna parte: non lachrymis ſed hoſtium ſanguine cogitat iniurias viadi care. ſimulata igitur differentia ꝓpter vul nus recenter acceptum. Cirum ſemper re fugebat quouſqꝫ hoſtem in inſidias tra xit vbi diſpoſitis in inſidijs inter mon tes ducenta milia perſarum cum rege

deleuit. adeo ꝙ nec tāte cladis nūcius ſuꝑ fuerit. Ciriqꝫ caput amputatū in vtre hu mano ſanguine pleno reponi iuſſit dicens ſatia te ſanguine hūano quē triginta ānis ſitiſti. ſanguinē ſitiſti: ſanguinē bibe. Nar rat inſuꝑ Ualerius maximus li. ix. rubri ca de ira dicens. Qꝭ ſemiramis aſſirioꝝ re gina cū ei circa cultū capitis ſui occupate: nūciatū eſſet babiloniā defeciſſe altera ꝑ te criniū adhuc ſoluta ꝓtinus ad eā expu gnandā cucurrit: nec pͥus decorē capillorū in ordinē qͣꝫ tantā vrbē in ptāte redegit: qͦ circa ſtatuta ē in babilo. nec poſito illo ha bitu qͦ ad vltionē exigendā celeritate p̄ce pti tetendit. Sed cū iſta rara in mulieribꝰ ſint reperta reſpectu tot belloꝝ: q̄ geſta ſūt in md̓o nō ſunt trāhenda in ꝯſequentiam ¶ Tercia ꝯditio illius qui militiā ꝟtuoſe hꝫ exercere dr̄ diſpoſitū corpus. Non em̄ li cet militiā aſſumere his qͥbꝰ corꝑa ſunt de licata: qꝛ vt inquit Hiero. ad demetriadē virginē. Statim corꝑa delicata frangūt̉. oportꝫ gͦ milites eſſe robuſtos: vt ferre poſ ſint famē: ſitim: frigus: calores: ⁊ ſil̓ia. Iō Uegetius li. i. de re militari ait. Nūqͣꝫ cre do potuiſſe dubitari aptiorē armis ruſticā plebem q̄ in labore nutrit̉: ſolis ardorē pa tiens. vmbre negligēs. balneoꝝ neſcia: de Iiciaꝝ ignara. ſimplici animo: paruo ꝯten ta: duratis ad oēm maloꝝ tollerantiā mē bris: cui geſtare ferrū ducere foſſam: onus ferre: ꝯſuetudo de rure eſt. Et ſeneca ad lu cillū ait. Nullū laborem recuſant manus que ad arma abaratro traſferunt̉. qͥſnam explicet quot laboribꝰ quatiunt̉. Perſepe hi qͥ ad bella ſe ꝯfer̄t. ſi qͥs hō ſcire velit le gat ceſaris: pompei: ſcipionis: lucilli. mar ci anthonij. ⁊ alioꝝ geſta: imo interrogent eos qͥ noſtris tꝑibus ſub his qͥ in rebꝰ bel licis florētiſſimi fuere militauerūt. dicant ipſi quot noctes duxerūt in ſomnos: qͦt die bus nō guſtauerūt panē: quotiens exigēte neceſſitate aſperrima frigora: caloreſqꝫ in tenſos ꝑtulerūt. Recitat frontinus de re militari ſcipionē emilianū in itinere cum amicis ambulantē accepto pane veſci ſoli tum. ¶ Quarta ꝯditio dr̄ affectus iuſtus. militandū qͥdeꝫ eſt ꝓ iuſticia. ſcꝫ ꝓ patria vel vtilitate rei publice Nam vt ait Tul luis lib̓. i. de officijs. Bellū ita ſuſcipiat̉ vt nihil aliud niſi pax queri videat̉: nō debꝫ miles finē ſuū ꝯſtituere lucrū tꝑale: aut ꝓ priū cōmodū ſꝫ cōmune bonū. Propterea Ualerius li. iiij. rubrica de abſtinētia cō mendat: curiū qͥ ꝯſul factus cōtra ſamni tes ab ipſis auro deuinci tēptatus eſt. Nā dū ſcamno ſederet ligneo legatis ſamnitū vt erat ſe ſpectandū p̄buit: qͥ pauꝑtatē eiꝰ mirati magnū pondus auri publice miſſū benignis verbis hortati ſunt recipere. riſit ille ⁊ ait. carū vobis ⁊ mihi ſuꝑuacuū. me tallū in patriā reportare: nō em̄ hr̄e auruꝫ mihi p̄cioſum exiſtimo ſed auꝝ hn̄tibꝰ im perare. ¶ Quinta ꝯditio dr̄ animus ma gnuſ. vt em̄ inqͥt Saluſtius in catillinario Semꝑ in bello his maximū eſt ꝑiculuꝫ qͥ maxime timent audacia ꝓ muro habet̉. ex hoc Seneca li. iij. de q̄ſtionibꝰ naturalibꝰ ait. Nullus ꝑnitioſior hoſtis eſt: qͣꝫ quem audacē anguſtie faciūt. Et Uegetius li. i. de re militari ait. Hoc ē in quo totius rei publice ſalus ꝯſiſtit: vt tirones nō tm̄ cor poralibꝰ: ſed etiaꝫ animis p̄ſtantiſſimi eli gant̉. Et qͥdem cauendū eſt ne dubitantē formidantēqꝫ exercitū ad pugnā publicaꝫ aliqn̄ ꝑducas. Et ibidē vegetius ſequitur Ipſa die qͣ certaturi ſunt milites qͥd ſenti ant diligenter explora. Nā fiducia vel for mido ex vultu: verbis: inceſſu: moribꝰ cer nit̉ ⁊ noueris te oportere differre ſi exerci tati bellatores metuūt dimicare. ¶ Sexta ꝯditio ē preuiū exercitiū ẜm em̄ ꝙ ait Caſ ſiodorus li. i. epl̓aꝝ. Ars bellandi ſi nō p̄lu dit̉: cū fuerit neceſſaria nō habet̉. Et hͦ Ue getius refert. In om̄i p̄lio: nō tā ml̓titudo ⁊ virtus: qͣꝫ ars ⁊ exercitiū ſolet p̄ſtare vi ctoriam. hoc vtiqꝫ declarant nobis exēpla Scribit frontinus lib̓. iiij. de re militari. ꝙ domitius corbulo duabꝰ legionibꝰ ⁊ pau ciſſimis auxilijs diſciplina correptis pan thos ſubſtrauit. Alexander macedo qͣdra ginta milibꝰ hoīm iam ante a philippo pa tre diſcipline aſſuefactꝭ: orbē terraꝝ agreſ ſus īnumeras hoſtiū copias ſuꝑauit. Cirꝰ bello aduerſus perſas. xiiij. milibꝰ armato rū īnumerabilē exercitu fudit. Luculꝰ ad uerſus mitridate ⁊ tigrauem cū qͥndecim milibꝰ armatoꝝ hoſtiū innūerabilē multi tudinē inhabilē debellauit. Epaminūdaſ dux thehanoꝝ qͣtuor milibꝰ hoīm ex quibꝰ

quadringenti tm̄ equites erāt lacedemo nioꝝ exercitū vigintiqͦttuor miliū peditū: equitū miliū ſexcentoꝝ vicit. Hinc ē ꝙ ve getius ait Nulla alia re videmus ppl̓m ro manū orbē ſubegiſſe terraꝝ niſi armoꝝ ex ercitio diſciplina caſtrorum vſuqꝫ militie. ¶ Septima ꝯditio dr̄ victus ſobrius. dn̄t milites eſſe ſobrij ⁊ temperati: neqꝫ licet eiſ incōtinenter ⁊ laſciue viuere. ꝓpterea vale rius maximus li. ij. de diſciplina militari ꝯmendat Quintū ceciliū metellū qui ad uerſus iugurtā a romanis miſſus oīa que vires poſſent effemiare bellanti de exerci tu remouit. Et frontinus li. i. de re milita ri ſcipionis. ꝯtinentiā magnificat dicens. Scipio africanus in hiſpania cū inter ca ptiuas eximie forme virgo nobilis ad eū eſſet perducta: q̄ oīm oculos in ſe ꝯuerte bat ſūma cuſtodia habita ſponſo reddi dit. Inſuperqꝫ aurū qd̓ parentes eius re dempturi: captiuā ſcipioni attulerāt eidē ſponſo pro nuptiali munere dedit. Qua multiplici gr̄a vniuerſa gens victa impe rio populi romani acceſſit. ¶ Octaua ꝯdi tio dr̄ promptū obſequiū nihil vtiqꝫ mili tibꝰ eſt ita neceſſariū: ſicut ꝑrompta obedi entia: qm̄ vbi nō eſt obedientia nō eſt ordo Et vbi nō eſt ordo ibi ꝯfuſio. Ideo Augꝰ li. v. de ciui. dei narrat illud qd̓ ponit vale rius. qualiter mallius torquatus ꝯſui miſ ſus ꝯͣtuſculanos precepto edixit. ne quis extra ordinē pugnaret in hoſtem. qͥ cum o raturus rei gr̄a in pretorio eſſet: filius eius in caſtris remanēs: a tu ſculanoꝝ duce in iurijs fuit prouocatus ad iram a quo tan dē audiuit. Tui p̄e ꝯgredere mecū: vt mō iam hic euentū cernat̉: qͣꝫtum latinus eq̄s preſtet romano: qͥ verbis prouocatus atqꝫ imperij pr̄is oblitus ad bellū ingreditur ⁊ hoſtē interfecit ſpolijſqꝫ detractis ad pr̄eꝫ acceſſit dicēs. vt me pr̄ oēs tuo ſanguine natū reſerāt: hec ſpolia capta ex hoſte ceſo porto qd̓ vt pr̄ cognouit ꝯſilio ꝯuocato eū morti tradidit. ſic inquiēs. Qn̄ neqꝫ im periū ꝯſulare: neqꝫ maieſtatē paternā veri tus aduerſus edictū nr̄m extra ordinē pu gnaſti: qͣꝫtum in te fuit diſciplinā militarē q̄ ſtetit vſqꝫ ad hanc diē res romana ſolui ſti: meqꝫ in eā neceſſitatē adduxiſti vt aut eipublice mihi: aut mei meorūqꝫ obliui ſcendū fit: nos potiꝰ nr̄o delicto plectemur qͣꝫ reſpublica tanto ſuo dāno nr̄a pctā luat mādauit igit̉ lictori vt ip̄m morti traderet qꝛ tutius erat ip̄m interficere: qͣꝫ rempubli cā militari diſciplina carere. ¶ Nona ꝯdi tio dr̄ fidelitas firma. debēt milites eſſe fi deles etiā inimicis: dū eis quicqͣꝫ ꝑmittit̉ Un̄ Augꝰ. xxiij. q. i. c. noli ait. fides qn̄ pro mittit̉ etiā hoſti ſeruāda eſt. Et de hoc ſa tis ꝯmēdant̉ antiqui romani: qͥ etiā ſuis inimicis fideliſſimi erāt. Un̄ Ualerius li. vi. rubrica d̓ iuſticia. dicit camillo faliſtos obſidenti ludi magiſter Ueros faliſtoruꝫ tanqͣꝫ ambulandi eā extra murū eductos tradidit dicēs repetendis obſidibꝰ neceſſa rio ciuitatē imperata facturā. camillus n̄ ſolū ſpreuit ꝑfidiā ſꝫ etiā reſtrictis poſt ter ga manibꝰ: magiſtruꝫ virgis agendū: ad parētes tradidit: ſic adeptus beneficij vi ctoriā: quā fraude nō ꝯcupierat. nā ſaliſti ob hanc iuſticiā ſe ei ſponte dederūt. mul ta etiā valerius refert de fidelitate roma noꝝ ac de fide publica. ¶ Decima ꝯditio dr̄ prudētia circumſpecta. debent milites magis prudentie qͣꝫ viribꝰ corꝑis inherere qꝛ ingeniū ſuꝑat vires. ⁊ maxīe ꝓuidentia illis vtendū eſt. qꝛ vt dicit Ualerius de di ſciplina militari Nihil tam turpe inducit̉ in milite qͣꝫ dicere: nō putabā. eo ꝙ cū oīs error emēdationē recipiat. error qͥ in bello ꝯmittit̉ emendatione nō recipit ſꝫ errorē martis ſtatim ſequit̉ penitētia. ¶ Unde cima ꝯditio dr̄ miſcd̓ia benigna. decet qͥp pe milites eē clemētes atqꝫ benignos qm̄ crudelitas vitiū eſt ſatis contrariū huma ne ꝯditiōi. Ideo Augꝰ. li. i. de ciui. dei dic̄ de romanis. ꝙ amabat ſibi in laudibꝰ dici parcere ſubiectis ⁊ debellare ſuꝑbos. Et li. v. laudat clementiā marci marcelli. E gregiꝰ inqͥt romani noīs marcus marcel lus. qͥ ſi racuſas vrbē ornatiſſimā cepit fert̉ eam prius fleuiſſe ruiturā ⁊ ante eius ſan guinē ſuas illi lachrymas effudiſſe. geſſit ⁊ curā pudicitie etiā in hoſte ſeruāde. naꝫ priuſqͣꝫ opidū victor iuſſiſſet inuadi ꝯſtitu it edicto. ne qͥs corpus libeꝝ. violaret. Qd̓ exemplū ponit̉ a valerio li. v. rubrica d̓ hu militate clementia. ¶ Duodecima ꝯditio dr̄ ſuꝑna ꝯfidentia in deo nāqꝫ fiducia mi litū eſt collocāda. qꝛ vt dixit iudas macha

beus. ij. Machabeoꝝ. iij. ca. Nō in multi tudine exercitus victoria belli. ſꝫ d̓ celo for titudo eſt. Cum his itaqꝫ ꝯditiōibꝰ vt va leriꝰ refert diſciplina militaris ē precipuū decus ⁊ ſtabilimentū imperij ⁊ tenaciſſi mū vinculū ⁊ pacis tutela firmiſſima. Et de hac ait Amb̓ li. i. de offi. illd̓ qd̓ no. xxiij. q. iij. ca. fortitudo Fortitudo q̄ bello patria tuet̉ a barbarꝭ vel domi defendit infirmoſ vel a latronibꝰ ſocios plena iuſticia ē. Igit̉ beatiſſimus georgius militie tꝑali lauda biliter deſeruiuit quouſqꝫ ad ſpūalē mili tiā longe meliorē ſe tranſtulit: ¶ Qualiter dracō eſt anīal terribile ⁊ quō beatus georgius occiſo pracone ꝯuertit po pulū ad fidem xp̄i. 5Ca. I. Ecundo beatus Geor gius fuit fortis ī belloferali. dū ſ. ferā peſſimā draconē ingenteꝫ virtuoſiſſime ſuꝑauit tn̄ vt pars iſta clari or ſit tria ꝯſideramus. ¶ Primū eſt draconis ꝯditio. Scd̓m draconis offenſio. Tertiū draconis occiſio. ¶ Primū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt draco nis ꝯditio. Inquit em̄ Iſid̓. li. xij. ethi. dra co maior eſt cunctis ſerpentibꝰ: ſiue om̄ibꝰ aīantibꝰ q̄ ſunt ſuꝑ terrā qui ſepe a ſpelun cis abſtractus fert̉ in aerēꝯcitaturqꝫ ꝓpter eum aer. Eſt aūt criſtatus ore paruo ⁊ ar tis fiſtulis vim aūt nō in dentibꝰ ſꝫ in cau da habet. gignit̉ aūt in ethiopia ⁊ in india in ip̄o incedio iugis eſtus. Et vt refert pli nius li. viij. de naturali hyſtoria ca. xiij. dra co. xx. cubitoꝝ. magnitudine naſcit̉ apud ethiopes. Et ca. xij. aſſerit ꝙ inter elephan tes ⁊ dracones ꝑpetua eſt dimicatio. Naꝫ draco cauda ꝯſtringit elephantē ⁊ cade re eū facit ſꝫ nō impune qꝛ dū interficit ele phantē interficit̉ caſu eius. Suꝑ illū autē locū Hieremie. xiiij. ca. attraxer̄t ventū ſi cut dracones Hieroꝰ ait. dracō eſt aīal val de ſitibundū intantū ꝙ vix pōt in aqua ſa tiari. Et ideo apperit os vento vt ſic extin guat ardorē ſitis vnde cum videt nauim in mari. ⁊ maximus eſt ventus ꝯtra velū. vt ibi hauriat ventū frigidū volat ad ve lum. ⁊ qn̄qꝫ ꝓpter magnitudinē corporis ⁊ ꝓpter forte eius impetū ſubuertit nauē. et naute qn̄ vidēt appropīquare draconē: qd̓ percipiūt ex tumore aque: ſtatim deponūt velū ⁊ ſic euadunt. Idē dicit Solinus ad dens ꝙ ethiopes vtunt̉ ſanguine dracōis ꝯͣ feruorē eſtus: veſcunt̉ etiā carnibꝰ eius ꝯͣ diuerſos morbos. Sciunt em̄ ſeparare ve nenū a carnibꝰ eius. nā ſolū habet venenū in lingua ⁊ in felle. Et iō amputant ei lin guā ⁊ fel: q̄ receptiua ſunt veneni. ⁊ ſic ab ſtracto veneno vtunt̉ corꝑe reliquo tam in medicina qͣꝫ ī cibo. ⁊ hoc videt̉ tangere da uid cum dicit. Dediſti eum eſcā ppl̓is ethi opum. Addit Plinius ꝙ vi veneni ſemꝑ erigit̉ eius lingua. ⁊ qn̄qꝫ ex calore veneni inflāmat aere ita ꝙ videt̉ ſpirare ex ſe ignē Aiquando etiā emittit: dū ſibilat flatum ꝯtagioſum. Et inde corrumpit̉ aer ⁊ infici tur ⁊ morbꝰ peſtilens inde generat̉. in ma ri qn̄qꝫ habitat: qn̄qꝫ in fluminibꝰ natat. ī ſpeluncis ⁊ antris latitat: raro dormit imo ſemper vigilat: aues ⁊ beſtias deuorat: ac cutiſſum habet viſum vnde a remotis vi det predā ſuā. Et licet vera ſint iſta oīa. tn̄ quo ad magnitudinē neſcio an draco reli quos ſerpentes ſuꝑet. Nam Plinius pre tacto lib̓. viij. ca. xiiij. inquit. Megaſtenes ſcribit in india ſerpentes in tantā magni tudinē adoleſcere vt ſolidos hauriāt cer uos thauroſqꝫ. Auluſgelius inſuꝑ lib̓. vi. noctiū acticaꝝ ait. Tubero ī hyſtorijs ſcri ptum reliqͥt bello pͥmo punico. Attiliū re gulū conſidē in africa caſtris ad prabugu dam flumē poſitis preliū grande atqꝫ acre feciſſe aduerſus vnū ſerpentē in illis locis ſtabulantē inuſitate īmanitatis: cūqꝫ ma gna totius exercitus ꝯflictione baliſtis at qꝫ catapulis: diu oppugnatū eiuſqꝫ inter fecti longiū coriū: pedes centū ⁊ viginti ro mā miſiſſe: ſꝫ quicqͥd fit negari nō pōt ma gnitudo ⁊ īmanitas draconū ſicut patet n̄ ſolū relatu ſapiētū: verū etiā experiētia re rum geſtaꝝ. ¶ Scd̓m qd̓ ꝯfiderare debe mus ē draconis offenſio. inuenit quidē ge orgius draconē quendā populos grauiſſi me offendentē. nā dum perueniſſet ad pro uinciā libie: ad ciuitatē q̄ ſileita dicebatur ſe conferebat. Et vt ſcribit Iſidorus. xiiij. ethimo. li. Libia cirenenſis in partes afri ce prima eſt: a cirene vrbe metropoli que ē in eius finibꝰ nuncupata. huic ab oriente

egyptus eſt: ab occaſu ſirtes maiores ⁊ tro godite: a ſeptentrione mare libicū: a meri die ethiopia ⁊ barbaroꝝ varie nationes ⁊ ſolitudines inacceſſabiles: que etiā baſili cos ſerpentes creant. Iuxta igit̉ ciuitatem pretactā ſileitam erat ſtagnū inſtar mariſ in quo draco peſtifer latitabat: qui ſepe po pulum ꝯtra ſe armatū in fugaꝫ vertebat: flatuqꝫ ſuo ad muros ciuitatis accedens plurimos occidebat: quapropter cōpulſi ciues duas oues quottidie ſibi dabant: vt ita eius furorē ſedarēt. Cum gͦ iam oues pene defeciſſent: inito conſilio ouē cum ad iuncto homine tribuebāt. Cum ergo ſorte filij ⁊ filie omniū darent̉ ⁊ ſors neminē exci peret. Quadā vice filia regis vnica ſorte eſt deprehenſa ⁊ draconi adiudicata: hanc dum pater liberare nō poſſet ꝓpter furorē populi: induit eam veſtibꝰ regalibꝰ ⁊ am plexatus eam cū lachrymis ⁊ ſingultibus ad locū deputatū accedere dolens permi ſit. Nec incredibile videri debet: potuiſſe draconē ciuitatē vnā ita grauiter obſide re vt cogerent̉ ciues hominū corpora ſibi tradere quādo certū eſt neſcimus quo dei iudicio: ciuitates ⁊ gentes a minimis aīa libus fuiſſe deletas. Refert nāqꝫ Plinius libro. viij. de naturali hyſtoria. A cunicu lis ſuffoſſum in hiſpania opidū. A talpis in theſalia a ranis ciuitate in gallia pul ſam a locuſtis in africa. ex giaro cicladū in ſula amidios a muribus fugatos. in ita lia amidas a ſerpētibꝰ delatas. citra cina mulgos ethiopeſ late deſerta regio ē a ſcor pionibꝰ ⁊ ſolipigis gente ſublata ¶ Tertiū qd̓ ꝯſiderare debemus eſt draconis occiſio dum em̄ beatus georgius approxinquaſſꝫ ad locū in quo puella draconē preſtolabat̉ forte ligata vel aliquo mō ꝯſtricta. inter rogata quid ibi ſola faceret: cur ve amariſ ſime fleret. illa factū retulit. Cui beatꝰ geor gius. noli inquit timere: qꝛ ego te in xp̄i no mine adiuuabo. Et dū hec loquerent̉. Ec ce draco veniens caput de aqua leuauit. Tunc georgiꝰ equū aſcendēs ⁊ ſigno cru cis ſe muniēs draconē ꝯtra ſe venientē au dacter aggredit̉: ⁊ lanceā fortiter vibrās: ⁊ ſe deo ꝯmēdans ip̄m grauiter vulnerauit ⁊ adterrā deiecit. dixitqꝫ puelle: proijce zo nā tuā in collū draconis nihil dubitans fi lia. Qd̓ cū feciſſet ſequebat̉ eā velut man ſuetiſſimꝰ canis. Cum gͦ ppl̓s ciuitatis ter reret̉ nimiū a bto georgio ꝯfortatus ē. Et cū ſidē xp̄i plurimū ꝯmēdaſſet. Rex ⁊ oēs ppl̓i baptizati ſunt. beatus aūt georgius ē uaginato gladio draconē occidit. quem ex tra ciuitatem efferri precepit. Baptiza ti ſunt autē illa die viginti milia hoīm ex ceptis paruulis ⁊ mulieribꝰ. Rex aūt ī ho nore btē marie ⁊ beati georgij ecc̄iam mi re magnitudinis ꝯſtruxit. ¶ Qual̓r beatus georgius forti anīo tulit ſeuiſſimos cruciatꝰ. ⁊ tandē capitꝭ obtrun catiōe martyr effectus ē. ¶ Ca. III. Ertio beatus Georgi us fuit fortis in bello paſſiona li nam ꝓpter xp̄m aſperrimos cru ciatus tormētaqꝫ īmaniſſima paſſus ē. iō ab ecc̄ia martyriū eius venerabiliter cele brat̉. De qͦ in martyrologio ſic ſcribit̉. In perſide ciuitate dioſpoli: paſſio ſancti geor gij martyris cuius geſta paſſiōis. ⁊ ſi inter apocrifas ꝯnumerat̉ ſcripturas tamē illu ſtriſſimū eius martyriuꝫ eccleſia dei inter coronas martyriū venerabiliter honorat. Fuit aūt vt ponit̉ in eius legenda marty rio coronatus imperantibꝰ diocletiano et maximiano. Suo tempore ſeuiſſima erat ꝑſecutio xp̄ianoꝝ. Beatus itaqꝫ georgi militari habitu abiecto: publice ſe xp̄ianū verbo ⁊ opere demōſtrabat. Qua de re da tianus preſes ꝯtra eum indignatus iuſſit eum in eculeū leuari: ⁊ mēbratim corpus eius vngulis laniari. Appoſitis inſuꝑ ad latera facibꝰ patentibꝰ viſcerū intimiſſale plagas eius fricari iuſſit. ſed cum in fide cōſtans ⁊ īmobilis permaneret: nocte xp̄i dulci viſione confortatus eſt. videns vero datianus ꝙ eum ſuperare nō poſſet quen dam maleficū cum aduocauit. qui bis ve nenū bibendū georgio propinauit. Quod vtiqꝫ ſigno crucis facto ſine leſione bibit. quare magus ille ad chriſtū conuerſus: chriſtianū fieri ſe poſtulauit. Quē mox iu dex decollari fecit: ſeq̄nti die iuſſit georgiū poni in rota bis acutis gladijs vndiqꝫ cir cūſepta. Sed ſtatim rota frangitur ⁊ geor gius inuenitur illeſus. Tuuc iratus iuſſit eū in ſartaginē plumbo liquefacto plenaꝫ

proici: qͥ remiſſo ſigno crucis in eā intrauit in qͣ ſtetit ſicut in recēti balneo ⁊ delectabi li. Extractus inde preſide monet̉ blandi cijs: vt xp̄o relicto ſacri ficet idolis. At ge orgius ad templū ꝑgere petijt ſimulās vel le idolis imolare. Cunqꝫ ibi maxīa multi tudo ppl̓i ꝯueniſſet orauit georgius dn̄m vt templū cū idolis diſſiparet. ſtatī ignis de celo deſcendēs templū cū idolis ⁊ ſacer dotibꝰ ꝯcremauit Cunqꝫ poſt hec datiano p̄ſentaret̉. vxor datiani xp̄ianā ſe dixit. q̄ iuſſu viri ꝑ capillos ſuſpēſa ⁊ flagellis du riſſimis ceſa emiſit ſpm̄. Tandē georgiꝰ capitis abſciſiōe martyriū ꝯſumauit. felix aūt aīa eius ad celos ꝯſcendit vbi in eter nū dei iocunda viſiōe letabitur atqꝫ cum xp̄o ⁊ ſanctis eius gaudebit in delicijs pa radiſij. Amen. ¶ Sermo. LII. de beato Marco euange liſta qui leoni ꝓpter dignas illius anialis ꝯditiōes. merito aſſimilat̉. Acies leonis a dex tris ip̄oꝝ quattuor. Scribu tur hec verba Ezech̓..i. c. licet om̄es euāgeliſte loquant̉ de xp̄o. Tamē qꝛ maltheus circa eiꝰ huma nitatē verſat̉. vt habēs faciē hominis pre nunciatus eſt a ꝓpheta. ⁊ qꝛ Lucas xp̄i ex primit ſacerdotiū faciē bouis habere dici tūquod eſt aīal imolatiuū ẜm antiquam legem. qm̄ vero iohānes diuinitatē xp̄i al cius intonauit velut habens faciē aquile deſignat̉ Marcus aūt xp̄i regnū ⁊ reſur rectioneardenter prenūcians: leoni aīaliū regi merito aſſimilat̉. Dicunt̉ ꝟo hi quat tuor euangeliſte quattuor aīalia. quia ẜm Iſid̓. in. vi. ethi. lib̓. Per quattuor mundi partes fides xp̄iane religionis eoꝝ predi catione diſſeminata eſt. anīalia autē dicta ſunt qm̄ ꝓpter aīam hoīs predicat̉ euan geliū xp̄i. Cum igit̉ hodierna die feſtū be ati marci ab eccleſia celebret̉. laudes illiꝰ explorari volentes triplicē eius excellenti am: ſcd̓m tres leonis conditiōes ⁊ proprie tates explicabimus Prima dr̄ viuacitatis. Scd̓a animoſitatis. Tertia gratioſitatis. ¶ Qualiter beatus Marcus multos po pulos viuificauit. euangeliū ſcribēdo pre dicando ⁊ obſeri iando. 1 Ca. l. Rima excellentia bea ti marci dr̄ viuacitatis. ⁊ hec d̓ notat̉ ī ꝓprietate ſeu ꝯditōe leo nis qͥ filiū dormientē excitat ⁊ viuificat. Nā vt ſcribit Iſid̓. xij. ethi. li. Cum catulꝰ leonis naſcit̉: tribꝰ diebꝰ ⁊ tribꝰ noctibꝰ dor mire fert̉. tunc deinde pr̄is fremitu vel ru gitu veluti tremefactus cubilis locus ſu ſcitare dr̄ catulū dormientē: ſic qͣꝫtum ad hoc beatiſſimus marcus multos pctōres ⁊ in pctīs mortuos excitauit ⁊ viuificauit. Et hoc tripliciter. Primo legē euangelicā deſcribendo. Scd̓o legē euangelicā p̄dicando. Tertio legē euangelica obſeruādo. ¶ Prīo beatus marcus vocauit ml̓tos ad vita legē euangelicā deſcribendo. Et hic tria dubia; erūt declarāda. Primū vtꝝ lex euāgelica oēm aliam legē ſuꝑet ⁊ excedat Scd̓m vtꝝ qͣttuor debuer̄t eſſe legis ouā gelice pͥncipales ſcriptores. Tertiū vtruꝫ btūs marcus ī deſcriptiōe ſui euāgelij po tuit errare Ad pͥmū dubiū rn̄deo ẜm nico. de lyra in ꝓlogo ſuꝑ Matth̓. ꝙ cuiuſlibet legis ꝯueniēter date ſt̓ quattuor ꝯditiōes Prima ē vitia extirpare. Scd̓a mores ſeu actus hoīm ordinare Tertia inducere ad felicitatē. Quarta lucide tradere veritatē In his qͣttuor ꝯditiōibꝰ: lex euāgelica ex cedit oēm aliā legē ⁊ diuinā ⁊ humanā vt patebit ꝑ ſingula diſcurrēdo. Prima igit̉ ꝯditio legis ē. ꝙ debet vitia extirpare. Ad hoc em̄ leges date ſunt vt quos priuata ca ſtigatio cohibere nō potuit metu penaꝝ q̄ legibꝰ infligūt̉ a maleficijs retrahant̉. Un̄ in prologo decretaliū dr̄. ideo lex proditur vt appetitus noxius ſub iuris regula limi tetur. Et diſ. iiij. c. facte ſunt. Iſid̓. ait. Fa cte ſunt autē leges vt earum metu huma na coherceat̉ audacia: tutaqꝫ ſit inter im probos innocētia: ⁊ in ip̄is improbis for midato ſupplicio refrenet̉ nocēdi facultas Propter hoc dicit apl̓s i. ad Timo.i. cap. Iuſto nō eſt lex poſita ſed iniuſtis ⁊ nō ſub ditis impijs ⁊ peccatoribꝰ ſceleratis ⁊ ꝯta minatis patricidis ⁊ matricidis homici dis ⁊ fornicarijs maſculoꝝ ꝯcubitoribꝰ pla

giarijs mēdacibꝰ ⁊ periuris In hac aūt ex tirpatiōe vitioꝝ lex hūana inuenit̉ defecti ua: qꝛ nō ponit oīa mala cuius rō eſt qꝛ lex cōitati ꝓponit̉ obſeruāda. In cōitate autē pauci īueniunt̉ virtuoſi ⁊ ꝑfecti: ⁊ plures ī ꝑfecti ⁊ d̓fectuoſi. iō ſic̄ puerꝭ aliqͣ ꝑmittūt̉ q̄ nō ꝑmitterent̉ viris ꝑfectis: ita in legibꝰ que cōitati ſeruāde imponunt̉: aliqͣ mala minora ꝑmittunt̉ vt maiora euitent̉. Si cut lex ciuilis meretrices in ciuititatibꝰ ꝑ mittit: ne res publice ꝓpter imperfectionē multitudinis: q̄ caſtitatē difficile obſcrua re poteſt. diſſentōibꝰ q̄ ꝓpter libidinē inſur gerent ꝯturbet̉. vn̄ dicit Augꝰ li. de ordine aufer meretrices a ciuitatibꝰ oīa ꝯturbal̓ libidinibꝰ. verū tn̄ iſta mala q̄ bono mō au ferri nō poſſunt: reliqͥt diuino iudicio pu nienda. vn̄ Augꝰ. i. de li. arbi. ait. Lex iſta q̄ regēdis ciuitatibꝰ fert̉: multa ꝯcedit at qꝫ impunita relinqͥt. q̄ per diuinā prouidē tiā vindicant̉. Sil̓r lex moſayca diuinitꝰ data: aliqͣ tn̄ mala permittit: ſicut ꝑmiſit dare libellū repudij. vt habet̉ Deutꝭ. xxiiij ca. ne vxores interficerēt. Et dare ad vſu tam extraneis ne fratres ꝓprios grauarēt. Ratio huius fuit qꝛ lex illa data fuit ppl̓o dure ceruicis ⁊ imperfecto: iō ſunt eis per miſſa aliqua mala minora vt euitent̉ ma lora. Propter qd̓ ſaluator Matth̓. xix. c. dicit iudeis de permiſſione libelli repudij Ad duritiā cordis veſtri promiſit vob̓ di mittere vxores vr̄as ſic gͦ patet ꝙ tam lex humana qͣꝫ moſayca ꝑmittit aliqua ma la: ⁊ qͣꝫtum ad hoc eſt imperfecta. Sꝫ lex euangelica nullū malū permittit tanqͣꝫ ꝑ fectiſſima ſed oīa excludit ⁊ punienda pre dicit ꝓpter qd̓ legiſlator euāgelicus iſeus xp̄s dicit Matth̓. xij. ca. Dico aūt vobis ꝙ de om̄i verbo ocioſo: multo grauiꝰ de ne ciuo: qd̓ locuti fuerint hoīes ſuꝑ terrā: red dent rationē in die iudicij. Et ſi de verbo ml̓to magis de facto. 2º ꝑtinet ad legē mo res ſeu actus humanos ad bonū ordinare vnde dicit ph̓s. ij. ethi. Intentio cuiuſlibꝫ legiſlatoris eſt ciues facere bonos in hoc aut inuenit̉ lex humana defectiua: qui a de actibꝰ exterioribꝰ tm̄ ordinat. lex aūt diui na ordinet actus interiores. Similiter lex moſayca in hoc deficit. qꝛ vt habet̉ in glo. ſuper epl̓am ad Philipen̄. iij. ca. Prohibe/ bat manū nō aīam. qd̓ dupliciter poteſt ī telligi. Uno modo erronee. Et ſic intelli gebant doctoros iudeoꝝ dicentes volun tatē malā nō eſſe peccatū: niſi aliqua mo do exeat in actū. vt patet per Ioſephū. xiij. li. antiquitatū. Et quando arguebat̉ ꝯtra eos. qꝛ ſcriptū eſt Exodi. xx. Nō ꝯcupiſces vxore proximi tui. reſpondebāt ſic. ꝙ hoc p̄ cepto nō prohibet̉ ꝯcupiſcentia vitioꝝ: ſꝫ manifaſtatio exterior quaſi dicat nō ꝯcu piſces. id eſt ſigna ꝯcupiſcentie nō facias vt per amplexus ⁊ oſcula ꝯſimilia. Sed hoc manifeſte patet falſum. qꝛ actus exte rior nō habet malitiā vel bonitatē moralē niſi inquantū procedit ab actu interiori d̓ ſentē. excō ca. cū voluntate. Alio modo in telligit̉ predictū verbū ſcꝫ ꝙ lex vetus pro hibebat manū nō animū: recte ⁊ bene vi delicet ꝙ lex vetus in paucis prohibebat animū ⁊ ꝯcupiſcentiā interiorē videlicet ī vitio mechie ⁊ auaritie tm̄ Et adhuc lꝫ ꝓ hibet ī iſtis ꝯcupiſcētiā: n̄ tn̄ trāſgreſſoribꝰ infligebat aliquā penā. Et ideo in talibus inuenit̉ imperfecta: lex at euangelica tan qͣꝫ perfectiſſima generaliter prohibet ꝯcu piſcentiā malā ⁊ ꝯcupiſcentibꝰ indicit pe nam infligendā. Propter quod ſaluator Satth̓. v. c. ait. Audiſtis qꝛ dictū eſt an tiquis nō occides Qui aūt occiderit reus erit iudicio. Ego aūt dico vob̓: qꝛ oīs qͥ ira ſcit̉ fratri ſuo reus erit iudicio. Et eodem mō dicit de alijs preceptis Tertio ad legē pertinet ad felicitatē homines adducere. verūtamē lex humana nō adducit niſi ad felicitatē politicā: que ē tranquillus ⁊ pa cificus ſtatus ciuitatis in vita mora li. ſed ad felicitatē que poſt hanc vitā habet̉ ordi nat lex diuina qꝛ felicitas illa nō habet̉ ni ſi per gratiā ſui. ꝙ dr̄ ad Romanos. vj. ca. gratia dei vita eterna. hanc aūt gr̄am lex moſayca nō dabat ſed ad ip̄am diſpone bat. ꝓpter qd̓ dr̄ ad Hebreos. vij. ca. Ne mine ad perfectū adduxit lex. Sed hanc perfectionē a chriſto dandam expectabat ẜm ꝙ ſcribit̉ Iohānis.i. ca. Lex per moy ſen data ē gratia ⁊ veritas per ieſum xp̄m facta eſt. Propter quod ſaluator in princi pio euangelice doctrine dicit Matth̓. iiij. Penitentiā agite appropinquabit em̄ re gnū celoꝝ. Quirto ad legē pertinet veri x 3

tatē plane ⁊ lucide tradere. cuius ratio eſt qꝛ lex preponit̉ multitudini in telligenda ⁊ ſeruāda. in multitudine aūt ſunt plures deficientes ingenio: ⁊ pauci ſubtiles ⁊ in genioſi: ꝓpter qd̓ lex que multitudini pre ponit̉ debet veritatē plane ac lucide trade re. In hoc aūt inuenit̉ lex humana defecti ua qꝛ ibi inueniunt̉ multe obſcuritates ⁊ perplexitates: ꝙ patet per legū multitudi nem ⁊ varietatē ⁊ mutationē: ⁊ aliquarū arrogationē. vt patet intuēti iura canoni ca ⁊ ciuilia. Sil̓r in hoc deficit lex moſay ca: qꝛ in velaminibꝰ ⁊ figuris tradidit ve ritatē de agendis ⁊ credibilibꝰ: in cꝰ ſignū moyſeſ velata facie loq̄bat̉ ad ppl̓m vt ha betur Exodi. xxiiij. c. ideo apoſtolus. i. ad Chorꝭ. x. ca. dixit. Om̄ia in figura ꝯtinge bant illis. Sed lex euangelica in hoc inue nitur perfecta: qꝛ veritas q̄ in veteri teſta mento latebat occulta per euidentiā facti facta eſt manifeſta. In cuius ſignū in paſ ſione dn̄i qn̄ myſteria noue legis fuerūt im pleta: velu templi ſciſſum eſt mediū. vt dr̄ Luce. xxiiij. ca. ꝓpter qd̓ dicit ſaluator Io hānis. xvi. venit hora cum iam nō in para bolis loquar vobis: ſed palam de pr̄e an nunciabo vobis. ꝓpter predicta quattuor dr̄ psͣ. xviij. lex dn̄i.i. lex euangelica: que eſt dn̄i noſtri ieſu xp̄i īmaculata: qꝛ nullū viti um permittit: ꝯuertens aīas: qꝛ actus in teriores aīe perfecte ordinat ⁊ diſponit te ſtimoniū dn̄i fidele: qꝛ ad felicitatē promiſ ſam efficaciter perducit: ſapientiā preſtās paruulis: qꝛ veritatē om̄ibꝰ lucide tradi dit. facit inſuꝑ ad huius legis dignitatē le giſlatores excellentia. Nam preeſt om̄ibꝰ qͥ leges tulerūt. imo cunctis angelis ⁊ ho minibꝰ ceteriſqꝫ creaturis celi ⁊ terre vt eī tradit Iſid̓. v. ethi. multi fuerūt legis au ctores. nam foroneus grecus rex primus le ges iudiciaqꝫ ꝯſtituit. Mercurius terme giſtus pͥmus leges egyptijs tradidit. So lon primus leges athenienſibꝰ dedit. Li gurgus primꝰ lacedemonijs iura ex apol linus auctoritate ꝯfinxit. Numapumpili us qui romulo ſucceſſit in regnū primꝰ le ges romanis edidit. Deinde cum popu lus ſeditioſos magiſtratus ferre nō poſſet decē viros legibꝰ ſcribendis creauit: qui le ges ex libris ſolonis in latinū ſermonem tranſlatas duodecim tabulis expoſuerūt. uer̄t aūt hi. Apius. Claudius. Genutiꝰ. Uecerius. Iultus. Manilis. Sulpitius Sectius. Curatius. Romulus. Poſtu mius. Supradicti tn̄ omēs dn̄o ieſu xp̄o: nec ī minimo valēt ꝯparari. Moyſes ꝟo gentis hebree primus oīm diuinas leges ſacris litteris explicauit. verūtn̄ qͣꝫuis ve tus ⁊ nouū teſtamentū ſint a deo data. tn̄ vetus fuit datū medi antibꝰ angelis. vnd̓ Act̉. vij. c. Stephanꝰ dicebat iudeis. acce piſtis legē ī diſpoſitōe angeloꝝ. Sꝫ nouū teſta mentū dedit per ſeip̄m xp̄s deus pro nobis incarnatus. ꝓpter qd̓ Augꝰ in li. de ſermone dn̄i in mote exponēs illud math̓ v. Et aperiēs os ſuū dicit. tunc aperuit os ſuū qui in lege veteri aperiebat ora ꝓphe tarū. Et hoc eſt qd̓ ait apl̓s ad Heb̓. i. ca. Multi pharie multiſqꝫ modis olim deus loquēs patribꝰ in ꝓphetis. nouiſſime diebꝰ iſtis locutus eſt vobis in filio quē ꝯſtituit heredem vniuerſoꝝ per quē fecit ⁊ ſecula. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ legis euangelice debuer̄t eſſe quattuor principales ſcripto res. Et dicimus ꝙ ſic. Et hoc ꝓpter figu ram ſacramēti: qꝛ iſte quaternarius fuit ī veteri lege multipliciter figuratus Primo in quattuor fluminibꝰ de paradiſo exeun tibꝰ. de quibꝰ ſcribit̉ Gen̄. ij. cap̄. Scd̓o in quattuor patriarchis principalibꝰ: a qui bus denominata eſt coria thabeer.i. ciui tas quattuor q̄ antea dicebat̉ Ebron. vt patet Ioſue. xiiij. ca. Quia quattuor ma gni patriarche ſunt ibi ſepulti cum vxori bus.ſ. adam eua. abraā ſara. iſaac ⁊ rebecꝭ ca. iacob ⁊ lia. Tertio in quattuor circulis arce teſtamēti. Exodi. xxv. ca. Quarto in quattuor qedibꝰ menſe ꝓpoſitiōis. Exodi xxv. ca. Quinto in quattuor cornibꝰ alta ris holocauſtoꝝ. Exodi. xxvij. cā. Sexto ī quattor ordinibꝰ lapidum rōnalis. Exodi xxviij. ca. Septimo in quattuor deambu latorijs domus ſalomonis. iij. Regꝭ. vij. c. Octauo in quattuor ventis mortuos vi uificantibꝰ. Ezech̓. xxxvij. ca. Nono ī quat tuor faciebus que apparuerūt in rota vna Ezech̓.i. cap̄. Decimo in quattuor fabris cornua hominū deijcientibꝰ. Fach̓. i. cap̄ Undecimo in quattuor quadrigis per or bem diſcurrētibust. Fach̓. vi. ca. Duodeci

mo in quattuor anīalibus oculatis ante ⁊ retro Apoca lipẜ. iiij. ca. que requiē nō ha bebunt die ac nocte dicentia. Sanctꝰ ſan ctus dn̄s deus om̄ipotens: cui eſt honor ⁊ gloria in ſecula ſeculoꝝ. Amen. ¶ Tertiū dubiū fuit vtꝝ beatus marcus euangeliū ſcribendo potuit errare. Et ad hoc reſpon demus ꝙ no. tum qꝛ illud qd̓ ſcripſit a ſpū ſancto accepit. tum qꝛ apl̓oꝝ principe mul ta didicit. vn̄ de ip̄o vt refert Hieronymꝰ in prologo in Marcū. Marcus euange liſta dei electus ⁊ petri in baptiſmate filiꝰ. atqꝫ in diuino ſermone diſcipulus ſacer dotiū in iſrael agens ẜm carnē leuita ꝯuer ſus ad fidē xp̄i eū angeliū in italia ſcripſit oſtendens in eo quid ⁊ generi ſuo deberet ⁊ xp̄o. Hec Hieronymus. Ubi oſtendit beati Marci auctoritatē: cum ad officiū ſcribendi euangeliū. dicit a deo electū ⁊ aſ ſumptū inſuꝑ ⁊ eum a petro eruditū aſſe rit: enarrans deinde ſtatū eius ante ꝯuer ſionē: qꝛ ad ſacerdotes ⁊ leuitas pertine bat ſcire preteritas ſcripturas veteris te ſtamenti: que chriſto teſtimoniū perhibēt vt dicit Nico. de lyra in prologo in Mar cumDum itaqꝫ cum petro in romā veniſ ſet ⁊ petrus ibi euangeliū predicaret: ro gauerunt fideles qui erant romē beatum marcū: vt eūangeliū ad perpetuā memo riam deberet ꝯſcribere. quod ille fecit. ſcri pſitqꝫ euangeliū greco ſermone. Et poſt modū aquilegie iteꝝ ſcripſit illud ſermōe latino. quod vſqꝫ hodie in aquilegienſi ec cleſia oſtendit̉. ⁊ deuotiōe congrua reſerua tur. In hoc aūt apparet ꝙ ſpirituſſanctus erat ī eo: quia cum fuiſſet hebreus linguis ta men omniū gentium loquebatur: quare nec errare neqꝫ mentiri poteratᵉ: quia ſpi rituſſanctus ſpiritus eſt ſapientie ⁊ verita tis. ¶ Secundo beatus marcus vocauit multos ad vitam legē euangelicā predi cando. Nam fidens petrus ip̄m in fide cō ſtantē aquilegiā illum deſtinauit. vbi ver bum dei predicans īnumeraſ gentiū mul titudines ad fidem chriſti cōuertit. Tan dem hermogenā ciuē aquilegienſem queꝫ conuerterat romā ad beatum petrū addu xit. quē petrus quilegienſem epiſcopū con ſecrauit. Ille vero aqui legiā reuerſus cum aquilegienſem eccleſiā optime gubernaſ ſet. Tandem ab infidelibus captus mar tyrio coronatus eſt. beatus vero Marcꝰ alexandriam iuſſu petri petijt. Et vt dicit filo diſſertiſſimus iudeoꝝ in primo ingreſ ſu eius maxima multitudo in fide chriſti ⁊ deuotione: ⁊ continentie obſeruatione ad unata eſt. Deinde iuit egyptū: vbi idola deſtruxit maximā multitudinē conuertit ⁊ virtutes multas fecit. venit ⁊ cirenem ⁊ pentapolī: vbi cecos illuīauit: mortuos ſu ſcitauit: qͦs baptizauit ⁊ ī fide xp̄i ꝯfirma uit ¶ Tertio btūs marcus vocauit ml̓tos ad vitā legem euangelicā obſeruando hic terrena omīa ſpernit: celeſtia deſiderat: vir tutes amplectitur: vitia deteſtatur: ⁊ deum diligit ſuper om̄ia. vt diximus ī primo du bio. hanc marcus profeſſus indeſinenter vſqꝫ ad mortem coluit ⁊ ſeruauit: pro hac inſuper policem ſibi amputauit. vt Hie ronymus refert in prologo in Marcū. ne ad ordinem ſacerdotij poſſet humano iu dicio promoueri. Uerūtamen diſpoſitio dei ⁊ auctoritas ſancti petri preualuit qui ip̄m alexandriam epiſcopum deſtinauit. Notandū tamen hic quia vt dicit Nico laus de lyra ſuper. viij. cap. Matth̓. non eſt amputandū aliquod membrū vt euite tur peccatū. tum quia per hoc nō excludit̉ cōcupiſcentia interior in qua viget pecca tū. tum quia per aliā viā poteſt melius ob uiari peccato per rationē ⁊ liberū arbitriū cohercendo membrū a peccatoꝝ exercitio Et ſic dr̄ manus abſcidi: inquantū prohi betur ab illicito actu: quia manus abſciſa nō poreſt aliquid agere. Et eodē modo ex ponēdū eſt d̓ alijs mēbris. Ꝙ āt marcus amputauit ſibi policē: potuit eſſe ꝙ id fece rit inſtinctu ſpirituſſancti. vt dicit Nico de lyra in prologo in marcū. ¶ Qualiter beatus Marcus compara tur leoni: propter magnitudinem quam habuit in tollerantia martyrij: ⁊ diuinis conſolationibus ſibi factis. Capitulū.11. Ecunda excellētia bea ti marci dr̄ aioſitas qͥ leonis ꝓ prietati recte ꝯuenit nā vt refert plinius. leo eſt aīal animoſum ſatis ⁊ au

dax qͥ maxīe in ꝑiculis apparet glorioſus vnde cū ꝑſequit̉ a canibꝰ ⁊ venatoribꝰ nō latitat nec ſe occultat: ſꝫ ſedet in campis vbi videri poſſit ⁊ ad defenſionē ſe parat. vn̄ vbi virgultū ſiluaſqꝫ penetrat acerri mo fert̉ curſu valde reputans turpem ab ſconſionē: nō eī ſe abſcondit eo ꝙ timeat ſꝫ ſolū ne timeat̉. Qn̄ vulnerat̉ mira obſer uatōe noſcit pͥmo ſe tangentē etiā in qͣnta libet multitudine pͥmū ꝑcuſſorē. Et cum qͥs telū miſerit ⁊ eū nō tetigerit correptuꝫ raptatūqꝫ ſternis ſꝫ nequaqꝫ ip̄m vulne rat ſiue ledit q̄ oīa ex animi generoſitate ꝓ ueniūt. ſic beatus marcus inter tormētoꝝ ſupplicia fuit imperterritus cuius paſſio fuit valde acerba. Primo qꝛ fuit his ꝑ ci uitatē fune ligato ad collum eius tractus. Cum eī in ſolēnitate paſcali miſſam cele braret: ꝯuener̄t illud om̄es ⁊ fune in collo eius miſſo ip̄m ꝑ ciuitatē trahebant dicē tes. Trahamus bubalum ad loca bucu li: erat em̄ locus extra ciuitatē alexandrie iuxta mare. qͥ ſic vocat̉. Scd̓o fuit toto cor pore laceratus: ⁊ carnes eius in terrā flue bant. Tertio fuit ſanguine crentatus: nā ⁊ illo lapides rigabant̉. Quarto fuit ī car cere recluſus ⁊ ibiqꝫ vſqꝫ māe dimiſſus me ruit tn̄ in hoc duro prelio multiplicē ꝯſola tionē. Prima fuit diuina ꝯfortatio. nā ip̄e dn̄s ieſus xp̄s eū viſitauit ꝯſortauitqꝫ di cens. Pax tibi marce euāgeliſta meus: no li timere qꝛ ego ſum tecū ⁊ eruā te. Scd̓a fuit angelica apparitio. nam angelus ad eum ī carcerē venit ⁊ ip̄m ꝯſolatus fuit di cens. ecce nomen tuū in celo ſcriptū eſt. ſo ciuſqꝫ factus es ſupernaꝝ virtutū: mane igit̉ facto trahebāt eum ſicut prius dicen tes. trahamus bubalū ad loca buculi ille aūt dum traheret̉ gratias agebat dicens. In manus tuas dn̄e ꝯmendo ſpiritū meū Et hec dicens ſpiritū exhalauit. cum aūt pagani corpus vellent ꝯburere: ſubito aer turbat̉: grando exorit̉: tonitrua intonāt: ful gura choruſcāt ita vt quilibet euadere ni teretur. Chriſtiani vero corpus eius rapue runt: ⁊ in eccleſia cū oī reuerētia ſepelier̄t. ¶ De gratitudine leonis per exempla de clarat: ī qͣ ſibi btūs marcus aſſimilat̉ cuiꝰ p̄ſidio reſpublica venetoꝝ ſuſtentat̉ eiuſqꝫ Ca. III. glori a in dies auget̉. Ertia excellentia bea ti marci gratioſitas nuncupat̉. L Et in hac cū leone ꝯuenit. nam eſt anīal homini ſatis amicabile vt inquit Iſid̓. xij. libro circa hoīem leonū natura ē. vt nō niſi leſi nequeāt iraſci. patet em̄ eoꝝ miſcd̓ia exemplis aſſiduis proſtratis em̄ parcūt. Captiuos obuios repatriare per mittunt hoīem nō niſi magna fame peri mūt. Plinius aūt li. viij. de naturali hyſto ria refert. ꝙ leo eſt aīal valde gratū cogno ſcens ⁊ diligēs benefacientē. nam qͣꝫtum ſpectat ad amicitiā demōſtratur exemplo Menoris. de quo refert Mentor ſiracu ſanus. in ſiria leone obuio: ſuppliciter volū tate attonitus pauore cū refugiēti vndiqꝫ ſeſe vera opponeret ⁊ veſtigia lāberet adu lanti ſil̓is animaduertit in pede eius tu morem vulnuſqꝫ. Et extracta ſarculo libe rauit cruciatu. Pictura caſum hunc teſta tur ſiracuſis. De recognitiōe ꝟo bn̄ficij a leone ſuſcepti ſic ſequit̉ pliniꝰ Helpis ſam nis natiōe in affrica delatus mare ⁊ iuxta littus ꝯſpecto leone hiatu minari arboreꝫ fuga petijt. At leo ꝓcumbēs ad arborē: hia tu qͦ terruerat miſerationē petebat. Os eī morſu auidiore inheſerat dentibꝰ eiꝰ: cruci abatqꝫ inedia: qͣre helpis timore depoſito deſcēdit de arbore ⁊ lconē audiuit: libera uitqꝫ eū ab illo impedimēto oſſe de ip̄ius ore euulſo. Traduntqꝫ qͣꝫdiu nauis ea in portu ſtetit: retuliſſe gr̄am venatus aggre gando. Auluſgeliꝰ ꝟo li. v. noctiū acticaꝝ ſtupendiſſimū inducit exemplū de leonis gratitudine. Appion inqͥt lr̄is hō multis p̄ditus narrat ſe rome vidiſſe gr̄am leonis exhibitā androdo cuidā erat ip̄e ſeruus vi ri ꝯſularis qͥ ad beſtias dānatus fuit inter ꝗs aderat leo vnus terribil̓ valde. h̓ vt au drodū vidit ꝓcul repēte qͣſi admiratꝰ ſtetit ac deinde ſenſitu atqꝫ placide: tanqͣꝫ noſci tabundꝰ ad hoīem accedit. tū caudā mo re atqꝫ ritu adulantiū canū clemēter ⁊ blā de mouet hoīſqꝫ ſeſe coꝑi adiungit. Crura qꝫ eius ⁊ manᵐ. ꝓpria exanimati metu lin gua leuiter demulcet. androdus inter illa blandimēta ā miſſum recuꝑat animū. pau latimqꝫ oculos ad ꝯtuendū leonē refert. tū qͣſi mutua recognitiōe facta ſetos ⁊ gra tulabūdos vidēs hoīem ⁊ leonē. Que res

in eū oēs in admirationē traxiſſet: eductꝰ androdus: atqꝫ ceſari pn̄tatus requiritur. Cur ſibi leo tam familiarē ſe p̄buiſſet. At ille. Cū inquit affricam ꝓ ꝯſulari imperio meus dn̄s obtineret. Ego ibi iniquus qͦti dianis verberibꝰ ad fūgā ſum coactus: et vt mihi a dn̄o terre illius p̄ſide tutiores la tebre forent: in campoꝝ ⁊ arenaꝝ ſolitudi nes ꝯceſſi: ac deficiente cibo ꝯſilium fuit. mortē aliquo pacto qͣrere. tum ſole medio rapido ⁊ fraganti ſpecum qͣndā nactus re motā latebroſāqꝫ in eam me rapio ⁊ recō dū: neqꝫ multo poſt ad eandē ſpecū venit h̓ leo: debili vno ⁊ cruento pede gemitus adēs ⁊ murmura dolorē cruciatūqꝫ vulne ris cōmiſerātia: atqꝫ illic pͥmo aſpectu pa uere cepi. Sed poſtqͣꝫ introgreſſus leo mi tis ⁊ manſuetus acceſſit ⁊ ſublatū pedem on̄dere mihi ⁊ porrigere qͣſi opis petende gr̄a viſus eſt: ibi ego ſtipem ingentē veſti gio pedis eius herentē euulſi: ꝯceptamqꝫ ſaniē vulnere intimo expreſſi: atqꝫ deterſi cruorē. Ille tunc mea oꝑa ⁊ medela leua tus: pede in manibus meis poſito recubu it ⁊ quieuit. atqꝫ ex eo die trienniū totum ego ⁊ leo in eadem ſpecū eodēqꝫ victu vi ximus. nam quas venebat̉ feras membra opimiora ad ſpecū mihi ſuggerebat: que eo ignis copiā nō hn̄s ſole meridiano tor rens edebam. Sed vbi me vite illius fer me iam perteſum ē leone in venatū ꝓfecto reliqui ſpecum ⁊ viam fere tridui. ꝑmen ſus a militibꝰ viſus apprehenſuſqꝫ ſuꝫ. Et ad dn̄m ex africa romā deductꝰ. is me ſta tim rei capitalis dānanduꝫ dandūqꝫ ad beſtias curauit. intelligo autē hunc quoqꝫ leonē me tunc ſeperatu captum. gratiam nunc mihi beneficij ⁊ medicine referre. qui bus auditis androdus. a pena ſolutus et leo liberatim donatus fuit. Poſtea inquit appion videbamus androdū ⁊ leonē loco tenui reuinctū vrbe tota circum tabernas ire. donari ere androdū floribꝰ ſpargi leo nem: omneſqꝫ fere vbi qꝫ obuios dicere. hic eſt leo hoſpes hoīs. hic eſt hō medicus leo nis. Ad ſctm̄ Marcū iam redeamus qui qͣꝫ ſit gratus deuotꝭ ſuis exꝑientia ipſa de clarat. Ueneti qͥdē anno dn̄i. cccclxvi. cor pus eius de alexandria venetias trāſtule runt. vbi eccleſia in honore ſancti Marci mire pulcritudinis fabricata eſt. ibiqꝫ ſa crū illud pignus reconditū. Et licꝫ a cun ctis fidelibꝰ beatus Marcus veneret̉. tn̄ veneti illum deuotione ſingulariſſima co lunt illum ſuū apud deū hn̄t interceſſoreꝫ p̄cipuum. illum ꝓtectorem ⁊ patronū eoꝝ benigniſſimū p̄dicant ⁊ confitent̉. quibus qͣꝫ fit ipſe beniuolus. quāqꝫ gratus illiꝰ ci uitatis celſitudo manifeſtat cui recte ꝯue nire poteſt illud pſalmiſte dictum. Glorio ſa dicta ſunt de te cinitas dei. Quam ſuis meritis beatus Marcus exaltat in dies: p̄ſidio igit̉ Marci glorioſiſſimi ad qd̓ ve neti ſemꝑ ꝯfugiunt: liberant̉ a grauiſſimiſ malis ⁊ meritis illius eoꝝ ſtatus īmobili ter ꝯſeruat̉. Ob quod petrus damianus in ẜmone dicit Beata es o alexādria triū phali huius ſanguine purpurata. Felix et tu italia corꝑis huius thezauro diues effe cta. Gaudeat itaqꝫ ⁊ letent̉ veneti qͥ apud celeſtem regem beatū Marcū hn̄t ſolici tiſſimū intereeſſorē ſperātes indubitanter ꝑ illius ſuffragia nō ſolum tꝑalem gl̓iam ampliare ſed reqͥrere dei gr̄am in pn̄ti ⁊ in futuro vitam eternam. Amen. ¶ Sermo. LI II. de beato luca euāgeliſta qͥ vt bos vel vitulus figurat̉. eo ꝙ a ſacer dotio incipit zacharie. Et xp̄i genealogiā ꝑ ſacerdotes deſcribit. Utas medicus chariſ ſimus ſalutat vos. verba ſunt doctoris gentiū in epl̓a ad Co loſſen. iiij. cap̄. In ordine qͣtuor euangeliſtaꝝ: poſt matheū ⁊ marcū terciꝰ ponit̉ beatus lucas. De qͦ ita inqͥt Iſid̓. li. vi. ethimo. Lucas greci ẜmonis eruditiſ ſimus euangeliū in grecia ſcripſit ſub theo philo ep̄o: initians a ſacerdotali ſpū dicēs fuit in diebꝰ herodis regis iudee ſacerdos qͥdaꝫ noīe zacharias: vt manifeſtaret xp̄m poſt natiuitatē carnis: ⁊ p̄dicationē euan gelij hoſtiam fuiſſe effectū ꝓ ſalute mundi ipſe eſt em̄ ſacerdos de qͦ dictū eſt in pſal mis. Tu es ſacerdos in eternū ẜm ordinē melchiſedech. vbi em̄ xp̄s aduenis ſacer dotiū iudeoꝝ obmutuit: lex ⁊ ꝓphetia ceſ ſauit. hec ille. Cū ergo hodierna die huiꝰ euangeliſte memoria digniſſimā ſanctiſſi ma ſancta eccleſia celebret rōnabile eſt vt

laudes eiꝰ nō taceamus: pn̄t vtiqꝫ de ipſo ml̓ta narrari q̄ fidelibꝰ cūctis ob reꝝ ma gnitudinē iocūda gratiſſimaqꝫ eſſe debēt: qͥbꝰ etiā ⁊ nos dicimus ꝟba pauli in the mate poſita: vbi de beato luca tria laude digna ꝯtinent̉ myſteria a nob̓ ꝯtēplanda. ¶ Primum dicit̉ qualitatis. ¶ Scd̓m ꝟtuoſitatis. ¶ Terciū vtilitatꝭ. ¶ De gente ⁊ patria ac exercitio beati luce atqꝫ qͣ iter ad medicos eſt recurrēdū. qui infirmos ad ꝯfeſſionē inducere tenent̉: ⁊ d̓ ſalatio medicoꝝ. ¶ Capl̓m. I. Rimum myſteriū co templandū a nobis: dr̄ qͣlitatꝭ qd̓ ꝯtinet̉ in verbis apl̓i qͥ ait. lucas medicus: on̄dens qͣlis cō ditionis extiterit: anteqͣꝫ xp̄i diſcipulis iū geret̉. Sed Hiero. in ꝓlogo in actus apl̓o rum latius id exprimit dicens. Lucas na tione ſyrus: cuiꝰ laus in euāgelio canitur: apud antiochiā medicine artis egregius: ⁊ apl̓oꝝ xp̄i diſcipl̓s fuit. Et in ꝓlogo ī lu cā ait. Lucas natione ſirus anthiocenſis: arte medicꝰ: vbi ꝯditionē eiꝰ denotat qͣꝫtū ad tria. ¶ Primo qͣꝫtū ad gentem. ¶ Scd̓o qͣꝫtum ad patriam. ¶ Tercio qͣꝫtum ad exercitium. Primo hiero. denotat ꝯditionē beati lu ce qͣꝫtū ad gentē: qꝛ dicit eū natione ſirū: ē aūt ſiria vt Iſ.d̓. dicit. xiiij. li. ethi. q̄ ab ori ente fluuio eufra te: ab occaſu mari mauro ⁊ egyptio terminat̉ tangens a ſeptētrione armeniā ⁊ capadociam: a meridie ſinuny arabicū. Situs eiꝰ porrectus in īmenſam lōgitudinē in lato anguſtior. hꝫ em̄ in ſe ꝓ uincias comagenā: feniciā. ⁊ paleſtinā cu tus ꝑs ē iudea abſqꝫ ſaracenis ⁊ nabathe is. Et vt multi veriſſime tradūt: ⁊ ſiria re gio ſpecioſiſſima: fertiliſſima frugibꝰ: ⁊ fru ctibꝰ armentis ⁊ pecudibꝰ: equis alinis et camelis ditiſſima. In cedris: in ſpeciebus a romaticis ⁊ metallis munitiſſima ciuita tilꝰ ⁊ caſtris. Irrigua nobiliſſimis fluuijs ⁊ lacubꝰ atqꝫ ſtagnis hn̄s nobiles portus maris: ⁊ hͦ p̄cipue in paleſtinis maritimis ⁊ fenicijs. Ex hoc itaqꝫ beatus lucas ori ginē duxit. ¶ Scd̓o hiero. denotat ꝯditio nē beati luce qͣꝫtū a patriā: q̄ fuit antiochia de hac ita dicit Iſid̓. li. xv. ethi. ſelentꝰ vnꝰ ex pueris alexandri: poſt mortē eiuſdē oc cupato regno oriētis: vrbē in ſyria ꝯdidit eāqꝫ ex antiochi pr̄is ſui noīe antiochiā nū cupauit: ⁊ ſyrie caput inſtituit. ¶ Tercio denotat̉ ꝯditio beati luce qͣꝫtum ad exerci tiū: qꝛ erat medicus artē exercens medici ne. Medicina aūt vt inqͥt Iſid̓. li. iiij. ethi mo. eſt q̄ corꝑis vel tuet̉ vel reſtaurat ſalu tem: cuiꝰ materia verſat̉ in morbis ⁊ vul neribꝰ. Et dr̄ medicina a modo.i. a tēpera mento: Un̄ ẜm huguitionē: medicina qͣſi modicina. huiꝰ artis auctor aut repertor apud grecos ꝑhibet̉ apollo. hāc filius eiꝰ eſculapius laude vel oꝑe ampliauit. Sꝫ poſtqͣꝫ fulminis ictu interijt interdicta fer tur medendi ars ⁊ ars ſimul auctore deſe cit: latuitqꝫ ꝑ ānos pene qͥngentoſ vſqꝫ ad tp̄s artexerſis regis ꝑſaꝝ: tunc eū reuoca uit in lucem hypocrates aſclepio patre ge nitus. Inſula cheo. Sed qꝛ de medicis lo quimur: tria occurrūt in hac ꝑte dubia ſol uēda. ¶ Primū vtrū medici vocandi ſint ab infirmis ad eoꝝ ſanitatē ꝓcurandam. ¶ Scd̓o vtrū medici teneant̉ infirmos ad ꝯfeſſionē inducere. ¶ Terciū vtrū medici poſſint ꝓpter infirmoꝝ curā p̄ciū recipere. ¶ Primū dubiū vtrū medici vocandi ſint vt infirmoꝝ ſanitatē ꝓcurent. Et qͥdam di cunt ꝙ nō. Nam deus eſt qͥ ſanat ⁊ qͥ occi dere pōt ⁊ viuificare. Un̄ ſapiēs Ecc̄i. xxx viij. ca. inqͥt: A deo eſt oīs medela. Et me ſue in ꝓlogo. ſanat ſolus languores deus: Et Iacobꝰ. v. cap. ſue canonice. infirmat̉ qͥs in vob̓is inducat p̄ſbyteros eccleſie: et orent ſuꝑ eū: vngētes eū oleo in noīe dn̄i: et oratio fidei ſanabit infirmum: ⁊ alleuiabit eū dn̄s. Et Iob. v. ca. increpationē dn̄i ne reprobas: qꝛ ipſe vulnerat ⁊ medet̉: ꝑcutit ⁊ manus etꝰ ſanat. Et beata agatha dice bat. medicinā carnalē corꝑi meo nunqͣꝫ ex hibui: ſed habeo dn̄m qͥ ſolo ẜmone reſtau rat vniuerſa. Sed ꝯtrariū ꝓbari pōt ꝑ au ctoritates ⁊ exempla. Inquit em̄ ſapiens. Ecc̄i.xxxviij. ca. da locū medico etem en̄s illū creauit: ⁊ nō diſcedat a te: qꝛ oꝑa eius ſunt neceſſaria. ⁊ iteꝝ ibi. Honora medicū ꝓpter neceſſitatē em̄ creauit illū altiſſimuſ Et iteꝝ ibidē. altiſſimus de terra creauit medicinā: ⁊ vir ſapiēs nō abhorrebit illā ⁊ Aug. in regula dicit. ſi nō ē certū de īfirmi

tate alicuius fratris medicus ꝯſolat̉. Et xxiij. q. viij. ca. de thirijs.§. ſeque. Gr̄anus. ait. Quāuis certiſſime ſciamus nemineꝫ vltra terminū ſibi a deo p̄fixū eſſe victurū oībꝰ tn̄ languētibꝰ nō incōgrue medemur Sancti viri inſuꝑ ſi ſunt medicinalibus. Nam legimus dr̄ Ioh̓e euāgeliſta: ꝙ exi ſteus in balneis videns cherintū hereticū dixit ſocijs. fugiamus hinc ne balnea cor ruāt in qͥbꝰ cherintus filius diaboli lauat̉ Et de hͦ habet̉. xxiiij. q. i. ca. oīs. Sanctus inſuꝑ germanꝰ ep̄s capuanus ad balnea infirmitatis cā acceſſit: vt refert Grego. in iiij. dialogoꝝ lib̓. ſic ⁊ alij ſancti medici. nā nō recuſarūt. qͣre ad oēm dubietatē amo uendā dicendū eſt: ꝙ deus om̄s infirmita tes ⁊ ſolus ſanat effectiue. tn̄ ſepius agēs ꝑ cauſas ſecūdas ſiue mediātibꝰ cāis ſecū dis effectū ſanitatis inducit. Oꝑat̉ qͥdem deus mediantibꝰ cauſis ſcd̓is nō de neceſſi tate: ſed vt ẜuet̉ ordo ſue ineffabilis ſapīe: qͣꝫuis igit̉ p̄ter naturā oꝑari ſemꝑ poſſet ſi vellet tn̄ id rare facit tū iudicat hoc hūane ſaluti expedire. ſi qͥs igit̉ medico indigēs: cū poſſet illū hr̄e: expectaret a ſolo deo ſani tatā grauiter peccaret: qꝛ tēptaret deū niſi ſuꝑ hoc habeat familiare ꝯſiliū ſpūſſancti ſicut habuit beata agatha: erat em̄ exꝑta diuinā beniuolentiā: vt dicit Tho. ſcd̓a ſe cūde. q. xcvij. arti i. in rn̄ſione ad terciū ar. Et ſic ptꝫ ꝙ licꝫ a deo ſit ſemꝑ ſalus expe tenda: pͥncipal̓r tn̄ qꝛ medicus ē inſtrumē tū dei ⁊ artifex nature q̄rendus eſt ⁊ ꝯſulē dus atqꝫ iuxta ip̄ius documenta ſubueniē dum egrotis. Hinc Caſſiod̓. vi. li. epl̓arū. epl̓a. xviij. ait. iter vltimas artes: qͣs ad ſu ſtentandā hūane fragilitatis indigentiaꝫ diuina crementia tribuit: nulla videt̉ p̄ſta re aliquid ſil̓e ei: qd̓ pōt auxi liatrix medici na ꝯferre: ipſa em̄ morbo ꝑiclitantibꝰ ma terna gr̄a ſemꝑ aſſiſtit: ipſa cōtra dolores ꝓ nr̄a imbecillitate ꝯſurgit. Et ibi nos ni tit̉ ſubleuare: vbi mille diuitie nulla poteſt dignitas ſubuenire. Iuriſperiti palmites hn̄t̉ qͥ negocia defendūt ſinguloꝝ: ſed qͣꝫto gl̓ioſius ē defendere vel depellere qd̓ mor tē videat̉ inferre: ⁊ ſalutē egrotanti ꝓmitte re: de qͣ coacti fuerāt ceteri deſꝑare. hͦ ille. ¶ Secundū dubiū fuit vtꝝ medici teneāt̉ infirmos ad ꝯfeſſionē inducere. Ad qd̓ rn̄ deo ꝙ ipſi tenent̉ ẜuare illud qd̓ ſcribit̉ ex tra de penitētijs ⁊ remiſ. c. Cū infirmitas vbi ſic habet̉. Cū infirmitas corꝑalis nō nunqͣꝫ ex peccato ꝓueniat: dicēte dn̄o lan guido que fanauerat. vade ⁊ amplius no li peccare nec teterius tibi ꝯtingat. pn̄ti de creto ſtatuimus ⁊ diſtricte p̄cipimus me dicis corpoꝝ: vt cū eos ad infirmos voca ri ꝯtingerit: ipſos ante oīa moneāt ⁊ in du cant: vt medicos aduocent aīaꝝ: vt poſtqͣꝫ fuerit infirmo de ſpūali ſalute ꝓuiſum: ad corꝑalis medicine remediū ſalubrius ꝓce dant: cū ceſſante cā ceſſet effectus. vbi dicit Io. an. in nouella ꝙ ſignāter dicit decreta lis nōnunqͣꝫ: qꝛ nō femꝑ ſed aliqn̄. Un̄. vij q. i. Grego. ait. cū ꝑcuſſio corꝑalis īminet. vtꝝ ꝓ vindicta vel purgatione ꝯtingat iu diciū dei in hoc ignorat̉: ꝯſtitutio igit̉ illa medicis iniungit̉ ex p̄cepto in qͣcūqꝫ infir mitate ſiue mortali ſiue nō mortali. Sed dubiū ē an ſufficiat medicꝭ tm̄ admonere infirmos ꝙ vocēt ꝯfeſſores qͥbꝰ ꝯfiteantur an̄ etiā reqͥrat̉ ꝙ ita inducāt: vt etiā ſequat̉ effectus.ſ. ꝙ infirmus ꝯfiteat̉: al̓s medicꝰ derelinqͣt eū Et de hͦ videt̉ ſentire Hoſtꝭ. ꝙ ſic. ſꝫ dura videt̉ talis opinio cū in ꝑicl̓o ꝯſtitutis quātūcūqꝫ etiā obſtinatis ſit ſub ueniendū ẜm ordinē charitatꝭ. nec textus hͦ dicit. iō petrꝰ de plaude dic̄ ꝙ tenent̉ me dici tm̄ ad monēdū. ¶ Terciū dubiū fuit: vtꝝ medici ꝓ infirmoꝝ cura poſſint ſtipen diu ſiue ſalariū reciꝑe. Ad qd̓ rūdet̉ ex di ctis Aug. xiiij. q. v. c. nō ſane. ꝙ ſic. qꝛ vt di xit xp̄s Lu. x. c. Dignus ē oꝑarius merce de ſua. nec ex hͦ ꝙ medicꝰ accipit ⁊ petit ſa lariū dr̄ vendere ſcīam ſuā vl̓ ſanitatē: que ſpūali ſunt ſed locat oꝑas ſuas ꝓ ſuo labo re habito: tūc vel pͥus vt ſtudendo. Nam vt ſcribit̉. x. q. ij. c. p̄carie. Nemo de ſuo cogi tur facere bn̄ficiū. Qꝭ aūt ſctī medici coſ mas ⁊ damianus nil ſuſceꝑint cū curabāt infirmos: hͦ iō fecerūt ne viderent̉ vendere gr̄aꝫ ſanitatū: qꝛ nō ꝟtute ⁊ induſtria hūa na: ſꝫ infuſiōe diuina docti fuerāt illā artē ⁊ miraculoſe ſanabāt. Sicut etiā heliſeus ꝓph̓a poſt naͣaman curatū a lepra nil tꝑa le accipere voluit. ⁊ gieczi qui ex auaricia p̄ciū occulte accepit ſine ſcitu heliſei: lepra percuſſus eſt: vt ſcribit̉. iiij. Regum. v. ca. Licet igit̉ moderatū ſolariū medicis pete re ⁊ acciꝑe: qd̓ intelligendū eſt ab his qui pn̄t. Nā pauꝑibꝰ nō valentibꝰ ſoluere gra

tis debēt mederi: ⁊ nō ſe ab eoꝝ cura ſb̓tra here: qꝛ hͦ eſſet īdirecte occidere. mortē em̄ ꝓbat̉ lagnuētibꝰ inferre qͥ hāc cū pōt nō ex cludit vt Simachus papa. lxxxiij. di. ca. i. Diximus oīa ſupͣdicta tn̄ ad laudē medi coꝝ de qͦꝝ nūcro ſctūs lucas fuiſſe p̄dicat̉: tū etiā vt ⁊ ſuꝑſtitioſos dānemus qͥ dum pn̄t in ſuis infirmitatibꝰ medicoꝝ auxilio ſanari illos negligūt ⁊ ꝯtēnunt: tu inſuper vt medicis pauꝑes ⁊ impotētes ad ſoluē dum cōmendatos efficiamus. ¶ De virtutibꝰ ſancte luce in quo nullum pctm̄ ſcꝫ mortale fuit poſt ꝯuerſionem ad xp̄m: qm̄ in eo erat ſpūſſanctus: ob qd̓ ꝑſe uerauit in ſanctitate vſqꝫ ad mortem. Capl̓m. II. Ecundum myſteriuꝫ a nobis ꝯtemplandū de beato Luca dr̄ virtuoſitatis. fuit qͥ dem virtuoſus. iō paulo ⁊ ceteris chariſſi mus: qꝛ cicerone teſte. Nihil eſt amabiliuſ virtute. Quantū ꝟo ⁊ ꝟtuoſus ⁊ ſanctus extiterit btūs lucas on̄dit Hiero. in ꝓlogo in lucā dicens. Q lucas diſcipl̓us apl̓oꝝ fuit qͥ paulū ſecutus ē vſqꝫ ad ꝯſūmatiōeꝫ eiꝰ ꝑ martiriū.ſ. in vrbe roma ẜuiens dn̄o ſine crimine. nā neqꝫ vxorē vnqͣꝫ hn̄s neqꝫ ſilios ſeptu agintaqͣtuor annoꝝ obijt in bi thimia plenꝰ ſpūſcō: ex qͥbꝰ ꝟbis colligimꝰ tres ꝯditiones virtutū beati luce. Prima dicitur puritatis. Scd̓a veritatis. ¶ Tercia firmitatis. ¶ Prima ꝯditio dr̄ puritatꝭ. qꝛ ꝟ̓tutes eiꝰ fuerūt ſine aliqua admixtione alicuiꝰ pec cati. Nam inqͥt Hiero. ꝙ ſeruiuit dn̄o ſine crimine: hͦ eſt ſine peccato mortali ſaltem poſt ꝯuerſionē ſuā ẜm Nico. de ly. Sꝫ ple riqꝫ dubitāt vtꝝ beatus lucas fuit vnus d̓ ſeptuagintaduobꝰ diſcipulis xp̄i: vt eī ait damaſus papa. lxviij. di. ca. Cor ep̄i. Non amplius qͣꝫ duos ordines inter diſcipl̓os dn̄i eſſe cognouimus. id eſt. xij. apl̓oꝝ ⁊ ſe ptuagintaduoꝝ diſcipuloꝝ. Et anacletus papa. xxi. di. ca. In nouo teſtamēto. dic̄. vi dētes aūt ipſi apl̓i meſſem eē multā ⁊ oꝑa rios paucos rogauerūt dn̄ꝫ meſſis vt mit teret oꝑarios in meſſem ſua vn̄ ab eis ele cti ſunt ſeptuagī taduo diſcipl̓i. Et de his dr̄ Lu. x. deſignauit dn̄s ⁊ alios ſeptuagītaduos: ſicut deus accepit de ſpū moyſi: et dedit ſeptuagintaduobꝰ viris qͥ regerent ppl̓m cū moyſe. vt dr̄ Nūeri. xi. c. Iſte eti am nūerus figuratus fuit in ſeptuaginta duabꝰ palmis qͣs inuenerūt filij iſrl̓ in de ſerto. Exod̓. xl. ca. inſuꝑ ille nūerus ꝯuenie bat ſeptuagintaduabꝰ linguis in qͣs md̓s diuiſus eſt: qͥbꝰ p̄dicandū erat euangeliuꝫ xp̄i. Modo de luca varia ē opinio. Nam qͥdā aſſerūt eū fuiſſe diſcipulū apl̓oꝝ ⁊ nō dn̄i ita ꝙ dn̄o p̄dicāti nō adheſit: ſꝫ pꝰ reſur rectionē eiꝰ ad fidē venit. Alij aūt referūt ip̄m fuiſſe vnū de ſeptuagintaduobꝰ diſci pulis qm̄ dū narrat apparitionē xp̄i factā duobꝰ diſcipulis euntibꝰ in emaus nomē vnius ſcꝫ cleophe explicat: alterius ꝟo ta cet qd̓ ex humilitate fecit: qꝛ ipſe fuerat ſe cūdus. Et iſtud cōiter tenet̉ a doctoribus Et qͣꝫuis dicat Hiero. ip̄m diſcipulū apo ſtoloꝝ fuiſſe. hoc eſt: qꝛ paulo in oībꝰ tribu lationibꝰ ſemꝑ adheſit: ⁊ ab eo nūqͣꝫ diſce dens eidē in p̄dicationibꝰ ſubſidiū fuit: de qͦ. ij. ad Timo. iiij. ca. Paulus dixit. lucas eſt mecū ſolus.ſ. tanqͣꝫ adiutor ⁊ defenſor ⁊. ij. ad Corint̓. viij. ca. Ordinatus eſt ſcꝫ lucas ab eccleſijs comes ꝑegrinatiōis nr̄e in hanc gr̄am q̄ miniſtrat̉ a vobis. ¶ Se cūda ꝯditio virtutū beati luce dicit̉ verita tis: fuerūt quippe in eo ꝟtutes vere: qꝛ cha ritate informate: qd̓ ꝓbatur qm̄ fuit plenꝰ ſpūſancto. Sed hic inſiſtendū eſt ⁊ diſpu tandū. Utrum abſqꝫ charitate poſſit eſſe aliqua vera ꝟtus. Et ꝙ ſic videt̉. Nam ꝓ ſper in li. ſentētaꝝ ait. Om̄is virtus p̄ter charitateꝫ pōt eſſe cōis bonis ⁊ malis. E Hiero xxviij. q. i.§. Ex his inqͥt virtutibꝰ romani ꝓmeruerūt imperiū. Nam ꝟtutis eſt bonū actuꝫ ꝓducere. ⁊ hoc fieri pōt ſine charitate. Quis em̄ antiquorū romanoꝝ geſta virtuoſa nō reputabit: de quibꝰ tāta laude digna narrant̉: ⁊ tn̄ cū infideles eēnt ⁊ idola colerent abſqꝫ charitate talia face re potuerūt: ex qͥbꝰ aliqua exempla de lege mus ex multis valerium publicolā Aug. lib̓. v. de ciui. dei. de paupertate cōmedat. Is vt valerius recitat lib̓. iiij. finito regio iꝑ̄io in vrbe initiū ꝯſulatꝰ accepit tres ꝯſo latꝰ acceptiſſime rexit et tāte fuit pauꝑtatꝭ ꝙ patrimoniū eiꝰ ad īpenſas exeqͥaꝝ defe cit. De catōne vt vticēſi fert̉ ꝙ floruit tāta

rigiditate: vitia hominū rigide expugna ret ⁊ cōdēnaret ꝓut refert. Boetius li. i. d̓ conſolotione: ⁊ Saluſtius in tatilinario. Quid dicemꝰ iuſticia bruti. de cōſtantia nūcij: de ꝯtinētia ſcipiōis de fidelitate mar cij reguli: ⁊ de magnanimitate pauli emi lij: ac reliquis virtutibꝰ qͥbus floruerūt an tiqui romani vtiqꝫ ſine charitate tales vir tutes cōplectabātur. Sed ꝯͣriū ꝓbari po teſt: qm̄ Augꝰ in gloſa ad romanos ait: il lud qd̓ notat̉. xxviij. q. i. ca. oēs.§. ex his. v. bi deeſt agnitio eterne ⁊ incōmutabil̓ veri tatis. Falſa virtus eſt etiā in optimis mo ribꝰ: ⁊ loquit̉ de cognitione nō ſolū intelle ctiua ſed affectiua que iūcta eſt charitati. Reſpondet ergo ſanctus tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxiiij. et prima ſcd̓e. q. lxviiij. Qꝭ virtutes morales ꝓut ſunt oꝑatiue boni in ordine quātum ad finē qui nō extēdit facultateꝫ naturalē hōis poſſunt ꝑ oꝑa humana ac quiri: ⁊ ſic acquiſite ſine charitate eſſe poſ ſunt ⁊ ſic erunt in multis gentibꝰ Scd̓m aūt ꝙ ꝟtutes ſunt oꝑatiue boni in ordine ad vltimū finē ſuꝑnaturalē: ſic ꝑfecte ⁊ ve re habēt rōnem virtutis: ⁊ nō pn̄t huma na actibꝰ acqͥri ſed deo infūdunt̉. Et hu iuſmodi virtutes morales: ſine charitate eſſe nō pn̄t. Quare ſole virtutes infuſe ſūt ꝑfece ⁊ ſimpliciter dicēde ꝟtutes. qꝛ bene ordinant hominē ad finē vltimū ſimplici ter. Alie vero virtutes acquiſite ſunt ſcd̓m qͥd virtutes: nō aūt ſimpliciter: qꝛ ordināt hoīeꝫ ad aliquē bonū finē ꝑticularē nō or dinatū ad bonū vniuerſale. ¶ Tercia ꝯdi tio virtutū beati luce d̓r̄ firmitatis. Nam firmiter in illis ꝑſeuerauit: qd̓ nō multi fa ciūt. Inquit em̄ Hiero. ad lucianū here mitā. Cepiſſe multoꝝ eſt. ad calcē ꝟo ꝑue niſſe paucoꝝ. Beatus ꝟo lucas in via ⁊ le ge dn̄i ꝓficiens iuit de virtute in virtutem Et vt ſuꝑius dictū eſt. lxxiiij. annū etatis agens quieuit in pace. Sed hic dubitant nōnulli de numero annoꝝ beati luce: qm̄ Hiero. in ꝓlogo in actibꝰ apl̓oꝝ aliter dic̄ vicꝫ ꝙ. lxxxiiij. annos etatis agens in bithi nia de ſeculo noſcit̉ emigraſſe. Mirū gͦ ꝙ Hiero. ibi dixerit ꝙ lxxxiiij. annoꝝ hic ꝙ. lxxxiiij. ſpm̄ deo dederit. Ad qd̓ rn̄dent qui dam ꝙ Hiero. in ꝓlogo in actus apl̓oꝝ cū putat oēs annos ſue etatis. In ꝓlogo ꝟo in lucā ꝯputat annos ſue ꝯuerſionis ad fi dem catholicā: ſed hͦ nō videt̉ veriſimile: qm̄ ante ꝯuerſionē fuit arte medicus: ⁊ pu er. x. annoꝝ nō pōt illaꝫ artē ſcire neqꝫ exer cere: ꝙ tn̄ oporteret dicere ẜm iſtos ⁊ ꝓpte rea vt inquit Nico. de ly. Alij aſſerūt ⁊ me lius ꝙ varietas illa annoꝝ nō fuit exobli uione vel ignauia hieronymi. ſꝫ potius vi cio ⁊ defectu ſcriptoꝝ. Igit̉ aut. lxxiiij. aut lxxxiiij. annoꝝ erat dū quieuit in pace. Se pultus autē fuit in bithinia. De bithinia refert ſic Iſid̓. li. iiij. ethi. Bithinia ex pon ti exordio ad ꝑtem ſolis orientis aduerſa tracie ſacet: multis antea noībꝰ appellata Nam pͥus hebrinia dicta: deinde migdo ma: mox a bithinō regebithiuia nūcupa ta. Ip̄a eſt ⁊ maior frigia nicomedia vrbs in ea eſt: vbi hanibal fugiēs veneni hauſtu aīam expirauit. hec Iſid̓: Tꝑe ꝟo ꝯſtan tini oſſa beati luce in ꝯſtantinopolim ſunt trāſlata. deinde vt fertur in italiam dedu cta: ⁊ padue in eccleſia ſancte iuſtine collo cata: brachium ꝟo eius oſtendit̉ in ſancta maria maiore in vrbe. ¶ Quantū ꝓfuit eccleſie dei beatus lucas ſcribendo euangeliū ad qd̓ induxerūt euꝫ volūtas diuina vtilitas eccleſie ⁊ falſitas. hereticoꝝ. ¶ Capl̓m..I1.i. Ercium myſteriū con tēplandū a nobis de beato Lu L ca dr̄ vtilitatꝭ: vberrimū quip pe fructū attulit eccleſie dei nō ſolū p̄dica tione ſua qua ml̓tos populos attraxit ad xp̄m ſed etiā euangelij deſcriptione. De qͦ ita ſcripſit paulus. ij. Ad Corinth. viij. ca. Cuius laus eſt in euāgelio ꝑ oēs eccl̓ias: qd̓ lꝫ aliqui exponant de beato barnaba vt dicit Nico. de ly. qͥ fuit comes ꝑegrinatio nis apl̓i cuius laus eſt in euāgelio ab eo p̄ dicato tn̄ cōiter verbū illud de ſancto Lu ca alij aſſerūt intelligendū: cuius laus ē in euangelio ab eo deſcripto: ad illud ꝟo ſcri bendum tria induxere eum. Primū dei voluntas. Secundū eccleſie vtilitas. Terciū hereticoꝝ falſitas. ¶ Primum fuit voluntas dei ⁊ inſtigatio ſpūſſancti. Und̓ Hierony: in ꝓlogo ait. Cū iam ſcripta eſſent euāgelia ꝑ matheūū

quippe in iudea: ꝑ marcū in italia: ſancto inſtigante ſpū lucas in achaye ꝑtibꝰ ſcri pſit euāgeliū. Un̄ em̄ inquit Aug. voluit dn̄s duos teſtes habere de viſis.ſ. matthe um ⁊ Ioh̓em. Et duos de auditis.ſ. mar cū ⁊ lucā. Et qm̄ teſtimoniū qd̓ eſt de vi ſis firmus ē ⁊ certius qͣꝫ illud qd̓ eſt de au ditis. ideo duo euāgelia q̄ ſunt de viſis po nunt̉ extrema: ⁊ alia duo q̄ ſunt de auditꝭ ponunt̉ media: vt h̓ media tanqͣꝫ infirmi ora ab illis extremis q̄ ſunt certiora hinc inde fulciant̉ ⁊ roborent̉. Neqꝫ ꝓpterea in ualidū eſt marci ⁊ luce teſtimoniū: qꝛ au dita nō viſa referunt: cū illi a quibꝰ audie rūt fuerint qͥ cū xp̄o ꝯuerſati fuerant ⁊ ve ritatis defenſores falſa nequaqͣꝫ dicere po tuiſſent. Et hoc ē ꝙ lucas ait in ꝓlogo ſui euāgelij. ſicut tradiderūt nobis qͥ ab ini tio ipſi viderūt ⁊ miniſtri fuerūt ẜmonis. Credit̉ inſuꝑ abſqꝫ dubio ꝙ beatus lucas de multis a virgine virginū inſtructus fu it. Nam ipſa ꝯſeruabat oīa ꝯferens in cor de ſuo: vt illa poſtmodū ſcriptoribꝰ reſera ret. vn̄ glo. ibidem ait. Om̄ia q̄ de dn̄o vl̓ a dn̄o facta vel dicta cognouit in memori am recondebat vt cū tp̄s p̄dicande vl̓ ſcri bende incarnationis adueniſſet ſufficient̉ vniuerſa ꝓut eſſent geſta poſſet explicare q̄rentibꝰ. Et Bern̄. aſſignans rōem qua re angelus annūciauit beate virgini cōce ptū eliſabethinquit. Ideo ꝯceptus eliſa bethnunciat̉ marie: vt dū nunc ſaluatoris nunc p̄curſoris edocet̉ aduentus reꝝ tp̄us ⁊ ordinē tenēs ipſa poſtmodū melius ſcri ptoribꝰ p̄dicatoribꝰ euāgelij reſeret verita tem q̄ plene de oībꝰ a pͥncipio celitus fuit inſtructa myſterijs. Credit̉ igit̉ ꝙ euāgeli ſte eā de multis interrogabant ⁊ ipſa eos certificabat. Et p̄cipue tenet̉ de btō luca ꝙ ad eā tāqͣꝫ ad archā teſtamēti recurrit ⁊ ab ea didicit ml̓ta q̄ ipſi ꝟgini ſoli ꝯſtabant. Sicut myſteria annūciatiōis ntītatis et hmōi de qͥbꝰ lucas ſolus tractat. ¶ Scd̓m qd̓ induxit beatū lucā ad ſcribendū euan geliū fuit vtilitas eccleſie Nā licꝫ matheꝰ ⁊ marcus vera ſcripſiſſent tn̄ aliqua d̓ xp̄o omiſerant: qͦꝝ noticia eſt valde vtilis: imo neceſſaria. ſicut agnoſcere xp̄i ꝯceptioneꝫ natiuitatē cū laudibꝰ ⁊ ingenti lumine ab angelo annūciatā ⁊ hmōi q̄ ꝑ lucā fuerūt ſuppleta vt ſic qͣtuor euāgeliſte in deſcribe do veritatē euāgelij in multis ꝯcordarent in nullo diſcordarēt: ⁊ tn̄ ſinguli aliqua p pria dicerent ¶ Terciū qd̓ induxit beatuꝫ lucā ad ſcribendū euāgeliū fuit hereticoꝝ falſitas vt em̄ refert Nico. de ly. Quidaꝫ pſeudo euangeſte ſub noīe diſcipuloꝝ xp̄i vtpote thome ⁊ mathie ſcripſerūt euange lia inſerentes hereſes vt ſub noīe diſcipl̓o rū xp̄i facilius ſeducerent ſimplices quoꝝ falſitas exdeſcriptione euāgelij luce depre hēdit̉ ſicut ꝑ alia euāgelia a matheo mar co ⁊ ioh̓e deſcripta. Et vt Hiero. aſſerit in ꝓlogo in actus apl̓oꝝ. Poſtqͣꝫ Lucas in achaye ꝑtibꝰ euangeliū ſcribens grecis fi delibꝰ incarnatione dn̄i fideli narrationeꝫ oſtendit eundēqꝫ ex ſtirpe dauit deſcendiſ ſe monſtrauit ſibi nō īmerito ſcribendorū apl̓oꝝ actuū ptās ⁊ myſteriū dat̉. In ꝓlo go ad hoc in epl̓a ad Heb̓. Hiero. lucam cōmendat de illius epl̓e tra ductiōe. ait em̄ hanc epl̓am fert̉ apl̓s ad hebreos ꝯſcriptā hebraica lingua miſiſſe Cuius ſenſum ⁊ ordinē retinens lucas euangeliſta poſt ex ceſſum beati pauli apl̓i greco ẜmone com poſuit. Tandē Hiero. ad paulinū lucam ita extollit. Actus inqͥt apl̓oꝝ nudā qͥdem videret̉ ſonare hyſtoriā ⁊ naſcētis eccleſie in fantiā texere. Sed ſi nouerimus ſcripto rē eoꝝ lucā eſſe medicū: cuius laus eſt in euāgelio animaduertimus ꝑiter oīa ver ba illius aīe languentis eſſe medicinā. Et in ꝓlogo actuū apl̓oꝝ ita Hiero. ſequit̉ lu cam: ita diuina ſubſecuta eſt gr̄a vt nō ſo lum corporibꝰ: ſed etiam aīabꝰ eius ꝓfice ret medicina. Sa lutat gͦ lucas fideles et credentes in xp̄m. id eſt eternā illis om̄ibꝰ ſalutem exoptat quos inſtruit ⁊ monet do ctrina exemplo ⁊ euāgelio ſcripto: vt dn̄m ieſum verbis ⁊ factis ꝯfiteant̉: qͥ a mortuiſ reſurgent videntibꝰ poſt diſcipulis aſcen dit in celū vbi cū ſuis angelis ſanctꝭ ac be atiſſimo luca viuit ⁊ regnat in ſecula ſecu lorum. Amen. ¶ Sermo. LIIII. de beato laurentio mar tyre qui ꝓbatus a deo triplici igne inuen tus eſt ſine inquitate. Gne me examinaſti ⁊ nō ē inuēta ī me iniqͥtas. Sen

bunt̉ hec verba. psͣ. xvi. Satis ſuꝑqꝫ pia eſt paſſio beati laurētij q̄ ab eccl̓ia cū gran di veneratione celebrat̉. Nam inter mar tyres facit ip̄m ſingl̓arē in ieiunio. qꝛ in vi gilia eius ſtatuit ieiunandū: in officio ad huc ip̄m honorat dū ꝑ octauā de ipſo lau rentio: ſicut ⁊ de ſtephano ſingulis canoni cis horis eis eius memoriam facit: feſtūqꝫ illius ſolenniter obſeruandum ac ſancti ficandum cunctis fidelibus ſub precepta iubet. Propterea in matutinis legit̉ ẜmo venuſtiſſimus beati aug. qͥ ait. Cū oēs be atos martyres qͦs nobis tradidit antiqui tas honorificentia digna veneremur: p̄ci pue tn̄ beatū laurentiū martyrē debemus tota deuotione ſuſcipere. hec ille. Merito itaqꝫ hodierna die huius martyris laudi bus ē incūbendū: vt ſic valeant efficacius ad illius reuerentiā corda fideliū inflāma ri. Quapropter de ip̄o verba facturi de il lius examinatiōe. ⁊ ꝓbatione facta ꝑ ignē dicemus. nā introducit̉ qͣſi ad eū loquens laurētius gl̓ioſus in ꝟbis p̄miſſis thema te in qͥbꝰ triplicē ignē ꝓbatōis examīatōis ſue diſtinguemꝰ on̄dentes ꝙ nō fuit in illo inuēta iniqͥtas qͥ ſe totū ardentiſſime obtu lit ſaluatori nr̄o ieſu xp̄o patiens quecūqꝫ dura ⁊ ſeuiſſima illata ſibi ſupplicia. Primus ignis dr̄ diuine dilectionis. pecūdus ignis ꝓximalis miſerationis ¶ Tercius ignis tyrānice ꝑſecutionis. ¶ Qualiter beatus laurētius examīatus fuit igne diuini amoris. ⁊ de ꝑfectiōe diui ne dilectionis ⁊ magnitudine illius p̄cepti atqꝫ de inductiuis ad amore dei. Ca. I. Rimus ignis in quo examinatus ē ⁊ ꝓbatus inuen tus ē abſqꝫ defectu iniqͥtatis be atus laurentius dr̄ diuine dilectōis. amor em̄ dei ignis eſt de qͦ dicebat xp̄s Luc̄. xij. ca. Igne veni mittere in terram: ⁊ qͥd volo niſi vt ardeat. Et de iſto myſtice dixit deꝰ Leuit̓. vi. ca. Ignis in altari meo ſemꝑ ar debit. hic ignis amor dei intelligit̉. qͥ iugit̉ ardere dꝫ in altari.i. in aīa. q̄ aīa alta ē: eo ꝙ ad imaginē ⁊ d̓i ſil̓itudinē creata. Alta re qͥppe qͣi alta res interp̄tat̉. dū gͦ ignis di nini amoris in aīa ē ſuccenſus facit tꝑali cūcta ꝯtēnere ⁊ deū ſūmū bonū diligere ſu ꝑ oīa vitāqꝫ pn̄tē oī ꝑiculo mortꝭ libent̓ ex ponere. ſic factū legimꝰ in beato laurentio vt videbit̉ in ſeq̄ntibꝰ qͥ nec torm̄ta timuit nec mortē acerbiſſimā horruit: de qͦ ſic in qͥt Amb̓ in ẜmōe huiꝰ diei. fortiſſimū mar tyrē ſeuiſſima ꝑſecutoris flāma ſuꝑare nō potuit: qꝛ lōge ardētiꝰ ꝟitatꝭ radijs mens eiꝰ accenſa feruebat. Sꝫ hͨ loco cū loqͣmur de dilectione dei tria erūt dubia ſoluenda. ¶ Primū vtꝝ poſſit aliqͣ creatura deū ꝑfe cte ⁊ total̓r diligere. ¶ Scd̓m qͣre p̄ceptuꝫ de dilectione dei dr̄ primū ⁊ maximumꝯ ¶ Terciū q̄ ſunt illa q̄ incitant nos vt dili gamus ſuꝑ oīa deū. ¶ ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxiiij. ꝙ ꝑfectio di ctionis pōt dupliciter intelligi. vno mō ex ꝑte diligibilis. alio mō ex ꝑte diligētis. Ex ꝑte diligibilis ꝑfecta ē dilectio. cū aliqͥd di ligit̉ qͣꝫtū diligibile ē. deus aūt tm̄ diligibi lis ē qͣꝫtū ē bonus. Bonitas aūt eiꝰ ē infi nita. vn̄ infinite diligibilis ē. nulla aūt cre atura pōt eū diligere infinite cū q̄libet vir tus creata ſit finita. Un̄ ꝑ hunc modum nulla creatura pōt deū ꝑfecte ⁊ totaliter di ligere. Scd̓o ꝑfectio dilectionis pōt ꝯſide rari ex ꝑte diligentis: ⁊ ſic dr̄ eſſe ꝑfecta qn̄ aliqͥs ẜm totum ſuū poſſe diligit: qd̓ qͥdem cōtingit in dilectione dei tripliciter. Uno mō ſic ꝙ totum cor hoīs actualiter ſemper ferat̉ in deum. ⁊ hec eſt ꝑfectio dilectionis pͥme q̄ nō eſt poſſibilis in hac vita in qua impoſſibile eſt ꝓpter humane conditionis infirmitatem ſemꝑ actu cogitare de deo et moueri dilectione ad ip̄m. Secundo ꝯtin git vt hō ẜm ſuum poſſe diligat deum: ita vt omne ſuum ſtudium deputet ad vacā dum deo ⁊ rebus diuinis p̄termiſſis alijs niſi quantuꝫ neceſſitas vite p̄ſentis requi rit: ⁊ iſta ē perfectio dilectionis: que eſt poſ ſibilis in via: nō tamen eſt cōmunis omni bus: nec om̄es obligant̉ ad illam. Tercio contingit vt homo ẜm ſuum poſſe diligat deum ſic ꝙ habitualiter aliquis cor ſuuꝫ ponat in deo: ita ſcilicet ꝙ nihil cogitet vel velit quod ſit diuine dilectioni contrariuꝫ ⁊ hec eſt perfectio cōmunis omnibus poſ ſibilis ad quā oēs tenent̉. Ex his ꝯcludi mus cuꝫ ſctō Bonauē. in. iij. di. xxvij. ꝙ ꝑ fectio charitatis ⁊ dilectionis diuine q̄ in

hac pn̄ti vita ex ꝑte hoīm diligentiū deuꝫ exigit tm̄ vt excludat oēm effectū ꝯtrariū nō aūt oēm affemum extraneū. ¶ Secūdū dubiū fuit qͣre p̄ceptū de dilectione dei dr̄ pͥmū ⁊ maximū: ſicut dixit xp̄s Mat. xxij. ca. Ad qd̓ rn̄demus ꝙ hoc eſt multiplici rōne. Prima. qꝛ dilectio dei eſt vita aīe. vn̄ Deut̓. iij. ca. dr̄. Elige tibi vitam vt tu vi uas ⁊ ſemen tuū. diligas dn̄m deū tuū. Et Ioh̓es pͥma Canōica. ca. iij. Qui nō dili git manet in morte. ⁊ Apoc̄. iij. ca. dicit̉ de illo. qui ſine dei dilectōe putat ſe viuere ha bēs virtutes alias: nomē habes ꝙ viuas ⁊ mortuꝰ es. Scd̓a ratio ē qꝛ oēs virtutes abſqꝫ amore dei ſunt imꝑfecte: nec pōt ali qͥs ſine dei amore ſimplicit̓ virtuoſus tue ri: ideo apl̓us ad Roma xiij. dixit. plenitu do legis ē dilectio. ⁊ Gregoꝰ in omel̓. inqͥt non habet aliqͥd viriditatis ramus boni operis ſi nō māſerit in radice charitatis. Tertia rō eſt. qꝛ dilectio dei dū ē in corde rōnalis creature facit eā ꝓmptā fortē ⁊ ex peditiſſimā ad q̄cunqꝫ ardua et difficilli ma toleranda. ideo Gregoꝰ in omelia ait. Amor dei nunqͣꝫ eſt ocioſus. oꝑat̉ em̄ ma gna ſi eſt. Si aūt oꝑa negligit amor nō eſt Et Hiero. ad euſtochiū ita ſcribit. Ame mus xp̄m ⁊ eius ſemꝑ q̄ramus amplexus ⁊ facile videbit̉ om̄e difficile breuiaqꝫ pu tabimus vniuerſa q̄ longa ſunt ⁊ iaculo il lius vulnerati ꝑ horaꝝ momenta dicem Heu mihi: qꝛ incolatus meus ꝓlongatus eſt. Quarta rō eſt: quia dilectio dei magis vnit aīam cū deo qͣꝫ q̄libet alia virtus. vn̄ apl̓s. i. ad Corint̉. vi. ca. dicit. Qui adhe ret deo vnus ſpūs ē cū deo. ⁊ Hugo in lib̓. de arra ſpō. dic̄. Scio aīa mea ꝙ dū alium diligis in eius ſil̓itudineꝫ trāſformaris. et Aug. ſuꝑ ioh̓em inqͥt Talis eſt vnuſqͥſqꝫ qͣlis eſt dilectio ſua. ſi deū diligis deus es. ſi hoīem hō. ſi terram terra. Quinta rō: qꝛ dilectio dei magis letificat ⁊ delectat aīaꝫ qͣꝫ q̄cūqꝫ ꝟtus. vt inquit apl̓s ad Roma. viij. ca. Diligentibꝰ deū oīa cooꝑant̉ in bo nū: qꝛ in ꝓſperitate ⁊ aduerſitate ſemꝑ ſūt in leticia. Iō btūs iacobꝰ de tudecto dice bat. Amore diuino amore. amore che non ſey amato amore la tua amicitia e piena di de licia non cade mayin triſticia locor hi te hā aſſagiato. Terciū dubiū fuit que ſūt illa qͣ nos incitāt vt diligamus deū ſuꝑ oīa: lꝫ ſint multa tn̄ nos dicamus de qͥnqꝫ ¶ Primum eſt ſcriptura. ¶ Secundum eſt fi actura. Tercium creatura. Quartū gr̄a. ¶ Quintū amicicia. ¶ Primū eſt ipſa ſcriptura. Un̄ Deut̓. vi. ca. ſcribit̉. Audi iſrl̓ dn̄s deus tuus vnus ē. diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo: ex tota aīa tua: ⁊ ex tota ſortitudine tua. Et eiuſdē. xi. ca. Ama dn̄m deū tuū. ⁊ Mat. xxij. Marci. xij. ⁊ Lu. x. Di liges dn̄m deū tuū: ⁊ ꝓximū tuū ſic̄ teip̄m. In his duobꝰ p̄ceptis tota lex pendet ⁊ ꝓph̓e. ¶ Secūdū qd̓ nos inducit vt diligamꝰ deū eſt factu ra. qꝛ ipſe fecit nos. Si em̄ natural̓r amat filius patre a quo habet ꝑtem corꝑis ſui: qͣꝫtomagis amare debet deuꝫ qui corpus ⁊ aīam fecit Ideo ſapiens Ecc̄i. vij. ca. ait In tota anima tua dilige eum qui te fecit Nam ſi diligenter quis attendat qͣꝫtum eſt beneficiū qd̓ illi deus tribuit dū corpuſ dedit vtiqꝫ dignū amore cenſebit. Quot em̄ ſunt mēbra in corꝑe: tot dei bn̄ficia in ueniunt̉ ⁊ magna. Et ꝓ nimio mēbro plus debet̉ homo deūqͣꝫ ament eum multi pro cunctis beneficijs q̄ ab eo receperunt. Si qͥs em̄ emiſerit oculos: qͣꝫtum amaret euꝫ qͥ ſibi reſtitueret. Et ſi qͥs meruiſſet amit tere eū: qͣꝫtū diligeret illū qͥ ſibi oculū ꝯſer ſeruaret. Non minus gͦ amādus eſt qͥ eū ab initio dedit ⁊ datū ꝯſeruauit cū ſepenu mero vtēdo illo ꝯͣ deū eū amittere meruit hō. Sic referre poſſumus de ſingulis mē bris. Et ſi tantū amandus ē qͥ dedit corpꝰ qͣnto fortius qͥ dedit aīam. Clamant igit̉ oīa q̄ in hoīe ſunt a deo facta. Ama deuꝫ Clamāt oculi: ama deū. Clamant aures: ama deū. Clamat lingua: ama deum. Cla māt dētes ama deū. Clamāt manꝰ: ama deū. clamāt pedes: ama deū. clamat ratio ama deū. clamat̉ mēoria. ama deū. clamat intellectꝰ: ama deū. clamat volūtas: ama deū. qꝛ ab ipſo ſunt oīa. Ob qd̓ Ber. inqͥt Ualde oīno mihi amādus ē ꝑ quē ſuꝫ vi uo ⁊ ſapio. ¶ Terciū qd̓ nos inducit vt di ligamus deū ē oīs creatura. ait em̄ de hoc Aug. lib̓. x. ꝯfeſ. Celū ⁊ terra ⁊ oīa q̄ in eis ſunt: ecce vndiqꝫ mihi dicunt vt te amem nec ceſſant dicere oībꝰ vt ſint inexcuſabiles

Dupliciter dicūt creature nobis vt deum amemꝰ. vno mō on̄dēdo eū digniſſimum amore noſtro. Bonitas em̄ vniuerſitatis creaturaꝝ on̄dit creatorē eſſe optimū. ⁊ iō amore digniſſiᵐ. Alioº dicūt nob̓ vt ame mus deū exhibēdo nob̓ tot īnumera bn̄fi cia. Nā terra ⁊ fructus eiꝰ aqͣ ⁊ piſces ma ris. Aer ⁊ volucres celi. Ignis ⁊ claritas ſolis. ⁊ ſplēdor ſtellarū ⁊ lune. ⁊ oīa alia q̄ hoī p̄ſtant. nō ceſſant ſuo modo hoī dicere Ama deū: ama deū: ama de qui cūcta ad vſū tuū ordinauit. Quartū qd̓ nos induc̄ vt diligamꝰ deū eſt grā ſcꝫ nob̓ tributa: cū v̓s ꝑ nobis īcarnatꝰ. xxxiij. ānis cū oī bꝰ con uerſando pati ꝓ nobis voluit ſamē: ſitim: frigꝰ: calorē ⁊ tandē ſubijt iuguꝫ grauiſſi me crucis in qͣ ſanguinē fundēs morte p̄ci oſa genꝰ hūanū redemit. Nā ſi puerulum ip̄m in p̄ſepio naſcentē inſpicimꝰ: audimꝰ illū dicentē. amor tuꝰ o oīa facit me deū ce li veſtitū carne hͦ vili loco teneri. Si pāniſ īuolutū vel vagientē in cuna. aut herodis trā ꝑegrinādo ī vlnis matrꝭ fugientē mira mur Mox ⁊ ip̄e rn̄det. O aīa mea amor tuꝰ ad hec omīa me cōpellit. Si ſingulos eiꝰ actus ſb̓tilit̓ meditamur oēs ab amo re ardentiſſimo emanare videmꝰ. Quid plura vincula: ſputa: ludibria: verbera: cō tumelie: deriſiones: flagella: corona ſpinea ctux claui: ſpongia: lancea: nōne ſuo modo ſonū faciūt amoris. O inſenſibilis rōnal̓ creatura. O mēs ferrea oī a damāte duri or. O deniqꝫ ingratiſſima aīa quā nō in flāmat nō adurūt xp̄i ieſu amoriſ incēdia ꝓpter hec oīa Bern̄. in li. de diligēdo deuꝫ ait. Quid retribuā dn̄o ꝓ oībꝰ qͥ retribuit mihi. in primo oꝑe me mihi dedit. in ſcd̓o ſe ⁊ vbi ſe dedit me mihi reddidit. datus ergo ⁊ redditus me ꝓ me debeo ⁊ bis d̓beo Quid deo retribuā ꝓ ſe: naꝫ etiā ſi me mil lles repēdere poſſem quid ſū ego ad dn̄m. Et idē ſuꝑ Canti. Suꝑ oīa reddit te mi hi amabilē bone Ieſu calix quem bibiſti: opus redēptōis noſtre hͦ amorē noſtrū faci le vendicat. totū ſibi. hͦ inqͣꝫ eſt qd̓ noſtraꝫ deuotionē ⁊ blādiꝰ allicit ⁊ iuſtius exigit ⁊ artiꝰ ſtringit ⁊ affici vehemētiꝰ. Et iteruꝫ in ſermonibꝰ Bern̄. dicit. O duri ⁊ indu rati filij Adā qͥs nō emollit tāta benigni tas tanta flāma tam ingens ardor amorꝭ tam vehemēs amator: qui ꝓro vilibꝰ ſarci nulis tam p̄cioſas merces expēdit. Quin tū ꝙ nos incitat ad amorē dei dicit̉ amici cia. de ſolo quippe deo certi eſſe valemꝰ. et ſi eū diligimꝰ nobis ſit fidelis ⁊ verꝰ ami cus. Alij ꝟo amici inueniunt̉ tripliciter in fideles. Primo qꝛ aliqn̄ nō amāt ſꝫ ament̉ ſed nō ſic eſt de eo qui Prouerb̓. viij. ca. ait Ego diligētes me diligo. ⁊ de hͦ xp̄s dixit Ioh̓. xiiij. ca. Qui diliget me diliget̉ a pr̄e meo. ego diligā eum. Secūdo qꝛ ml̓ti ſūt amici tꝑe ꝓſperitatis ⁊ in aduerſitate defi ciūt. ideo ſapiens Ecc̄i. vi. ca. ait. eſt amicꝰ ẜm tp̄us ſuū: ⁊ nō ꝑmanebit in temꝑe tri bulatōis. Sed ſic nō eſt in deo de qͦ dicit̉ ī Psͣ. Iuxta eſt dn̄s his qͥ tribulato ſūt cor de ⁊ qͣꝫuis amicos ſuos ⁊ eoꝝ vtilitati fla gellari ſepe ꝑmittat. illo tamē nunqͣꝫ deſe rit quos in tribulatōe ꝯfortat. Tercio ple riqꝫ amant amicos dum viuūt ſed in mor te inimici efficiunt̉. mortuos expoliātes et bona eoꝝ pauꝑibꝰ diſpēſanda tanqͣꝫ lupi rapientes. Sed deus ſpiritū a corꝑe exeū tem ad ſe ſuſcepit: illūqꝫ delicijs ac diuitijſ eterne vite facit participē. Cōſiderās oīa ſupͣdicta btūs Laurentiꝰ patriā ſcꝫ Hy ſꝑaniā ⁊ ꝑentes reliquit. terrena oīa calca uit ſpreuitqꝫ hereditatē. cum filius fuiſſet vt aiunt. nobiliſſimi ducis atqꝫ beatū Si xtū papā ſecutus Romā vſqꝫ ꝑuenit: ibi a beato Sixto factus eſt archidyaconus: qͥ tanto fidei zelo ductus fuit. vt nec cōmīa tiones nec verbera dura nec ignis incendi um horreret. Ideo Ambro in ſermone ſic ſcripſit de illo. ardebat extrinſecus martyr Laurentius tyranni ſeuiētis incendijs ſꝫ maior illū extrinſecus chriſti amoris flā ma torrebat. ¶ Qualiter btūs Laurētius ꝓbatꝰ fuit ig ne ꝓximalis miſeratōis. ⁊ an̄ poſſit elemo ſyna dari abſqꝫ charitate. ⁊ ſi fieri pōt d̓ il licite acquiſitis. ⁊ quō pōt cauſare ſpūalē effectum. ¶Capiculu.I1. Ecūdus ignis quo ex aminatus eſt ⁊ ꝓbatus inuētꝰ abſqꝫ crimine btūs Laurentiꝰ dicit̉ ꝓximalis miſeratōnis. nā ad ꝓximos miſericors fuit. qͥbꝰ theſauros eccl̓ie diſpēſauit. nam vt recitat̉ in legēda

Tempore btī Sixti Philippus imꝑator: ⁊ filiꝰ ſuus noīe philippus fidē xp̄i recepe rāt. ⁊ eccl̓iaꝫ ſublimare pl̓imū intēdebant Regnauit aūt iſte philippꝰ anno. M. ab vrbe cōdita. vt milleſimꝰ Rome annꝰ xp̄o potiꝰ qͣꝫ idolis diceret̉: qͥ annꝰ milleſimꝰ fu it a romanis cū ingēti ludoꝝ ⁊ ſpectacl̓o rū apparatu celebratus. Erat aūt cuꝫ phi lippo imꝑatore miles qͥdam noīe Decius que miſit in galliā vt eā rebellante imꝑio romano ſubiugaret. Qui ꝑgens cū exerci tu ꝓſpere cūcta geſſit. victorqꝫ ad vrbē re dibat audiēs imꝑator eiꝰ aduentū hono rare eū volens eidē a roma vſqꝫ Ueronā obuiꝰ iuit nec videri debet cuiqͣꝫ durū hͦ qd̓ dicit̉ de verona. qͣi vellet eā nouā fore ciui cate. qm̄ vt in cronica Richobaldi ſcribit̉ tꝑe Tarquinij priſci qͥnti regis romanoꝝ cōdite fuerūt in italie a gallie vrbes.ſ. me diolanū brixia verona vincentia. Decius igit̉ ambitōe imꝑij papilionē imꝑatorꝭ la tenter introiuit ⁊ dormiētem dn̄m iugula uit. attraxit aūt exercitū ⁊ illos qͥ cū imꝑa tore venerāt p̄ce precio ⁊ muneribꝰ: atqꝫ cū eis ad vrbē gradu cito ꝓperauit. audiēs hͦ Philiꝓpꝰ iunior vehemēter extimuit ⁊ to tū theſaurū patris ⁊ ſuū btō Sixto ⁊ ſctō Laurētio comēdauit vt ſi ip̄ꝫ a Decio int̓ fici ꝯtingeret theſaurū ip̄m eccl̓ijs ⁊ pau peribꝰ erogarēt: nec te moueat ꝙ theſauri qͦs Lauretius diſpēſauit: nō dicunt̉ the ſauri imꝑatoris ſꝫ eccl̓ie: qꝛ potuit eē ꝙ cū ip̄is theſauris philippi aliquē etiā theſau rū eccl̓ie diſpēſauit. vel forte id̓o dicuntur theſauri eccleſie qꝛ philippus eas relique rat eccl̓ijs diſpēſandos. Senatus gͦ obuiā decio ꝓceſſit ⁊ ip̄m in imperiū ꝯfirmauit. ne ꝟo ꝓditorie ſed zelo idolatrie dn̄m ſuū occidiſſe videret̉ xp̄ianos cepit crudeliſſi me ꝑſequi adeo vt multi martyrio corona rent̉ inter quos etiā philippus iunior ānu meratus fuit. poſt hͦ oblatus ē Deciobtūs Sixtus tanqͣꝫ qui xp̄m coleret ⁊ imꝑato ris theſauros hr̄et: tūc Decius in carcere recipi ip̄m iuſſit donec ꝑ illata tormenta ⁊ theſauros ꝓderet ⁊ xp̄m negaret. btūs aūt Laurētius ip̄m ꝓſequens: poſt eū clama mabat. qͦ ꝓgrederiſ ſine filio pater: qͦ ſacer dos ſctē ſine mīſtro ꝓperas. Cu nunqͣꝫ ſi ne miniſtro ſacrificiū offerre conſueueras Quid in me diſplicuit paternitati tue. nū quid degenerē me ꝓbaſti exꝑire certe vtrū idoneū miniſtrū elegeris cui cōmiſiſti dn̄i ci ſanguinis diſpenſationē. Cui btūs Si xtus dixit. nō ego te deſero fili neqꝫ te dere linquo. ſꝫ maiora tibi debent̉ ꝓ fide xp̄i cer tamina. nos qͣi ſenes leuioris pugne curſū recipimꝰ. te aūt qͣſi iuuenē manet gl̓ioſior de tyranno triumphus. poſt triduū me ſe queris ſacerdotē leuita. deditqꝫ ei oēs the ſauros p̄cipiēs vt eccl̓ijs ⁊ pauꝑibꝰ eroga ret. Qui xp̄ianos diligenter die ac nocte q̄ ſiuit ⁊ vnicuiqꝫ ꝓut opus fuerat miniſtra uit om̄eſqꝫ pauꝑibꝰ diſpēſauit. ideo eccl̓ia cantat de eo id. Psͣ. qd̓ ponit̉. ij. ad Coꝝ. viij. ca. Di ſꝑſit dedit pauꝑibꝰ: iuſticia eiꝰ manet in ſeculū ſeculi. Que verba pōderā da ſūt diſꝑſit em̄ dicit̉: quia pl̓ibus ꝯdiui ſit ⁊ nō vni: diſꝑſit ⁊ nō auare retinuit. de dit ⁊ nō vēdidit. dedit libere ſine ſpe mer cedis lucri aut cōmodi aut obſequij tēpo ralis. dedit nō dandū poſt mortē dereliqͥt pauꝑibus ſcꝫ xp̄i nō ꝑentibꝰ nō diuitibus ideo iuſticia eiꝰ manet in ſeculuꝫ ſeculi. qꝛ merces iuſticie eiꝰ ē eterna: vt exponit Ni colaus de ly. Sed qꝛ hͦ loco elemoſyna be ati Laurētij tam ſublimiter magnificat̉ libet tria de ip̄a dubia diſputare. ¶ Primum vtrum elemoſynam dare ſil actus charitatis. Secundū vtrū elemoſyna fieri poſſit de illicite acquiſitis. ¶ Terciuꝫ vtrum elemoſyna corꝑalis ha beat ſpiritualē effectum. ¶ Ad primū dubiū poſſet quis dicere argu endo. Ꝙ actus charitatis non pōt eſſe ſi ne charitate. ſꝫ largitio elemoſynaꝝ p̄t eē ſine charitate. igit̉ nō erit actus charitatꝭ nā pͥme ad Coꝝ. xiij. c. apul̓s dixit. Si di ſtribuero in cibos paupeꝝ oēs facultates meas charitatē aūt nō habuero nihil mi hi ꝓdeſt. Ad hͦ rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xx xij. Qd̓ aliqͥd dicit̉ eſſe actus ꝟtutis dupli citer. vno mō material̓r ſicut actꝰ iuſticie ē facere iuſta. ⁊ talis actꝰ pōt eſſe fine ꝟtute nā ml̓ti non hn̄tes habituꝫ iuſticie oꝑant̉ iuſta. vel ex naturali rōne: vel ex timore vl̓ ex ſpe aliquid adipiſcēdi. Alioº dicit̉ ali quid eſſe actus ꝟtutis formal̓r ſicut actuſ iuſticie eſt actio iuſta eo modo qͦ iuſtus fa

eit ſcꝫ ꝓmpte et delectabil̓r. Et hoc modo actus ꝟtutis nō eſt ſine ꝟtute. ẜm hoc er go dare elemoſynaꝫ material̓r p̄t eſſe ſine charitate. dare ꝟo elemoſynā formaliter.i. ꝓpter deū delectabiliter ⁊ prompte ⁊ om̄i eo modo quo delectet: nō eſt ſine charitate elemoſyna qͥdē eſt opus quo dat̉ aliqͥd in digenti ex cōpaſſiōe ꝓpter deū. ¶ Secun dū dubiū fuit vtrū elemoſyna fieri poſſit d̓ illicite acquiſitis. Ad hoc rn̄det Tho. vbi ſupͣ. ꝙ aliqͥd p̄t dici triplicter illicite acqui ſitū. Unoº illud qd̓ illicite ab alio accipit̉ ⁊ debet̉ ei. nec pōt ab eo qͥ accipit retineri. ſicut cōtingit in rapina furto ⁊ vſuris ⁊ de talibus cū hō teneat̉ ad reſtitutōnē el̓ yna fieri nō pōt Secundo modo eſt aliquid il licite acquiſitū. qꝛ ille qͥ acquiſiuit retinere nō pōt: nec tn̄ debet̉ ei a qͦ acquiſiuit ſcꝫ qꝛ ꝯtra iuſticiā accepit ⁊ alter ꝯtra iuſticiaꝫ dedit. Sic̄ ꝯtingit in ſymonia in qͣ dans ⁊ accipiēs ꝯtra iuſticiā legis diuīe agit. vnd̓ nō debet fieri reſtitutio ei qui dedit. Sed debet in elemoſynas erogari. ⁊ eadē ratio eſt in ſimilibus in qͥbꝰ ſcꝫ datio ⁊ acceptio eſt ꝯtra legeꝫ. ¶ Tercio modo eſt aliquid illicite acquiſitū non quidē qꝛ ip̄a acquiſi tio ſit illicita. ſꝫ qꝛ id ex qͦ acquirit̉ eſt illici tū. Sicut ptꝫ de eo ꝙ ml̓ier acquirit ꝑ me retriciū ⁊ hͦ ꝓprie vocat̉ turpe lucrū. Quia em̄ mulier que meretriciū exercet turpiter agit ⁊ ꝯtra legeꝫ dei. Sed in eo ꝙ accipit non iniuſte agit nec cōtra legē vnde licite retineri poteſt ⁊ de eo elemoſyna fieri: non tamē fit de tali lucro oblatio ad altare. iu xta illud Deutro. xxiij. ca. Nō offers mer cedē ꝓſtibuli in domū dei tui: tum ꝓpt̓ ſcā dalū. tū ꝓpter ſacroꝝ reuerentiam. ¶ Ter ciū dubiū fuit vtrum elemoſyna corꝑalis habeat ſpiritualē effectuꝫ. ⁊ arguit̉ ꝙ non Nā effectus nō ē potior ſu a cauſa. ſꝫ bona ſpūalia ſūt potiora corꝑalibꝰ. nō gͦ elemoſi na corꝑalis hꝫ ſpūalē effectū. Scd̓o mul tiplicata cauſa ml̓tiplicat̉ effectꝰ. Si gͦ ele moſyna corꝑalis cauſaret̉ ſpūalē effectuꝫ ſequeret̉ ꝙ maior elemoſyna magꝭ ſpūal̓r ꝓficeret. Qd̓ eſt ꝯtra id qd̓ ſaluator dixit Luc̄. xxi. ca. de vidua ponēte duo era ī ga zophilatiū. Reſpondet Tho. vbi ſupra: ꝙ elemoſyna corꝑalis poteſt tripliciter cōſi derari. Uno modo ẜm ſuam ſubſtantiam ⁊ ẜm hoc non habet niſi corporalem effe ctum inquantū ſcꝫ ſupplet corporales de fectus proximorum. Alio modo poteſt cō ſiderari ex parte cauſe eius inquantū ſcilꝫ aliquis elemoſynam dat ꝓpter dilectioneꝫ dei ⁊ proximi. Et quantum ad hoc affert fructum ſpiritualem: vnde ſapiens Eccī. xix. ca. ait. Elemoſyna viri gratiam homi nis quaſi pupillā conſeruabit. Tercio p̄t conſiderari ex parte illius cui datur. et ſic habet ſpiritualem effectum inqͣꝫtum ſcili cet proximus cui per corporalem elemoſy nam ſubuenit̉ mouetur ad orandum pro benefactore. Ad primū itaqꝫ argumentū dicendum ꝙ ratio illa ꝓcedit de corporali elemoſyna ẜm ſubſtantiam. Ad ſecundū ꝟo dicitur ꝙ vidua que minus dedit ẜm quantitatem plus dedit ẜm ſuam propor tionem. ex quo penſatur in ipſa maior cha ritatis affectus: ex qua charitate elemoſy na corporalis ſpiritualem efficatiam ha bet. Igitur beatus Laurētius ex hoc ma xime cōmēdatur quia totus charitate ſuc cenſus theſauros pauperibus diſpenſauit nec obſtat quia ſui non erant quos ſi volū iſſet potuiſſet pro ſe retinere. cum etiam ſi ſemper illos poſſediſſet. adhuc diſtribuiſ ſet pauperibus ꝓpter diuinū amorē. ¶ Qualiter beatus Laurētius examina tus eſt igne tyranice ꝑſecutōis de gra con ſtantia ⁊ gl̓ia btī lauretij. Ca. III. Ercius ignis quo exa minatus eſt btūs Lauretius et nō eſt inuēta in illo iniqͥtas im I paciētie: dicit̉ tyrānice ꝑſecutio nis: nā Decius ꝑſecutꝰ eſt eū vſqꝫ ad mor tē: quā ip̄e letanter ꝓ xp̄o ſuſcepit. de hac tn̄ illiꝰ ꝑſecutōe ꝯſiderare debemꝰ tria. Primo gratiam. Secundo conſtantiam. Tercio gloriam. ¶ Primo conſideremus gratiā quā d̓s cō tulit btō Laurentio in miraculis faciēdis ⁊ ꝯuertēdis gētilibꝰ. veniēſ nāqꝫ ad domū cuiuſdā vidue q̄ ml̓tos xp̄ianos in domo ſua abſcōderat: quā lōgꝰ dolor capitis deti nebat: īpoſita manu ſuꝑ caput eiꝰ eā a do 3 2

lore capitis liberauit ⁊ pauperū pedes la uans om̄ibus elemoſynā dedit. Eadē no cte in domo cuiuſdā xp̄iani veniens quē dam cecū ibi repperit ⁊ facto ſigno crucis eū illuīauit. vn̄ eccleſia cantat de eo Lau rentius bonū opus oꝑatus ē. qui ꝑ ſignuꝫ crucis cecos illuminauit. Cuꝫ aūt beatus Sixtus decio nollet ꝯſentire nec idolis ī molare ip̄m decollari p̄cepit. accurrēs aūt beatus Laurētius poſt ip̄m exclamabat noli me de relinquere pr̄ ſancte. qꝛ theſau ros tuos iam expēdi: quos tradidiſti mi hi. Tūc milites audientes theſauros lau rentiū tenuerūt. ⁊ Perthemio tribuno tra diderūt. Ipſe aūt Decio eum preſentauit Qui tradidit euꝫ Ualeria nō prefecto vt aut theſauros ꝓdat ⁊ ſacrificet idolis. aut diuerſis eū interire faciat ſupplicijs et tor mentis. Ualerianus aūt cuidam vicario noīe Hypolito in cuſtodiā eum tradidit quē ille cū multis alijs in carcere recluſit Erat aūt ibi in cuſtodia quidam gentilis nomine Lucillus qͥ plorando lumen ocu loꝝ amiſerat. Cui beatus Laurentius lu men ſe reſtaurare ꝓmiſit. ſi in xp̄m crede ret ⁊ baptiſmuꝫ ſuſciperet. ac ille ſe bapti zare inſtantiꝰ poſtulauit. Accipiens ergo Laurentius aquā dixit ei. om̄ia in cōfeſſi one mūdant̉. Cunqꝫ illū de articulis fidei interrogaſſet diligenter. Et ille oīa ſe cred̓ re ꝯfeſſus fuiſſet. aquā ſuꝑ eius caput effu dit ⁊ ip̄m in chriſti noīe baptizauit. Sta timqꝫ qui cecus fuerat lumē recepit Qua ꝓpter multi ad eū ceci veniebant: ⁊ ab eo il luminati redibant. Interrogatus ab hy polito de theſauris: ita reſpōdit ꝙ ip̄m ad fidē ꝯuertit ⁊ cū omni familia baptizauit Secundo ꝯfideremus beati Lauretij cō ſtantiaꝫ quā habuit in tormētis. poſt om nia quidē ſupradicta mādauit Ualeria nus ad Hypolitū vt Laurentiū preſenta ret. cui Laurentiꝰ ait. ambulemus parit̓: quia mihi ⁊ tibi gloria preparat̉. ad tribu naligit̉ ambo veniūt ⁊ fit iterū inquiſitio de theſauris. Laurentius autē triduo in dutias petijt. quas Ualerianus eidē ſub Hypoliti pollicitatōne cōceſſit. in hoc tri duo Laurētius pauꝑes claudos cecos et alios collegit: ⁊ eos ī palatio ſaluſtia nō co tam Decio preſentauit dicēs. Ecce iſti ſūt theſauri eterni qui nunqͣꝫ minuunt̉ ſꝫ cre ſcunt. qui in ſingulis diſꝑgunt̉ ⁊ oībus in ueniunt̉. hoꝝ em̄ manꝰ theſauros in celuꝫ deportauerūt. Ualerianus p̄ſente Decio dixit. Quid variaris ꝑ multa iā nūc ſacri fica ⁊ magicam artē depone. Cui Laurē tius Quis debet adorari qui factus ē an qui fecit. Iratus Decius iuſſit eū ſcorpio nibus cedi. et om̄e genꝰ cormentoꝝ an̄ ip̄m afferri. quē cum ſacrificare iuberet vt hec tormenta euaderet. reſpondit infelix. has epulas ſꝑ optaui. Tūc iubente Decio nu dus fuſtibus cedit̉ ⁊ ardētes lamine ad la tera apponunt̉. Dixitqꝫ Laurentius Do mine Ieſu chriſte deus de deo miſerere mi hi ſeruo tuo. qꝛ accuſatus nō negaui. inter rogatus te dn̄m ꝯfeſſus ſū. Dixit ei Deci us. ſcio ꝙ ꝑ artē magicā tormēta deludis: me tamē deludere nō valebis. Iuſſitqꝫ eū plūbatis duriſſime cedi: Lauretiꝰ aūt ora uit dicens. Dn̄e ieſu xp̄e accipe ſpiritū me um: tunc audiēte Decio vox inſonuit. Ad hūc ml̓ta certamina tibi debent̉ Tūc De cius furore repletꝰ dixit. viri romani audi ſtis demones iſtū ſacrilegū ꝯſolātes: qͥ nͤ deos colit nec tormēta metuit nec iratos pͥncipes expaueſcit. Iuſſitqꝫ iteꝝ eū ſcorpi onibus cedi. Subridēs aūt Laurentius gratias egit. ⁊ ꝓ aſtātibꝰ exorauit. eadē ho ra Romanus in xp̄m credidit. Recluſus poſt hec iterū Laurentius in cuſtodia hy politi: nocte ſequēti Laurentiꝰ ad Deciuꝫ adducit̉. cui Deciꝰ. aut inqͥt dijs ſacrifica bis aut nox illa in te cū ſupplicijs expēdet̉ Cui laurētiꝰ mea nox obſcurū nō habet. ſꝫ oīa in luce clareſcunt. Dixitqꝫ decius. affe rat̉ lectus ferreꝰ vt reqͥeſcat in eo cōtumax Laurētiꝰ. miſtri gͦ eū exuētes ſuꝑ craticu lā ferreaꝫ extēdūt. ⁊ prunis ſuppoſitis euꝫ cū furcis ferreis cōpreſſerūt. Dixitqꝫ Lau rentius Ualeria no. diſce miſer. qꝛ carbo nes tui mihi refrigeriū. tibi aūt eternū ſup pliciū p̄ſtant: qꝛ ip̄e dn̄s nouit ꝙ accuſatuſ nō negaui eū. interrogatꝰ xp̄m ꝯfeſſus ſuꝫ aſſatꝰ gr̄as ago. dixitqꝫ hilari vultū ad de ciū. Ecce miſer aſſaſti vnā partē gyra ali aꝫ ⁊ manduca. deinde ſubdidit gr̄as ago tibr dn̄e: qꝛ ianuas tuas ingredi merui. ⁊ ſic ſpiritū emiſit. Confuſus Decius cum Ualeriano ambulauit ī palatiū tiberij re

licto corꝑe ſuꝑ ignē. Qd̓ hypolitus mane rapuit ⁊ cū Iuſtino ꝑſb̓ro in agro verano ꝯditū aromatibꝰ ſepeliuit. ¶ Tercio cōſid̓ remus gloriā quā aſſecutus eſt beatꝰ Lau rentiꝰ pꝰ ſuſceptū martyriū ⁊ ille que in ce lis eſt ⁊ nobis eſt imꝑſcrutabilis obmiſſa tm̄ ad eā dirigamus mentē quā tribuit il li deus in ſua eccl̓ia militante fecit quidē deus ſanctū ſuū martyrē in multis mira culis choruſcare: de qͥbus ꝓ deuotōne nr̄a aliqͣ pauca narremus. Refert Gregꝰ. turo nenſis. ꝙ dū quidā ſacerdos quandā eccle ſiā ſctī Laurentij repararet ⁊ trabes que dā nimiū breuis eſſet. rogauit beatū Lau rentiū vt qui pauꝑes fouerat fue inopie ſb̓ ueniret. Que ſubito ſic excreuit vt ꝑs non modica abundaret. Quā partē ſacerdos minutatim incidit. ⁊ ml̓tas inde infirmi tates ſanabat. Quidā inſuꝑ preſbyter no mine Santulus btī Laurentij eccl̓iam a longobardis incenſaꝫ reparare volēs ar tifices multos ꝯduxit. Quadam aūt vice dū quid eis apponeret nō haberet p̄miſſa orōne reſpexit in clibanū ⁊ ibidē candidiſ ſimū panē īuenit. Sed cū vix ad vniꝰ p̄n dij eſuꝫ tribꝰ ꝑſonis ſufficere videret̉ Lau rentiꝰ artifices ſuos nolēs deficere ſic p̄di ctū panē ml̓tiplicari fecit ꝙ in alimentuꝫ decē dierū oꝑarijs cūctis ſuffecit Sunt et alia huiꝰ ſancti miracula que cauſa breui tatis omittimꝰ. igit̉ deuotōe qua poſſumꝰ beatū Laurentiū deprecemur vt ſua inter ceſſione nos dignos efficiat qͣ mediāte per uenire valeamus ad illā gloriā ſempiter nā in qua ip̄e letat̉ cuꝫ dn̄o Ieſu xp̄o. Cui ſit honor ⁊ gloria in ſcl̓a ſcl̓oꝝ Amen. ¶ Sermo. LV. de ſancto Auguſtino p̄cla riſſimo luie eccleſie ſancte dei. Riſtus purgauit pec cata ip̄ius ⁊ exaltauit ineternū L cornū eiꝰ. Sapientis ſūt verba iſta original̓r Ecc̄i. xlvij. ca. Ex om̄i ꝑte reſonāt laudes eximie Auguſtini doctoris preſtātiſſimi. Tanta ex verbo il larū copia eſt vt nō niſi lōgiſſimis or̄oni bus explicari queant. verūtamē ne in ſolē nitate ip̄ius ab eius deuotōne mēs noſtra ieiunet aliqͣ de ipſo pr̄e celebratiſſimo bre uiter diſſeremus. Gaudēt quippe breuita te moderni. vt notal. ff. ꝙ metus cau. l. i. C d̓ appellatōibꝰ. l. ampliorē.§. ī refutatorijs Colligemuſqꝫ aliqͣ ex ml̓tis q̄ ſctī Augu ſtini ⁊ merita ⁊ glora exprimūt verba ſapi entis in themate in qͥbus tria myſteria de beato Auguſtino diſtinguemus. Primū dicit̉ conuerſionis. ¶ Secundū cōmendatōnis. ¶ Tercium magnificatōnis. ¶ De cōuerſione beati Auguſtini ⁊ d̓ his que induxerūt eū ad hereſim ⁊ de erroribꝰ ¶ Ca. I. manicheorum. Rimū myſteriū decla randū de beato Auguſtino di cit̉ ꝯuerſionis de quo dicit̉. xp̄s purgauit peccata ip̄ius. hoc vti qꝫ factū fuit dū relicta vanitate ph̓oꝝ. ab iectaqꝫ impijſſima hereſi manicheoruꝫ in chriſtum ꝑfecte credidit ⁊ ſacrū baptiſma ſuſcepit ad quod plenius intelligendum tria in hac ꝑte dubia ꝓponemus. ¶ Primū que fuerint cauſe Auguſtinum ad hereſim manicheoꝝ inducentes. ¶ Secundū qui ſunt manicheoꝝ errores principales ⁊ deteſtandi. ¶ Terciū que fuerūt media ad pnīam et ꝯuerſionē Auguſtini cooꝑantia. ¶ Ad primuꝫ dubiū reſpondemus ꝙ fue rint tres cauſe p̄cipue que induxerūt Au guſtinū in errores manicheoꝝ. Prima di cit̉ intellectus exiſtimatio. Secunda affe ctus inordinatio. Tercia cordis obdura tio. ¶ Prima cauſa fuit exiſtimatio intelle ctus. habuit nanqꝫ ex dono nature tantaꝫ ingenij ſublimitatē tantūqꝫ intellectus a cum ē vt videat̉ qͦdāmodo impoſſibile qd̓ ipſe de ſe in verit ite fatet̉. Ait em̄ ſic in li. ꝯfeſſionū: Om̄es libros artiuꝫ qͣs libera les vocant tunc nequiſſimus cupiditatuꝫ iniquarū ſeruus ꝑ meip̄m legi ⁊ intellexi quoſcunqꝫ legere potuit. Quicquid em̄ ē de arte diſſerendi ⁊ loquendi. Quicqͥd de dimenſionibus figurarū ⁊ de muſicis ⁊ d̓ numeris ſine magna difficultate nll̓o ho minū tradente intellexi. Scis tu domine deus meus ꝙ celeritas intelligendi ⁊ diſcē di acumen donū tuum eſt: ſed non inde ſa crificabam tibi. hoc ideo ſic concludit qm̄ non ſe humiliabat deo neqꝫ ſcripturis ſan ctis prebere volebat aſſenſū. Ec vt Bern̄.

ſuꝑ Can̄. aſſerit. Suꝑbo loco veritas non videt̉. Et ſuꝑ illud Hieremie. xlix. arrogā tia tua ⁊ ſuꝑbia cordis tui decepit te. Glo. ait. om̄is hereticus arrogans qꝛ ſuꝑbia fa cit hereticū nō ignorātia. Gregꝰ. inſuꝑ dic̄ Tanto a dei luce ſuꝑbi longe ſunt quāto apud ſe hū iles nō ſt̓. Ad hanc itaqꝫ deme tiā ſuꝑbi deueniūt vt intellectū eoꝝ mini me limitatū arbitrent̉ credūtqꝫ illuꝫ ꝓpria vi attingere poſſe om̄ia intelligibilia. Sic ⁊ Auguſt. putabat ſe abſqꝫ deo ſuo intelle ctu oīa penetrare. ob qd̓ ſinebat eum deus ruere in tenebras erroꝝ. vn̄ in lib̓. ꝯfeſſ. lo quēs ad deū dicit. tumore meo ſperabar a te ⁊ nimis inflata facies claudebat ocl̓os meos. Et iterū in eodē lib inſtituit aiuꝫ ī tendere in ſcripturis ſacris: ſed viſa eſt mi hi ſcriptura indigna quā tuliane dignita te comꝑarem. Tumor em̄ mentis fugie bat modū eiꝰ. Illa aūt erat q̄ creſceret cuꝫ paruulis. ſꝫ ego dedignabar eē paruulus ⁊ tumidus faſtu grandis mihi videbar. ¶ Secunda cauſa que induxit auguſtinū in errores fuit affectus īordinatio. inclina uerat qͥppe affectū ſuuꝫ inordinate ad iſta tꝑalia bona ad diuitias ad gloriā vanaꝫ ⁊ ſil̓ia. Nam de chartagine romā ⁊ de roma mediolanū ꝑrexit. vt rhetoricā venderet il lam ſcꝫ legendo ⁊ ſue cupiditati ⁊ gl̓ie ſat faceret. vnde ip̄e ait in lib̓. ꝯfeſſio. Docebā artē rhetoricā ⁊ victorioſaꝫ loquacitatem victus cupiditate videbā. Et iterū in eo dē lib̓. Exalabant nebule de limoſa cōcu piſcentia carnis ⁊ ſcatebra pubertatꝭ ⁊ ob nubilabāt cor meū vt nō diſcerneret̉ ſereni tas dulcedinis a caligine libidinis. Ml̓ ti em̄ tanto ardore ad hec tꝑalia inflamat̉ vt oīno ceci facti in varios labant̉ errores hij licet interdū chriſtianos ſuo ore ſe fore dicant. tamē in corde nil credūt de vita fu tura. nec penas timēt. neqꝫ deſiderant glo riā ſempiternā. ¶ Tercia cauſa que indu xit auguſti. in errores dicit̉ cordis obdura tio: vocatus nanqꝫ a deo ml̓tociēs ⁊ tact gr̄a illiꝰ nolebat aꝑire cor ſuū. imo claude bat illud. vn̄ in lib̓. ꝯfeſſ. dicebat. Uocaſti me ⁊ nō erat qui reſpōderet tibi dicēti mi hi. Surge qͥ dormis ⁊ exurge a mortuis. ligatꝰ emera nō alieno ferro ſꝫ mea ferrea volū tate. Uolūtabat̉ gͦ Augꝰ. in ꝑditiſſi mis erroribꝰ manicheoꝝ necnō ⁊ aliorum Naꝫ ad has nugas adductus eſt vt arbo rem fici plorare diceret: cū ab ea ficus vl̓ fo liū toleret̉. ¶ Secundū dubiū fuit: qͥ ſt̓ ma nicheoꝝ errores pͥncipales ⁊ deteſtādi: et ad hͦ dicimꝰ ꝙ ſunt tres. ¶ Primꝰ eſt ꝯtra principij vnitatē. Scd̓s ꝯͣ incarnatōis xp̄i veritatē. ¶Terciꝰ ꝯͣ legis antique veritatē. ¶ Primus error manicheoꝝ eſt ꝯͣ pͥncipij vnitate. nā vt d̓r in. ca. i. de ſūma trini. ⁊ fi de cathoᵐª vnū vniuerſoꝝ pͥncipiū. Quod Ariſto. ⁊ ph̓i. viij. Phiſicoꝝ. vnū mouens ⁊ in lib. de cauſis vna prima cauſā. ⁊ in. xij methaphiſice. vnū pͥncipē appellat. Sꝫ au guſti. cōſcribit in lib̓. de natura boni. ma nichei duo pͥncipia ponūt vnū mali aliud boni vnus ẜm eos pͥnceps lucis eſt. Cuiꝰ habitatio regio lucis ſuꝑ iſta viſibilia. Al ter eſt pͥnceps tenebrarū ex aduerſo: cuius habitatio ē regio tenebrarū. ⁊ vterqꝫ prin ceps habet ppl̓m ſuū ⁊ a principio tenebra rū dicunt eſſe corruptibilia ⁊ mutabilia. Iſte error valde ꝯtumelioſus eſt. ⁊ creato ri ⁊ creaturis. Creatori qͥppe qꝛ magnā ꝑ tem ſui regni ⁊ gl̓ie ſue aufert ei dn̄m crea turarū viſibiliū alteri tribuit. Creaturꝭ eti aꝫ cōtumelioſus ē. qͥs retrahit a dn̄o tā ho norabili ⁊ ſubdit eas tā vili ſeruituti. vt eſt ſeruitus dyaboli. Sed vt appareat huius erroris falſitas ſubdemꝰ autoritates ⁊ rō nes quibus innitit̉ vt ſic debilitas eius fa cilius corruat. Arguūt ergo primo mani chei. quia Math̓. vi. ca. dixit xp̄s. Nemo poteſt duobus dn̄is ſeruire. vocans dya bolum dn̄m eo ꝙ ipſe ſit dn̄s mundi. vt ip ſi aiūt. ergo ip̄e eſt deus vel creator ip̄ius. Sed argumentū nō concludit. cuꝫ reges gentiū dominent̉. Luc. xxij. ſed tamē non ſunt dij vel creatores. Secundo arguunt quia Math̓. vij. c. ſcribit̉. Non poteſt ar bor bona fructus malos facere. Ex quo in ferūt. ergo mala nō poſſunt eſſe ab eodem principio a quo ſunt bona. Ergo ſunt duo priycipia vnū bonoꝝ aliud maloꝝ. Qui bꝝs reſpondemus ꝙ licet arbor bona non faciat malū fructum tamen nihil ꝓhihet fructū quē arbor bona produxit poſſe pu trefieri et corrumpi. ⁊ nemo adeo fatuus ē vt cū videt diuerſa pira in archa vel ī mē

ſa. quoꝝ alia putrida ſunt: alia ſana ꝙ ꝓ pter hoc non credit ea non poſſe eſſe ex ea dem arbore. nec aliquis credat duas mu lieres nō poſſe habere vnā matre. eo ꝙ vna virgo alia corrupta. Sic nihil ꝓhibet dya bolum eſſe bonū creatōne ⁊ factum a deo: malū ꝟo ſua voluntate. ¶ Tercio arguūt manichei qͥa Ioh̓. viij. c. ſcribit̉. vos ex pa tre dyabolo eſtis. ergo dyabolus ē creator illoꝝ: quibus verba illa ſic dicta ſunt. Re ſpondet̉ ꝙ nō ſequit̉. nā pater d̓r aliquiſ al terius. vel qꝛ ab eo hꝫ ſubſtantiā. vel qui a ab eo habet mores ſuſcipiēdi eiꝰ doctrinaꝫ vel imitādo vitam. hͦ ſcd̓o modo dyabolꝰ erat pater phariſeoꝝ. Quarto arguūt Io hānis. xiiij. xp̄s dixit de dyabolo. venit em̄ pͥnceps mūdi huiꝰ ⁊ in me nō habet quic qꝫ: dyabolus pͥnceps mūdi vocat̉. gͦ mun dus eſt ab eo. rn̄det̉ ꝙ nō om̄es pͥncipes ſt̓ dij vel creatores. p̄tere a ip̄e princeps erat vſurpatōne. vn̄ iudicio a mūdo erat eijciē dus. ẜm illud Ioh̓. xij. Nūc iudiciū ē mū di. nunc pͥnceps mūdi huiꝰ eijcietur foras. ¶ Quinto arguūt qꝛ Ioh̓. xviij. dixit xp̄s. Regnū meū nō eſt de hͦ md̓o. gͦ xp̄s nō eſt rex huiꝰ mūdi: ergo mundꝰ ē regnū dya bo li. Rn̄det̉ ꝙ regnū xp̄i fideles vocant̉. qui nō ſūt de hͦ mūdo. qꝛ nō ſūt dediti munda nis ſūt tn̄ in mūdo ſed qͣi exulātes ⁊ et̓nuꝫ dei deſiderātes. ¶ Sexto arguūt. qꝛ apl̓s ij. ad Choꝝ. iiij. c. ait. Deus huiꝰ ſeculi ex cecauit mētes infideliū. dyabolus gͦ d̓s hu ius ſcl̓i eſte Rn̄det̉ ꝙ dyabolus nūcupatōe deus eſt vel dn̄s ⁊ nō ẜm veritatē. Nam ⁊ venter d̓s vocat̉ ad Philipp. iij. ca. quoruꝫ deus venter ē. tamē venter non eſt creator oſtendendum eſt igit̉ manicheis ꝙ omīa ſunt creata ab ipſo deo viſibilia ⁊ inuiſibi lia. Scribit̉ nanqꝫ Math̓. vi. ca. Reſpici te volatilia celi ⁊c. Et ſubdit̉ pater veſter celeſtis paſcit illa. ergo cibus corruptibiliſ quo aues paſcuntur a patre celeſti eſt. Et Math̓. v. ca. dicit̉ de pane celeſti. pluit ſu per iuſtos ⁊ iniuſtos. ergo pluuia eſt a deo Et Math̓. viij. ca. ſcribitur de chriſto ꝙ venti ⁊ mare tanqꝫ dn̄o obediebant ei. et Ioh̓.i. ca. Omnia per ipſum facta ſunt. ⁊ iterum ibi. In propria venit ⁊ ſui eum nō receperunt. Sed non erant per gratiam. ſui. cum eſſent mali. ergo ſui erant per cre ationem. Item mutauit aquam in vinqꝫ corruptibr ē. Iohannis. ij. ca. ergo ⁊ corru ptibilia ſunt ab ipſo. Et apoſtolus ad Ro ma. ij. ca. ait. ex ipſo ⁊ per ipſum ⁊ in ipſo ſt omnia. Et prime ad Choꝝ. x. ea. Ex deo omnia. ⁊ ad Eph̓. ij. ca. ipſius factura ſu mus. ⁊ eiuſdem. iij. ca. In deo qui creauit omnia. et ad Collocen. iij. ca. In ipſo con dita ſunt vniuerſa que ſunt in celo ⁊ in ter ra viſibilia ⁊ inuiſibilia ⁊ ad Hebre.i. ca. Initio tu domine terram fundaſti: et ope ra manuū tuarum ſunt celi. ⁊ Actu. iij. ca. dicitur. Tu feciſti celum et terram. et eiuſ dem.xvij. ca. deus qui fecit munduꝫ ⁊ om nia que in eo ſunt. ⁊ Apoca. x. ca. Iurauit per viuentē in ſecula ſeculoꝝ qui creauit ce lum ⁊ terraꝫ mare et omnia que in eis ſūt mouent̉ itaqꝫ manichei abſqꝫ vlla rōne do centes multas fatuitates. ¶ Secūdus er ror manicheoꝝ eſt contra incarnatōis cri ſti veritatem. dicunt em̄ chriſtū non habu iſſe verā humanam naturam. Sed cōtra iſtos eſt ſcriptura ſacra. que chryſtū affir mat deum ⁊ hominē: homine ꝟo ꝑfectuꝫ ex anima rōnali ⁊ humana carne ſubſiſtē tem. atqꝫ verū redemptorē mūdi affirmat qͥ nos redemit p̄cioſo ſanguine ſuo ¶ Ter cius error manicheoꝝ eſt contra legis an tique bonitatem. dicūt em̄ patres veteris teſtamenti fuiſſe damnatos. qꝛ legunt̉ ali quando peccaſſe. Sed ſil̓r dicenduꝫ foret de petro ⁊ paulo qui aliqn̄ peccauerūt. qd̓ ip̄i negant. Sed nos ꝓbamus teſtimonijſ noui teſtamenti qd̓ ip̄i recipiūt antiquos patres bonos fuiſſe atqꝫ ſaluatos. nam le git̉ Math̓. viij. ca. Multi ab oriente et occidente veniēt ⁊ recumbent cum abraaꝫ yſaac ⁊ iacob in regno celorum. ergo abra am yſaac ⁊ Iacob ſunt in regno celorum Item Math̓. vij. cap̄. In traſfiguratione domini apparuerunt Moyſes ⁊ Helias cum eo loquentes. ſi damnati fuiſſent in tranſfiguratione illa non affuiſſent. Inſu per Lu. xvi. Lazarus mortuus portatus eſt ab angelis in ſinum Abraē. Cenēt ad huc manichei legem veterem datam eſſe a principe tenebrarum ⁊ malam eſſe. Cui errori occaſionem dedit primo legis gra uitas. Uiſum eſt em̄ aliquibus non fuiſ ſe deum benignum qui tam graue onus 34

populo impoſuerit. Ad quod dicenduꝫ ꝙ corda iudeoꝝ erecta erāt ꝑ preſumptiōeꝫ. Nam dicebant Exod̓. xviij. c. Nō deeſt qͥ impleat: ſed deeſt qui iubeat. ⁊ Exo. xxiiij. ca. Reſpondit vniuerſus ppl̓s fimul cun cta que locutus eſt dn̄s faciemus. ideo hu miliandi erant graui onere legis vt ad au xiliū gr̄e currerent. Secūdo dedit occaſio nē huic errori iuſticia qua puniebāt̉ crimi noſi. vn̄ dicunt non fuiſſe deū benignū qui legem tā crudelē dedit. Ad quod dicendū ꝙ cum principiū ſapientie ſit timor dei vt ſcribit̉ Prouerb̓.i. ca. ꝑ fectio ꝟo ſapientie ſit amor dei. Prima lex debet inchoare a ti more malos acriter puniendo. ſecūda lex debuit ſapientiam ꝑficere cū amore mul tis ammonitōnibus ⁊ ꝓmiſſionibꝰ ⁊ bene ficiorū exhibitiōibus incitādo. Tercio hu ic errori occaſionem dedit verbuꝫ apl̓i. ad Roma. vi. c. vbi ait. nūc ſoluti ſumus a le ge mortis ⁊ vocatur ab apl̓o lex vetus lex mortis. Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ lex mortis fuit ſuis tranſgreſſoribꝰ. ſed lex vite fuit inten tione dantis. ſed lex mortis vicio trāſgre dientis vnde ſubdit apl̓s. Quid ergo di cemus: lex peccatuꝫ eſt abſit. Sunt ⁊ alij manicheoꝝ errores ridendi. qͦs cauſa bre uitatis omittimus. Si quis aūt de ill̓ ple nius edoceri velit legat ſūmam de virtuti bus ⁊ ibi materiā iſtu bene copioſeqꝫ dige ſtam inueniet. ¶ Terciū dubiū fuit. Que fuerūt media ad penitentiā ⁊ ꝯuerſionem Auguſtini cooꝑantia Et dicīꝰ ꝙ tria Pri mū fuit pie matris lachrymoſa or̄o. Secū dū ambroſij facūda p̄dicatio. Terciū exē ploꝝ ꝓuocatio. Primū fuit pie matris la chrymoſa oratio. Ipſe nanqꝫ in ꝓuincias Africe ciuitate ꝟo chartaginēſi ortus ho neſtis parētibꝰ genitus eſt ex pr̄e ſcꝫ patri cio: matre ꝟo monicha nūcupata. hec reli gioſa valde. ⁊ in xp̄i amore fundata pluri mū flebat ꝓ filio: ⁊ ip̄m ad vnitatem fidei reducere ſatagebat. Quadā aūt vice ⁊ ip̄e in li. ꝯfeſſionū teſtat̉ mater illa ſācta vidit ſe ſtare ī qͣdā line lignea licet triſteꝫ. ⁊ q̄dā ei pulcerrimꝰ iuuenis aſtitit ⁊ cauſā tante triſticie requiſiuit. Que cū diceret ꝑditio nē filij mei auguſtini deploro. Ille reſpon dit eſto ſecura qꝛ vbi tu ibi ille. ⁊ ecce con tinuo filiū ſuū iuxta ſe ſtare vidit: hec poſt dū Auguſtino retuliſſet. Ille ait falleris mater nō tibi ſic dictū eſt Sed vbi ego ibi tu. econtra illa dicebat. Nō fili mihi dictū eſt vbi ille ibi tu. Sed vbi tu ibi ille. Ro gabat ergo ſedula mater qͣſi īportuna q̄n dā epiſcopū vt ꝓ ſuo filio intercedere dig ret̉. Cui tanta quodāmodo importunita te deuictus ꝓphetica voce reſpondit: vade ſecura qꝛ impoſſibile eſt vt filiꝰ tantarū la chrymarū ꝑeat. De ip̄a itaqꝫ referre poſſu mus illud qd̓ xp̄s in ſermone qͥ legit̉ in fe ſto beati Iacobi maioris dixit. nō ſentie bat inquit illa ſicut cetere matres q̄ corpꝰ natoꝝ amant animam aūt ꝯtemnūt. De ſiderant em̄ illos valere in hoc ſeculo: ⁊ no curāt quid in alio ſūt paſſuri. Alij militiaſ filijs ꝓuident alij honores ⁊ nemo filijs ꝓ uidet dn̄m: ꝑditionē illorū cum magno p̄ cio cōparāt. ⁊ ſalutē illis nec dono accipe re volunt. Si vident illos pauꝑes triſtan tur ⁊ ſuſpirāt. Si aūt viderint peccantes nemo triſtat̉. vt oſtendāt qꝛ corpoꝝ ſūt pa Secundū me rentes nō animaꝝ. hec illa diū ꝙ cōcurrit ad penitentiā ⁊ ꝯuerſionē Auguſtini fuit ambroſij facūda p̄dicatio Cū em̄ auguſtinus apud charthaginem multis annis rhetoricam docuiſſet occul te matre neſciēte Romā venit ⁊ ibidē ml̓ tos diſcipulos cōgregauit. his tꝑibus me diolānēſes a ſynaco ꝑfecto romanoꝝ peti ere ſibi doctore ī rhetorica deſtinari. Erat ibi tūc p̄ſul vir dei ambroſiꝰ ⁊ ad p̄ces me diolanenſiū illuc mittit̉ auguſtinꝰ: mater aūt eiꝰ qͥeſcere nō valēs cū ml̓ta difficulta te ad eū venit: ⁊ ip̄m iā nec vere maniche um: nec vere catholiū repperit. Cepit aūt auguſti. btō ambroſio adherere ⁊ eꝰ p̄dica tōes frequēter audire. Erat em̄ in p̄dica tiōe ſatis ſuſpēſus ne qͥd ꝯͣ ip̄aꝫ maniche orū hereſim vel ꝓ ip̄a diceret̉ qͣdā uice con tra illū errorē Ambroſiꝰ diutiꝰ diſputauit ⁊ ip̄m aꝑtis rēnibꝰ ⁊ auctoritatibꝰ ꝯfuta uit. ita vt error a corde Auguſtini penitꝰ pelleret̉. Terciū mediū qd̓ ꝯcurrit ad peī tentiā ⁊ ꝯuerſionē auguſtini d̓r exēploꝝ ꝓ uocatio ⁊ īflāmatio. Cū em̄ ſic̄ ip̄e narrat in li. ꝯfeſſi. iā via xp̄i ſibi placeret ſꝫ ꝑ ip̄aꝫ anguſtā adhuc ire pigeret īmiſit dn̄s ī me tē eiꝰ vt ad Simplicianū ī qͦ lucebat gr̄a diuina ꝑgeret vt ſibi eſtus ſuos conferenti

proferret quis eſſꝫ aptus modus ambulā di in via dei in qua alius ſic ibat: diſplice bat em̄ ei quicqͥd agebat in ſeculo pre dul cedine dei ⁊ decore domus eius quā dile xit. Simplitianꝰ aūt cepit eū hortari ipſe quoqꝫ cepit ſeip̄ꝫ hortari ac dicere. Quot pueri ⁊ puelle intra eccleſiam deo ſeruiūt. tu nō poteris ꝙ iſti ⁊ iſte. an vero iſti ⁊ iſte in ſeipſis poſſunt ⁊ nō in deo ſuo: quid in te ſtas ⁊ nō ſtas: proijce te in eū et excipiet te ſanabit te. Inter hoꝝ colloquia memo ria Uictorini in mediū venit: vnde exhila ratus Simplicianꝰ narrat. Qualiter idē adhuc gentilis ob ſui ſapiētiam rome qd̓ maximū erat tunc ſtatuā meruiſſet. Et qͣli ter ſe ſepius xp̄ianū dicebat: cui cū Sim plicianꝰ diceret: nō credo niſi videro te in eccl̓ia: ille iocādo dicebat: nunqͥd parietes faciūt hominē xp̄ianū: tandē duꝫ ad eccle ſiam veniſſet ⁊ ei tanqͣꝫ verecundo occulte liber vbi erat ſymboluꝫ fidei ad legendū datus fuiſſet ille in altu aſcēdit ⁊ alta vo ce ꝓnunciauit. Tunc etiā ab africa quidā amicus Auguſtini noīe Pontianus ſuꝑ uenit ⁊ vitam ⁊ miracula ipſius magiſtri Antonij qui nuꝑ in egypto ſub Conſtāti no imperatore defunctus fuerat recitauit hoꝝ exemplis Auguſtinꝰ vehemēter ex ar ſit: ita ꝙ ſociū ſuū Alippium tam vultū qͣꝫ mente turbatꝰ inuaſit ⁊ fortiter exclama uit. Quid patimur quid audimꝰ. Sur gunt indocti ⁊ celū rapiūt ⁊ nos cum do ctrinis noſtris in infernū demergimur: et accurrēs in quendā ortuꝫ ſub quadā ficu ſe proiecit vt ipſe narrat in lib̓. cōfeſſionū et amariſſime flens lamētabiles voces da bat. Cum autē a mariſſime fleret audiuit vocem dicent ē ſibi. Tolle lege: aperuitqꝫ ſtatim codicē apoſtolicū ⁊ cōiectis oculis ad primū capitulū. legit. Induimini do minū ieſum xp̄m. ⁊ ſtatim ab eo om̄es duc bietatis tenebre diffugierūt: interim autē tam vehemētiſſimo dolore dentiū torque ri cepit: vt fere ad credēdā opinio ē Corne lij philoſophi ſuccēderet̉ ꝙ ſummū bonuꝫ anime in ſapiētia: ſummū ꝟo bonū corpo ris in nullū ſentiēdo dolorē poſuerat. tam vehemēs aūt ille dolor fuit ꝙ etiā loquelā amiſit. Quo circa vt in li. cōfeſſionū refert in tabulis cereis ſcripſit vt omnes pro eo orarent vt dolorem illum deus mitigaret: ipſe ꝟo cuꝫ alijs genua flexit ⁊ ſubito ſanū ſe ſenſit. inſinuauit ergo per litteras ſan cto viro Amborſio votū ſuum vt moueret quid ſibi de libris ſanctis legēdum eſſet: quo acrior fieret fidei xp̄iane: at ille iuſſit Eſaiam ꝓphetā ea ꝙ euāgelij ⁊ vocationis gentiū pronūciator apertior videat̉. Cuiꝰ principiū cū Auguſtinꝰ nō intelligeret to tum aliud tale eſſe arbitrās diſtulit vt il lud relegeret cū in ſcripturis ſanctis ma gis exercitatꝰ eſſet. Adueniēte ꝟo paſcali tꝑe Auguſtinꝰ cum eſſet annoꝝ trigita cū filio ſuo a deo dato puero valde ingenio ſo. quē Auguſtinꝰ in ſua adoleſcētia dum adhuc getilis ⁊ ph̓us eſſꝫ genuerat: necnō cū Alippio ſuo amico ſacrū baptiſma ſu ſcepit: de hac Auguſtini conuerſione ſcri pſit ſctūs Datius ep̄s mediolanēſis. li. i. ſue cronice ca. x. de quo Datio Gregꝰ. me minit in libris dialogoꝝ. Tunc in illo ba ptiſmate Ambroſius cepit. Te deum lau damꝰ. ⁊ Auguſtinꝰ reſpōdit. te dn̄m cōfite mur. Et ſic ipſi duo hunc hymnū alterna tim cōpoſuerūt: ⁊ vſqꝫ in finē decātauerūt protinꝰ autē in fide catholica mirabiliter ꝯfirmatꝰ ſpem omnē qͣꝫ habebat in hoc ſe culo dereliquit. ⁊ ſcholis qͣs regebat abre nūciauit. O mirāda dextre dei excelſi mu tatio que Auguſtinū non ſolū de tenebris eduxit in lucem ſed illum luminare gran de in ſua eccleſia prefecit. De humili penitētia ⁊ ſingulari doctrina atqꝫ integritate vite. b. Auguſtini. Ca. II F Ecundū myſteriū de clarandū de btō Auguſtino di citur cōmendatio. Commēda tur quidē maxime de tribus. Primo de penitētie humilitate. Fecūdo de doctrine ſingularitate. ¶Tertio de vite integritate. ¶ Primo cōmendat̉ de penitētie humili tate. Nam licet pctā grauia amariſſime defleuiſſet: tn̄ ex ipſa humilitate de pecca tis que nos minima reputamꝰ in li. cōfeſ ſionū deo ſe dolenter accuſat. Sicut de eo ꝙ cū puer eſſet ludebat ad pilam cum ad icholas ire deberet. Item de eo ꝙ nō vole bat legere vel addiſcere niſi vi a parētibꝰ

vrgeret̉. Itē de eo ꝙ fabula a poetaꝝ ſicut fabulā Enee cū adhuc eſſet puer libēter le gebat: ⁊ Didonē mortuā ꝓpter amorē plo rabat. Ite de hoc ꝙ de celario vel mēſa pa rentū aliqͣ furabat̉ vt pueris ludētibꝰ da ret. Itē de eo ꝙ in ludos pueroꝝ fraudulē tas victoriaſ exercebat Itē de eo ꝙ pira d̓ qͣdā arbore vicina vinee ſue cū eſſet anno rum ſedecim furatꝰ fuerat. Accuſat etiā ſe de eo ꝙ aliqn̄ nimis libēter cāne vidit cur rentē. Et de eo ꝙ per agrū trāſiēs venatio ne libēter ꝓſpexit: ⁊ de eo ꝙ domi exiſtens araneas muſcas ſuis retibus capiētes ni mis attente ꝓſpexit. Ideo aūt de his corā dn̄o ꝯfitebat̉ vt ipſe dic̄. Quia aliqn̄ a bo nis meditatiōibꝰ auertut ⁊ orones inter rūpunt. Si qͥs ꝟo feruorē cōpunctiōes de uotionē ꝯtritionē Auguſtini penitētꝭ ple ne ſcire deſiderabile legat libros ꝯfeſſionū qui vndiqꝫ reſonant liquefactione cordis ipſius. Secūdo cōmendat̉ Auguſtinꝰ de doctrine ſingularitate. Quā ſingularis et excellētiſſimꝰ fuerit in doctrina on̄dūt no bis libri quos cōpoſuit: ſꝫ ad eiꝰ gloriā ac cedit aliorū ſctōꝝ doctoꝝ teſtimoniū: qui de Auguſtino loquētes ip̄m copioſiſſimiſ laudibꝰ attollūt Un̄ Proſper in li. de vita cōtēplatiua inqͥt. Auguſti. ep̄us acer erat ingenio ſuauis eloquio: ſecularibꝰ litteris peritꝰ: in eccleſiaſticis laboribꝰ ſtudioſus in quotidianis diſputatōibꝰ clarus: in om ni ſua actiōe cōpoſitꝰ: in queſtionibꝰ ſolue dis acutus: in cōuincēdis hereticis circū ſpectꝰ: in expoſitōe fidei nr̄e catholicus: in explanādis ſcripturis canonicis cautus. Que in libellis meis ꝓ poſſibilitate mea ſū ſecutꝰ. Et Anſel. in ꝓlogo monologion̄ nihil potui inuenire nec dixiſſe qd̓ nō ca tholicoꝝ patrū ⁊ maxime beati Auguſti ni dictis cohereat. Et Policrates li. ij. ca. xviij. narrationis auctorē magnum teneo Augꝭ. Et Poſſidonius. Auguſtinꝰ ſapiē tie lumē p̄fulgidū ꝓpugnaculū veritatis omēs eccleſie doctores tam ingenio qͣꝫ ſciē tia vicit. Incōparabiliter florens tam vir tutū moribꝰ qͣꝫ influentia doctrinaꝝ. Hu go in didaſcalō. li. iiij. ⁊ Iſid̓. li. vi. ethimo. De nr̄is apud grecos origines in ſcriptu raꝝ labore tam grecos qͣꝫ latinos operum ſuoꝝ numero ſuperauit: deniqꝫ Hierony mus ſex milia libroꝝ eius legiſſe fatet̉. ho rū tn̄ oīm ſtudia Auguſtinꝰ ingenio ⁊ ſciē ti a ſua vicit. nā tāta ſcripſit vt diebꝰ ac no ctibꝰ nō ſcribere quiſqͣꝫ valeat libros ſuos ſed nec legere quidē occurrat. Et Egeſip pus in ꝓlogo libri de floribꝰ paradiſi. In ter. magnos ⁊ egregios catholice doctores eccleſie preclarū fuiſſe ⁊ eſſe Auguſtinum quis ignoret. quē cum diuina ⁊ humana eruditiōe mirabilē om̄es orthodoxi in to to terraꝝ orbe venerant̉: p̄cipue cū apoſto lice ſedis antiſtites ſcripta eius ſua ꝓba bile auctoritate firmātes: tāto maiore ſtu dio ſꝑ amplexi ſūt quāto ampliore ſolatio eis vſuros ſe fuiſſe teſtant̉. Et Caſſiodo rus in ꝓlogo ſuꝑ pſalteriū. Ad Augnſti. facūdiſſimi patris cōfugi opulētiſſimā le ctionē: quo circa memor infirmitatis mee mare ipſius quorūdam pſalmoꝝ fontibꝰ perfuſum: diuina miſcd̓ia largiēte in riuū los vadoſos cōpendioſe breuitatꝭ deduxi vno codice tot diffuſa cōpleciens quot ille in decādes quindecim mirabiliter expli cauit. Sꝫ vt quidā de Homero ait. Ta le eſt de eius ſenſu aliqͥd ſubripere quale Herculi clauā de manu tollere. Eſt em̄ lr̄aꝝ oīm egregiꝰ mgr̄ decurrēs tāqꝫ fons puriſſimꝰ nulla fece pollutꝰ. Sꝫ in integri tate fidei ꝑſeuerāſ: neſcit hereticis locū da re: vn̄ ſe poſſint aliqͣ colluctatōe defendere Totus catholicus. totꝰ ortodoxus inueni tur: ⁊ in eccleſia dn̄i ſuauiſſimo nitore re ſplēdēs: ſuperni luminis claritate radiat̉. Et Haymo in cōmentario ſuꝑ ſcd̓a epl̓a ad Corꝭ ẜm btm̄ Augꝭ. neceſſe eſt ad alti ora cōſcēdere: ⁊ ꝓfundiora ſcrutari: qui in lucidādis queſtiōibꝰ om̄es doctores excel lit. Et iteꝝ Haymo ibidē Sicut ſol in lu mine excedit om̄s planetas: ita Auguſti. om̄es exceſſit in ſacris exponēdis ſcriptu ris. Et Uoluſianꝰ cui Augꝰ. epl̓as ſcri pſit. Legi dei deeſt quicqͥd Augu. cōtige rit ignorare. Et Gregoriꝰ. in epl̓a ad In nocētiū p̄fectu africe. Ꝙ expoſitionē ſan cei Iob vobis trāſmitti voluiſtis: vr̄o ſtu dio cogaudemꝰ: ſꝫ ſi delitioſo cupitis pa bulo ſaginari: beati Auguſtini cōpatrio te vr̄i opuſcula legite: ⁊ ad cōꝑationē illiuſ ſiliginis noſtrū furfurē non queratis. Et idē in regiſtro legit̉ ꝙ btūs Augꝰ. nec cuꝫ

ſorore habitare cōſenſerit dicens. Que cū ſorore mea ſunt ſorores mee nō ſunt. docti ergo viri cautela magna nobis debet eſſe inſtructio. Et Hiero. in li. de duodecim doctoribꝰ. Auguſtinꝰ ep̄s volās per mon tiū cacumina: quaſi aquila multa celorū ſpacia terrarūqꝫ ſitus ⁊ aquaꝝ circulū cla ro ſermone ꝓnunciauit. Et idē in epl̓a ad Augꝭ. duobus libellis tuis eruditiſſimis et omīs eloquētie ſplēdore fulgētibꝰ reſpō dere nō potui. Certe quicquid dici potuit: et aſſum ingenio et de ſcripturaꝝ hauriri fontibꝰ a te poſitū eſt atqꝫ diſertū: ſed que ſo reuerētiā tuā parūper patiaris me tuū laudare ingeniū. Sunt ⁊ alia tam Hie ronymi qͣꝫ aliorum doctorū teſtimonia de laudibꝰ Auguſtini que nos breuitatꝭ cau ſa pertranſimꝰ. ¶ Tertio cōmendat̉ Au guſtinus de vite integritate: poſt cōuerſi onem quidē integerrimā vitam atqꝫ ſan ctiꝰ ſimam duxit: nam emediolano diſce dens aſſumptis ſecum Nebridio et Euo dio matre ad africam remeabat. Sed cū eſſent apud hoſtiaꝫ tiberniam: pia mater eius defuncta eſt: poſt cuius mortē reuer ſus eſt Auguſtinꝰ ad agros proprios: vbi cum his qui adherebāt ieiunijs ⁊ oratiōi bus deo vacabat ſcribebat libros ⁊ indo ctos docebat. Fama aūt eius vbiqꝫ defun debatur et in om̄ibus libris ſuis ⁊ actibus admirabilis habebat̉. Refugiebat autem ad aliquam ciuitatē accedere que careret epiſcopo: ne ipſum in predicto officio occu pari cōtingeret. Eodē tēpore apud Hyp ponem erat quidam vir magnaꝝ opum: qui Auguſtino miſit ꝙ ſi ad eū accederet et verbū ex ore ſuo audiret ſeculo reūncia re poſſet. Qd̓ Auguſtiuꝰ vbi cōperit: illuc concitus iuit. audiēs autē Ualerius hyp ponēſis epiſcopus famā eius ipſum pluri mum retinente in eccleſia ſua preſbyteruꝫ ordinauit: nōnullis quidā lachrymas ſu as ſuperbe interpretātibꝰ: ⁊ tanqͣꝫ eū cōſo lantibꝰ: ⁊ dicentibꝰ qꝛ ⁊ locus preſbyterij li cet ipſe maiori dignus eſſet appropinqua ret tamē epiſcopatui. Qui ſtatim mona ſteriū clericorum inſtituit Et cepit viuere ẜm regulā ſub ſanctis apl̓is cōſtitutā vbi nullus aliqͥd ꝓpriū habebat: ſed omēs in cōmuni viuebat. De cuiꝰ monaſterio decē epiſcopi fuerunt electi. Fratribꝰ autē ſuis quos canonicos regulares vocauit regulā tradidit ſub qua militant p̄dicatores he remitani: ſeruite: ordo ſancte Brigide: or do ſancti Hieronymi: ordo ſancti Iohā nis hierdſolomitani: ordo ſancti Antonij ordo cruciferorum. Cum ꝟo Ualerius epiſcopus eſſet grecus: et minus in latina lingua ⁊ litteris doctus Auguſtino pote ſtatem tribuit: vt contra morem oriētalis eccleſie coram ſe in eccleſia p̄dicaret: vnde cum epiſcopi cōtradicerent ille de hoc non curabat: dūmodo per euꝫ fieret: quod per ſe fieri nō valebat. Eodē tempore p̄ſbyte rū fortunatū manicheū ⁊ alios hereticos: p̄cipue rebaptiſatoſ donat iſtaſ ⁊ maniche os cōuincit abſtulit ⁊ fugauit. Cepit autē Ualerius formidare ne ſibi Auguſti. tol leret̉. ⁊ ab alia ciuitate in ep̄m peteret̉: nā ſibi aliqn̄ ablatus fuiſſet. niſi cū ad locū ſe cretū trāſire curaſſet: ita vt inuenire mini me potuiſſet: impetrauit igit̉ ab archiep̄o cartaginē ſi: vt ip̄e crederet: ⁊ Augꝭ. hyppo nēſi eccl̓ie p̄ficeret in ep̄m. ſꝫ cū hoc Augꝰ. om̄imode recuſaret: cōpulſus tn̄ ſuccubu it ⁊ ep̄atus curā ſuſcepit. Qd̓ in ſe poſtea fieri nō debuiſſe vt ſuo viuente ep̄o ordina retur: ⁊ dixit ⁊ ſcripſit ꝓpter cōcilij vniuer ſalis ꝓhibitionē. Quā poſt modū ordina tus didicit: qͣꝫ ſancte in ep̄atu ſe habuit vi dere poteris in legenda. in diebꝰ autē eius vādali totā africe ꝓuinciā occuparūt: va ſtātes om̄ia: nec parcētes ſexui ordini vel etati. Et vt pleriqꝫ tradūt vādali poloni eſſe credūt̉ a flumine vādalo polonie dicti in li. ꝟo hiſtorie hiſpanie ſcribitur. Ꝙ tꝑe agenſorici regꝭ vādaloꝝ facta eſt ab ipſo grauis eccleſie ꝑſecutio in hiſpania ⁊ afri ca. nā multos mayres fecit: cōfeſſoribuſqꝫ lingnas abſcidit: qͥ vt Iſid̓. narrat abſciſ ſis linguis ꝑfecte loq̄bant̉. ⁊ de his fit mē tio. C. de offi. p̄fec. p̄torio africe. cū tādē vā dali ad hippon. ciuitatē veniſſēt: Augꝰ. cō uocatꝭ frībꝰ dixit Ecce rogaui dn̄m vt aut nos ab his periculis eruat: aut patientiā tribuat: aut me de hac vita ſuſcipiat: ne tot ca lamitates videre compellar. Et ecce ter tium qd̓ petijt obtinuit. Tectio nanqꝫ ob ſidionis menſe febribꝰ laborās lecto decu buit. in quo ſeptē pſalmos cū lachrymis

legens: ſumptaqͣꝫ euchauriſtia: reuerētiſſi me integro aſpectu atqꝫ auditu corā poſi tis fratribꝰ ⁊ orantibꝰ migrauit ad deum anno etatis ſue lxxvi. ep̄atus ꝟo ſui. xlv. ¶De miraculis ⁊ tranſlatione corporis beati Auguſtini: de quo ſit officiū duplex in eccleſia. Capitulum. III. Ertiū myſteriū decla randū de beato Auguſtino di cit̉ magnificatio. placuit quidē om̄ipotēti deo hunc ſanctū ma gnificare precipue in tribus. Primo in miraculorū rutilatione. Secūdo in corporis trāſlatione. Tertio in officij celebratione. ¶ Primo magnificauit eū deus in mira loꝝ rutilatiōe Nam in vita ⁊ in morte mi raculis claruit In li. nāqꝫ. xxij. de ciui. dei. dicit de ſe nomē ex humilitate non expri mēs. Scio ep̄m ſemel pro adoleſcēte quē nō vidit oraſſe illūqꝫ illico demonio caru iſſe. Cum etiā quidā infirmꝰ incidi debe ret et de eius morte ob inciſionē plurimū timeret̉ cū infirmꝰ cū multis lachrymis deū exoraſſꝫ: cū eo ⁊ pro eo Auguſtinꝰ ora uit: ⁊ ſine aliqͣ inciſione integrā ſanitatē recepit. hec ⁊ alia in vita ſua legūt̉ fctā. ꝑ mortē ꝟo cōpertū eſt illū miraculis pluri mis coruſcaſſe Ex quibꝰ aliqͣ enarrabmꝰ Molēdinariꝰ quidā in bt̄m̄ Auguſtinū ſpecialē deuotionē habēs: cū quādā infir mitatem que dicit̉ flegma ſallum in tibia pateret̉: btm̄ Auguſtinū deuote in ſui ad iutoriū inuocabat. Cui per viſum ſanctꝰ Auguſtinꝰ apparuit: ⁊ tibiā manu palpās integre reſtituit ſanitati: qui excitatꝰ ſe li beratū inuenit: ⁊ deo ⁊ btō Auguſtino gra tias reddidit. Quidā puer cū vitio lapi dis p̄meret̉ ⁊ de ꝯſilio medicoꝝ incidi de beret. mater pueri mortis ſibi times ꝑicu lū btm̄ Auguſtinū deuote in ſui filij ſubſi diū inuocauit. Statimqꝫ fuſa or̄one vri nam cū lapide emiſit: ⁊ plenā ſanitatē re cepit. Prepoſitꝰ cuiuſdā eccl̓ie in btm̄ Au guſtinū multā deuotionē habēs: cū ꝑ tres annos grauē infirmitatē paſſus fuiſſet: ita vt de lecto ſurgere nō valeret adueniē tē ſolēnitatē beati Auguſtini cū iā in eiuſ vigilia ad veſperas pulſaret̉ ad rogandū ſctm̄ Auguſtinū tota deuotiōe ſe cōtulit. Cui in albis ſctūs Auguſtinꝰ apparēs di xit. Ecce aſſum totiēs ad te vocatꝰ: ſurge cito ⁊ celebra mihi officiū veſꝑtinū. Qui ſanꝰ ſurgēs cūtis ſtupētibꝰ eccleſiā intra uit: ⁊ officiū deuote ꝑegit. ¶ Scd̓o magni ficauit deꝰ btm̄ Auguſtinū in corꝑis trāſ latōe. Nā poſtqͣꝫ gēs barbara africā occu pauit fideles corpꝰ Augſtini ceperūt ⁊ ip ſum in ſardiniā tranſtulerūt. Tr anſactis aūt ab eiꝰ obitu annis ducētis octoginta. Luprādus deuotꝰ lōgobardoꝝ rex audi ens ſardiniā a ſarracenis depopulatā ſolē nes illuc nuncios miſit vt doctoris ſancti reliquias papiā deferrēt. Qui magno p̄ cio dato corpꝰ ſancti Auguſtini tulerūt. ⁊ vſqꝫ ianuā portauerūt. Ꝙ deuotꝰ rex au diēs vſqꝫ ad p̄dictā ciuitatē cum magno gaudio eidē obuiauit ⁊ reuerēter exceꝑit. Cū aūt mane vellēt corpꝰ illud deducere: nullo mō moueri potuit: donec rex votum emiſit ꝙ ſi ſe inde deduci ꝑmitteret: ibidē in ſuo noīe eccleſiā fabricaret. cū aūt votū feciſſet ſtatī ſine difficultate inde deductū eſt. Rex aūt qd̓ vouerat impleuit. Et ibi dem in honore beati Auguſtin eccleſiā fa bricauit. Idē miraculū die ſequēti in qͣdā villa ep̄atus terdonē ẜ que dicit̉ caſelle ꝯti git. Et eo mō ibidē in honore beati Au guſtini eccleſiā fabricauit. Inſuꝑ villam ipſam cū om̄ibꝰ appēditijs ꝯceſſit ſeruiēti bus eccl̓ie ſancti Auguſtini ꝑpertuo poſſi dēdā. Sicqꝫ cū magno gaudio papia de ducit̉: ⁊ in eccl̓ia ſct̄i Petri que celū aureū dicit̉ honorifice collocat̉. ¶ Tertio magni ficauit deꝰ btm̄ Auguſtinū in officij cele bratōe. Nā nō niſi deo inſpirtāte factū eſt vt eccl̓ia ſtatuit vt officiū quatuor doctoꝝ pͥncipaliū Auguſtini videlicꝫ Hierony mi ⁊ Ambroſij atqꝫ Gregorij ſolēniter ſeu dupliciter celebraret̉: ſicut patet li. vi. de re liquijs et veneratiōe ſctōꝝ in ca. glorioſus deus. Igit̉ Auguſtinū doctorē magnū ve neremur in terris: vt ſic per illiꝰ merita cū ipſo regnare poſſimus in celis. Ubi xp̄o ieſu fruemur cum gaudio qui benedictus in ſecul a ſeculorum. Amen Sermo. LVI. de beato Hieronymo: qui gloriā ingente adeptus eſt ꝓpter ſcien tiam penitentiam ⁊ patientiam.

Eatificauit illū in glo ria ⁊ circūcinxit illū zona glorie Scribunt̉ hec verba Ecc̄i.xlv. L ca. Neſcio qua copia ⁊ faculta te dicēdi laudes Hieronymi glorioſi per orari poſſint qui tū doctrine vbertate: tuꝫ eximie ſanctitatis merito admirabileꝫ ac venerādū ſe cūctis mortalibꝰ p̄bet. Is nā qꝫ eſt quē eccleſia ſctā dei p̄clariſſimū veri tatis doctorē fatet̉. eiuſqꝫ ſcripta roborat ꝯfirmat atqꝫ cōprobat ⁊ acceptat. ſic̄ patꝫ xv. di. decretoꝝ ca. ſctā romana eccl̓ia. Is eſt qui in toto orbe a cūctis fidelibꝰ ſūma et ſingulariſſima deuotōe colit̉. cuiꝰ nomē latitudinis terre cōpleuit. Is deniqꝫ eſt qͥ inter angeloꝝ choros nō mediocri gloria fulget in regno celoꝝ quē deus bn̄dictꝰ ſto la immortalitatꝭ decorauit. Quis igit̉ au debit de Hieronymo nō niſi balbutiēdo loqui Uerū tn̄ vt debito fatiſfaciā. cū in ſo lēnitate ipſius de eo verba facere opus ſit. cū om̄i qua poterimꝰ affectione de illiꝰ glo ria tractabimꝰ. de qua diciūt̉ ꝟba ꝓpoſita In quibꝰ exprimit̉ magnitudo gl̓ie Hie ron ymi quā aſſecutꝰ eſt tam in btā vita qͣꝫ etiā in pn̄ti ſeculo. Quare aūt Hierony. ſit adeo glorioſus effectus. Triplex po teſt ratio affignari. Prima dicitur ſcientie. Secunda patientie. Tertia penitentie. ¶ Qualiter ſciētia Hicronymi fuit a ma giſtris eū docētibꝰ cauſata ⁊ ꝙ ſimul cum illa habuit ſciētiā infulā. ⁊ qͣliter alios do ctores ſuperauit in noticia diuerſoꝝ idio macū ⁊ ml̓itudine hiſtoriaꝝ ⁊ in vtili ſcri pture trāſlatione. ¶ Capitulum I. Rima ratio quare hie ronymᵛ glorioſus effectꝰ eſt: et nomē grade ſibi vēdicauit in ce lo ⁊ in terra dicit̉ ſciētie. nā efful ſit in eo ſciētia reruꝫ humanaꝝ ⁊ diuinaꝝ Et illa verbo ⁊ litteris cōmunicauit. hinc Danicl̓. xij. ca. ſcribit̉. Qui docti fuerint fulgebūt quaſi ſplendor firmamēti. ⁊ qui ad iuſticiā erudiūt multos: quaſi ſtelle in perpetuas eternitates. Uerūtamē in hac parte tria ſe ingerūt dubia declaranda. ¶ Primū vtruꝫ ſciētia beati Hieronymi fuit in eo a magiſtris eū docētibꝰ cauſata. p̄cd̓m vtrū ſciētia Hiero. fuit acqͥſita. Tertiū vtꝝ ſcīa hie. fuit excellētiſſima. ¶ Ad primū dubiū rn̄dere debemꝰ ꝙ ſciē tia Hiero. fuit in eo cauſata a mgr̄is euꝫ docetibꝰ. Nam vt colligit̉ in dictis eius in libro de viris illuſtribꝰ: cū ipſe genitꝰ eſſet patre Euſebio.xxvi. anno imperij magni Conſtantini: in oppido ſtridonio quod a gothis euerſum dalmatie quōdā panno nieqꝫ cōfiniū fuit cū parentibꝰ in puericia veniēs romā: viris inſignibꝰ tradit̉ inſtru endus: nā in grāmatica Donatū habuit p̄ceptorē: in rethorica Uictorinū. Quātū ꝟo in diſcendo laborauerit: ipſe aſſerit in epl̓a ad Occeanū: vbi: ſcribit. Duꝫ eſſem iuuenis nimio fereubā amore diſcēdi: nec iuxta quorūdā p̄ſumptionē ipſe me docui Apollinarē audiui antiochie frequēter et colui. Iam canis ſpargebat̉ caput ⁊ ma giſtrū decebat qͣꝫ diſcipulū: ꝑrexi tn̄ alexā driā audiui didimū in ml̓tis ei gr̄as ago: qꝛ qd̓ neſciebā didici: ⁊ qd̓ ſcieba illo docē te non perdidi: veni rurſus hieroſolymā ⁊ bethlee: quo labore/ quo p̄cio: baraniā no cturnū habui p̄ceptorem. Timebat em̄ iu deos: ⁊ alteꝝ mihi exhibebat Nicomēdū: Et in epl̓a ad ruſticū monachū inqͥt. Dū eſſem iuuenis ⁊ me ſolitudīs deſerta val larēt incētiua vitioꝝ: ardorēqꝫ nature fer re nō poterā Quā cū crebris ieiunijs fran gerē: mēs tn̄ cogitatōibꝰ eſtuabat: ad quā hebdomadā cuidaꝫ fratri qui ex hebreis crediderat me in diſciplinaꝫ dedi: vt poſt Quintiliani acumina Ciceroniſqꝫ fluui os gratuitatēqꝫ frontonis ⁊ leuitatē Pli nij alphabetū diſcerē ſtridentia anhelātia qꝫ ꝟba meditater: qͥd ibi laboris ſumpſe rim: qͥd ſuſtinuerim difficultatis: quotiēs deſperauerim: quotiēſqꝫ ceſſauerim: ⁊ ꝯtē tione diſcendi rurſus inceperim teſtis eſt ꝯſciētia tam mea: qui paſſus ſum qͣꝫ eorū qui mecū vitā duxerūt: ⁊ gr̄as ago dn̄o ꝙ de amaro ſemine litteraꝝ dulcedinis fru ctus capio. hec ibi Perrexit etiā cōſtātino polim vbi audiuit Gregoriū nazanzenū: vt ipſe teſtat̉ in tertio Eſaie explanationū libro. Sꝫ obutare quis poteſt ꝙ vnus ho mo alium docere nequeat. dicit nanqꝫ dn̄s Matih̓. xxiij. ca. Nolite vocari rabbi vbi

dicit glo. Hero. ne diuinū amorē homini bus tribuatis. eſſe ergo magiſtrū pertinet proprie ad diuinū honorē. Sed docere eſt ꝓpriū magiſtri: homo ergo nō pōt docere. Sed hoc eſt ꝓpriū dei. Reſpōdet Tho. i. parte. q. cxvij. Ꝙ circa hoc diuerſe fuerūt opiniones. Auerrōis em̄ in cōmento terti de anima poſuit vnuꝫ intellectū poſſibile eſſe oīm hoīm. Et ex hoc ſequeret̉ ꝙ eedē ſpecies intelligibiles ſunt oīum hoīm. Et ẜm hoc ponit ꝙ vnus homo per doctrinā nō cauſat aliā ſciētiā in altero ab ea quaꝫ ipſe habet: ſꝫ cōmunicat ei eandē ſcientiā quā ipſe habet per hoc ꝙ mouet eū ad or dinādū fantaſmata in anima ſua ad hoc ꝙ ſit diſpoſita ꝯueniēter ad intelligibilem apprehenſionē. Que quidē opinio quātū ad hoc vera eſt: ꝙ eſt eadē ſciētia in diſcipit lo ⁊ magiſtro ſi cōſideret̉ idemptitas ẜm vnitateꝫ rei ſcite. Ęadē em̄ rei veritas eſt: quā cognoſcit ⁊ diſcipul̓s ⁊ magiſter. Sꝫ qͣꝫtū ad hoc ꝙ ponit vnū intellectū poſſibi lem oīm hoīm ⁊ eadē ſpecies intelligibi les differētes ſolū ẜm diuerſa fantaſmata falſa eſt eius opinio. Alia eſt opinio plato nicoꝝ: qui poſuerūt ꝙ ſcientia in eſt a pͥnci pio animabꝰ nr̄is per ꝑticipationē forma rum ſeparataꝝ: ſicut etiā ponit̉.i. parte. q. lxxxiiij. ſꝫ anima ex vnione corꝑis impedit̉ ne poſſit ꝯſiderare libere ea quoꝝ ſcientiā habet. Et ẜm hoc diſcipulus a magiſtro nō acquirit ſciētiā de nouo: ſꝫ ab eo exercet̉ ad ꝯſiderādū ea quoꝝ ſciētiā habet vt ſic addiſcere nihil aliud eſt qͣꝫ quodāmō re miniſci. Sed hoc falſum eſt: qͥa intellectꝰ paſſibilis anime hūane eſt in potētia pu ra ad intelligibilia vt dicit Ariſto. iij. de anima Et ideo aliter dicēdū eſt. ꝙ docens cauſat ſciētiā in diſcipulo reducēdo ipſuꝫ de potētia in actū. ſicut dicit̉. viij. phiſicoꝝ Ad cuius euidētiā ꝯſiderandū eſt: ꝙ effe ctuū qui ſunt ab exteriori pͥncipio: aliquis eſt ab exteriori pͥncipio tm̄: ſicut forma do mus cauſat̉ in materia ſolun ab arte. Ali quis aūt eſt effectꝰ: qn̄qꝫ quidē ab exterio ri pͥncipio: qn̄qꝫ aūt ab interiori ſic̄ ſanitas cauſat̉ ī infirmo: qn̄qꝫ qͥdē ab exteriori pͥn cipio: ſcꝫ ab arte medicine: qn̄qꝫ aūt ab in teriori pͥncipio. cū aliqͥs ſanat̉ virtute na ture. Et in talibꝰ effectibꝰ duo ſunt atten denda. Primo quidē ꝙ ars imitat̉ naturā in ſua operatiōe. Sicut em̄ natura ſanat infirmū alterando: dirigēdo: ⁊ expellendo materiam que cauſat morbum. ita ⁊ ars. Secūdo attendēdū eſt: ꝙ principiū exte rius ſcꝫ ars nō operat̉ ſicut pͥncipale agēs ſed ſicut coadiuuās principale agens: qd̓ eſt principiū interius: cōfortando ipſum et miniſtrādo ei inſtrumēta ⁊ auxilia qui bus vtatur ad ꝓducēdū. Sicut medicus cō fortat naturā ⁊ adhibet ei cibos ⁊ me dicinas quibꝰ natura vtatur ad finem in tentū. Scientia aūt acquirit̉ in hoīe: ⁊ ab interiori pͥncipio. vt patet in eo qui per in uentionē ꝓpriā ſcientiā acquirit. Et a pͥn cipio exteriori. vt patet in eo qui addiſcit. Ineſt em̄ vnicuiqꝫ homini quoddā prin cipiū ſciētie ſcꝫ lumē intellectꝰ agētis per qd̓ cognoſcunt̉ ſtatim a pͥncipio natura li ter quedā vniuerſalia principia oīm ſciē tiaꝝ. Cum aūt aliquis hmoi vniuerſalia principia applicat ad aliqua particularia quoꝝ memoriā ⁊ experimentū per ſenſum accipit: per inuentionē ꝓpriā acquirit ſciē tiam eoꝝ que neſciebat ex notis ad ignota procedēs. Unde ⁊ quilibet docens ex his que diſcipulus nouit: ducit eū in cognitio nem eoꝝ que ignorabat ẜm ꝙ dicit̉ in pri mo poſterioꝝ: om̄is doctrina ⁊ om̄is diſci plina ex p̄exiſtenti ſit cognitiōe. Ducit au tem magiſter diſcipulū ex p̄cognitis in co gnitione ignotoꝝ dupliciter. Primo qui dem ꝓponenda ei aliqua auxilia vel inſtru mēta quibꝰ intellectꝰ eius vtatur ad ſcien tiam acquirēdā. puta cū ꝓponit ei aliquas ꝓpoſitōes minꝰ aduerſales: qͣs tn̄ ex p̄cog nitꝭ diſcipl̓s dijudicare pōt: vel cū ꝓponit ei aliqͣ ſenſibilia exēpla vel ſimilia vel op poſita vel aliqͣ hmōi ex quibꝰ intellectꝰ ad diſcentis manuducit̉ ad cognitionē veri tatis ignote. Alio mō cum ꝯfortat intelle ctū addiſcētis nō qͥdē aliqͣ ꝟtute actiua: qͣſi ſuꝑiorꝭ nature: qꝛ oēs intellectꝰ hūani ſūt vniꝰ gradꝰ in ordīe nature. Sꝫ inqͣꝫtū ꝓponit diſcipulo ordinē pͥncipioꝝ ad ꝯclu ſiones: qui forte per ſeip̄m nō haberet tātā ꝟtutē collatiuā: vt ex pͥncipijs poſſet ꝯclu ſiones deducere. Et ideo dicit̉ in pͥmo po ſterioꝝ: ꝙ ſillogiſmꝰ eſt demōſtratio faci ens ſcire: ⁊ per hunc modū ille qui demō

ſtrat auditorē ſcientē facit: homo ergo do cens ſolūmō exterius miniſteriū adhibet ſicut medicus ſanans Sꝫ natura interior eſt pͥncipalis cauſa ſanatiōis. Ita ⁊ inte rius lumē intellectꝰ eſt pͥncipalis cauſa ſci entie: vtrūqꝫ aūt hoꝝ eſt a deo. Et ideo ſi cut de deo dicit̉. Qui ſanat om̄es in firmi tates tuas: ita de eo dicit̉ qui docet hoīem ſcientiā inqͣꝫtū lumē vultus eius ſuꝑ nos ſignat̉. ¶ Secūdū dubiū fuit vtrū ſciētia Hierony. fuit acquiſita. Ad qd̓ rn̄demꝰ ꝙ reperiunt̉ tria hoīum genera quidā ha bent ſcientiā ſimpliciter acquiſita ſicut hi qui ea que humanā rōnē nō trāſcēdūt in ueſtigādo et ab alijs audiēdo didicerunt. Tales fuerūt illi de quibus Hieronymꝰ in epiſtola ad Paulinū ait. Legimꝰ in ve teribus hiſtorijs quoſdā luſtraſſe prouin cias nouos adijſſe populos maria trāſiſſe vt eos quos ex libris nouerāt corā quoqꝫ viderēt: ſic Picthagoras mēfiticos vates ſic Plato egyptū: ⁊ architā tarentinū ean denqꝫ oram italie que quōdā magna gre cia dicebat̉ laborioſiſſime peragrauit: vt qui athenis magiſter erat ⁊ potes cuiuſqꝫ doctrinas achademie gymnaſia ꝑſona bant fieret peregrinꝰ atqꝫ diſcipulus: ma lens aliena verecūde diſcere qͣꝫ ſua impru denter ingerere. deniqꝫ cum litteras toto quaſi orbe fugiētes perſequit̉ captus a pi ratis ⁊ venundatꝰ tyranno crudeliſſimo: paruit captiuus vinctus ⁊ ſeruuſ. Tamē qꝛ Philoſophus maior emente ſe fuit Ad titum liuiū lacteo eloquētie fonte manētē ex vltimis hi ſpanie galliarumqꝫ finibus quoſdā veniſſe nobiles legimus. Et quos ad ſui cōtemplationē romā non traxerat vnius hominis fama perduxit: habuit il la etas inauditū om̄ibus ſeculis celebrā dumqꝫ miraculū: vt vrbem tantā ingreſſi aliud preter vrbem quererēt. Apollinius ille ſiue magus vt vulgus loquit̉ ſiue phi loſophus vt picthagorici tradūt intrauit perſas: pertrāſiuit Caucaſuꝫ Albanos Scitas Maſſagetas opulētiſſima In die regna petrauit ⁊ ad extremū latiſſime phyſon amne trāſmiſſo peruenit ad bra gmanas vt Hiarcam in throno ſedentē aureo ⁊ de tātali fonte potātē: int̓ paucos diſcipulos de natura: de moribꝰ: decurſu dieruꝫ ⁊ ſiderū audiret docentē: inde per Elamitas Babylonios Caldeus Me dos Aſſirios Parthos Fenices Arabes Paleſtinos. reuerſus Alexandriā: perue nit Ethiopiam: vt gymnoſophiſtas et fa moſiſſimā menſam ſolis videret in ſabu lo. Inuenit vbiqꝫ vir ille quid diſcere: vt ſemꝑ proficiēs ſemꝑ ſe melior fieret. Scri pſit ſuper hoc pleniſſime octo voluminibꝰ philoſtratus. hec Hieronymꝰ. Qui oſtē dit qͣꝫto labore ⁊ ſtudio picthagoras ⁊ pla to ac apollinius ſciētiam adepti fuerunt. Sunt ⁊ alij qui ſcientiā habēt ſimpliciter infuſam: ſicut de apoſtolis diximꝰ: qui a ſpirituſancto didicerūt omnē veritatē ad ſa lutem neceſſariā. Tertij ꝟo habent ſciē tiam acquiſitā: ⁊ p̄ter illam adhuc hahēt ſcientiā infuſam. hij fuerūt doctores eccle ſie ſancte: qui licet humano ſtudio libera les diſciplinas didicerit: tamē de rebus di uinis nō niſi a fonte ſpirituſſancti accepe runt tam multa tāqꝫ ſtupēda que docue runt ⁊ redegerūt in ſcriptis: et vt de cete ris taceamus inſpiciātur libri quos Hie ronymꝰ ſcripſit ⁊ aperte patebit ipſuꝫ ſpi rituſancto inſpiratū locutū fuiſſe. ¶ Ter tium dubiū fuit vtrum ſcientia Hierony. fuit exeellētiſſima: et ad hͦ rn̄dere poſſum. ꝙ in tribꝰ Hiero. alios doctores exceſſit. Primo in linguarum varietate. Secūdo in hiſtoriaꝝ multiplicitate. Tertio in tranſlationis vtilitate. ¶ Primo fuit excellētiſſima ſcientia Hie rony. qꝛ doctores alios ſuperauit in lingua rum ſeu litteraꝝ varietate. Fuit em̄ peri tiſſimꝰ in litterꝭ latinis grecis ⁊ hebraicis Un̄ de eo ſcribit Augꝰ. Sctūs Hiero. p̄ſbyter greco latino ⁊ hebreo eloquio eru ditus in locis ſanctis atqꝫ in litterꝭ ſacris vſqꝫ ad decrepitā vixit etatē cuiꝰ nob̓ elo quij ab oriēte vſqꝫ in occidētē inſtar ſolis lampas reſplēduit. Et Iſid̓. in. li. ethi. ait. Hier̄. triū linguaꝝ ꝑitꝰ extitit. cuiꝰ interp̄ tatio ceterꝭ an̄fert̉ qm̄ ⁊ ꝟboꝝ tenatior eſt ⁊ ꝑſpicuitate ſnīe clarior atꝫ vtpote a xp̄i āno interp̄te verior. In dialogo ꝟo ſeueri ſic d̓ hier̄. d̓r Hier̄. p̄t fidei meritū: dotēqꝫ ꝟtutū nō ſolū latiniſ ſꝫ grecꝭ atqꝫ hebraicꝭ lr̄is inſtructꝰ eſt: ita vt ſe illi in om̄i ſcīa ne mo audeat cōparere ¶ Scd̓o fuit excellēs

doctrina Hiero. in hiſtoriaꝝ multiplicita te. Ob qd̓ ipſe in expoſitōe Danielis pro phete ait. Ad intelligēdas extremas Da nielis ꝑtes ml̓tiplex grecoꝝ hiſtoria neceſ ſaria eſt. Sutorij videlicꝫ ⁊ calliuici: dio dori: polibij: poſſidonij: theonis ⁊ androni ci ioſephi quoqꝫ ⁊ eoꝝ qͥs ponit ioſephus noſtriqꝫ liuij ac pompei trogi: qui om̄es ex treme viſionis narrāt hiſtoriam. Et poſt a lexādrū vſqꝫ ad ceſarē auguſtū ſcelenci ⁊ antiochi ſirie ⁊ egypti ac ptolomeoꝝ bella deſcribūt. Et ſi qn̄ cogimur ſeculariū litte rarū recordari: ⁊ aliqua dicere ex his que olim obmiſimꝰ: nō nr̄e eſt volūtatis: ſꝫ gra uiſſime vt ita dicā neceſſitatꝭ vt ꝓbem ea que a ſanctis ꝓphetis an̄ ſecula ml̓ta p̄di cta ſunt tā grecoꝝ qͣꝫ latinoꝝ ac aliaꝝ gen tiū litteris ꝯtineri. hec ibi. vbi Hiero. on̄ dit ſe hiſtoriaꝝ noticiā copioſiſſime habu iſſe. ¶ Tertio fuit excellēs ſciētia Hiero. in trāſlatiōis vtilitate. Cūcta nanqꝫ volu mina veteris teſtamēti prius degreco: po ſtea ꝟo veratiore editiōe de hebraico tran ſtulit in latinū. Ex qua trāſlatiōe lucet ec cleſie dei ꝟitas ſcpͥturaꝝ ſctāꝝ ordinauit iuſuꝑ officiū eccleſiaſticū: vt em̄ refert Io hānes beleth. Cuꝫ olim vnuſqͥſqꝫ caueret qd̓ volebat: Theodiſius imꝑator rogauit Damaſum papā vt alicui viro docto offi ciū ecleſiaſticū cōmitteret ordinādū. Qui ſciēs Hieronymū in om̄i ſciētia ſummū: eidē officiū p̄dictū cōmiſit. Hieronymus itaqꝫ pſalteriū per ferias diſtinxit. Et vni cuiqꝫ ferie nocturnū ꝓprium aſſignauit ac gloria pr̄i in fine cuiuſlibet pſalmi dicēdū inſtituit. Deinde epl̓as ⁊ euāgelia per an ni circulū decātādas: ceteraqꝫ ad officiū ꝑtinētia p̄ter cantū rōnabiliter ordinauit miſit qd̓ fecerat de bethleē ad ſummū pō tificem ⁊ ab eo auctenticatū perpetuo fuit et approbatum. 9. De patiētia Hieronymi in ꝑſecutiōibꝰ maloꝝ clericoꝝ ⁊ alioꝝ qui ſibi inuidebat adhereticoꝝ quos ꝯuincabat ICa. II. Ecūda rō quare Hie ronymus gloriā grādē adeptuſ eſt dicit̉ patiētie. ꝓbatꝰ quippe fuit ⁊ examinatꝰ in fornace ꝑſe cutionū quas iniuſte paſſus eſt: que in tri plici differētia diſtingui poſſunt ſcꝫ ¶ Clericorum. Ęmulorum. ¶ Hereticorum. Primo paſſus eſt ꝑſecutiōes clericoruꝫ. Nā vt in ſua legēda narrat̉: dū eſſet anno rum triginta vel pauloplus in romana ec cleſia preſbyter cardinalis ordinatus eſt. Mortuo ꝟo Liberio papa: Hieronymꝰ dignꝰ ſummo ſacerdocio ab om̄ibꝰ accla mabat̉. Sꝫ dū quorūdā clericoꝝ ⁊ mona chorū laſciuiā increparet: illi nimiū indi gnati inſidias ei parauerūt: et per veſtem muliebrē: vt ait Ioh̓es belethturpiter eſt deriſus Nā cū Hieronymꝰ ad matutinū ſolito more ſurgeret veſtē mulieris quam emuli iuxta lectū poſuerāt repperit: ſuāqꝫ credēs eſſe induit et in eccleſia ſic ꝓceſſit. veriſimile eſt ꝙ veſtis illa aliquā ꝯformi tatē ad veſtē eius habuiſſet. Et in eccl̓ia ſic proceſſit: hoc aūt illi nequā faciebāt vt mulierē in thalamo haberet̉. Qd̓ illi vi dēs locū ire dare diſpoſuit. Itaqꝫ ex vrbe diſceſſit. et de ſuo receſſu ſic ipſe ſcribit in epl̓a ad Ruſinum. Menſe auguſto flati bus ethereis cū ſctō Uincētio p̄ſbytero et adoleſtēte frē ⁊ alijs monachis qͥ tūc hie roſolyme cōmorant̉: nauē in romano por tu ꝯſcēdit maxima me ſctōꝝ frequētia ꝓſe quēte veni regiū: in ſiculo littore paululū ſteti: vbi veteres didici fabulas: et p̄cipitē fallacis Ulyxis curſum ⁊ ſirenaꝝ cantica et inſatiabilē caribdis voragine. deinde vt ibidē aſſerit ꝑrexit ciprū: ⁊ poſt ꝓfectus eſt antiochiā: depoſt mediā: inde intrauit hieroſolymā: inde ꝯſcēdit egyptū: ⁊ tandē venit conſtantinopolim ad Gregoriū na zanzenū. ¶ Scd̓o paſſus eſt btūs Hiero nymꝰ ꝑſecutiōes emuloꝝ qui inuidia mo ti. ſuo labori qͣꝫ neceſſario ⁊ vtiliſſimo: quē in trāſlatiōe ſcripture ſubijt ſemꝑ detrahe bant. Nā pleriqꝫ dānabāt eū qm̄ ſuꝑflue egiſſet trāſferēdo ea que iā per ſeptuagin ta interp̄tes trāſlata fuerāt: pro quibꝰ ipſe dic̄ in ꝓlogo in libris paralippomenō ſcri bēs ad cromatiū Si ſeptuginta interp̄tū pura et vt ab eis in grecū verſa eſt editio: ꝑmaneret ſuperflue mi cromati ep̄oꝝ ſan ctiſſime atqꝫ doctiſſime impelleres vt he brea volumina latino ẜmone tranſferrem Qd̓ em̄ ſemel aures hoīm occupauerat ⁊ naſcētis eccleſie roborauerat: fidem iuſtū

erat etiā noſtro ſilentio comprobari. Naꝫ ꝟo cū ꝓ varietate regionū: diuerſa ferant̉ exemplaria ⁊ germana illa antiquaqꝫ trā ſtatio corrupta ſit atqꝫ violata. noſtri arbi trij putas aut pluribꝰ indicare qͥd verū ſit aut nouū opus in veteri oꝑe cudere. illu dentibuſqꝫ iudeis cornitū vt dicit̉ oculos ꝯfigere. hec ibi. vbi oſtēdit ꝙ tranſlatio ſe ptuaginta ꝑ ml̓tos corrupta fuerat. Inſu per ⁊ ſequit̉ in eadeꝫ epl̓a oſtēdens ꝙ erat diminuta inquit. Scripſi nuꝑ libꝝ de op timo gn̄e interpretādi. oſtēdens illa d̓ euā gelio. Ex egypto vocaui filiū meū. Et qm̄ nazareus vocabit̉. Et viderunt in quē cō punxerūt Et illud apl̓i. Que oculus non vidit. nec auris audiuit: nec in cor homīs aſcenderūt: que preꝑauit d̓s diligentibꝰ ſe ceteraqꝫ his ſil̓ia hebreoꝝ libris inuenire certe apl̓i ⁊ euāgeliſte ſeptuaginta interp̄ tes nouerant. Et vn̄ eis hec dicere q̄ in ſe ptuaginta nō habent̉. Chriſtus deus no ſter vtriuſqꝫ teſtamēti ꝯditor in euāgelio ẜm Ioh̓eꝫ Qui credit inqͥt in me ſic̄ dicit ſcriptura: fluīa de ventre eiꝰ fluent aque vi ue: vtiqꝫ ſcriptū eſt qd̓ ſaluator ſcriptū eē teſtat̉. vbi ſcriptū eſt ſeptuaginta non hn̄t apocripha neſcit eccīa ad hebreos reuertē dū eſt. vnd̓ ⁊ dn̄s loquit̉. ⁊ diſcipuli exēpla p̄ſumūt: hec pace veteꝝ loqͦr: ⁊ obtrectatōi bus meis tm̄ rn̄deo: qꝛ canino dēte me ro dūt. Et in epl̓a ad dominionē ⁊ Rogatia nū ita ſcribit. Quō grecorū hyſtorias ma gis intelligunt qui athenas viderint. Et terciū virgilij librū qͥ a troade leuchaten: ⁊ a crocherauma ad ſiciliam ⁊ inde ab ho ſtia tyberina nauigarent. Ita ſanctaꝫ ſcri pturā lucidiꝰ intuebit̉ qͥ iudeaꝫ oculis con templatus eſt. Et antiquarū vrbium me morias locorūqꝫ vel eadē vocabula. vl̓ mu tata cognouerit. vn̄ ⁊ nobis cure fuit cum eruditiſſimis hebreoꝝ hūc laborem ſubire vt circūiremus ꝓuinciā quā vniuerſe xp̄i eccl̓ie ſonāt. Fateor em̄ mi domion ⁊ roga. tiane chariſſimi nunqͣꝫ me in diuinis volu minibꝰ ꝓprijs viribꝰ credidiſſe. nec habuiſ ſe magiſtrā opinionē meā. Sed etiā ea de quibꝰ ſcire me arbitrabar interrogare me ſolitū. Quancomagꝭ de his ſuꝑ quibꝰ an ceps eram. Deniqꝫ cū a me ſuꝑ lr̄is flagi taſſetis. vt vobis para lippomen. latino ſer mone tranſferrē de tyberiade legis q̄ndaꝫ autorē qͥ apud hebreos admiratōni habe bat̉ aſſumpſi. Et ꝯtuli cuꝫ eo a vertice vt aiunt vſqꝫ ad extremū vnguē. Et ſic ꝯfir matus auſus ſum facere qd̓ iubebatis. li bere em̄ vobis loquor. ita ⁊ in grecis ⁊ ī la tinis codicibꝰ hic nominū liber vicioſus ē vt nō tam hebrea qͣꝫ barbara q̄dā ⁊ ſama ritica noīa cōgeſta arbitrandū ſic. Nec hͦ ſeptuaginta interpretibꝰ qͥ ſpūſancto pleni erant ea que vera ſuerūt tranſtu lerūt: ſed ſcriptoꝝ culpe aſcribendū. dū de inemēda tis inemendāda ſcriptitant: ⁊ ſepe tria no mīa ſubtractis emedio ſyllabis in vnū vo cabulū cogūt. vel e regione vnū nomē ꝓpt̓ latitudine ſuā in duo vel tria vocabula di uidūt. hec ibi. Iteꝫ in ꝓlogo in libro Iob inquit. Cogor ꝑ ſingulos diuine ſcripture libros aduerſarioꝝ rn̄dere maledictꝭ. Et infra. Memini me ob intelligentiā huiꝰ volumīs iudeū quēdā p̄ceptorē qͥ apd̓ he breos primus haberi putabat̉. nō paruis redemiſſe nūmis. Cuiꝰ doctrina an aliqͥd ꝓfecerim neſcio. hͦ vnū ſcio nō potuiſſe me interp̄tari: niſi ꝙ ante intellexerā. Et poſt ml̓ta ait ibi Hierony. Audiant qͥꝓpt̓ ca nes mei iccirco me in hoc voluīe laboraſ ſe: nō vt interpretationē antiquā reprehen derē: ſed vt ea q̄ in illa aut obſcura ſūt aut obmiſſa: aut certe ſcriptoꝝ vicio depraua ta manifeſtiora nr̄a interptatōne fierent qͥ ⁊ hebreū ſermonē ex ꝑ̄te didicimꝰ. Et ī la tino pene ab ip̄is cunabulis inter grāma ticos ⁊ rhetores ⁊ ph̓os nutriti vel detriti ſumꝰ ꝙ ſi apd̓ grecos pꝰ ſeptuaginta editio nē iā xp̄i euāgelio choruſcāte iudeus aqͥla ⁊ ſymachus ac theodocion iudaizātes he retici ſūt recepti qͥ ml̓ta myſteria ſaluato ris ſubdola interp̄tatōne celarūt Et tn̄ ī exemplarijs habent̉ apud eccl̓as explanā tur ab eccl̓iaſticis virꝭ qͣꝫtomagis ego cri ſtianus de ꝑentibus xp̄ianis ⁊ vexillū cru cis in mea fronte portans cuiꝰ ſtudiū fuit obmiſſa repetere ⁊ deprauata corrigere et ſacramēta eccl̓ie puro ac fideli aꝑire ẜmo ne. ve a faſtidioſis vel a malignis lectori bus nō debeo reprobari. ¶ Tercio paſſus eſt btūs Hiero. ꝑſecutōnes hereticoꝝ: arri anoꝝ vicꝫ: vt ip̄e ſcribit̉ in epl̓a adDama ſū papā: qͦs oēs potent̓ euicit ⁊ xp̄iana do

cumenta publice defenſauit: qͣꝫta ꝟo Hie ronymus paſſus ſit a fictis amicis ip̄e de clarat in epl̓a ad Aſellā. In oībus tn̄ mo deſtiā ſeruās nō niſi ꝓpter deū ⁊ ꝓximorū vtilitatem ſibi falſo detrahentes rationa biliter obiurgabat. ¶ De auſteritate penitētie Hierony. in qͣ triennio ꝑſeuerauit: ob quā accepit merce dem celeſtis regni. Capitulū. III. Ercia ratio qꝛ Hiero nymus gloriam copio ſam obti nuit dicit̉ penitentie: de qua cō ſſideremus tria. Primo auſteritatem Decundo diuturnitatem. Tercio vtilitatem. ¶ Primo ꝯſideremus de penitētia Hie ronymi auſteritatē. Hanc ip̄e declarat in epl̓a ad Euſtochiū. vbi ſic ſcribit. Quoti ens in heremo ꝯſtitutus in illa vaſta ſoli tudine. que exuſta ſolis ardoribꝰ. horridū monachis preſtat habitaculū putabā me romanis delitijs intereſſe: horrebāt ſacco mēbra: de formis ſqualida cutis ſitū ethio pice carnis obduxerat: quotidie lachryme quotidie gemitus. Et ſi qn̄ repugnanteꝫ ſomnus īminens oppreſſiſſet: nuda humo vix oſſa herentia collidebaꝫ: de cibis ꝟo ⁊ potu taceo: cū etiā languētes monachi. aqͣ frigida vix vtant̉. ⁊ coctū aliquid accepiſ ſe. luxuria ſit. Ille igit̉ ego qͥ ob gehēne me tum tali me carceri ip̄e damnaueraꝫ. ſcor pionū tm̄ ſocius ⁊ feraꝝ ſepe choris inter eraꝫ puellarū: pallebāt ora ieiunijs ⁊ mēs deſiderijs eſtuabat in frigido corꝑe ⁊ ante hoīem iam ſua carne p̄mortuū. ſola libidi nū incendia bulliebāt. Itaqꝫ om̄i auxilio deſtitutus ad Ieſu iacebam pedes. riga bam lachrymis ⁊ crine tergebam: ⁊ repu gnantē carnē hebdomadaꝝ media ſubiu gabam. Et infra memini me dieꝫ crebro iunxiſſe cū nocte nec prius a pectoris ceſ ſaſſe ꝟberibus qͣꝫ rediret dn̄o increpante tranqͥllitas. ip̄aꝫ qͦꝫ cellulā meā qͣſi cogita tionū mearū ꝯſciā ꝑtimeſcebā. ⁊ mihimet iratus ⁊ rigidus ſolus deſerta penetrabaꝫ Sicubi ꝯcaua valliū: aſpera montiū. ru piū prerupta cernebā. Ibi me or̄onis locꝰ ibi illud miſerrime carniſ ergaſtulū. Et vt mihi teſtisᵗ eſt dn̄s poſt ml̓tas lachrymas poſt celo ocl̓os inherētes: nonunqͣꝫ videba tur mihi int̓eſſe agminibꝰ angeloꝝ. ¶ Se cūdo ꝯſideremus de penitētia Hierony mi diuturnitatē. Nā licet fuiſſet oībꝰ die bus vite ſue in laboribꝰ ⁊ pnīa. tn̄ in illa pe nitentia ſic dura quadriēnio ꝑſeuerauit. Qua ꝑacta ad bethleē oppidū remeauit impetrauitqꝫ ab epiſcopo Cyrillo locū ha bitandi: vbi monaſteriū ꝯſtruxit. ⁊ cū mo nachis habitauit. multos aūt ibidē diſci pulos coadunans in ſancto ꝓpoſito ⁊ trāſ latione ſcripturarū qͥnquaginta annis et ſex menſibꝰ deſudauit. Tāta deniqꝫ laſſitu dine fatigatus eſt: vt in ſtratu ſuo iacens: funiculo ad trabē ſuſpenſo ſuppinis mani bus ſe leuaret. ¶ Tercio ꝯſideremus de pe nitentia hieronymi vtilitatē aſſecutꝰ ē nā qꝫ ꝓ illa ſuiſqꝫ laboribꝰ mercedē perpetuā celeſtis regni. Nam. lxxxviij. anno etatis ſue. Duodecimo ꝟo anno imꝑij iunioris Theodoſij. in ſenectute bona migrauit ad dn̄m. Si qͥs ꝟo aliqͥd de trāſitu eꝰ noſcere cupiat. legat tranſitū eius. qui licet int̓ ſcri pturas apocriphas numeret̉. tn̄ multi ſūt ibi veriſil̓ia q̄ in felici dormitōi btī Hiero nymi occurrere potuerūt. Sicut eſt deuo ta ſacramēti euchariſtie ſuſceptio. circum aſtantiū exhortatio. ⁊ in terra obdormitio atqꝫ aīe illius ad celū deductio. Felix igit̉ aīa illiꝰ que in bethleē onere carnis depo ſito. indubitanter ꝓperauit ad xp̄m cuꝫ qͦ letat̉ in eterna requie. Ad quā nos meritꝭ eius ꝑducat clementia ſaluatoris qui vi uit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ. Amē. Sermo. LVII. de ſctō Benedicto gl̓io ſiſſimo patre monachoꝝ. 5N Ilectus deo ⁊ hoībus cuiꝰ memoria in bn̄dictōne eſt. Scribunt̉ hec ꝟba originaliter Ecc̄i. xlv. c. Cogit me ſctītas ex imia btī Bn̄dicti vt eiꝰ ampliſſimas lau des porare debeā. De qͦ licꝫ ſcripſerit abū de Gregꝰ. in. ij. dyalogoꝝ libro. tn̄ vt hͦ di cēdi ordine. qͦ apd̓ ppl̓m loqui ꝯſueuimus eiꝰ p̄conia audiētibꝰ illuceſcāt. in pn̄ti ſer mone aliqͣ ex ml̓tis breuiter explicabimus Nā vt in ſequētibꝰ apparebit int̓ ſct̄ōꝝ or dines. nō mediocrē aūt infimū obtinet lo

cū. quippe cū eiꝰ noī oꝑa ⁊ facta cōcordent ꝓpterea de ip̄o dicunt̉ verba ꝓpoſita in qui bus on̄dit̉ ꝙ memoria illiꝰ in bn̄dictōe. eſt qꝛ ſcꝫ bn̄dictus ē a deo ⁊ hoībꝰ. Qd̓ vtiqꝫ on̄dere poſſumꝰ maxime ꝓpter tria: que di ci poſſunt tres eius prerogatiue. Prima dicit̉ religionis inſtitutio. Secūda ſanctitatis ꝑfectio. ¶ Tercia vite pn̄tis ꝯſumatio. Quot modis accipit̉ religio. ⁊ de magni ficentijs religionis. ⁊ qͣꝫtū exaltata eſt reli gio ſct̄ī benedicti. ¶Capilulū..ſ. Rima p̄rogatiua ſācti Benedicti: qͣre eiꝰ memoria in bn̄dictōne ē d̓r religionis inſti tutio. Inſtituit qͥdē inſpirante deo religionē. ⁊ regulā ſctāꝫ monachoruꝫ ip̄e ſcpͥſit. Tn̄ vt ꝑs iſta clarior ſit. tria oc currūt de religiōe cōſideranda. Primū dicit̉ acceptio. Secundū magnificatio. Terciū exaltatio. ¶ Primū de religione ꝯſiderandū d̓r acce pt̄o. qͦt ſcꝫ modis religio accipit̉. Et ad hͦ dicit Ioh̓. an. ſuꝑ rubrica de regl̓aribus ⁊ tranſeūtibꝰ ad religionē. Ꝙ accipit̉ qua drupl̓r. Prīo mō ſoluꝫ ꝓ debito cultū veri dei. qͦ ad fidē: ⁊ ſic cōprehēdit totā xp̄iani tē q̄ d̓r xp̄iana religio. Et de hac acceptōe hr̄. xcvij. di. c. i. extra de diuor. ca. gaudemꝰ ⁊. C. de ſūma trini. ⁊ fide cathoᵐ. In epi ſtola. Int̓ claras: circa. pͥn. Secundo ſu mit̉ religio ꝓ cultū veri dei nō ſolū ꝑ fideꝫ ſꝫ ꝑ oꝑa bona. Et ſic cōprehēdit vniuerſi tatē bonoꝝ xp̄ianoꝝ ⁊ de hac ſcribit̉ xvi. q i. c. Iuxta. ⁊. xxxiij. q. v. qd̓ d̓o. ⁊ extra de cō ſti. c. eccl̓a. Tercio ſumit̉ religio ꝓ ſtatu cle ticali. ſic̄ ptꝫ.i. q. iij. c. Saluator. ⁊. xij. q. i. c. i. ⁊. in autꝭ. d̓ ſan. ep̄iſ.§. damꝰ. Quarto re ligio capit̉ ſtrictiſſime ꝓ ſtatu illo in qͦ qͥs ꝑ ꝓfeſſionē ſubdit ſe imꝑio p̄lati. dedicans ſe totū deo: vt notat̉ extra de voto ⁊ voti re dēptis. c. ex multa. ¶ Secūdū ꝯſiderādū de religiōe d̓r magnificatio. Et in hͦ ꝯfuta re debemꝰ ſtultinā qͦrundā. qͥ ſtatū religio nis irrōnabil̓r dānant. aſſeretes poſſe ml̓ ta fieri in ſeculo meritoria ⁊ ſalutē aīe con cernentia obque fatuū eſſe videt̉ vt qͥs reli gionis cuiuſcunqꝫ vitam aut regulā ꝓfite atur. Contra quos ꝓbabimus ſtatū religi onis excedere ſtatu ſecū larē qͣdtuplici rōe rimo rōne ſuꝑatōnis. Secūdo rōne abſolutōnis. Tercio rōne diſſolutionis. ¶ Quarto rōne derelictōnis. ¶ Primo ſtatus religiōis excedit ſtatū ſe cularē rōne ſuꝑatōnis. Nā licꝫ in ſeculo. poſſet qͥs elemoſynas pauꝑibus erogare. veſtire nudos paſcere famelicos ⁊ hmōi. tamē ingrediens religionē ⁊ in ea ꝓfeſſio nem faciens: ſuꝑ at omnia hmōi pietatis oꝑa. Propterea Hieronymus in epl̓a ad Iulianū ait. Nolo tm̄ ea offeras dn̄o que poteſt fur raꝑe. hoſtis inuadere p̄ſcriptio tollere: que accedere pn̄t ⁊ recedere. atꝫ in ſtar vndarū ⁊ fluctuū a ſuccedentibꝰ ſibi dn̄is occupant̉. atqꝫ vt vno cuncta comple ctar ſermone. que nolens in morte dimiſſu rus es. Illud offerre magnū eſt qd̓ nulluſ tibi poſſit hoſtis auferre. nulla eriꝑe tyran nis. quo tecū pergat ad inferos. īmo ad re gna celoꝝ ⁊ ꝑadiſi delicias. Extruis mo naſteria. multus a te ꝑ inſulas Dalmacie monachoꝝ numerus ſuſtentat̉. Sed meli us faceres ſi ⁊ ip̄e ſctūs inter ſāctos viue res. Sancti eſtote qꝛ ego ſanctus ſum: dic̄ dn̄s. Apoſtoli gloriant̉. qꝛ om̄ia dimiſerūt ⁊ ſecuti ſūt ſaluatorē. ⁊ certe preter rhetia ⁊ nauē nihil eos legimus dimiſiſſe. ⁊ tamen teſtimonio futuri iudicis coronant̉. qꝛ ſe oſ ferentes totum dimiſerant quod habebāt ⁊ in epiſtola ad Pāmachium ait. Facheꝰ diues erat: apl̓i pauꝑes. Reddidit ille qͣ druplū quod rapuerat diuiſitqꝫ pauꝑibꝰ partē ſubſtantie que remanſerat. Tamen qui paruus erat. ⁊ in apoſtolicā ꝓceritatē nō ſe potuit extēdere. nō fuit in duodecim apl̓oꝝ numero. Apoſtoli aūt quantuꝫ ad diuitias nihil. qͣꝫtū ad volūtatē totū mun dū ꝑiter reliquerūt. Et glo. ſuꝑ. iij. ca. Nu meroruꝫ inquit. Alij vouent vitulos. alij arietes. illi domos. Nazareus ſemetipſuꝫ hoc eſt em̄ votum nazarei quod eſt ſuper om̄e votum. Filius em̄ vel filia. aut pecuſ aut prediū extra nos eſt. ſemetip̄m deo of ferre. nec alieno labore. ſed ꝓprio placere ꝑ fectius ⁊ eminentius eſt omnibus votis. Hec ibi. El̓yna itaqꝫ illa qua ſeip̄m qͥſqꝫ donat deo in religione p̄eminet quibuſcu A2

qꝫ generibꝰ elemoſynarū que fieri poſſent in ſeculo. Qd̓ adhuc Hierony. in epl̓a ad paulinū ꝯfirmat dicēs. Ph̓us gl̓ie aīal ⁊ ppl̓aris aure vile mancipiū totaꝫ ſel̓ ſarci nā depoſuit. Et tu reputas in virtutū cul mine ꝯſtitutū ſi ꝑtē ex toto offerat: te vult dn̄s: nō tua. Te inquit vult hoſtiā viuam placentē deo. Suꝑat inſuꝑ ſtatus religio nis om̄e genꝰ pnīe: quā qͥs poſſet in ſeculo facere. Ob qd̓ ingrediēti religionē nulla ē penitētia alia ꝓ pctīs p̄teritis iniūgenda: d̓ pctīs tn̄ cōmiſſis pꝰ igreſſū religiōis im ponēda eſt penitētia. vt notat̉ extra de re gularibus ⁊ tranſeuntibꝰ ad religionē. ca. vlt. Hinc deuotus Bern̄. in li. de p̄cepto ⁊ diſpēſatōne ait. Audire vultis a me. vn de inter cetera penitētie inſtituta monaſte rialis diſciplina hanc meruerit p̄rogatiuā ⁊ ẜm baptiſma nuncupet̉: Arbitror ob ꝑ fectā mūdi renūciationē ⁊ ſingularē excel lentiā vite ſpūalis q̄ preeminet vniuerſis vite humane gnͣribꝰ hmōi ꝯuerſatio. Pro feſſores ⁊ amatores ſuos diſſimiles homī bus: ſi l̓es angelis facit: imo diuinā ī hoīe reformat imaginē: ꝯfigurās xp̄o inſtar ba ptiſmi. duꝫ ꝑ id qd̓ mortificamꝰ membra nr̄a q̄ ſūt ſuꝑ terrā: rurſus xp̄m induimꝰ: cōplantati ſil̓itudinē mortis eiꝰ. hec ille. ꝓpt̓ dicta nō videret̉ incōueniēs vt ingre diētes religionē ꝯſequerent̉ eandē gr̄am. ſcꝫ qͦ ad pctōꝝ remiſſionē quaꝫ ꝯſequunt̉ baptizati. vt ponit Tho. ij. ij. q. vlt. ¶ Se cūdo ſtatꝰ religionis excedit ſtatū ſecularē rōne abſolutōis. nā abſoluit ab om̄i voto tꝑali: qd̓ quis in ſeculo implere poſſet. vn̄ ſcribit̉ extra de voto ⁊ voti redempti. c. ſcri pture. Reus fracti voti aliqͣtenꝰ. nō habet̉ qͥ tꝑale obſequiū in ꝑpetua religiōs obſer uantiā noſcit̉ cōmutaſſe. Et vt ait Richar dus in. iiij. diſtinc. q. xxxviij. exceptꝭ ꝑſonis alicuiꝰ dignitatis. qͥ debēt ꝯſulere ſūmum pontificē. qͥlibet aliꝰ obligat̉ voto ad viſitā dū terrā ſctām: pōt abſqꝫ alia abſolutione religionē ingredi. ⁊ ꝑ ꝓfeſſione in illa ab ſolutus ē a voto ⁊ ita abſoluit̉: vt p̄dictuꝫ eſt ab oī alio voto. Nam cuꝫ obediētia ſit maximū votoꝝ ꝓ omni voto ſufficientiſſi me recōpenſat. ¶ Tercio ſtatus religiōis excedit ſtatū ſecularē rōne diſſoluiōis. naꝫ diſſolnit matrimoniū contractū ꝑ verba d̓ preſenti nō conſumatū In tali em̄ caſu p̄t alter coniugū etiā altero inuito intrare re ligionē. Et facta ꝓfeſſione ille qͥ remanet ī ſeculo: poteſt libere nubere. vt notat̉ extra de ꝯuerſione cōiuga. c. verū. c. ex ꝑte. ⁊. ij. c. Ex publico. ¶ Quarto ſtatus religiōis ex cedit ſtatū ſecularē ratione derelitōis. Nā licet filijs ꝑentes relinquere. dūmodo non ſint in extrema neceſſitate poſiti: atqꝫ ip̄is inuitis religionē intrare. Cuiꝰ ratio eſt. qꝛ magis vnuſqͥſqꝫ tenet̉ deū ⁊ animā ꝓpriaꝫ qͣꝫ ꝑentes diligere. Ex hoc inquit hieron. in epl̓a ad furiā de viduitate ſeruāda. So la cauſa pietatis eſt vbi carnis nulla noti cia eſt: honora patrē tuū: ſed ſi a te vero pa tre te nō ſeparat: tamdiu ſcito carnis co pulam qͣꝫdiu nouerit conditorē. Alioquin tibi Dauid ꝓtinus clamat. Audi filia et uide ⁊ inclina aurē tuam. ⁊ obliuiſcere po pulū tuū ⁊ domū patris tui: ⁊ concupiſcet rex decorem tuū. Et in epl̓a ad heliodorū de ꝯtemptu mūdi ait. Licet paruulus ex collopende at nepos: licet in limine iaceat pater: licet ſparſo crine ⁊ ſciſſis veſtibꝰ vbe ra qͥbꝰ te nutrierat mater oſtendat. ꝑcalca to perge patre: ſiccis oculis ad vexillū cru cis euola. Solū pietatis genus eſt in hac re fuiſſe crudelem. hec ille. Et cum iſta de religione loquimur. quidam nobis obijce re ſolent. Quid ſi om̄es religioſi eſſemus eſſet de mundo: que obiecto nō niſi ex fatu itate procedit cum gubernatio mundi ſpe ctet ad deū. Hinc eſt ꝙ Hierony. aduer ſus Uigilantiū ait. Argumētaris ⁊ dicis Si omnes ſe clauſerint ⁊ fuerint in ſolitu dine. quis celebrabit eccl̓ia quis ſeculareſ homines lucrifacit. Et quis peccantes ad pnīaꝫ poterit cohortare. Hoc em̄ modo ſi omnes tecū fatui eſſent. ſapiens quis eſſe poterit. Infantes in cunis nō vagient. ob ſtetrices abſqꝫ mercedibus mendicabūt ⁊ in lectulo ſuo frigidus atqꝫ cōtractus dor mitantius vigilabit. Raro virtus eſt nec a pluribꝰ appetit̉ atqꝫ vtinā hoc omnes eſ ſent ꝙ pauci ſunt de quibus dicit̉. Multi ſunt vocati pauci ꝟo electi. ¶ Terciū con ſiderandum de religione dicit̉ exaltatio. Nā vt de religione beati benedicti loqua mur exaltataꝫ illā videmꝰ qͣdruplici rōne ¶ Primo rōne dignitatis.

¶ Secūdo rōne ſctītatis. Tercio rōne numeroſitatis. Quarto rōne gratioſitatis. ¶ Primo exaltata fuit religio ſctī Benedi cti rōne dignitatis. Habuit em̄ viros ī di gnitatibꝰ eccl̓iaſticis ꝯſtitutos pene īnu meros. Nā ioh̓es vigeſimus ſſecūdus ex trahi illos fecit de archiuis ſūmoꝝ pontifi cū. ⁊ īuenit ꝙ a tꝑe ſctī Benedicti vſqꝫ ad pontificatū eiꝰ fuerūt de ordine ſctī Bene dicti qͥndecim milia ſeptingēti ⁊ qͣtuor ab bates qͦꝝ ꝯfirmatio ſpectat ad papaꝫ. Et ep̄i quinqꝫ milia ⁊ qͣtuor. Archiepi ſeptī genti. cardinales tricentitriginta. Sumi ꝟo pōrifices vigintiqͥnqꝫ. ¶ Secūdo exa tata fuit religio ſancti bn̄dicti rōne ſancti tatis: vt em̄ cōpertū eſt in cathalogo ſctōꝝ fuerūt in ea trigintaqͣtuor milia canoniza ti. ¶ Tercio exaltata fuit religio ſctī Bn̄ dicti rōne numeroſitatis. Sub iſta nanqꝫ ſctī Benedicti militāt monachi nigri: de qͥbus ſit mentio in clemētina Ne in agro. Qui cū eſſent relaxati reformati ſūt in cō gregatione que dicit̉ ſctē Iuſtine habēteſ ſpeciales cōſtitutōnes ⁊ exemptiōes ꝑ eu geniū papam quartū ꝯfirmatas. Sub re gula inſuꝑ ſancti Benedicti militant cy ſtercien̄. quos btūs Bern̄. mirabiliter di latauit. Camaldulēſes inſtituti ꝑ beatuꝫ Roncaldū. Ordo vallis vmbroſe. Ordo humiliatoꝝ. Ordo mōtis oliuaꝝ. Cluni acenſes. Silueſtrini ⁊ Ceſtini. quoꝝ ordi nem inſtituit ſanctus Petrus de murone. ¶ Quarto exaltata fuit religio ſctī Bene dicti rōne gratioſitatis. Nā ſūmi pontifi ces eidē ꝯceſſerūt ampliſſimas gratias. ī dulgentias ⁊ exemptōnes. Religionē ip ſam ſꝑ affectu paterno fouentes. ¶ Qualiter ſanctus Benedictus fuit eti aꝫ ſanctitate ꝑfectus. quod oſtendūt eius miracula ſpiritus prophetie atqꝫ cōmotio mundi. ¶Capitulū. 11. Ecunda ꝑrogatiua ſa cti Benedicti. quare memori a eius in benedictōne eſt. dicit̉ ſā ctitatꝭ ꝑfectio. quā colligere poſ ſumus ex tribus. Primo ex miraculoꝝ rutilatōne. Secūdo ex ꝓphetica illuſtratione. ¶ Tercio ex mūdi cōmotiōne. ¶ Primo colligimus ꝑfectionē ſanctitatꝭ bti Bn̄dicti ex miraculoſa choruſatōe Fe cit em̄ deus illū choruſcare multis miracu lis. ex quibꝰ aliqͣ recitabimus q̄ Gregꝰ. in ſcd̓o dyalogoꝝ libro fideliter deſcripſit. Et primū eſt de capiſterio fracto ⁊ ꝯſolidatō. Natus em̄ Bn̄dictus ex nurſia ꝓuincia: cū rome liberalibꝰ ſtudijs traditus eſſet. ī ip̄a ſui infantia lr̄as deſeruit: ⁊ deſertū pe tere decreuit. Quē nutrix ſua que eū tener rime diligebat vſqꝫ in quendā locū qui di cit̉ effide ſecuta eſt. Ubi ad purgandū tri ticū mutuo capiſteriū petijt. Sed ſuꝑ mē ſam incaute ponēs ⁊ corruēs in duabꝰ ꝑti bus fractū vidit. quā Benedictus flere ꝓ ſpiciens ꝑtes capiſterij accepit ⁊ ab or̄one ſurgens integre ſolidatū inuenit. Poſtmo dū nutricē occulte fugiens in quendā locū venit: vbi tribꝰ annis hoībus incognitus manſit. Excepto quodā monacho Roma nō noīe qui ſibi ſedule neceſſaria miniſtra bat. ¶ Secundū miraculū fuit de aqͣ edu cta in monte. Nā dū vndecim monaſteria ꝯſtruxiſſet. ex quibꝰ tria ſurſum in rupibꝰ montis erant. Fratres deorſuꝫ cū magno labore aqͣs hauriebāt. Cunqꝫ virū dei ſe pe rogarent vt mona ſteria illa mutaret. qͣ daꝫ nocte cū quodā puero montē aſcendit vbi diutius orans petras in eodē loco ꝓ ſi gno poſuit. Cūqꝫ domū redijſſet. ⁊ fratres ꝓ eadē aqua ad eū veniſſent dixit. Ite ī il lam rupē in qua tres petras inuenietis. in modico cauate. Ualet dn̄s inde vob̓ aqͣ ꝓducere. Qui euntes ⁊ iaꝫ rupem illā ſu dantem inuenientes concauū locū fecerūt ⁊ mox aqua repletū inuenerūt. Que vſqꝫ nunc tam ſufficiēter emanat. vt ab illo mō tis cacumine vſqꝫ ad inferiora deſcendat. ¶ Terciū miraculū fuit de ferro natante ⁊ redeunte ad manubriū. Quadā em̄ vice. cū circa monaſteriū viri dei. quidā cuꝫ fal caſtro vepres abſcinderet. ferrū de manu brio exiliēs in quendā lacū ꝓfundiſſimuꝫ cecidit. Cunqꝫ de hoc ille nimiū anguſtia ret̉. vir dei pietate motus manubriū in la cum poſuit. ⁊ mox ferrū vſqꝫ ad ſuū manu briū enatauit. ¶ Quartū miraculū fuit de puero mortuo reſuſcitato Dū em̄ faciente hoſte maligno cecidiſſet ꝑs cuiuſdaꝫ ꝑietꝭ A 3

interfeciſſetqͣꝫ monachū quendaꝫ: vir dei puerū illū mortuū ⁊ laceratū ad ſe in ſac co adduci fecit Et or̄one facta ip̄m a mor tuis ſuſcitauit ¶ Quintū miraculū fuit d̓ va ſe vitreo piecto. ⁊ oleo ml̓tiplicato Quo dā tꝑe dū totā ꝓuinciā in qua erat ſanctꝰ Benedictus fames valida occuparet Et vir dei oīa que inuenire poterat egētibꝰ mi niſtraret. Itaqꝫ nihil in monaſterio pret̓ modicū olei in quodā vaſe vitreo remāſiſ ſet. Iuſſit celerario. vt illud modicum olei cuidā egenti daret. Ille ꝟo ibidē pauperē audiuit. ſed obedire ꝯtempſit. Qd̓ vir dei vbi comperijt vas vitreū cum oleo ꝑ fene ſtrā proijci iuſſit: ne qͥd in monaſterio ꝑ in obediētiā remaneret. Proiectuꝫ itaqꝫ ꝑ ſa xa ingentia cecidiſſet: nec vas fractuꝫ: nec oleū eſt effuſuꝫ. Qd̓ ille leuari iuſſit. ⁊ dari integrū egenti poſtulanti. Monachū aūt illū de inobediētia ⁊ diffidentia increpās ſeſe in or̄one dedit ⁊ ꝯtinuo quoddaꝫ ma gnū doliū qd̓ ibi erat vacuū oleo plenū fu it. Qd̓ adeo excreuit vt ꝑ pauimentū effū deret̉. Sūt ⁊ alia eiꝰ miracula q̄ pret̓mitti mus ne ꝓlixitate dicendi tediū audienti bus ingeramꝰ. ¶ Secūdo colligimus ꝑfe ctionē ſanctitatis btī Bn̄dicti ex ꝓphetica illuſtratōne habuit quidē lumē ꝓpheticuꝫ vt cognoſceret ea q̄ natural̓r cognoſci nō pn̄t. Sicut ꝓbat̉ multis exemplis. ¶ Pri mū exemplū eſt de placido quē rapuerant aque Cū em̄ ille puer ⁊ monachus ad hau rienda aquam egreſſus in fluuiū cecidiſ ſet. ⁊ pene aqua illū in vniꝰ curſu ſagitte re traxiſſet. vir d̓i in cella ꝯſiſtens hͦ in ſpiritu ſtatim cognouit. Et maurū vocans. quid puero acciderit indicauit. ac vt: ad ipſum eripiendū ꝑgeret imperauit. Accepta be nedictōne concitus Maurus ſurrexit. ⁊ qͣ ſi ꝑ terrā ſe exiſtimās ambulare ſuꝑ aqͣs vſqꝫ ad puerū venit. eūqꝫ ꝑ capillos tenēſ de aqua extraxit Qui ad virū dei veniēs retulit quid acciderat Qd̓ benedictus nō ſuis meritis ſꝫ obediētie Mauri deputa bat. ¶ Secundū exēplū fuit de pane vene nato quē cognouit̉. nā quidā p̄ſb̓r Floren tinus noīe. vtro dei inuidens ad tantā de uenit inſaniā ſiue maliciaꝫ. vt panē vene no infectum viro dei tanqͣꝫ ꝓ benedictōne tranſmitteret: quē ſctūs gratāter accepit: ⁊ coruo qui de eiꝰ manu panē acciꝑe ꝯſue uerat ip̄m ꝓiecit dicēs. In noīe Ieſu xp̄i hūc panē tolle. ⁊ eū in tali loco vbi a nullo hoīe ſumi valeat ꝓijce. Tūc coruus aꝑto ore ⁊ expāſis alis circa eundē paneꝫ cepit diſcurrere atqꝫ clamare ac ſi aꝑte diceret ⁊ obedire ſe velle ⁊ iuſſa implere nō poſſe Cui ſctūs iterū atqꝫ iteꝝ p̄cipiebat dicēs Leua leua eū ſecurus ac ip̄m vt dixi ꝓijce Qui eū tollens poſt tres horas redijt ⁊ de manu eiꝰ annonā quā ꝯſueuerat accepit. ¶ Terciū exemplū fuit de ſpatario totile Totila em̄ rex gothoꝝ exꝑiri. volens. vtꝝ vir dei ſpiritū ꝓphetie haberet. cuidaꝫ ſuo ſpatario veſtimēta regalia tribuit ⁊ cū oī apparatu regio eū ad monaſteriū ſctī Be dicti deſtinauit. quē ille venientē ꝯſpiciēſ dixit. Fili pone pone: qd̓ portas nō eſt tuū qui ꝓtinus in terra cecidit: ⁊ qꝛ tanto viro illudere p̄ſumpſiſſet expauit. Cūqꝫ rediſ ſet ad Totilaꝫ retulit que viderat ⁊ audi erat. Tūc acceſſit totilas ad ſanctū Bn̄ dictū: cui ille multa p̄dixit. ſic̄ diffuſius po nit Gregꝰ. in. ij. li. dyalogoꝝ. ¶ Quartū ex emplū fuit de puero abſcondēte flaſconeꝫ vini. Quidā em̄ vir duos flaſcones vini ꝑ quendā puerū miſit ſācto Benedicto. Sꝫ ille vnū in via abſcondit ⁊ alium detulit vir aūt dei vinū cū gr̄arūactōne ſuſcpit. et deſcendentē puerū admonuit dicēs. Uid̓ fili ne de illo flaſcone quaꝫ abſcondiſti bi bas. Sed inclina eū caute ⁊ inuenies qͥd intus habes. Qui ꝯfuſus valde ab eo exi uit. ⁊ reuerſus volens adhuc ꝓbare quod audierat cū flaſconē inclinaſſet de eo ꝓtinꝰ ſerpēs exiuit. ¶ Quintū exempluꝫ fuit de monacho tenentē lucernā. Cū em̄ ſemel qͣ dam vice vir dei ſero cenaret. quidā mona chus nobilis genere ei aſſiſtēs ⁊ lucernaꝫ tenens ꝑ ſpiritū ſuꝑbie intra ſe cogitare ce pit. Quis eſt hic cui manducanti aſſiſto lucernā teneo. ſeruitiū impendo. quis ſum ego vt iſti ſeruiam. Cui ſtatim vir dei ait Bigna cor tuū frater quid eſt quod cogi tas. vocatiſqꝫ fratribꝰ lucernā iuſſit de ma nibus eius tolli ip̄m ꝟo ad monaſteriū ac cedere ⁊ quietū accedere. ¶ Tercio colligi mus ſanctitatē btī Benedicti ex mūdi cō motione: mira res eſt ꝓfecto ꝙ audito no mine ſancti Benedicti reges principes ⁊

populi chriſtiani ad tantā deuotionem ei ga illū exarſerint: vt in toto terraruꝫ orbe tam ſumptuoſa ⁊ dotibus copioſiſſimis ditata ꝯſtruxerint monaſteria. Quoꝝ pri mū ⁊ alioꝝ caput eſt monaſteriū montis caſſini. Nam ad illū montē ꝑuenit ſanctꝰ Benedictus. Et templuꝫ apollini qd̓ ibi ſitū erat in honorē ſctī Ioh̓is baptiſte ora toriū fabricauit: et circūadiacentē populo ab idolatria ꝯuertit. Illū aūt montē totū ex integro cū oībus ꝑtinētijs eius. ⁊ caſtra villas ⁊ poſſeſſiones donauit ſancto Bn̄ dicto Tertullus nobiliſſimꝰ romanꝰ ex gē te flauia pater placidi. Nam ex vxore ſua que erat ex familia Octauie gentis habu it tres filios ſcꝫ Placidū Euticiuꝫ ⁊ Ui ctorinū ⁊ vnā filiā noīe Flauiam Qui au dita fama ſancti Benedicti qui apud ſb̓ lacū morabat̉. acceſſit ad eū obtulitqꝫ ſibi Placidū iam ſeptennē. eoqꝫ relicto ⁊ bene dictōne accepta a ſancto viro dei romā re dijt. Poſtqͣꝫ ꝟo ſenſit beatū benedictuꝫ ad montē caſſinū ꝑrexiſſe iuit ad eū cū multꝭ nobiliſſimis romanis. Et tūc fecit donati onē prefatā. Donauit etiā ⁊ multas poſ ſeſſiones quas habebat in ſicilia. Cū aūt placidus ad etatē ꝑuenit virilē miſit illuꝫ beatus Benedictus in ſiciliā cū quibuſ dā alijs: qui capuam veniens a ſctō Ger mano epiſcopo benigne ſuceptus multa ibi miracula fecit. Nā primiceriū eccl̓ie ca puane dolore capitis oppreſſuꝫ ſanauit. ro gatus quidem ab eo vt ꝓ ſe oraret. dixit eſ In noīe Ieſu xp̄i cuius virtute ab aquis quibus trahebar ereptus ſum: adiutuſqꝫ meritis patris mei Benedicti. ſi fidē ha bes tante crudelitatis reſtituat te deus pͥ ſtine ſanitati. Liberauit ⁊ vnū cecū atqꝫ fi liū cuiuſdā mulieris in vltimis laborantē venit deinde beneuentū ſuſceptus a ſācto Marſiano ep̄o vbi liberauit claudū cuꝫ ſcabellis ambulantē ſuꝑ genua. poſtea tnͣſ tulit ſe canufiuꝫ ad ſanctu Sabinū ep̄m inde acceſſit regiū ad ſanctū Siſiminum ep̄m. tangē applicuit meſſanā Et ibi d̓ red ditibus portus ⁊ poſſeſſionū patris quas donauerat ſctō Benedicto fecit edificari monaſteriū in honore ſctī Ioh̓is baptiſte Quo cōpleto poſt ml̓ta ſigna que deus illū fecerat martyrij coronā adeptꝰ ē. Naꝫ venerant ad eū videndū fratres eius Eu ticius ⁊ Uictorinus ac ſoror Flauia cum multis alijs ex vrbe. Et ecce quidam ma nucha capitaneus. abdale ſaraceni qͥ tūc toti hyſpanie preſidebat cū claſſi minutiſ ſima cepit portū meſſane fregit monaſteri um. Et captos placidū ⁊ frēs ac ſororem virginē: cogebat abnegare fidē. Qd̓ cū il li facere rēnuiſſent poſt dies aliquos fla gellatos ⁊ ceſos iuſſit tandē decollari Di ximus iſta vt agnoſcat vnuſquiſqꝫ qͣꝫ ad mirabilis fuit ſanctitas patris Benedi cti: queꝫ vt ſuꝑius euarrauimus tot inſi gnes viri deuotōne p̄cipua coluerūt ¶ De felici tranſitu patris Bn̄dicti. qui idē ſui obitus p̄dixit. ⁊ de mira ip̄iꝰ deuo tione. ⁊ qual̓r eiꝰ gloria fuit duobus mona chis reuelata. Capitulū. III. Ercia prerogatiua ſā cti Benedicti quare ei memo ria in benedictōne eſt dicit̉ vi te pn̄tis cōſumatio. Nam ſicut ſancte vixit̉. ita ⁊ ſanctiſſime vite preſentꝭ curſu expleuit. In eiꝰ qͥppe felici tranſitu tria occurrerūt ſctītatē eiꝰ p̄ſignātia. Primū fuit vera p̄nunciatio. Secundū ſingularis deuotio. Terciū diuina reuelatio. ¶ Primum fuit vera prenunciatio Eodē quidem anno quo de hac vita vir dei erat exiturus. obitus ſui diē fratribus nuncia uit. Ante ſextū ꝟo diem ſui exitus aperiri ſibi ſepulcruꝫ iuſſit. Et licet ſapiens dicat Ecc̄s. ix. ca. Neſcit homo finem ſuum. Et cōmunis extat ſententia ꝙ nil incertius hora mortis. illud nihilominus intelligē dum eſt ẜm legem. Sed pleriſqꝫ deus ex pͥ uilegio ſpeciali voluit diem ſui exitus re uelare ¶ Secundum quod occurrit in trā ſitu beati Benedicti dicit̉ ſingularis de uotio. Febribus nanqꝫ correptus cuꝫ per ſingulos dies languor ingraueſceret. ſexto die in oratorium ſe portari fecit. Ibiqꝫ exi tum ſuum dominici corporis ⁊ ſanguiniſ ꝑceptione muniuit atqꝫ inter diſcipulorū manꝰ imbecillia membra ſuſtētans erectꝭ in celū manibꝰ ſtetit ⁊ vltimū ſpiritū inter ꝟba or̄onis efflauit. ¶ Terciū quod accur rit in trāſitu btī Benedicti d̓r diuina re A4

uelatio. Ip̄a quippe diebꝰ fratribꝰ vni ī cel la morati. alteri lōge poſito reuelatio eadē monſtrata eſt. viderūt nanqꝫ viaꝫ pallijs ſtratā atqꝫ īnumeris choruſcantē lampa dibus a cella ſctī Bn̄dicti verſus orientē vſqꝫ ad celū tendentē. Cui venerādo ha bitu vir quidā clarus aſſiſtēs. cuiꝰ eēt via quā cerneret inquiſiuit. Qui cū neſcire ſe diceret ait. hec eſt via qͣ dilectus deo Bn̄ dictus celū aſcēdit. Sepultꝰ ꝟo eſt in ora torio ſctī Ioh̓is baptiſte. qd̓ deſtructa ec cleſia apollinis ip̄e cōſtruxit. aīa ꝟo illa tā tis redimita virtutibꝰ de quibꝰ p̄dictū eſt cū xp̄o letat̉ in vita beata. ad quā nos ip̄e Ieſus ꝑducat qͥ ē bn̄dictꝰ īſcl̓a ſcl̓oꝝ. amē ¶ Sermo. LVIII. de ſancto Dn̄ico inſti tutore ordinis ſacri p̄dicatoꝝ. Agnus vocabit̉ in re gno celoꝝ. Scribunt̉ hec verba Math̓. v. c. que tn̄ ſctō Dn̄ico appropriari pn̄t. Fuit qͦdā ſalu tatus magnꝰ a grecis alexander macedo. qꝛ breui ſpacio ⁊ ꝑuo manu totū fere ſb̓egit orientē. Pōpeius etiā dux p̄clariſſimꝰ di ctus eſt magnꝰ a romanis ob xerū geſtarū magnitudinē. Nā ẜm Horoẜ. vigitiduos reges oriētales ⁊ ppl̓os īnumerabiles ſub didit romane reipublice. ob qd̓ Lucanus ip̄m de ſe ſic inducit loquentē. An̄ bis exactū qͣꝫ cinthia ꝯderet orbē. Om̄e fretū metuēs pelagi pyrata reliqͥt. Auguſtāqꝫ domū terrarū a ſede popoſcit Idē ꝑ ſithici querēs diuortia ponti. Indomitū regē romanaqꝫ fata morantē. Ad mortē ſcijlla felicior ire coegi Pars mihi nll̓a vacat mūdi. ſꝫ tota tenet̉ Terra meis qͦcūqꝫ iacet ſub ſole tropheis Hīc me victorē gelidas ad faſidis vndaſ Arthos hꝫ calida mediꝰ mihi ꝯditꝰ axis. Egypto atqꝫ vmbras nuſqͣꝫ flectēte ſiene. Occaſus mea iura tīet. thetīqꝫ fugacem. Qui ferit exꝑtꝰ pꝰ oīa fluīa bethis. Me damitꝰ cogͣuit arabs me marte fero Emoti. notiſqꝫ erepto vellere colchi.ces Cappadoces mea ſigͣ timēt ⁊ dedita ſacrꝭ Incertim dea dei molleſqꝫ ſuphene. Armenios cilicaſqꝫ feros tauros ſqꝫ ſb̓egi Quid ſocero bellū p̄ter ciuile reliqui. Hęc ille. Propter que oīa Lucanꝰ de eodē dicit. Brunduſij tacas ꝯſcēdit magnꝰ in arces. Sed alexandri atqꝫ pompeij me moria perijt cū ſonitū. ⁊ dn̄s ineternū per manet. qͥ voluit lōge meliꝰ honore ſctōs eꝰ qͣꝫ ppl̓i ſuos principes ⁊ dn̄s terre. Ideo nos magnū inter ſctōs dn̄icū gl̓ioſū voca mꝰ qͥ pꝰ deuictū mūdū dn̄ataqꝫ vicia coro natus reſidet in regno celoꝝ. Cū aūt hodi erna feſtiuitas eiꝰ ab eccl̓ia celebret̉. equuꝫ eſſe arbitror: vt tanti patris laudes expli cemꝰ de qͦ ꝟba in themate dicūt: ꝙ magnꝰ vocabit̉ in regno celoꝝ.i. in eccl̓ia militan te vt em̄ ait Gregꝰ. in omel̓. Regnū celoꝝ pn̄tis tꝑis eccl̓ia dicit̉ in qͣ ꝓfecto btūs do minicus magnꝰ merito p̄dicat̉. Et maxīe ꝓpter triplice illius excellentiam. rima d̓r diuina reuelatio. Secūda ꝟtuoſa decoratio. ¶ Tercia ſublimis priuilegiatio. ¶ Qual̓r ſctūs Dn̄icus fuit ml̓tipl̓r reue latus tanqͣꝫ is qͥ a deo electus fuit: vt eccle ſiam p̄dicatōne ſua ⁊ ſuoꝝ illuſtraret. ¶Capitulū. j. Rima excellutia bea ti Dn̄ici quare magnꝰ predicat̉ dicit̉ diuina reuelatio qꝛ eiꝰ ſan ctitas fuit diuinitꝰ reuelata. qd̓ oſtendimꝰ in ſeptē reuelatōibꝰ de eo factis Prima reuelatio fuit facta Sybille heri tree. que predixit ſctm̄ dn̄icū velut ſtellam mūdo irradiātem venturū: ſicut diximus ī ſermone ſecūdo de btō Franciſco. Et p̄ter illa que ibi poſuimꝰ ſubdidit ip̄a Sybilla loquens d̓ beato Dn̄ico ⁊ de btō Fraciſco Erūt ī diebꝰ vltimis due ſtelle lucidiſſime qͥbus erūt qͣtuor aīaliū facies. Tubā prio ris ſtelle reſumēt in pauꝑtate ⁊ directōne ſpernentes diuitias vociferabūt nomē ag ni. Secūda reuelatio fuit facta abbati Io achim. hic preter illa q̄ diximꝰ in ſermone de beato Franciſco ſuper Hieremiaꝫ ait. Sicut per Moyſen ⁊ Ioſue chananeos dn̄s iſraelitis ſubiaceret. xp̄ianis per Pau lum ⁊ Iohanne euangeliſtam ſtrauit ido latras. ſic ⁊ nūc ꝑ duos futuros ordines ſi gnatos. in illis gentes incredulas ſubijci et ⁊ ꝯuertet. Et iterū ibidē. Expectabitis luce.i. duos futuros ordines in Moyſe et Helya in mōtē eccl̓ie cū dn̄o apparētes: ꝙ

ſi nō acquieueritis veritati plorabit in ab ſcōdito anima mea Et iteꝝ idē refert. Si cut ſodomā duo angeli euertūt. ⁊ ſinago gā ſimiliter duo angeli Iohānes ⁊ xp̄s: ſic et nūc oportet vt duo angeli ad officiū p̄di catōis habeāt in duobꝰ ordinibꝰ deſignati in moyſe ⁊ helia. Et ibideꝫ adhuc ſequit̉. Neceſſe eſt vt qd̓ linguis igneis apl̓is eſt oſtēſum pleniore myſterio in futuris viris euāgelicis reuelādis in mūdo tꝑe iſto ſex to cōpleat̉. Et ī eodē li. ita loquit̉. Moab et amon duo filij loth qͥ nati ſunt de ince ſtu duos ordines extremos in ꝓximo re uelādos inſinuāt quos tanto durius affli ctio ſeculi deprimet quāto inſtātias ꝯtra ip̄m eoꝝ vexatio ſub eccleſie fluctuatōe cō ſurget. Et rurſus ibidē inqͥt. Sicut defici entibꝰ patribꝰ in deſerto: ſub Ioſue ⁊ Ca leph terrā ſunt filij iſrael promiſſionis in greſſi: ita nūc ſub euāgelizātibꝰ teſtibꝰ ſe cuturis ſpūaliū intelligētiā aſſequent̉: vi ta em̄ illoꝝ ꝓpter vtriuſqꝫ ſciētiā teſtamē ti in melle ſimul ⁊ lacte verſabit̉: vt de ver bis ſimplicibꝰ ꝓficiat iuſtus: ⁊ de eloquijs myſticꝭ ſtupeat eruditꝰ. Tertia reuelatio fuit facta mr̄i ipſius ſancti Dn̄ici. fuit em̄ ipſe ex hiſpanie partibꝰ villa q̄ dicit̉ cara roga exomēſis dioceſis: pr̄e Felice mr̄e aūt Iohāna. hec anteqͣꝫ paruulus naſceret̉ vi dit ī ſomniſ ſe geſtare catulū ī ſuo vtero ar dentē in ore faculā baiulātē: qͥ egreſſus ex vtero totū mūdū incēdere videbat̉: nec in anis fuit hmōi viſio cū p̄dicatores in ſcri ptura canes vocent̉. ſicut patꝫ. xliij. di. c. ſit rector. Quarta reuelatō ſcā fuit cuidā ma trone q̄ eū de ſacro fōte leuauerat: videbat̉ ſiquidē illi per ſomnū puer Dn̄icus: qua ſi ſtellā habēs in fronte: q̄ totā terrā ſuo lu mine perluſtrabat. Quinta reue latio fuit cuidā magiſtro in theologia famoſiſſimo apud tholoſam: hic dū quodā mane ante diē ſuas lectōes p̄uideret: oppreſſus graui ſomno caput ſuū in cathedra reclinauit ⁊ dormi re cepit: viſumqꝫ eſt ſibi ꝙ ſeptē ſtel le ſibi p̄ſentarēt̉. Qui dū de nouitate talis enxenij plurimū miraret̉ ſubito in lumine et quātitate tātū excreuerūt ꝙ totā patriā et mūdū illuminabāt Qui euigilās quid nā ſibi hoc uellet plurimū mirabat̉: ⁊ ecce dū ſcholas intraſſꝫ ⁊ legeret btūs Dn̄icuſ cū ſex ſocijs eiuſdē habitus ad ip̄m magi ſtrū humiliter acceſſerūt intimateſ eidē ꝙ frēs eſſent qͥ euāgeliū dei in partibꝰ tholo ſanis p̄dicarēt: ſignificātes adhuc ꝙ ſcho las ſuas venerāt frequētare ⁊ lectiōes au dire: qd̓ multo tꝑe factū eſt. Recolēs ergo magiſter ille viſionē ipſos eſſe ſeptē flellas quas viderat nullatenꝰ dubitauit. Sexta reuelatio fuit facta Innocētio pape. dum em̄ a deo inſpiratꝰ ad ip̄m pontificē acceſ ſiſſet ipſe Dn̄icus: poſtulaſſetqꝫ ꝯfirmari ſibi ſuiſqꝫ ſucceſſoribꝰ ordine qui p̄dicato rum diceret̉ ⁊ eſſet. cū aliquātulū potifex difficilē ſe exhiberet: nocte q̄daꝫ ipſe pon tifex videbat in ſomnis ꝙ lateranenſis ec cleſia ſubito miret̉ ruinā. Qd̓ dū tremēs aſpiceret: ex aduerſo dei Dn̄icus occurre bat humeriſqꝫ ſuppoſitis totā illā caſuraꝫ fabricā ſuſtētabat: quare exinde virū dei pontifex libēter audiuit: annuitqꝫ volēte deo vocis eius per om̄ia. Septima reuela tio fuit facta ipſi pr̄i ſctō Dn̄ico dū em̄ ip ſe romē moraret̉ inſtās pro ſui ordīs ꝯfir matiōe: nocte vidit in ſpū xp̄m in aere exi ſtētē ⁊ tres lāceas in manu tenētē ⁊ cōtra mūdū eas vibrātē. cui velociter mater oc currēs qͥd nā vellet facere inquiſiuit. Et il le. ecce totus mundus tribꝰ vitijs plenꝰ eſt ſcꝫ ſuperbia luxuria ⁊ auaricia. Et ideo his tribꝰ lāceis ip̄m volo perimere. Tunc virgo ad eius genua ꝓcidens ait. fili cha riſſime miſerere ⁊ tuaꝫ iuſticiā tēpera. cui xp̄s. Nōne vides quāte mihi iniurie irrō gant̉. cui illa. Tempera fili furorem ⁊ pau liſper expecta. habeo em̄ fidelē ſeruū ⁊ pu gilē ſtrēnuū qui vbiqꝫ diſcurrēs mundū ⁊ vitia expugnabit ⁊ tuo dn̄io ſubiugabit. Aliū quoqꝫ ſeruū tuū ſibi in adiutoriū da bo: qͥ ſecū ſimiliter decertabit. ⁊ xp̄s rn̄de bat. Uellē videre quos vis ad tantū offi ciū deſtinare. Tunc illa xp̄o ſctm̄ Dn̄icū p̄ſentauit. Cui xp̄s vere bonꝰ eſt ⁊ ſtrēnu us pugil iſte ⁊ ſtudioſe faciet q̄ dixiſti: ob tulit etiā ſctm̄ Franciſcū Et hūc xp̄s ſicut et pͥmū pariter cōmēdauit Sanctus ergo Dn̄icus ſociū ſuū in viſione ſua diligēter cōſiderās quē ante nō viderat in craſtino in eccleſia inuētū ex his q̄ nocte viderat ſi na indice recognouit. Et in eius amplexꝰ et oſcula ſctā ruens ait. Tu es ſocius meꝰ

tu pariter curres mecum: ſtemus ſimul ⁊ nullus aduerſarius preualebit: viſionem quoqꝫ predictam ſibi per ordineꝫ enarra uit Et extunc factū eſt eis cor vnū: ⁊ ani ma vna in dn̄o. De ſeptem precipuis virtutibus bea ¶ Dominici. ¶Capitulum. II. Ecunda excellētia bea F ti Dominici quare magnꝰ vo catur dicit̉ virtuoſa decoratio. Fuit em̄ ſeptem virtutibꝰ pre cipuis decortus. Prima dicit̉ corporis mortificatio. ecunda proximialis cōpaſſio. Certia feruens oratio. Quarta mundialis deſpectio. Quinta martyrij deſideratio Sexta euāgelica predicatio. ¶ Septima virginitatis profeſſio ¶ Prima virtus beati Dn̄ici dicit̉ corꝑis mortificatio: voluit em̄ corpus caſtigare ⁊ in ſeruitutē redigere: ne anima ſenſualibꝰ delectōibꝰ pollueret̉. Et vt in legēda eius narrat̉ Dum eſſet adhuc puerulus: nōdū a nutricis diligētia ſegregatꝰ deprehēſus eſt ſepe lectulū dimittere: qͣſi carnis iā de litias abhorreret: qͣre declinata ſtratꝰ mol litie frequētiſſime ſuꝑ terram dormiebat. Inſuꝑ dū eſſet palētie in ſtudio: vinū per decēniū nō bibit: poſtmodū laſcēte ſtoma cho cōpulſus eſt a bone memorie Dida co exonienſi ep̄o modico vino vti. Quid plura per multa tꝑa ſingulis noctibꝰ: reci piebat manu ſua ꝓpria de qͥdam cathena ferrea tres diſciplinas: vnam pro ſe. alterā pro pctōribꝰ qui verſant̉ in mūdo: tertiam pro his qui in purgatario cruciant̉. Tho ioſe cū ſocio in pane ⁊ aqua quotidie totā quadrageſimā ꝑtrāſiuit ſuꝑ tabulas dor miēdo. Idē fecit aliā quadrageſimā apd̓ carcaſona. ¶ Secūda virtus beati Dn̄ici dicit̉ proximialis cōpaſſio: cū eſſet palētie et fames valida multos affligere ndū ad hūc erat in ſeculo venditis libris ⁊ omni ſuppellectili acceptū preciū. Diſperſit de dit pauperibꝰ. Quo exemplo magnos ele ricos ⁊ diuites ac magiſtros ad miſerice⁊ die opera ꝓuocauit Narrat̉ adhuc de ipſo ꝙ dū in ꝓpria patria moraret̉: quedā mu lier cōqueſta eſt ei fratrē ſuū apud ſarrace nos detineri captiuū. Ille ꝟo nimia cōpaſ ſione cōmotus: ſeip̄m pro redēptiōe capti ui vendēdū obtulit. Sꝫ deus hoc nō ꝑmi ſit qui eū ad alia maiora reſeruabat: nam illi mulieri aliter ꝓuiſum fuit: ſctūs Dn̄i cus nō fuit p̄cio venditꝰ. ¶ Tertia virtus beati Dn̄ici dicit̉ feruēs oratio: nocturniſ quidē horis nemo vigilijs ⁊ obſecrattōibꝰ per omnē modū inſtatior diem imꝑtiebat̉ proximis noctē deo Sepe etiā cōtingit: vt in via ſuꝑueniētibꝰ pluuijs ſua ſociorūqꝫ veſtimēta madefieret: cunqꝫ poſt cenā ſo cijs eius remanerēt ad ignem vt veſtes ad exiccādū extenderēt. ⁊ corꝑa recrearēt vir dei ſic cū veſtibꝰ madefactis ad orādū in trabat eccleſiam. ¶ Quarta virtus beati Dn̄ici dicit̉ mūdialis deſpectio. Nā ſpre to mūdo adheſit exomēſi ep̄o a quo in ſua eccl̓ia factus eſt canonicus regularis: ibi qꝫ licet inuitus factus eſt ſuperior mona ſterij. ¶ Quinta virtus dicūt̉ maryrij deſi deratio. deſiderabat quippe effici martyr pro xp̄o. Et dum cōtra hereticos p̄dicaret illi necem ſibi minabant̉. Ipſe ꝟo intrepi dus ꝑmanebat: pertrāſibat loca in quibꝰ inſidie ſibi parate erant ſecurus. Et dū ſe mel heretci dixiſſent ſibi. qui faceres ſi cō īhēderemꝰ te. Rn̄dit. Rogarē vos ne mi hi breui cōpendio mortem celerem inferre tis: ſed paulatim ⁊ ſucceſſiue membra ſin gula mutilātes: deinde oculos meos eru entes ad vltimum ſemiuiuū laceratumqꝫ corpus permitteret ſic cruentatum in ſuo ſanguine volūtari: vel prorſus ad libiduꝫ necaretis: ad que verba heretici cōpuncti deſtiterūt vltra inſidiari ei. ¶ Sexta vir tus beati Dn̄ici dicitur euāgelica predica tio. predicauit nanqꝫ longo tempore con tra hereticos: ⁊ ꝓpterea ordinē predicato rum inſtituit: de quo ipſe talem habuit vi ſionem. Dum rome in eccleſia ſancti Pe tri pro dilatione ſui ordinis oraret glorio ſos apoſtolos Petrum ⁊ Pauluū ad ſe ve nientes aſpexit quorū primus Petrus vi

delicet baculū. Paulus ꝟo ſibi librum tra dere videbat̉: addebantqꝫ dicentes: vade predica: quoniā a deo ad hoc miniſteriuꝫ es electus. Moxqꝫ in momēto temporis videbat̉ ei ꝙ filios ſuos per totum mūdū diſperſos aſpiceret incedentes binos ⁊ bi nos: ⁊ verbū dei populis predicātes: qua propter tholoſam rediēs fratres ſuos di ſperſit. Et quoſdā quidē in hiſpaniā: quoſ dam ꝟo pariſius: alios tandē bononiā de ſtinauit. ¶ Septima virtus beati Dn̄ici dicit̉ virginitatis profeſſio. profeſſus qui dem eſt virginitatē: quā corde ⁊ opere am plexus eſt illamqꝫ vſqꝫ ad mortē ſeruauit ob quod ex oſculo manus eius quidā a ſti mulo carnis valde vexatas liberatus eſt. Erit ille ſcholaris qui miſſaꝫ audiēs bea ti Dn̄ici manū eius cum reuerētia ⁊ deuo tione oſculari popoſcit. Quaꝫ oſculās mi ram odoris fragrantiam ſenſit. Et extunc eſtus libidinis mirabiliter in eo refriguit: vt qui ante erat vanus ⁊ lubricus efficere tur poſtmodū continens atqꝫ caſtus. O quanta mūditie puritate eius caro pol̓re bat: cuius odor tā mirabiliter ſordes mē tis purgabat. ¶ De ſeptem priuilegijs in quibus deus ſublimem fecit beatum Dominicum. ¶CCapitulum. III. Ertia excellentia bea ti Dominici quare magnus vo catur ſublimis pͥuilegiatio: ſub ſimē quippe fecit illum deus in ſeptem priuilegijs. Primū dicit̉ ordinis approbatio. pecūdū fratrū multiplicatio. ertum ꝓphetica illuminatio. Quartū miraculoſa coruſcatio. Quintum diabolica effugatio. pextum felix conſummatio. ¶ Septimū eccleſiaſtica veneratio. ¶ Primū priuilegiū beati Dominici dici tur ordinis approbatio. Inſtituit enim ip ſe ordinem predicatorum ad docendum predicādum ⁊ confeſſiones audiendum: ad vtilitatem proximoꝝ ad obſequiū dei: ad expugnationē hereticorū: ad de fenſio nem fidei: ⁊ ad cōſeruationem diuini cul tus. Cepit auteꝫ ordo ille: Anno domini Milleſimo ducētiſimo decimoſexto. Il lum approbauit Innocētius: ⁊ confirma uit Honorius: ab iſto ordine ſecutus fuit ordo ſororum incluſarū. Quarum caput fuit monaſteriū de pruliano: deinde ſecu tum eſt monaſterium de montargis. Cui prefuit beata Anutia de viniaco. Et mo naſteriū ſancte. Agnetis de bononia. Cui prefuit quedā bta Cecilia. Eſt etiā alius ordo ſororū de penitētia beati Dn̄ici: qua rum religionē confirmauit eccleſia roma na ⁊ multis priuilegijs dotauit: in quo or dine floruerūt beata Margarita filia re gis vngarie ſctā Catherina de ſenis. bea ta Iohanna de caſtello. btā Beneuenuta de ciuitate auſtria. et multe alie. ¶ Secun dum priuilegiū beati Dominici dicit̉ fra trū multiplicatio. nō em̄ fieri potuit abſqꝫ virtute dei: vt in ordine ſancti Dominici tam breui ſpatio tot fratres multiplicarē tur. Quorum aliqui excellētes fuerunt ra tione martyrij: ſicut ſanctus Petus mar tyr. frater Dominicus ſocius eius. frater Conradus theotonicꝰ. frater Guilhelmꝰ. et frater Bernardus de tupe ſorti: frater Stephanus de narbona. frater Raymū/ dus carboni. qui in caſtro auinioneti dioce ceſis tholoſane ab hereticis pro fide chri ſti ⁊ obediētia ſancte romane eccleſie occi ſi fuerūt cantando. Te deum laudamus Alij fuerunt preſtantes merito vite: qui et miraculis coruſcarūt: ſicut frater Reginal̓ dus ſancti Auiniani. frater Henricus al tiſiodorenſis. frater Iordanis. frater Pe lagius hiſpanus. frater Petrus Golſalnij hiſpanus. frater Mauritius toletanꝰ. fra ter Dominicꝰ d̓ vallerica. frater Bernar dus de cantro. frater Gualterus baſilien ſis. frater Bernardus de vaſconia. frater Iohannes de valentia. frater Cabertus lugdunenſis. frater Dominicus ſegobiē ſis. frater Ambroſius ſenenſis. frater Ia cobus de anagnia. frater Iacobus de ve netijs. frater Marcolinus furliuienſis. frater Symon ariminenſis. Nonnulli

inſuper fratres ordinis ſancti Dn̄ici ſin gulariſſimi habiti ſunt ꝓpter ſciētiā ⁊ do ctrinā quoꝝ noīa explicabimꝰ in ſermone de cōceptiōe virginis glorioſe. vltra quos adhuc peritiſſimi iuris cōſulti de illo ordi ne ꝓdierunt. Sicut Raymūdus de pēna forti cōpilator decretaliū. frater Ioh̓es co lonienſis. cōpilator ſumme ꝯfeſſoꝝ. frater Brocardus theotonicus. frater Rogeri us brixiēſis. frater Bartholomeꝰ piſanus frater Udalricus argētinēſis. ⁊ alij pluri mi. Ob qd̓ ⁊ pleriqꝫ aſſumpti fuerunt ad eccleſie dignitates. Sicut Hugo: poſtula tor totiꝰ biblie. Robertus angelicus. nico laus de prato. Et alij multi qͥ fuerūt car dinales. Ponti fices ꝟo maximi fuerūt pe trus de carantaſia dictꝰ innocētius. v. Ni colaus de treuiſio dictꝰ. benedictus. xi. io hānes de vercellis qͥ electꝰ ſummꝰ pōtifex morte p̄uētus nō fuit coronatꝰ. ¶ Tertiū priuilegiū beati Dn̄ici dicit̉ ꝓphetia illu minatio. habuit quidē lumē ꝓphetie. Sic̄ ꝓbatū eſt indicijs manifeſtis. p̄dicāte nā qꝫ ipſo patre glorioſo in ꝑtibꝰ tholoſanis. cū quidē heretici eſſent incēdio deputati: aſpexit ſctūs Dn̄icus vnū eoꝝ: ⁊ officiali bus curie dixit. Iuſtuꝫ reſeruate. qd̓ ſctm̄ eſt. cōuerſuſqꝫ ad eū blandeqꝫ alloquens. Scio inqͥt fili mi ꝙ adhuc licet tarde: bo nus hō eris ⁊ ſctūs. dimiſſis ille ꝑ annos multos in hereſi ꝑmanſit. Tandē dei gr̄a illuſtratꝰ ad lumē veritatis venit. Et fa ctus frater ordinis p̄dicatoꝝ vitā ſuā lau ꝑabiliter duxit ⁊ feliciter cōſūmauit. Ro me inſuꝑ dū habitaret in ſctō Sixto qua dā die fratribꝰ ad capitulū ꝯuocatis palā om̄ibꝰ nūciauit: qͣctuor frēs ex ipſis in bre ui duos in anīa duos in corꝑe morituros. Inde ad a liquos dies duo frēs migraue runt ad dn̄m duo ꝟo ad ſeculū tendentes penitꝰ de ordine receſſerūt. ¶ Quartū pri uilegiū beati Dn̄ici dicit̉ miraculoſacorū ſcatio voluit em̄ deus illū coruſcare mira culis. Ex quibꝰ aliqͣ explicabimꝰ. Rome die qͣdā adoleſcēs cōſanguineꝰ dn̄i Ste phani cardinalis de foſſanoua. lapſus e qͦ p̄cipiti grauiter colliſus deferebat̉ exani mis: plangētibꝰ cunctis cōtigit illuc btm Dn̄icū ꝓperare. Quidā bonͤ frater Trā chedus noīe bt̄m Hn̄icū exorauit vi ora ret pro illo. Quare btūs Dn̄icus fecit il lud corpus in conclaue reportari Et facta or̄one ꝓtinꝰ eū vite reſtituit. In loco ſancti Sixti architectū ꝯtritū ſub quadā ruina de cauerna ſubductū oratōis ſue ſuffragio vite ſimul ⁊ ſanitati reſtituit. In eodē lo co cum eſſent frēs circiter quinquaginta. die quadā imminēte refectiōis hora ꝓcu rator ſcꝫ frater Iacobus romanꝰ ad ſctm̄ Dn̄icū acceſſit. Expoſuitqꝫ nō eſſe panē ad ſufficiētiā At ſctūs Dn̄icus id qd̓ erat diuidi ⁊ ſuꝑ mēſam poni mādauit. Con uenerūt ergo frēs dūqꝫ per ordinē reſide rēt ⁊ vnuſqͥſqꝫ buccellā cū gaudio ſuſciꝑet Ecce duo iuuenes eiuſdē habitꝰ formeqꝫ ꝯſimiles refectoriū intrauerūt palios ple nos panibꝰ ferētes ⁊ btō Dn̄ico in capite mēſe ſilēter obtulerūt et ſubito diſceſſerūt ita qͣꝫ nullus vnqͣꝫ ſcire potuit vnde vene runt vel quo diuertiſſent. In eodē loco dū p̄nomīatus frater Iacobus vnctiōe ſuſce pta laboraret in extremis. dolentibꝰ fratri bus qꝛ vtilē hoīem perdebāt. Dn̄icus cō paſſione motꝰ excluſis oībꝰ clauſoqꝫ oſtio oratōi ſe dedit: fratribuſqꝫ vocatꝰ in colu mē fratrem ipſis per manū p̄ſentauit. In ꝑtibꝰ tholoſanis cū trāſiſſet nauigio quā dā aquā: nauta importune preciū petebat cui btūs Dn̄icus mercedē eterne vite pol licebat̉ aſſerēs. Argentū ⁊ anrū nō eſt mi hi. At ille ad irā ꝓuocatꝰ per cappā eū ap prehēdit inquiēs: niſi ſolueris nō te dimit tam Tunc vir dei erectis in celum oculis paululū intra ſeip̄m orans. mox in terraꝫ ꝓſpiciēs denariū diuino nutu ꝓcuratum aſpexit dixitqꝫ illi. Tolle et me dimitte. Sunt ⁊ alia eius miracula multa in vita ipſius ⁊ in morte veriſſime comprobata ¶ Quintū priuilegiū beati Dn̄ici dicitur diabolica effugatio. Ad ſanctitatē nanqꝫ eius comprobandā voluit deus vt demo nes ab obſeſſis corporibꝰ ad eiuſ imperiū diſcederet. Unde multos a demonibꝰ li berauit. ¶ Sextū priui legiū beati Dn̄ici dicitur felix cōſummatio. appropinquāte nanqꝫ ſue peregrinatiōis termino cōſtitu tus a pud bononiā. graui cepit corporis in firmitate languere vbi poſt multa deuo tionis ſigna ad extremam horaꝫ veniens anno dn̄i. Milleſimo. ccxxi. dormiuit in

dn̄o. Ea die frater Guale prior brixie poſt modū eiuſdē ciuitatꝭ ep̄ſ. cū ſe fopori pau lulū dediſſet vidit in ſomnis qͣſi apertū ce lum ⁊ duas ſcalas quaꝝ vnā in ſummita te retinebat xp̄s. aliā ꝟgo mater. Angeli aūt aſcēdebat ⁊ deſcēdebāt. Et in imo ſca larū ſedes poſita erat in qua ſedebat qui dē frater p̄dicatoꝝ faciē habēs velatā ca putio ſicut ſolēt frēs ſepeliri. Ieſus aūt et mater eius ſcalas ſurſum trahebāt donec ſedēte in celū eleuato apertura celi clauſa eſt. Intellexit ex poſt p̄dictꝰ frater ſanctū Dominicū eadē die ⁊ hora ex hac vita mi graſſe. Eadē die frater Rahor tibure exi ſtēs qꝛ audierat ſctm̄ patrē bonone egre tare celebrās miſſam cū veniſſet ad illū lo cū in quo de viuis cōmemoratio fieri ꝯſue uit oras pro pr̄e factꝰ eſt in extaſi. Raptuſ qꝫ in ſpū vidit virū dei Dominicū corona quadā laureatū totūqꝫ mirabili ſplēdore fulgentē duobꝰ quibuſdā reuerēdis viris comitatū hincinde extra bononiā via re gia ꝓcedētē. Intellexitqꝫ ꝙ eadē hora do minicus ad celos migrauerat ſcꝫ hora ſex ta feria ſexta. ¶ Septimū priuilegiū bea ti Dn̄ici dicit̉ eccleſiaſtica ventratio. Nā eccleſia ſctā dei ſtatuit Dn̄icum ab om̄ibꝰ xp̄i fidelibꝰ venerādū. cuius feſtū celebrat annuatim ordinēqꝫ ſuū multis fauoribꝰ ⁊ gratijs ſpūa liter ꝓſequit̉. Sic em̄ placet ſummo deo qui vt p̄diximꝰ in pͥma ꝑte ele git Dn̄icū ducē ppl̓i ſui ⁊ p̄dicatorē euāge lice doctrine. Hic igit̉ eſt ille pater ⁊ pa triarcha eximius qui tetrū ⁊ horridū ſecu lū ſua vita ⁊ ſcīa illuſtrauit. Cuiuſqꝫ filij in dies prauitauitatē hereticā validiſſime ꝑſequunt̉. Hunc deuotiōe ſingulari coli muſ per quē deus tāta magnalia dignat eſt operari: qui onere carnis depoſitio nūc gaudet atqꝫ letat̉ inter agmina angeloꝝ laudans ⁊ benedicens xp̄um per infinita ſecula ſeculorum. Amen. ¶Sermo. LIX. de ſctō Uincētio docto re eximio ac celeberrimo famoſiſſimo pre dicatore ordinis predicatorū. Amedio eccleſie ape ruit os eius. Sapientis verba ſunt iſta originaliter Ecci. xv. ca. Inſtāte necoſſi hoꝝ cō̄o rum quibꝰ mūdus qͣſi totus vitijs erat ob rutus: ⁊ xp̄iana religio naufragiū pati vi debat̉. ſuſcitauit deus ſpm̄ ſancti Uincen tij: qui ſua p̄dicatōe innumerabiles popu los ꝯuertit ⁊ reformauit. hūc nō ab te ſctā romana eccleſia cata lago ſctōꝝ aſcripſit. Quē Calixtus tertiꝰ in vrbe maxima ſo lēniter canonizauit. ſtatuitqꝫ illu a cūctis fidelibꝰ venerādū Quapropter vt eius fe ſtiuitas deuotiōe feruētiſſima celebret̉: di gnū duxi in hͦ ẜmone illiꝰ p̄dicatiōes lau des eximias recēſere: d̓ quo ꝯueniētiſſime dici pn̄t verba in themate poſita. in qui bus tria myſteria ꝓponimꝰ cōtemplā da. Primū dicit̉ idoneitatis. ¶ Secundum ſingularitatis ¶ Terrium vtilitatis. ¶ Ꝙ btūs Uincentius fuit idoneus ad p̄dicādū. tū qꝛ gr̄a dei fuit in illo. tū ꝓpter ſciētiā. tū etiā ꝓpter ſanctitatē vite. Ca. I. Rimū myſteriū cōtem plādū de p̄dicatiōe ſancti Uin centij dicit̉ idoneitatis. Fuit ip ſe qͥpꝑe idoneus ad p̄dicandū euāgelium xp̄i tripici ratione. Primo ratiōe gratie inſpirātis. Secūdo rōne ſciētie excellētis. Tertio rōne vite reſplendētis. ¶ Primo fuit idoneus ad p̄dicandū rōne gr̄e inſpirantis. pie quidē tenere poſſumꝰ btm̄ Uincētiū fuiſſe inſpiratū a deo: vt or dinē ſancti Dn̄ici ingrederet̉. Nā vt in eiꝰ legēda narrat̉ ipſe: natꝰ eſt valētie ex fa milia ferrariorū parētibꝰ clariſſimis ⁊ ho neſtis Qui tres filios genuerūt ſcꝫ Petrū Uincētiū ⁊ Boni faciū. hic Bonifacius fuit iuris vtriuſqꝫ doctor peritiſſimꝰ: qui extincta vxore ſuaſu beati Uincētij cartu ſienſiū habitū ſuſcepit: in quodā monaſte rio extra muros valētie: qd̓ ab incolis vo cat̉ porta celi. Et ob ſue vite grauitatēqꝫ morū: poſt quattuor annos illius ordinis electus fuit rector generalis Et vt de btō Uincētio dicamꝰ quibuſdā indicijs quā tus euaſurus eſſet oſtēſum eſt Patri nāqꝫ eius dormiēti nocte quadā viſum eſt ꝙ cū in eccleſia fratꝝ p̄dicatoꝝ eſſꝫ quēdā virū venerabilem in habitu ſancti Dominici p̄dicantē audiebat. Cunqꝫ illum attente

deuotiſſime audiret. Ille dicebat. Cōgra tulor tibi. O fili dilectiſſime. poſt paucos em̄ dies vxor tua pariet tibi filiū: cuiꝰ erit tāta vite integritas: tāta doctrine vtilitas tāte fame ac mirabiliū operum claritas: ꝙ om̄es hiſpaniaꝝ galliarūqꝫ ppl̓i: eū tanqͣꝫ vnū ex veteribꝰ apl̓is venerabunt̉. Eritqꝫ frater ordinis cuiꝰ me eſſe vides poſt que dicta multitudo q̄ ibi adeſſe videbat̉ ma gnis vocibꝰ deo gr̄as referebat. Itaqꝫ duꝫ et ipſe in illiꝰ modi gratiarūactōe ſeſe mul titudini cōformē reddere conaret̉: ſtatim excitatꝰ eſt conatuqꝫ vocis dormiētē vxo rem excitauit. Mater inſuꝑ ipſius Uin centij dū ꝯcepiſſet ſatis leuiter eū portauit Et dū euꝫ geſtabat in vtero audiebat ſepe taqͣꝫ vocis canis latrātis emitti qd̓ a mul tis dei ſeruis p̄cipue a Iohāne valentine vrbis ep̄o Interp̄tatū eſt ꝙ filius quē reti nebat in vtero futurus eſſet euangelij xp̄i feruētiſſimꝰ p̄dicator. Dum aūt ex vtero infans prodijt: ⁊ ad baptizādū delatꝰ eſſꝫ multa erat inter ſuos de nomīe ei impone do diſſenſio. At ſacerdos illum baptizās. Uincētiꝰ inqͥt vocet̉. qd̓ ⁊ factū eſt. In in fantia ſua quietus erat ⁊ aſpectu decoruſ: et grādiuſculus factꝰ frequētabat eccl̓ias audiebatqꝫ libenter p̄dicātes: quoꝝ geſta et vocē motuſqꝫ qͣſi p̄dicās alijs pueris re ferebat. Tandē litteris traditus euaſit in virū doctiſſimū. Ita vt inter eos qui valē tie philoſophiā: theologiāqꝫ ꝓfitebāt̉: ſum mus oīm haberet̉. Dum aūt decimūocta uum attigit annū: pater eius allocutꝰ eſt eū dicēs: vt ex tribus eligeret vnū: aut vxo rem duceret: aut ad romanā curiā perge ret: vt ibi exaltaret̉: aut ordine fratrū p̄di catoꝝ intraret. Cui Uincētius rn̄dit ani mo ia diu ꝯcepiſſe vt ſancti Dn̄ici ſuſcipe ret habitū: que pater admatre dixit: eiqꝫ fi lij ꝓpoſitū indicauit. Cum bn̄dictōe itaqꝫ vtriuſqꝫ parētis: ad cōuentū fratꝝ p̄dica toꝝ acceſſit: qui eū letātes ad ſacrū ſuū or dinē receperūt. ¶ Secūdo fuit ideoneus btūs Uincētius ad p̄dicādum verbū dei rōne ſciētie excellētis. Quanta debeat eſſe p̄dicantiū ſciētia. dixi in quadrageſimali nr̄o: in ſermone de verbo dei Sufficiat igi tur in hoc loco exprimere: qͣꝫ fuerit doctus btūs Uincētius. Ipſe nanqꝫ poſt ſuſce ptum habitū oratiōi ⁊ lectiōi ſe totū dedit Et cū eius doctrina nota eſſet a priore cō uentus iniunctū fuit ei: vt pro fratrū ado leſcentū profectu de dialetica ⁊ de philoſo phia aliqͥd legeret. ꝙ cū humiliter iocūde qꝫ acceptaſſet: rumor impleuit aures mul torū ciuiū. Et ad eius lectionē multi ſecu lares cōfugerūt: audiebātqꝫ eū ſegentē ſu pra ſeptuaginta. In quo exercitio tres cō tinuos annos cōſumpſit. poſtmodū miſ ſus fuit barchinonā: ⁊ inde hileridam in quibꝰ ciuitatibꝰ eo tꝑe florebant ſtudia li beraliū diſciplinaꝝ. Tandē cū theologie dediſſet operam: vigeſimūoctauū annuꝫ agens magiſtrali corona fuit inſignitꝰ: po ſtea redijt valentiā. Ubi honorifice ſuſce ptus eſt: ⁊ per ſex annos publice legit ⁊ p̄ dicauit. Ad quē etiā ex vicinis ciuitatibꝰ multi cōfluebāt vt eū ⁊ p̄dicantē audirēt et ſub tam inſigni litteraꝝ ⁊ morū p̄cepto re ꝓficerēt Inter hec tꝑa venit valētiam: Petrus de luna cardina lis ſcꝫ clemens qͥ clemēs electus fuerat in fundenſi ciu tāte ab illa ꝑte cardinaliū: que diſceſſerat ab vrbano ſexto. Is ergo petrus miſſus erat legatꝰ ad Carolū francoꝝ regē qͥ audita famā beati. Uincētij eū ſecū duxit: ac tam diu tenuit donec peracto legatiōis tꝑe ad ip̄m pōtificē redijt. Tantū aūt fuit grata cardinali Uincērij ꝯuerſatio: ꝙ vix mul tis precibꝰ impetrare potuit licētiā: vt re diret valentiā ad ꝯſueta legēdi ⁊ p̄dicādi exercitia. ¶ Tertio fuit idoneꝰ btūs Uin centius ad p̄dicandū verbū dei: rōne vite reſplēdētis. Fuit equidē vita eius ꝟtutū ſplēdore decorata. Nā qͣꝫtū ꝑtinet ad car nis mortificatiōeꝫ. xlij. annis ꝯtinuis ieiu nauit exceptis dn̄icis diebus. Et ſextis et quartis ferijs in pane ⁊ aqua: a quo ieiu nio nūqͣꝫ abſtinuit: niſi qn̄qꝫ ex corꝑis in firmitate. Itinerabat diſcurrēdo nō equi tans: ſꝫ ꝓprijs pedibꝰ: cōtentus ſolo bacu lo quē manugeſtabat. Idqꝫ fecit viginti duobꝰ annis Sꝫ poſtea ex quadā infirmi tate ſuꝑueniēte in tibia grauior effectꝰ fe cit ſibi perquiri aſinū quo vehebat̉ quoti ens de ciuitate in ciuitatē volebat ꝓficiſci A tꝑe aūt quo cepit euāgelizādo diſcurre re: vſqꝫ ad extremū vite ſue terminū: nūqͣꝫ niſi aut ſuper ſarmentoꝝ aut palearū: aut

hmōi rerū ſtraminibꝰ: aut pauꝑe ſacculo modica lana plena cū eiſdē veſtibꝰ quibꝰ indutus erat dormiebat. A prima inſuꝑ adoleſcētia vſqꝫ ad vite ſue terminū: ſin gulis noctibꝰ corpus fuū diſciplinis fla gellabat. Et ſi forte egritudinis impedi mento illud facere nequiuiſſet: hoc a ſuis fidelibꝰ ſocijs fieri volebat. Quid de illiꝰ humilitate dicemꝰ que tāta fuit: vt quaſ cūqꝫ dignitates eccleſiaſticas animoſus ef fugerit. Nā nec dignitatē cardinalatꝰ vo luit acceptare. Defuncto nanqꝫ clemente affinnioni: creatꝰ fuit Petrus de luna: qui fuit bn̄dicitus. xij. A quo per lr̄as vocatꝰ fuit ſctūs Uincētius ⁊ ꝯfeſſor eius factuſ ac magiſter ſacri palatij. Et qm̄ romana eccleſia tūc ſciſmate fluctuabat. Erantqꝫ tres pōtifices. videlicꝫ ip̄e Bn̄dictus. xij. Gregorius. xij. ⁊ Iohānes. xxiij. Facto cō cilio conſtantienſij in quo creatꝰ fuit papa Martinus. v. Cum renūciaſſent Gregꝰ. et Ioh̓es: btūs Uincētius pro paci ⁊ vni tate eccleſie ſua ſit Benedicto. vt ⁊ ipſe ce deret. qd̓ cū ille facere recuſaret licētiā pe tijt diſcedēdi. Pontifex ꝟo a duocatꝭ mul tis ex p̄latis qui eius curiā ſequebant̉: pa ratoqꝫ rubeo pileo: voluit eū facere cardi nalem: at ille gr̄as eis referēs oblatū ſibi honorē penitus recuſauit: ⁊ licentiā petijt quā tandā obtinuit: vt pergeret ad diuer ſas mūdi partes p̄dicās regnū dei. quāte aūt fuerit mūdicie ⁊ puritates qͣꝫtū ve ca ſtitate dilexit: oſtēdūt p̄cipue duo exēpla: que de ipſo veriſſime recitant̉. Primuꝫ eſt ꝙ dū ipſe p̄dicabat valētie. Mulier ꝗ̄dā capta fuit amore ipſius: que fingēs aduer ſaꝫ valitudinē atqꝫ in lectō decubās Uin centiū vt ei ꝯfiteret̉ poſtulabat aduocari: qui veniēs ad eā intrāſqꝫ camerā eiꝰ exeū tibꝰ alijs remāſit ipſe ſolus: qͥ ad penitētiā cepit puellā exhortari. Ad ille blādis ver bis ei ſuum ſecretū apperuit: inhoneſtoſqꝫ geſtus corꝑis ei exhibuit: que oīa ille ab horrēs: prius eā charitatiue cōmonuit. in de ab illa ſeceſſit: q̄ ꝯfuſa cogitauit clamā do viro dei infamiā inferre. Et qͣꝫ primuꝫ vocē voluit emittere: diabolus eius corp grauiſſime vexare cepit. ⁊ cū id feciſſet die bus multis. Tandē cepit dicere. Ex hoc corꝑe nunqͣꝫ me poteritis pellere: niſi huc veniret vir ille qui in medio poſitus igni: nō potuit ab igne comburi. Et cū audiē tes neſcirēt qͥd vellēt hec verba ſignificare quidē de circūſtantibꝰ dixit. Aduocet̉ fra ter Uincētius qui ꝯfeſſionē eius audiuit: et eſt vir ſctūs ⁊ ſapiēs: ⁊ intelligit hec qui vocatus aduenit. Et ecce demon vllulatū teterrimū emittēs. heu adeſt inqͥt vir ille qͥ in medio ignis poſitꝰ nō fuit ab igne cō buſtus. Et hec dicēs ꝓ tinus abijt. Et cor pus ſemimortuū dereliquit. Scd̓m qd̓ de illo compertū eſt dū adhuc valētie fuiſſet narrat̉. Suggeſſit em̄ diabolus nōnullis inuidis ⁊ malignis: vt mulierē quādam meretricē ſpecioſiſſimā p̄cio ducta in cellā eius nocte introduceret. Capto ergo opor tuno tꝑe quo videlicet Uincētius ipſe ex more in eccleſia oratiōi inſtabat. Memo rata femina in cellaꝫ eius introducta eſt. Uincentius ab oratōe regrediens clauſo oſtio ⁊ in locū vbi dormire ſolebat veniēs reperit mulierē ſedentē: ⁊ in pͥmo aſpectu vehemēter obſtupuit ⁊ anteqͣꝫ eā alloque ret̉ multa cogitauit Sed tn̄ nō extimauit illā eſſe mulierē quinīmo putabat diabo lum eſſe: qui in ſpecie mulieris eū decipe re voluiſſet. Unde hoc pacto locutus eſt. Que tibi cauſa fuit vt huc venires in tali forma maledicte diabole. qͥ ſeruis dei no uis dolis ſꝑ inſidiaris. Meretrix rn̄dit. Femina ſum nō diabolus. Sꝫ obſecro te vt me patiēter audias. fere qͣttuor mēſes ſunt ꝙ tuo amore ſum capta. frequēter tē ptaui vt vel diei vel noctꝭ tꝑe. ad te venire potuiſſem. Sꝫ nūqͣꝫ mihi miſere ſeſe obtu lit oportunitas. Nūc aūt a nemine hoīm viſa. huc ingreſſa ſuꝫ. Et neceſſariū eſt vt hoc in lectulo ſimul hac nocte dormiamꝰ Eroqꝫ de cetero tibi deditiſſima ⁊ famam tuā cū ſilentio ꝯſeruabo. hec ⁊ ſil̓ia loquēs in oſcula ⁊ in obſcenos amplexꝰ ruere vo luit. Ac Uincē. virilit̓ ei reſiſtēs dure illā increpauit. Que cōpuncta prorupit in la chrymas ⁊ cauſam quare ad ipſum tem ptādum acceſſerat. reſerauit. petijt humi liter veniā promiſitqꝫ meretriciū relinque re. Sicqꝫ ab eo cū multa mentis cōtritiōe diſceſſit atqꝫ relicta ſpurcitia meretricali. virū accepit. ⁊ de cetero modeſtiſſime vixit

Quibꝰ exēplis facile inducimur vt eū vir ginitatis corona credamꝰ redimitū. Sed adhuc māſuetudinē illiꝰ cogimur admi rari: que tanta fuit vt iniurias ⁊ inſidias malorū equo animo ferret: illiſqꝫ pijſſime indulgeret. Inter cetera tn̄ ſtupēda q̄ ani mi ſui benignitatē on̄dūt occurrit vnū ex plicādū. ꝙ ī ciuitate valētie euenit Frater quidā theologie magiſter laſciuus ⁊ diſſo lutꝰ inuidēs fame ⁊ opinioni ſancti Uin centij. poſt multas detractōes: voluit no men ſancti viri mō qui ſequit̉ maculare. Introduxit quidē nocte in cōuentu mere tricē quādā q̄ ſecū dormiuit. Erat mulier hec aduena: q̄ ⁊ illis diebꝰ valētiā aduene rat Mane aūt ꝑſoluto p̄cio meretrici: nō tn̄ qͣle ſe habitura ſperabat eā vt potuit ſe creto emiſit. Illa ꝟo vultū fratris intuita vt videlicet eū per effigiē poſſet agnoſcere anteqͣꝫ cellā egrederet̉ eū obſecrauit: vt ſi bi ſuuꝫ nomē indicaret. At ille vocor inqͥt magiſter Uincētiꝰ Abijt meretrix ⁊ leno ni ei multiſqꝫ alijs dixit. ꝙ in cōuentu fra trū p̄dicatoꝝ per integrā noctē cū magr̄o Uincētio dormiſſet. nec tn̄ dignā laboris mercedē accepiſſet: ita factū eſt: vt turpis hec fama per vniuerſam vrbē diuulgaret̉ per idē tp̄s erat valētie germanꝰ ille ſancti Uincētij Bonifacius: de quo in p̄cedēti bus fecim mētionē: qui ⁊ in illo anno ꝓ patrie illiꝰ veteri ꝯſuetudine magiſtratū gerebat patrū iuratoꝝ Huic ml̓ti que de btō Uincentio dicebant̉ narrauerūt: q̄ tn̄ ipſe credere nec voluit nec potuit: ſꝫ exiſti mauit oīa ex inuidia emuloꝝ ꝓcedere. Ex eiuſ itaqꝫ ꝯſulto hi qui ſecū magiſtratū ge rebāt: ſtatuerūt vt fieret in vrbe generalis ꝓceſſio: in qua oēs religioſi ꝯuenirēt. Sta tuto aūt die Bonifaciꝰˢ ipſe ⁊ vniuerſa no bilitaſ vrbis ſeſe collocauerūt in loco quo dā vbi meretricē illā ſtare voluerūt. Pro cedētibꝰ ergo ſingl̓is fratribꝰ tādē trāſeū te mgr̄o Uincētio: illi nobiles interroga uerūt eā an ille eſſet cū quo dormierat: nō: inqͥt illa. Et adueniēte illo qui ſcelus ꝑpe trauerat. Illa digito eū demōſtrās. Ecce inqͥt iſte eſt ille frater ingratꝰ finita itaqꝫ ꝓceſſione Bonifaciꝰ ceteriqꝫ nobiles: in famatorē aduocauerūt. Qui pctm̄ ſuū ce lare nō valēs: publice ꝯfeſſus eſt. pergēſqꝫ ad beatum Uincentiū qui adhuc factū ignorabat: ab eo cum lachrymis veniam poſtulauit ⁊ obtinuit. De ſingulari excellē̄tia p̄dicatōis beati Uincētij: qui ⁊ ml̓tis annis ⁊ diuerſis po pulis p̄dicauit dn̄o cooperate. et ſermone miraculis confirmante. ¶ Ca. II. Ecundū myſteriū cō T templandū de p̄dicatōe ſancti Uincentij dicit̉ ſingularitatis. Fuit equidē. p̄dicatio eius ſin gularis et excellentiſſima valde maxime propter tria. Primo propter cōtinuationem. Secūdo ꝓpter cōmunicationem. Tertio propter cōfirmationem. ¶ Primo p̄dicatio eius fuit ꝯtinuata per plures annos. Nā licet ante in multis lo cis verbū dei euāgeliſaſſet. tn̄ a triceſimo octauo ſue etatis anno: cepit ſuaꝝ p̄dica tionū cōtinuū exercitiū ꝑſeuerare vſqꝫ ad lxxv. annū vite ſue: quo ex hac luce migra uit. In hoc aūt diſcurſu reꝝ ſuaꝝ ordo ta lis fuit. Nocte quinqꝫ horas quieti tribue bat: reliqͥs ꝑtes noctis aut or̄onibꝰ: aut ſa cris leetōibꝰ occupabat. Mane ꝟo ad lo cū quo ppl̓i euiāgeliſaturū expectabāt ſe cō ferebat. pͥmūqꝫ ipſe miſſaꝫ cātādo celebra bat. deinde p̄dicabat. poſtea volēs ſatiſfa cre deuotioni ppl̓oꝝ: eis manꝰ oſculādas prebebat. oblatoſqꝫ ſibi infirmos cruce ſi gnabat. Dicebatqꝫ. Signa aūt eos qͥ cre diderint hec ſequent̉. Suꝑ egros manus imponēt ⁊ bn̄ habebūt. deniqꝫ adijciebat. Ieſus Marie filius mūdi ſalus ⁊ dn̄s. qͥ te traxit ad fidē catholicā te cōſeruet in ea et btm̄ faciat ⁊ ab hac infirmitate te libe rare dignet̉. Amē. Poſtea cibū cū dei bn̄ dictiōe ſumebat nūqͣꝫ voluit niſi vno fer culo vti. ab eo anno qͥ religionē ingreſſus eſt. vſqꝫ ad terminū vite a carnibꝰ ſemper abſtinuit. vinū ml̓ta aqua cōmixtū ſemꝑ ſumebat. ¶ Scd̓o p̄dicatio ſancti Uincē tij fuit excellēs ⁊ ſingularis: rōne cōmuni catiōis. qꝛ fuit multis ppl̓is ⁊ gētibꝰ com municata. Regiones em̄ in qͥbꝰ p̄dicauit: fuer̄t Catalonia. Regnū valētie. Arogo nia. vniuerſa hiſpania: in qua ſunt Portu galia. Gallicia Nauarra Predicauit etiā

in gallia: in comitatu tholoſano: in ligua dach: in delphinatu: in auinione: in ſabau dia: in aluernia: in hibernia: in burgundia in normandia. Iuitqꝫ ad inſulam mago ricarū: ad anglia: ad ſcōtiam deſcēdit. In italiā ⁊ vniuerſam regionē pedis montis luſtrans: demū venit vſqꝫ ad ianuā ſemꝑ euāgelizās. Predicauit etiā alexādrie: vbi interfuit ſctūs Bernardinus tunc adole ſcens de qͦ ip̄e vincētius publice retulit ꝓ phetico ſpū. Futuꝝ illū in breui totius lu men italie: qd̓ ſecutū eſt. Sāctus qͥdē vin centius. xxx. annis obijt pͥuſqͣꝫ ſctūs Ber nardinus. Et ſctūs Bernardinus cano nizatus eſt qͥnqꝫ annis pͥuſqͣꝫ ſctūs vincē centius. ¶ Tertio p̄dicatio ſctī vincentij fuit ſingularis rōne confirmtaiōis. qꝛ fuit multis miraculis ꝯfirmata. Ex qͥbus ali qua referamus. Diſcedēte viro dei ex vi co q̄ eſt ciuitas catalonie ⁊ ꝟſus barchino nā ſe cōferente: ad quoddā hoſpitiū decli nauit. Illi ꝟo qͥbus erat cura de re fectiōe interrogauerunt hoſpitē ſi qͥd ſibi eſſet qd̓ viro dei ceteriſqꝫ eū comitātibus comedē dū apponeret. Hoſpes rn̄dit. nihil niſi pa rū farine parūqꝫ vini in dolio. Illi reſpon derūt: ex farina q̄ tibi eſt ꝯficias tot panes quot potes. vt ſaltem cibari poſſit hic ſer uus dei: ⁊ aliqͥ nobiles qͥ eū comitant̉: vi num qͦꝫ de dolio extractu iuſſerat reponi ī quodā ligneo vaſe: qd̓ ab illius loci inco lis portatoria vocat̉. Oportuno itaqꝫ tꝑe cepit beatus vincentius ſeſe ad diſcūben dū accingere. At viri p̄dicti ei nūciauerūt neqꝫ pane neqꝫ vinū vniuerſe multitudi ni poſſe ſufficere. Qd̓ cū audiuit vir ſctūs de ſūma dei liberalitate cōfiſus: iuſſit eis ne cui dicerēt aliud. ſꝫ panes qͦs habebant quō melius poſſent multitudini diſtribue rūt. vinū ꝟo in portatoria poſitū ab oībus quēadmodū ꝯſueuerāt ſumi ꝑmitterent. Cepit inde bn̄dictiōe facta cum vniuerſa multitudine ferme triū miliū hoīm diſcū bere Mox aūt dū panes qͥ erāt qͥndecim diſtribuerent̉ vinūqꝫ ſumeret̉: non ſolū ex eoꝝ multiplicatiōe eſt illa multitudo ſaci ata: ſꝫ etiā ip̄m vinū qd̓ fere acetū erat: in optimū mutatū eſt. Qd̓ vbi ꝑpendit̉ ho ſpes humi ꝓſtratus a btō vincentio bn̄di ci poſtulauit: quo viſo miraculo om̄es deo gr̄as retulerūt Altera ꝟo die hoſpes pͥma luce ꝯſurgēs paranſqꝫ ꝓ farina ⁊ vino ad vrbe velle ꝓficiſci. archa farina: ⁊ doliū op timo vino vſqꝫ ad ſummū plenū cōpetijt: Aduocatis deinde nōnullis tranſeuntibꝰ eis rem geſtā narrauit. Predicāte btō vin centio in qͣdā villa: cōtigit vt narraret fa ctū illud mirabile quo fert̉ ſctā Marga rita diabolū in hūana ſpecie ſibi apparen tē humi ꝓſtrauiſſe Erat inter eos qͥ virum dei ſequebant̉ adoleſcēs qͥdā lōgobardus cuius erat multa ſimplicitas. Ideo audi ens duelluꝫ illud cepit intra ſe dicere. Si deus aliqn̄ ꝑmiſerit vt viſibili ſpecie dia bolus mecum certare voluerit eū cōſimili mō ſternā: tantūqꝫ pedibꝰ calcabo quouſ qꝫ eū ſuperauero. Igit̉ circa primā ⁊ vige ſimā horam ex villa egrediens captatoqꝫ ſibi oportuno loco ad orandum genua fle ctens petijt a deo ſibi cōcedi vt diabolum viſibili forma ei apparere ꝑmittat: de quo poſſet victoriā reportare. Inter hec venit mulier q̄dam falcem manu deferēs miſſa ad metendū ferraginē qua ibidē campus plenus erat hec aut mulier erat a natiuita te muta Que veniēs in locū vidēſqꝫ adole ſcentē inter ſegētē genu flexū vehementer expauit ac aliquātulū retrocedēs cepit vo cē ſine exp̄ſſione ſermonis emittere: ⁊ ipſi adoleſcēti qͥbuſdā ſignis manuū ⁊ capitis minabat̉. Ille cernēs feminā eſſe decrepi tā corꝑe oblōgā facie macilentā laceratas veſtes habentē: voces altas ſine expreſſiōe ꝟboꝝ emittentē ſibi falce quā manu por tabat minantē diabolū eſſe eſtimauit: cre diditqꝫ ſuas p̄ces exauditas. qͣre in eā ir ruens in terrā deiecit: veniſti inqͥt maledi cte diabole veniſti. Non certe me viſibili certamine ſuꝑabis quē inuiſibili ſupera ſti tēptatiōe ſepiſſime. Hec dicēs crinibꝰ eā hūc ⁊ illuc trahēs: mō manibus aliqn̄ falce quā ip̄a portauerat tamdiu verbera uit totqꝫ ſibi vulnera in facie ⁊ ceteris cor poris ꝑtibus intulit: ꝙ eā ſeminecē reliqͥt. Ad vocē aūt vtriuſqꝫ magna multitudo cucurrit: ⁊ vidētes qd̓ factū fuerat adole ſcentem captum carceri detruſerunt. Re lata ſunt hec beato vincentio: qͥ corpus ſe re exanime ad ſe illico ferre iuſſit mox fron tē deinde pectus vltimo cor mulieris cru P

ce ſignauit. Et ecce corpus qd̓ extinctū vi debat̉ reſpirare cepit ⁊ femina quā a nati tiuitate oīs catalonia mutaꝫ cognouerat locuta eſt. Et ſacerdotē petijt cui confite retur qͥ dū veniſſet cōfeſſa eſt ſingula ꝓferē do diſtincte ac ſi nunqͣꝫ muta fuiſſet. dein de petijt cetera ſacramēta ſibi cōferri: po ſtremo ſe morientē dn̄o cōmendauit: ⁊ loqͥ nūqͣꝫ deſijt quouſqꝫ ſpiritū exalauit. Ado leſcens ꝟo beati vincentij p̄cibus a ſuſpen dio liberat̉. ⁊ iuſſu vincentij in italiam re meauit. In villa ſancti matthei: nō longe diſtante ab vrbe valentie in qͣ beatus vin centius aliquos dies cōmoratꝰ fuerat. vi ſus eſt vir qͥdā venerabilis ſpeciē ⁊ habitū gerens hoīs heremite qͥ ſe vltro obtulit be atū vincentiū vna cū alijs ſecuturū. Fuit gͣ a cūctis magna cū iocunditate ⁊ hūani tate ſuſceptus. Itaqꝫ in initio fuit eius cē uerſatio oībus gratiſſima poſt paucos ve ro dies cepit detrahere doctrine beati vin centij. ita vt aliquos ſubuerteret venerunt hec ad aures officialiū. Qui eū captuꝫ ac cathenis vinctū carceri manciparūt Alte ra ꝟo die volētes eū examinare miſſis ad carcerē miniſtris qͥ eū adduceret: neminē niſi cathenas inuenerūt Mox ad viꝝ dei veniētes rem geſtam narrauerūt: qͥ ſubri dēs nō hō inqͥt vt putabatis ſꝫ dia bolus ſuit: volens impedire fructū quē ex p̄dica tiōe mea multi cōſequunt̉. Oratiōe ſua ī barbaſen ſedata fuit tēpeſtas q̄ mota eſt: dū volebat ppl̓o p̄dicare in feſto apl̓orum petri ⁊ pauli. Idē factū eſt tholoſe in feſto ſancti martini In ciuitate carcaſone a mē ſe iunio vſqꝫ ad ianuariū tāta fuit terre ſic citas vt oēs de fructibus colligēdis deſpe rarēt. Aduocauerūt ciues beatū vincenti um qͥ tholoſe p̄dicabat ad quos cū veniſ ſet qͣrto die quo fuerat ciuitatē ingreſſus fi nito ẜmone. monuit ppl̓m vt omēs genua flecterēt ⁊ dei miſcd̓iam implorarēt ip̄e eti am orauit deinde ſe erexit ⁊ in aere fecit ſa lutare ſignū: habito inquiens ⁊ dn̄o gr̄as referatis. Exaudite ſunt oratiōes vr̄e: vix ꝟba finierat cū ſubito aer nubibus plenꝰ ē ⁊ tāta aquaꝝ abundātia eſt e celo dimiſſa quātā incole illaꝝ regionū ſeſe vidiſſe me minerint. In ciuitate caſtrenſi q̄ eſt in gal ia in feſto aſcēſiōis xp̄i oblatū ſibi hoīem qͥ paraliſim ſeptē annis paſſus fuerat: be nedixit ⁊ ſanatus eſt. In qua ciuitate ꝓxi ma die maximā tempetaſtē motā dū p̄di caret crucis ſigno facto penitꝰ fugauit. In mōteſquino nō lōge a tholoſa. vir qͥdē ge rardus noīe morbū caducū patiens: acce ptu bn̄dictione a viro dei liberatus ē. In loco quē dicūt de monte oluio ꝓpe carca ſo nā quendā mercatorem cui nomē guilhel mus. tribus annis viſu orbatū poſt factā bn̄dictionē ad oculoꝝ officiū reſtituit. Ua lentie ductū ad ſe hoīem: qͥ fuerat mutus qͣdraginta annis cruce in ore ſignauit ⁊ il le ſtatim locutus eſt ſemꝑqꝫ lingue officio vſus fuit qͣꝫdiu vixit. Surdū aliuꝫ qͥ octo annis nunqͣꝫ audierat. facto in eius aurit bus ſigno crucis: ꝑfectiſſime audire fecit. Apud murſiam hiſpanie ciuitatē: quodā eſtatis tꝑe. tanta fuit locuſtaꝝ ⁊ brucorum multitudo ꝙ in qͣtuor dieꝝ ſpacio fere cō ſumpſerāt qͥcqͥd viride habebāt̉ in cāpis. Uincētius illis diebus in ip̄am vrbē ve nerat quē ciues lachrymātes reqͥſierūt vt ꝓ ip̄is oraret Qui ſtatim iuſſit aquam af ferri eāqꝫ bn̄ dixit. deinde extra vrbē egreſ ſus cōtra locuſtas ⁊ brucos ip̄am aquam ſperſit. Altera ꝟo die mortua cōperta ſūt. illius generis aīmalia Uoluit etiaꝫ deus beatū vincentiū ſpiritu illuſtrari ꝓphetico Nā ⁊ de calixto ſicut etiā ⁊ mihi retulit ſā ctitas ſua: p̄dixit matri eū filiū futurū pō tificē maximū Barchimonie tꝑe quo erat maxima penuria p̄dicans ppl̓o: p̄dixit du as noues ea die onuſtas fore vēturass de quibus nulla erat mentio. Pronunciauit mortē cuiuſdā fratris heremitani Et etiā cuiuſdā alterius monachi. Cū apud ceſa ris auguſtam nobilē aragonie ciuitatē p̄ dicaret mediū ſermonē interrupit: cepitqꝫ vehementer flere: deinde lachrymas ter ſit. demū ad populū iocundo vultū ꝯuer ſus. Hac inquit hora mater mea valētie extincta eſt: ⁊ ad requiem celeſtis regni ꝑ ducta. Que verba audientes notauerunt Et ex facti poſtea euidentia vera fuiſſe cō perta ſunt. ¶ Quā fructuoſa fuit p̄dicatio ſancti vin cectij in cōuerſione peccatoꝝ ⁊ baptizatio ne infide liū. ob quod gloria ingente adē ptus eſt. CLapitulu. 11 ſ.

Ertium myſteriū con templandū de p̄dicatiōe beati 11 vincentij d̓r vtilitatis. Ex eius nāqꝫ p̄dicatiōe triplex vtilitas eſt exorta. Prima d̓r peccatoꝝ cōuerſiōis. Scd̓a infidelium baptizationis. Tertia ſuijpſius glorificatiōis. ¶ Prima vtilitas q̄ exorta eſt ex p̄dicatio ne ſancti vincētij d̓r peccatoꝝ conuerſiōis Quiſnā explicet quot pctōres audientes verba vite ab ore vincētij cōuerſi ſunt ad dn̄m deū ſuū: fuerunt fere innumerabiles inter qͦs fuerat capitale odiū multorū an norū ꝓpter necē: aut amicoꝝ aut affinium aut cōſanguineoꝝ generatū: qͥ eo p̄dicāte cū magna cōpunctiōe in medium ſurrexe rūt: clamātes ſe velle ꝑcere inimicis ⁊ ho micidis. vir aūt dei in his multa cautela vti ſolebat. Nam hmōi penitētes iubebat pͥmū oſcula pacis dare inimicis. Deinde ſpectante vniuerſo ppl̓o a notario publico quē ad hͦ ip̄e ſecū ducere ꝯſueuerat: illorū remiſſiōes annotari faciebat Meretrices lenones: homicidas: pyratas: dei ⁊ ſāctoꝝ bla ſphemos ⁊ hmōi generis hoīes qͣdra ginta fere milia reduxit ex ſceleꝝ ꝓfundita te: nō ſolū ad mentiū cōtritionē: ſꝫ etiā ad agendā penitentiā publicā. Nec durū vi deri debet ꝙ tantū fructū fecerit aīarū: qn̄ vt p̄dictū eſt p̄dicabat dn̄o cooꝑante ⁊ ſer monē cōfirmante ſequētibus ſignis. In ter q̄ erat mirabile valde. ꝙ apud vniuer ſos hiſpanie gallieqꝫ ⁊ italie ppl̓os ſua p̄ dicatio fuerit ⁊ ſemꝑ ſua lingua materna fuerit locutus: om̄es tn̄ ſic loquentē intelli gebant: fructūqꝫ ſue doctrine capiebāt ꝑin de ac ſi ſinguloꝝ auditoꝝ lingua loqueret̉ Huius rei teſtes fuerunt plurimi theoto nici ⁊ anglici quoꝝ idioma quantū diſtet a lingua valentinioꝝ: nouit ppl̓us vniuer ſus Teſtis eſt illa gallie regio q̄ nr̄is tem poribus britani a appellat̉. In qua duobꝰ annis ſtetit ⁊ ibi felicē curſum cōſumma uit. Sunt in illa patria homines vtriuſqꝫ ſexus īnumerabiles quos vocāt britones britonizantes quoꝝ idioma obſcuriſſimū eſt. vtpote nullis niſi ip̄is cognitū ⁊ qͥ ſunt nō niſi ſeinuicē intelligētes qui tn̄ virū dei nō minus intelligebāt: qͣꝫ ſi in eorū lingua p̄dicaſſet Ibi multa deus per illū miracu la fecit. Uxor quippe ducis britanie ⁊ frā cie regis filia religioſiſſima multis annis infecūda fuit. Sꝫ poſtqͣꝫ a vincentio bene dictionem accepit: cōcepit ⁊ peperit filios quoꝝ vnus fuit Petrus vir magne probi tatis qui patri ſucceſſit fuitqꝫ dux britano rū. Maxima itaqꝫ multitudo erepta ē de manibus diaboli mucrone p̄dicatiōis ſue Erat enī in vicioꝝ rep̄henſione terribilis adeo ꝙ frequentiſſime accidit vt multi in peccatis obſtinati eius p̄dicationē audiē tes ſic cōmoti ſunt vt in terrā tremebundi proſtrati corā vniuerſa multitudine veni am p̄carent̉. Et qͣꝫuis ip̄is peccatoribꝰ ſic terribilis videret̉: tamen ſua verba cū tan ta moderatiōe mitigabat: ꝙ ip̄os miro qͦ dāmodo alliciebat vt ad eū audiendū tra herētur. ¶ Scd̓a vtilitas q̄ ꝓuenit ex p̄di catione ſancti vincentij dicit̉ infideliū ba ptizatio. Cōtra iudeos nāqꝫ ita acutus ac copioſus acerqꝫ diſputator fuit: eiſqꝫ ita ſcripturaꝝ ſacrarū ſenſum aperiebat vt in diuerſis ciuitatibus ſuꝑ vigintiqͥnqꝫ mi lia fecerit baptizari. Multi quoqꝫ ſarra ceni quoꝝ in hi ſpania magna copia eſt ſa crilegam ipſoꝝ ſectā abnegantes ſuaſione eius ſacrū baptiſma ſuſceperūt: quoꝝ nu merus octo miliū ferme fuit. Tam gratio ſa erat doctrina eius. vt etiā ip̄i infideles qͣꝫ ſepe vltro occurrerent ad ip̄m audiēdū Apud cartuſiam catalonie ciuitatē: cum aſcendiſſet ad p̄dicandū non ſtatim cepit vt ſolebat. Quāobrem expectans ppl̓us admirabat̉: quid ſibi vel let illa mora in ſi lentio. Ip̄e aūt hoc animaduertens. Nul la inquit ſit in vobis admiratio. Expecto enī gratiā dei vobis aduenturā. veniēt nā qꝫ huc hoīes: quoꝝ aduentus vobis om nibus erit gratiſſimus. vix verba finierat Et ecce iudeoꝝ multitudo illuc veniēs di xit: ſe velle vincentij doctrinaꝫ audire. At vincētius corā emi multitudine eos inter rogabat: qͥſnā eis ſuaſerat vt illuc ꝓficiſce rentur. Illi reſponderūt ꝙ nemine ſuadē te ſed ſua ꝓpria ſponte venerāt. Igit̉ vincē tius dicendi pͥncipiū fecit. ⁊ tāta gr̄a diffu ſa eſt in labijs eius vt illa die multi ex illis iudeis ad fidē xp̄i conuerterent̉. Rex gra nate audita ſuorū operum celeberrima fa B 2

ma miſſo legato qͥdā viro ī ſua lege doctif ſimo eū ad ſuū regnū ire obſecrauit: vt nō ſolū videre ſed etiā p̄dicantem audire po tuiſſent fide publica ſibi ꝓmittēs. vt in eiꝰ regno poſſet legem xp̄i libere p̄dicare: ꝙ et factū eſt. At ipſe rex videns ex ea re ml̓tos ex ſuis ſacrū baptiſma ſuſcepturos: timēs ne ex hoc pelleret̉ a regno nō eſt paſſus. vt vir dei ibi ſermonē diuinū effunderet. ob qd̓ ip̄e ad xp̄ianos redijt. ¶ Tertia vtili tas q̄ exorta eſt ex p̄dicatiōe ſancti vincen tij d̓r ſuijp̄ius glorificatio. Uoluit enī d̓s ip̄m glorioſum reddere nō ſolū ī beata vi ta: ſed in hoc mūdo tam in morte qͣꝫ etiaꝫ poſt mortē Cum enī ex britania decedere decreuiſſet. Ex venetenſi vrbe aſino vt ſo lebat vectus nocte iter arripuit: pergenſqꝫ multa milia paſſuū demū luceſcente die ante portas ciuitatis ſe eſſe deprehendit. Qua ex re ad ſocios cōuerſus. Redeamꝰ inqͥt fratres in vrbē qꝛ dei voluntas eſt vt hoc loco vite nr̄e curſus peragat̉. Paucis poſt diebus occupās grauiſſimus febribꝰ fratres ſuos cōuocauit: eiſqꝫ dixit ſe ex hac vita migratuꝝ. Factaqꝫ ꝑ eū humili ꝯfeſ ſione abſolutiōeqꝫ plenaria abſolutus ẜm cōceſſionē ſibi facta a martiuo qͥnto ſalu taria ſacramēta venerabilis ſenex oīa reli gioſe ſuſcepit. Appropinquāte ꝟo termi no vite petijt vt legeretur paſſio xp̄i: iuxta narrationē quattuor euangeliſtarū. Poſt ea voluit audire ſeptem pſalmos peniter tiales. In fine ꝟo totus iocūdos ⁊ hilaris iunctis eleuatiſqꝫ manibus ac ocults ī ce lū. Felix illa aīa ad dn̄m euolauit Nonas aplis anno dn̄i milleſimoquadrīgēteſimo decimonono. Et quēadmodū dū viueret multis claruit miracul̓ ſic poſt eius mor tem vſqꝫ in hodiernū diē miraculis rutila re nō ceſſat. Hūc Calixtꝰ tertius in die et in feſto ſctī Petri cathalogo ſanctoꝝ ꝓ cō ſuetudine xp̄iane religiōis aſcripſit Hūc om̄is eccleſia dei merito venerat̉ hūc fide les precipuū patronū habent: ⁊ aduoca tum: qui eius p̄ſidiū implorantibus cum fide ⁊ deuotiōe liberaliſſime ſb̓uenit. Cu ius meritis deprecemur xp̄m vt nobis tri buat eternā pacem. Amen. ¶ Sermo ſexageſimus de corona btī Pe Al martyris ordinis p̄dicatorū. Oronabitur qui le gittime certauerit. Doctoris gentiū verba ſunt iſta: origi naliter. ij. ad Thimo theū. ij. ca. Nullus formidare debet inire qd̓cūqꝫ p̄lium ꝓ xp̄i amore qͥ ⁊ opem ferre pugna tibus eſt paratus ⁊ victoribus coronā lar gitur. Hinc Iacobus.i. ca. ait. Beatꝰ vir qͥ ſuffert tēptationē: quoniā cū ꝓbatus fu erit accipiet coronā vite quā reꝓmiſit de us diligentibus ſe. Et Paulus de ſe dice bat. ij. ad Thimotheū. v. cā. Bonū certa men certaui curſum cōſummaui: fidē ſer uaui. In reliquo repoſita eſt mihi corona iuſticie: quā reddet mihi dn̄s in illa die iu ſtus iudex: Propterea glorioſus Petrus martyr audacter cū hoſtibus anime con greſſus eſt: quē dn̄s gloria ⁊ honore coro nauit. Cū aūt hodierna die ſit feſtuꝫ eius ad eius laudes enarrādas inuigilare de bemus: de qͦ locuturi ad coronā ſue victo rie vertemus ſermonē. De qua tria myſte ria ꝓponimus contemplenda: Primum d̓r conditionis. Scd̓m multiplicationis. Tertium oſtenſionis. ¶ Qꝭ corona beati Petri martyris longe p̄cioſior fuit qͣꝫ quorucūqꝫ imperatoꝝ ⁊ re gum ⁊ de ip̄a aureola. Capitulu. I. Rimū myſteriū contē planduꝫ de corona beati Petri martyris: d̓r conditionis. Non enī fuit talis quales ꝯſueuerūt deferre hi qui in bellis temporalibus victores euaſe rūt: de quibus mentionē dicit Plinius in li. xvi. de naturali hiſtoria. Eicit enī ꝙ an tiquitus nulla niſi deo dabatur geſtanda corona. additqꝫ. primū omnium libeꝝ pa trem ſuo capiti coronā ex hedera impoſu iſſe. Romani autē vt etiam atteſtatur Au luſgelius. libro. v. noctiū acticarū. Dabāt coronā triumphalē: obſidionalē. ciuicam. muralem. caſtrenſem ⁊ naualem. Trium/ phales corone erant auree. que ob honore triumphi mittebant̉. hec antiqͥtus ex lau ro vel mirra erant. Sed creſcente potētia romanorū ex auro facte ſunt. Obſidiona lis corona erat quā liberati ab obſidione

dabant duci qui ip̄os liberauit. Et talis erat graminea ex eo facta gramine qd̓ eo loco generatū eſſet intra quē clauſi eſſent obſeſſi. Corona ciuica dicebat̉. vt etiā va lerius ſcribit rubrica de iure triumphādi quā ciuis ciui a quo fuerat ſeruatus in p̄ lio in teſtem vite ſalutiſqꝫ ſue dabat Et ta lis ex quercū erat qm̄ cibus victuſqꝫ anti quiſſimus ex quercū fuerat hac corona ci uica. Lugelius vir cēſorius in ſenatu Ci cerone conſulem donaria republica cenſu it eo ꝙ eiꝰ opera fuiſſet atrociſſima illa cō iuratio catiline detecta ⁊ vindicata Mu ralis corona erat aurea q̄ donabat̉ ab im peratore qui primo ſcandebāt muros ho ſtium. Caſtrenſis corona erat aureea. hāc imperator illi donabat qui primus caſtra hoſtiuꝫ intrabat. Naualis ſimiliter aurea erat. roſtris nauiū inſignita: q̄ donari con ſueuerat qͥ primus in nauali prelio arma tus in nauem hoſtiū tranſſijſſet. Cepitqꝫ bellis piraticis eā dāte Pompeio magno Erat etiā corona oualis ⁊ poſtea oleagina que ⁊ ſupradicte cū incredibili gloria por tabantur Sed corona beati Petri marty ris omnes illas incōparabiliter excedic ꝙ ni aliud eſt niſi premiū illud eterne beati tndinis qd̓ adeptus eſt poſt curſum p̄ſen tis vite In quo aſſecutus eſt aureolā cum virginibus: martyribus ⁊ p̄dicatoribus. Sed vt iſta melius intelligant̉: de ip̄a au reola tria ſunt conſideranda. Primū qͥd eſt aureola. Scd̓m a qͥbus differt aureola. ¶ Tertiū qͥbus debet̉ aureola. ¶ Ad primū reſpondet̉ ex dictis in cōpen dio theologie li. vij. Ꝙꝭ aureola eſt mētis ſpeciale gaudiū: veniens ex oꝑe p̄cellenti ⁊ pͥuilegiato. Ubi ſciendū ꝙ ſicut ex gau dio eſſentialis premij qd̓ eſt aurea redun dat in corpore beatoꝝ qͥdam decor qͥ eſt in gloria corporis. Sic aureola licet pͥncipa liter ſit in mēte: ꝑ quandā tamē redundā tiam fulget ī carne. Ne propter hoc decor cicatricū qͥ in martyꝝ corporibus appa re bit poteſt dici aureola: qꝛ martyres aliqui cicatrices non habebāt. vtpote qͥ ſunt ſub merſi in aquis. vl̓ cōſumpti famis inedia vl̓ ſquallore carceris interempti tamē iſti aureolā habebunt. ¶ Scd̓m conſiderādū a quibus differt aureola Et reſpōdeturꝙ ab aurea ⁊ a palma Aurea enī eſt premiū ſubſtāciale qd̓ methaphorice d̓r corona tū ex parte meriti: qꝛ nō reſpondet generi ope ris ſed radici charitatis: tū ex parte p̄mij: ꝑ qd̓ anima fit ꝑticeps diuinitatis. Pal ma ē premiū accidētale: qd̓ nec radici cha ritatis nec generi operis debet̉: ſꝫ tm̄ volū tati. Tale p̄miū habuit ſanctus Marti nus: eo ꝙ martyriū deſiderauit: licet opus non fuerit ſubſecutum. Un̄ cantat̉ de ip̄o Quē ⁊ ſi gladius ꝑſecutoris nō abſtulit: tamē palmā martyrij nō amiſit/ Aureola ꝟo eſt p̄mium accidētale qd̓ reſpōdet ope ri excellenti ⁊ pͥuilegiato ſcꝫ martyrio ꝟgi nitati ⁊ p̄dicationi. ¶ Tertiū ꝯſiderandū qͥbus debet̉ aureola. ⁊ iā p̄diximus qͣꝫ tri bus generibus ꝑſonaꝝ ⁊ hͦ triplici rōne. Primo rōne excellentis operationis. Scd̓o rōne excellentis ſuperationis. Tertio rōne excellētis cōformatiōis. Primo debet̉ aureola aliqͥbus rōne ex cellentis operationis qꝛ in ꝟginibus mar tyribus ⁊ p̄dicatoribus inueniunt̉ tria ex cellentiſſima opera triū potentiaꝝ anime. Excellentiſſimū enī opus rōnalis eſt p̄di catio veritatis. Excellentiſſimū opus cō cupiſcibilis ē obſeruatio ꝟginitatis. Ex cellentiſſimū aūt opus iraſcibilis eſt tole rantia mortis. Secūdo debet̉ aureola vir ginibus p̄dicatoribus ⁊ martyribus: ra tione excellentis ſuꝑationis. Ipſi nāqꝫ ſu perāt magnifice hoſtes anime.ſ. carne mū dū ⁊ demonia. Nā martyres vincūt mun dū: virgines carnē: p̄dicatores diabolum. In martyribus ergo eſt ꝑfectiſſima victo ria de impugnatiōe exteriori. Et hec perfe ctio victorie cōſiderat̉ ex duobus. Primo ex magnitudine paſſionis. qꝛ inter omnes paſſiones illatas exterius: mors eſt oībus principalior. Secūdo ex cauſa pugne que ip̄e xp̄s eſt. martyrē enī nō facit pena: ſꝫ eā id eſt. mors ſuſcepta ꝓpter xp̄m. Marty rio nāqꝫ nō debet̉ premiū ẜm hoc ꝙ ab ex teriori infligit̉. ſed ꝓpter hoc ꝙ pro xp̄i no mine voluntarie ſuſcipit̉. qꝛ non meremur niſi ꝑ ea que ſunt in nobis. ⁊ nō per ea que extra nos. ſicut nec demeremur niſi per ea que ſunt intra nos qͣꝫto autē id qd̓ qͥs ſi ſti net volūtarie difficilius eſt id volūtati ſu B 3

ſtinere. tanto volūtas que ꝓ xp̄o illud ſu ſtinet oſtendit̉ in xp̄o magis firma: ⁊ ideo excellētius ei premiū debet̉. Uirgines in ſuper ſingularē victoriā de carne obtinēt: qͣꝫuis autē ⁊ vidue pugnant contra carnē ꝑfectius tamen virgines triūphant: qꝛ no biliſſimū victorie genus eſt nūqͣꝫ hoſti ceſ ſiſſe. Predicatores adhuc veritatis diabo lū ſublimiter impugnant quē nō ſolū a ſe ſed etiā ab alijs eijciūt. Nec eſt dicendū vt qͥdam volebant: ꝙ aureola p̄dicatorū de beatur p̄latis tantūmodo: quibus cōpetit ex officio p̄dicare: ſed qͥbuſcūqꝫ qͥ exercēt li cite actū iſtū. Prelatis autē non debet̉ hec aureola qͣꝫuis habeāt offitiū p̄dicandi ni ſi actu p̄dicent: qꝛ aureola non debet̉ habi tui ſed actui. ¶ Tertio debet̉ aureola ꝟgi nibus: p̄dicatoribꝰ ⁊ martyribus rōne ex cellentis cōformationis. hi eqͥdem nobiliſ ſime conformant̉ xp̄o qͥ fuit virgo: ⁊ ꝟgini tateꝫ illibatā ſeruauit. fuit martyr in ſua paſſione acerbiſſima. fuit p̄dicator ⁊ veri tatē mundo manifeſtauit. ¶ Qꝭ beatus Petrus triplici aureola co ronatur ex eo ꝙ fuit ꝟgo. predicator ⁊ mar ¶. Capitulū. II. tyr. Ecundū myſteriū con templandū de corona beati pe tri martyris dicit̉ ml̓tiplicationis. Sibi nanqꝫ nō vna aureola ſed om̄es tres ſimul debentur. ¶ Prima ſcꝫ ꝓpter virginitatē. Scd̓a ꝓpter p̄dicationē. ¶ Tertia ꝓpter martyriū. ¶ Prima aureola debet̉ ſancto petro mar tyri ꝓpter ꝟginitatem. Fuit eqͥdem corpo re ac volūtate virgo mundiſſimus. d̓ quo ſic ait Innocen. papa in littera canoniza tionis eius. Uirginitatē mētis ⁊ corporis ſemꝑ illibatā ſeruauit: nec alicuius mor talis criminis vnqͣꝫ ſenſit contagiū: ſicut ſuoꝝ confeſſoꝝ fideli teſtimonio eſt ꝓbatū Et hymno ſui officij ſic de eo canitur. Pe trus flos pulchritudinis ⁊ virtutū ſacra rium nullū mortalis criminis ſenſit vnqͣꝫ cōtagiū. Quare aūt ſic munde vixit. Ra tio eſt Ex ꝑte dei auxiliū gratie ſue illi por rigentis: ⁊ ex parte ip̄ius ꝙ in ſe fuit faciē tis. Nam vt dicit p̄fatus Innocen̄. papa. Carnem ſuā aſſidua cibi ⁊ potus parcita te reſtrinxit. Ne ꝟo per ocij deſidiā hoſtibꝰ pateret inſidijs. in iuſtificatiōibus dn̄i ex ercebatur aſſidue: vt eo circa licita totali ter occupato: locū in ip̄o illicita non habe rent: ⁊ a ſpiritualibus neqͥcijs tutus eſſet. Nocturna qͥdem ſilētia: humane deputa ta quieti: poſt dormitionē breuem decurre bat in ſtudijs lectionū ⁊ ſomni tempus vi gilijs occupabat. Dies autē impendebat comodis animaꝝ vel ſedulis imminendo p̄dicationibus: vel confeſſionū audientie inſiſtendo: aut hereticorū dogma peſtifeꝝ validis rationibus confutando. ¶ Scd̓a aureola debet̉ ſancto petro martyri: ꝓpter p̄dicationem. Nam p̄dicauit conſtāter fi dem xp̄i: quā ſuo tēpore heretici validiſſi me impugnabant. Ad p̄dicandū autē vi detur a d̓o fuiſſe miſericorditer electus: tū qꝛ ex parētibus hereticis ortus: illoꝝ abe non fuit pollutus: tum qꝛ ordinē p̄dicato rū ꝓfeſſus eſt: tum etiaꝫ qꝛ hereticos mul tos reduxit ad lumen veritatis. Natꝰ enī in ciuitate veronenſi parētes ſuos hereti cos ⁊ infideles habuit. Cum autē adhuc ſeptē eſſet annoꝝ: ⁊ a ſcholis rediret: a pa truo qͥ hereſim ſapiebat: qͥd nam in ſcho lis diſceret interrogatur. Qui reſpōdit ſe didiciſſe. Credo in deū patrē om̄ipotentē creatorē celi ⁊ terre. Et ille: noli dicere cre atorē celi ⁊ terre: cū ip̄e viſibiliū creator nō fuerit. At petrus contrariū affirmabat: et cū veritate cōfundebat illū. ita vt ei reſpō dere neſciret. Tandē cū adultus factꝰ eēt: ordine p̄dicatorū intrauit. Hinc Innocē. papa inquit. Gaudeat inſignis ordo p̄di catorū. ꝙ ex eo ꝓdijt ſtella micans. Iſte eſt arcus poſitus in nubibus: qui eſt ſignū fe deris fidei catholice ⁊ ſubleuatione ſancte matris eccleſie. Et iteꝝ idem pontifex di cit de eo. Ingreſſus ordinē fratrū p̄dicato rū. cōuerſatione cōſpicuus ſpectabilis fa ma. opinione mirabilis. deuotiōe gratus. humilitate lenis. obedientia placidus. be gnitate ſuauis. pietate cōpatiens. patiētia cōſtans. charitate p̄ſtabilis ⁊ in cūctis mo rū maturitate fuit cōpoſitus. Fuit autē in ip̄o p̄dicatorum ordine xxx. annoꝝ ſpacio fultus caterua virtutū. Et p̄dicans euan geliū xp̄i velut fidei pugil egregiꝰ heretico

rū dogma peſtifeꝝ ī vita ſua plurimū era dicauit. poſt mortē tamē ſuā eius meritis ⁊ choruſcātibus miraculis fuit adeo extir patū. vt plurimi ſuo errore relicto ad gre miū eccleſie cōuolarēt. Ita vt ciuitas me diolani ⁊ comitatus eius vbi tot cōuenti cula hereticoꝝ reſidebant. adeo ſit purga ta. vt alijs expulſis ⁊ alijs ad fidem cōuer ſis: nullus ibi fuerit auſus decetero appa re. Plures etiā de eis maximi ⁊ famoſi or dine predicatoꝝ intrarunt. ¶ Tertia au reola debet̉ ſancto Petro martyri. propter martyriū. Nam vt inquit Innocen̄. papa Pro defenſiōe fidei ⁊ obedientia romane eccleſie vir venerabilis acerrimā mortē tu lit. Factus nāqꝫ inquiſitor heretice praui tatis: iniunctū ſibi officiū diligenter exer cens hereticos vbiqꝫ ꝑquirebat: nullā eis requiem tribuens ſed mirabiliter oēs con fundens. patenter expellens. ſapienter cō uincens. ita vt nō poſſent reſiſtere ſapien tie ⁊ ſpiritui qui ꝑ eū loquebat̉. Que vidē tes heretici de ipſius morte tractare cepe runt. Cū ergo de ciuitate cumana vbi fra trū ſui ordinis ibi morantiū pͥor erat: me diolanū ꝑgeret ꝓ exequenda inquiſitōe cō tra hereticos ſibi ab apoſtolica ſede cōmiſ ſa. Quidā de ip̄orū hereticorū credentibꝰ p̄ce illoꝝ inductꝰ ⁊ p̄cio: ī eū iter ſalutaris propoſiti ꝓſequente funeſtus inſilijt in ag num. vtiqꝫ lupus ferus in mitem. in piuꝫ impius. furibūdus in manſuetū in mode ſtum effrenis ꝓfanus in ſanctum p̄ umit inſultū. exercet conatū. mortē intētat. Sa crū autē illius caput gladio crudeliter im petēs diris in ip̄m impreſſis vulneribus ⁊ ſaciato ſanguine iuſti enſe: venerādū il lum nō diuertentē ab hoſte: ſed exhibentē ſe ꝓtinus hoſtiam ⁊ ceſoris ſuſtinentem in patientia truces ictus dimiſit ſpiritu petē te ſuꝑna in ip̄o loco paſſionis occiſum. Il le non querula voce murmurās: ſufferens om̄ia patiēter: ſuū dn̄o cōmendabat ſpiri tū dicēs. In manus tuas dn̄e cōmēde ſpi ritū meū. Simbolū etiam incepit dicere fi dei: cuius nec in hoc articulo deſijt eē p̄co. ꝓut ip̄e nephandus occiſor. Et qͥdam fra ter dn̄icus eius ſocius qͥ ab ip̄o lictore per cuſſus diebus aliqͥbus vixit poſtea: retule runt. ſed cū adhuc martyr dn̄i palpitaret: cultellū lictor crudelis arripuit: ⁊ ꝑ latera eius trāſfixit. Fuit aūt eius paſſio venerā da ſimilis dn̄ice paſſiōi Chriſtus enī paſ ſus eſt ꝓ veritate quā p̄dicabat. Petrus ꝓ veritate fidei quam de fendebat Chriſtus paſſus eſt ab in fideli populo iudeorū: pe trus ab infideli turba hereticorū. Et xp̄s in paſcali tꝑe cruci fixus petrus eodem tē pore martyriū patit̉. Chriſtus cū pateret̉ in manus tuas dn̄e comendo ſpiritū meū dicebat. petrus dū occideret̉ eadem verba clamabat. Chriſtus pro triginta denarijs fuit traditus vt crucifigeret̉. petrus pro li bris quadraginta fuit venditus. ¶ De miraculis qͥbus claruit beatus Pe trus martyr. in vita. in morte. ⁊ poſt mor tem in qͥbus cognoſcere poſſumus ꝙ ma gna ſunt eius merita apud deum. Capiculi.III. Ertium myſteriū con templandū de corona beati pe tri martyris dicitur oſtēſionis: Oſtendit nanqꝫ deus merita ⁊ gloriā ip ſius per miracula ⁊ ſigna in qͥbus eū cla rū fecit. Et hoc tripliciter. Primo in vita. Scd̓o in morte. Tertio poſt mortē. ¶ Primo deus fecit clarū ſignis ⁊ miracu lis beatū petrū in vita. Ex quibus aliqua narremus. Cum apud mediolanū quen dam hereticū a fidelibus captum beatus petrus examinaret Et multi epiſcopi ⁊ re ligioſi ⁊ maxima multitudo ppl̓i ibi ꝯue niſſet. ⁊ dies tam ex predicatione qͣꝫ ex illa examinatione in lōgum protracta fuiſſet. ⁊ maximus eſtus cūctos affligeret. Dixit hereticus ille corā omnibus. O petre per uerſe ⁊ ſi tu es ita ſanctus ſicut hic ſtultus populus te affirmat. Cur eū eſtū affligi ꝑ mittis. ⁊ non rogas deū vt nubem aliqua interponat. ne affligatur iſta tanta multi tudo. Ad quem beatus petrus reſpondit Si vis promittere te abnegaturum here ſim tuā. ⁊ fidem catholicā recepturū. rogo dominū ⁊ faciet quod dixiſti. Tunc fauto res hereticorū conclamantes dicebāt. pro mitte ꝓmitte. Credebāt enī ꝙ fieri nō poſ ſet. Quod beatus petrus corā om̄ibus ſe

facturū ſpopondit. ⁊ maxime cū nulla nu becula etiā minima appareret in aere. Ca tholici autē ſuꝑ obligatione beati petri cō triſtari ceperunt. timētes ne fides catholi ca ex hoc cōfuſionem pateret̉. Cū ergo he reticus obligari ſe nollet. Beatus petrus cū magna fiducia dixit. Ad hoc ꝙ verus deus viſibiliū ⁊ inuiſibiliū creator mōſtre tur. ⁊ ad conſolationē fideliū ⁊ confuſionē hereticorū. Rogo dn̄m vt aliqua nubecu la aſcēdat: ⁊ ſe inter ſolē ⁊ populū interpo nat. Qd̓ premiſſo crucis ſignaculo factū fuit per magnā horā in modū papilionis populū nubecula ꝓtegente. Cōtractus qͥ dam nomīe Aſſerbus cū ꝑ quinqꝫ annos ſic manſiſſet vt per terrā in ſextario trahe retur: mediola nū ad beatū petrū ductus fuit. Quē cū beatus petrus ſignaſſet. con tinuo ſanatus ſurrexit Cuiuſdā nobilis fi lium p̄ nimio horribili totius tumore: nec ſpirare valentē: leuatis ad dn̄m manibus ⁊ crucis in eo facto ſignaculo. illoqꝫ accipi ente ip̄ius cappam ⁊ in infirmo ſupponen te loco ſanauit. Cuidam etiā iuueni mu to immiſſo digito in os eius: ſueqꝫ lingue ſoluto ligamine beneficiū loquele cōceſſit Ceſene in platea ciuitatis qͥdam nobiles iuuenes qͦꝝ domus erat contigua palatio dn̄i cū eſſent heretici iacebāt lapillos con tra ſanctū p̄dicantē. Quorū malignitatē ſepiꝰ increpās nihil ꝓfecit. Tādē publice illi domui maledixit: q̄ ſtatim corruit ⁊ qͣꝫ plures interfecit ex iillis. deinceps domus p̄dicta nunqͣꝫ reꝑari potuit etiā vſqꝫ in p̄ ſentem diē. ¶ Scd̓o deus fecit claꝝ beatū petrū martyrē in morte. nā lāpades ad ſe pulchrū eius pendentes pluries ꝑ ſeip̄as abſqꝫ om̄i humano ſtudio ⁊ miniſterio di uinitus ſunt accēſe. Apud florētiā in mo naſterio de ripolis ſanctimonialis q̄dam in oratōe poſita ea die qua beatus petrus mortē ſuſtinuit. vidit beatā virginē in ex celſo trono ī gloria reſidere ⁊ duos fratres de ordine predicatorū: in celum aſcendere ⁊ hincinde iuxta eā collocatos eſſe. Et cū inquireret qui naͣm eſſet: audiuit vocē di centē ſibi. Hic eſt frater petrus qui in con ſpectu dn̄i tanqͣꝫ fumus aromatum glorio ſus aſcendit. Repertūqꝫ pro certo eſt ꝙ ea dem die morte ſubijt qͣ dicta ſanctimomia lis viſionē vidit. Un̄ cū graui ⁊ longa in firmitate laboraret ad rogandū beatū pe trū tota deuotione ſe cōtulit: ⁊ ſanitatē in tegrā mox recepit. Suꝑ locū inſuꝑ paſſio nis ſancti petri ſepe luminaria de celo de ſcendentia ⁊ ad celū aſcendētia: plures re ligioſi viſibiliter aſpexerūt: inter qͣ lumina ria duos fratres in habitu p̄dicatoꝝ ſe vi diſſe teſtati ſunt Idropica quedā ad locū paſſionis illius ꝑueniens: fuſa ibi oratio ne ſanitatē integrā mox recepit. Quidaꝫ puer ex caſu gͣuiſſimo ſic oppreſſus. vt mo tu ⁊ ſenſu penitus deſtitutus tanqͣꝫ mortu us defleret̉ mox appoſita d̓ terra ſuo pecto ri ſacro eiuſdē martyris cruore cōtacta in columis exſurrexit. Quidā etiā cuius car nē cancer edax ſedula corroſione vorabat limitis hmōi terra vulneribus eſt curatus Alij adhuc diuerſis infirmitatibus occu pati qͥ ſepulchꝝ in vehiculis ⁊ alijs ſuſten raculis adieruūt plenā incolumitatē rece perunt. Cū autē ſummus pontifex Inno centius qͣrtus beatū petrū ſanctorū mar tyrū cathalogo aſcripſiſſet. Fratres apud mediolanū ad capitulū cōuenerunt. volen tes eius corpus ad altiorē locū tranſferre. cū plus qͣꝫ per annū ſub terra iacuiſſet: ita ſanū ⁊ integrū ac ſine alicuius exalatione fetoris repertū eſt: ac ſi eadeꝫ die fuiſſet ſe pultū Fratres ergo ſuꝑ magnū pulpitum iuxta plateā corpus eius cū magna reue rentia deduxerūt: ⁊ ibidē ſanū ⁊ integrum om̄i ppl̓o ē oſtenſum. ¶ Tertio deus fecit clarū miraculis beatu petrū martyrē poſt mortē. Quidā iuueuis de ciuitate cuma na cū de panno tunice ſancti petri haberet ⁊ qͥdam hereticus eidē deridendo diceret. vt ſi ſanctū eū credebat in ignē pannū ip ſum ꝓijceret: ⁊ ſi cōburi nō ꝯtingeret: abſ qꝫ dubio ſanctus eſſet ⁊ ip̄e ſue fidei adhe reret. Mox ſuꝑ carbones accēſos pannū ꝓiecit: ſed ab ip̄o igne altius reſiliuit. dein de ꝑ ſe ſuꝑ carbones rediēs: ip̄os ardētes penitus extinxit. qd̓ vidēs hereticus ad vi am ꝟitatis redijt Apud florentiā iuuenis heretica prauitate corruptꝰ cū ī eccl̓ia fra trū de florētia cū qͥbuſdā alijs iuuenibꝰ an̄ quandā tabulā vbi erat depictū martyri um ſancti petri ſtaret videns ibi lictorem ꝑcutiētem: ip̄e dixit: vtinā ego ibi fuiſſem

quia validius percuſſiſſem: quo dicto ſta tim mutꝰ effectus eſt. Cūqꝫ ſocij reqͥrerēt qͥd haberet: ⁊ ip̄e eis nichil rn̄dere poſſet: cū domū reducere voluerūt. Sed cū ī via eccleſiā ſancti michaelis vidiſſet: elapſus de manibus ſocioꝝ eccleſiā intrauit: ⁊ fle ctens genua corde ſanctū Petrū rogauit: vt ſibi parceret: voto ſic̄ potuit ſe obligās ꝙ ſi liberaretur: peccata ſua cōfiteretur: et oēm hereſim abnegaret. Tunc ſubito lo quelā recuperauit. ⁊ veniēs ad domū fra trū ⁊ abnegata hereſi peccata ſua ꝯfeſſus eſt: data licētia cōfeſſori ꝙ hoc ppl̓o predi caret. Ip̄e quoqꝫ in publica p̄dicatōe ſur gēs cora omī multitudine hec cōfeſſus eſt Mulier q̄dā in flandria cū iā tres filios mortuos peperiſſet: atqꝫ ex hoc viro contē ptibilis redderetur: ogauit ſanctū Petrū vt ſibi auxiliū ferret. Cū gͦ quartū filiū pe periſſet: mortuus eſt reꝑtus: quē mater ac cipiōs ad rogandū ſanctū petrū totā ſe cō tulit: vixorationē cōpleuerat: ⁊ puerulus viuus apparuit. Cū gͦ ad baptiſmū porta tus fuiſſet: ⁊ vt Iohānes vocaret̉ eſſet dif finitū. Sacerdos cū eius nomē dicere de beret: dixit petrus: qd̓ nomē ſemꝑ retinuit Frater iohānes polonus cū a pd̓ bononiā quartana laboraret. ⁊ in faſto beati Petri martyris ſermonē ad clerū facere deberet acceſſionē eadē nocte iuxta curſuꝫ natura lem expectās: timere valde cepit: ne in in iūcto ſibi ẜmone deficeret: ad ſancti petri gͦ cōuerſus ſuffragia ad altare ipſius cū de uotiōe acceſſit orans ꝙ eius p̄cibꝰ iuuaret̉ cuius. debebat gloriā p̄dicare ſicqꝫ factū ē ꝙ illa nocte penitus febris ceſſauit. Mul tos liberauit a ſpiritibꝰ īmundis: a quibꝰ erant vexati. Scholaris quidā cū ꝑgeret ad montē peſſulanū ex quodā ſaltu adeo fuit ruptus in inguine: vt dolore nimio ve xaret̉: ⁊ incedere nō valeret. hic aliquādo audiēs predicari: ꝙ quedā mulier terram ſanguine beati petri aſperſam ſuꝑ cancri corroſionē ponēs fuerat liberata: dixit. dn̄e deus de terra illa nō habeo. Sed qͥ illi ter re meritis beati petri tantā dediſti virtu tē potes ⁊ iſti dare. Accipiēs gͦ de terra cū ſigno crucis ⁊ in veneratiōe martyris: lo co ſuppoſuit. ⁊ ſtatim curatus fuit. In ci uitate cōpoſtella fuit qͥdā vir benedictus nōie: qͥ tibias inflatas habebat in moduꝫ vtriū: ventrē tumētē inſtar pregnatis: fa ciē p̄nimio tumore horribilē: totūqꝫ corp inflatū ita vt nō hō ſed mōſtrū aliqd̓ vide ret̉. Hic cū a qͣdā matrona ſuꝑ baculū ſe ſuſtētās elemoſynā petijſſet. Illa reſpōdit magis foſſa qͣꝫ eſemoſyna indiges: ſꝫ meo cōcilio acqͥuieſce: ⁊ ad domū fratrū predi catoꝝ pergēs: beati petri martyris patro ciniū quere. Ille cū mane ad domū fratꝝ veniſſet ⁊ oſtiū eccl̓ie clauſum eſſet: ſecus portā ſe poſuit ⁊ dormiuit. Et ecce quidā vir reuerēdus in habitu predicatoꝝ ei ap paruit: ⁊ capa eū cooperiēs: in eccleſiā in troduxit. Ille aūt euigilās ⁊ intus in eccle ſia ſe reperit: ⁊ ꝑfecte ſe ſanatū inuenit. qui multis admirationē intulit ⁊ ſtuporē: cuꝫ viderēt hominē pene mortuū: tā ſubito li beratū. Nauis ꝗdā in medio maris pene naufragiū pateret̉ ſeua fluctuū inūdatio ne quaſſata: omēſqꝫ naute caligine noctis tenerētur vniuerſi multoꝝ ſctōꝝ ſuffragia poſtulabant. Quidā ꝟo natiōe ianuenſis facto ſilētio. Audiſtis inqͥt o fratres. qͣliter qͥdā de predicatoꝝ ordine noīe frater Pe trus: nuꝑ ob defenſionē fidei catholice: ab hereticis ſit interfectus ꝑ cuiꝰ merita deꝰ multa miracula facit. Nunc gͦ deuote eiꝰ patrociniū imploremus: qꝛ ſpero ꝙ libera bimur. Aſſentiunt vniuerſi inuocantes in ſuū auxiliū beatū petrū Mox antēna na uis cereis accenſa tota cōſpicit̉. Et reſpi ciētes viderūt quēdā in habitu p̄dicatoꝝ ſuꝑ velū ſtantē: ſtatimqꝫ mare quieuit: et tranqͥllitas magna fuit. Cū ergo predicti naute ianuam incolumes adueniſſent ad domū fratrū predicatoꝝ venerūt: ⁊ deo ⁊ beato petro gr̄as referētes: eiſdē ſtatribus totius miraculis ſeriē narrauerūt. In ꝓ uincia francie ciuitate ſenonenſi: puella q̄ dā cū in aqua raptim tranſeūdo cecidiſſet et ꝑ magnū ſpaciū tꝑis ſtetiſſet: tandē de flumine mortua ē extracta. mortis autē eiꝰ erant quattuor argumēta ſcꝫ magnū ſpa ciū tꝑis: ⁊ rigiditas corporis: ⁊ frigiditas et nigredo. delata eſt gͦ a qͥbuſdā ad eccle ſiā fratrū: qͥ cū eā ſctō petro deuote ac fide liter cōmēdaſſent: cōtinuo vite ē reddita ⁊ ſaluti. Sūt ⁊ alia īnumera vt ſic dicā hui gl̓ioſiſſimi ſctī miracula: q̄ nos breuitatis

cauſa ꝑtranſimus. Oſtendūt aūt illa ce re imagines ⁊ alia ſanitatū ſigna: q̄ in ca pellis ad honorē ip̄ius cōſtructis vbiqꝫ lo eoꝝ cernūtur. Quare illū pie veneremur: ſperātes ſuo patrocinio liberari ab īminē tibus malis ⁊ tandem dei gratiā obtinere Quā nobis ꝯcedat ieſus filius dei qui eſt benedictus in ſecula ſeculorū. Amen. Sermo LXI. de ſancto Ambroſio docto re ſancte eccleſie ep̄o mediolanenſi. Anctum fecit illum Scribunt̉ hec verba ad lau dem beatiſſimi Ambroſij aſ ſumpta origīaliter Ecc̄i. xlv. ca. Sūmi dei ſapiētia ineffabilis eccleſiaꝫ ſuā varietate ſanctoꝝ voluit decorare. In qua alios conſtituit pphetas: alios apl̓os alios predicatores ⁊ doctores: alios euan geliſtas om̄ibꝰ aūt ẜm ſui ſtatus cōdecen tiā: gratie ſue dona diſtribuit. Nam ꝓphe tis dedit lumē futura preuideīdi Apl̓is linguaꝝ ⁊ ſciētie ⁊ vſuꝫ Euāgeliſtis aucto ritatē ſcribēdi. Et ip̄is doctoribꝰ ſplēdorē ſpūalis doctrine. Ut āt eſſent receptacl̓a munda. qꝛ vt ſcribit̉ Sapiētie. i. c. In ma liuolā animā nō intrabit ſapiētia nec ha bitabit in corpore ſb̓dito peccatis. Copio ſa illis munera gr̄e ſue cōceſſit. Fuerūt qͥ dē ip̄i nō ſolū in rebꝰ diuinis eruditiſſimi: ſed etiā om̄i ſanctitate ꝑfecti ⁊ ceteris ob miſſis: ad ambroſiū mentis oculos reuol uamus: qͥ ob merita ſanctitatis: ⁊ admira bilē prerogatiuā virtutū: in celis gaudet cū xp̄o Et in terris a cūctis fidelibꝰ colit̉ ⁊ venerat̉. Idcirco in preſenti ſermone lau des eius ꝓmere cupiētes: ſub titulo d̓ illiꝰ ſanctitate dicemus: de qua tria myſteria ꝓ ponimus contemplanda. Primū dicit̉ digne aſſimulationis. pcd̓m virtuoſe ꝑfectionis. Tertiū lucide manifeſtationis. Oꝰ ſanctitas beati Ambroſij aſſimilatur ſanctitati qͥnqꝫ perſonaꝝ digniſſimaꝝ ve teris teſtamenti. apl̓m. I. Rimū myſterium con tēplādū de ſctītate beati Am broſij dicit̉ digne aſſimilatiōis Aſſimilat̉ nanqꝫ ſanctitati qͥnqꝫ perſonarū digniſſimarū veteris teſtamēti. Primū ſanctitati abel in virginitate. Scd̓o ſcrītati abrae in fidei ſincerita te. Tertio ſanctitati moyſi in pietate. Quarto ſctītati helie in victꝰ parcitate Quinto ſctītati dauid in humilitate. ¶ Primoſanctitas beati ambroſij aſſimi latur ſanctitati abel ī ꝟginitate. Fuit qͥdē abel virgo puriſſimus. vt refert Augꝰ. in li.i. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. Erat em̄ ẜm cōputationē methodij: qn̄ occidit eum Cayn annoꝝ xl. Nam vt ip̄e ait Cayn na tus ē anno trigeſimo ade cū ſorore ſua cal mana: ⁊ pe ſtannos. xxx. aliꝰ natus ē abel cū delbora ſorore ſua. Tenteſimo ꝟo anno ade interfectus ē abel. Utrū aūt ſi lōgiore tꝑe vixiſſet cōtraxiſſet matrimoniū. Augꝰ in predicto libro videt̉ opinari ꝙ ſic vt im pleret p̄ceptū dn̄i quo dixerat. Creſcite et multiplic amini. niſi deus ſecū diſpēſaſſet. Sed nobis eſſe ſatis debet: qꝛ cū virgini tate innocētiā ſuā obtulit deo. Sic̄ ⁊ bea tus ambroſius in virginitate ꝑpetua deo ſeruiuit. Nā vt Hiero. teſtat̉. Ambroſius ip̄e d̓ ſe dixit. Uirginitatē nō ſolū efferimꝰ ſed cuſtodimus: hinc ē ꝙ de ip̄a ſemꝑ ma gnifice loquebat̉. ꝙ nō fecit niſi virginita tē diligeret. Inqͥt em̄ Hiero. ad filiā mau ricij: de cōmedatione virginitatis. Luxu rioſo verbū caſtitatis offenſio eſt: quoꝝ vē ter deꝰ cultū nolūt amare ieiunij. Et chriſ ait. Cū audis aliquē de deo loquētē: intel lige ꝙ cor illius amore dei repletū eſt. qui libidiuis theſaurū habet: in corde de puel lis dicere delectat̉ ⁊ audire. Igitur Am broſius ⁊ de virginitate ampliſſime dixit atqꝫ in laudē virginitatis de virginibꝰ li bruꝫ copioſiſſimū ſcripſit. ¶ Scd̓o ſancti tas beati Ambroſij aſſimilatur ſanctitati abrae ī fidei ſinceritate fuit ip̄e abraā deo chariffimus maxime ꝓpter fidem. Unde Gen̄. xv. ca. dr̄. Credidit abraā deo ⁊ repu tatū eſt ei ad iuſticiā. Credidit vtiqꝫ ꝙ illi ꝓmiſerat deus.ſ. ꝙ nō eſſet hiſmael heres eius ſed filius legittimus qͥ eſſet egreſſutꝰ ex vtero ſuo: ex quo multiplicādū foret ſe mē eius ad ſimilitudinē ſtellarū celi: Sic ⁊ beatus ambroſius in fide firmus inuen tus eſt atqꝫ ſincerus qui credidit om̄es ar ticulos fidei: ⁊ hereſim arrianorū validiſ

ſime expugnauit. Ex quo ip̄e dicebat d̓ im peratore petente ab eo baſilicā. vt notatur xxiij. q. viij. c. cōuenior. prius eſt vt animā mihi qꝫ fidem auferat. ¶ Tertio ſauctitas beati ambroſij aſſimilat̉ ſanctitati moyſi ī pietate ⁊ cōpaſſione. Nam vt ſcribit̉ Exo. xxxij. ca. Iratum deū contra populū ido latrantē lachrimis ſuis: ⁊ orationē placa uit. Erat em̄ populo illi pius ⁊ manſuetꝰ vt patet xlv. di. c. diſciplina. Et xxiij. q. iiij. ca. quid crudele. Sic ⁊ beatus ambroſius lachrimabat̉ ſepius ex pietate Nam dum aliquis lapſum ſibi confitebat̉ ſic amariſ ſime flebat: ꝙ illū flere ſimiliter ꝯpellabat Unde ⁊ pretacto ca. cōuenior. ip̄e dicebat Aduerſus arma milites gothos quoqꝫ la chryme mee arma mea ſūt. Et xxiij. q. viij. ca. nō pila ait. Non pila querūt ferrca. nō arma xp̄i milites coactus repugnare non noui: ſed dolor: fletus: orationes: ſachryme fuerūt arma aduerſus milites. Talia em̄ ſuot munimenta facerdotis: preter huiuſ modi lachrymas erant in eo lachryme de uotiōis pro eternis deſiderijs Cū em̄ a li cuius ſctī ſacerdotis vl̓ ep̄i obitus nūcia/ batur. ſic amariſſime ſtebat vt vix cōſola lari valeret. Cunqꝫ interrogaretur cur vi ros ſanctos qui ad gloriā profiſciſſebātur ſic fleret. aiebat. Ne putetis me flere quia receſſerit: ſed quia me preceſſerit ⁊ qꝛ diffi cile inueniet̉: qui tam dignus eius officio habeatur. ¶ Quarto ſanctitas beati am. broſij: aſſimilatur ſanctitati helie in parci tate: ⁊ abſtinentia. vt em̄ ſcribit̉ iij. Reguꝫ xix. ca. Ieiunauit helias quadragīta die bus ⁊ xl. noctibus. Beatus ꝟo ambroſiꝰ: tante abſtinentie fuit: ꝙ quottidie niſi in fabbato ⁊ die dn̄ica ⁊ feſtis precipuis: ie iunabat. Unde in hyſtoria Eccleſiaſtica dicitur de eo. Aduerſus luxurie furorē nō ſe manu defenſabat vel telo. Sed ieiunijs ⁊ continuatis vigilijs ſub altari poſitus: per obſecrationes defenſorē ſibi atqꝫ eccle ſie deū parabat. ¶ Quinto ſanctitas beati Ambroſij aſſimilatur ſanctitati dauid in humilitate. Qui vt ſcribit̉ ij. Regū. vi. ca. Uidens ozam percuſſum a dn̄o: eo ꝙ teti gerat archam preſumptuoſe: extimuit in illa die dicēs. Quomodo ingredietur ad me archa domini. Et noluit diuertere archam dn̄i in ciuitatē Pauid. hed diuertit eam in domū obededom gethei. Et habi tauit archa dn̄i in domo ebededom gethei tribus menſibus: ⁊ benedixit dn̄s obede dom et omnē domū eius. Nunciatūqꝫ eſt regi Dauid: quia benedixiſſet dn̄s obede dom ⁊ omīa eius propter archam dn̄i. di xit. Ibo ⁊ reducam archam domini cum benedictione in domū meā. quod et fecit. Adduxitqꝫ archam cum gaudio: ipſeqꝫ ſaltabat coram dn̄o. Cunqꝫ peractis oībꝰ reprehēderet̉ a michol filia ſaul yxore ſua ꝙ ſaltaſſet coram dn̄o. Dixit Dauid viuit dominus: quia ludam ante dn̄m: qui ele git me potius qͣꝫ patrem tuum: ⁊ qͣꝫ omnē domū eius: et precepit mihi vt eſſem dux ſuper populū dn̄i iſrael: ⁊ ludam et vilior fiam pluſqͣꝫ factus ſum. et ero humilis in oculis meis. Sic beatus ambroſius ex hu militate timuit acceptare dignitatē epiſco palem. Oſtēditqꝫ ſe habere tria que ſunt officio prelationis inimica. Primo crude litatem. Nam tribunal conſcendit ⁊ cōtra conſuetudinē ſuam tormenta perſonis ad hiberi iuſſit. Secundo vanitatē philoſo phicam. Cum enim populus acclamaret peccatum tuū ſuper nos. turbatus domū redijt ⁊ philoſophiā profiteri voluit. Ter tio oſtendit ſe habere inhoneſtatē. Nam publicas mulieres ad ſe venire fecit: vt ſic populum a ſua intenſiōe reuocaret. Sed cum nec ſic proficeret populo acclamante peccatū tuum ſuper nos. Fugam media nocte petijt. cunqꝫ ticinū pergere ſe puta ret: mane ad portā ciuitatis mediolanen̄: que romana dicitur ſe inuenit: qui inuen tus eū cuſtodiretur a ppl̓o miſſa eſt relatō ad clemētiſſimū imperatorē valētinianū. Qui cū ſūmo gaudio accepit ꝙ iudices a ſe directi ad ſacerdotiū peterent̉. Letabat̉ etiā ꝓbus prefectus ꝙ verbū ſuū in eo fue rat adīpletū: Dixerat em̄ cū ꝓficiſcēti mā data daret. Uade age nō vt iudex: ſed vt ep̄s. pēdēte relatiōe iteꝝ abſcōdit̉ ſꝫ inuē tus cū adhuc eſſet catecuminus baptizat̉ Et tādē in ep̄ alem cathedrā ſb̓limat̉. Au diuimus iā qͣꝫ humiliter poſt tot cōtra di ctiōes. Ambroſius curā ep̄alem ſuſcepit. Si ita fieret tꝑibus iſtis vtiqꝫ ſordidis ⁊ obſcurꝭ: ppl̓i abūdātiꝰ in viā dn̄i dirigerē

De Salccto xbubyolio tur. Eccleſie in dies in ornamentis ⁊ reꝑa rationibus magis proficerent: et diuinus cultus deuotius ſanctiuſqꝫ celebretur Sꝫ nūc corrupta ē oīs iuſticia ⁊ virtus conte ptibilis facta. oēs q̄ ſua ſunt querūt: nō q̄ ieſu xp̄i. Ideo lugebit terra cupopulis. De qͥnqꝫ precipuis virtutibꝰ ſancti Am broſij: ex quibꝰ colligit̉ quātū fuerit in ſan ¶ Capl̓m. II. ctitate perfectus. I Ecundū myſteriū con tēplādū d̓ ſctītate btī ambroſij dicit̉ ꝟtuoſe ꝑfectiōis. Nā p̄ter ea q̄ dicta ſunt ī qͥnqꝫ p̄cipuis virtutibus ꝯfectus fuit. Primo in liberalitate. p̄cd̓o in rigiditate. Certio in magnanimitate Quarto in charitate. Quinto in veritate. Primo beatus Ambroſius fuit ꝑfectꝰ in liberalitate. qꝛ oīa q̄ habebat pauperū erāt: qͥbus libera liſſime ſubueniebat. Et hͦ vtiqꝫ ep̄o ꝯuenit qͥ pater eſſe debet paupe rū. Un̄. Hiero. xij. q. ij. c. gloria inqͥt: gloria ep̄i ē paupeꝝ oꝑbꝰ ꝓuidere: ignominia ſa cerdotis ꝓprijs ſtudere diuitijs. Iō dice bat ambroſius xxiij. q. viij: in ca. ſuperius allegato. cōuenior Om̄ia q̄ mea ſunt pau perū ſunt. Et cū ſuo tꝑe radicē oīm malo rū auariciā magis ac magis ī hōibꝰ incre ſcere vidiſſet maxime in his qͥ erāt in po teſtate ꝯſtituti: apud qͦs p̄cio oīa vēdebāt̉ necnō etiā in his qͥ erāt ſacris myſterijs de putari vehemēter ingemuit: ⁊ ſe de huiꝰ ſe culi erumpna liberari inſtātius exorauit. ¶ Secūdo beatus ambroſius fuit ꝑ fectuſ in rigiditate. Nam ſicut cato vticenſis vt refert Saluſtius in catilinario. Uitia ho minū rigide expugnabat ⁊ cōdemnabat. Ita ⁊ ambroſius. Nā ⁊ theodoſiū impe ratorē de crudelitate occiſoꝝ innocētū du re redarguit: ab ingreſſu eccleſie ſuſpendit ⁊ publica penitētia eidē iniūxit: ꝓut poni tur in hiſto. tripartita. ⁊ xi. q. iij. c. cū apud theſolonicā. ⁊ gidē diffuſius ſcripſi in ſer mone de diuino cultu: in tractatu de timo re iudicioꝝ dei. ¶ Tertia beatus ambro ſius fuit perfectus in magnanimitate Nō em̄ formidabat pericula: necqͣꝫ mortē pro defenſione fidei ⁊ eccleſiaſtice libertatis. Unde dicit̉ in hiſtoria eccleſiaſtica. ꝙ iu ſtina mater Ualentiniani imperatoris ar riane hereſis alūna: cōturbare cepit eccl̓ie ſtatū cominrai ſacerdotibus depulſiones ⁊ exilia: niſi ariminēſis cōſilia decreta re uocarēt. Quo bello eccl̓ie murū ⁊ turrim validiſſimā pulſabat ambroſiū. qͥ in oībꝰ imperterritus māſit. Adhuc vt d̓r̄ inſepiꝰ allegato ca. cōuenior. Cū imperator valē tinianus quandā baſilicā vſurpare vellet Ambroſius ſic rn̄dit. Noli grauare te im perator vt putas te in ea q̄ dei ſunt impe riale ius vllū habere. Tributū ceſaris eſt nō neget̉. Eccleſia dei ē: ceſari vtiqꝫ nō do netur. Et dū prepoſitus valētiniano dixiſ ſet ambroſio. Tu cōtemnis Ualētinianū caput tibi tollo. Rn̄dit. deus ꝑmittat tibi vt facias qd̓ minaris atqꝫ vtinā deꝰ auer tat milites ab eccl̓ia ⁊ in me omīa tela ſua cōuertāt. ⁊ ſanguine meo ſitim ſuā reple ant. In eius ꝟo prefatiōe ſic de eo cātatur Tanta ambroſiū virtute ſolidaſti cōſtan tie tanto munere celitus decoraſti: vt ꝑ eū excluſa torq̄rent̉ demonia. arrianorū im pietas propulſa tabeſceret. ac ſeculariū pͥn cipū collo tuo iugo ſubacta redderent̉ hu milima. ¶ Quarto beatus Ambroſius perfectus fuit in charitate: ꝓ dei qͥppe amo re ⁊ ꝓximorū ſalute ſepiſſime clero ⁊ ppl̓o predicabat. Id facere debēt p̄lati. vt dicit̉ in ca. inter cetera. de officio iudicis ordina rij. Hoc exercitio vſus ē xp̄s. Iſtud inſuꝑ docuit apl̓os exercere. Inqͥt em̄ Lucas de xp̄o viij. ca. Iter faciebat ꝑ ciuitates ⁊ ca ſtella p̄dicās ⁊ euāgelizans regnū dei. Et poſt reſurrectionē die qua glorioſus celuꝫ cōſcēdit. dixit apl̓is Marci vlt̓. ca. Eun tes in mundū vniuerſum p̄dicate euāge liū om̄i creature. Predicatio em̄ diuini ꝟ bi lux ē humanaꝝ mētiū. iuxta illud pſal miſte. Lucerna pedibus meis verbū tuū: et lumē ſemitis meis. Et iterū declaratio inqͥt ſermonū tuoꝝ illuminat ⁊ intellectū dat paruulis. Et ne multa loquamur cuꝫ ceſſabūt in eccl̓ia dei voces predicātiū ex tinguetur in ppl̓is lux veritatis: ⁊ bonorū morū. Rogate o fideles xp̄icole rogate do minū meſſis vt mittat oꝑarios in vineam ſuā: meſſis qͥdē multa: operarij aūt pauci.

Neſcio quid futura pariet dies. verumtn̄ timeo ſatis: ⁊ valde ꝑtimeſco: ne ꝓpter in gratitudinē ⁊ obſtinationē xp̄ianoꝝ fiet ſi lentiū in terra. Fuerūt ſiquidē diebꝰ meis in italia ex om̄ibꝰ ordinibus religioſorū: et precipue ex ordine minoꝝ multi eruditiſſi mi predicatores quoꝝ ſonus exiuit in om nibus finibꝰ eius. Predicauit ille dux ꝟbi ſanctus Bernardinus. p̄dicauerūt ⁊ alij ſtilū eius imitātes in om̄ibꝰ italie ciuitati bus. Et tn̄ nunqͣꝫ mūdus fuit ita poſitus in maligno ſicut eſt hodie. O pijſſime deꝰ o benigniſſime pater. o creator celi et terre et vniuerſe conditor creature. Ne remini ſcaris delicta mea vel xp̄ianoꝝ delinquen tiū. neqꝫ vindictā ſūmas de peccatis nr̄is Sed cū reuerētia ad vos prelatos digniſ ſimos clamito. nō relinquatis gregē lupo rū morſibus tradēdū. Exaltate quaſi tuba vocē veſtrā ⁊ annūciate ouibꝰ veſtris peri cula ip̄arū. Et qd̓ ꝑ voſipſos nō poteſtis facere vel nō vultis: regioſos qͥbus a ſum mis pōtificibus predicādi licētia ē ꝯceſſa: cū benedictiōe dei ⁊ veſtra explere ſinatis hucuſqꝫ deuenimus: qꝛ nō poſſum nō con queri de aīaꝝ iactura: quā īminere video ex defectu predicationū. Sanctus ambro ſius igitur merito extollēdus eſt: qui po pulū ſibi creditū pauit cibo ſpiritualis do ctrine. In qua ſpūſſctūs indubitāter ade rat eius lingue. Qd̓ patet tū ex cōnerſione beati auguſtini ⁊ alioꝝ. tū inſuꝑ ex viſiōe cuiuſdā heretici. Ille nanqꝫ acerrimus di ſputator ⁊ durus incōuertibilis ad fidem cū audiret ambroſiū predicantē: vidit ad aures eius angelū loquentē verba que po pulo p̄dicabat. Quo viſo fidē que ꝑſeque batur cepit defendere. ¶ Quinto beatus ambroſius perfectus fuit in veritate. hāc vtiqꝫ dilexit: hanc predicauit: ⁊ cum hac li bros: ẜmones ⁊ omēlias ſcripſit. Quare ⁊ Auguſtinus eius dicta in maxima vene neratione ſemꝑ habuit. Unde in libro de nuptijs ⁊ cōcupiſcētia inqͥt. Pelagius he reſiarcha ſic laudat Ambroſium. vt dicat Beatus ambroſius ep̄s ī cuius precipue libris romana lucet fides. qͣſi ſcriptoꝝ in ter latinos flos quidē emicuit. Et ſubdit Auguſtinꝰ cuius fidē et puriſſimū in ſcri pturis ſenſum nec inimicus quidē auſus 11 eſt reprehēdere. Et Augꝰ. in epl̓a ad Ia nuariū. et ponit̉ xij. di. c. illa ait. ꝙ cū ma ter eius imitata eū fuiſſet mediolanū: in ueniſſetqꝫ eccleſiā ſabbato nō ieiunantē ex quo cepit fluctuare ⁊ admirari Augꝰ. vt ſatiſfaceret matri: conſuluit Ambro. Qui rn̄dit. Cū romā venio ieiuno ſabbato: cuꝫ ꝟo ſum mediolani ſabbato nō ieiuno Sic et tu ad quā forte eccleſiā veneris: eiꝰ morē ſerua. ſi cuiqͣꝫ nō vis ſcandalū eſſe: nec quē qͣꝫ tibi. Et ſubdit Augꝰ. Ego de hac ſen tentia etiā atqꝫ etiā cogitans ita ſemꝑ ha bui tanqͣꝫ eā celeſti oraculo acceperim. Q qͥnqꝫ modis manifeſtata eſt lucidiſſi me ſanctitas heati Ambroſij. ¶a. III. Ertium myſteriū con templandū de ſanctitate beati Ambroſij dicit̉ lucide manife ſtatōis. In qͦnqꝫ em̄ lucide manifeſtata ē. Primo in dormitione. Scd̓o in electione. Tertio in expulſione. Quarto in punitione Quinto in cōſummatione. P rimo manifeſtata fuit ſanctitas am broſij in dormitione. Ipſe em̄ filius Am broſij prefecti rome cū ī cunabulis in atrio pretorij eſſet poſitus ⁊ dormiret: exarnen apū ſubito adueniēs faciē eiꝰ ⁊ os ita im pleuit vt quaſi in alpheolū ſuū intrarēt pa riter ⁊ exirent qͣ poſtea euolātes in tantam aeris multitudinē ſb̓leuate ſunt: vt vix hu manis oculis videret̉. Quo ꝑacto tetritꝰ pater ait. Si vixerit infantulus iſte aliqͥd magni erit: nec impoſſibile qͥs hoc exiſti mare debet de Ambroſio qͥ ſctūs futurus erat. cū ⁊ d̓ platōne aliqͥd ſimile. Ualeriꝰ referat.i. li. c. iiij. Dormietis qͥppe paruuli platōnis in cuiꝰ labellis apes mel inſerue re. Quare audita ꝓdigioꝝ interpretes ſin gularē eloquij ſuauitatē ore eius emana turā dixerūt. ¶ Scd̓o fuit manifeſtata ſan ctitas ambroſij in electiōe. Fuit em̄ electꝰ in ep̄m ex miraculo dei. Nam dū fuiſſet ro me lr̄is eruditus: cū cauſas pretorij ſplen dide peroraret a valētiniano imperatore ad regendā liguriā emiliāqꝫ prouintiā di rectus eſt. Cūqꝫ mediolanū veniſſet: ⁊ ibi dem ep̄s tūc deeſſet: conuenit populus vt

ſibi de ep̄o ꝓuideret. Igit̉ cū int̓ arrianos et catholicos de eligēdo ep̄o ſeditio nō mo dica oriretur illuc ambroſius cauſa ſedā de ſeditiōis perexit. Et ſtatim vox infantꝭ inſonuit dicēs: Ambroſiū ep̄m. Cui voci oēs vnanimit̓ ꝯſenſerūt ambroſiū ep̄m ac clamātes. ¶ Tertio manifeſtata fuit ſan ctitas ambroſij in expulſiōe Nam a ml̓tis eiecit demones qͥ illos vexabant. Accidit aūt ꝙ multi demones ꝑ ora illoꝝ quos ob ſiderēt clamarēt ⁊ dicerēt ab ambroſio ſe torqueri. Iuſtina aūt ⁊ multi arrianoꝝ di cebant pecunia ambroſiū hoīes cōparere qͥ ſe ab īmundis ſpiritibꝰ vexari mētirent̉ ⁊ ab ambroſio dicerēt ſe torqueri. Tūc ſb̓i to vnus ex illis arrianis qͥ aſtabat arreptꝰ a demonio ī mediū proſiliuit atqꝫ clama re cepit. Utinā ſic torqueātur vt torque or qͥ nō credūt ambroſio. At illi confuſi in peſcinaꝫ demerſum hominē necauerunt. ¶ Quarto manifeſtata fuit ſanctitas bea ti ambroſij in punitiōe. Nā deꝰ ml̓tos acri ter puniuit qͥ illuꝫ vel in vita ſua vel poſt mortē ꝑſequi p̄ſumpſerūt. Dum ad quā dam ciuitatē ꝓ quodā ep̄o ordinādo iuiſ ſet et eius electiōi iuſtina imperatrix ⁊ alij heretici ꝯtra dicerēt. Una de arrianoruꝫ ꝟginibꝰ impudētior ceteris beatū ambro ſiu ꝑ veſtimentū apprehēdit volēs ipſum ad partē mulierū trahere: vt ab eis ceſus de eccl̓ia cū iniuria expelleretur. Cui Am broſius ait. Et ſi ego iudignus tanto ſa cerdotio ſum: tn̄ nō cōuenit te in qualēcū qꝫ ſacerdotē manus inijcere vnde timere debuiſti iudiciū dei: ne aliqͥd mali tibi cō tingat: qd̓ factū exitus cōfirmauit. Nā die altera mortuā ad ſepulcrū deduxerūt. Cū multi inſtarent cum iuſtina impera trice vt ambroſium in exiliū mitterēt: vnus eoruꝫ ceteris infelicior intantū furorē excitatus eſt: vt iuxta eccleſiā domū ſibi locaret ac in eadē quadrigā paratā haberet qͦ procurā te iuſtina facilius raptū ad exiliū depor taret. Sed dei iudicio ip̄o die qͦ ſe eū rape re arbitrabat̉ in eadē quadriga de eadem domo exilio dānatus ē. Quidā preſbyter dū in cōuiuio cū multis eſſet ⁊ ſctō ambro ſio detrahere cepiſſet cū cōtinuo plaga ꝑ tulit: ⁊ de cōuinio ad lectū adductꝰ finiuit vitā. In vrbe cartaginēſi cū tres ep̄i inſil̓ ꝯuiuarēt: ⁊ vnus eoꝝ beato ambroſio de traxiſſet: relatū ē illi qͥd illi ꝑſbyrero qͥ ſibi detraxerat accidiſſet. Qd̓ cū illi vilipēde ret: ſubito letale vulnus accepit: ⁊ ad extre mū cōtinuo diē clauſit. ¶ Quinto manife ſtata fuit ſanctitas beati ambroſij in con ſummatiōe. Nā obitus ſui diē an̄ p̄ſciuit: reuelauitqꝫ fratribꝰ cū gaudio: qͣliter vſqꝫ ad reſurrectionē dn̄icā eēt cū eis māſurus Ante ꝟo paucos dies qͣꝫ lectulo detineret̉ cu. xliiij. pſalmū cū notario dietaret. ſubito vidēte notario in modū ſcuti: breuis ignis caput eius cooperuit ⁊ facies eiꝰ tanqͣꝫ nix effecta eſt. ⁊ poſtmodū ad ſuā ſpeciē reuer ſa. Ip̄o gͦ die ſcribēdi ⁊ dictādi finē fecit. nec ip̄m pſalmū explere potuit. Cū ꝟo in firmitate grauari cepiſſet. Comes italie qͥ tūc mediolani erat nobiles conuocauit dicēs. Qꝭ tanto viro recedēte periculū eēt ne italie interitꝰ īmineret Rogauitqꝫ vt ad virū dei accederēt depcātes vt adhuc ſpa ciū viuēdi ſibi a dn̄o īpetraret: qd̓ ille vbi audiuit rn̄dit. Nō ita inter vos viri vt me viuere pudeat: nec mori timeo: cū bonum dn̄m habeamꝰ. Eo tꝑe qͣttuor eiꝰ diaconi inuicē cōuenerūt: tractantes in ſe qͥs poſt eiꝰ obitū bonus eſſet. Cū gͦ a loco in qͦ vir dei iacebat lōge eſſent. vt ſimplicianū ita plane noīaſſent vt vix inuicē ſe audirent. Ille ab eis lōge poſitus cōtinuo exclama uit. ſenex ſed bonus: qd̓ illi audiētes terri ti fugerūt: ⁊ nō niſi illū poſt. eiꝰ obitū ele gerūt: Honoratus ꝟo ep̄s vercellēſis qui beati ābroſij exitū expectabat: cū ſe ſopori dedediſſet vocē tertio ſe clamātē audiuit Surge qꝛ modo eſt receſſurus. Qui con ſurgēs mediolanū cōcitus venit: ⁊ ei dn̄ici corporis ſacramentū dedit. Moxqꝫ ille manus in modū crucis expādit: ⁊ vltimū ſpm̄ inter verba orationis efflauit. Floruit aūt circa annos dn̄i.cccxc. Cū aūt in nocte paſce corpus eiꝰ ad eccl̓iam fuiſſet delatū plurimi infantes baptizati eū viderūt: ita vt aliqui eū ſedētē in cathedra vl̓ tribuna li dicerēt Alij aſcēdentē in celū parētibus ſuis digito demōſtrarēt. Nōnulli ꝟo ſtel lā ſuꝑ corpus eiꝰ ſe vidiſſe narrarēt. Aīa igit̉ illius ad cathedra deuolauit: ibiqꝫ in ter angeloꝝ agmina fruit̉ eterna pace: ad quā nos perducat icſus filius dei Qui ſit

benedictus in ſecula ſeculoꝝ. Amen Sermo LXII. de ſancto Antonio ahbate qui diaboli teptamēta cū dei adiutorio vi riliter ſuperauit: Eatus vir qͥ ſufferi tēptationē qm̄ cū ꝓbatꝰ ſue rit accipiet coronā vite: quā repromiſit deus diligētibꝰ ſe Scribūtur hec verba originaliter Iaco bi. i. c. In toto terraꝝ orbe clarus habetur antonius: qͥ ſuffragia eius poſcētibus: li berariſſime cōdeſcedere cōſueuit Eſt qͥp pe magni meriti apd̓ deū: ideo ſe inuocan tes a periculis grauiſſimis ꝑſepe liberat. Moti ex hoc fideles diē feſtiuitatis eius vbi ſolēniter agūt. Aliqͥ cōuiuia pauperi bus preparātes. Nōnulli diuina ꝑ mini ſtros ecc̄ie celebrari faciētes. Quidā vero pia vota exſoluētes ieiuniorū ⁊ viſitatio nū temploꝝ dei: q̄ vocabulo ſancti antonij ſunt cōſecrata. Idcirco in pn̄ti ẜmone de ip̄o patre beatiſſimo dicturi erimus. Cuiꝰ laudes potiſſimū extollunt̉: qͥa demones cōfudit atqꝫ deiecit: paſſus em̄ eoꝝ impor tunas infidias nō ſuccubuit: īmo ſuꝑbiaꝫ illoꝝ cōtriuit atqꝫ deuicit. Iō cōueniētiſſi me de illo dicūtur verba in themate poſi ta. In qͥbus de tēptatione illius tria my ſteria ꝓponimus cōtēplāda. Primū dicit̉ verificatiōis. Scd̓m modificationis. Tertiū coronationis. Ql diabolus tēptauit Antonū qͥ ſemꝑ tē ptat ad malū. ⁊ de qͥbuſdā dubijs tempta tionis. Capl̓m. l. Rimum myſteiū con tēplādū de teptatione beati an tonij dicit̉ verificationis. ver qͥppe a diabolis tēptatus fuit querētibꝰ eū a via recta deuiare Sed ꝓ ampliore hui partis intelligētia quatuor dubia erūt ab ſoluenda. ¶ Primū vtrū ꝓpriū diaboli ſit tēptare. pecūdū vtrū deus ꝑmittere debeat ho mines a diabolo temptari. ¶ Tertiū vtrū diabolus ſemel ſuperatus audeat amplius temptare. ¶ Quartū vtrū tēptationis impulſio ſit deſideranda. Ad primū dubiū rn̄dent aliqͥ. ꝙ nō ſit pro priū officiū diaboli tēptare. Nā tēptat deꝰ Uū. Gen̄. xxij. c. d̓r. tēptauit deus abraam Et Sapiē. iij. c. ſcribit̉ de iuſtis deus tem ptauit illos ⁊ inuenit illos dignos ſe. Et Deutro. xiij. c. Tēptat vos dn̄s deus ve ſter vt palā fiat vtꝝ diligatis eū aūt nō Et in psͣ. Proba me dn̄e ⁊ tēpta me: Inſuper tēptat caro. vn̄ Iaco.i. ca. ſue canonice ait. vnuſqͥſqꝫ tēptat a concupiſcētia ſua Tem ptat adhuc hō. ſicut d̓ xp̄o legit̉ Ioh̓. vi. c. Cū interrogauit philippū vn̄ panes eme retur teptans eū. Ip̄e nanqꝫ ſciebat quid eſſet facturus. Igit̉ nō cōuenit diabolo ſo lo tēptare. Sed ex parte altera videt̉ pro bari poſſe. ꝙ diaboli officiuꝫ ſit temptare. Nā gloſa ſuꝑ ilio ꝟbo ad Theſſalo. c. iij. pͥme epl̓e. ne forte tēptauerit vos is qͥ tēp tat ait. id eſt diabolus cuiꝰ officiū ē temp tare: Et Matthei. iiij. ca. vocat̉ diabolus tēptator. Reſpōdendū ergo eſt ẜm doctri na ſctī Bonauē. in. ij. di. xxi. Et ſctī Tho. pͥma ꝑte. q. cxiiij. ꝙ hoc vocabuluꝫ tēprare multas habet acceptōes. Sicut dicūt illi qͥ ſignificatōes vocabulorū ſtudioſe rima ti ſunt. Si tn̄ velimꝰ eiꝰ principalē ⁊ p̄ci puā ſignificatōeꝫ acciꝑe: tēptare ꝓbare ē. Un̄ tēptatio dici pōt qͥdā tactꝰ qͦ illud qͦ tangit̉ ꝓbat̉. Sicut cecus dicit̉ tēptare qn̄ ſuo tactu vult aliquā certitudineꝫ habere de aliqua re quā tangit per hūc moduꝫ in ſpiritua libus tēptatio qͥdā tactus dicit̉ ad ꝓbādū ordinatꝰ. Hoc aūt pōt eſſe multi pliciter Aut qꝛ ille qͥ tēptat intēdit ꝓbare ⁊ approbare: ſiue aꝓpbatū on̄dere: ⁊ hͦ mō tā ptāt deꝰ qͥ lꝫ ſciat bonitatē amicoꝝ ſuoꝝ vult nihilominꝰ illā ꝑ tēptationē ſuā alijſ īnoteſcere: aut ille qͥ pulſat intēdit ꝓbare ⁊ re ꝓbare ſiue reprobatū facere. ⁊ ſic tēptat diabolus qͥ ſꝑ tēptat in pctm̄ precipitādo. Aut qꝛ ille qͥ tēptat intēdit ꝓbare ⁊ experi mētū ſumere. ⁊ ſic tēptat hō ꝙ fieri pōt bn̄ dū d̓ hoīe rm̄ q̄rit exꝑimētū. Pōt etiā fieri malū: dū exꝑimēiū q̄rit̉ inſidioſe. Sic̄ fa ciebāt phariſei tēptātes xᵐᵐ dū īterrogabāt Si lꝫ cēſuꝫ dari ceſari. qͥbꝰ rn̄dit. qͥd me tē ptatꝭ hi pocrite. math̓. xxij. Sꝫ peſſime fac̄ hō dū tēptat deū. Et vt dicit glo. ſuꝑ illo ꝟbo Deūt. vi. c. Nō tēptahis dn̄m deū tuū

deum temptat qui habens qd̓ faciat ſine ratiōe cōmittit ſe periculo: experiēs vtruꝫ poſſit a deo liberari Nā licꝫ in deo pͥncipa liter oīs ſpes mortaliū ſit erigēda. Tamē debet homo facere qd̓ in ſe ē ad q̄cūqꝫ peri cula euitāda. Noluit em̄ xp̄s de pinnacu lo ſe eijcere qꝛ periculū erat ẜm naturā Et miraculū facere tūc nō erat expediēs. Sic paulus de muro ꝑ ſportā: vt euaderet di mitti ſe iuſſit: nec expectauit ꝙ deus mitte ret angelū ſuū. Qd̓ autem beata Agatha medicinas carnales cōtēnebat: ⁊ alij ſan cti multa ſimilia fecerint nō erat ex tēpta tione dei: ſed ex familiari inſtīctu ſpūſſan cti: vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. qͥ. xcvij. Et que a iure cōmuni exhorbitant in ꝯn̄tiam non ſunt trahēda. vt dr̄ de regū. in li. vi. Non eſt ita tēptādus deus neqꝫ qͣꝫtum ad ſuā potentiā. Sicut faciunt illi qui in pericu lis poſiti: cū via humana liberari poſſunt uolunt: expectātes liberatione a deo. Si cut fecit iudas machabeus qͥ cū reperiret ſe cū paucis: ⁊ videret exercitum bachidis numeroſum cū poſſet declinare certamen crubeſcētia ductus cōmittēs ſe deo bellum inijt in quo occiſus eſt. vt habetur in pͥmo Mach̓. libro. Duella inſuꝑ aſſumere vo luntarie ꝑtinet ad tēptationē dei. Iō pro hibētur. ij. q. iiij. c. monomachiā. Et ſi obij ceretur de Dauid qͥ inijt ſingulare certa mē cū golia vt ponit̉ pͥmi Re. xvi. c. Reſpō de t Nicola. de lira. ꝙ hoc fecit ex inſtinctu ſpūſſancti. Fuit etiaꝫ figura duelli qd̓ xp̄s fecit cū diabola ſignato in golia: qͥ potētia ⁊ malicia ſua oēs exterrebat. Sed xp̄s fi guratur in Dauid: qͥ interpretat̉ manus fortis: qui funda humilitatis ⁊ lapide for titudinis: totus inermis ſuſtinēdo humi limā paſſione eū ꝓſtrauit. Nec tēptari de bet deus qͣꝫtum ad ſuā ſapiētiā. Sicut fa ciunt hi qui inepti ſunt: ⁊ ponūt ſe ad pre dicandū legendū diſputandū ſperantes a deo ſcientia ſibi infundi. Non eſt etiā tē ptandus drus qͣꝫtum ad ſuā bonitatem ⁊ clementiā ſicut faciūt hi qͥ peccatis veteri bus addentes noua expectātes in fine vi te ad penitentiā redire ſperant ex dei miſe ricordia ſalui fieri Sed hos dimittamus cōcludētes ꝙ ſolus diabolus ⁊ ſemꝑ tem ptat ad malū. Caro aūt ⁊ mūdijs dicūtur tēptare īſtrumētaliter ſeu materialit̓: inqͣꝫ tū ſcꝫ pōt cognoſci qͣlis ſit hō Ex hͦ qd̓ ſeqͥt̉ vel repugnat cōcupiſcentijs carnis. Et ex hoc qd̓ cōtemnit mūdi proſpera ⁊ aduer ſa: quibꝰ etiā diabolus vtitur ad temptan dum. Igitur cōtra diabolū muniti eſſe de bemus: de quo inquit petrus epl̓a prima c. v. Sobrij eſtote ⁊ vigilate: qꝛ aduerſariꝰ veſter dia bolus tanqͣꝫ leo rugiēs circumit querēs quē deuoret: cui reſiſtite fortes in fide. Et paulus ad Eph̓. c. vi. ait. Confor ta mini in dn̄o: ⁊ in potētia ꝟtutis eius: in duite vos armaturā dei: vt poſſitis ſtare aduerſus inſidias diaboli: quia nō eſt col luctatio aduerſus carnē ⁊ ſanguinē. Sed aduerſus prīcipes ⁊ poteſtates: aduerſus mundi rectores tenebraꝝ harū In qͥbus verbis admonet nos apl̓s cōfortari ī dn̄o ⁊ induere armaturā dei.i. q̄ a ſolo deo fa bricat̉. ſcꝫ armatura virtutū Unde ſignā ter dicit. Induite ⁊ nō facite: quia deus ar ma facit. Illa ꝟo nos debemus acciꝑe vt poſſimus reſiſtere in bello grauiſſimo qd̓ nobis mouet hoſtis antiquus. Cuius gra tuitatē deſignat paulus ex ml̓tis. Primo ex ꝓpinquitate quia colluctātur nobiſcum ip̄i demones infernales. Secūdo ex ſim plicitate. Non em̄ ip̄i demones ſunt mate riales ⁊ nobis communicant in materia. Propterea dixit apl̓us. Aduerſus carneꝫ ⁊ ſanguinē. id eſt nō habemus luctari ad uerſus hoīes debiles ⁊ fragiles: vel nō ha bemus luctari aduerſus carnē ⁊ ſangui nem tm̄.i. aduerſus vitia carnalia: que ex carne ⁊ ſanguine procedūt. Tertio ex vir tuoſitate. Un̄ ſubdit. Sed aduerſus pͥn cipes ⁊ poteſtates.i. nō ſolū aduerſum mi nores demones: ſed etiā aduerſus medio cres qͥ minoribus preſunt: quos vocat pͥn cipes. Et aduerſus etiā maiores quos vo cat poteſtates: quia maiores habet pote ſtates ſuper mediocres: qͥ minoribꝰ princi pātur. Et vult dicere apl̓us: ꝙ habemus luctas occultas cōtra oēs demones: ſcilicꝫ maiores mediocres ⁊ infimos. Propterea ſequitur aduerſus mūdi rectores.i. aduer ſus multitudinē demonū qͥ mundū regūt nō quidē mundum iſtū ſenſibilē quē deus creauit atqꝫ regit. Sed mundū.i. munda nos hoīes mūdanorū amatores. ꝓpteres

ſabiungit tenebrarū harū. Et qꝛ nomīat apl̓s demones p̓ncipes ⁊ ptātes. Aduer tēdū ẜm theologoꝝ ſnīaꝫ in. ij. di. viij. Q inter demones eſt ordinū diſtinctio. Sed vt inquit Bonauen̄. de. angelis poſſumꝰ loqui qͣꝫtū ad triplicē ſtatū. ſcꝫ gl̓ie. ⁊ natu re inſtitute ⁊ lapſe. Quantū ad ſtatū gl̓ie. eſt in eis ponere ordinū diſtinctōeꝫ ꝑfectā Quantū ad ſtatū nature inſtitute ordinū diſtintōeꝫ ꝑfectā. Quantū ad ſtatū culpe ſiue nature lapſe. eſt ponere in eis ordinuꝫ diſtinctōnē ſed imꝑfectā ⁊ ꝑuerſam. Imꝑ fectā ꝓpt̓ pͥuationē gr̄e q̄ habilitateꝫ natu re ꝑficit ꝑuerſam. ꝓpter penitentiaꝫ culpe: que qͣꝫuis ſubſtantiā naturalē nō corrum pat tn̄ fedat ⁊ deordinat. Et hͦ manifeſtuꝫ eſt ſi attendat̉. Qd̓ illi qͥ meliora habuer̄t naturalia. alijs grauiꝰ peccauerūt ⁊ peccāt tū ꝓpter hͦ ardentiꝰ appetiuerunt. tū qꝛ ma gis ingrati fuerūt. tum qꝛ modo etiā acriꝰ vexant. Ideo in ip̄is ē ordo ẜm p̄cellentiā naturaliū ſed ꝑuerſus adiūctōne culparū Et ſic inter eos ē ordo. ita ⁊ p̄latio de qͣ di xi in tractatu de timore iudicioꝝ dei. De mones itaqꝫ tēptant ſꝑ ad malū inducere nos ſatagētes ¶ Secundū dubiū fuit vtꝝ d̓s debeat ꝑmittere hoīes a dyabolo tem ptari. Et pleriqꝫ obijcere ſolēt ꝙ nō. Nā nō eſt equa cōditio pugne vt infirmꝰ ꝯͣ forteꝫ ignarus ꝯͣ aſtutū exponat̉ ad bellū. Sed hoīes ſūt infirmi ⁊ ignari. dyabolꝰ aut po tēs ⁊ aſtutus. de qͦ dicit̉ Iob. xli. c. Nō eſt ptās ſuꝑ terrā q̄ comparet̉ ei. Et hꝫ mille nocendi modos. vt refert Augꝰ. Igit̉ non debet d̓s autor oīs iuſticie ꝑmittere vt ho mines a dyabolis impugnent̉. Ad hͦ rn̄dꝫ Tho. vbi s. ꝙ licet inequal̓r ſit pugne co ditio inter demones ⁊ hoīes ex ꝑte hoīm. tn̄ fit recōpenſatio ex ꝑte dei. qui tēptatis ſubuenit. ⁊ auxilio gr̄e ſue illuīantis intel lectū. ⁊ roborātis affectū. Et etiā angeloꝝ miniſterio. qͥ nobis in tēptatōnibꝰ aſſunt. quare eſt debilis hoſtis. vt Gregꝰ. dicit. et nō vincit niſi volentē. Ideo deus ad glori aꝫ electoꝝ ꝯcedit dyabolo tēptandi facul tatē ¶ Terciū dubiū fuit vtrū dyabolus tē ptans poſtqͣꝫ ſuꝑat̉ audeat ampliꝰ tēpta re Ad hͦ dicit Tho. vbi sͣ. ꝙ voluerūt qui dā demonē victū nullū hoīeꝫ poſſe de cete ro temptare. nec de eodē nec de alio pctō. nam Math̓. iij. c. dicit̉ de chriſto ſuꝑante Tūc reliqͥt eū dyabolus. ſꝫ hͦ videt̉ ſtare n̄ poſſe. qꝛ xp̄s in prīa temptatōe dyabolum vicit. ⁊ nihilominꝰ ſcd̓o ⁊ tercio temptauit eundē. Alij aūt aſſerūt ꝙ pōt alios tēpta re. ⁊ etiaꝫ eundē. licet qn̄qꝫ victus tēptare ceſſat ad tp̄us. Et huiꝰ rō duplex eſt. vna ex ꝑte diuīe clemētie. qꝛ vt Chryẜ. dic̄ ſuꝑ Math̓. Nō tādiu hoīes dei dyabolꝰ tem ptat qͣꝫdiu vult. ſꝫ qͣꝫdiu deus ꝑmittit. qͥ ⁊ ſi ꝑmittit pauliſꝑ tēptare. tn̄ repellit ꝓpter infirmā naturā. Alia rō ſumit̉ ex aſtutia dyaboli. Un̄ Ambro. dicit ſuꝑ Lucā ꝙ dy abolus inſtare formidat. qꝛ frequētius re fugit triumphantē. ꝙ tn̄ dyabolus aliqn̄ redeat ad eū que dimiſit. ptꝫ ꝑ illud quod ſcribit̉ Math̓. xij. Reuertar in domū me aꝫ vn̄ exini. ¶ Quartū dubiū fuit vtrū tē ptatōis impulſio ſit deſideranda. Et ꝙ ſic videt̉. Nā iacobꝰ.i. ca. ait. Om̄e gaudiū ex iſtimate fr̄es cū in tēptatiōes varias inci deritis. Et dauid in Psͣ. Proba me dn̄e ⁊ tēpta me. Inſuꝑ om̄e illud eſt deſiderādū qd̓ facit exercitatōeꝫ ꝟtutis ⁊ ꝓmotioneꝫ gr̄e: ⁊ ꝯſūmationē meritoꝝ. Tēptatio eſt hmōi gͦ eſt deſiderāda. Sed ꝯtrariū vide tur qꝛ nihil eſt deſiderandū. cuiꝰ ꝯͣriū ē cō tinue petendū. Sed oēs dicere debēt. Et ne nos inducas in tēptationē gͦ nll̓s debꝫ illā deſiderare. Inſuꝑ xp̄s dixit Math̓. xx vi. Uigilate ⁊ orate ne intretꝭ in tēptatōꝫ ergo tēptatio eſt p̄cauenda nō deſiderāda Ad hanc. q. determinandā dupl̓r rn̄dere poſſumꝰ ẜm Bonauen̄. diſt. xxiij. ſecūdi li bri. Unoº ſic vt dicamꝰ: ꝙ cū triplex ſit tē ptatio. ſiue a triplici pͥncipio. vna ſcꝫ a deo alia a carne. ⁊ tercia a dyabolo. Prima tē ptatio ſimpl̓r appetēda eſt. qꝛ d̓s nō tem ptat nos niſi ad bonū. Altera ꝟo tēptatio que eſt a carne ſimpl̓r fugienda eſt. qꝛ illa nō pōt eſſe abſqꝫ pctō. ſic̄ mgr̄ docet ī ſcd̓o di. xxi. Tercia ꝟo q̄ eſt a dyabolo aliqͥbus fugiēda eſt aliquibꝰ appetēda. hiſ em̄qui ꝟtute fortes ſūt nec defacili in tēptatōeꝫ in duci pn̄t etiā ſi tēptant̉ appetibil̓r eſt tēpta ri ad ſue ꝟtutis exercitiū ⁊ cumulū meri toꝝ. Infirmis ꝟo minime. qꝛ timere pn̄t ne ex ip̄o impulſu in tēptationē inducant̉ ꝙ oē debēt refugere. Nā ſi tēptari malum nō ſit ī tēptatōꝫ induci. ſꝑ malū eſt qꝛ hoc

eſt a temptatōne ſuꝑari. Et hoc eſt ꝙ dicit Augꝰ. lib̓. xiiij. de ciui. dei. Sicut ſe habet firmitas electoꝝ ſic metuūt cupiuntqꝫ, tē ptari. Alius modus dicēdi eſt: ꝙ duplicit̓ eſt loqui de temptatiōe: aut ſub rōne ꝓpria ⁊ ſic tēptatio eſt impulſus ad illicituꝫ. ẜm ꝙ de ea fit ſermo in ꝓpoſito. Loquimur em̄ hic de temptatōne dyaboli: que fit ꝑ mali culpe ſuggeſtioneꝫ. qͥ dyabolus hoīem ad malū nitit̉ incuruare. nō de temptatōe dei que fit ꝑ flagellationē illā. gͦ temptatōneꝫ ꝑ ſe cōſideratā: nullus debet appetere. imo abhorrere ⁊ refugere maxime ꝯſiderando finē. Aliter eſt ꝯſiderare temptationē ꝓut eſt materia exercēde ꝟtutis. ⁊ ſic a virꝭ iu ſtis deſiderari pōt. ab eis potiſſime qui in charitate feruet. adeo ꝙ ignis deuotōis ip ſoꝝ potiꝰ inflāmat̉ ex preſentia contrarij qͣꝫ extinguit̉. Ab eis aūt qui modice ſūt cha ritatis nō ſic deſiderari debet. Et exēpluꝫ eſt qꝛ ventus ꝑflans fornacē magis ac ma gis accēdit ſꝫ candelaꝫ extinguit. Et ideo tēptatōnis impulſus. ⁊ ſi qͣꝫtū in ſe eſt refu giendus ſit ab oībus. ⁊ ab infirmis potiſſi me. Inquantū tn̄ eſt ꝟtutis exercēde mate ria a viris feruētibꝰ ⁊ ꝑfectis appeti poteſt Illud tn̄ genus tēptatōis potiſſime appe tūt viri iuſti qd̓ eſt in flagelloꝝ ꝑpeſſione. Sicut paſſus eſt Iob ⁊ Thobias ⁊ ſācti martyres ab impijs zelo dyabolico excita tis. Et ꝑ hec ſoluunt̉ obiecta ad vtranqꝫ ꝑ tem: ꝑ tēptatōnū itaqꝫ ſemitā nos ire con uenit. qꝛ regnū celoꝝ vim patit̉: ⁊ violenti rapiūt illud. ſic̄ Math̓. xij. ca. ſaluator di xit. Sed ꝓfecto dolēdū eſt qꝛ rariſſimi re periunt̉. quos dyabolus nō ſb̓egerit. O qͣꝫ magna multitudo eoꝝ qui d̓reliquerūt de um ⁊ dyabolo adheſerūt. oēs declinauer̄t ꝓ maiori ꝑte. ⁊ inutiles facti ſunt. nec eſt qͥ velit ꝑſeueranter facere bonuꝫ. Anthoniꝰ ꝟo btiſſimꝰ a demonibꝰ multimode tēpta tus illos ſpreuit. vt audiemꝰ in ſequēti my ſterio. Et qꝛ firmiter adheſit xp̄o. demoni bus ſuꝑatis aggregatus fuit ſocietati io cundiſſime angeloꝝ bonoꝝ. ¶ De quatuor modis temptationū qͥbus dyabolus conatus eſt Anthonium ſupe rare. ¶Capitulū. II. Ecundū myſteriū con templandū de temptatōne beati Antho nij. dicit̉ modificatōnis. Quatuor nanqꝫ modis dyabolus eum inuaſit. querens il lū a virtutum amore reuocare. rimus dicit̉ naturalis affectōnis. Secūdus carnalis ſtimulatōnis. Terciꝰ corꝑalis flagellatōis. Quartꝰ argēti ⁊ auri oſtenſiōis. ¶ Primus modus qͦ dyabolus Anthoni um inuaſit fuit naturalis affectōnis. qͣ in clinabat̉ ſororē ſuā diligere ac ſeip̄m: vt eīꝫ narrat btūs Athanaſiꝰ ep̄s qui vitā eius deſcripſit. Anthoniꝰ nobilibꝰ ꝑentibꝰ ī egy pto natus eſt. tanta ſuoꝝ nutritus cura. vt nihil aliud preter ꝑentes domūqꝫ cogno ſceret. ⁊ cū iam puer eſſet nō ſe lr̄is erudi ri. nō ineptis infantiū iungi paſſus eſt fa bulis. Ad eccl̓iam cū ꝑentibꝰ ſepe cōueni ens totū ſe deuotōi p̄bebat. poſt mortē au tē ꝑentū. cū eſſꝫ annoꝝ. xx. cū ſorore admo dū paruula derelictus. ⁊ domus ⁊ ſororis honeſtā curā gerebat. Ueruntamē vt ſal uatorē imitaret̉ in illa etate florēti. vendi tis oībus ⁊ pauꝑibꝰ diſpēſatis. paruis pro ſorore ſeruatis. ſorore fidelibꝰ ac deuotis ꝟ ginibꝰ cōmendata ad dei ſeruitiū ſe cōtu lit. Cūqꝫ vigilijs or̄onibus ⁊ ieiunijs inſi ſteret. volēs dyabolus illū accepto inſtitu to retrahere īmittebat ei memoriā poſſeſſi onū ſororis de fenſione. generis nobilitatē amorē rerū. fluxam ſeculi gloriā. eſſe vari am delectationē. ⁊ reliqua vite remiſſiōis blādimēta. poſtremo ꝟtutis arduū finem ⁊ maximū ꝑueniendi laborē. nec nō ⁊ cor poris fragilitatē: ⁊ etatis ſpacia ꝓlixa. An toniꝰ ꝟo oīa or̄one ſua fideli a ſuo corde pe nitus expellebat¶ Secūdus modus qͦ di abolus anthoniū impugnabat dicit̉ car nalis ſtimulatōis. Cōſueta quidē aduer ſus omēs adoleſcētes arma ſuſcipiēs. no cturnis cū inquietabat illecebris. Cona baturqꝫ cogitatōes ſordidas inſerere. Et Anthonius eas oratu ſubmouebat aſſi duo. Ille ticillabat carnis ſenſus ardore Hic fide ac ieiunijs corpus om̄e vallabat Ille ꝑ noctes in pulcre ml̓ierꝭ ꝟtebat̉ or natu. nulla dimittes figmēta laſciuie Hic vltriceſ gehēne flāmas ⁊ dolorē vermis re cordās. cogitatōnibꝰ libidinū obijciebat. Ille lubricū adoleſcētie iter ⁊ adruina fa

cile ꝓponebat Hic eterna futuri iudicij tor mēta cōſiderās. illeſā aīe puritatem ſerua bat. Ac poſtremū hoſtis ille malignꝰ qual̓ eſt merito talē ſe demōſtrabat. Apparebat em̄ puer horridus atqꝫ niger ad eiꝰ genua ſe ꝓuoluēs. ⁊ qͣi deflendo dicēs. Multos ſeduxi pl̓imos decepi. nūc aūt tuo ſum la bore ſuꝑatus. Quē cū interrogaſſet anto nius quis eſſet. ait. Ego ſum fornicatōnis amicus. Ego qͥ a te ſꝑ ſū paſſus repulſam Cū hec audiſſet Anthoniꝰ gr̄as agēs deo Aduerſario reſpōdit. Multū deſpectibi lis es. ml̓tūqꝫ vilis. Nā ⁊ obſcuritas tua ⁊ etas infirmarū ſigna ſūt reꝝ. nll̓a mihi iā de te cura eſt. dn̄s mihi adiutor ⁊ ego d̓ſpi ciā inimicos meos. Et ſtatim ad voce ca nētis fantaſma qd̓ videbat̉ euanuit. An thoniꝰ ꝟo ꝯfortatus. magis ac magis ſuū corpus anime ſeruituti ſubdebat. ¶ Ter cius modus qͦ dyabolus tēptauit Antho niū dicit̉ corꝑalis flagellatōis. Nā volens Anthonius artiorē ducere vitaꝫ: ad ſepul cra quedam remota ⁊ ſolitaria ꝑrexit. vni fratrū de cognitis mandans. vt ſtatutꝭ di ebus ſibi alimēta deferret. Et cū in vna tū ba marmorea ſupͣdictus frater eū clauſiſ ſet. ſolus ibidē morabat̉ metuēs aūt dya bolus nec acceſſu tēꝑis heremū habituri iaceret. ita euꝫ aggregatis ſatellitibꝰ ſuis varia cede lacerauit. vt doloris magnitu do motū auferret ⁊ vocē. Nā ⁊ ip̄e poſtea referebat vulnera fuiſſe tā grauia vt vni uerſa hoīm tormēta ſuꝑaret. Sꝫ die ſeq̄n tiis frater quē ſupradiximꝰ venit cibos af ferens ꝯſuetis. Et fractis foribꝰ īuenit euꝫ in terra iacentē qͣſi mortuū. ⁊ humeris im poſituꝫ ad villule domiciliū reportauit. qͦ audito ingēs vicinoꝝ atqꝫ affiniū ml̓titu do ꝯcurrēs triſte in medio poſiti funeris officiū reddebat. Et iā media noctis parte decurſa oīm oculos deuicerat ſopor. Tūc anthoniꝰ aīa paululū redeūte ſuſpirās ele uauit caput. ⁊ poſtqͣꝫ ceterꝭ dormiētibus eū a qͦ delatus fuerat vigilare ꝯſpexit. nu tu aduocas obſecrauit vt nll̓o penitꝰ exci tato ad priſtinū ſe referret habitaculū. Re latus gͦ iuxta morē ſolus iterū ꝑmanebat. ⁊ ſtare qͥdē ꝓpt̓ recētes plagas nō poterat. Orās ꝟo ꝓſtratꝰ pꝰ or̄one clara voce dice bat. Ecce hͦ ſū ego anthoniꝰ. nō fugio vr̄a certamina. Tūc ſonitꝰ repētinꝰ increpuit. ita vt loco funditus agitato. ⁊ ꝑietibꝰ pa tefactꝭ ml̓tipharia demonū exinde turba ſe funderet. Nā ⁊ beſtiarū ⁊ ſerpētum for mas induētes. oēꝫ ꝓtinꝰ locū repleuerunt fanta ſijs leonū. tauroꝝ. lupoꝝ aſpidū. ſcor pionū. vrſoꝝ ⁊ pardoꝝ. Et hec ſingule ẜm ſuā fremebat naturā. Anthoniꝰ ꝟo inimi cos deludēs dicebat. Si viriū aliquid ha beretis ſufficeret vnꝰ ad preliū. Si dn̄s vo bis me in ptātē dedit. ecce preſto ſum deuo rate. Si ꝟo nō poteſtis: cur fruſtra nitimi ni. Deniqꝫ cū leuaſſet oculos vidit deſuꝑ culmē aꝑiri ⁊ deductis tenebris radiū ad ſe lucis influere. Poſt cuiꝰ ſplēdoris aduē tū. nec demonū aliqͥs apparuit. ⁊ corꝑis do lor ꝯtinue ceſſauit. Edificiū qͦꝫ qd̓ paulo ante diſſolutū videbat̉ inſtauratū eſt. Il lico preſentiā dn̄i intellexit Anthonius. et ex imo pectoris trahēs lōga ſuſpiria dice bat. Ubi eras o Ieſu: vbi eras. qͣre a pͥnci pio nō affuiſti vt ſanares vulnera mea Et vox ad eū facta ē. Anthoni h̓ eraꝫ ſꝫ expe ctabā videre certamē tuū. Nūc aūt qꝛ viri liter dimicaſti ſꝑ auxiliabor tibi ⁊ faciā te in omni orbe noīari. his ꝑactis ⁊ corꝑe et animo mirabil̓r cōfortatus eſt. ¶ Quartꝰ modus qͦ dyabolus temptauit Anthoni um dicit̉ argēti ⁊ auri on̄ſionis. Uolens nanqꝫ anthoniꝰ mutare locū contēdit ad montē ⁊ heremi adhuc monachis ignote. rupto metu viā conatus ē pandere. Sed nec tūc ceſſauit importunꝰ aduerſariꝰ Nā argentū diſcū in itinere ꝓfecit. Quo viſo Anthonius dyaboli cognouit aſtutiā. ſtāſ qꝫ intrepidus ⁊ diſcū toruis intuens ocu lis. inter ſe dicebat: vbi hic in deſerto diſcꝰ aurū hͦ iter eſt. nulla ſūt veſtigia comeanti um lapſus de ſarcina pre magnitudine la tere nō potuit Sꝫ qͥ ꝑdiderat reuerſus ad ſolitudīes locoꝝ īueniſſet ꝓfecto qd̓ ſuum fuerat. hͦ artificiū dyabole tuū eſt. argētuꝫ tuū tecū ſit in ꝑditōne. hec illo dicēte diſcꝰ vt fumus euanuit. Dehinc ingēteꝫ maſſaꝫ auri iacentē in itinere cōſpexit. at ille rapi do curſu quaſi quoddā vitaret incendiuꝫ ad montē vſqꝫ ꝑrexit. vbi flumine trāſua dato inuenit caſtellū deſertū plenū ob tem pus ⁊ ſolitudinē venenatoꝝ animalium. In quo ſe conſtituens nonus hoſpes ha CL

bitauit. Statimqꝫ ad eiꝰ aduentū ingens turba ſerpentū qͣi ꝑſecutorē paſſa ꝓfugit. ¶ De quatuor excellētiſſimis p̄rogatiuis bti Anthonij. In qͥbꝰ manifeſtat̉ gl̓ia eiꝰ quā habuit etiā in hͦ md̓o. Ca. III. Erciuꝫ myſterium con tēplandū de temptatōne ſancti anthonij dicit̉ coronatio. Coro nauit quippe illū deus nō ſoluꝫ in celeſti regno gl̓ia ⁊ honore. Sed etiā in hoc mūdo admirādis p̄rogatiuis ex qͥbꝰ nos qͣtuor p̄cipue decurremus. Prima dicit̉ corꝑis ꝯſeruatio. ¶ Secūda mentis illuſtratio. Tercia mūdialis cōmotio. Quarta ſancta ꝯſūmatio. ¶ Prima p̄rogatiua ſctī Antonij dicit̉ cor poris cōſeruatio. Nā vt aſſerit athanaſiꝰ cū poſt viginti ānos in ſolitudine exactos inuētus eſſet tam ab his qͥ ꝓpoſitū eiꝰ imi tari cupiebāt qͣꝫ ab alijs amiciſ ⁊ notis ob ſtupuerūt vniuerſi: ⁊ oris gratiaꝫ ⁊ corꝑis dignitatē. qd̓ nec ꝑ quiete ītumuerat: nec ieiunijs demonūqꝫ certamine decorē ami ferat. q̄ in eo ſine dei gr̄a fieri minime potu iſſent. ¶ Secūda p̄rogatiua btī Anthonij dicit̉ mētis illuſtratio. Nam licet lr̄as no di dicerit. mira tn̄ ſagacitate pollebat inge nij ⁊ venuſtate dicēdi Aliqn̄ ph̓i duo gē tiles venerūt ad eū putātes Anthoniū ſe poſſe diciꝑe. quos cū vidiſſet paganos in tellexit ex vultu. Et ꝓcedēs ad eos ꝑ inter pretē ita dicere cepit. Quare tā longe ſtul tū hoīeꝫ ſapiētes viſitare voluerūt. Illis dicentibꝰ nō eſſe illū ſtultū ſꝫ nimiū ſapiē tem. vigilanter reſpōdit. Si ad ſtultū ve niſtis ſuꝑfluus labor veſter ē. ſi aūt putatꝭ me ſapiētē ⁊ē. ⁊ ſapiētia bona ē. imitami q̄ ꝓbatis: qꝛ bona ꝯuenit imitari. ſi ego ad vos veniſſeꝫ vos imitarer. Sꝫ qꝛ vos ad me qͣſi ad ſapientē veniſtis: eſtōtē xp̄iani ſicut ⁊ ego ſum. Abſceſſerūt ph̓i vtrunqꝫ mirātes ⁊ acumē ingenij ⁊ elegantiam lo quendi. Alios qͦꝫ mūdi ſapiētes qͥ eū irri dere cupiebāt. qꝛ lr̄as ignoraret. tali diſpu tatōne colligauit dicens. Reſpondete mi hi quid prius eſt ſenſus an lr̄e. ⁊ quidē cu ius exordiū eſt. Senſus ex literis: an lite te oriunt̉ ex ſenſu. Illis aſſerentibꝰ qꝛ ſenſus eſſet auctor litterarū ait. Igit̉ cui ſēſus incolumis eſt h̓ literas non requirit. Ob ſtupuerūt illi tantā in viro dei ſagacitateꝫ animi admirātes. Quid plura ⁊ claruit ſpū ꝓphetico: ⁊ diuinas reuelatiōes habu it: ſic ptꝫ in exēplis ſequētibꝰ. Uirgo q̄daꝫ q̄ a tripolitane regiōis ciuitate Buſiride erat. morbo paraliſis grauiſſime vexata a parentibꝰ ad anthoniū adducebat̉. Erāt aūt in eoꝝ ſocietate monachi quidam qui iter oſtendebāt. Illi ꝟo monachi noluerūt puellā vſqꝫ ad Anthoniū ꝑducere. ſed eaꝫ cū parentibꝰ dimiſerūt apud beatū ꝯfeſſo rē monachū Pannuciū qui effoſſo ꝓ chri ſto oculo ſub Maximiano ꝑſecutore. tali dehoneſta mēto corꝑis plurimū gl̓iabat̉: ꝑ uenerūt itaqꝫ monachi ad Anthoniū. Cū qꝫ de puelle morbo referre diſponerēt. rela tione eoꝝ ſenis ſermo p̄uenit. ⁊ oēm debili tatis ⁊ itineris vſqꝫ ad ſanctū Pannuci um cauſam. qua ſi ip̄e interfuiſſet expoſuit Rogantibꝰ aūt eū monachis vt parētibꝰ cū filia ꝑmitteret̉ ingreſſus: non conſenſit ſed ait. Ite ⁊ inuenietis puellaꝫ curatam. Et adiecit nullus debet ad meaꝫ humili tatem venire. quia largitio curationū non eſt humane miſericordie: ſed Ieſu xp̄i qui vbiqꝫ in ſe credentibꝰ preſtare cōſueuit au xiliū. Quāobrem et illa ꝓ qua petiſtis ſu is precibus liberata eſt. Et cū ego orarem ad dn̄m mihi prefentia ſanitatis eius in dulta eſt. Exeūtes igit̉ monachi foras ad beatū Pannūciū ⁊ filiā ſoſpitē ⁊ parentes letos inuenerūt. Non multos aūt poſt di es cū duobus fratribꝰ euntibus ad Anto nium aqua in itinere defeciſſet. vt vno ſiti mortuo: alter iaceret in terra morteꝫ expe ctans. Anthonius ſedens ad ſe duos mo nachos vocat. qui forte ibidē ſunt reperti. precepitqꝫ vt lagenā aque aſſumentes. in uaderent iter quod ducit ad egyptū. dixit qꝫ vnus ē frībus huc aduenientibꝰ modo migrauit ad dn̄m. alter ſi nō occurritꝭ ad det̉. hic em̄ mihi nūc oranti reuelatum eſt eſt. Statim monachi feſtinātes extinctuꝫ corpus inueniunt: terraqꝫ id operientes alterū refocillatum ſuo iunxere comitatui. dei nanqꝫ iudiciū fuit vt vnus moreret̉: al ter ſuꝑuiueret. hoc tn̄ in Anthonio mirabi le eſt: ꝙ in monte remotiſſimo ſedens rem

illaꝫ dn̄o indicante cognouit. Alio rurſus tꝑe cū ſederet in monte ⁊ oculos ſubito le uaſſet in celū vidit quādā aīam letantibꝰ in eius occurſū angelis ad celū ꝑgere. ora uitqꝫ vt rei pn̄tis agnitio panderet̉. ⁊ ſta tim vox ad eū facta eſt. inquiēs iſtam eſſe Amus monachi aīam. qͥ nitrie morabat̉. Erat aūt Amus vir grādeuus qͥ a pueri tia vſqꝫ ad ſenectutē dn̄o in ſanctitate ſer uierat: dieꝝ qͦꝫ tredecim a nitria locus in qͦ ſedebat Anthoniꝰ diuidebat̉. Uidētes er go eū monachi admirant̉ qui venerant de precati ſūt vt cauſaꝫ hilaritatis ediceret. Quibꝰ ait Amū quieuiſſe. quē illi optime nouerāt. At illi notauerūt diē. ⁊ veniētibꝰ de nitria frībꝰ poſt dies. xxx. ſciſcitātes rep pererūt ꝙ illo die illaqꝫ hora dormierat. q̄ aīam eiꝰ ferri ſenex Anthoniꝰ viderat Se pe etiā ad ſe venientiū turbaꝝ ante dies ⁊ mēſes ⁊ cauſas dixit ⁊ tꝑa. ¶ Tercia p̄ro gatiua btī Anthonij d̓r mundialis cōmo tio Intantū em̄ ſanctitatis eꝰ nomē r̄ſplē duit. vt etiam pagani ⁊ idoloꝝ ſacerdotes ad eū videndū cōuolarēt. Cōſtantinus ꝟo auguſtus ⁊ eiꝰ liberi. Conſtans atqꝫ Con ſtantiꝰ famā eiꝰ audientes crebro ad eū qͣt ad pr̄eꝫ miſſis lr̄is obſecrabāt. vt recipro cis eos ſcriptꝭ exhilararet. qͥ ad ſuſceptas epl̓as cōuenienter reſcripſit. laudauit pri mū ꝙ xp̄m colerēt: deinde ſalutaria ꝑſua ſit. ne magnā putarēt regiā poteſtate ne p̄ ſentis carnis imperio tumētes ſe hoīes eē neſcirēt. Ad poſtremū clemētie circa ſb̓ie ctos ⁊ iuſticie cure qͦꝫ inopū admonuit. at qꝫ vnū ſempiternū eſſe regē oīm ſeculorū Ieſuꝫ xp̄m epl̓is teſtatus eſt. His princi pes ſuſceptis lr̄is letabant̉. Confluebant ad eū ml̓ti vt doctrina ⁊ exēplo illius edi ficarent̉. Alij vt orōnibꝰ eiꝰ ſeſe cōmitterēt atqꝫ ſic multi a demonibus obſeſſi libera bant̉: ⁊ a varijs infirmitatibꝰ ſanabantur egroti. Archelaus comes rogauit eum vt oraret ꝓ policratia que in Laoditia erat admirabili ⁊ xp̄o dedita ꝟgine: patiebat̉ em̄ peſſimos ſtomachi ⁊ laterꝭ dolores: qͦs ieiunijs nimijs vigilijſqꝫ ꝯtraxerat. ⁊ erat penitus tota debilis corꝑe. Orauit antho nius. ⁊ diem qͦ or̄o erat facta annotauit. Archelaus redijt Laoditiā inuenit virgi ne incolumē ꝑcunctatus diē ſanitatꝭ rep perit eo tꝑe fuiſſe a doloribꝰ liberataꝫ. quo orans anthonius ꝓ ip̄a bonitatē ſaluato ris īuocauit ¶ Quarta p̄rogatīa ſctī anto nij dicit̉ ſctā cōſūmatio Cū em̄ centū qͥnqꝫ annoꝝ eſſet. predixit monachis ſui corꝑis diſſolutionē iam īminere. Cunqꝫ medio cre incōmodū ſenia mēbra turbaſſet. poſt exhortatōis ꝟba grauiſſima. vocatis ad ſe duobꝰ fr̄ibꝰ qͥ ſibi familiares erāt. Uos in qͥt humo tegite vos pr̄is operite corpuſcu lū. Et illud qͦꝫ ſenis veſtri cuſtodite man datū. vt nemo p̄ter veſtrā dilectionē locuꝫ tumuli nouerit. ꝯfidite in dn̄o. qꝛ neceſſa rio reſurrectōis tꝑe. hͦ corpuſculū: reſiliet ī corruptū. Ueſtimentoꝝ aūt meoꝝ ſit iſta diuiſio: melotē ⁊ paliū trituꝫ cui ſuꝑiaceo Athanaſio epiſcopodate qd̓ mihi nouum ip̄e detulerat. Serapion aūt ep̄s aliū acci piat melotē: vos ciliciū habetote veſtimē tū. et valete viſcera mea: Anthoniꝰ em̄ mi grat: ⁊ iam non erit in pn̄ti ſeculo vobiſcū verba finierat ⁊ oſculātibus diſcipulis ex tendēs paululū pedes. morteꝫ letus aſpe xit: ita vt ex hilaritate vultus eiꝰ angeloꝝ ſanctoꝝ qui ad ꝑferendā aīam eius vene rant p̄ſentia noſceret̉. Seruauerūt māda ta diſcipuli ⁊ inuolutū corpus humo ope ruerunt. Hic fuit anthonij magni termi nus vite. cuiꝰ anima gaudet in celis. Nos ꝟo deuotōne ardentiſſima illū venerari co nemur vt ſic eiꝰ interueniētibꝰ meritis ꝑ uenire valeamus ad illā gloriā in qͣ Ieſuſ filius dei viuit ⁊ regnat ꝑ infinita ſecula ſeculorum. Amen. ¶ Sermo. LXIII. de liberalitate ſctī Gre gorij pape: ꝓpter qua deo ⁊ hominibus ſe amabilem exhibuit. Iſarē enī datorem di ligit deus. Doctoris gētiū ꝟba ſūt iſta original̓r. ij. ad Coꝝ. ix. eta. Dat deus pijſſimꝰ pr̄ crea turis beneficia ſua affluēter. ⁊ non impro perat vt Iacobꝰ aſſerit.i. ca. ſue Canon. Propterea diligit illos qui eū imitari co nant̉ eſt em̄ ſil̓itudo amoris cauſatiua Et vt inquit Seneca in tercio de beneficijs. Magni animi eſt magnifici iuuare ꝓdeſ ſe. qui dat beneficia deos imitat̉. Cū aūt hoc ex liberalitate ꝓueniat: ideo Gregoriꝰ C3

diuitias quas poſſidebat libera liſſime di ſpēſauit Eſt aūt liberalitas que hoīeꝫ nō tm̄ deo ſed etiā homībꝰ amabilē reddit. Un̄ tullius in i. de officijs ait. Quāqͣꝫ oīs ꝟtus nos ad ſe allicit. facitqꝫ eos diligamꝰ in qͥbꝰ ip̄a eſſe videat̉. tn̄ iuſticia ⁊ liberali tas id maxime efficit Propterea beatū gre goriū cōmēdare cupiētes de ip̄iꝰ liberali tate in pn̄ti ſermone dicemꝰ. Ob ip̄aꝫ na qꝫ dilexit eū deus. qꝛ vidit eū hylarē in do nando. De cuiꝰ liberalitate tria myſteria ꝓponimus cōtemplāda. Primū dicit̉ oppoſitōis. Secundū determinatōis. ¶ Tercium tribulatiōis. ¶ Qualiter btūs Greg. oppoſuit liberali tatem vicio auaricie. Et quare liberali tas eſt virtus: cuius officium eſt donare. Et quomodo eſt pars iuſticie. ¶Ca. I. Rimuꝫ myſterium co templandū de liberalitate bea ti Grego. dicit̉ oppoſitiōis. Op poſuit nāqꝫ illū auaricie q̄ mat̓ eſt ⁊ radix cunctoꝝ maloꝝ. Un̄tulliꝰ in. ij. de officijs dicebat. Nullū victiuꝫ deteriꝰ qͣꝫ auaricia ⁊ p̄ſertim in pͥncipibꝰ ⁊ rēpublicā gubernātibꝰ. Et Marcialis cocꝰ ait Non ſibi nec alijs ꝓdeſtdū viuit auarus. ⁊ Sa luſtiꝰ in catilinario inqͥt. Auaricia fidē ⁊ ꝓ bitatē ceteraſqꝫ bonas artes ſubuertit Et Ualeriꝰ li. ix Auaricia eſt latētiū indaga trix lucroꝝ manifeſte p̄de vorago auidiſſi ma. neqꝫ habēdi fructu felix ⁊ querēdi cu piditate miſeria Et iteꝝ Saluſtiꝰ in cati linario. Auaricia pecunie ſtudiū hꝫ quaꝫ nemo ſapiēs amauit vel ꝯcupiuit. hec qͣſi malis venenis ībuta corpus animūqꝫ vi rilē effeminat. ſꝑ infinita inſatiabilis ē ne qꝫ copia neqꝫ inopia minuit̉. Contra iſtaꝫ inſatiabilē beſtiā voluit btīſſimus Greg liberalitatis ſcuto ſe munire. Uerutamen vt ꝑs iſta iocundiꝰ expediat̉ tria dubia de claremus. Primū vtrū liberalitas ſit ꝟtus. Scd̓ꝫ vtrū ad lib̓alē maxīe ꝑtīeat dare ¶ Terciū vtrū liberalitas ſit ꝑs iuſticie. ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Tho ij. ij. q. cxvij. ꝙ ſic̄ dicit Augꝰ. in li. de liber. arbi. Bene vti his qͥbꝰ male vti poſſumꝰ. ꝑtinet ad ꝟtutē. Poſſumus aūt male ⁊ bene vti nō ſo lū his que intra nos ſūt. ſcꝫ potētijs ⁊ paſ ſionibꝰ aīe. ſed etiā his q̄ extra nos ſūt. ſcꝫ rebus huiꝰ mūdi ꝯceſſis nobis ad ſuſtenta tionē vite. Et ideo cū bene vti his rebus ꝑtineat ad liberalitatē. ꝯſequēs eſt vt libe ralitas ꝟtus ſit. Eſt em̄ liberalitas vt dic̄ Ariſto. iiij. ethic. Medietas quedā circa pecunias. Unde ad liberalē ꝑtinet emiſſi uum eſſe. Und̓ ⁊ alio noīe liberalitas lar gitas noīat̉. quia qd̓ largū eſt non retenti uum. ſed emiſſiuū. qͣre materia liberalita tis remota eſt ip̄a pecunia ⁊ quicqͥd pecu nia mēſurari pōt. Nam vt dicit Ariſt. iiij. ethico. Pecunias eſſe dicimꝰ oīa quoꝝ di gnitas numiſmate mēſurat̉. materia vero ꝓpinqua ſūt paſſiōes interiores ẜm qͣs hō afficit̉ circa pecuniaꝫ. Et ideo ad liberali tatē p̄cipue ꝑtinet vt hō ꝓpter inordinatā affectionē ad pecuniā nō ꝓhibeat̉ a qͦcūqꝫ debito vſu eius. Eſt aūt duplex vſus pecu nie. vnꝰ aūt ad ſeip̄m qͥ videt̉ ad ſūptus vl̓ expēſas ꝑtinere. Aliꝰ aūt qͦ qͥs vtit̉ ad ali os qd̓ ꝑtinet ad dationes. vt videbit̉ in ſe quenti dubio Is gͦ liberalis eſt qͥ neqꝫ ꝓpt̓ inordinatū amore pecunie impedit̉ a con uenientibꝰ expēſis neqꝫ a ꝯueniētibus da tionibꝰ. Ideo Ariſto. dicit. ꝙ circa datiōes ⁊ ſumptus liberalitas ꝯſiſtit. Sed h̓ orit̉ difficultas vtrū liberalitas ſit maxima ꝟ tutū. ⁊ ſic poſſet ꝓbari. naꝫ hoīes maxime amant̉ ⁊ honorant̉ ꝓpter virtutē. Sꝫ Ari ſto. dicit. in. iiij ethic. ꝙ inter ꝟtuoſos maxi me liberales amant̉: ergo libera litas ē ma xima ꝟtutū In ꝯͣriū videt̉ eſſe auctoritas Amb̓. qͥ in. i. de officijs ait. Iuſticia excel lētior videt̉ liberalitate. ſed liberalitas gͣ tior. Et Ariſto. in. iij. rheto inqͥt. Fortes ⁊ iuſti maxime honorant̉. ⁊ poſt eoſ libera les. Dicendū itaqꝫ ẜm Tho. ꝙ quelibꝫ ꝟ tus tendit in aliqd̓ bonū. vnd̓ qͣꝫto aliqua virtus in meliꝰ bonū tendit tanto melior ē Liberalitas aūt tendit in aliqd̓ bonū du pliciter. Unoº primo ⁊ ꝑ ſe. alio modo ex conſequenti. Primo qͥdeꝫ ⁊ ꝑ ſe tendit ad ordinandā ꝓpriā affectione circa pecunia rū ⁊ poſſeſſionū vſum. Et ſic ẜm hͦ prefert̉ liberalitati tꝑantia que moderat̉ ꝯcupiſ centias ⁊ delectationes ꝑtinētes ad ꝓpriū corpus. Et etiā liberalitati preferunt̉ iuſti

dia ⁊ fortitudo que ordinant̉ ad bonuꝫ cō mune. Una in tempore pacis: altera in tē pore belli. Et oībus preferunt̉ virtutes q̄ ordinant̉ ad bonū diuinū. Nam bonū di uinū preeminet cuilibet bono humano: et in bonis humanis bonū publicū p̄eminet bono pͥuato. In qͥbus bonū corꝑis p̄emi net bono exterioꝝ reꝝ: Alioº ordinat̉ libe ralitas ad aliquod bonū ex cōſequenti Et ẜm hoc liberalitas ordinat̉ ad oīa bona p dicta. Ex hoc em̄ ꝙ hō non eſt amatiuus pecunie: ſequit̉ ꝙ defacili vtat̉ ea. ⁊ ad ſeip ſū ⁊ ad vtilitatē alioꝝ ⁊ ad honorē dei. Et ẜm hoc habet quandā excellentiaꝫ ex hͦ ꝙ vtilis eſt ad ml̓ta. quia tn̄ vnūquodqꝫ ma gis iudicat̉ ẜm illud quod primo ⁊ ꝑ ſe cō petit ei qͣꝫ ẜm id quod ꝯſequenter ſe habet Ideo dicendū eſt liberalitate nō eſſe maxi mā virtutū. Ad argumentū ꝟo reſpondē dum ꝙ liberales maxime amant̉ nō qͥdeꝫ amicicia honeſti. ſcꝫ vt meliores: ſed ami citia vtilis. quia ſūt vtiliores in exteriori bus bonis. que cōmuniter homīes cupiūt. Et ꝓpter eandē etiā cauſaꝫ clari reddunt̉ ¶ Secundū dubiū fuit vtrū ad liberaleꝫ maxime ꝑtineat dare. Et ꝙ ſic patet per Ariſto. qui dicit in. iiij. ethico. ꝙ liberalis eſt ſuꝑabundare in donatiōe. Ratio eſt qꝛ ꝓpriū eſt liberalis vti pecunia. vſus aūt pe cunie eſt in emiſſione ip̄iꝰ. Naꝫ acquiſitio pecunie magis aſſimilatur generatōni qͣꝫ vſui. Emiſſio aūt alicuiꝰ rei qͣꝫto fit ad ali quid diſtantius tanto a maiori ꝟtute ꝓce dit. Sicut ptꝫ in his que ꝓijciunt̉. Et id̓o ex maiori ꝟtute ꝓcedit ꝙ aliquis emittat pecuniā dando eā alijs qͣꝫ expedēdo eam circa ſeip̄m. ꝓpriū eſt aūt virtutis vt preci pue tendat in id qd̓ ꝑfectius eſt. Naꝫ vir tus eſt ꝑfectio quedā. vt dicit̉ in. vij phiſi. coꝝ. Et ideo liberalis maxime laudat̉ ex datione. Quare iuriſcōſulti donatōnem li beralitatē vocant. ſic̄ ptꝫ. C. de donatōibꝰ l. ſi donatio. l.ſi auia. ⁊. l. ſi patri. ff. manda ti. l. idemqꝫ.§. finali. Et debet eſſe donatio ex liberalitate nō in neceſſitate. qꝛ in neceſ ſitatibꝰ nemo liberalis exiſtit. ⁊ donari vi det̉ ꝙ nullo iure cogente concedit̉. vt. ff. de dona. l. donari. Debet etiaꝫ qui donat do nare de ſuo nō de alieno. Unde Catho in or̄one in catilinā quaꝫ Saluſtius recitat ait. Iam prideꝫ equidē nos vera vocabu la reruꝫ amiſimus. qꝛ bona aliena largiri liberalitas. malaruꝫ rerū audatia fortitu do vocat̉. Nec ad liberalitatem ſpectat do nare meretricibꝰ ⁊ hyſtrionibꝰ. vt. C. de do na. l. donationibus. ⁊ lxxxvi. di. c. qui vena toribus. el. pͥi. ⁊ el ẜo. ¶ Terciū dubium fu it vtrum liberalitas ſit pars iuſticie. et ꝙ ſic videt̉ ex verbis Ambro. qui in primo de officijs ait. Iuſticia ad ſocietatē generꝭ humani re fert̉. Societatis em̄ ratio diui ditur in ꝑtes duas. iuſticiam ⁊ beneficen tiam. quam quidam benignitatem aut li beralitatem vocant. Et ſi obijceret̉. qꝛ iuſti cia reſpicit debitum: libera litas autē non Reſpondet Tho. ꝙ liberalitas ⁊ ſi non at tendat debitu legale. quod attendit iuſti cia. attendit tamē quoddam debitum mo rale quod attendit̉ ex quadam ip̄ius de centia non ex hoc ꝙ ſit alteri obligatus. vnde minimū habet de ratione debiti Nā dator nō obſtantibus omnibus quadam vrbanitate donare debet quaſi ex debito. vnde in. ca. i. de dona. dicit textus. hanc ſi bi quodāmodo nobilitas legem impoſuit vt debere ſe quod ſponte tribuit exiſtimet) Ad hec inſtaret aliquis. Cōuenienter da re pertinet ad beneficentiam ⁊ miſericor diam que pertinent ad charitatem. ergo li beralitas magis eſt pars charitatis qͣꝫ iu ſticie. Ad hoc dicit Thomas. ꝙ datio be neficij procedit ex eo ꝙ homo eſt aliquali ter affectus circa pecunias dum eas non concupiſcit neqꝫ amat. ſed delectabiliter exponit. vnde non ſolum amicis ſed etiaꝫ ignotis dat quando oportet. licet ergo libe ralitas a iuſticia differat. per hoc quia iu ſticia alteri quod eſt eius. liberalitas autē exhibet quod ſuum eſt habet tamen quan dam cum iuſticia conuenientiaꝫ quia pͥn cipaliter eſt ad alterum ſicut ⁊ iuſticia licꝫ ẜm aliam rationem. Ex predictis dicere poſſumus ꝙ qui liberalis eſt voluntariaꝫ paupertatem non horret. ex qua vere diui tie ⁊ animi libertas ſequuntur. Und̓ Ua lerius li. iiij. ait. Locupletem fabritium fa ciebat non multa poſſidere: ſed pauca de ſiderare. Liberalitas etiam ad charita tem ad miſericordiam ad beneficentiaꝫ et ad magnifica queqꝫ inclinat atqꝫ diſ

ponit. Sicut clarius in ſequenti myſterio apparebit. in quo liberalitas beati Grego rij plentus explicabitur. ¶ Qualiter beatus Gregoriꝰ ꝓpter libera fitatē expoſuit pecunias ad cōſtrueda mo naſteria. ⁊ ſubuenit pauꝑibus ⁊ egenis atqꝫ ꝑegrinos ⁊ ꝑauꝑes benigne cibauit ¶ Capiculū..I. Ecundū myſteriū cō templandū de liberalitate bea ti Gregorij dicit̉ determinatōis In quo videre debemꝰ in qͦ de terminate ꝯſiſtit liberalitas btī Gregorij. Et qͣꝫuis poſſet oſtendi ꝙ ml̓ta ſint que li beralitatē beati Gregorij illuſtrāt. illa tn̄ precipue ſunt tria. primū eſt magnifica diſpenſatio. Secundū pia largitio Cerciū benigna cibatio. ¶ Primū qd̓ illuſtrat liberalitatē btī Gre gorij dicit̉ magnifica diſpēſatio. Ab ipſa quippe liberalitate ꝓuenit magnificētia: q̄ eſt ſpecialis virtus. vt docet Ariſt. ⁊ Tho. ij. ij. q. cxxxiiij. Et vt Eycero ait in ſua rhe torica. Eſt magnificētia magnaꝝ reruꝫ et excelſarū cū animi ampla quadā ⁊ ſplen dida ꝓpoſitione cogitatio atqꝫ adminiſtra tio. Cogitatio aūt refert̉ ad interiorē inten tionē. Adminiſtratio ꝟo ad exteriorē exe cutionē. Propterea inqͥt Ariſt. in. iiij. ethi coꝝ. ꝙ nō om̄is liberalis ē magnificꝰ.ſ. qͣꝫ tū ad actū. qꝛ deſinit ſibi ea quibus vti ne ceſſe eſt ad actū magnificū. tn̄ oīs liberaliſ habet habitū magnificentie vel actū vel ī ꝓpinqua diſpoſitōe. Et vt ait Tho. Ma rie magnificētie pn̄t dici ⁊ ip̄i ſumptus qͥ bus vtit̉ magniſicus ad opus magnū Et ip̄a pecunia q̄ vtit̉ ad ſumptus magnos faciendos ⁊ amor pecunie queꝫ moderat̉ magnificus. ne ſumptus magni impedi ant̉. Hec magnificētia in btō Gregorio ef fulſit. Qui ſtirpe ſenatoria genitꝰ ex patre Cordiano ⁊ matre Siluia cuꝫ ſūmū phi loſophie apicē in ip̄a ſui adoleſcentia atti giſſet ac rerū ⁊ diuitiarū copia plurimuꝫ abūdaret. cogitauit omnia deſerere ⁊ ī re ligionē ſe tranſferre. ⁊ patre orbatꝰ ſex mo naſteria in Sicilia ꝯſtruxit: ⁊ ſeptimū in na menia vrbis in honore ſctī Andree inꝓpria domo fabricauit. in quo relictis ſeri cis aurogēmiſqꝫ radiantibꝰ vili monaſti co habitu tegebat̉: vbi ad tantā ꝑfectiōeꝫ ī breui deuenit vt ip̄o ſue cōuerſionis initio poſſet iam in ꝑfectoꝝ numero computari ¶ Secundū qd̓ illuſtrat liberalitatē bea ti Gregorij dicit̉ pia largitio. Naꝫ licet lar giri elemoſynas ſit actus charitatis. vt in quit Tho. ij. ij. q. xxxij. tn̄ ꝑtinet ad liberali tatē inqͣꝫtū liberalitas aufert impedimen tum huiꝰ actus qd̓ eſſe poſſet ex ſuperfluo amore diuitiarū ꝓpter quē aliqͥs efficit̉ ni mis retētiuus eaꝝ. Ideo Ariſto. dicit. iiij. ethi. ꝙ dare aliqͥd ꝓpter bonū eſt actus li beralitatis. igit̉ beatus Gregoriꝰ in qͦlibꝫ ſuo ſtatu ad largiendū elemoſynas pijſſi mus erat. Quadā aūt vice dū in quodaꝫ ſuo mon aſterio vbi abbas erat ſcriptitaret angelus dn̄i in ſpē naufragi affuit ſibiqꝫ miſereri lachrymabil̓r poſtulauit. Cui cū Gregꝰ ſex argēteos dari p̄cepiſſet eadē die iteꝝ redijt ſeqꝫ ml̓ta ꝑdidiſſe pauca r̄cepiſ ſe ꝑhibuit qͥ cū ab eo totidē argēteos rece piſſꝫ Iteꝝ tercia die reuerſus miſereri ſibi importunis vocibus ⁊ clamoribꝰ poſtula bat. Sed cū Gregꝰ. a ꝓcuratore ſui mona ſterij didiciſſet nihil dari poſſe preter ſcu tellam argenteā quā mater ſua cū ligumi nibꝰ mittere ſolebat: illā ſtatim dari p̄cepit quā ille accipiens letus abſceſſit. Hic ꝟo angelus dei fuit: vt in ſequētibꝰ declarabi tur. Dū ꝟo pontificalē honorē fuit aſſecu tus nō ſolū preſentibꝰ ſꝫ etiā longe poſitis ⁊ in monte ſynai monachis neceſſaria mi niſtrabat. Noīa inſuꝑ indulgentiū ſcpͥta habebat ⁊ eis liberaliter ſb̓ueniebat Mo naſteriū hieroſolymis inſtituit ⁊ dei famu lis in illo degentibus neceſſaria mittere ꝓ curabat. Tribꝰ qͦꝫ milibꝰ ancillis dei ꝓ qͦ tidianis ſtipendijs octoginta libras auri annualit̓ offerebat. ¶ Terciū qd̓ illuſtrat liberalitatē beati Gregorij dicit̉ benigna cibatio. Quotidie nanqꝫ in ſua menſa ꝑe grinos quoſlibet inuitabat. Inter qͦs die quadam vnus acceſſit in cuiꝰ manibꝰ duꝫ ip̄e ex humilitate aquā fundere vellet. cō uerſus vrceū accepit. Sꝫ repēte cū ī eꝰ ma nibus aquā fundere voluit mox euanuit. Cūqꝫ hͦ factū ſecū ip̄e miraret̉. eadē nocte dn̄s ꝑ viſionē dixit. Ceteris diebꝰ me ī mē

bris meiſ: heſterno aūt die me in memetip ſo ſuſcepiſti. Alio aūt tꝑe p̄cepit cancella rio vt duodecim ꝑegrinos ad prādiū inui taret: qui pergēs iuſſa cōpleuit. duꝫ aūt ſi mul diſcūberet intuēs papa tredecim nu merauit ⁊ accerſito cancellario cur contra iuſſionē ſuaꝫ tredecim inuitare p̄ſumpſe rat requiſiuit quos cancellariꝰ numerās tātū duodecim veniēs ait Crede mihi nō ſūt niſi duodecim: ⁊ animaduertit Grego rius virū ꝓpius diſcūbentē vultuꝫ crebro mutare ⁊ nūc adoleſcētē nūc ꝟo ſibi vetu lum venerāda quadam canicie ſimulare. Finito aūt ꝯuiuio illū in cubiculū induxit vehemēter adiurās: vt ei ſe nomēqꝫ ſuū ſi bi prodere vellet Qui rn̄dēs ait. Et quid eſt ꝙ interrogas de noīe meo qd̓ eſt mira bile. Uerūtn ſcito ꝙ ego ſum ille naufra gus cui ſcutellā argētea tribuiſti: quā tibi miſerat cū leguminibꝰ mater tua. Et hoc tibi pro certo ſit cognitū: qꝛ ab illa die quo mihi ſic feciſti p̄deſtinauit te dn̄s fieri ec cleſie preſulē ⁊ Petri apl̓i ſucceſſorē. Cui Gregorius. Et tu quō noſti. At ille. Qm̄ angelus ſum: ⁊ me tibi dn̄s nūc remiſi: vt te ſemꝑ debeā ꝓtegere: ⁊ om̄e qd̓ petieris per me apud ip̄um valeas impetrare: ſta timqꝫ ab eo diſparuit. Ꝙ deus multipliciter magni ficauit bt̄m Gregoriū ꝓpter liberalitē. ¶ Ca. III. Ertiū myſteriū cōtem plandum de liberalitate beati Gregorij dicit̉ retributio. Uo uit quidē deus retribuere ſctō Gregorio abūdantē mercedē: qꝛ non. vult de liberalitate a nobis ſuperari. Idcirco eū magnificauit precipue in tribus. rimo in aſſumptione. Secundo in exauditione. Tertio in cōmendatione. ¶ Primo magnificauit deus btm̄ Grego riū in aſſumptōe. Nam cū electꝰ fuiſſet ab om̄i plebe potifex maximꝰ mortuo. Pela gio papa fugere voluit. Et cū n̄ poſſꝫ ꝓpte rea qꝛ die noctuqꝫ ꝓpter euꝫ portas vrbis Romani cuſtodiebant. mutato habitu a qͥbuſdā negociatoribꝰ obtinuit: vt in quo daꝫ dolio ſuꝑ quadrigā de vrbe educeret̉: qui mox ſiluas petijt ⁊ cauernas latibula requiſiuit: ibiqꝫ tribꝰ diebꝰ latuit. Uerū tn̄ dū die ſol licite quereret̉: colūna lucis p̄ful gida a celo depedēs ſuꝑ locū in quo latita bat apparuit. In qua colūna angelos aſcē dētes ⁊ deſcēdētes quidā recluſus aſpexit Moxqꝫ ab vniuerſo ppl̓o capit̉ trahit̉ et ſummꝰ pōtifex ꝯſecrat̉. ¶ Scd̓o magnifi cauit deꝰ btm̄ Gregoriū in exauditōe. Nā exaudiuit illū pro Croiano dep̄cante: ſic̄ ſcripſi in quadrageſimali nr̄o in tracta tu de iuſticia dei. Exaudite inſuꝑ fuerunt p̄ces illiꝰ: dū peſtis vrbē crudeliſſime de uaſtaret. Ordinauit em̄ tūc quodā paſca li tꝑe ꝓceſſiones cuꝫ letanijs per ciuitatis circūitū fieri. Dum ꝟo deportaret̉ imago btē virginis: quā btūs Lucas depinxerat Ecce tota aeris infectio ⁊ turbulētia ima gini cedebat: ac ſi ipſam imaginē fugeret et eius p̄ſentiā ferre nō poſſet. Sicqꝫ poſt imaginē mira ſerenitas ⁊ aeris puritas re manebat. tūc in aere iuxta imaginē audi te ſunt voces angeloꝝ canētiū. Regina ce li letare alleluia: qͥa quē meruiſti portare alleluia. Reſurrexit ſicut dixit all̓a. Sta timqꝫ btūs Gregorius qd̓ ſequit̉ adiūxit. Ora pro nobis deū alleluia. Tunc Gre gorius vidit ſuper caſtrum Creſcētij an gelum dn̄i qui gladiū cruentatū detergēs in vaginā reuocabat. Intellexitqꝫ Grego rius ꝙ peſtis illa ceſſaſſet. Et deinde ca ſtrum illud caſtrū ſancti angeli eſt vocatū Amplius qͣꝫ grate fueruerūt deo oratiōes eius oſtēdit angelus qui ſibi in miſſa cla ra voce reſpōdit. Cum enim in die paſce apud ſanctā Mariam maiorē miſſam ce lebraret: et Pax dn̄i pronūciaret. Angeluſ dn̄i alta voce reſpondit. Et cū ſpiritu tuo. Unde papa apud illam eccleſiā in die pa ſce ſtatione facit: nec ſibi cū dicit Pax dn̄i in huius miraculi teſtimoniū reſpondet̉. ¶ Tertio magnifecauit deus beatū Gre gorium in cōmendatiōe. Tempore nāqꝫ eius fuit quidā heremita vir magne vir tutis qui om̄ia reliquerat ꝓpter deum: et nihil preter vnā gattam poſſidebat. Cui blandiēs crebro quaſi cohabitatricē in ſu is in gremijs refouebat. Orauit ergo ad dn̄m vt ſibi oſtendere dignaret̉ cū quo fu ture remunetatiōis manſionē ſperare de buiſſet: qui illius amore nihilex ſeculi di

uitijs poſideret. Quadā ergo nocte reue lat̉ vt cū Gregorio romano pōti fice man ſionē ſibi ſperare deberet. At ille fortiter ingemiſcēs parū ſibi volūtariā pauperta tem ꝓfuiſſe putabat: ſi cū eo remuneratio nem reciperet qui tātis mūdanis diuitijs abūdaret. Cū ergo Gregorij diuitias ſue pauꝑtati die noctūqꝫ ſuſpirādo conferret. Alia nocte audiuit deū ſibi dicētē. Cum diuitē nō poſſeſſio diuitiaꝝ faciat: ſꝫ cupi ditas. Cur audes pauꝑtatē tuā Gregorij diuitijs cōparare: qui magis illa gattam quā habes quotidie palpādo diligere co probaris qͣꝫ ille tantas diuitias quas non amādo ſꝫ cōtemnēdo cūctiſqꝫ liberaliter largiēdo diſꝑgit. Itaqꝫ ſolitariꝰ deo gra tias retulit: ⁊ qui meritū ſuum diminutū putabat ſi Gregorio cōpararet̉ orare cepit vi cū eo manſionē qn̄qꝫ accipere mereret̉. Propter liberalitatē itaqꝫ ſuā aliaſqꝫ vir tutes tādē ad celeſtia regna deus illū ꝑdu xit. Cū em̄ ſediſſet annis tredecim mēſibꝰ ſex ⁊ diebꝰ decē: plenꝰ operibꝰ bonis migra uit a corꝑe: accepitqꝫ coronā et̓nā vite. ad quā nos ꝑ̨̄ducat ieſus bn̄dictꝰ filiꝰ dei. Sermo. LXIIII. d̓ miſcd̓ia.s. marti. ꝯfeſ FT Ui miſeretur pauperi beatus erit. Scribunt̉ hec ver Sba originaliter Proue rb̓. xiiij. c. ¶Ad laudē ſancti Martini cō feſſoris aſſumpta. Incollegio cōfeſſorū in maxima veneratōe habet̉ a cūctis chriſti colis btūs Martinꝰ. Nam ⁊ eccleſia fe ſtum eius ſtatuit qͣꝫtū ad operū ceſſationē ſolēniter fore ſeruādū: ⁊ officiū illius cum ingēti ſono eius nobis celebrat. qd̓ in ple riſqꝫ eccleſijs vſqͣꝫ ad diē octauū ꝓtrahit̉: ꝓpter ea dignū ⁊ rōnabiliter eſt in ſolēnita te illius laudibꝰ eū ꝓſequi quibꝰ poſſumꝰ In quo ⁊ ſi multe ꝟtutes eximie vere ꝑſti terint: nihilominꝰ miſcd̓ia valde ſydus ra diantiſſimū fulſit. Idtirco in hoc ſermone ſub titulo de miſcd̓ia erimꝰ verba facturi. Ob quā de ip̄o gloriſſimo ſctō dicunt̉ ver ba in themate poſita. In quibꝰ tria myſte ria ꝓponimꝰ contemplanda. Primū dicit̉ acceptionis. pecundum exaltationis. ¶ Tertium glorificationis. De cōmendatiōe miſcd̓ie. ⁊ de his que inducūt nos ad illā. atqꝫ de miſcd̓ia ſan cti Martini. ¶Capitulū. I. Rimū myſteriū con templandum de miſcd̓ia beati Martini dicit̉ acccptiōis pro pter illā etem̄ fuit acceptus deo Sed vt melius partem iſtam pertranſea mus tria ſunt conſideranda Primū dicit̉ cōmēdatio. Secundum inductio. Tertium dilatatio. ¶ Primū qd̓ occurrit cōſiderādū de miſe ri cordia dicit̉ cōmēdatio. qͣꝫtū ſcꝫ miſcd̓ia in ſcriptura cōmendat̉. Sed prius qͥd ſit declaremꝰ. Et ad hoc dicit ſctūs Tho. ſe cūda ſcd̓e. q. xxxi. ſequēdo Damaſ. in. ij. li. et Augꝭ. li. xiiij. de ciui. dei. Miſericordia eſt compaſſio miſerie alterius. id eſt paſſio aliene miſerie in nr̄o corde Et eſt ꝓprie ad alteꝝ nō ad ſeip̄m: niſi ẜm quādā ſil̓itudi nē. nā ad ſeiꝑ̄m nō eſt ꝓprie miſcd̓ia: ſꝫ do lor. puta cū patimur alqd̓ crudele in nob̓. Ita etiā ſi ſint alique ꝑſone nobis ꝯiūcte. vt ſint qͣſi aliqͥd nr̄i puta filij vel parētes in eoꝝ malis nō miſeremur: ſꝫ dolemꝰ. ſi cut in vulneribꝰ ꝓprijs. Et ẜm hoc Ph̓us dicit. v. ethi. ꝙ durū eſt expulſiuū miſera tionis Miſericordia itaqꝫ prout dicit tri ſticiā de alienis malis ſepiſſime in ſcriptu ris laudat̉. vnde Fach̓. vij. ca. ait. Hec di cit dn̄s exercituū. Iudiciū verū iudicate: miſcd̓iam ⁊ miſerationes facite vnuſqͥſqꝫ cū proximo ſuo. Et ſapiēs Prouerb̓. xxi. c. Facere miſcd̓iam ⁊ iudiciū magis placet dn̄o qͣꝫ victime. Et Ecc̄i iiij. ca. Eſto pu pillis miſericors vt pater ⁊ pro viro mr̄i il lorū: ⁊ eris velut filiꝰ altiſſimi obediēs: et miſerebit̉ tui. Et Oſee. vi. cā. Hiſericor diā volo ⁊ nō ſacrificiū. Et ſapiēs Prouer xiiij. ca. Honorat deū qui miſeret̉ pauꝑis Et Dauid in psͣ. cxi. Iocundus hō qui miſeret̉ ⁊ cōmodat. Et Paulꝰ ad Eph̓e. iiij. c. Eſtote inuicē benigni miſericordes Et Petrus pͥma ſua canonica. c. iij. Om nes vnanimes in oratōe eſtote cōpatiēteſ fraternitatis amatores miſericordes mo deſti humiles. Et Ambro. lxxxvi. ca. In ſingulis miſcd̓ia plenitudo virtutū eſt. Et

Hiero lxxxvi. di. c. Qui clemētiā nō habꝫ nec indutꝰ viſcera miſcd̓ie: etiā ſi multuꝫ ſpūalis ſit nō adimplet legē xp̄i. Et Aug in. xiiij. de ciui. dei inquit. Longe melius ⁊ humanꝰ ⁊ piorum ſenſibꝰ accōmodatiꝰ. Cicero in ceſaris laude locutꝰ eſt. vbi ait. Nulla de virtutibꝰ tuis nec admirabilior nec gratior miſcd̓ia. Et ſaluator nr̄ Luce vi. c. Eſtote miſericordes ſicut ⁊ pater ve ſter celeſtis miſericors eſt Et Matth̓. v. ca. Beati miſericordes qm̄ ipſi miſcd̓iam ꝯſequunt̉. ¶ Scd̓m qd̓ occurrit ꝯſideran dū circa miſcd̓iam d̓r inductio. Sunt qͥp pe multa que nos inducunt vt miſericor des ſimꝰ. Et pͥmū eſt pͥncipij nr̄i vnitas. Sumus em̄ om̄es ex vno pr̄e ⁊ vna mr̄e. Un̄ Augꝰ li. de diſciplina xp̄iana uit. Si putam nō eſſe proximos: niſi qui d̓ eiſdē parentibꝰ naſcuntur. Adam ⁊ Euam in tendamꝰ ⁊ om̄es frēs ſumꝰ. Eſt adhuc in nobis fraternitas ſpūalis in qͣꝫtū ſumꝰ ex vno pr̄e deo ⁊ vna mr̄e eccleſia. Scd̓m qd̓ nos inducit ad miſcd̓iam eſt nature ꝯſor mitas. Om̄es qͥppe hoīes eiuſdeꝫ ſpeciei ſunt atqꝫ nature. Propterea dicebat Eſa. lviij. Cū videris nudū oꝑi eū: ⁊ carne tuā ne deſpexiris. Tertiuꝫ eſt dei exēplaritas. Eius em̄ eſt ꝓpriū miſereri: vt patꝫ in om̄i ſcpͥtura vtriuſqꝫ teſtamēti: ſic̄ in qͣdrageſi mali nr̄o ſcrpiſi in ſermone de miſcd̓ia dei. ¶ Tertiū ꝯſiderādū de miſcd̓ia d̓r dilata tio. Ad ipſaꝫ nāqꝫ dilatauit cor ſuū btūs martinus: qui compaſſus eſt triplici pro ximorum nec eſſitati rimo temporali. Secundo corpora li. Tertio ſpirituali. ¶ Primo cōpaſſus eſt btūs Martinꝰ ex miſcd̓ia neceſſitati ꝓximoꝝ tꝑali. Dū em̄ eſſꝫ adhuc cathecuminꝰ ī adoleſcēti etate Quodā hyemali tꝑe ꝑ portā ambianēſiū trāſiēs: pauperē quēdā nudū obuiū habu it: qͥ cū a nullo elemoſinā accepiſſꝫ. L Sar tinꝰ hūc ſibi ẜuatū intelliges. arrepto enſe qꝛ militie deẜuiebat clamidē ſuā dimittit. et ꝑtē tribuēs pauꝑi. tm̄ reliqua rurſus q̄ ſuper erat induit̉. Sequēti igit̉ nocte xp̄m clamidis ſue qua pauper ē texer at ꝑte ve ſtitū vidit: ip̄mqꝫ ad circūſtātes angelos ſic loquētē audiuit. martinꝰ adhuc cathe cumiꝰ hac me veſte cōtexit Un̄ vir ſctūs n̄ in gl̓ia eſt elatꝰ: ſꝫ dei bonitatē cognoſcēs cū eſſet annoꝝ. xvij. baptizari ſe fecit. Atqꝫ ad inſtātiā ⁊ importunitatē tribuni ſui ꝑ biēniū militauit Dein̄ relicta militia ad.s Hylariū pictauien̄. ep̄m ꝑrexit: a qͦ fuit a colitꝰ ordinatꝰ. Legit̉ adhuc ī dyalogo ſe ueri ⁊ Galli diſcipuloꝝ btī Martini. ꝙ martinū ī qͣdā feſtiuitate ad eccl̓iaꝫ tendē tē dum ep̄s erat. pauꝑ qͥdā nudꝰ ſecutꝰ eſt Martinꝰ aūt p̄cepit archidiacono. vt egē te veſtiret. Sꝫ cū hͨ ille facere diſtuliſſet. in greſſus martinꝰ ſecretariū tunicā ſuaꝫ illi tribuit ⁊ ꝯtinuo abſcedere iuſſit. Cū gͦ ar chid yaconꝰ moneret ⁊ ad ſolēnia ꝑagēda ꝓcederet ille d̓ ſe loq̄ns rn̄dit. ſe ire nō poſ ſeʳ donec pauꝑ veſtē accipiat. Archidy. ꝟo nō intelliges. qꝛ cū extrīſecꝰ cappa tectꝰ eēt ip̄m nudū interiꝰ nō videbat. pauꝑeꝫ n̄ ad eſſe rn̄dit. At ille mihi inqͥt veſtꝭ deferat̉ ⁊ pauꝑ nō deerit veſtiēdꝰ Cōpulſus ille ad foꝝ vadit. ⁊ qͥnqꝫ argēteis tūicā vilē ⁊ cur tā rapiēs an̄ pedes Martini iratꝰ ꝓiecit Quā ille ſecreto induit cuiꝰ manice vſqꝫ ad cubitū ⁊ lōgitudo vſqꝫ ad genu ꝓtēde bat̉. ⁊ ſic miſſā celebraturꝰ ꝓceſſit. dū autē miſſā celebraret globꝰ igneꝰ ſuꝑ caput eiꝰ apparuit. ⁊ a ml̓tꝭ ibidē viſꝰ erat. ¶ Scd̓o cōpaſſꝰ ē btūs martinꝰ ex abūdāti ſua mi ſericordia ꝓximoꝝ neceſſitati corꝑali. Nā int̓ cetera de ip̄o narrat̉. ꝙ ꝑiſiꝰ leproſū q̄n dā horribilē ſatꝭ obuiū habuit: quē oſcula tus ē atꝫ bn̄dixit qͥ ſtatī mūdatꝰ ē. ¶ Ter cio cōpaſſus ē martinꝰ ncc̄i tati ꝓxīoꝝ ſpū ali. Nā pctōres ad pnīaꝫ hortabat̉. qͦs ad pnīaꝫ ꝯuerſos cōpaſſionis ſinu recipiebat Cū aūt dyabolus ip̄m rep̄hēderet. Cur ſel̓ lapſos ad pnīam reciꝑet. rn̄dit. Si tu ip̄e o miſerabilis hoīm infeſtatōne deſiſte res ⁊ te factoꝝ tuoꝝ peniteret. ego ꝯfiſus ī dn̄o tibi eiꝰ miſcd̓iam pollicerer. ¶ Qualiter deus exaltauit btm̄ martinū que voluit in maxima veneratōe ab hoībꝰ haberi. atqꝫ timeri a demonibus et clare ¶ Ca. II. re miraculis. Ecundū myſteriū con tēplandū de miſcd̓ia btī marti ni. dicit̉ exaltatōis propter miſe ricordiā quippe ceteraſqꝫ ꝟtutes eius fuit

a deo exaltatus maxime in tribus. Primo in hoſtium opinione. Secūdo in demonū fugatione. T ertio in miraculoꝝ operatiōe. ¶ Primo exaltatꝰ fuit a deo in hoīm opini on deo qͥdē faciēte hoīes illiꝰ tꝑis Mar tinū venerari conabant̉. d̓ quo erat opinio cōmunis ⁊ fama ex euidētia facti: qꝛ ſctūs erat ⁊ a mūdo totaliter ſeparatꝰ. Cū aūt plebs Turonica ep̄o cateret: ip̄um pluri mū renitētē ſibi ordinari petijt. Quidam aūt ex ep̄is qui cōuenerāt eo ꝙ deformis eſſet habitu ⁊ vultū deſpectꝰ reſiſtebāt: in ter quos p̄cipuus fuit quidā nomīe defen ſor. Sꝫ quidā accepto pſalterio pͥmū qͥ ſi bi occurrit pſalmū legit vbi hic ꝟſus erat Ex ore infantiū ⁊ lactētiū deꝰ ꝑfeciſti lau dē ꝓpter inimicos tuos vt deſtruas inimi cū ⁊ defenſorē. Et ſic iſte defenſor fuit ab om̄ibꝰ cōfutatꝰ. Ordinatꝰ itaqꝫ ep̄s cum populi tumultū nō ferret duobꝰ ꝟo milibꝰ extra vrbē monaſteriū ꝯſtituit: vbi cū. lxxx diſcipulis in multa abſtinētia vixit. Naꝫ ibi vinū nemo nouerāt niſi quē infirmitaſ coegiſſet. Mollior habitꝰ ibi pro crimine erat. plurime ciuitates de his ep̄os elige bāt. Quodā tꝑe Martinꝰ Ualētinianū imꝑatorē pro quadā neceſſitate adijt. Sꝫ ille ſciēs eū velle petere qd̓ ille nolebat da re. fores palatij ſibi claudi fecit. At Mar tinꝰ ſemel ⁊ iterū repulſam paſſus cilicio obuolutꝰ ⁊ cinere cōſperſus per vnā heb domadā cibi ⁊ potius abſtinētia macerat̉ Tunc monēte angelo ad palatiū venit et nullo ſibi ꝓhibēte ad imꝑatorē vſqꝫ ꝑue nit. quē cū veniētē videret: iratꝰ: qꝛ fuiſſet admiſſus ei aſſurgere noluit donec cellaꝫ regiā ignis operiret: ⁊ ip̄m imꝑatorē a ꝑte. poſteriori ignis ſuccēderet Tunc ſctō ira tus aſſurgēs ꝟtutē diuinā ſe ſenſiſſe ꝯfeſ ſus eſt. multūqꝫ ip̄m cōplectēs ſibi oīa anteqͣꝫ rogaret cōceſſit. multaqꝫ munera ob tulit. ſꝫ Martinꝰ nō accepit. ¶ Scd̓o ex altauit deꝰ btm̄ Martinū in demonū fu gatiōe Sepe nanqꝫ demones ab obſeſſis corꝑibꝰ effugauit. In dialogo aūt Seueri et Galli legit̉ ꝙ quedam vacca a demonio agitata cū vbiqꝫ ſeruiret ⁊ multos ꝯfode ret: ⁊ verſus Martinū ⁊ ſocios in itinere furibūda ꝯcurreret: ille manu eleuata ipſam ſiſtere iubet: qua immobili ꝑmanē te: vidit demonē dorſo illiꝰ inſiſtēte: quem increpās: diſcede inqͥt funeſte de pecude ⁊ innoxiū animal agitare deſiſte. Quo ꝓti nus diſcedēte vacca ad pedes illiꝰ ꝓſterni tur. ⁊ ad eius imperiū cū om̄i mā ſuetudi ne ad gregem eſt reuerſa. ¶ Tertio exalta uit deꝰ btm̄ Martinū in miraculoꝝ ope ratiōe. Nā deus multa miracula operatuſ eſt meritis ⁊ fide illius. Nam vice quadā venenatā herbā inter alias herbas inad uertēter in cibū ſumpſit ⁊ vicinā mortem ſentiēs periculū ⁊ dolorē virtute oratiōis fugauit. Tum quidā iuuenis defunctus fuiſſet ⁊ mater eius pro reſurrectōe filij be atū Martinū cū lachrymis exoraret. ille in medo cāpi vbi erat innumerabilis mul titudo gentiliū genua fixit: ⁊ cūctis vidēti bus puer ſurrexit. Quapropter om̄es illi gētiles ad fidē ꝯuerſi ſūt. Cū btūs Mar tinꝰ quoddā templū antiquiſſimū diruiſ ſet ⁊ arboreꝫ pini diabolo dedicatā vellet excidere obſiſtētibꝰ ruſticis ⁊ gētilibꝰ vnuſ eorum dixit. Si de deo tuam fidutiā ha bes nos hanc arborem ſuccidemꝰ: ⁊ tu il lam ſuſcipe: ⁊ ſi tecum deus tuus eſt vt di cis euadas. Quo annuēte ſucciſe arbori et iam verſus eum cadenti fignum crucis oppoſuit: ⁊ in aliam partē rediēs: ruſticos qui in tuto loco erant fere oppreſſit. Quo viſo miraculo ad fidem cōuerſi ſunt. ¶ Ꝙ deus aſſumpſit ad gloriam ſuam beatū Martinum: qui prenuciauit diem obitus ſui et cum ingeti deuotione ex hac vita diſceſſit: cuius tranſitus fuit diuinit reuelatus. Lapitum. 11. Ertium myſteriū con templandū de liberalitate ſan cti Martini dicit̉ glorificatio Adeptus quippe eſt gloriaꝫ ce leſtis regni in qua perpetuo cōmorabitur in gaudio ⁊ exultatōe eritqꝫ felix inter ſan ctos ⁊ angelos ⁊ ipſe ſanctus. Sanctitas ꝟo eius in extremo vite maxime innotuit propter tria. Primo propter prenūciationē. Secundo propter deuotionē. ¶ Terto propter reuelationem.

¶ Primo innotuit ſanctitas beati Mar tini ꝓpter p̄nūctiationē. Nā obitū ſuū lon ge ante p̄ſciuit quē ⁊ fratribꝰ p̄nunc. lauit. Interea candacēſem dioceſim cauſa ſedā de diſcordie viſitauit. In qua diutius cō moratꝰ viribꝰ corꝑis cepit deſtitui ⁊ diſci pulis indicat ſe reſolui. Tūc om̄es flētes inquiunt. Eur nos pater deſeris: aut cui nos deſolatos relinqͥs. Inuadūt em̄ gre gem tuū lupi rapaces. Et ille quoqꝫ motꝰ fletibꝰ eorū flens ſic orauit. Dn̄e ſi adhuc ppl̓o tuo ſum neceſſariꝰ nō recuſo laborē: fiat volūtas tua. Dubitauit em̄ pene qͥd vellet. qͥa nec hos deſerere nec a xp̄o vole bat diutius ſeꝑari. ¶ Scd̓o innotuit ſan ctitas beati Martini ꝓpter deuotionem. Cum em̄ aliqͣꝫ diu moleſtia febriū teneret̉ et a diſcipulis rogaret̉ vt in lectulo ſuo vbi in cinere ⁊ cilitio decūbebat ſtramētū ali qd̓ poneret̉. Non decet inqͥt filij xp̄ianū ni ſi in cinere ⁊ cilicio mori Oculis igitur ac manibꝰ in celum ſemꝑ intētus inuictū ab oratiōe ſpm̄ nō relaxabat. Et cū ſupinꝰ ſꝑ iaceret ⁊ a p̄ſbyteris rogaret̉ vt corpuſcu luꝫ muta tōe lateris releuaret. Sinite me frēs inqͥt ſinite potius celū reſpicere qͣꝫ ter rā. vt ſpūs ad dn̄m dirigat̉. Et hoc dicens vidit diaboluꝫ aſiſtere. Quid inquit hic aſtas cruēta beſtia. Nihil in me funeſtuꝫ reperies: Abrae me ſinus recipiet. Et in hac voce anno dn̄i. cccclxvi. vite ꝟo eius lxxvi. ſpm̄ deo reddidit. Uultus aūt eius tanqͣꝫ angeli reſplēduit ⁊ chorus angeloꝝ ibidē cōcinēs a multis auditus fuit. Ad eius aūt trāſitū: pictaui ſicut turonicij cō uenerūt. Ibiqꝫ magna altercatio orta eſt. Dicebāt em̄ pictaui: noſter eſt monachus nos requirimꝰ cōmēdatū. Quibꝰ illi a no bis eſt ablatꝰ nobis aūt a deo datus. No cte ergo media pictaui om̄es penitꝰ ſopiū tur. ⁊ ſic a iuronicis ꝑ feneſtra eiectū naui gio ad vrbē turanica cū gaudio deportat̉. ¶ Tertio innotuit ſanctitas beati Mar tini in trāſitū eiꝰ ꝓpter reuelationē. Mul ta qͥppe fuerunt de ipſo reuelata. Beatus nāqꝫ Seuerus ep̄s coloniēſis: cū die dn̄i ca loca ſancta: poſt matutinas more ſolito circūiret: illa hora qua vir ſctūs obijt: āge los in celo cantātes audiuit: vocanſqꝫ ar chidiaconē interrogauit ſi aliqͥd audiret: et cū ille audire nil diceret: ⁊ ep̄s cū diligē ter auſcultare moneret: cepit collū ſurſum extēdere: aures erigere ⁊ ſuꝑ ſummis arti culis baculo ſuſtētāte ſtare Sed dū ep̄us pro eo oraſſꝫ: quaſdā in celo voces audire ſe dixit. Cui ep̄s dn̄s meus Martinꝰ eſt: qui migrauit ē mūdo. ⁊ nnūc angeli eū in celū deferūt demones aūt affuerūt qui eū tenere voluerūt ſed nihil ſuū in eo reperiē tes confuſi receſſerūt. Archidiaconꝰ ergo diem ⁊ horā notauit ⁊ tunc Martinū mi graſſe cognouit. Seuerus etiā monachuſ qͥ vitā eius ſcripſit cū poſt matutinas le uiter obdormiſſꝫ: ſicut ipſe in quadā epl̓a teſtat̉. Sanctus Martinus albis indu tus: vultu igneo: ſtillantibus oculis: cri ne purpureo: tenēs librū in manu dextra: que de vita eius ideꝫ Seuerus ſcripſerat eidē apparuit. Cunqꝫ poſt bn̄dictionē in celū ꝯſcēdere ip̄m videret: ⁊ cū eo aſcēde re cuperet: euigilauit. poſt hec aūt nuncijs veniētibꝰ eadē nocte ſctm̄ Martinū mi graſſe cognouit. Eo quoqꝫ die ſctūs Am broſius mediolanēſis ep̄s miſſaꝫ celebrās ſuꝑ altare inter ꝓphetiā ⁊ epl̓am obdormi uit: ⁊ cū eū nullus excitare p̄ſumeret: ⁊ ſub diaconus niſi ipſo innuēte auderet epl̓am legere. trā ſacto lōgo ſpacio excitauerūt eū dicētes. Iam hora p̄terijt: ⁊ ppl̓us valde laſſus expectat: iubeat dn̄s noſter vt cleri cus epl̓am legat. Ad quos ille Nolite tur bari: frater em̄ meꝰ Martinꝰ ad dn̄m mi grauit Et ego eius funeri obſequiū p̄bui. Sꝫ vltinā or̄onē vob̓ excitatibꝰ explere n̄ valui. At illi diem ⁊ horā notātes: inuene runt tūc ſctm̄ Martinū migraſſe ex hac vita. ꝓpter hec om̄ia btūs Ambroſius in p̄fatiōe ait. Btūs Martinꝰ ꝓphani erro ris tēpla deſtruxit: vexilla pietatis erexit: mortuos ſuſcitauit: ⁊ obſeſſis corꝑibꝰ de monia excluſit: ac varijs laborantes ſang. uoribꝰ ſalutis remedio ſubleuauit. Qui ita ꝑfectus inuētus eſt vt xp̄um texiſſet in pauꝑtate ⁊ veſte quā egenꝰ acceperat mū di dn̄m induiſſe. O felix largitaſ qua diui nitas operit̉. O clamidis glorioſa diui ſio: que milite texit ⁊ regē. O ineſtimabi le donū: qd̓ veſtixe meruit deitatem: digne huic ꝯfeſſionis tue dn̄e p̄mia ꝯtuliſti: di gne ei arrianoꝝ ſubia cuit feritas. Digne

amor Martini ꝑſecutoris tormēta nō ti muit. Quid erit pro oblatiōe corꝑis inte gri receptus: qͥ pro quātitate veſtis exigue veſtire deum meruit ⁊ videre. hec ille. Ui det ⁊ mō Martinꝰ deū in gloria clarita tis ſue. videt vtiqꝫ ⁊ affluit ⁊ dilatatur cor ſuū. exultās leticia inenarrabili in btā vi ta ad quā nos deducat ieſus filiꝰ dei cuiꝰ nomē ſit bn̄dictū in ſcl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Sermo. LXV. de ſctā Catherina vir gine ⁊ martyre ⁊ ſponſa xp̄i p̄dilecta. Mauit eam rex. S cri bunt̉ hec ꝟba origina liter He ſter. ij. ca. Ex his qͥ pro xp̄o btā Catherina virtuoſe peregit: fi des nr̄a catholica magnopere roboratur. Quis em̄ in xp̄m nō credat verū deum ⁊ hoīem de ꝟgine natū: quē Catherina tā cōſtātiſſime p̄dicauit: vt etiaꝫ dura queqꝫ ſupplicia vſqꝫ ad capitis trūcationē nō ti inuerit ſubire. Mira ſunt ꝓficto ea q̄ de Catherina legunt̉: atqꝫ ab om̄ibꝰ fidelibꝰ nō ſine deuotiōe recolēda. Propterea in hͦ ſermone illa conabimur explicaſſe. Nam rex regū dn̄s ieſus xp̄s amauit eā: atqꝫ be nigniſſime ſibi deſpōſauit: de qua locutū ri tria miſteria ꝓponimꝰ cōtemplāda. In qͥbꝰ tres excellētie ſctē Catherine ꝯtinēt̉. ¶ Primū dicit̉ mundicie. Secundum ſapientie. ¶ Tertium patientie. Qualiter. b. Catherina mūda fuit ab infidelitate. a luxuria. ⁊. a ſuꝑbia. Ca. I. Rimū myſteriū cōtem plandū de btā Catherina dici tur mūditie. Hec eſt pͥma eius excellētia: ꝓpter quā amauit eā xp̄s. Seruauit equidē ſe mūdā a tribꝰ vi tijs: que deus maxime odit. Primo ab infideli ſtulticia. Secundo a carnali laſciuia. Tertio a cordiali ſuperbia. ¶ Primo btā Catherina ſeruauit ſe mun dam ab infideti ſtulticia: nā idolatriā ſpre uit. ⁊ credit in xp̄m ieſum filiū dei. Un̄ cū Maxētius imꝑator p̄rexit alexādriā: cō uocaſſetqꝫ omnes tam diuites qͣꝫ pauꝑes vt idolis īmolarēt: ⁊ xp̄ianos imolare no lentes puniret. Catherina cū eſſet annoꝝ xviij. audiēs aī aliū diuerſoꝝ mugitꝰ ⁊ catantiū plauſus. miſſo illuc nuncio inquiri iuſſit celeriter qͥd hoc eſſet. Qd̓ cū didiciſ ſet: aſſumptis aliqͥbꝰ de palatio: ſigno cru cis ſe muniēs: illuc acceſſit: ibiqꝫ multos xp̄ianos metu mortis ad ſacrificia duci ꝯſpexit. Que vehemēti dolore cordis ſau ciata ad imperatorē ſe audacter ingeſſit et ait. Salutationē tibi ꝓferre ⁊ ordinis dignitas ⁊ rōnis via monebat: ſi creatorē celorum agnoſceres: ⁊ a dijs animū reuo cares. Staſqꝫ ante ianuā tēpli per variaſ ꝯcluſiones ſillogiſimoꝝ doctiſſime ml̓ta cū ceſare diſputauit. Deinde rediēs ad cō mune colloquiū dixit. Hec tibi tāqͣꝫ ſapiē ti ꝓferre curā. NNūc aūt qͣre incaſſum ꝯgre gaſti hanc multitudinē ad collēdā ſtulti ciā idoloꝝ. Miraris hoc templū manu artificū operatū. Miraris ornamēta pre cioſa que velut puluis an̄ faciē venti erūt. Mirare potius celū ⁊ terrā mare ⁊ oīa q̄ in eis ſunt. Mirare ormēta celoꝝ. ſolē vi de licet lunā ⁊ ſtellas. Mirare famulatū eoꝝ qͣliter a mūdi initio vſqꝫ ad finē die ⁊ nocte currūt ad occidēte: ⁊ rediūt ad orie tē: nec vnqͣꝫ farigant̉ Et cū hec aīaduerte ris interroga ⁊ diſce qͥs ſit eoꝝ patrator. Cū aūt ip̄m eo donate intellexeris. nec illi ſimilē inuenire valuereris: ip̄m adora: ip ſum glorifica. Ipſe em̄ eſt deꝰ deoꝝ ⁊ dn̄s dūantiū. Cūqꝫ de incarnatōeilij ſapiēter pl̓ima diſputaſſet ſtupefacteſar nō valu it ad hec rn̄dere. Tandē ad ſe reuerſus di xit ad eam. Sine o mulier: ſine nos finire ſacrificiū: ⁊ poſt hec tibi rn̄ſa reddemus. Precepit gͦ eā ad palatiū duci: ⁊ cū omī di ligētia cuſtodiri. Ex quibꝰ patꝫ qͣꝫ feruēs erat fides Catherine. qͣꝫtunqꝫ infidelitatē horrebat. Sꝫ vt ea que dicta ſunt cū aliqͣ doctrine ſpeculatiōe auidius capiant̉: tria dubia ſunt declaranda. ta Primū vtrū infidelis ſit peccatū. ¶ Secundū vtrū infidelitas gentiliū ſit grauior ceteris. Tertiū vtꝝ q̄libꝫ actio infidelis ſit pctm̄ ¶ Ad pͥmū dubiū rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. x. Ꝙ infidelitas eſt pctm̄. qꝛ cōtrariat̉ ꝟtuti fidei verutn̄ p̄t duplicit̓ accipi. Uno mō ẜm purā negationē. vt dicat̉ qͥs infide lis ex eo ꝙ nō habꝫ fidē Alio mō p̄t infide litas intelligi ẜm ꝯtrarietate ad fidē qꝛ.ſ. aliqͥs repugnat auditui fidei vel etiā ꝯtē

nit ip̄m. Et in hͦ ꝓprie ꝑficit̉ rō infidelita tis. Et ẜm hͦ infidelitas eſt pctm̄. Si aūt accipiat̉ infidelitas ẜm pura negationē ſi cut in illis qͥ nihil audierūt de fide non hꝫ rōnē pctī: ſꝫ magis pene: qꝛ talis ignorātia diuinoꝝ ex pctō primi parētis eſt ꝯſecuta. Et qͥ ſi ſunt infideles dānant̉ quidē ꝓpter alia pctā: q̄ ſine fide remitti nō pn̄t: nō ꝓpt̓ ipſam infidelitatē. Un̄ xp̄us dixit. Si nō veniſſem ⁊ eis locutꝰ nō fuiſſem pctm̄ nō haberēt. Et ẜm Augꝭ. loquit̉ de pctō quo iudei nō crediderūt in pctm̄. Eſt gͦ infide litas ſcd̓o mō dicta grauiſſimū pctm̄: qͥa cū om̄e pctm̄ formaliter ꝯſiſtat in auerſio ne a deo tāto aliqd̓ pctm̄ eſt grauiꝰ qͣꝫto ꝑ ip̄m magis hō ſeꝑat̉ a deo: ꝑ infidelitateꝫ maxime a deo hō elongat̉. qꝛ nec verā dei cognitionē hꝫ. ꝑ falſam aūt cognitionē ip ſius. nō appropinquat̉ ei. ſꝫ magis elōgal̓. Scd̓m dubiū fuit vtꝝ infidelitas gēti liū ſiue paganoꝝ ſit grauior ceteris. Ad hͦ dicit Tho. Ꝙ in infidelitate duo pn̄t ꝯſi derari. quoꝝ vnū eſt cōꝑatio eiꝰ ad fidē. ⁊ ex hac ꝑte grauiꝰ ꝯtra fidē peccat. qͥ fidei ꝯtrariat̉ quā ſuſcepit. qͣꝫ ille qͥ eā nō ſuſce pit. Et ẜm hͦ infidelitas hereticoꝝ qͥ ꝓfitē tur fidē euāgelij ⁊ ei ꝯtrariant̉ corrūpētes ipſaꝫ. grauior ē infidelitate iudeoꝝ qͥ fidē euāgelij nunqͣꝫ ſuſceperūt ⁊ infidelitas iu deoꝝ qͥ figurā euāgelij acceperūt in veteri lege. ⁊ tn̄ male interp̄tātes corrūpūt. gra uior eſt infidelitate gētiliū. Scd̓m qd̓ pōt in infidelitate ꝯſiderari. eſt corruptio eoꝝ q̄ ad fidē ꝑtinet ⁊ ẜm hͦ cū in pluribꝰ erret gētiles qͣꝫ iudei. ⁊ iudei qͣꝫ heretici. gͣuior ē infidelitas gētiliū qͣꝫ iudeoꝝ. ⁊ iudeoꝝ qͣꝫ hereticoꝝ. ¶ Tertiū dubiū fuit vtꝝ q̄libet actio infidelis ſit pctm̄. Et qdā dicūt ꝙ ſic Nā glo. ſuꝑ iſto ꝟ̓bo apl̓i ad Roma. xiiij. Ome qd̓ nō eſt ex fide pctm̄ ē. ait. Om̄is infideliū vita eſt pctm̄. ſꝫ ad vitā infideliū ꝑtinet. oē qd̓ agūt. gͦ oīs actio infideliū eſt pctm̄. Alij ꝟo ꝯtrariū aſſerūt. qꝛ vt habet̉ Actꝭ. x. ca. Accepte fuerunt deo elemoſine Cornelij Centurionis in infidelitate ad huc ꝑſiſtētes. Dic̄ gͦ Tho. ꝙ pctm̄ morta le tollit gr̄am gratū faciētē. nō aūt totalit corrūpit bonū nature. vn̄ cū infidelitas ſit quoddā mortale pctm̄ infideles qͥdā gr̄a carēt remanet tn̄ in eis bonū nature. vnde manifeſtū eſt: ꝙ infideles nō pn̄t operari oꝑa bona: q̄ ſūt ex gr̄a.ſ. oꝑa meritoria: tn̄ oꝑa bona: ad q̄ ſufficit natura. oꝑari pn̄t. vn̄ nō oꝑtꝫ ꝙ in oī ſuo oꝑe peccēt. Sꝫ qn̄ cūqꝫ aliqd̓ opus oꝑant̉ ex infidelitate tūc peccēt. Et ſic intelligūt̉ v̓ba glo. ſuꝑiꝰ al legate. De cornelio inſuꝑ ſciēdū qꝛ infide lis nō erat: habebat aūt fidē implicitā: nō dū manifeſtata ꝟitati euāgelij. Iō ad euꝫ fuit miſſus Petrꝰ. vt plene de fide ip̄m in ſtrueret. Pctō itaqꝫ infidelitatꝭ tꝑe beate Catherine md̓s erat infectꝰ quā ipſa refu git in fide xp̄i firmiſſima ꝑſeuerās. ¶ Se cūdo. b. Catherina ẜuauit ſe mūdā a car nali laſciuia. fuit qͥdē ꝟgo ꝑmanēs in ꝟgi nitate ꝑpetua. q̄ in ea ſatis cōmendabilis ſuit: maxime ꝓpter tria. Primo ꝓpter formoſitatē. Decundo propter libertatē. Terio ꝓpter importunitatē. ¶ Primo fuit comēdabil̓ ꝟginitas cathe rine ꝓpt̓ formoſitatē. d̓r em̄ de ea ꝙ erat in credibil̓ pulchritudīs. ⁊ oīm ocl̓is admi rabil̓ videbat̉. Eſt aūt pulchritudo in iu uēcula cā ruine. qꝛ vt inqͥt Aureolꝰ theofa ſtus. Pulchra cito adamatur. Et ſapiēs ꝓuer. vlti. Fallax ſpēs ⁊ vana eſt pulchri tudo. ⁊ Ezech̓. xvi. Habēs fidutiā in pul chritudīe tua fornicata es. Sꝫ pulchritu do Catheri. nō obfuit. q̄ animū fortitudīe decorauit. vn̄ de ipſa dici p̄t illd̓ Prouerb̓. vlti. ca. Fortitudo ⁊ decor indumētū eiꝰ. ¶ Scd̓o fuit cōmēdabil̓ ꝟginitas cathe. ꝓpt̓ libertatē: qꝛ ſui ⁊ ſuoꝝ dn̄a remāſerat tn̄ ſubdidit ſe totam deo viuēs in filiali ti more illiꝰ. vnde ſibi ꝯueniūt ꝟba ſapiētis Prouer. adhuc vlti. Mulier timēs deuꝫ ipſe laudabit̉. ¶ Tertio fuit comēdabilis ꝟginitas Catheri. ꝓpter importunitatē. Nā viriliter obſtitit ꝑſuaſionibꝰ importu nis ꝓmiſſiſqꝫ imꝑatis. Temptauit qͥdaꝫ illā vxorē habere. Cui dixit. O ꝟgo gene roſa. iuuētuti tue ꝯſule ⁊ poſt reginā in pa latio meo ſcd̓a vocaberis: ⁊ imaginē tui in medio ciuitatis faciā fabricari atqꝫ a cun ctis adoraberis velut dea. Cui ꝟgo. deſi ne talia dicere: q̄ ſcelus ſunt etiaꝫ cogitare Ego me xp̄o ſponſam tradidi. Ille gloria mea. ille amator meus. ille dulcedo ⁊ dile ctio mea. ab eiꝰ amore nec blādimēta. nec tormēta me poter̄t reuocare Et cū iteꝝ pꝰ dieſ aliqͦſ imꝑator ei diceret Nō te qͣi famu

lam poſſidere cupimꝰ: ſꝫ regina potēs ⁊ ele cta decore in regno meo triūphabis. Rn̄ dit. attēde ⁊ tu obſecro ⁊ iudicij examē ve ridica ſanctiōe diſcerne: quē magis elige re debeo. Aut potentē eternū glorioſum et decorū: vel infirmū mortalē: ignobilē ⁊ de formē. ¶ Tertio btā Catherina ſeruauit ſe mundā a cordiali ſuperbia. fuerūt qͥppe in eo tria ex quibꝰ ꝯſueuerūt homīes in ſu perbiā erumpere. Primū fuit nobilitas. Secundū abundātia. Tertium ſcientia. ¶ Primū qd̓ fuit in beata Catheriua fuit nobilitas originis. nā fuit coſti regis filia et nihilominꝰ imꝑatori eā interrogāti ⁊ di centi. progeniē tuaꝫ requirimꝰ. humiliter rn̄dit. Scriptuꝫ eſt. Nec te collaudes: nec te culpaueris ipſe. hoc faciunt ſtulti quos gloria vexatinanis. cōfiteor tn̄ meā ꝓge niē nō tumore iactātie ſꝫ humilitatꝭ amo re. Ego em̄ ſum Catherina Coſtis regis quodā filia: que qͣꝫuis in purpura nata: et liberalibꝰ diſciplinis mediocri inſtructa. Hec tn̄ oīa ꝯtempſi: ⁊ ad dn̄m ieſum ꝯfu gi. ¶ Scd̓m qd̓ fuit in btā Catherina fuit abūdātia diuitiaꝝ ⁊ bonoꝝ tꝑ aliū. ex his ꝓuocant̉ hoīes ad ſuperbia vermis diui tiaꝝ ſuperbia eſt. Ipſa tn̄ ꝟgo Catherina tꝑalia oīa velut puluerē vilipedit. ¶ Ter tium qd̓ fuit in btā Catherina eſt ſciētia. Et de hac dicemꝰ in ſequēti myſterio. pro ipſa tn̄ nō intumuit: ſed ea ad diuinū vte batur honorem. ¶ De ſapiētia ſctē Catherine cui nō po tuerūt reſiſtere etiā rhetores ⁊ philoſophi quos ad fidem cōuertit. Ca. II. Ecundū myſteriū cō templādum de btā Catherina dicit̉ ſapiētie. ⁊ hec eſt ſcd̓a illi excellētia. ad quā plene intelli gendam ſciendū eſt ꝙ triplex eſt ſcientia. Prima increata. Secūda cōdemnata. ¶ Terta cōmendata. ¶ Prima ſapientia increata eſt ipſius dei. de qͣ Paulus ad Roma. xi. ca. ait. O alti tudo diuitiaꝝ ſapiētie ⁊ ſcīe dei. Iſta aūt ſapiētia nihil aliud eſt qͣꝫ ipſe de. qͣ tū ſolet attribui filio: per appropriationē. ſicut pr̄i potentia: ⁊ ſpūiſctō clemētia. vn̄ Ecc̄i. xxiiij. ca. d̓r. Ego ſapiētia ꝓdij ex ore altiſ ſimi pͥmogenita an̄ oēm creaturā. Et.i. ca. Fons ſapiētie verbū dn̄i in excelſis. ¶ Se cunda ſapiētia eſt cōdēnata. vt em̄ colligit̉ ex dictis Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xlv. Sicut bo nū d̓r duplicit̓. aliqn̄ vere illud.ſ. qd̓ eſt ſim pliciter bonū. aliqn̄ ſil̓itudinarie vel abvſi ue: ſicut cū d̓r. ille eſt bonꝰ vel optimꝰ la tro. ita ſapiētia aliqn̄ d̓r vere aliqn̄ ſil̓itu dinarie Cum gͦ qͥs ſapiēs eſt ad male agē dum: ſapiētia in eo eſt per ſil̓itudinē dicta De qua Hiere. iiij. ca. ſcribit̉. Sapientes ſunt vt faciātmala: bn̄ aūt facere neſcierūt Et Iacob̓. ij. ca. Nolite gloriari ⁊ menda ces eſſe aduerſus veritatē. Nō eſt ipſa ſa piētia deſurſum deſcēdēs: ſꝫ terrena: aīa lis diabolica Et declarat̉ iſta diuiſio a ſcō Tho. vbi ſupͣ. ſic. Quicūqꝫ auertit̉ a fine debito: neceſſe eſt ꝙ aliquē finē indebitū ſi bi p̄ſtituat: qꝛ om̄e agens agit ꝓpter finē. Un̄ ſi p̄ſtituat ſibi finē in bonis exteriori bus terrenis vocat̉ ſapiētia terrena. Si in bonis corꝑalibꝰ: vocat̉ ſapiētia aīalis. Si aūt in aliqͣ excellētia animi: vocat̉ ſapien tia diabolica. Sic̄ fuit ſapiēti a tyrānoꝝ ⁊ ph̓oꝝ. De hac ita loquit̉ Gregꝰ. in morali bus Huiꝰ mūdi ſapiētia eſt cor machina tionibꝰ tegere: ſenſum ꝟbis velare q̄ falſa ſunt vera on̄dere: q̄ vera ſunt falſa demon ſtrare. hāc qui ſciunt: ceteros ſuperbiēdo deſpiciūt. Sed de ipſis ph̓is ſuperbiētibꝰ qͥ ſapiētes vocari voluerūt: donec Picta goras: ph̓m.i. amatorē ſapiētie ſe noīauit. vt Iſid̓. viij. ethi. meminit. Et Augꝰ. lib̓. xviij. de ciui. dei. ita inqͥt apl̓s ad Roma. i. ca. Cuꝫ deū cognouiſſent.ſ. rōne natura li nō ſicut deū glorificauerūt: qꝛ nō cogita uerūt.ſ. ꝙ improportionabiliter excedit co gnitionē noſtrā: ⁊ per cōſequēs ſuꝑ oīa eſt glorificādus: neqꝫ gr̄as egerūt.ſ. de cogni tiōe naturali ſibi a deo data Sed euanue runt incogitatōibꝰ ſuis.ſ. ſuperbiēdo de ip ſa naturali cognitōe dei ⁊ obſcuratū eſt in ſipiēs cor eoꝝ.ſ. iuſto iudicio dei: ⁊ dicētes ſe eſſe ſapiētes: ſtulti facti ſunt. ¶ Tertia eſt ſapientia cōmēdata. ⁊ hec aliqn̄ ponit̉ virtus intellectualis ab Ariſto. in. vi. ethi. q̄ nihil aliud eſt ẜm Augꝭ. in. xiiij. de trini.

qͣꝫ cognitio diuinorū q̄ tn̄ vt inquit Tho. rōne naturali acquirit̉ vel habet̉. Aliqn̄ a ſanctis accipit̉ ꝓ gr̄a gratis data. Iuxta il lud apl̓i. Alij dat̉ ꝑ ſpiritū ſermo ſapīe ſcꝫ cognitio diuinoꝝ ꝑ lumen infuſum: qd̓ qͥ dem poſſet eſſe etiā in peccatoribus. Quia dona gr̄e gratis date ẜm Alexandrū ī ſuo iij. Poſſunt eſſe qn̄qꝫ a ſpūſancto: ſed non cū ſpūſancto. Aliqn̄ iſta ſapīa cōmēdata ponit̉ vnū de ſeptē donis ſpūſſancti: q̄ cō ſiſtit in cognitiōe diuinoꝝ illoꝝqꝫ ſaporo ſo guſtū ⁊ eſſe nō pōt ſine charitate ⁊ gra tia gratū faciēte. Iuxta illud Sapīe.i. ca. In maliuolā aīam nō intrabit ſapīa: nec habitabit in corꝑe ſubdito peccatis. Sa piētia igit̉ fuit in beata katherina. que nō ſolū in humanis ſꝫ etiā in diuinis illumi natiſſima fuit atqꝫ ea q̄ dei ſunt ⁊ fidei ſue ſancte cognouit ⁊ deguſtauit. Cū hac ſapi entia ſuperauit maxentiū cōuertit ph̓os ⁊ reginā atqꝫ porphiriū cū ducētis milibus ad xp̄m attraxit Maxētio qͥppe dixit Dij quoſ colis nec te nec alios iuuare pn̄t. Cui rex ſi ita eſt vt aſſeris. gͦ. totus mundus er rat ⁊ tu ſola veꝝ dicis: cū tn̄ om̄e verbū in ore duoꝝ vel triū teſtiū ꝯfirmet̉. Si ange lus eſſes. ſi celica virtus. adhuc nemo tibi credere deberet. qͣꝫto minus cū femina fra gilis eſſe ꝓberis. Et poſt multa verba vi dens ceſar ꝙ eius ſapīe obuiare nō poſſet. mandauit oculte ꝑ lr̄as vt oēs grāmatici ⁊ rhetores ad p̄toriū alexādrie feſtinanter venirēt immenſa munera recepturi: ſi con ciona tricē ꝟginē ſuis aſſertiōibus ſupera rent. Adducti ſunt igit̉ de diuerſis ꝓuin cijs qͥnquaginta rhetores. qͥ om̄es morta les in om̄ī mūdana ſapīa excellebāt Qui bus interrogantibꝰ cur de tā remotis ꝑti bus euocati fuiſſent. Ceſar rn̄dit Eſt apd̓ nos q̄dā puella ſenſu ⁊ prudētia incompa rabilis qͥ oēs ſapiētes ꝯfutat ⁊ deos nr̄os demones eſſe affirmat. quā ſi ſuꝑaueritis: cū magno honore ad ꝓpria redibitis. Cuſ illi dixerūt. Adducat̉ coram nobis puella vt ſua temeritate cōuicta nūqͣꝫ ſe ſapiētes vidiſſe cognoſcat. Sed cū ꝟgo certamen qd̓ ſibi imminebat didiciſſet totam ſe dn̄o cōmendauit. Et ecce angelus dn̄i aſtitit. Et vt cōſtanter ſtaret admonuit aſſerens ꝙ nō ſolū ab illis vinci nō poterat: ſꝫ inſuper illos ip̄a ad palmam martyrij deſtine ret. Cū gͦ corā oratoribus adducta fuiſſet Dixit imperatori: qͣli iudicio ꝯͣ vnā puel lā qͥnquaginta oratores apponis: qͦs et ꝓ victoria remunerādos ꝓmittis. ⁊ me ſine ſpe mercedis pugnare compellis. Erit tn̄ mihi merces dn̄s ieſus xp̄s. qͥ eſt ſpes ⁊ co rona ꝓ ſe certātiū. Cū ꝟo katherina cum oratoribus ſapientiſſime diſputaret: ⁊ eos aꝑtis rationibus ꝯfutaret. Obſtupefacti illi ⁊ qͥd dicere nō inueniētes: muti penitꝰ ſunt effecti. Tunc imperator nimiū ꝯͣ eos furore repletꝰ increpare eos cepit. Cur ab vna puella tā turpiter ſe vinci ꝑmitterent Tūc vnus magiſter alioꝝ ſic ait. Noue ris imperator: ꝙ nullus vnqͣꝫ an̄ nos ſta re potuit qͥn cōtinuo vinceret̉. Hec aūt pu ella in qͣ ſpūs dei loquit̉: ſic nos in admira tionē conuertit. vt ꝯͣ xp̄m aliqͥd dicere. aut oīno neſciamus aut penitus formidemꝰ. Un̄ imperator conſtanter fatemur ꝙ niſi ꝓbabiliorē ſentētiā de dijs quos vſqꝫ nūc colimus ꝓtuleris: ecce oēs ad xp̄m ꝯuer timur Audiēs hec tyrānus: nimio furore ſuccenſus oēs in medio ciuitatis cremari iuſſit. At ꝟgo katherina ip̄os confortans ad martyriū cōſtantes effecit ⁊ de fide di ligenter inſtruxit. Cū gͦ ſigno crucis muni ti flāmis fuiſſent iniecti. ita aīas dn̄o red diderunt. vt nec capilli nec veſtimēta eo rum ab igne aliquo lederentur Qualiter ꝟo regina vxorē maxentij: ⁊ porphiriū cū ducentis militibus ad fidem xp̄i deduxit: dicemus in ſequenti myſterio. ¶ De patientia ſanctete katherine. ⁊ glo rioſo martyrio eius. Capitulū. III. Erciū myſterium con templandū de beata katherina dicitur patientie. Tulit qͥdem patienter bro xp̄o. maxime tria. rimo incarcerationē. p̄cd̓o rotationem. Tertio decollationem. ¶ Primo tulit incarcerationē. Uidēs nā qꝫ maxentius ꝙ nō poſſet animū katheri ne mollire. Iuſſit ea ſpoliatā ſcorpiōibus cedi ⁊ ceſam in obſcurū carcerē trudi. Ibi qꝫ. xij. diebus fame cruciari Rege autē pro qͥbuſdā cauſis inſtantibus extra regionis

cōfinia ꝓcedēte. Regina eius nimio amo re ſuccenſa cū pͥncipe militū noīe porphi tio media nocte ad carcerē ꝟginis ꝓpera uit. Quo cū regina introiſſer: vidit carce tem ineſtimabili claritate fulgētē ⁊ ange los plagas virginis perungentes. Incipi enſqꝫ virgo ei eterna gaudia predicare: et ad fidē cōuertens martyrij coronā eidē p̄ dixit. Sicqꝫ vſqꝫ ad mediā noctem ſermo nem ꝓtraxerūt. q̄ om̄ia cū porphirius au diuiſſet ad pedes ꝟginis ꝓcidit ⁊ cū duce tis militibus fidē recepit. qꝛ ꝟo per duode cim dies ſine cibo tyrānus ea eſſe iuſſerat: xp̄us ꝑ hos dies miſſa de celo candida co lūba celeſti eā cibo refouebat. Deinde do minus cū multitudine angeloꝝ et ꝟginū eidē apparuit dicens. Agnoſce filia creato rē tuū ꝓ cuius noīe laborioſum ſubiſti cō flictum: cōſtans eſto qꝛ ego tecū ſum. Re diens igit̉ imperator: ⁊ vidēs eā ſplendi diorē: quā toto ieiunio eſtima bat afflicta: cuſtodes carceris torqueri p̄cepit. Illa ꝟo ait. Ego cibū non ab homīe accepi: ſꝫ xp̄s me per ſuū angelū enutriuit. Cui cū dixiſ ſet multa verba. Imꝑator videns firmita tē eius indignatus ait. Eduobus elige ti bi vnū aut ſacrificare vt viuas. aut exqui ſita ſubire tormenta vt pereas Et illa q̄cū qꝫ tormenta potes excogitare ne differas. qꝛ carnē ⁊ ſanguinē meum xp̄o offerre deſi dero ſicut ip̄e ꝓ me ſemetip̄m obtulit. Ip̄e eſt deus meus amator meus paſtor ⁊ ſpō ſus vnicus meus. ¶ Scd̓o beata katheri na tulit patienter rotationē. Suaſit enim qͥdam ꝑfectus regi furenti vt infra tridu um quattuor rotas ferris ferreis ⁊ clauis acutiſſimis circūtectas p̄pararet. vt tā ter ribile detrimentū ꝟginem diſſecaret: ⁊ ce teros xp̄ianos tā dire mortis exemplū ter reret. Ordinatūqꝫ eſt vt due rote vno or dine voluerent̉: due aūt contrario impetu agerent̉ vt ille deorſum lacerādo cōtrahe rent. Iſte repugnātes ſurſum deuorantes impingerēt. Tūc ꝟgo katherina dn̄m exo rauit vt ad laudē ſui noīs ⁊ cōuerſionem ppl̓i circūſtātis ip̄am machinā diſtiparet Et ecce angelus molā illā cū tanto impe tu diuellendo concuſſit. ꝙ qua ttuor milia gentiliū interemit. Regina aūt q̄ deſuper hoc aſpiciebat ⁊ vſqꝫ tunc ſe celauerat: ſta tim deſcendēs: imperatorē de tāta ſeuicia duriꝰ increpauit. Rex aūt cū regina ſacri ficare ꝯtēneret iuſſit eā extractis pͥus ma millis decollari. Que cū ad martyriū de duceret̉ katheriua rogauit vt ꝓ ſe dn̄m p̄ caretur. Que rn̄dit. Ne timeas a deo di lecta regina: qꝛ tibi hodie ꝓ tranſitorio re gno cōmutabit̉ eternū. Et ꝓ mortali ſpon ſo tibi immortaleꝫ acquires. Educta igit̉ fuit extra ciuitatē ⁊ miniſtri mamillas ei us ferreis haſtilibus euellētes tandem ca put p̄ciderunt Cuius corpus porphirius rapiēs ſepeliuit. Sequēti aūt die cū de cor pore regine queſtio fieret ⁊ multos ex hoc ad ſuppliciū ꝑtrahi tyranus iuberet. Por phirius ꝓrumpens in medio exclamauit. Ego ſum qͥ xp̄i famulā ſepeliui: ⁊ fidē xp̄i recepi. Cōfeſſi adhuc ſunt cōmilitones ei us fidē ſuſcepiſſe Ieſu xp̄i. Quare p̄cepit ceſar oēs decollari: ⁊ corpora eoꝝ canibus dimitti. ¶ Tertio beata katherina patien ter tulit decollationē. Nā cū nullo terrore nec p̄cibus aut ꝓmiſſis a fide ⁊ amore xp̄i poſſet amoueri data ſuꝑ eā ſentētia decol lari iubetur. Que cum ad locū ducta fuiſ ſet erectis in celū oculis orauit dicens. O ſpes ⁊ ſalus credentiū. O decus ⁊ gl̓a vir ginū Ieſu rex bone obſecro te. vt quicūqꝫ paſſionis mee memoriā egerit: ſeu in exi tus anime ſue vel in quacunqꝫ neceſſita te me inuocauerit tue ꝓpitiationis conſequa tur effectum. Factaqꝫ eſt vox ad eā dicēs. Ueni dilecta mea ſpōſa mea ſpecioſa mea Ecce tibi celi ianua eſt aperta. Nā ⁊ his qui paſſionē tuā celebrauerint: optata p̄ſi dia ꝓmitto de celis. Deinde cū decollata fuiſſet de eius corpore ꝓ ſanguine lac ema nauit Angeli autē corpus eius accipiētes ab illo loco vſqꝫ ad montem ſina yitinere dierū viginti deduxerūt: ⁊ ibidem honori fice ſepelierunt. Ex cuius oſſibus oleū in deſinenter emanat: quod cunctorū debiliū membra ſanat. Paſſa eſt autē Anno dn̄i tricenteſimo ⁊ decimo. Anima ꝟo illiꝰ ad etherea regna volauit permanens leta cū chriſto. Qui ſit benedictus per om̄ia ſecu la ſeculorum. Amen. ¶ Sermo ſexageſimuſſextus de fide ſan cte cecilie ꝟginis ⁊ martyris ob qua xp̄us eam ſuā ſponſam fecit.

Ponſabo te mihi in fide dei viuētis. Uerba ſunt iſta originaliter. Oſee. ij. ca. Cū aīma rationalis fide for mataſe exornat: adeo grata efficit̉ regi ſe culoꝝ immortali ⁊ inuiſibili deo vt illam dignet̉ ſpiri tuali caſtoqꝫ matrimonio ſibi copulare. Nec trahit̉ celſitudine maieſta. tis ſue q̄ infinita eſt. quinimo ex abundā ti charitate ſua creatura ip̄am ad ſui vnio nem trahit. Facitqꝫ illam extra terminos nature ꝓcedere. Quando enī potuit ope rari natura illa q̄ de beata ꝟgine cecilia le guntur vnde in ea tanta puritas mētis vt ꝟginitatē vnqͣꝫ voluerit deſerere. vn̄ tāta ſapiētia tātave fecūdia. vt valerianū ſpō ſum ſuū fratremqꝫ eius tiburtiū non ſolū ad fidē ſed etiā ad martyrij triumphū per duxerit. Unde deniqꝫ tanta cōſtantia. vt nec tormenta nec violentā mortem horrue rit niſi ex preſentia ſponſi ſui: qͥ gratiā illi porrigebat indeſinenter. Propterea in p̄ ſenti ſermone de ip̄a puella ſanctiſſima lo cuturi: ad fidē eius mētes nr̄as aīoſqꝫ ver temus. Qm̄ vt verba ꝓpoſita dicūt deſpō ſata fuit xp̄o in fide ꝑfecta. de qua tria my ſteria ꝓponimus cōtemplanda. Primū d̓r cōmendatiōis. Scd̓m approbationis. Tertiū defenſionis. ¶ Qꝭ maxime cōmendanda eſt beata ce cilia ꝙ habuit fidē: q̄ eſt virtus. ⁊ pͥma in ordine aliarū virtutuꝫ. ⁊ in cecilia magna fuit. Capitulū.I. Rimum myſteriū con templandū de fide beate cecilie I d̓r cōmendatiōis. Nā fuit in ea fides xp̄i: de qͣ in ſua legēda ſic cōmendat̉ Cecilia ꝟgo clariſſima ex nobili genere ex orta ab ip̄is cunabilis in fide xp̄i nutrita abſconditū ſemꝑ euangeliū xp̄i gerebat in pectore ⁊ nō diebus neqꝫ noctibus a collo quijs diuinis: et oratione ceſſabat: ſuāqꝫ virginitatē cōſeruari a dn̄o exorabat. Sꝫ in hac ꝑte de ip̄a fide tria proponimꝰ du bia declaranda. Primū vtrū fides ſit virtus. ¶ Scd̓m vtrū ꝟtus ſit pͥma ꝟtutum. ¶ Tertiū vtrum fides poſſit eſſe maior in vno qͣꝫ in alio. ¶ Ad primū dubiū reſpōdemus. ꝙ fides ſit virtus. Et hoc ꝓbari poteſt ẜm Bona uenturā in ſuo. iij. di. xxiij. Et Tho. ſcd̓a ſcd̓e q. iiij. multiplici rōne. Prima eſt qꝛ fi des hoīem iuſtificat. Unde ad Roma. v. ca. ait apl̓s: Iuſtificati ex fide pacē habe mus. Et vt Ariſto. docet in. v. ethicoꝝ. Iu ſticia eſt tota virtus. Secūda ratio ē: quia fides ē pͥncipium noſtre ſalutis. Un̄ xp̄s Luce.vij. ca. Marci. v. ca. Matth̓. ix. ca. ⁊ Luce. xviij. dixit. Fides tua ſaluum te fe ci. Et Marci vltꝭ. c. Qui crediderit ⁊ ba ptizatus fuerit ſaluus erit. Tertia ratio: qꝛ fides placet deo. Unde Ecc̄i.i. ca. ſcri bitur. Beneplacitū eſt deo fides ⁊ māſue tudo. Et ad Hebreos. xi ca Sine fide ī poſſibile eſt placere deo Et ad Galathas iij. ca. Qui ex fide ſunt hi ſuūt filij Abra Et Ioh̓.i. ca. Dedit eis poteſtatem filios dei fieri. his qͥ credunt in noīe eius. Quar a ratio quare fides eſt ꝟtus qꝛ opponitur tn̄fidelitati: que eſt vitium. Hinc eſt ꝙ ſi ides a ſāctis magnificat̉. vnde.i. Petri d̓r Reſiſtite fortes in fide. ⁊ ad Epheſios. vi. ca. In oībus ſumentes ſcutū fidei. Et ad Heb̓. xi. ca. Sancti ꝑ fidem vicerūt regna operati ſunt iuſticiā adepti ſunt reꝓmiſſio nes. Et ibi apoſtolus magnificat fidē ſan ctorum patrū. Sed contra obijeiunt aliqͥ ꝓbantes ꝙ fides non ſit virtus. Nam vir tus ordinatur ad bonū. qꝛ vt inquit Ari ſto. in. ij. ethicoꝝ. Uirus eſt que bonum fa cit habētē. Si fides ordinat̉ ad veꝝ. ergo nō eſt virtus. Ad hoc reſpōdet Tho. vbi ſupra. Qꝭ verū eſt bonū intellectus: cū ſit ꝑfectio ip̄ius: ⁊ ideo inqͣꝫtum ꝑ fidē intel lectus determinat̉ in verū. fides habet or dinē in quoddā bonū. Credere nanqꝫ eſt actus intellectus aſſentientis vero ex im perio voluntatis. Ad hoc autē ꝙ iſte actꝰ ſit perfectus duo requirunt̉. Quorū vnū eſt vt infallibiliter intellectus tēdat ad ſu um bonū qd̓ eſt verū. Aliud eſt vt infalli biliter ordinetur ad vltimū finē: ꝓpter quē voluntatē aſſentit vero. Iterū arguunt ꝙ fides non ſit virtus. qꝛ nulla virtus eſt in demonibus. ſed fides eſt in demonibus de qͥbus d̓r Iacobi. ij. ca. Demones credunt

⁊ cōtremiſcunt: ergo fides non eſt virtus. Ad hoc iteꝝ dicit Tho. ꝙ volūtas poteſt mouere intellectū ad aſſentiendū q̄ ſuntꝭ fi dei ex duobus. Uno modo ex ordine vo luntatis ad bonū: ⁊ ſic credere eſt actꝰ lau dabilis. Alio modo qꝛ intellectus cōuin citur ad hoc ꝙ iudicet eſſe credenduꝫ: his qua dicunt̉ licet non conuincat̉ ꝑ euiden tiā rei. Sicut ſi aliquis ꝓpheta pronuncia ret in ſermone dn̄i aliquid futurum adhi bens ſignū mortuū ſuſcitando ⁊ hoc ſigno conuinceret̉ intellectus vidētis: vt cogno ſceret manifeſte hec dici a deo: qui nō men titur: licet futurū quod p̄dicitur in ſe eui dens nō eſſet. In fidelibus aūt xp̄i lauda tur fides ẜm primū modū ⁊ ẜm hoc nō eſt in demonibus ſed ſolū ſecundo modo. vi dent enī multa mani feſta indicia ex qͥbus ꝑcipiunt doctrinā eccleſie eſſe a deo qͣꝫuis ip̄i res ip̄as quas eccleſia docet nō vident puta deū eſſe trinū ⁊ vnū: vel aliqua huiuſ modi. Quare fides demonū eſt quodam modo coacta ex ſignoꝝ euidētia: ⁊ ideo nō pertinet ad laudē voluntatis ipſorū quod credunt. ¶ Secundū dubiū fuit vtrum fi des ſit prima ꝟtutum. Et ad hoc reſpon det Tho. ꝙ aliquid poteſt eſſe prius alte ro dupliciter. Uno modo per ſe. Aio mo do ꝑ accidens. Per ſe qͥdem inter omnes virtutes prima eſt fides. Cū enī in agibili bus finis ſit pͥncipium neceſſe eſt virtutes theologicas quorū obiectū eſt vltimus fi nis eſſe priores ceteris ꝟtutibus. Ip̄e aūt vltimus finis oportet vt prius ſit in intel lectu qͣꝫ in voluntate. qꝛ voluntas non fer tur in aliquid: niſi ꝓut eſt in intellectu ap prehenſum. Unde cū vltimus finis ſit qͥ dem in volūtate ꝑ ſpem ⁊ charitatē. In in tellectu autē per fidem neceſſe ē ꝙ fides ſit prima inter om̄es ꝟtutes. qꝛ naturalis co gnitio non poteſt attingere ad deū ẜm qd̓ eſt obiectū beatitudinis: ꝓut tēdit in ip̄m ſpes ⁊ charitas. Sed per accidens poteſt aliqua ꝟtus prior eſſe fide: inqͣꝫtum remo uet impedimēta credendi: ſicut fortitudo remonet inordinatū timorē impedientē fi dē ⁊ humilitas remouet ſuperbiā: ꝑ quā intellectus recuſat ſe ſubmittere veritati fi dei ⁊ ſic d̓ alijs ꝟtutibus. qͣꝫuis nō ſint ve re ꝟtutes niſi preſuppoſita fide ẜm Augꝭ. cōtra Iulianū. ¶ Tertiū dubiū fuit vtrū fides poſſit eſſe maior in vno qͣꝫ in alio Et dicit Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. v. ꝙ ſic. Quia vbi cunqꝫ inuenitur paruū ⁊ magnū ibi inue uitur magis ⁊ minus: ſꝫ in fide inuenitur magnū ⁊ paruum. Dixit enī dn̄s Petro. Matth̓. xiiij. Modice fidei quare dubi taſti. Et chanee dixit Matth̓. xv. O mu lier magna eſt fides tua: qͣre fides pōt eſſe maior in vno qͣꝫ in alio. Sciendū tn̄ ꝙ ꝗn titas habitus ex duobus attēdi pōt Uno mo ex obiecto. Alio mō ẜm ꝑtici pationeꝫ ſubiecti. Obiectū aūt fidei pōt dupliciter cōſiderari. Uno mō ẜm formalem rōnem Alio mō ẜm ea q̄ materia liter ꝓponuntur Formale obiectū fidei eſt vnum ⁊ ſimplex ſcꝫ veritas pͥma. vn̄ ex hac ꝑte fides nō di uerſificat̉ in credētibus ſꝫ eſt vna ſpecie in oībus. Sꝫ ea q̄ materialiter credenda ꝓ ponunt̉: ſunt plura. Et ẜm hͦ pōt vnus hō plura explicite credere qͣꝫ alius: ⁊ ſic ī vno pōt eſſe maior fides ẜm maiorem fidei ex planationē. Si ꝟo cōſideret̉ fides ẜm ꝑti cipationē ſubiecti: hoc ꝯtingit dupliciter. Nā actus fidei ꝓcedit ex intellectu ⁊ ex vo luntate. pōt gͦ fides in vno dici maior qͣꝫ ī alio ex ꝑte intellectus: ꝓpter maiorē certi tudine ⁊ firmitatē. Alio mō ex ꝑte volūta tis ꝓpter maiorē ꝓmtitudinē ſeu deuotio nē vel cōfidentiā. Magna gͦ fuit fides be ate cecilie q̄ꝓpter xp̄m oīa huius ſeculi bo na ꝯtempſit. Et cū cuidā iuueni noīe Ua leriano deſpōſata fuiſſet: et dies nuptiarū inſtituta eēt illa ſubtꝰ ad carnē cilicio erat induta ⁊ ſuꝑ deauratis veſtibus tegebat̉: ⁊ cātantibus organis illa in corde ſuo ſoli deo decantabat dicēs. Fiat dn̄e cor meū ⁊ corpus meū immaculatū: vt nō ꝯfundar Et biduanis ac triduanis ieiunijs orans cōmendabat dn̄o qd̓ timebat. Inuitabat angelos p̄cibus. lachrymis interpellabat apl̓os. ⁊ ſancta agmina oīa xp̄o famulan tia exorabat. vt ſuis eā dep̄catiōibus ad iuuarent ſuo dn̄o pudicitiā comendantē. O illumīata puella. O fidelis cecilia. O femina om̄i laude digna. iuuencula erat. pulchra. nobilis. ⁊ ſpōſo clariſſimo tradi ta. ⁊ tn̄ cūcta ſeculi blādimēta ſpernebat. ¶ Qualiter fides beate cecilie fuit aꝓpba ta eo ꝙ valerianus fuit de illa cōmonitus

ex viſione: qꝛ angelū viſibiliter īſpexit atqꝫ virtute dei frat̓ eius fuit ad fidē cōuerſus. ¶ Capitulum.11. Ecundū myſteriū con templandū de fide beate cecilie dicit̉ aꝓpbatiōis. Fuit namqꝫ fi des eius a deo aꝓpbata et cōfirmata: du il lam docere conata eſt ſuū ſpōſuꝫ valeria num: habuit quidem illa tria veritatis te ſtimonia. primum fuit mirabilis apparitio Secūdum angelica collocutio. Tertium fraternalis conuerſio. ¶ Primuꝫ teſtimoniū qd̓ habuit valeria nus de veritate fidei dicit̉ mirabilis appa ritio. vt enī ſcribit̉ in legēda Dū venit nox in qua cū cecilia ſuſcipere debebat ſecreta cubilis ſilentia dixit ei cecilia O dulciſſi me atqꝫ amātiſſime iuuenis Eſt myſteriū qd̓ tibi cōfitear ſi modo tu iuratus aſſeras tota te illud obſeruantia cuſtodire. Iurat valerianus ſe illud nulla noceſſitate dete gere: nulla ꝓdere ratiōe. Tūc illa ait. An gelū dei habeo amatorē qͥ nimio zelo cuſto dit corpus meuꝫ: hic ſi vel leuit̓ ſenſerit ꝙ tu me polluto amore cōtingas: ſtatī feriet te et amittes florē tuē gratiſſime iuuētutis Si aūt cognouerit ꝙ me ſincero amore di ligas ita qͣꝫ diliget te ſicut me: ⁊ on̄det ti bi gratiā ſuā. Tunc valerianus nutu dei correptuſ ait. Si vis vt credā tibi ip̄m an gelū mihi on̄de ⁊ ſi vero ꝓbauero ꝙ ange lus ſit faciā qd̓ hortaris. Si aūt virꝝ aliū diligis te ⁊ illū gladio feriā. Cui cecilia di xit. Si in deū verū credideris: ⁊ baptizare te permiſeris: ip̄m videre valebis. Uade igir̄ in tertiū miliariū ab vrbe: via q̄ appia nuncupat̉: ⁊ pauperibus quos illic inue nies dices. cecilia me miſit ad vos. vt oſtē datis mihi ſanctū ſenē vrbanū. qm̄ ad ip ſum habeo ſecreta mandata qͥ perferam. Hūc cū videris indica ei oīa verba mea ⁊ poſtqͣꝫ ab eo purificatꝰ fueris ⁊ redieris: angelū ip̄m videbis. Tunc valerianus ꝑ rexit: ⁊ ẜm ſigna q̄ acceperat ſanctū vrba nū epiſcopū intra ſepulchra martyrū lati tantē inuenit. Cūqꝫ ei om̄ia verba cecilie dixiſſet: ille manus ad celū expandens di xit. Dn̄e ieſu xp̄e ſeminator caſti cōſilij ſu ſcipe ſeminū fructus quos in cecilia ſemi naſti. Dn̄e ieſu chriſte paſtor bone. Ceci lia famula tua quaſi apis tibi argumēto ſa deſeruit. Nā ſpōſum quē quaſi leonē fe rocē accepit ad te quaſi agnū manſuetiſſi mū deſtinauit. Et ecce ſubito apparuit ſe nex qͥdam niueīs veſtibus indutus: tenes librū aureis litteris ſcriptū. Quē videns valerianus pre nimio timore quaſi mortu us cecidit. Et a ſene leuatus ſic legit Unꝰ deus. vna fides. vnū baptiſma. vnus de us ⁊ pater omniū qui eſt ſuper om̄es ⁊ ſuꝑ omnia ⁊ in om̄ibus nobis. Cūqꝫ hec legiſ ſet dixit ei ſenior. Credis ita eſſe an adhuc dubitas. Tunc ille exclamans dixit. Non eſt aliud qd̓ verius poſſit credi ſub celo Statīqꝫ illo diſparente valerianus a ſan cto vr bano baptiſma ſuſcepit. ¶ Secūdū teſtimoniū qd̓ habuit valerianus de veri tate fidei: dicit̉ angelica collocutio. Redi ens nanqꝫ ad ceciliā illā cū angelo loquē tem inuenit Angelus autē duas coronas ex roſis ⁊ lilijs in manu habebat: ⁊ vnā ce cilie ⁊ alteram valeriano tradidit dicens. Iſtas coronas immaculato corde ⁊ muno do corpore cuſtodite quas de paradiſo dei ad vos attuli. nec vnqꝫ marceſcēt. nec odo rem amittent. nec ab alijs niſi qͥbus caſti tas placuerit videri poterūt. Tu autē va leriane: qꝛ vtili conſilio credidiſti: pete qd̓ cūqꝫ volueris. Cui valerianus. Nihil mi hi in hac vita dulcius extitit: qͣꝫ vnicꝰ fra tris mei affectus. Peto igitur vt ⁊ ip̄e me cum veritatē agnoſcat. Cui angelus pla cet dn̄o petitio tua. ⁊ ambo cū palma mar tyrij ad deum venietis. ¶ Tertiū teſtimo nium qd̓ habuit valerianus de veritate fi dei dicit̉ fraternalis conuerſio. Ingreſſus nanqꝫ tiburtius frater valeriani. Cum ni miū roſarū ſenſiſſet odorē. Dixit Miror hoc tēpore. Roſeus hic odor ⁊ lilioꝝ vnde reſpirat. Cui valerianus. Coronas habe mus quas oculi videre non p̄ualent: roſeo colore ⁊ niueo candore vernātes. Et ſicut me interpellāte odorē ſenſiſti. Sic ⁊ ſi cre dideris videre valebis. Cui tiburtius In ſomnis hoc audio an in veritate iſta tu lo queris valeriane. Cui valerianꝰ. In ſom nis vſqꝫ modo fuimus: ſed iam nūc in ve ritate manęmus. Ad quē tiburtius. Un̄

hec noſti. Et valerianus Angelus dei me docebit: quem tu videre poteris ſi purifica tus fueris ⁊ om̄ibus idolis abrenunciaue ris. Tūc cecilia euidenter oſtendit ei om nia idola eſſe ſpernenda Ita vt tiburtius diceret. Qui iſta nō credit pecus ē. Tunc cecilia oſculans pectus eius dixit. Hodie fateor te meū eſſe cognatum. Sicut euim amor dei fratrē tuum mihi coniugē fecit: ita te mihi cognatū faciet cōtemptus ido lorū. Uade ergo cū fratre tuo vt purifica tionē recipias ⁊ angelicos vultus videre valeas. dixitqꝫ tiburtius fratri ſuo. Obſe cro te frater. vt mihi dicas ad quē me du cturus es. Cui valerianus Ad vrbanum ep̄m Cui tiburtius. de illo vrbano dicis qͥ totiens dānatus ē ⁊ adhuc in latebris cō morat̉ Tūc cecilia multa ſibi p̄dicauit de vita futura. de paſſione ieſu xp̄i: ⁊ alijs ad fidē ꝑtinentibus. Quare tiburtius totus cōpunctus fratri ſuo dixit. Miſerere mei ⁊ perduc me ad hoīem dei vt purificatio ne accipiā. Ductus ergo ⁊ purificatus an gelos dei ſepe videbat: ⁊ om̄īa que poſtula bat ꝓtinus obtinebat. ¶ Quare fides cecilie fuit inſtrumentum vt fides xp̄i defenderet̉ triplici martyrio. Capitulū. III. Erciū myſterium con templandū de fide beate cecilie dicit̉ defenſionis. Fuit qͥppe in ſtrumentū vt fides chriſti triplici marty rio defenderetur. ¶ Primo martyrio Ualeriani Tiburtij ⁊ Maximi. Scd̓o martyrio ſuo ꝓprio. Tertio martyrio vrbani pontificis. ¶ Primo fides xp̄i ſuſtentata fuit marty rio valeriani. tiburtij ⁊ maximi. Nam poſt ſuſceptū baptiſma valerianus ⁊ tiburtius elemoſinis inſiſtebant: ⁊ ſanctorū corpora quos almachius p̄fectus occiderat ſepul ture tradebāt. Quos almachius ad ſe vo cans. cur dānatos ꝓ ſuis ſceleribus ſepeli ant inqͥſiuit. Cui tiburtius Utinā ſerui eſ ſemus eoꝝ quos tu damnatos appellas qͥ cōtempſerūt qd̓ videt̉ eſſe ⁊ nō eſt: ⁊ inue nerūt illud qd̓ nō videt̉ eſſe ⁊ eſt. Cui p̄fe ctus. Quid nā eſt illud. Et tiburtius. qd̓ videt̉ eſſe ⁊ nō eſt. eſt om̄e qd̓ in hoc mūdo ē: qd̓ hoīem ad nō eſſe ꝑducit. Qd̓ ꝟo nō videt̉ eſſe ⁊ eſt. eſt vita iuſtorū ⁊ pena ma lorū. Cui p̄fectus. Nō puto ꝙ mēte tua lo quaris. Tunc iubet aſtare valerianum di cens ei. Quoniā nō eſt ſani capitis frater tuus tu ſaltē poteris ſapiēter dare reſpon ſum. Conſtat plurimū vos errare. qͥ gau dia reſpuitis ⁊ omnia inimica gaudij affe ctatis. Tūc valerianus ſe vidiſſe ait. Gla ciali tꝑe ocioſos iocātes ⁊ operarios agri colas deridentes. Sed eſtiuo tēpore dum adueniſſent glorioſi fructus laboꝝ gaudē tibus illis qui putabant̉ vani: ceperūt fle re qͥ videbant̉ vrbani. Sic ⁊ nos. Nūc qͥ dem ſuſtinemus ignominiā ⁊ laboreꝫ. In futuro aūt recipiemus gloriā ⁊ eternā mer codē. Uos autē nunc habetis tranſitoriū gaudiū. In futuro autē eternū inuenietis interitū. Cui prefectus. Ergo nos inuictiſ ſimi principes eternū habemus luctū ⁊ ꝑ ſone viliſſime eternū poſſidebunt gaudiū Cui valerianus Homogenes eſtis nō pͥn cipes tēpore veſtro nati citius morituri: ⁊ deo rationē plus om̄ibus reddituri Dixit aūt p̄fectus. qͥd immoramur verbis. Of ferte dijs libamina ⁊ illeſi abſcedite. Sau cti reſponderūt. Nos deo vero quotidie ſa crificiū exhibemus Quibus prefectus qd̓ eſt nomē eius. Cui valerianus. Nomē eiꝰ inuenire nō poteris: etiā ſi pennis volaue ris. Prefectus dixit. ergo nomē dei iupiter non eſt. Cui valerianus Nomen eſt homi dice ⁊ ſtupratoris. Ad queꝫ almachius. er go totus mundus errat: ⁊ tu cū fratre tuo verū deum noſcis. Ualerianus reſpondit nos ſoli nō ſumus: ſed innumerabilis ml̓ titudo hanc ſanctitatē recepit. Tradūtur ergo ſancti in cuſtodiā maximi. Quibus ille ait. O iuuētutis flos purpureus. O germanus fraternitatis affectꝰ. Quomo do ad mortem quaſi ad epulas feſtiuatis. Cui valerianus ait. Qꝭ ſi crediturū ſe ꝓ mitteret: gloriā eoꝝ poſt mortem videret. Tredidit maximus ⁊ om̄is eius familia Ac vniuerſi carnifices crediderunt. Et a ſancto vrbano qͥ illuc occulte venit baptiſ ma ſuſceperūt. Igit̉ dū aurora finē daret ꝑgēs cecilia ad eos exclamauit dicēſ. Eya milites chriſti abijcite opera tenebrarū et

induamini arma lucis. Quarto igit̉ mili ario ab vrbe ſancti ad ſtatuā iouis ducun tur. Et dū ſacrificare nollēt pariter decol lantur. Tunc maximus cū iuramento aſ ſeruit ſe in hora paſſiōis eorū angelos ful gentes vidiſſe ⁊ animas eorū quaſi virgi gines d̓ thalamo exeūtes quas in gremio ſuo in celū angeli detulerunt. Almachius ꝟo audiens maximū chriſtianū effectum eſſe cū plumbatis tādiu cedi fecit quouſqꝫ ſpiritū exalauit Cuius corpus ſancta ceci lia iuxta valerianū ⁊ tiburtium ſepeliuit. ¶ Secūdo fides xp̄i autenticata fuit mar rio ꝓprio beate cecilie. Inquirēs enī alma chius facultates valeriani ⁊ tiburtij cecili am corā ſe fecit aſtare. Iuſſitqꝫ vt idolis ī molaret aut ſententiam mortis acciperet Cū autē ad hoc ab apparitoribus vrgeret̉ ⁊ illi vehementer flerent eo ꝙ puella tā de cora ⁊ nobilis vltro ſe morti traderet. Di xit ad eos. Hoc boni iuuenes nō eſt iuuē tutem perdere ſed mutare. Multaqꝫ eis de fide xp̄i et futura vita beata perſuaſit. Quare exclamātes illi dixerūt. Credimꝰ chriſtū verū eſſe deū qui talē famulā poſ ſidet. Uocato ergo vrbano epiſcopo qua dringenti ⁊ amplius baptizati ſunt. Tūc almachius ſancta ceciliā ad ſe vocās: diu tius cū ip̄a de fide cōtēdit. Tandē ab ip̄a rationabiliter ſuperatus iuſſit illā ad do mū ſuā reduci. Ibiqꝫ tota nocte ⁊ die bu liente balneo cōcremari: que quaſi in loco frigido māſit: nec modicū ſaltē ſudoris ꝑ ſenſit. Qd̓ cum audiſſet almachius iuſſit eā in ip̄o balneo decollari: quā ſpiculator tribus ictibus in collo ꝑcuſſit: ſed tamē ca put eius amputare nō potuit. Et qꝛ decre tū erat: ne quartā percuſſionē decollādus acciperet ea ſeminecē cruētus carnifex de reliquit ꝑ triduū autē ſuꝑuiuens: oīa que habebat pauperibus tradidit. Et omnes quos ad fidē cōuerterat: vrbano epiſcopo cōmendauit dicēs: Triduanas inducias mihi poſtulaui. vt hos tue beatitudini cō mendarē: ⁊ hāc domū meā in eccleſiā con ſecrares. Sāctus aūt vrbanus corpus eiꝰ īter ep̄os ſepeliuit ⁊ domi ſuā vt rogaue rat in eccleſiā ꝯſecrauit. ¶ Tertio fides ce cilie fuit defenſata martyrio beati vrbani. Hic vt legit̉ in officio eccleſie. fuit natione romanus ex patre pontiano qͥ ſedit annos octo mēſes vndecim: dies vndecim. Poſt multa ꝟo ab eo circa cōuerſionē pagano rū laudabiliter geſta. Almachius p̄nomi natus inquiri eum fecit ⁊ in quodaꝫ antro cū tribus p̄ſbyteris ⁊ tribus diaconibꝰ re peritur ⁊ in carcerē miſſus eſt. Poſt hͦ plū batis cū ſocijs ceſus ē ⁊ iterū in carcere re cluſus vbi tres tribunos ad ſe venientes cū cuſtode carceris anolino ſanctus vrba nus baptizauit. Audito ꝙ anolinus xp̄ia nus factus eſſet p̄fecto reſiſtit̉: ⁊ ſacrifica re renuens decollat̉. Sāctus ꝟo vrbanꝰ ⁊ ſocij capitalē ſententiā acceperūt. Sꝫ ſta tim almachius a demone arripit̉: et deos ſuos blaſphemās ⁊ xp̄ia nos inuitus ma gnificās a demone ſuffocat̉. Qd̓ eius vxor mamernia videns cū filia ſua lucina ⁊ to ta familia a ſancto fortunato p̄ſbytero ba ptiſmū ſuſcepit: ⁊ poſt hoc ſanctoꝝ corpo ra honorifice ſe peliuit. Ecce quales fructꝰ ꝓduxit fides cecilie cuius exemplo mira culis ⁊ doctrina: tāta multitudo peruenit ad xp̄m. Merito igitur deſponſauit eam: tribuitqꝫ coronaꝫ eterne beatitudinis. In qua glorioſa reſidebit ꝑ infinita ſecula ſe culorum. Amen. ¶ Sermo. LXVII. d̓ ſide inuictiſſima be ate lucie virginis ſiracuſane. Enit ſponſus et que parate erant intrauerū. cū eo ad nuptias. Uerba ſūt re 4 dēptoris noſtri: originaliter. Mat. xxv. ca. ⁊ in euāgelio hodierno Pro mittit̉ merces et̓ne vite oībus qͥ credut in xp̄m filiū dei de ꝟgine natū Un̄ ſaluator ip̄e Ioh̓. iij. c. dicebat. Exaltari oꝑtet filiū hoīs. vt oīs qͥ credit ī ip̄m nō pereat ſꝫ ha beat vitā eternā. Et. vi. ca. Hec ē volūtas pr̄is mei qͥ miſit me. vt oīs q̄ videt filiū: et credit in eū habeat vitā eternā. Et iteꝝ eo dē ca. Amē amē dico vob̓ qͥ credit ī me hꝫ vitā eternā. Et. xi. c. Ego ſū reſurrectō ⁊ vi ta Qui credit ī me etiā ſi mortuꝰ fuerit vt uet. Et oīs qͥ viuit ⁊ credit ī me nō moriet̉ inet̓nū Et eodē c. Si crediderꝭ videb̓ glo riā dei. Propterea btīſſima ꝟgo lucia fidē ieſu xp̄i ꝓ ſue aīe ornamēto ſuſcipiens ad nuptias delicatas ꝑadiſi ꝑuenit. Qua de 4

re ip̄am laudibꝰ ꝓſequi cupiētes. In ſolē nitate eiꝰ ad ſuā fidē vertemꝰ ẜmonē. De qua tria myſteria ꝓponimus cōtēplanda Primū dicit̉ infuſionis. Scd̓m roborationis. Tertiū ꝯſummationis. ¶ Qualiter fides infuſa fuit anime bea te lucie a deo. et quomodo meritorium eſt credere: ⁊ ꝙ fides informis ſit donum dei. Capit lū. I. Rimum myſteriū con templandū de fide beate lucie: dicitur infuſiōis. Nam fuit in ea viua fides ⁊ formata. qm̄ deus infudit illā eius menti atqꝫ feruenter xp̄m cōfeſſa eſt: in quē ꝑfecte credidit. Sed in hac par te tria dubia declaremus. Primū vtrū credere ſit meritoriū. Scd̓m vtrū fides ſit aīe infuſa a deo. Tertiū vtꝝ fides informis ſit donū dei ¶ Ad primū dubiū rn̄det Auguꝰ ſuꝑ Io hannem dicens. Sicut in radice arboris nulla apparet ſpecies pulchritudīs: ⁊ ta mē qͥcqͥd ē in arbore decoris ex illa ꝓcedit Sic ex fidei humilitate qͥcqͥd meriti. qͥc qͥd beatitudinis aīma ſuſceptura eſt: ex fi dei fundamēto ꝓcedit. Sāctus ꝟo Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. iij. ait. Qꝭ actus nr̄i ſunt meri torij inqͣꝫtū ꝓcedunt ex libero arbitrio mo to a deo ꝑ gr̄am. Ex quo oīs actus huma nus qͥ ſubijcit̉ libero arbitrio ſi ſit relatus in deū pōt eſſe meritorius. Ip̄m autē cre dere eſt actus intellectus aſſentientis veri tati diuine ex imperio volūtatis a deo mo te ꝑ gr̄am. Et ſic ſubiacet libero arbitrio in ordine ad deū. vn̄ actus fidei pōt eē me ritorius. Sꝫ ꝯͣ iſta obijcit aliqͥs ſic. Ille qͥ aſſentit alicui ꝯcedēdo aut hꝫ cauſam ſuf ficienter inducentē ip̄m ad credendū: aut nō. Si ſic tūc non videt̉ hoc ei eſſe merito riū: qꝛ non eſt ei iā libeꝝ credere ⁊ nō crede re. Si aūt non hꝫ ſufficiens inductiuū ad credendū: tūc leuitatis eſt credete. Iuxta illud Ecc̄i. xix. ca. Qui cito credit leuis ē corde: ⁊ ſic nō videt̉ meritoriū eē. Ad hoc ita rn̄det Tho Qꝭ ille qͥ credit hꝫ ſuffici ens inductiuū ad credendū. Inducit̉ enī auctoritate diuine doctrine miraculis cō firmare: ⁊ ꝙ plus ē interiori inſtinctu du citur dictātis: vn̄ nō leuiter credit̉ qꝛ tamē nō hꝫ ſufficiens inductiuū ad ſciendū. id̓o nō tollit̉ ratio meriti. ¶ Scd̓m dubiū fuit vtꝝ fides ſit infuſa aīme a deo. Et ad hoc reſpōdet apl̓s ad Eph̓. ij. ca. Gr̄a ſaluati eſtis ꝑ fidē ⁊ nō ex vobis. dei enī donū eſt. Notadū tn̄ ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. vij. Qd ad fidē duo requirunt̉. qͦꝝ vnū eſt vt homī credibilia ꝓponant̉. qd̓ requirit̉ ad hoc ꝙ hō aliquid explicite credat. Aliud aūt qd̓ ad fidē requirit̉ eſt aſſenſus credentis ad ea q̄ꝓponunt̉. Quantū gͦ ad pͥmū horū ne ceſſe eſt ꝙ fides ſit a deo. Ea enī q̄ ſūt fidei excedūt potētiā humana vn̄ nō cadunt in cōtēplatiōe hoīs ſine cognitiōe: niſi deo re uelante. Sꝫ qͥbuſdā qͥdē immediate reue lant̉ a d̓o ſicut ſunt reuelata apl̓is ⁊ ꝓphe tis. Quibuſdā aūt ꝓponunt̉ a deo mitten te fidei p̄dicatores. Quantū ꝟo ad ſcd̓m. ſcꝫ aſſenſum homīs ad ea q̄ ſūt fidei pōt cauſa ꝯſiderari dupliciter. Una qͥdē exte rius inducēs ſic̄ miraculū viſum vl̓ per ſuaſio hoīs fidē docētis: qͦꝝ neutꝝ eſt ſuffi ciēs eā videndū enī idē miraculū ⁊ audiē dū eandēqꝫ p̄dicationē ſiue doctrinā: qͥdā credūt: qͥdā nō credūt. Et ideo oꝑtet pone re aliā cauſā interiorē: q̄ mouet hoīem in terius ad aſſentiendū his q̄ ſunt fidei hāc aūt cauſam pelagiani ponebāt ſolū liberū arbitriū hoīs. Et ꝓpter hͦ dicebāt: ꝙ initiū fidei eſt ex nobis inqͣꝫtū ſcꝫ ex nobis eſt: ꝙ parati ſumus ad aſſentienduꝫ his q̄ fidei ſunt. Sꝫ ꝯſūmatio fidei eſt a deo ꝑ quem nobis ꝓponunt̉ ea q̄ credere debemꝰ Sed eſt falſum. qꝛ cū hō aſſentiendo his q̄ ſunt fidei eleuet̉ ſuꝑ naturā ſuā. oportet ꝙ hͦ in ſit ei ex ſuꝑnatur ali pͥncipio interius mo uente qd̓ eſt d̓s. Et iō fides qͣꝫtū ad aſſen ſum qͥ eſt pͥncipalis actus fidei ē a deo in terius monēte ꝑ gr̄am. ¶ Tertiū dubium fuit vtꝝ fides informis ſit donum dei. Et ad hͦ rn̄det̉ ꝙ ſic. Nā glo. i. ad Corꝭ. xiij. c. ait. Fides q̄ eſt ſine charitate eſt donū dei. Si aūt obijceret̉ ꝙ fides informis ē quid imꝑfectū ⁊ oꝑa dei ſunt ꝑfecta. vt d̓r Deū terono. xxxij. ca. gͦ fides informis nō ē op dei. Rn̄det Tho. ꝙ fides informis ⁊ ſi nō ſit ꝑfecta ſimpliciter ꝑfectiōe ꝟtutis: eſt tn̄ ꝑfecta q̄dā ꝑfectione q̄ ſufficit ad fidei ra tionē. Iterū poſſet qͥs inſtare ſic. Quecū

qͣꝫ deus ſanat totaliter ſanat. vnde xp̄s di xit Iohā. vij. c. Totū hominē ſanū feci. ſꝫ ꝑ fidē hō ſanat̉ ab infidelitate. Quicūqꝫ gͦdomū dei accipit ſimul ſanat̉ ab omībꝰ peccatis. Sꝫ hoc nō fit niſi ꝑ fidē forma tā: ergo ſola fides formata eſt donū dei: et nō fides informis Ad hoc ita dicit Tho. ꝙ ille qͥ accipit fidē a deo qͣꝫuis abſqꝫ cha ritate noſimpliciter ſanat̉ ſed ſanatur ẜm qͥd.ſ. vt ceſſet de tali peccato. hoc aūt freq̄n ter cōtīgit: ꝙ aliqͥs deſiſtit ab vno actu pec cati: etiā deo hoc faciēte qͥ tn̄ ab actu alte rius peccati nō deſiſtit: ꝓpria iniqͥtate ſug gerēte Et ꝑ hūc modū dat̉ aliqn̄ a deo ho mini ꝙ credat: nō tn̄ dat̉ ei charitas. Sic̄ etiā aliqͥbꝰ dat̉ abſqꝫ charitate donū ꝓphe tie vel aliqͥd ſimile. In hoc itaqꝫ relucet bonitas ſummi dei: ꝙ etiā pctōribus ſua dona gratis data largit̉. ꝙ em̄ multi abſ qꝫ charitate operētur actus bonos ex ge nere: ⁊ deo ⁊ eccl̓ie obediēt: a deo prouenit ꝙ alij abſqꝫ charitate firmiter ⁊ ſimplicit̓ credāt: ex fonte diuine pietatiſ hominē ad iuuātis ꝓcedit. Si ꝟo aliqui fidē forma tā habeant ꝑ charitatē ⁊ opera bona a bo nō deo efficiēte idip̄m recipiūt. Ipſe gͦ hāc fidem lucie virgini tribuit: quā ip̄e libēter cōplexa totam ſe diuini volūtati cōmiſit. Erantqꝫ oꝑa eius ſancta: iuſta: recta: mū da qͣliter decet ꝓſequi credētes in xp̄m. De tribus miraculis qͥbus roborata fuit fides beate Lucie. Capl̓m.11. Ecundū myſteriū con templandū de fide beate Lu cie: dicit̉ roboratio. Fuit em̄ a deo fides eius roborata triplici miracl̓o. Primū fuit ſancte agathe viſio. p̄cd̓m matris ſanatio. Tertiū corporis firmatio. ¶ Primū miraculū quo fuit fides Lucie roborata ⁊ magnificata dicit̉ ſancte aga the viſio. Audiēs em̄ famā ſancte agathe ꝑ totā ficiliā diuulgari: ſepulchrū eiᵏ adijt cū matre ſua euticia: longo iam ſatis tꝑe fluxū ſanguinis incurabiliter patiētē. In ter ip̄a igitur miſſarū ſolennia contigit vt Illud euāgeliū legeret̉: in quo dn̄m mulie rem ab hac paſſione ſanaſſe narrat̉ Tunc lucia matri dixit Si credis his que legū tur crede agatham illū ſemꝑ habere p̄ſen tem: pro cuius nomine ſuſtinuit paſſionē. Si ergo eius ſepulchrū credēs cōtigeris perfecte: cōtinuo ſanitate gaudebis. Igit̉ credētibus cūctis: ⁊ matre ⁊ filia iuxta ſe pulchrū in oratiōe exiſtētibus luciā ſom nus arripuit: viditqꝫ aga thā in medio an gelorū gemis ornatā ſtantē: ⁊ dicentē ſibi Soror mea lucia deo deuota: qͥd a me pe tis. qd̓ ip̄a poteris ꝑſtare continuo matri tue. Nam ecce ꝑ fidē tuā ſanata eſt. Sed dū iſta loqͥmur: increduli nos accuſare cō tendūt. Muliebria inquiūt ſunt iſta ⁊ le uibus ꝑſonis enarrāda. Nam dixit ſapiēſ Multos fecerūt errare ſomnia ⁊ excide rūt ſperantes in illis. Quibꝰ nos rn̄demꝰ ꝙ licet ſomnia poſſent euenire vel a cauſa naturali: vel a cauſa volūtaria: vel ab in fluentia celi: vel ab illuſione: tn̄ ⁊ ſepe eue niſſe reperimus a volūtate creatoris: qͥ ſic diſpoſuit in ſomnis multa myſteria reue lare. Nōne Gen̄. xxviij. ca. Uidit iacob in ſomnis ſcalā ſtantē ſuꝑ terrā ⁊ cacumen illius rangēs celū angelos quoqꝫ dei aſcē dentes ⁊ deſcēdentes per eā: ⁊ dn̄m innixū ſcale dicentē ſibi. Ego ſum dn̄s deus abra am patris tui ⁊ deus Iſa ac. Ioſeph etiaꝫ vt ſcribit̉ Gen̄. xl. c. Interp̄tatus eſt ſom niū pincerne ⁊ piſtoris pharaonis. ⁊ ſom niū ip̄ius pharaonis vt ptꝫ Gen̄. xli. cap̄. Et Dan̄. iij. ⁊ iiij. ca. habet̉ qualiter ip̄e da niel reuel auit ſignificatione ſomniorū na buchodonoſor regꝭ babylonie Magi ad huc poſtqͣꝫ adora uerūt xp̄m amoniti fue runt in ſomnis ne redirent ad herodē Et Ioſeph ab Angelo in ſomnis inſtructus fuit: vt cū puero Ieſu ⁊ virgine matre fu geret in egyptū. ſicut recitat Matth̓. ij. c. Apud gentiles etiā ſomnia ſepe aliqͥd ſi gnificare cōperta ſunt; Unde valeriꝰ mul ta de ſomnijs ſcripſit li. i. Sicut de ſomnio ſimonidis qͥ naufragiū euaſit. Et de ſom nio matris dioniſij q̄ cū conceptum vtero haberet ſomniauit ſe ſatiriſtū parere: ſati riſtus ſerpens eſt de quo tiriaca cōficitur. Conſultoqꝫ prodigioꝝ interprete clariſſi mū ac potētiſſimū filiū dixit pariturā. Et ita refert alia qͣꝫplurima. Tullius aūt in

primo de diuinatiōe ait. Eſt apd̓ platonē ꝙ cū ſocrates eſſet in cuſtodia publica: di xit critoni familiari ſuo ſe poſt diē tertium moriturū vidiſſetqꝫ in ſomnis pulchritu dinis eximie feminā que ſe nōie appellās diceret: homericū quēdā verſum. Tercla tichile tēpeſtas leta leuabit. qd̓ vt ē dictuꝫ ſic ſcribit̉ cōtigiſſe. Suetonius aūt in li. d̓ xij. ceſaribus recitat. Qꝭ nocte precedente diē qua ceſar occiſus fuit: vxor eius inquie te vidit faſtigiū domus labi: ⁊ ceſarē in ſi nu ſuo iacentē multis vulneribus ꝑfora tum: quare ſomnij attrocitate ꝑterrita: eū rogare de ſiſtit. vt die ꝓxima ſe a curia ab ſtineret. Dicta ſunt hec oīa vt on̄damus nō eſſe qͥd fabuloſuꝫ ꝙ de viſione beate lu cie ſuperius explicauimus: ſicut rei exitus vt apparebit plene cōfirmat. ¶ Sd̓m mi raculū quo fides lucie roborata fuit ⁊ ve re declarata dicit̉ matris ſanatio. Euigi lās quidem a ſomno Lucia matri dixit. Mater mea ecce ſanata es: ꝑ ipſam ergo te dep̄cor q̄ ſuis oratōnibus te ſanauit: ne mihi decetero nomīes ſpōſum Sed qͥcqͥd mihi datura eras pro dote pauperibꝰ elar gire: Cui mater. Tege pͥus oculos meos. ⁊ qͥcquid volueris de facultatibus facito. Ad quā lucia. qd̓ moriens das: ideo das: qꝛ tecū ferre nō potes. Da igit̉ dū viuis et mercedē habebis. Cū gͦ rediſſent fit qͦtti die detractio rerū ⁊ dantur in neceſſitatibꝰ pauperum. Interea dū patrimoniū diſtri buit̉. ſponſus lucie de his nucricē eius in terrogauit: Rn̄dit illa caute ꝙ vtiliorē poſ ſeſſionē ſponſa ſua inueniſſet quā volebat emere. Et ideo videbat̉ aliquata diſtrahe re: credidit ille ⁊ cepit auctor eſſe venden tiū. ¶ Tertiū miraculū quo fides lucie ro borata fuit dicit̉ corporis firmatio. Nā vē ditis om̄ibus ⁊ pauperibꝰ erogatis. Spō ſus trahit eā corā paſcaſio cōſulari dicens eam xp̄ianā eſſe ⁊ cōtra leges agere augu ſtorū. Inuitāte eam paſcaſio ad ſacrificia idoloꝝ. Rn̄dit: ſacrificiū placēs deo eſt: vi ſitare pauperes: ⁊ in neceſſicatibus ſubue nirē: ⁊ qꝛ iaꝫ amplius nō habeo qͥd offerā meip̄am ſibi offerendā tribuo. Cui paſca ſius. Iſta verba tibi ſimili ſtulto xp̄iano narrare poteris: mihi aūt qͥ pͥncipū decre ta cuſtodio fruſtra proſequeris. Ad quem Lucia Tu pͥncipū tuoꝝ ſecreta cuſtodis et ego lege dei mei cuſtodiā. Cui paſcaſiꝰ. patrimoniū tuū cū corruptoribus expēdi ſti. ⁊ ideo quaſi meretrix loqueris Cui lu cia. Patrimoniū meū in tuto loco cōſtitui corruptores autē mentis ⁊ corporis nūqͣꝫ ſciui. Rn̄dit paſcaſius. qͥ ſunt corruptores mētis ⁊ corporis. Lucia dixit. Corrupto res mētis vos eſtis. qͥ ſuadetis vt aīa ſuū deſerat creatorē. Corruptorū ſunt qͥ tēpo ralem delectationē p̄ponūt epulis ſempi ternis. Paſcaſius dixit Ceſſabūt verba cū ꝑuentū fuerit ad verbera. Cui lucia. ꝟba dei ceſſare nō poſſunt. Cui paſcaſius. Tu gͦ deus es. Lucia rn̄dit. Ancilla dei ſum. Qui dixit. Dū ſteteritis ante reges ⁊ pre ſides nolite cogitare quo aut qͥd loqͣmini: dabitur em̄ vobis in illa hora qͥd loqua mini. Non em̄ vos eſtis qͥ loqͥmini: ſꝫ ſpiri tus patris veſtri qui loquit̉ in vobis. Pa ſcaſius dixit. In te gͦ ſpūſſanctus eſt. Cui Lucia. Qui caſte viuūt tēplū ſunt ſpūſſcī Cui paſcaſius. ego faciā te duci ad lupa nar: vt ibi violationē accipias: ⁊ ſpm̄ſan ctū ꝑdas. Cui Lucia. Non inqͥnat̉ corꝑ niſi de conſenſu mētis: nā ſi inuitā violari me feceris: caſtitas mihi duplicabit̉ ad co ronā: nunqͣꝫ aūt volūtatē meā ad conſen ſum poteris ꝓuocare. Hoc loco doctores dicūt ꝙ ſi aliqͣ virgo violēter oppͥmat̉ vir ginitatis coronā nō amittit Sic̄ ptꝫ xxxij. q. v. c. qd̓ aūt. c. tolerabilius. c. reuera. c. nō pōt. c. ꝓpoſito. c. de pudicitia. ca. magis ti meamus. Sanctus ꝟo Tho. in ſuo iiij. di. xlix. arti. v. ita ait Si aliqua ꝟgo ꝑ violen tiā opp̄ſſa fuerit nō amittit ꝓpter hͦ aureo lam virginitatis: dūmodo ꝓpoſitū perpe tuo virginitatē ẜuandi inuiolabiliter te neat. Et hoc ſiue ꝓ fide ſiue ꝓ qͣcunqꝫ alia cauſa violenter corrūpatur. Sed ſi hoc ꝓ fide ſuſtineat̉ erit ei meritoriū: ⁊ ad genus martyrij pertinebit. Un̄ Lucia dixit ſi in uitā me feceris violari: cauſtitas mihi du plicabit̉ ad coronā: nō ꝙ habeat duas vir ginitatis aureolas: ſed ꝙ duplex p̄miū re portabit: vnū ꝓ virginitate cuſtodita: ali ud ꝓ iniuria quā paſſa ē. Data etiā ꝙ ta lis violenter oppreſſa ꝯcipiat: nec ex hͦ me ritū ꝟ̓ginitatis ꝑdit. hec Tho. Ad Luciā iā redeamꝰ: q̄ paſcaſio addidit. Ecce cor

pus meū ad om̄e ſuppliciū paratū: qͥd mo raris. Incipe fili diaboli deſideria tuarū penaꝝ exercere. Tūc paſcaſius leones ad ſe venire fecit dices eis. Inuitate ad eam oēm populū ⁊ tamdiu illudat̉: donec mor tua nūciet̉. O ſtupendū miraculū. O in uincibilis ꝟtus dei viui volētes eā trahe re Tanto pōdere ſpūſſanctus eā fixit: vt omnino ip̄am mouere nequirent. Fecitqꝫ paſcaſius mille viros accedere: et manus et pedes ligare: ſed eā nullatenus poterāt mouere. Tunc etiā cum viris mille paria boum adhibuit: ſed tn̄ virgo dn̄i immobi lis ꝑmanſit. vocatis autē magicis vt ſuis incantatiōibꝰ moueret̉ oīo moueri nō po tuit: Dixitqꝫ Piſcaſius. Que ſūt iſta ma leficia. ꝙ vna puella a mille homībus nō mouetur. Lucia dixit. Nō ſunt iſta malefi cia: ſed beneficia xp̄i. Qualiter beata Lucia voluit pro fide xp̄i vita preſente per martyrij tollerantia con ſummare. ¶ Capl̓m. III. Ertium myſteriū con templādū de fide beate Lucie dicit̉ cōſummatōis. Uoluit eqͥ dem pro fide xp̄i preſentē vitā ꝑ martyrij tollerantiā cōſummare. In quo tria cōcur rerunt: Primū a morte preſeruatio. pcd̓m ſecretoꝝ reuelatio. Tertiū corporis xp̄i ſuſceptio. ¶ Primū qd̓ cōcurrit circa tollerātiā mar tyrij beate lucie: dicit̉ a morte preſeruatio Non em̄ tormēta potuerūt extinguere illā ita cito ſicut feciſſent: qꝛ deus preẜuabat eam vſqꝫ ad tēpus. Nam cū paſcaſius an guſtiaret̉ nimis: vidēs eam adeo īmobilē effectā: iuſſit copioſum ignē circa ea accē di picēqꝫ ⁊ reſinā ac feruēs oleū ſuper eaꝫ fundi. Dixit Lucia. Indutias impetra ui martyrij mei: vt credētibus timorē au ferā paſſionis ⁊ nō credētibꝰ vocē iuſulta tionis: vidētes aūt amici paſcaſij eū angu ſtiari: in guttere eius gladiū īmerſerunt: q̄ nec ſit extincta ē nec loq̄lam amiſit. ¶ Se cūdū qd̓ cōcurrit circa martyriū beate lu cie dicit̉ ſecretoꝝ reuelatio. Reuelauit em̄ ea q̄ ſecreta erant: ⁊ ſcire nō poterāt: ꝓpter diſtantiā loci. dixitqꝫ. Annūcio vobis pacem eccl̓ie redditā maximiano hodie mor tuo ⁊ de regno ſuo diocletiano expulſo. Et ſicut ciuitati cathaniēſi ſoror mea agatha data eſt ꝓtectrix. ſic ⁊ ego ciuitati ſi racuſa ne cōceſſa ſum interuentrix. Dū hec ver ba loqͥtur. Ecce miniſtri romanoꝝ vene rūt ⁊ paſcaſiū apprehēdētes: vinctū ad ce ſarē ſecuꝫ duxerunt. Audierat em̄ ceſar ꝙ multa rapuerat. Quare de ſuis celeribus cōuictus capitali ſententia fuit punitus. ¶ Tertiū qd̓ concurrit in martyrio beate lucie dicit̉ corꝑis xp̄i ſuſceptio. Nā de loco in qͦ ꝑcuſſa eſt: nō eſt mota: nec ſpm̄ tradi dit: quoaduſqꝫ venirēt ⁊ corpus dn̄i ſacer dotes ei traderēt: ⁊ oēs aſtātes amen dn̄o rn̄derēt. In eodē aūt loco ē ſepulta ⁊ eccle ſiā fabricata. Fuit alia lucia cuiꝰ officiū ec cleſia celebrat mēſe ſeptēbris. hec tꝑe dio cletiani ⁊ maximiani in viduitate ꝑ āuos triginta ⁊ ſex manſerat. Cuiuſqꝫ anni to tius vite fuerūt ſeptuagintaqͥnqꝫ ꝓut legi tur ī ſuo officio. Iſta accuſatio a filio Eu prepio ꝙ xp̄iana eſſet iuſſu diocleciant car ceri mancipata fuit: vbi conſolationē diui nā ꝓmeruit. Deinde coraꝫ diocletia no ſe dente pro tribunali extenſa eſt: ⁊ fuſtibus diutiſſime verberata. Poſtea in ollā plū bo plenā in circūitū igne copioſo ſuccēſam demerſa ē. Ubi ſctā dei pſallēs triduo vi xit vltimo gladio aīaduerſa eſt. Itaqꝫ pri me lucia in virginitate ꝑmanēs: marty riū ꝓ xp̄o paſſa eſt. Iſta ꝟo in viduitate ꝑ ſeueras mori ꝓ xp̄o nō recuſauit. Quarū aīe gloriā celeſtis regni in eternū pacifice poſſidebūt ad quā nos ꝑducat ih̓s filius dei: qͥ ſit benedictꝰ in ſcl̓a ſcl̓oꝝ. Amen. Sermo LXVIII. de laudibꝰ vere amici tie. q̄ hoīes in ſanctitatē conſeruat. Ęatus ꝗͥ inuenit ami cū verū. Sapiētis verba ſunt iſta originaliter Ecci..xxv. cap̄. Satis efficax eſt tam in ſpūaliqꝫ ciuili vi ta: vinculū amicicie vere: qua hoīes ꝯmu nicant ſibip̄is vtrāqꝫ fortuna. Propter ea a macrobio ſpecies iuſticie ponit̉ ⁊ ab ip̄o atqꝫ a carceris ſapiētibꝰ miris laudibꝰ p̄ conizat̉: qꝛ tn̄ pleriqꝫ ferales potius qͣꝫ ra tiona les hoīes a micitiā ⁊ paruipendūt et fugiūt. Idcirco in p̄ſenti ẜmone de eiꝰ lau

dibus erimus verba facturi: de qͣ tria my ſteria ꝓponimus cōtemplanda. Primū dicit̉ cōmendatiōis. ¶ Scd̓m diſtinctionis. ¶ Tertiū ſignificationis. Qꝭ̓ oēs ſancti ⁊ mor ales ph̓i glorioſe lo quutur de amicitia. Capl̓m. I Rimū myſterium con tēplādū de amicitia dicit̉ com mēdatiōis. Om̄es qͥppe tā ſan ctiqꝫ ph̓i morales de illa gl̓ioſe loquūtur Un̄. ſapiēs Ecc̄i. vi. c. ait. Amicus fidelis ꝓtectio fortis. Et caſſiodorus in li. de ami citia In hūanis rebꝰ nihil amicitia dulci us inuenit̉: nichil ſanctius appetit̉: nichil fructuoſius cuſtodit̉. Et in eodē li. Amici tia ꝓpria ſuauitate ꝟtutes alias condit: ad nerſa tꝑat: triſtiaqꝫ iocūdat. Et idē in epi ſtolis. Sine amicis oīs cogitatio eſſet te diū: oīs operatio labor: oīs terra peregri natio: oīs vita tormētū: ſine amicoꝝ ſola tio viuere eſſet mori. Et ambro. li. de offic̄. Solatiū qͥppe vite huius ē. vt habeas cui pectus tuū aperias: cui archana cōices: cui ſecreta tui pectoris cōmittas: vt collo ces tibi virū fidelē: qͥ in ꝓſperis gratulet̉ ī triſtibꝰ cōpaciat̉. in ꝑfectionibꝰ abhorret̉. Et Ualerius maximus lib̓. iiij. Amicitie vinculū potēs ē ⁊ preualidū: neqꝫ vlla ex parte ſanguinis viribꝰ inferius. Et Quī tinianus in li. declamationū. Nō reperio qͥd in rebus hūanis excogitaueri: natura preſtātius amicicia: qͥd cōcordia ꝯtra for tunā maius auxiliū. Et Sauluſ. in iugui tino. Nō exercitus neqꝫ theſauri ſūt regni preſidia: ſed veri amici. qͥs neqꝫ armis co gere: neqꝫ auro parere queas: officio fideqꝫ parant̉. Et Seneca in lib̓. de tranqͥlitate animi. Nihil eque oblectat animū: qͣꝫ ami citia fidelis ⁊ dulcis. Et Theophraſtus ph̓s. Quāti ē ſine aīa corpus: tāti eſt ſine amicis hō. Et ſcd̓s ph̓s interrogatus ab adriano ceſare. qͥd ē amicꝰ: rn̄dit deſidera bile nomē: in felicitatis refugiū: indeficiēs quies a manda felicitas. Et ariſto. in viij. Ethico. c. i. Amicitia maxīe neceſſaria eſt. in vita: ſine amicis nullus eligeret viuere habēs reliqua bona oīa ⁊ mēdicātibus et pͥncipatus ⁊ poteſtates poſſidētibꝰ: videt̉ amicis maxime opus eſſe Et idē in ij. po litice. Amicitiā quidē putamus maximū eſſe bonoꝝ ciuibus. Et idē in iij. copicorū. Magis eligēda ē ſuꝑabūdātia amicitie qꝫ pecuniaꝝ. Et Tullius in qͣſtionibꝰ tu ſculanis. Sūmū genus felicitatis ē habe re amicos. Et idē in li. illo de amicitia de quo inqͥt Auluſgelius in.i. noctiū acticaꝝ Qꝭ cū librū illū cōponeret legit lib̓. theo phraſti de amicitia ait. Excepta ſapiētia: nil melius ē datū hōi a dijs īmortalibus amicitia. Et iteꝝ ibi. Solē e mūdo tolle re vidētur. qͥ amicitia ē vita tollūt: qꝛ nihil a deo melius habemus: nihil iocundius. Et iteꝝ. Ego vos hortari tm̄ poſſum: vt amicitiā oībus rebus hūanis anteponatꝭ Nihil em̄ ē tā nature aptū tanqͣꝫ ꝯueuiēs ad res vel ſcd̓as vel aduerſas. Et idē li. i. de finibus bonoꝝ ⁊ maloꝝ. Omniū rerū quas ad beate viuēdū ſapiētia cōparauit nihil ē maiꝰ amicitia: nihil vberius: nichil iocūdius Sꝫ p̄ter p̄dicta querūt aliqͥ: vtꝝ felix indigeat amicis. et poſſet argui ꝙ nō qꝛ quicūqꝫ ſunt ꝑ ſe ſibi ſufficientes ex bo nis q̄ habent: nō indigēt amicitia aliorū: ſed felix ꝑ ſe oīm bonoꝝ ſufficientiā habet gͦ nō videt̉ indigere a micis. In oppoſitū ꝟo arguūt tali ratiōe. Inter oīa exteriora ē maximū bonū habere amicos. vt ꝓbatū eſt paulo ſuperius ꝑ Ariſto. Si ergo felici cui oīa bona tribuūtur nō dantur amici: tūc felici deerit maximū bonoꝝ exterioꝝ..ſ. amicitia qd̓ ē cōtra rationē felicis. Rn̄det ab iſta ſoluēda. ꝙ aut loqͥmur de felicita te celeſtis patrie: aut de felicitate p̄ſentis vite Primo em̄ ſi loqͥmur de ꝑfecta felici tate q̄ erit in patria tūc aut loqͥmur de ne ceſſitate beatitudinis. aut de bn̄ eſſe. Pri mo modo dico ꝙ ſocietas amicoꝝ nō reqͥ ritur de neceſſitare ad beatitudinē patrie: qm̄ ille qͥ habet totaꝫ plenitudinē ſue per fectionis in vno: nō indiget in alia. ſꝫ bea tus in patria habet totaꝫ plenitudine ſue ꝑͤ ectionis in deo: gͦ nō indiget alio. Et hͦ ē qd̓ ſcribit̉ ſapiē. vij. c. Uenert āt mihi oīa bona pariter cū illa.ſ. cū diuīa ſapiētia q̄ ī dei clara viſiōe cōſiſtit. Un̄. Augꝰ. viij. li. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am dic̄. ꝙ creatura ſpūalis ad h̓ ꝙ ſit btā nō niſi intrinſecus adiuuat̉ eternitate: ꝟitate ⁊ charitate creatorꝭ. Nā

ꝑfectio charitatis eſt eiꝰ eſſentialis beatitu dini qͣꝫtum ad dilectionē dei nō aūt qͣꝫtum ad dilectionē ꝓximi. Quare ſi eſſet vna ſo la aīa fruens deo nō habēs proximū quē diligeret: adhuc beata eſſet: ſed ſuppoſito proximo ſeqͥtur dilectio eius ex perfecta di lectione dei. Un̄ quaſi cōmitanter ſe habꝫ amicicia ad ꝑfecta beatitudinē. Scd̓ ꝟo ſi loquamur de bene eſſe beatitudinis tūc verū eſt ꝙ ad illā facit ſocietas amicoruꝫ: qꝛ ſicut beatitudo eſſentialis ē quā habet beatus apud deū ſolū: ita beatitudo acci dentalis eſt: quā habet beatus apd̓ alium beatū. Si ꝟo loqͥmur de felicitate imꝑfe cta q̄ nihil aliud ē large illā ſumēdo qͣꝫ ꝓ ſperitas ⁊ bonoꝝ tꝑaliū abundātia. tūc di co ꝙ felix aliquo mō nō indiget amicis et aliquo modo indiget. Nam felix nō indi get amicicia vtili: qꝛ exiſtunt ſibi oīa bona indiget tn̄ amicis maxime ꝓpter tria. Pri mo ꝓpter cōmunicationē: vt cōicet aminis īdigētibꝰ felicitatē ſuā. qm̄ vt inqͥt Plato in Chimeo. Bonos viros decet cōmodoſ eſſe. Et Ouidius in li. de pōto. Regia cre de mihi res eſt ſuccurrere lapſis: Conue niens hōi ē hoīem ẜuare voluptas. Scd̓o felix indiget amicis ꝓpter cōſeruationē qꝛ nullus ſufficit ſolus ẜuare ꝓſperitatē ſuā Ideo inqͥt Tullius in li. d̓ amicicia: Qm̄ res humane fragiles ſunt ⁊ cauduce ſemꝑ acquirēdi ſunt qͣs diligamus ⁊ a quibꝰ di ligamur. charitate em̄ beniuolētiaqꝫ ſub lata oīs eſt ſublata ⁊ ita iocūditas. Ter tio felix indiget amicis ꝓpter delectationē: qꝛ delectabile ē cōuiuere amicis. Unde et Tullius in p̄fato lib̓. de amicicia dicebat. Quid dulcius qͣꝫ habere aliquē cum quo audeas ſic loqui oīa vt tecū Propter hec oīa cōcludit ſapiēs Ecc̄i. vi. c. ꝙ qͥ inuenit amicū fidelē inuenit theſauꝝ. Amico qͥp pe fideli nulla eſt cōparatio ⁊ nō eſt digna pōderatio auri ⁊ argenti cōtra bonitatem fidei illius. ¶ De triplici amicicia: mala. falſa. ⁊ vera apitulum. II. Ecundū myſteriū con templādū de amicicia dicit̉ di ſtinctio. Diſtinguit̉ qͥppe in ſcri pturis diuinis ⁊ hūanis tripliciter. Nam quadā eſt amicicia mala. Quedā falſa. Quedam vera. ¶ Prima amicitia dr̄ mala. q̄ eſt int̓ eos qͥ mali ſunt. ſicut Lu. xxiij. ca. ſcribit̉. ꝙ facti ſunt amici herodes ⁊ pilatus. Ubi glo. ne phanduꝫ fedus quod herodes ⁊ pilatus in occidendo xp̄m pepegerūt. ꝓpterea ari ſto. viij. ethi. ait ca. iij. ꝙ perfecta eſt bonoꝝ amicicia: ⁊ ẜm ꝟtute ſimiliū. Et tullius in li. de amicicia inqͥt. Uirtus amiciciā ⁊ gi gnit ⁊ cōtinet: nec ſine ꝟtute amicicia eſſe vllo pacto poteſt: Et iterū ibi ſic cōcludit Hoc ſenſio niſi in bonis amiciciā eſſe non poſſe. ¶ Scd̓m ē amicicia falſa vel ſimu lata qn̄ ſcꝫ aliqͥs diligit ſolo nōie ⁊ nō ope re qd̓ vtiqꝫ facile impleri dicit Ambro. li. iij. de officijs Facilis inqͥt vox ⁊ cōis tuus ſum totus: ſed paucoꝝ effectus. Sunt et alij qͥ ſe amicos dicunt: ⁊ nō niſi ꝓpter pro priū cōmodū amāt. cōtra qͦs dicit Sene ca ad lucillū. Negociatio eſt nō amicicia q̄ ad cōmodū accedit. Et Hieron̄. in epl̓a ad paulinū ait. Uera amicicia illa ē ⁊ xp̄i glutino copulata quā nō vtilitas rei fami liaris. nō preſentia tm̄ corporis nō ſubdo la ⁊ palpans adolatio. ſꝫ dei timor ⁊ diui naꝝ ſcripturaꝝ ſtudia conciliant. Et ideꝫ ſuꝑ Micheā ꝓphetā. Delicata eſt amici cia q̄ amicoꝝ felicitate ⁊ diuicias ſequitur In hoc genere amicicie hodie voluit̉ qua ſi totus mūdus. Unde Ouidius li. ij. de pōto ait Uulgus amicicias vtilitate ꝓbat illud amicicie quodā venerabile nomen preſtat ⁊ in queſtu ꝓ meretrice ſedet Sūt ⁊ adhuc amici falſi. quando hi qͥ ſe ami cos fatebant̉. amicos deſerunt in aduerſis Nā vt ſcribit ſapiēs Prouer. xvij. ca. om̄i tꝑe diligit qͥ amicus ē. Et Ualeriꝰ li. iiij. Sincere fidei amici precipue in aduerſis rebus cognoſcūtur: in qͥbꝰ qͥcqͥd p̄ſtat̉: to tū a cōſtanti beniuolētia ꝓficit̉. Ob id tul lius in queſti. tuſcū. ⁊ in iij. li. de officijs. cō mēdat vna cū valerio maximo dāmonē et ficiaꝫ pictagoricos qͥ amiciciaꝝ aīo adeo ſtricti erāt vt cū alteꝝ ex his ſi racuſanus dioniſius occidere terminaſſet: ⁊ his qui morti adiectus eſſet paucos dies qͥbꝰ do mū ꝓficiſceret̉ a dioniſio impetraſſet: ſin aliū ꝓ reditu eius daret alter rūdere pro

amico nō dubitauit: affirmās ꝙ niſi redi ret alius infra aſſignatū ſibi rerminū ip̄e morietur. Oēs pͥmo iſto inſultū ſunt ī ad mirationē verſi qͣꝫqͣꝫ derideret̉ a plurimis ſed cū tandē reuerteretur amicus: ſeqꝫ ad diē termini preſentaſſet: admiratꝰ tytannꝰ eoꝝ fidē ſuppliciū remiſit. Rogans ſe ter tiū in ſocietatē recipi. Sꝫ hodierna die ta les minime inueniūtur: qͥnīmo vt Ouidiꝰ ait li. ij. de ponto. Diligitur nemo niſi cuꝫ fortuna ſcd̓a ē. Et li. d̓ triſtibꝰ. Donec eris felix multos numer abis amicos. Tꝑa ſi fuerint nubila ſolus eris. Et in eodē lib̓. ſic de quodā ſuo amico tepido lamētatur. In caput alta ſuū labetur ab equore retro Flumina: cōuerſis ſolqꝫ recurrit equis Uerra feret ſtellas: celū ſcindet̉ aratro. Unda dabit flāmas: ⁊ dabit ignis aqͥs. Om̄ia nature prepoſtera legibus ibūt. Parſqꝫ ſuū mūdi nulla tenebit iter. Om̄ia iam fient fieri q̄ poſſe negabā. Et nihil ē de quo nō ſit habēda fides. Hec gͦ vaticinor: qꝛ ſum deceptꝰ ab illo. Laturum miſero: quē mihi rebar opem. Illud amicitie ſanctū ⁊ venerabile nomē Re tibi ꝓ vili ſub pedibuſqꝫ iacet. ¶ Tertia igit̉ amicitia ⁊ vera eſt illa que fundat̉ ſuꝑ virtutē ⁊ ꝑſeuerat in quolibet ſtatu ſiue ꝓſperitatis ſiue aduerſitatis. De ſignis vere amicitie. ¶ Capl̓m. III. Ertium myſteiū con A tēplādū de amicitia dr̄ ſignifi catio Sūt em̄ aliqͣ ſigna ꝑ q̄ co gnoſci poteſt qn̄ qͦs eſt verus amicus. Et hec diſtinguūtur in tria. Nam alia ſunt ſigna cordis. Alia ſigna oris. ¶ Alia ſigna operis. ¶ Primo ſunt alia ſigna cordis. que ſub diuidi poſſunt in tria. rimū eſt voluntatū cōcordatio. Scd̓m ſecretoꝝ cōmunicatio. Tertiū animi confirmatio. ¶ Primū ſignū eſt voluntatū cōcordatio de qͣ ait Tullius li. de amicitia. Idē velle ⁊ idē nolle. Ea demū vera eſt amicitia. qd̓ vtiqꝫ intelligendū ē in rebꝰ virtuoſis: de bitis ⁊ honeſtis. Nā ꝯcordia maloꝝ nō ve re amicitia ſꝫ ẜm ſil̓itudine dici pōt. ¶ Se cundū ſignū ē ſecretoꝝ ⁊ cōſilioꝝ cōicatio vt em̄ ait ambro. li. de officijs. Nihil ocul tat amicꝰ: ſi verus ē. Uerūtn̄ caute agēdū ē vt ẜuet̉ regula Senece ad lucillū dicētē. Oīa cū amico delibera: ſꝫ de ip̄o priꝰ. Nā inqͥt Macrobius li. ſaturnaliū. Ita ami cū habeas vt hūc fieri poſſe inimicū putes Et Ualeriꝰ rubrica de dilectiōe ⁊ amore dic̄. Rias aiebat oportere hoīes ita in vſu amicitie verſari vt meminerīt eā ad gͣuiſſi mas inimicitias poſſe cōuerti. Qd̓ qͥdē p̄ ceptū pͥma ſpecie nimis fortaſſe callidū vi debat̉: nimiūqꝫ ſimplicitate qͣ p̄cipue ami citia gaudet ꝯriū: ſꝫ ſi animi altior cogita tio demiſſa fuerit ꝑͤ quā vtile reperietur. ¶ Tertiū ſignū vere amicitie d̓r animi cō firmatio. hͦ vtiqꝫ ad verā amicitiā ſpecta re cognoſcit̉: vt nō ſtatī mala de amicꝭ cre dant̉ ſuſurronibꝰ ⁊ bi linguibꝰ. Iō Ualer̄. li. iiij. rubrica de moderatiōe. laudat plato nē. qͥ cū a qͦdā audiret xenocratē diſcipulū ſuū de ſe multa īpie locutū ſine vlla cūcta tione criminātē reſpuit. Inſtabat ille cer to vultu cauſam q̄rēs cur ſi fides nō adhi beret̉. Adiecit plato. Nō eſſe credibile vt quē tā topere amaret ab eo nō diligeretur Poſtremo cū ad iuſiurādū inimicitias ſe retis malignitas ꝯfugiſſet ne d̓ ꝑiurio eiꝰ diſputaret affirmauit nūqͣꝫ xenocratē illa dicturū fuiſſe niſi ea dici expedire ſibi iudi caſſet: ¶ Scd̓o ſunt alia ſigna oris ⁊ hec diſtinguūtur in tria. Primū eſt ſecreta monitio. Scd̓m recta locutio. Tertiū mani feſta laudatio ¶ Primū ſignū oris vere amicitie ē ſecre ta monitio. Cū.ſ. qͥs dep̄hēdēs in aliqͦ ſuū amicū errare ſecrete ſtudet illum mouere Iuxta ſaluator nr̄i documētū. qͥ mat̓. xviij ca. dixit. Si peccauerit inte frater tuꝰ: va de ⁊ corrip̄e eū int̓ te ⁊ ip̄ꝫ ſolū. Et de hͦ ita pulchre loqͥt̉ ambro. li. iij. de officijs. Ob iuget amicꝰ amicū: nō iactātie ſtudio: ſꝫ af fectu charitatꝭ: vt nec āmonitio aſꝑa ſit nͤ obiurgatio cōtumelioſa. Et Senec̄. ī li. de moribꝰ. Uires tuas magꝭamici ſentiā bn̄ ficijs qͣꝫ iniurijſ. ¶ Scd̓m ſignū oris ē ictā locutio vt amit̉ magis loqͣt̉ amico vera ⁊ vtilia qꝫ blāda ⁊ falſa ⁊ cū ſuo dāno illi pla cētia. hic ſapiēs ꝓuer. x. ca. ait. Simulator

ore decipit amicū ſuū. Et xvi. ca. Uir ini quus laudat amicū ſuū: ⁊ ducit eū ꝑ viā n̄ bonā. Et augꝰ. ſuꝑ illo ꝟbo pſalm̄. Lau dat̉ pctōr in deſiderijs aīe ſue. Adulātium inqͥt lingue alligāt aīas in pctīs: delectat em̄ ea facere in qͥbus nō ſolū metuit repre hēſor: ſꝫ etiā laudat̉ peccator. ¶ Tertiū ſi gnū ē māifeſta laudatio. vt em̄ inqͥt̉ chriẜ. Hic mos amantiū ē vt amorē ſuū ſilētio regere nequeāt. ¶ Tertio ſunt alia ſigna vere amicitie in opere: ⁊ hec adhuc tria. Primū eſt grata cōuerſatio. Scd̓m prompta condeſcēſio. ¶ Tertiū honeſta ſatiſfactio. ¶ Primū ſignū ē grata cōuerſatio. Inqͥt em̄ Ariſto. lx. Ehico. ꝙ amicus ē aliꝰ ipſe. ⁊ Tulliꝰ. Amicꝰ ē alter ego. Idcirco qͥ ve ri amici ſunt. libēter ꝯueniūt: familiariter cōuerſant̉. Quare ⁊ Ariſto. dic̄. ꝙ amicis eligibiliſſimū ē cōuenire. ¶ Scd̓m ſignū ē propta cōdeſcēſio. Cū qͥs amico cōdeſcē dit ſb̓ueniēdo ſibi in neceſſitatibꝰ ſuis. Iō ph̓s qͥdā cū diceret̉ ei de quodā pauꝑe: ille amicꝰ illius diuitis eſt: cur inqͥt illo diuite pauꝑ eſt: amicꝰ nō ē: qͥ particeps nō ē for tune. Et dū amicꝰ aliqͥd expoſtulat: nō eſt ꝓcraſtinādū. Un̄ Sap̄. in ꝓuer. dixit. Ne dicas amico tuo vade ⁊ reuertere cras em̄ dabo tibi cū ſtatī poſſis dare. ¶ Tertium ſignū ē honeſta ſatiſfactio. Nec amicꝰ tur pia petere debet: nec aliꝰ ī his ſatiſfacere te net̉. Hinc Ualerius li. vi. rubrica grauit dicta aut facta. refert publiꝰ Rutilius cū amici cuiuſdā iniuſte rogationi reſiſteret: atqꝫ is ꝑ fūmā īdignationē dixiſſet. Quid gͦ opus ē michi amicitia tua: ſi qd̓ rogo nō facis. Rn̄dit. īmo qͥd mihi tua ſi ꝓpt̓ te ali qͥd inh̓oneſte facturꝰ ſum. Et auluſgelius in pͥmo noctiū acticaꝝ q̄rens an̄ ꝓ vtilita te amicoꝝ delinq̄ndū aliqn̄ ſit. ait. Chilo lacedemoniꝰ d̓ hͦ dubitauit. Pericles athe niēſis egregiꝰ vir ingenio boniſqꝫ oībꝰ di ſciplinis ornatus ab amico ſuo rogatꝰ vt ꝓ re cauſaqꝫ eius falſum deieraret Rn̄dit Opus ē me amicis cōmodare: ſꝫ vſqꝫ ad aras theophraſtus parua inqͥt ⁊ tenuis vl̓ turpido vel in famia ſubeūda eſt Si ea re magna vtilitas amico queri pōt repēdit̉ qͥppe ⁊ cōpēſatur leue damnū delibate ho uando amico honeſtate: hec auluſgelius. Sed circero in li. de amicicia ita cōcluſit. Nulla ē excuſatio peccati: ſi amicitia pec caueris. Nam cū cōſiliatrix amicitie virtu tis: opinio fuerit: difficile ē amicitiā mane re: ſi a virtute defeceris. Hec de amicitia ſcripta ſunt. vt cognoſcat vnuſqͥſqꝫ qͣꝫta ſit vis illius: q̄ tn̄ a rariſſimis obẜuat̉: vt de cet: vbiqꝫ em̄ priuatus amor alas ſuas iā expandit. vnuſqͥſqꝫ qd̓ ſuū eſt querit ⁊ ſuo tm̄ ꝯmodo ſatiſfacere ſtudet. Nos ꝟo qui xp̄iani ſumus ad amicitiā excolendā in ducimur: per legē illam diuinā: quā chri ſtus deus dei filius de virgine natus ver bo docuit: pariter ⁊ exemplo. Diliges ait proximū pro tuū: qd̓ fi fecerimus: pignus eterne vite ab eo largiter accipiemus: qui ſuā nobis graciā largietur in preſenti ſecū lo. Et in futuro gloriam ſempiternaꝫ. In qua viuit ⁊ regnat per infinita ſecula ſecū lorum. Amen. Sermo. LXIX. de beatiſſimo confeſſore Antonio paduano de ordine minoꝝ. On poteſt ciuitas ab ſcōdi ſupra moniē poſita. ver ba ſunt redēptoris noſtri origi naliter Matth̓. v. c. ⁊ in euāgelio preſen te ſolēnitatis. Cuncti fere mortales qͥ ba ptiſmali caractare ſunt inſigniti: berum Antoniū paduanū deuotōne ardētimma colunt ac venerātur: nec ip̄e patrociniū eiꝰ expoſcētibus: ita ſit affabilis et propitius vt videatur quodāmodo cū illis cōuiuere ⁊ cōmorari. Nullus a ſonte ſue dulcedīs ſitibundus abſcedit: om̄ibuſqꝫ eum inuo cantibus preſto eſt. Et vt veriſſime cātat eccleſia. Ad ſacrum eius tumulū frequē ter mēbra languentū: modo ſanitati quo libet morbo fuerint grauata reſtituuntur. Propterea ne beneficioꝝ illius īmemores accuſemur: in ſolēnitate p̄ſenti ad ſue lau dis preconia extollēda: om̄i ſtudio: om̄i di ligētia: om̄iqꝫ vi dicēdi debemus incūbere Eſt qͥppe in ecc̄ia dei velud ciuitas poſita in cacumīe mōtis: q̄ ab oībus videri pōt vt verba ꝓpoſita dicūt. Qm̄ in hoc ſctō re periūt̉ q̄ fulgēt in domo dn̄i: lucētqꝫ oībꝰ qͥ ſunt in illa: ꝓpter q̄ patrē qui eſt ī celis gͦ lo neſtatis maiore alia grauioraqꝫ in adu rificāt ⁊ benedicūt. Sꝫ vt iſta clarius ha

beātur de ſancto antonio in preſentiarum verba facturi Triplicem excellentiā eius perorabi mus. Prima dicit̉ religiōis. Secūda predicationis. Tertia glorificationis. Qualiter beatus Antonius etate tenel lus habitu canonicoꝝ regulariū ſctī Au guſtini ſuſcepit. Indeqꝫ zelo martyrij ſuc cenſus tranſijt religione minoꝝ. ¶ Ca. I Rima excellētia ſaucti Antonij dicit̉ religionis. Dedi cauit nāqꝫ ſe deo: ⁊ in religione ſancta laudabiliter vſqꝫ ad mortē ꝑſeue rauit. Ut em̄ ſcribitur in cronicis ordinis noſtri minoꝝ. Fuerūt anni vite beati An tonij. xxxvi. Nam fuit in domo parentum annis qͥndecim. In monaſterio ꝟo ſancti vincentij annis duobus Et in monaſterio ſancte crucis de calimbria nouē ānis. Po ſtremo in ordine beati franciſci multis mi raculis clarus decē annos feliciter cōſum mauir. Et licet in eo multa cōueniāt: q̄ ſue religionis profeſſionē extollūt: nos tn̄ tria dūtaxat explicabimus. Primū eſt etas. ¶ Scd̓m cauſalitas. ¶ Tertiū charitas. ¶ Primū quo extollitur profeſſio aſſum pte religionis a beato Antonio dicit̉ etas Non em̄ expectauit ſenectā: nō iuuenilibꝰ annis prius voluit obtēperare: ſed vbi xvi. attigit annū ſpretis mundi ⁊ carnis illece bris ad quoddā cenobiū ordinis ſancti au guſtini vlixbone ciuitatis de qua ip̄e oriū dus erat vicinus ſe cōtulit. Ibiqꝫ deuotuſ habitū religiōis aſſumpſit: vbi biennio ex acto. amicoꝝ carnaliū frequētia turbatur ne vt cupiebat ſedulo cōtēplatiōi vacaret quare ad ſancte crucis de colimbria cum ſuperioris licentia aliud ſcilicet̉ eiuſdem ordinis monaſteriū cōuolauit. Sed pleri qꝫ cū hec dicimus: vel antonio ad iuueni lem quaſi motū imputāt: qꝛ ad religionē ſe tranſtulit: vel detrahūt viris religioſis qͥ inducere conātur laicos vt ⁊ ip̄i fiant re re igioſi aut religionē dānāt: q̄ viros qn̄qꝫ flagicioſos atqꝫ ſceleſtoſ recipit Pro qͥbus tria ſunt de neceſſitate dubia declaranda. ¶ Primū vtrū circa religionis ingreſſum ſit habēda magna deliberatio. ¶ Scd̓m vtrū peccet ille qͥ hortatur qͦſcū qꝫ ad religionis ingreſſum. ¶ Tertiū vtrū peccatoribus ſit denegan dus religionis ingreſſus. ¶ Ad primū dubiū rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓e q. vlt̓. ꝙ diuturna deliberatio ⁊ multa cō ſilia requirūtur in magnis dubijs. vt dic̄ Ariſto. ī iij. ethicoꝝ. In his aūt q̄ ſunt cer ta ⁊ determinata nō reqͥritur cōſiliū. Cir ca aūt ingreſſum religiōis tria poſſunt cō ſiderari. Primū eſt ip̄e ingreſſus religiōis ẜm ſe. Et ſic eſt certu ꝙ eſt melius bonū: ⁊ qͥ de hoc dubitat qͣꝫtū de ſe eſt: derogat xp̄o qui hoc cōſiliū dedit. Scd̓o poteſt cōfide ri religionis ingreſſus per cōparationē ad vires eius qͥ eſt ingreſſurus. Et ſic nō ē lo cus dubitationis: qꝛ illi qͥ ingrediūtur reli gionē: nō cōfidūt de virtute ſua: ſed diuīa. ẜm illud Eſa. xl. c. Qui ſperēt in dn̄o mu tabunt fortitudinē. Si tn̄ eſſet aliqd̓ ſpe ciale impedimentum puta infirmitas cor poralis: vel onera debitorū: vel aliqͥd hu iuſmodi re qͥritur deliberatio: ꝯſiliū eſt cū his qͥ prodeſſe poſſunt nō impedire. Ter tio poteſt cōſiderari ingreſſus religiōis qͣꝫ tum ad modū: ⁊ quā religionē qͥs ingredi debeat. Et in talibus haberi poteſt cōſili um a viris timētibus deū. Sed pene oēs que ſua ſunt querūt nō que ieſu xp̄i ſuā re ligionē omībus preferētes: ⁊ plerūqꝫ quod grauius eſt alijs derogātes nō attēdentes ad quā qͥs vocetur a dn̄o. Uoluit qui p̄pe ip̄e deus cuius ſapiētie nō eſt finis: eccl̓iaꝫ religionū multiplicitate decorare: que tn̄ oēs vni xp̄o famulātur: vnūqꝫ iugū ſuaue illius trahunt Sicut ⁊ de equis diſcolori bus. Hiero. in epl̓a ad palmachiū ſcribit dicens. Diſcolores equi ſed volūtate con cordes vnū aurige iugū trahūt Nō ē itaq̄ꝫ detrahendū alicui religioni quā approba uit eccleſia. Sed om̄ibꝰ honor eſt exhiben dus: in quibꝰ diuerſe cōſtitutiōes reperiū tur: vt ſic ſatiſfiat diuerſis inclinatiōibus volētes deo in religiōe ẜuire. ¶ Ad ſcd̓m dubiū dicit Tho. vbi ſupra. ꝙ illi qͥ indu cunt aliquos ad religionē: magno ſunt p̄ mio digno. Nam ſcribitur Iaco. v. c. Que cōuerti fecerit peccatorē ab errore vie ſue.

liberabit aīam eiꝰ a morte: ⁊ operit multi tudinē pctōꝝ. Ad hoc etiā facit qd̓ dr̄ di. xvi. ca. tria ſt. Poſſet tn̄ ꝯtingere triplex in ordinatio. Prima ē ſi violenter aliqͥs ali quē ad religionē ꝯpelleret: vt em̄ ſcribit̉. xx q. iij. c. pn̄s clericus. Nullū bonū niſi volū tariū. Et Hiero. ait de ꝯſe. di. v. Quicqͥd neceſſitate fit cito ſoluit̉ qd̓ voluntate per ſeuerat. Aduertant ad hoc parentes hi qͥ filias inuitas monaſterijs recludunt qͣnto periciculo illas exponūt. Conſiderent ⁊ re ligionū prelati qͥ moniales ſic factas inui tas recipiunt: qͥd rn̄ſuri eterno iudici qͥ ne minē vult ſaluare inuitū. Audiāt aūt oēs Augꝭ. qͥ li. pͥmo ꝯfeſſionū ait. Nemo inui tus bn̄ ait: etiā ſi bonū eſt qd̓ agit Scd̓a in ordinatio eſt. Si aliqͥs ſimoniace aliū ad religionē trahat precio dato vel recepto. qd̓ prohibet̉.i. q. ij. ca. quā pio. Nota ꝓpte rea ꝙ lꝫ pro ingreſſu religiōis ſiue mona choꝝ ſiue monialiū nō liceat aliqͥd accipe re vel exigere quaſi preciū. Sponte tn̄ ob lata nō interueniēte aliqua corrupta intē tiōe licet recipere. ſicut probat̉.i. q. ij. c. ſicut ep̄m. Tertia inordinatio eſt cum qͥs men dacijs allicit quēpiam vt religionē ingre diat̄: puta qꝛ religiōis aſperitatē ⁊ tempta tionū bella l̓ negat vel tacet. Aut qꝛ ml̓tos loqͥ cū xp̄o religioſis familiariter mentit̉ ⁊ ſil̓ia q̄ ⁊ ſi qn̄qꝫ vera īueniant̉: tn̄ d̓ pleriſqꝫ falſo ꝯfingunt̉. Illicitū eſt talibꝰ fallacijs decipere iuuenes: vt ſic mundū ꝯtemnant qꝛ vt reſert Augꝰ. xx. q. ij. c. primū. Ad ſa lutē ſempiterna nullus ducendus eſt opi tulante mendacio. ¶ Ad tertiū dubiū ſan ctus Tho. vbi ſupra rn̄det ꝙ ingreſſus re ligionis nō ſolū ꝯgruit ⁊ expedit exercita tis in obſeruantia preceptoꝝ: vt ad maio rem perfectionē perueniāt: ſed etiā nō ex ercitatis ⁊ pctōribꝰ. Nam ⁊ dn̄s Matth̓. publicanū qui nō erat exercitatus in pre ceptoꝝ obſeruantia vocauit ad obſeruan tiā ꝯſilioꝝ. Ad hoc facit ꝙ habet̉. xxxiij. q. ij. ca. admouere. Ubi ſtephanus papa cō ſulit cui dā vxoricide ꝙ ingrediat̉ mona ſteriū dicens. Rel inque hoc maximū pec cati facinus. ingredere ad monaſterium. Ad antoniū itaqꝫ redeundo dicimꝰ ꝙ ip̄e ſpirituſancto inſtigante religiōis ſtatum elegit. Ꝙ quidē licet ex euentū rei: qꝛ d̓ bo no in melius ſemꝑ profecit deprehendere poſſumus id nihilominus manifeſtat eiuſ ꝯditio anteqͣꝫ a mundo diſcederet. Natus quippe ex venerabilibꝰ honeſtiſſimiſqꝫ pa rentibꝰ: atqꝫ ab eis in pͥmo flore genitus iu uentutis. vocatuſqꝫ ī ſacro baptiſmate fer dinandus. traditus ab eis fuit educādus ⁊ litteris imbuēdus in ecc̄ia glorioſe vir ginis marie in qua beati vicentij martyrꝭ corpus honorifice requieſcit. qua de re cuꝫ ip̄e ſic a teneris annis bonis moribꝰ fuiſſꝫ inſtructus nō niſi vera prudentia comita te in religione deo ſeruire diſpoſuit. ¶ Se cundū quo extollit̉ profeſſio aſſumpte reli gionis a beato antonio dr̄ cauſalitas Cau ſa quippe finalis ꝓpter quā religioſus effe ctus eſt. ſpretis quilibet tꝑalibꝰ bonis fuit vite religioſe perfectio: de qua perfectione tria declaranda ſe ingerūt. ¶ Primū in qͦ ꝯſiſtit ꝑfectio religiōis. ¶ Scd̓m quo in tribꝰ votis integrat̉ ⁊ ꝑfi cit̉ ſtatus religiōis. ¶ Tertiū cur inter tria vota pͥncipalius ē ⁊ eſſentialius in ip̄a obediētia. ¶ Ad primū rn̄dere poſſumus ꝙ ꝑfectuꝫ dr̄ cui nihil deeſt: vt vult Ariſto. iij. phiſi. ⁊ v. metaph̓. Et ꝯmētator ibidē ꝯmeto. xxi. Et Tho. i. ꝑte. q. iiij. Conſiſtit gͦ perfectio hoīs in adoptiōe caritatꝭ. Iuxta illud ad Colocen̄. iij. c. Suꝑ oīa caritatē habete q̄ eſt vinculū ꝑfectiōis. Amor eī hꝫ virtute trāſformatiuā ⁊ vnitiuā diligētis ī di lectū ꝑ intellectū ⁊ affectū. ⁊ in hͦ perficit̉ creatu ra ꝙ vniat̉ ꝑ affectū cuꝫ creatore cui nihil boni deeſt. Eſt āt triplex ꝑfectio ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxiiij. arti. ij. Prima abſolu ta q̄ nō ſolū attendit̉ ẜm totalē ex ꝑte dili gentis. ſꝫ etiā ex ꝑte diligibilis vt.ſ. diligat̉ d̓s qͣꝫtum ē diligibilis. ⁊ talis ꝑfectio n̄ eſt poſſibilis alicui creature ſꝫ ſoli deo ꝯuenit. Scd̓a ꝑfectio ē abſoluta ẜm totalitatē ab ſol utā ex ꝑte diligētꝭ ꝓut.ſ. affectio ẜm totū ſuū poſſe ſemꝑ actual̓r ferat̉ in deū. ⁊ talis ꝑfectio nō eſt poſſibil̓ in via cū hō ⁊ dormi at ⁊ alijs in qͥbꝰ occupet̉ mētis actu nō fer tur in deū Et iſta eſt ꝑfectio patrie. Et de hac dr̄ de pe. di. ij. caritas. ꝑfecta caritas in hac vita haberi nō p̄t. Tertia aūt eſt ꝑfe ctio qͥ neqꝫ attendit̉ ẜm totalitatē ex ꝑte di gibilis neqꝫ ẜm totalitatē ex parte diligen

tis: vt.ſ. ſemꝑ actu ferat̓ in deū. Sꝫ qͣꝫtum ad hoc ꝙ excludant̉ ea q̄ motui dilectiōis in deū repugnāt ⁊ hoc p̄t haberi in pn̄ti vi ta. Et hoc dupliciter. Unoº inqͣꝫtū ab effe ctu hoīs excludit̉ oē illud ꝙ caritati ꝯͣriat̉ ſicut ē pctm̄ mortale. vt.ſ. nihil cogitet vel velit deliberare qd̓ ſit diuine dilectiōi ꝯͣriū ⁊ ſine tali ꝑfectiōe caritas eſſe nō p̄t. Alio vt hō ſtudiū ſuū deputet ad vacandū deo ⁊ rebꝰ diuinis p̄termiſſis alijs: excludēdo oēm affectū extraneū niſi qͣꝫtum neceſſitaſ vite pn̄tis reqͥrit Et ad iſtū ordinat̉ religio vt ad finē. Un̄ ſtatus religiōis eſt quedā diſciplina ⁊ exercitiū ꝑueniēdi ad ꝑfectio nē. ¶ Scd̓m qd̓ erat declarandū: quō ī tri bus votis integrat̉ ⁊ perficit̉ ſtatus religi onis. Et ad hͦ rn̄demꝰ ẜm Tho. ſcd̓a. ſcd̓e q. clxxxvi. arti. vij. ꝙ ſtatus religiōis p̄t tri plicit̓ ꝯſiderari. Uno ẜm qd̓ eſt qd̓dā ex ercitiū tendēdi in ꝑfectione caritatꝭ. Alio mō ẜm qd̓ quietat humanū animū ab ex terioribꝰ ſollicitudinibꝰ. Tertioº ẜm qd̓ ē quoddā holocauſtū ꝑ qd̓ aliqͥs ſe ⁊ ſua of fert deo. Et ẜm hoc in tribꝰ votis integrat̉ ſtatus religiōis. Prīo quidē qͣꝫtum ad ex ercitiū ꝑfectōis requirit̉ ꝙ aliqͥs a ſe remo ueat illa per q̄ poſſet impediri ne totaliter affectus eius tendat in deū in qͦ ꝯſiſtit per fectio caritatꝭ. Hmōi aūt ſunt tria Primū eſt cupiditas exterioꝝ bonoꝝ q̄ tollit̉ ꝑ vo tū pauꝑtatis. Scd̓m ē ꝯcupi ſcentia ſenſi biliū delectationū inter qͣs precellūt dele ctatiōes veneree q̄ tollit̉ ꝑ votū ꝯtinentie. Tertiū eſt inordinatio voluntatꝭ hūane q̄ excludit̉ ꝑ votū obediētie. Sil̓r ſollicitudi nis ſecularꝭ inqͥetudo precipue ingerit̉ hoī circa tria. Prīo circa diſpenſatione exterio rū reꝝ q̄ amputat̉ ꝑ votū pauꝑtatꝭ. Scd̓o circa gubernationē vxoris ⁊ filioꝝ qͥ tollit̉ per caſtitatē. Tertio ꝑ diſpoſitionē ꝓprioꝝ actuū q̄ tollit̉ ꝑ obedientiā. Sil̓r holocau ſtū dr̄ cū aliqͥs totū qd̓ hēt deo offert. Ha bet aūt hō triplex bonū. Primū eſt reꝝ ex terioꝝ qͣs totaliter offert deo ꝑ paupertatē Scd̓m bonū ꝓpriū corꝑis qd̓ offert deo p̄ cipue ꝑ votū caſtitatis: q̄ abrenūciat ma ximis delectatiōibꝰ carnis. Tertiū eſt bo nū anīe: qd̓ totaliter offert deo ꝑ votū obe dientie: ꝑ qd̓ hō offert deo ꝓpria voluntatē per quā hō vtit̉ om̄ibꝰ potentijs ⁊ habitibꝰ aīe. Oīs aūt alie obẜuantie religionū or dinant̉ ad p̄dicta tria vota. nā labor ma nuū ⁊ mēdicitas ad paupertatē vigilie ie iuniū ⁊ diſciplina ad caſtitatē. Alia exer citia vt lectio or̄o viſitatio infirmoꝝ ⁊ hu iuſmodi ad obedientiā. Determinatio āt habitus ꝑtinet ad oīa tria predicta tanqͣꝫ ſignū obligatōis. Interiores aūt actus vir tutis vt humilitas patiētia ⁊ hmōi. nō ca dunt ſub voto religōis: qꝛ oīm virtutū ma ter eſt caritas ad quā ordinet̉ ſtatus reli gionis vt ad finē. Ad tertiū qd̓ erat decla randū. rn̄det Tho. ſcd̓a ſcd̓r. q. clxxxv. arti viij. ꝙ inter tria vota pͥncipalius ⁊ eſſentia lius religiōi eſt obedientia Et hoc triplici rōne. Primo qꝛ qͥd per eā maius deo offer tur qͣꝫ per alia.ſ. ꝓpria voluntas. Scd̓o qꝛ votū obedientie ꝯtinet ſub ſe alia vota ſed nō ecōuerſo. Tertio qꝛ votum obedientie ꝓprie ſe extendit ad actus ꝓprios ꝓpinquoſ fini religionis. quanto aut aliqͥd eſt ꝓpin quius fini tanto melius. Notandū tn̄ hoc loco ꝙ nulta ſunt in quibꝰ religioſi nō te nent̉ obedire prelatis. Primo ſi prelatus preciperet ꝯtra dei mandata: vt crimē oc cultū reuelari ſibi: nō ſeruato ordine fra terne correctionis. vel preter mandata: vt mendaciū officioſum. Nō em̄ debet hmōi preceptis parere. vt pꝫ. xi. q. iij. cap̄. ſi dn̄s. Scd̓o ſi ꝯtra ordinatiōes eccleſie: vt non ieiunet die ſtatuta ab ecc̄ia ⁊ ſimilia ſicut probat̉. xi. q iij. ca. ſi quis ep̄s. Tertio ſi cō tra ordinatiōes ſue regule vel ꝯſtitutionū Quarto ſi precipit ea q̄ nō ſe extendit pre lature auctoritas: vt ſi preciperet peccata ꝯfeſſa iteꝝ ꝯfiteri ſine cauſa ⁊ ſil̓ia. Quin to ſi preciperet qd̓ hēt ſpēm mali vt ꝙ nu daret ſe corā hominibꝰ: qꝛ obedientia intel ligit̉ in licitis ⁊ honeſtis: vt probat̉. xi. q. iij nō eſt. Sexto ſi preciperet vt ſubditus re ſpiceret aues volantes per aera: licet aliqͥ dicant ꝙ etiā in his laudabilius ſit obedi re. ſicut diximus in ſermōe de ſancto mat theo. ¶ Tertiū quo extollitur profeſſio aſ ſumpte religiōis a beato antonio dr̄ cari tas. Tanto nāqꝫ feruore caritatis ſuccen ſus fuit ꝙ nō ob aliā cauſam: niſi vt mar tyriū pateret̉ pro xp̄o a religiōe ſancti an guſtini tranſierit ad religionē franciſci. ⁊ licet vt inqͥt Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. clxxxix. Nō.

liceat tranſire de vna religiōe ad aliā: tum qꝛ ſcandalizant̉ illi qͥ relinquunt̉. tum qꝛ facilius ꝓficit aliqͥs in religiōe in qͣ viuere ꝯſueuit qͣꝫ in alia: tn̄ qn̄ hoc fit vl̓ ꝓpter ma gnā vtilitatē: ſiue ꝓpter neceſſitate lauda bile eſt: Hodie ꝟo quaſi oēs ordines obti nuerūt ne poſſit quis profeſſus pro libito ordine ſuo dimiſſo ad aliū ꝯmeare Olim etiā fiebat tranſitus ab ordinibꝰ mendi cantiū ad ordines monachales quoſcūqꝫ ſine diſpenſatiōe pape. Et reputabat̉ lici tus in foro iudiciali eccleſie tanqꝫ tranſi tus ad perfectiorē ſtatum ſcꝫ ꝯtemplatio nis: cum tamē in rei veritate nō hoc inten derent tranſeuntes: ſed vt maiori liberta te ad malū vterent̉: ſicut apparebat in co uerſatiōe eoꝝ. Sed per ꝯſtitutionē marti ni quinti in ꝯſilio cōſtantienſi decretū eſt vt de ordine mēdicantiū nullus poſſit trāſ ire ad aliquē ordine monachalē: niſi car tuſienſiū: etiā cū licentia ſui ordīs niſi ſuꝑ hoc haberet diſpenſationeꝫ a papa: ⁊ ꝙ in bulla diſpenſatiōis fieret mentio de ꝯſti tutione martini alias eſſet iſte apoſtata nec poſſet manere in illo ordine ad quem tranſit. Sanctus ergo antonius audiens famā quorundā fratꝝ minoꝝ qui in mar rochio pro xp̄o martyriū paſſi fuerant co cepit aīo fratrū minoꝝ ſocietati ſe copula re vt cum eis liberius ad martyriū perge ret: etiā prelati ſui licentia ⁊ ſi cum difficul tate obtenta veniētibus ad ſuū monaſte/ riū fratribꝰ minoribꝰ habitū ſancti franci ſci deuotus recepit: moxqꝫ cum ip̄is inde receſſit. Quidā vero ex canonicis ſuꝑ hoc grauiter dolens. abeunti antonio in ama ritudīe cordis dixit. Uade vade qꝛ forſita ſanctus eris. Cui humiliter ſic rn̄dit. Cū me ſctm̄ audieris deū vtiqꝫ collaudabis. ¶ De predicatiōe beati Antonij qui ſcien tiā habuit nō ſolum acquiſitā ſed infuſaꝫ quare cum humilitate predicans. meruit qꝫ plurimis ſignis ⁊ miraculis choruſca ¶ Capl̓m. 1i. re. Ecunda excellētia ſan cti antonij dr̄ predicatiōis. Nā ſeruentiſſime xp̄i euangelium predicauit. Fuit aūt ſua predicatio tripli ci ꝯditiōe decorata. rima ꝯditio fuit clara intelligētia Scd̓a humilis obediētia. Tertia gratioſa aſſiſtentia. ¶ Prima ꝯditio que decorā fecit beati an tonij predicatione fuit clara intelligētia.ſ. ſcripturaꝝ ſanctaꝝ: quā ⁊ legendo ⁊ oran do atqꝫ ꝯtemplādo ꝯparauit: nam vt ſcri bitur in eius legenda. Poſtqͣꝫ ad monaſte riū ſancte crucis de colimbria peruenit ꝓ pellabat eum iam ſpiritus quodā futuro rum preſagio ad diuinaꝝ ſtudia litteraꝝ in quibus iugiter meditando nō ſolū qua liter in agro alieno vitia extirpando: virtu tes inſereret: ſemetip̄m ſollicite primitus excolendo cognouit. verū etiam qualiter fidei normā aſtruerer ac confutaret erro res: firmiſſimis patrū ſententijs ſe muni uit. Sicqꝫ factū eſt vt illo inſpirante qui ī teruallo temporis in docendo nō indiget: nō multo poſt vir dei ſapientie plenus eēt. hec intelligenda. Et vt in cronicis ordinis notatur. cum tempore generalis conſilij ro me coram papa ⁊ cardinalibus vniuerſo qꝫ populo predicaſſet ſuaqꝫ natiua lingua ſatiſfeciſſet natōnibus varijs: que refere bant diſtincte illius verba intellexiſſe: cuꝫ om̄es fuiſſent in admiratiōe ſuſpenſi: pa pa ip̄m archam teſtamenti vocauit. In ip̄is adhuc cronicis ſcribitur ꝙ beatus an tonius de beneplacito patris franciſci fuit primus ſtudens in theologia cum fratre adam de mariſco anglico in ordine per ge nerale capitulū ordinatus Et acceſſerunt ad abbatem ſancti andree d̓ vercellis: qui clariſſimus theologus libros beati diony ſij nouiter ex greco tranſtulerat in latinuꝫ atqꝫ pulcherrime cōmentauerat. Abbas vero eos benigne recepit: ⁊ cum inſpexiſſet animi puritatem ⁊ intelligentie ⁊ limpi tudinem in beato antonio in ſuo cōmen to ſuper Dionyſium de myſtica theolo gia capitulo tertio de beato antonio ſic di xerit. Frequēter amor penetrat vbi cogni tio phiſica foris ſtat. Legimus enim quoſ dam ſanctos epiſcopos minus imbutos fuiſſe phiſicꝭ: qͥ ⁊ myſticā theologiā captu mētꝭ hauriētes celos penetrabat: oēm phi ſicā cognitionē ſubtiliſſime trāſcendentes E 2

vſqꝫ ad beatiſſimā trinitatē: qd̓ ⁊ ego ī ſcō fratre antonio d̓ ordine fratꝝ minoꝝ pecu lari familiaritate exꝑtus ſū: qͥ cū eſſꝫ minꝰ imbutꝰ lr̄is ſecl̓aribꝰ: animi puritate ⁊ mē tis ardore ſuccēſus myſticā theologicā ca ptu mētis ⁊ feruēter deſiderauit: ⁊ abūdā ter hauſit. vt poſſim dicere de eo qd̓ ſcribi tur de Iohāne baptiſta Ipſe erat lucerna ardēs ⁊ lucēs qꝛ em̄ amore ardebat interi us lucebat exteriꝰ. hec ille. Ipſe īſuꝑ anto nius gl̓ioſus de licētia ſcī fraciſci theologi am fr̄ibꝰ eū rogātibꝰ legit. Cui tale in ſcri ptis ſcūs frāciſcus dedit reſpōſuꝫ. Chariſ ſimo meo fratri antonio. Frater frāciſcus ſalutē in xp̄o Placet mihi ꝙ ſanctā theolo giā legas fratribꝰ dūmodo ꝓpter hmōi ſtu diū ſctē or̄ois ⁊ deuotōe ſpm̄ nō extinguāt ſicut ī regula ꝯtinet̉. Uale. Propter theo logie ſacre cognitionē atqꝫ ſpeculationem rerū diuinarū introducitur: quaſi de ſe lo ques beatus antoniuſ in epl̓a hodierna q̄ ſcribit̉ Sapīe. vij. c. Optaui ⁊ datus ē mi hi ſenſus. Inuocaui ⁊ venit in me ſpūs ſa piētie: ⁊ p̄poſui illā regnis ⁊ ſedibꝰ ⁊ diui tias nihil eſſe dixi in ꝯꝑatiōe illius: nec cō paraui illi lapidē p̄cioſum: qm̄ om̄e auꝝ in ꝯꝑatiōe illiꝰ arena ē enixa ⁊ tanqͣꝫ lutū e ſtimabit̉ argentū in ꝯſpectu illiꝰ. ¶ Scd̓a ꝯditio qͥ decorē fecit p̄dicationē btī anto nij dr̄ huilis obediētia. nā ad p̄dicādū nō ſe p̄ſumptuoſe vl̓ arrogāter ingeſſit: ſꝫ p̄la toꝝ ſuoꝝ p̄cepto munitꝰ ⁊ aſtrictus. Et vt ſcribit̉ in. c. niſi cū pridē. de renūciatiōibꝰ. Tunc ī te verā humilitatē cuſtodies: cū ꝑ eam locū ſublimē aufugies ⁊ ꝑ obedientia nō dimittes. Cum em̄ temptaſſet ad ꝑtes ſarracenoꝝ nauigare cū licentia prelatoꝝ aduerſa grauiqꝫ valitudine impeditꝰ ad partes fideliū tandē redire ꝯpulſus fuit: ⁊ dū nauigātes hiſpaniā temptaſſet petere ventis flantibꝰ nō ſecundis ad ſicilie inſu lam applicuer̄t. Inſtabat aūt eo tꝑe gene rale capl̓m fratꝝ minoꝝ aſſiſij proxime ce lebrandū. Ad qd̓ antonius debilis ⁊ infir mus ꝑuenit. Soluto ꝟo ex more capitulo frater gratianus tunc romādiole miniſter ſanctū antoniū ſecū duxit. Miſitqꝫ illum ad quendā locū ꝯtemplatiōi diſpoſitū ẜm ꝙ ip̄e ſuppliciter expoſtulauerat: vbi totū ſe or̄onibꝰ ⁊ alijs ſpūalibꝰ exercitijs dedicauit ſicut diffuſius ponit̉ in legēda. ſicqꝫ aliqͣꝫ diu dono ſapīe plenus ſimplicē inter ſim plices vitā duxit. Cum ꝟo fratres ꝓ ſuſci piendis ordinibꝰ miſſi ad ciuitatē forliuij ꝯfluxer̄t inter qͦs affuit beatus antonius. Ep̄us loci ꝑquiſiuit religioſos ordinū qui ibi ꝯuenerāt: an aliqͥs verbū dn̄i predica re eſſet diſpoſitus. Et cū oēs id recuſarent ad antontū ſe vertit: importuneqꝫ ſatis eū vt id perficeret exorauit. Cū ꝟo ip̄e ſepius recuſaſſet: tandē deo ſic diſponēte ep̄i volū tatē adimpleuit. Cepitqꝫ pͥmo cū timore dn̄i ſimpliciter vari: in ꝓgreſſu aūt ẜmōis dei eloqͥa: ita ꝓfunde: ita ſubtiliter: ita etiā efficaciter eructauit: vt oēs in vehementē ſtuporē ꝯuerterit. Fratribꝰ aūt ip̄is mino ribꝰ res videbat̉ hec noua: qm̄ licet ſanctꝰ antonius tantā deſuꝑ gr̄am accepiſſet: vt memoria ꝓ codicibꝰ vteret̉: nullū tn̄ in eo ſcientie aliud perpendebat̉ iudiciū: niſi ꝙ pauca perraro lr̄aliter loquebat̉. Cum ꝟo virtus tanti pr̄is generali mīſtro nota fu it. mox in publicū ꝓdire ꝯpellens antoniū officiciū ſibi predicatiōs iniunxit. ¶ Ter tia ꝯditio q̄ decorauit antonij p̄dicationē dr̄ glorioſa aſſiſtenti a Aſtitit illi quippe p̄ dicanti veriſſime gratia dei: qd̓ vtiqꝫ mul ta de illo miracula veriſſime ſcripta teſtan tur. ex quibꝰ aliqua enarramꝰ. Primū de piſcibꝰ ad p̄dicationē ſuā n̄ niſi miracl̓oſe ꝯfluentibꝰ Dum em̄ ip̄e ariminū p̄dicarei vbi hereticoꝝ magna copia morabat̉ ꝯtra eoꝝ errores diſputās cupiebat eos ad lu men reducere veritatis. Ip̄i vero nec eius verba audire dignabant̉. Quare ſanctus antonius deo inſpirante acceſſit quadam die ad os fluminis iuxta mare: ⁊ ſtans in ri ꝓpa q̄ mari appropinquabat ⁊ flumini ī cepit piſces aduocare dicēs Audite verbū dn̄i piſces maris ⁊ flumīs: ex quo illud au dire ꝯtemnūt heretici infideles. Et ecce cō uenit ſtatī ibi tanta piſciū ml̓titudo ꝙ nū qͣꝫ tanta ſil̓ in illis partibꝰ fuit viſa: ⁊ oēs tenebāt capit a aliquantulū extra aquam Quibꝰ ſanctus antonius ſolēniter predi care cepit dicēs. Fratres mei piſces multū tenemini pro vro modulo referre gratias creatori qͥ in vr̄m habitaculū dedit vobis tam nobile elementū: ita vt aqͥs dulces ⁊ ſalſas prout expedit ha beatis refugia. In

ſuꝑ ml̓tiplicia ꝯtulit: vt euitentis incōmo da tempeſtatis. Exhibuit inſuꝑ vobis ele mentū dyaphanū ⁊ limpidū: vt vias ꝑ qͣꝫ incedatis ⁊ eſcas plenius videatis vt vi uere poſſitis. Idē creator eſcas vobis ne ceſſarias admīſtrat: vos in creatiōe mun di pro benedictiōe a deo multiplicatiōis p̄ ceptū habuiſtis: vos in diluuio ceteris aīa libus extra archā pereuntibꝰ abſqꝫ leſione reſeruati fuiſtis. Uobis data fuit ex impe rio ionā ꝓphetā dn̄i reſeruare ⁊ illū poſt tri duū in terrā reponere. Uos ⁊ cenſum dn̄o ieſu xp̄o: cum tā pauper nō haberet vnde ſtaterē ſolueret obtuliſtis vos ante reſurre ctionē: ⁊ poſt fuiſtis cibus eterni regis dn̄i ieſu xp̄i. Propter que oīa laudate ⁊ bn̄di cite deū a quo totꝭ bn̄ficia ſingularia p̄ cete ris aīalibꝰ recepiſtis. Ad hec verba ⁊ ſil̓ia exultabant piſces aperiebāt ora ⁊ ſignis quibꝰ poterat altiſſimū collaudabāt. tunc antonius clamans dicebat. Benedictus deus eternus qꝛ magis honorāt piſces de um qͣꝫ hoīes heretici. Ad qd̓ miraculū cō currit populus ciuitatis: qd̓ videntes he retici ꝯpuncti corde ad pedes ſancti anto nij vt predicationē illis faceret ꝯſederunt Tunc ſanctus antonius de fide illis effi caciter adeo predicauit ꝙ oēs ꝯuertit he reticos: ⁊ fideles in fide roboratos cū gau dio ⁊ benedictiōe remiſit. Piſces etiā licē tiati a ſancto antonio quaſi gaudentes ⁊ capitibꝰ ſancto applaudātes: ad maris ꝑ tes varias abierunt. Aliud miraculū fuit de pluuia q̄ nō retigit adiutores eius. Cū em̄ ſemel in ciuitate leniſarcenſi populo p̄ dicaret in quodā latiſſimo campo: turba tus eſt aer tonitrua ſonare ceperūt ⁊ plu uia ſpargi: timēs ꝟo populus abire diſpo nebat. At ſanctus ſilentio imperato orauit ad dn̄m. ſtatī ī loco illo ceſſauit pluuia cū tn̄ ī circūitu vndiqꝫ pluuia efflueret ab undanter. Finito itaqꝫ ſermone oēs gr̄as deder̄t om̄ipotenti deo In ciuitate adhuc paduana quidā noīe petrus filiā ſuam q̄ paduana dicebat̉ ad ſanctū adduxit erat illa annoꝝ quattuor: pedum greſſu priua ta: ac more ſerpentū reptans: ⁊ morbo ca duco laborans. hanc dū ad preces patris antonius ī ſancte trinitatis noīe ꝯſignaſ ſet mox oīs aduerſa valitudo dimiſit Sa naqꝫ facta ē ⁊ a morbo caduco ⁊ ābulandi īpedimēto. In eadē ciuitate paduana: qͥ dam noīe leonardus ꝯfeſſus eſt beato an tonio: ꝙ pede percuſſerat matrē ſuā: ita ꝙ ex vehemēti impulſu in terrā ceciderat: ꝙ vir dei horrēs dure redarguit. Et iner cete ra ei dixit. Pes qͦ percutit patre aut matrē debet protinꝰ amputari. Hoc aūt vir ſim plex non recte intelligens ⁊ propter cul pam ⁊ ſancti exaſperationē triſtis effectꝰ domū ꝯcite redijt pedēqꝫ ꝓpriū ilico muti lauit: qd̓ vbi mater aſpexit ad ſanctū an toniū feſtina perrexit Conqueſtaqꝫ de ip̄a ꝙ filiū ſuū ita inſtruxerat: ⁊ ꝯfidens tamē in ſanctitate illius precabat̉ vt pro ip̄o do minū exoraret. Sanctus aūt ip̄am ꝯſolā bo ſe legitime excuſauit ⁊ mox ad ip̄m ꝑ ueniens or̄one premiſſa pedē ꝯiungens ti bie: facto pariter ſigno crucis ſacris mani bus aliqͣꝫdiu deſuꝑ liniens ſtatim pes ita inſertus ⁊ ꝯſolidatus eſt tibie ꝙ ibidē ſur rexit homo alacer ⁊ incolumis exultās ⁊ laudans om̄i potentē deū. ¶ Q d̓s glorificauit ſanctū Antoniū per reuelatione mortis eius ⁊ canonixationē atqꝫ frequente exauditionē illoꝝ qui inuo cant patrociniū eius. ¶ Ca III. Ertia beati antonij ex cellētia dr̄ glorificatōis. Preter L qui ppe gloriā illā beati quā ad eptus ex in regno celoꝝ glorificauit deus ſanctū ſuū in ecc̄ia militante triplici gl̓. a. Prima reuelatiōis. ¶ Scd̓a canonizatiōis: Tertia exauditiōis. ¶ Prima gloria dr̄ reuelatōis. Uoluit d̓s felice illius tranſitū mirabiliter reuelare: nam vt ſcribit̉ in cronicis ordinis. Eodeꝫ die quo beatus antonius padue ex hac vi ta migrauit. Abbas vercellenſis erat ī ca mera ſua diuinis meditatiōibꝰ intentus. Tunc ad eum ſolus ingrediēs antonius poſt minimā ſalutationē beniuolā vir ſan ctus adiens. Ecce dn̄e abbas ꝙ relicto a ſello meo padue vado ad patriā feſtinan ter. Et ꝯfeſtim cū abbate in gutture vbi tunc grauiter patiebat̉ familiarius teligiſ ſet: ⁊ ꝯtinuo ab egritudine liberaſſet exiēs E 3

foras nō eſt amplius viſus. Ille vero ab bas ꝯſiderans ꝙ forte ad natiuā patriā.ſ. hiſpaniā pergeret: eius deceſſum totaliter ignorans ſurrexit vt ip̄m aliquantulū reti neret ⁊ exiens exra cellā cum nō inueniret anxie a monachis requirebat: vbi eſſet fra ter antonius. Quibꝰ reſpondentibꝰ ip̄m nō veniſſe ⁊ vbi eſſet ſe penitus ignorare. Ille firmiter aſſeruit ſe modo illū vidiſſe: a quo etiā ⁊ curatū ſe atqꝫ ſanatū aſſere bat. Et cum nullibi reperiret̉ prefatus ab bas ad cor rediens certiſſime intellexit be atū patre permortis exceſſum ad patrie ce leſtis ꝯuiuiū perexiſſe Et notans tempus diligenter poſtmodū liquido reperit eadē bora qua ſibi apparuit ip̄m ex hac vita mi graſſe. ¶ Scd̓a gloria qua deus hunc ſan ctum ſublimauit dr̄ canonizatiōis. Gre gorius em̄ nonus obſeruatis om̄ibꝰ in ſan ctoꝝ canonizatiōe debitis: ip̄m ſanctū ca tha lago ſanctoꝝ aſcripſit: a die ſui obitus menſe. xi. Eodē die vniuerſus vlix bonen ſis populus vnde iſte ſanctus fuerat oriū dus ſolēnitate maxima letabat̉: ⁊ cauſam exultatōis hmōi om̄es penitus ignorabāt Nam de ip̄ius canonizatiōe nihil ſciebāt ⁊ vt aiunt campane ciuitatis per ſe ſona bant. Compertūqꝫ eſt poſtea ꝙ eodem die fuerat beatiſſimus antonius ſolēniter ca nonizatus. Anno vero dn̄ice incarnatiōis M. CCLXIII. Conſtructa pregandi ec cleſia in eius honore. Corpus ibi tranſſa tum eſt: ⁊ cum diu ſub terra iacuiſſet inuē ta eſt lingua eius adeo recens rubicunda a pulchra: quaſi eadē bora pater ſanctiſſi mus diſceſſiſſet: cum tamē elapſi fuiſſent a die mortis anni. vigintiquattuor ⁊ am plius. Ip̄am aūt linguā ſanctus Boua mentura tunc ordinis generaliſ miniſter qͥ poſtmodū fuit cardinalis epiſcopus alb a nenſis: cum preſens eſſet illius tranſlatio nis gaudijs in manibꝰ reuerēter accipiēs cum lachrymis cepit deuotiſſime huiuſce modi verbis affari. O lingua benedicta q̄ ſemper dn̄m benedixiſti ⁊ alios benedice re feciſti: nunc manifeſte apparet quāti exi ſtis meritis apud deū. Et infiges ei dul cia oſcula: iuſſit eā ſeorſum honorifice col locari. Tertia gl̓ia beati antonij dr̄ exau ditiōis. Ip̄e qͥppe auxiliū eius poſcentibꝰ eūqꝫ inuocātibꝰ liberaliter ꝯdeſcēdit: p̄cel qꝫ ac vota ſuoꝝ deuotoꝝ exaudit. Qual̓r ꝟo ſancti ⁊ btī or̄oes nr̄as agnoſcāt: on̄dit richar. in. iiij. di. xlv. dicēs. ꝙ ip̄i cognoſcūt oēs ſupplicatiōes nr̄as qͣs eis porrigimꝰ ī ꝟbo dei qd̓ clare vidēt. Quis ei nō videāt oīa q̄ videt verbū tn̄ ꝓbabile ē ꝙ in illo vi deāt oīa q̄ facimus ⁊ dicimus ⁊ q̄ in corde geſtamus ad reuerentiā eoꝝ. Et qͥs enar rare valeret: quot a diuerſis ꝑiculis beati antonij fuerīt meritis liberati Quot ad eū fundentes pias p̄ces exauditi. Obmiſſis tn̄ alijs aliqͣ pro deuotōe nr̄a inflanda hoc loco ſubnectemus. Regina legioni multū in beato antonio ꝯfidens tenuit filiā. xi. an norū ꝯͣ voluntate regis ⁊ baronū tribꝰ die bus defunctā: orans ⁊ dicens. Beate an toni ego fui de patria tua: redde mihi fili am meam. Que ſurrexit matriqꝫ dixit. Parcat tibi deus mater. Cum enim eſſeꝫ ſem inter virgines in gloria: beatus anto nius precibꝰ vr̄is aſtrictus a dn̄o impetra uit: vt ad vitā redirem. Sed vnū ſciatis ꝙ nō ero vobiſcum niſi diebus quindecim quod ita impletū eſt ſicut dixit. In ciuita te vlixbone filius ſororis beati antonij for te quinquennis ⁊ puerulus cum alijs pue ris in mari ludens: euerſa nauicula ſolus alijs nat antibꝰ eſt ſubmerſus. Mater ve ro poſt ſpaciū triū horaꝝ accurreus filium mortuū a piſcatoribus accepit. Quē cum vellet ſepelire pater. Conuerſa mater ad beatum anthoniū dixit cum lachrymis. Frater mi ſi pius extraneis es: noli michi ſorori tue eſſe crudelis ⁊ durus. Eſto mi hi propicius ⁊ mihi filiū redde: quem tuo ordini ſancto ſi reuixerit dedicabo. Mox puer ſurrexit incolumis: ⁊ tandem adul tus intrauit ordinē: ⁊ vſqꝫ in finem ſue vi te ſancte ac laudabiliter perſeuerauit. Fra ter Bernardinus d̓ parma er quadā gra ui egritudine duobꝰ menſibus as exi ſtens ad tantā debilitatem peruenerat: ꝙ nec candelā poterat extiuguere ſuo flatuti mens de ſuffocationis periculo: cum iam ei diffiderent medici ſubuenire: fecit ſe ad ſanctum antoniū paduam adduci: ⁊ ante archam ſancti proſtratus: oranſqꝫ feruen tiſſime cum multis fratribus ⁊ populi fre quentia ſtatim ibidem ⁊ loquelam recu

perauit ⁊ ꝑfectam ſanitatem recepit. At qꝫ cum fratribus ſaule regina: leta ⁊ ſono roſa voce cantauit. Tēꝑe bonifacij pape octaui reparata eſt tribuna baſilice ſalua toris in laterano: cui depingende oꝑe mo ſaico deputati ſunt duo fratres mīores in illa arte valde periti. Deſignatis aūt ima ginibꝰ quas idē papa ibi depingi manda uerat: videntes illi frēs ꝙ adhuc loca ſuꝑ erant: in qͥbꝰ alie imagines poſſent poni ꝓ prio motu vel forte diuino inſtinctu beato rū franciſci ⁊ anthonij imagines q̄ etiā ho die ibi cernunt̉: hincinde depinxerūt. Quo ad eiuſdē dn̄i pape delato noticiā manda uit qͥbuſdam clericis hec ſibi ex liuore nū ciantibꝰ ita dicens. De imagine ſancti frā ciſci poſtqͣꝫ ibi eſt equanimiter toleramus ſancti anthonij ꝟo imaginē delete: ⁊ loco eius imaginē beati Gregorij faciatꝭ. Qui accedentes vnus poſt aliū aſcendētes cō feſſi ſunt ab vna ꝑſona terribili ab alto in terrā deici. ⁊ qͣſi in furiā verſi fuerunt a ce pto ꝓpoſito impediti. Et ſicut dicti frēs pi ctores referebant: qͥdam illoꝝ ſtatim infra breue tp̄s ſpm̄ exhalarūt. Audiēs hoc me moratꝰ papa referētibꝰ d̓mādauit. Dimit tatis inqͥt ſtare ſctm̄ illū ſicut vult: qꝛ poti us poſſemus cū eo ꝑdere qͣꝫ lucrari. In be gra caſtro regni portugalie vir qͥdam pe trus noīe potens ⁊ diues: ⁊ ordini fratruꝫ minoꝝ tanta dilectione aſtrictus: ꝙ eis ibi ꝯtulit locū ꝓ edificatiōe ꝯuentus ⁊ ꝓ edifi cijs plura dedit. Cum autē infirmaret̉ ad mortē: qͣtuor fratres minores ⁊ alij de ſua familia vigilantes in camera eius exitum expectabant. Tenebat ex deuotione p̄di ctus petrus habitū fratrū cū quo elegerat ſepeliri. Et ecce duo fratres minores vnūſ ad eius dexterā alius ad ſiniſtram ſibi ap paruerūt. Cui vnꝰ eoꝝ dixit. Petre cogno ſcis nos. Et ille. Cognoſco vos eſſe fratreſ minores: ſed nō habeo noticiā ꝑſonarum. Et ille. Ego ſum ſanctus franciſcus ⁊ iſte eſt ſanctus anthonius: ⁊ ꝓpter deuotioneꝫ quā ſemper ad nos habuiſti: miſſi ſumus ad te ꝯſolandū: ⁊ de iſta in firmitate curā dum. Et tunc ille rogauit ſanctū franciſcū vt habitū quē ſuꝑ ſe habebat benedicere dignaret̉. Quo facto ambo diſparuerunt. Et ille tanta celeritate ꝯuolauit: ꝙ om̄es pn̄tes in ſtuporem ꝯͣuertit. Et extunc duo decim annis ſuꝑuixit: reſeruans ſibi illuꝫ habitū benedictū in ſcrinio cū quo fuit tā dem mortuus ⁊ ſepultus. Dū filia cuiuſ dam militis Ioh̓is petri de gͣuarino de li cio ciuitate mea natiua ſuperioribꝰ annis ageret in extremis ⁊ iam ꝓ ipſa exequiarū pompa diſponeret̉: parrarent̉qꝫ funeralia indumenta ⁊ luminaria: ceteraqꝫ ẜm pr̄ie morē: emiſſo voto ꝑ patrē eius p̄fatum ad ſanctū anthoniū illico ad ſe redijt: ꝯforta taqꝫ loqui cepit ⁊ die ſequēti de lectulo ſa na ſurrexit. In p̄fata ciuitate licij euenit qd̓ narro. Erā ergo hora miſſaꝝ in came ra mea: ⁊ venit ad me qͥdā de terra tricaſij meſtus ⁊ dolens: qm̄ die p̄cedenti ſacculū quendā cū centū ducatis ꝑdiderat: roga batqꝫ vt in nr̄a p̄dicatione inuētores mo nere qͣtenus reſtituerēt ſibi: qd̓ bona ꝯſcīa retinere nō poterant. At ego illū cōmonui vt ad eccl̓iam ꝑgeret ⁊ ſancto anthonio ſe cōmendaret. Qui meis ꝯſilijs acquieſcēs ad ſacriſtiā ſe ꝯtulit: ⁊ frem vnū ſacerdotē reqͥſiuit: vt miſſaꝫ in honorē ſancti antho nij ꝓ eo celebraret. Dum aūt ſic miſſa cele braret̉ aſtabat ille ⁊ mente deuota ſctō an thonio ſe cōmendabat: vix ſacerdos eleua uit ſanctiſſimū ſacramentū: ⁊ ecce venere ad me duo iuuenes faccū cū integra pecu cunia deferentes: orantes vt ppl̓o ſignifica rē in publico nr̄o ẜmōe qͣliter ipſi pecūias illas inuenerāt: qͣs reſtituere erāt ꝑati: dixi eis ꝙ nō erat lōge eūdū cū pr̄onus in ecc̄ia ad hͦ moraret̉. Miſi itaqꝫ ſocium ꝓ illo ⁊ miſſa finita ad me venit ac pecūias amiſ ſis meritis beati antonij recuꝑauit. Pau ca ſunt imoquaſi nulla que diximus: cū qͦ tidie mortales innūera a deo ſuſcipiāt bea to anthonio interueniēte bn̄ficio. Liberāt̉ eius interuentū a naufragio ſepiſſime na uigantes a ꝑiculis grauiſſimis: mulleres ꝑturiētes ab infirmitatibꝰ varijs illas pa tientes: ab obprobrio ſterilitatꝭ vxores qn̄ qꝫ ꝓpterea viris exoſe a ꝑiculis fluminū: la tronū: aliorūqꝫ diſcriminū peregrinantes: Proptereaqꝫ oīa ⁊ ſil̓ia in toto orbe ſanctꝰ hic a cunctis fidelibꝰ fideliſſimus aduoca tus expoſcit̉. Quē nos dep̄cemur vt ⁊ pro nobis ꝑpetuis interceſſor apud deū mor talem aſſiſtat: impeteretqꝫ gratiam ⁊ tan

dem vitam et ernam. Amen. ¶ Sermo. LXX. de ſancta katherina de ſe nis tercij ordinis ſancti dn̄ici. Ulte filie congrega uerunt diuitias: tu ſuꝑgreſſa es vniuerſas. Scribunt̉ hec verba Prouerb̓. vlt̓. Inuēte ſunt vſqꝫ in pn̄tē die qͣꝫplures ml̓res ſan ctiſſime q̄ in habitu ſancti dn̄ici ſeruientes ieſu xp̄o reſplenduerūt miro fulgore virtu tū ⁊ ſanctitatis. Om̄ibꝰ tn̄ p̄lata eſt beata katherina ſenēſis nr̄o tꝑe cathalogo ſctōꝝ ꝑ Pium pontificem ſūmū annūerata. Sꝫ vt ſua oꝑa atqꝫ virtutes plenius innote ſcant. In pn̄ti ẜmone de p̄ſtantiſſima tan te ꝟginis excellētia ꝟba faciemꝰ. Tui no incōgrue imo accōmodatiſſime referre poſ ſumus hec verba ꝓpoſita in themate nr̄o in qͦ cōmendat̉ ꝙ diuitias virtutū copioſiſ ſime ſuꝑ ceteras congregauit. Inquit em̄ Bern̄. in ẜmone de ſpūali regno. Uere di uitie nō opes ſunt ẜm ꝟtutes qͣs ſecū ꝯſci entia portat: vt ī ꝑpetuū diues fiat. hmoi honuſta diuitijs katherina ingreſſa eſt re gnū celoꝝ. De cuius excellētia tria myſte ria ꝓponimus ꝯtemplanda. Primū dicit̉ poſſibilitatis. Scd̓m ſingularitatis. ¶ Tercium ſublimitatis. ¶ In pͥmo videbimus an fuerit poſſibile beata katherinā in muliebri ſtatu tā am pliſſimis p̄rogatiuis fuiſſe dotatā. ¶ In ſe cūdo qͥbus virtutibꝰ fuit ſingl̓aritate ad ornata. ¶ In tercio ꝟo ꝙ fuerit a deo ſuꝑ naturalibꝰ gratijs ſublimata. ¶ Ql̓ nō debet aliqͥs extimare impoſſibi lia fore illa: qͥ de beata katberina dicunt̉: cū deus multipl̓r magnificare voluerit etiaꝫ ſemineū ſexum. ¶ Capl̓m. I. Rimū myſterium cō tēpſandū de excellētia ⁊ ſancti tate beate Katherine dr̄ poſſi bilitatis. Inſultant qui ꝓpe nobis de ea lo quentibꝰ pleriqꝫ: vel paſſione humana de uicti: vel ſua p̄ſumptiōe inflati: aut qd̓ de terius: fide religione ac deuotione penitus ieiuni ⁊ nudi: aſſerentes non expedire de vna ml̓iere tanta eructare magnalia: nec poſſibiliter credūt. aut veriſi mile fore: vt hͦ ſponſa chriſti fecerit tanta egregia facino ra quanta vel ſcripta ſunt de ea vel dicunt̉ Quibꝰ nos obuiare volentes oſtendemꝰ ꝙ deus oīpotens muliebrē ſexū: qꝛ ſibi ſic placuit: magni fecit in multis ⁊ p̄cipue in ſeptem. Primo in nobili ꝓductione. pcd̓o in excellenti ꝯſignatione. Tertia in ꝓphatica illuſtratione. Quarto in materna electione. Quinto in iocundā apparitione. Sexto in mirabili fortificatione. Septimo in glorioſa reſurrectione. ¶ Primo deus magnificauit muliebrē ſe xum in nobili ꝓductione. Nam deus bn̄ dictus vt inqͥt Tho. pͥma ꝑte. q. xcij. Qui ſolus eſt nature inſtitutor: potuit viꝝ de li mō terre: vel mulierē de coſta viri formare Un̄ Aug. li. ix. ſuꝑ Gen̄. ait. Formare vel edificare coſta vt mulier eſſet: nō potuit: ni ſi deus a qͦ vniuerſa natura ſubſiſtit. Qd̓ aūt miniſteriū. angeli exhibuerunt deo in fornicatione mulieris neſcimus. Certū tn̄ eſt ꝙ ſicut corpus viri de limo nō fuit for matū ꝑ angelū: ita nec corpus mulierꝭ de coſta viri. Formauit ꝟo d̓s ipſam mulierē in adiutoriū viri. vt ſcribit̉ Gen̄. ij. ca. In adiutoriū ſcꝫ gn̓ationis. Et ẜm ph̓m etiā domeſtice vite qͣre ⁊ ipſa ad vniuerſi ꝑfecti onē ꝯcurrit. Et vt ait Rich. in ſuo. iiij. diſ. .xliiij. Quāuis ml̓r generet̉ p̄ter intentio nē nature ꝑticularis: ē tn̄ de intētione na ture vniuerſal̓: q̄ vtrūqꝫ ſexū reqͥrit ad ꝑfe ctā hūane ſpergn̓ationē: vt aūt deus ꝓdu cte pͥme ml̓ris nobilitatē māifeſtaret: dū illam de coſta ab adam de racta formare vel let: īmiſit ſaporē in illū. Ut aūt aſſerit Aug. ix. ſuꝑ Gen̄. ad lr̄am. Sopor ille fuit raptus vel extaſis: qꝛ tunc forte vidit per eſſentiā dn̄i ⁊ interfuit curie angeloꝝ. Co ſta etiā illa ẜm Tho. detracta fuit abſqꝫ le ſiōe ⁊ dolore: Et vt refert landulphus in ſuo ẜmōe di. xviij. fuit coſta ſic detracta an gelico mīſterio: icꝫ illoꝝ nō fuerit miniſte rio formata. ¶ Scd̓o deus magnificauit muliebrē ſexū in excellenti conſignatione. Uoluit qͥdem ſua imagine illā ꝯſignare. Un̄ Gen̄ i. ca. Cū dixiſſet ſcriptura. Crea uit d̓s hoīem ad imagine ſuaꝫ ⁊ imaginē

dei creauit illum. Deinde ſubiunxit ma ſculum ⁊ feminā creauit eos: vt ſic intelli gat̉ etiam mulier ad imaginē dei creata. Ad qd̓ clarius inueſtigandū dicit Bona uē. in. ij. di. xvi. ⁊ Tho. pͥma ꝑte. q. xciij. Q cū homo ẜm intellectualē natura ad ima ginē dei eſſe dicatur: ẜm hoc maxime ē ad imaginē dei ꝙ intellectualis natura deuꝫ maxīe imitari pōt. Imitat̉ aūt intellectua lis natura maxīe deū: qͣꝫtū ad hͦ ꝙ deus ſe ip̄m intelligit ⁊ amat. Et ſic tam in viro qꝫ in muliere inuenit̉ dei imago: qͣꝫtuꝫ ad illud in qͦ principaliter rō imaginis ꝯſiſtit ſcꝫ qͣꝫtum ad intellectualem naturā. Sed qͣꝫtū ad aliquid ſecundariū imago dei in uenit̉ in viro ẜm qd̓ nō inuenit̉ in muliere Nam vir eſt pͥncipiuꝫ mulieris ⁊ finis: ſic̄ deus eſt principiū ⁊ finis totius creature. Unde apl̓us ad Corint̓. Uir eſt imago dei: mulier aūt eſt imago viri. Et hͦ mō in telligēda ſunt verba q̄ ponunt̉. xxxiij. q. v. hec imago. ⁊. c. mulier. vbi dr̄. Mulier nō eſt ad imaginē dei. ſcꝫ qͣꝫtū ad hͦ ſecūdariū nō qͣꝫtū ad pͥncipale. Sil̓r dicit Richard̓. de angelo ⁊ de hoīe in ſuo ſcd̓o. di. xv. ꝙ ſcꝫ qͣꝫtū ad id in qͦ eſſentialiter ꝯſiſtit rō ima ginis exp̄ſſius eſt imago dei in angelo qͣꝫ in hoīe. Idē dicit Tho. vbi ſupͣ. Un̄ Gre go. xxxvij. moraliū exponens illud Ezech̓. Tu ſignaculū ſil̓itudinis. ait. Licꝫ hō ad ſil̓itudinē dei creatus ſit angelo tn̄ qͣſi ma ius aliquid tribuens nō eū. ad ſil̓itudineꝫ ꝯditum ſed ip̄m ſignaculū ſil̓itudinis dei dicit. vt qͦ ſubtilior eſt in natura: eo in illo ſil̓itudo dei plenius credat̉ exp̄ſſa. hec ille. Sed qͣꝫtū ad aliqua accidentalia: exp̄ſſiꝰ imago dei in aīa qͣꝫ in angelo: qͣꝫtum anīa ꝯtinet ⁊ regit totū corpus ſuū: tanqͣꝫ ſuuꝫ vniuerſum exiſtens in qualibet ꝑte illius ſicut deus regit ⁊ ꝯtinet totū vniuerſuꝫ: to tus exiſtēs in qͣlibet ꝑte vniuerſi. vir itaqꝫ ⁊ mulier ꝯueniūt in imagine: qͣꝫtum ad id qd̓ imagini eſſentiale vt p̄dictū eſt: licꝫ vir illā excedat qͣꝫtū ad id qd̓ eſt accidenta le ¶ Tercio deus magnificauit muliebrem ſexum in ꝓphetica illuſtratiōe. Nā vt mu lieres qͣꝫplures ꝓph̓ie lūine illuſtrauit. Si cut fuerūt maria ſoror aaron. vt pꝫ Exod̓. xv. ca. qͥnquageſima di. decretoꝝ ca. ſi poſt ordinationē. Et Anna ꝓphetiſſa Luc. ij. c. Et Sybille. qͣꝝ meminit Lactantius li. i. diuinarū inſtitutionū. Et vt ſcribit̉ in glo Iudicū. iiij. ca. ꝙ mulieres aſſūpte ad gr̄a tiā ꝓphetie fit vt in hoc p̄ſtet̉ occaſio muli eri nec ꝑ infirmitateꝫ deſperet. ¶ Quarto magnificauit deꝰ muliebrē ſexū in mater na electione. Uolens quippe humanā ſibi copulare naturā: virginem mulierē in ma tre elegit cui tam ampliſſimū gr̄e ſue mu nus cōceſſit: vt tam in merito qͣꝫ in p̄mio: poſt ſuū filium oēm ſuꝑauit creaturā: tam angelicam qͣꝫ humana: cui etiā ⁊ ſi honor latrie nō ſit exhibendus tn̄ honor dulie di gnioris nō eſt ſibi denegandus: ita ꝙ ma gis ipſa ſit honoranda qͣꝫ aliqͥs alius: imo quicūqꝫ alij ꝯciues ⁊ ſancti regni celorum De p̄ſtantia ꝟo eius maternitatis diximꝰ in ſermone de eius viſitatione. ¶ Quinto magnifecit deus muliebrē ſexū in iocunda apparitione. Surges nāqꝫ ex mortuis rex ſeculoꝝ pͥmo muliebribꝰ ſe videndū exhi buit. Un̄ Marci. vlti. ca. ait. Surgens ie ſus mane pͥma ſabbati: pͥmo apparuit ma rie magdalene. Electa fuit mulier vt eſſꝫ nuncia vite: deſpiceret̉ ſexus femineꝰ: eo ꝙ ml̓r nuncia fuerat mortꝭ. Et de hac mate ria diffuſe dictū ē in ẜmone de reſurrectiōe xp̄i. ¶ Sexto magnificauit deus muliebrē ſexum in mirabili fornicatione. Fuerūt qͥ dem mulieres innūerabiles: q̄ virginitatꝭ amore ſuccenſe: zeloqꝫ fidei xp̄i in flāmate adeo fortes inuēte ſunt: vt nec impioꝝ ty rannoꝝ minas timuerūt: nec illata cuiuſ cūqꝫ generis horruerūt ſupplicia: nec mor tem aufugerūt violenta. Petent hec oīa in Ratherina Cecilia Agatha Lucia Ag nete Eufemia Ruffina. Secūda Anaſta ſia Eulalia Priſca Dorothea Giuiana. Criſtina Iuſtina Herina Margarita. Martina Emerentiana Apolonia Sa bina Barbara Urſula ⁊ vndecī milibꝰ ſo ciabꝰ eiꝰ: ceteriſqꝫ qͦꝝ noīa ⁊ mirāaa geſta longū foret expͥmere: q̄ om̄es ꝯtra naturā ꝯditōis natural̓ ipſaꝝ aīo forti at̄qꝫ ꝯſtāti queqꝫ ſuꝑa uerūt tormenta: mortēqꝫ inter illa ꝯſtantiſſime ꝑtulerūt. Non potuerunt hec fieri niſi ſuꝑno aſſiſtente p̄ſidio: cū mu lieres ſint natura ſua molles in alios: ⁊ ml̓ tomagis ad ſeipſas die. Inquit em̄ Ariſ in li. de aīalibꝰ. In oī genere aīalium: mu

lieres ſunt naturaliter pie accepta vrſa et leo parda. Tanta igit̉ infirmitas animi in virginibꝰ ſupͣdictis nō potuit niſi a bono deo ꝓuenire. Ob qd̓ eccleſia ad deū ita di cit. Deus qͥ inter cetera potentie tue mira cula etiaꝫ in ſex fragili victoriā martyrij ꝯtuliſti. ¶ Septimo magnificauit d̓s mu liebrē ſexū in gl̓ioſa reſurrectiōe. Un̄ qͥdē teſtat̉ Aug. li. xxij. de ci. dei. Mulieres in ſexu femineo reſurgent: qꝛ hͦ exigit natura indiuidui: ⁊ ꝯgruit ꝑfectioni ſpei: ⁊ erit oc caſio laudādi ſapīam diuinā. vt ponit Ri char. in qͣrto. vn̄. Aug. vbi sͣ ſequit̉ dicens. Mēbra feminea nō erūt accōmodata ve teri vſui: ſed nouo decori qͦ nō alliciat̉ aſpi ciētis ꝯcupiſcētia: q̄ nulla erit: ſꝫ dei laude tur ſapīa atqꝫ clemētia. Cū igit̉ artifex ille md̓i ſapiētiſſimus muliebre ſexū tot miriſ varijſqꝫ modis voluerit reddere dignum. Cur incredibile ē ꝙ beatā katherinā ma gnā fecit inter ſanctos. Non ē impoſſibile apud deū oē ꝟbū. Ipſe itaqꝫ d̓s hac ꝟginē naſci fecit in famoſa āpliſſimaqꝫ ciuitate ſe naꝝ: parentibꝰ popularibꝰ honeſtiſſimis ⁊ timētibꝰ deū: fame bone apud oēs pr̄ Ia cobꝰ benencaſa vocatus eſt: mr̄ ꝟo lappa. Ex ipſis ꝓdijt hec filia in etate infantili oī bus grata ⁊ cūctis amabilis. Que dū qͥn tū vix attigit annū ad virginis gl̓ioſe ma rie deuotionē ſe ꝯuertit. Et ſepius tunc vi debat̉ aſcendēdo ⁊ deſcēdendo ꝑ gradus ſcale q̄ erat ī domo: dei matrē huil̓r ſaluta re dicendo. Aue maria cuiꝰ ꝟtutes in qͥbꝰ ꝓfecit in ꝓſequēti myſterio latiꝰ reſerabūt̉ ¶ De ſeptē p̄cipuis ⁊ ſingulariſſimis vir tutibus quibꝰ floruit beata Ratherina. Capl̓m.11. Ecundum myſteriuꝫ cōtemplandū de excellentia ⁊ ſanctitate beate katherine dr̄ ſingularitatis. Fuerunt qͥppe in illa vltra alias ꝟtutes ſeptē p̄cipue ⁊ ſingulariſſime Prima dr̄ ꝟginitas. Scd̓a magnanimitas. Tercia auſteritas. Quarta pietas. Quinta patientia. Sexta humilitas. ¶ Septima perſeuerantia. ¶ Prima virtus p̄cipua ⁊ ſingularis fuit virginitas: que in ea ſatis laudabilis exti tis maxime ꝓpter tria. Primo ꝓpter etatem. Scd̓o ꝓpter ꝯtrarietatem. ¶ Tercio ꝓpter puritatem. ¶ Primo reddit̉ laudabilis ꝟginitas ka therine ꝓpter etatē. Nā ſeptimo etatis au no votū exp̄ſſum emiſit de virginitate ſer uanda. Nec obſtat: qꝛ nondū ad annos ꝑ uenerat pubertatiſ: vt ſic diceret̉ infantuli motu excitata vouiſſe: qm̄ ſi malicia ſup plere pōt etatē: vt inquit dn̄s Hoſtien̄. in ſūma lib̓. x. de de ſpon. impu. multo fortius id pōt gr̄a dei. Sicut pie credimus de ſā cto nicōlao qͥ qͣrta ⁊ ſexta feria dū infantu lus erat: ſac ex pectore matris vel alterius cuiuſcūqꝫ ſuggere recuſabat. Potuit itaqꝫ ſpūſſancti gr̄a libeꝝ arbitriū katherine ac celerare vt virginitatē ſe ẜuaturā voueret qd̓ facile dep̄hendi pōt. Ex oſtenſa ſibi vi ſione mirabili. Sexto qͥdē anno etatis ſue redeunte puella de domo ſororis ſue nup tie: vidit in aere ſupͣ eccl̓ia ī fratrū p̄dicato rū ſaluatorē ſedentē in throno indumētis papalibꝰ inſignitū ⁊ apl̓is ſociatuꝫ. Qui eleuata manu in eā intuēs ſigno crucis il lam bn̄dicebat. Qua habita viſione adeo extitit in dn̄o ꝯfortata: vt nil aliud q̄reret niſi loca ſecreta or̄oni apta: puellaſqꝫ cete ras verbo ⁊ exempl̓o induceret ad orandū ¶ Scd̓o reddit̉ laudabilis virginitas ka therine ꝓpter ꝯtrarietatē. Nam licꝫ ꝑenteſ illius multo tꝑe vidiſſent in filia tot ſigna ⁊ pͥmordia ſct̄ītatis ignorabant nihilomi nus votum virginitatis ꝑ eam emiſſum. Quare de re cū. xij. annū iam attigiſſet in ſtabat mater vt inciꝑet ſe ornare ſicut cete re nuptui tradente facere ꝯſueuerūt: quod illa facere renuit: ⁊ poſt ſororis illius iam nupte ſuaſu vel leuiter ſe ad ornatū cōpo ſuit: nō vt virginitatis ꝓpoſitū infirmaret: ſed vt ſic ꝯdeſcēderet importune ꝑſuaſio ni ſororis. Tn̄ cito ſemetipſaꝫ redarguēs ad lamēta pnīe ſe ꝯuertit: ac ſi aliqͥd gran de peccatū perpetraſſet: cuꝫ in rei veritate vix peccauerit venial̓r. Cum ꝟo ardentior ex poſt deuotioni ⁊ orationi ſe dediſſet: nul laqꝫ de ornatu corꝑis ineſſet ei cura: paren tes quendā religioſum deuꝫ timente ⁊ eis

notum p̄cati ſunt vt filiā alloqueret̉ mone rentqꝫ vt ſe pararet ad virū in breui ſuſci piendū. Ille aūt cognito ꝓpoſite virginis illam in dn̄o ꝯfortauit: monuitqꝫ vt capil los tonderet: qd̓ illa qͣꝫ pͥmū impleuit. Ne ſcientes adhuc ſui que in corde eius late bant om̄i libertate locoqꝫ ſecreto pͥuarunt. deputatūqꝫ cunctis vilibꝰ ẜuitij domus: q̄ patienter oīa ſuſtinens ad qͣndā cameraꝫ vnius ſui germani que erat ſine clauſura ſe colligebat ibiqꝫ ſponſum virginuꝫ xp̄m orabat. Tandem elapſo aliquantulo ſpa cio ſuos aduocans votum quod ab infan tia vouerat publice reſeruauit. At paren tes om̄i duritia depoſita: illaꝫ benedixerūt ꝓhibuitqꝫ pater oībꝰ de domo ne illā de ce tero moleſtarent. ¶ Tercio laudabilis fu it virginitas katherine ꝓpter puritatem. Non em̄ ſolum integritatē carnis retinuit ſed mentis puritatem vſqꝫ ad mortem ſer uauit: quod declarauit mira ipſius deſpō ſatio. Contigit quidem quodā carniſpri uij temꝑe katherina cunctis temꝑalibus delectationibus ꝯtemptis orationem ſuā intenſius replicare: eiqꝫ dn̄m appetere ac dicere. Quoniā mūdana queqꝫ meo amo re calcaſti: ego ſolenniter te deſponſare de creui. Tūc apparuit glorioſa dei genitrix. Iohānes euangeliſta: Apoſtolus paulus beatus dn̄icus atqꝫ dauid pſalteriū pſal lans. At genitrix dei dextera virginis ſua manu ſuſcipiens digitoſqꝫ ſuos extendēs ad filium poſtulabat quatenus eā deſpō ſare dignaret̉. Qui anulo ſuſcepto: dextere qꝫ ſue anulari digito imponens. Dixit de ſponſo te mihi creatori ⁊ ſaluatori tuo in fi de vſqꝫquo in celis tuas mecum nuptias celebrabis ⁊ tua virginitas ſemꝑ ꝯſerua bitur illibata. ¶ Secunda virtus p̄cipua ⁊ ſingularis beate katherine fuit magnani mitas ex qua audacter mundū ꝯtempſit: habitūqꝫ ordinis de penitentia ſancti dn̄i ci: deuote recepit: hic vero ordo tripliciter cōmendatur. Primo quia a ſancto dn̄ico inſtitutus. Scd̓o qꝛ ab eccleſia approbatus. ¶ Tercio qꝛ a deo magnificatus. ¶ Primo ordo ille fuit a ſancto dn̄ico inſti tutus. Ipſe beatus pater in lōbardia hūc ordineꝫ inſtituit: que de militia ieſu chriſti a pͥncipio appellauit: eo ꝙ illius ordinis fracres hereticis bona eccleſiarū vſurpan tibus viriliter ſe opponebant: pugnabātqꝫ oī conatu ꝓ p̄dicatoꝝ bonoꝝ recuperatiōe ⁊ conſeruatione. Sed poſtea hereticis per ſanctum dn̄icum ⁊ ſanctum petrum mar tyrem alioſqꝫ predicatores deletis ⁊ peni tus quaſi extinctis mutatū fuit nomen il lud de militia in nomen de penitentia. ¶ Secūdo ordo ille ab eccleſia fuit appro batus. quod patet per honoriū quartum: ⁊ Iohannē. xxij. Bonifacium nonū: ⁊ In nocentium ſeptimū: qui dicto ordini pluri ma priuilegia conceſſerūt. ¶ Tercio hic or do eſt a deo magnificatus. Uoluit em̄ ple raſqꝫ dn̄as in illas viuenteſ ⁊ morientes ſi gnis ⁊ miracul̓ pl̓imis coruſcare. Sic̄ fuit btā Iohanna de vrbe veteri: beata marga rita nouella de ciuitate caſtelli: beata hele na de vngaria ⁊ ſancta katherina de qua loquimur alieqꝫ multe. Qualiter ergo ka therina huic ordini ſancto ſe dedicauit do cet eius legenda: in qua narratur ꝙ a tene ris annis ad patrem ſanctū dn̄icum feruē tiſſima deuotione trahebatur. Et cum ſe mel dn̄m exoraret vt conſeruaret eam in ꝓmiſſa virginitate tali fuit viſione cōmo nita. Apparuerunt ſiquidem ſibi plures patres inſtitutores ordinum diuerſoꝝ: in ter qͦs erat beatus dn̄icus: habens in vna manulilium ardens ſine combuſtionet er in altera ſuum habitum conſuetum ꝑ do minas deportari. Cūqꝫ ſibi a p̄fatis offere retur quem ordinū vellet eligere. Reſpon dit ſe velle ſancti dn̄ici habitum ſuſcipere At ille beatus dominicus dixit. Forti ani mo eſto o filia: quia certiſſime hoc habitu vt deſideras indueris. Sicqꝫ viſio diſpa ruit: ⁊ ipſa manſit in domino conforta ta. Tandem poſtqͣꝫ parentibus reuelauit ſe virginitatem vouiſſe illis conſentienti bus apud eccleſiam fratrum predicatorū. de ſenis habitum diu affectatum cum ma gno fauore ſuſcepit. ¶ Tercia virtus preci pua ⁊ ſingularis beate Ratherine dicitur auſteritas. Fuit nāqꝫ ſuo corpori auſtera ⁊ rigidiſſima ꝓpter xp̄m ⁊ p̄cipue in tribus. Primo in cibo ⁊ potu. Secundo in veſtitu ⁊ lecto. ¶ Tercio in vigilijs ⁊ orationibus.

¶ Primū qͣꝫtū ad victū. Ab infantia car nes raro ſumebat: qͣs poſtmodū tota liter a ſe amouit: ſeqꝫ ad eſum panis ⁊ crudarū herbaꝝ: ex toto reduxit. Anno etatis ſue. xij. herbaꝝ vſa eſt ſucco: vinū aūt ita lim phatū ſumebat ꝙ vini ſapore carebat. Il lud aūt a. xv. etatis ſue anno a toto relin quens inedias pluriū dieꝝ ſepius paſſa ē. ¶ Scd̓o fuit auſtera ī veſtitu ⁊ lecto. Pan nis laneis vſa eſt ad tantū deueniēs: ꝙ tā hieme qͣꝫ eſtate vna ola tunica veſtiebat̉. Cilitio qn̄qꝫ vſa eſt: qd̓ in cathenā ferreaꝫ cōmutauit: ⁊ patre dn̄icum imitans: ſe ter quotidie fortiter diſciplinabat: lectū inſuꝑ de tabulis habebat: ⁊ lignum ꝓ ceruicali abſqꝫ alterius rei additamento. ¶ Tercio fuit auſtera in vigilijs ⁊ orationibꝰ. Nam ad hoc deuenit ꝙ infra duos dies: vix per horam ⁊ dimidiā dormiebat. Ad tantam aūt tenuitatē ex auſteritatibꝰ deductuꝫ eſt corpus eius: ꝙ cum tranſiſſet eius ſpūs ex hac vita repertus eſt vmibilicus renibꝰ ad herere. In pͥncipio etiā ſue puellaris eta tis duple fert̉ fuiſſe latitudinis qͣꝫ. xxviij. annoꝝ exiſtens. Confirmat hec oīa. Pius pontifex maximus qͥ in bulla canonizatio nis ita aſſerit. Sūma huius virginis ab ſtinētia fuit mirabilis vite auſteritas. Nā cum vini ⁊ carniū vſum ꝓrſus abieciſſet: nec pulmētarijs vllis vteret̉ ad extremuꝫ eo reducta eſt: vt nec legumina ederet nec pane veſceret̉ niſi celeſti: quē verus xp̄ianꝰ in ſacramēto ſumit altaris. ¶ Quarta ꝟ tus p̄cipua ⁊ ſingularis beate Ratharine dicit̉ pietas. Fuit ipſa pijſſima valde ⁊ p̄ cipue qͣꝫtum ad tria genera ꝑſonaꝝ. Primo qͣꝫtum ad pauꝑes. ecundo qͣꝫtum ad infirmos. Tercio qͣꝫtum ad peccatores. ¶Primo qͣꝫtum ad pauperes. Inquit em̄ Pius in bulla p̄tacta: pauꝑibꝰ chriſti lar ga manu ſubuenit. Scribit̉ in ſua legēda ꝙ a ſuo patre licentia obtinuit: poſſe de bo nis domus pauꝑibꝰ elargiri. Et ꝯtigit ſe mel ꝙ dū infirmitate corꝑis grauaret̉: au diuit a multis referentibꝰ qualiter vidua q̄dam ꝯuicina filijs ⁊ filiabꝰ multa crucia ret̉ penuria: oratione p̄miſſa tantū robur obtinuit: ꝙ frumentū vinum ⁊ oleuꝫ vſqꝫ ad centū quaſi libraꝝ pondus in aurora ꝓfunda ꝓprijs humeris mira agilitate por tauit: ac mirabiliter aperto oſtio qͣꝫ planiꝰ potauit in vidue domo depoſuit: licꝫ diſpē ſante dn̄o velut alter nicolaus fuerit dep̄ henſa. Al̓s ꝟo ſemel in fratrū p̄dicatoꝝ ec cleſia ꝯſtituta: cū qͥdam pauꝑ ab ea elemo ſinam peteret: ⁊ illa nihil p̄ter crucem ar genteā que erat inter pater noſter haberet ſtatim illa auulſa tradidit indigenti. Ap parens aūt ſibi poſtmodū dn̄s illāqꝫ orna tam lapidibꝰ p̄cioſis on̄dens ei dixit. Tu mihi hāc heſterna die dediſti: ⁊ ego ꝓmit to tibi ꝙ in die iudicij coram vniuerſo an geloꝝ ⁊ hoīm ꝯſpectu: illam ad tui gaudij cumulū p̄ſentabo. Inſuꝑ cū beata katheri na ſemꝑ de melioribꝰ traderet ꝯtigit ꝙ ve gete melioris vini abundanter pauperibꝰ erogaret. Intantū autē eſt augmentatuꝫ: ꝙ vbi dictum vas ſufficere ꝯſueuerat toti familie ꝑ dies viginti vel circa: tn̄ ꝓ dicta familia ⁊ etiam ꝓ pauperibꝰ vſꝙ ad tercij menſis pͥncipiū abūdantiſſime ꝑdurauit. ¶ Scd̓o fuit pia hec virgo qͣꝫtum ad in fir mos. Nam egrotantibꝰ lūma diligētia mi niſtrauit. Seruiuit cuidā infirme noīe an dree ab om̄ībꝰ derelicte: nec horrore plaga rum illam exhorruit. Quinimo cuꝫ aliqn̄ nauſeam paſſa fuiſſet: vulneꝝ illius putre dinem inſpiciens ⁊ ꝯtrectās recollecta in qͣdam ſcutella lotura cū ſanie illam ebibit dicens. Amore ſponſi ieſu xp̄i corpus meū ſic caſtigabo. Quo facto ſtatim ceſſauit om̄is p̄cedētis nauſea tēptatio: habuitqꝫ poſtea ſuo ꝯfeſſori referre nunqͣꝫ aliqͥd ta ſuauiſ percepiſſe ſaporis atqꝫ odoris. No cte ꝟo ſequenti apparuit ei ieſus xp̄s: oſten ditqꝫ ſua ſacratiſſima vulnera dicens. Q meo amore tam abhominabilē potū ſum pſiſti tibi ingratꝰ nō ero. Sicqꝫ applicans os virginis ad ꝓprij vulnus lateris. Bi be inqͥt filia de latere meo potum: quo aīa tua tanta ſuauitate replebit̉: ꝙ etiā in cor pore: qd̓ ꝓpter me ꝯtēpſiſti mirabiliter re dundabit. Quo facto tā in aīa qͣꝫ etiaꝫ in corꝑe incredibili extitit ſua uitate dulcedi neqꝫ repleta. ¶ Tercio fuit pia valde ſan cta katherina erga peccatores. Multos nāqꝫ or̄onibꝰ ſuis ⁊ meritis iuuit ne peri rent. Sicut diffuſe ponit̉ in legenda. An dream de belantis ciuē Senariū diuitijs

affluentē egrotantēqͣꝫ ad mortē. cū ex toto penitētiaꝫ ſperneret ſua or̄one ꝯuertit ad dn̄m. Cū em̄ ꝓ illo oraſſet ardētiſſime ap paruit ieſus xp̄s p̄fato īfirmo hortatuſqꝫ eſt iliū ꝙ ꝯfiteret̉ pctā ſua. qꝛ ꝑatus erat ſi bi illa remittere. Qui cōpunctꝰ valde ſub ito ꝯfeſſus ē. Et ꝯdito teſtamēto ad extre ma deductus cū magna deuotōne migra uit ad dn̄m Fuerūt adhuc in p̄ſata ciuita te ſenarū duo ꝓ ſuis maleficijs ad morteꝫ dānati. Qui cū ducerent̉ ſuꝑ currus ⁊ car nes eoꝝ a carnificibꝰ decerperent̉ ignitis forcipibꝰ deū imꝑie blaſphemabāt. Cū āt Katherina iſta nouiſſet ꝓ eis dn̄m ama ro corde exorauit. Quibꝰ cū ad portā ciui tatis veniſſent apparuit ſaluator totꝰ vul neratus eos ad ꝯuerſionē īuitans. qͥ ſtatiꝫ cōpuncti ꝯfeſſi ſūt ſacerdoti: ⁊ blaſphemi as mutauerūt in laudes. ſicqꝫ letiſſimi tu lerūt illa tā morteꝫ. Et qͥs enarrare queat ꝯuerſiones oīm maloꝝ ꝓfectoꝝ bonoꝝ: ro boratōnes imꝑfectoꝝ. ꝯſolatōes deſolato rū: admonitōes ſpūaliū ꝑiculoꝝ: tā ꝑ ſuaſ epl̓as qͣꝫ etiā oraculo viue vocis erga ꝑſo nas oīs ſexus ꝯditōis ⁊ ſtatus ꝑ ꝟgine ex citatas. Quot ſceleratos de faucibꝰ infer ni abſtraxerit: qͦt obſtinatos ad ſui cogni tionē reduxerit. qͦt ſeculo deditos induxe rit in eiꝰ ꝯtēptū. qͣt vtriuſqꝫ ſexus ad religi onū diuerſaꝝ ingreſſuꝫ allexerit. qͦt de laq is tēptationueruerit Difficile nanqꝫ foret cūcta cōmemorare. Nā aliqͦtiens maxīe ī italia ex remotiſſimis ꝑtibꝰ ad ip̄am vtriꝰ qꝫ ſexus ꝑſone ꝯfluebāt. Ad eiꝰ aſpectū at qꝫ colloquiū tal̓r cōpungebant̉: vt ſine di latiōe currerēt ad ꝯfitendū pctā ſua. Ob quā cauſā Gregꝰ. xij. in adiutoriū katheri ne tres ꝯfeſſores p̄cipuos deputauit Qui taliter aliqn̄ occupabant̉ vt nec ſpaciū ha berēt edēdi. ¶ Quinta ꝟtus p̄cipua ⁊ ſin gularis btē katherine fuit paciētia. fuit ſi quidē pacientiſſima ⁊ p̄cipue in tribꝰ. Primo in ꝑſecutōibꝰ. Secundo in temptatōibꝰ. Tercio in paſſionibus. ¶ Primo fuit patiēs in ꝑſecutōnibus. qd̓ exepla ſequentia manifeſtant. Fuit ſenis quedā palmerina de penitentia ſancti Do minici. que inſtigante ſathana facta eſt ka theriue taliter emula. vt nec nomē eiꝰ au dire valeret. Sꝫ ꝟ̓gini ſꝑ detraheret Ip̄a tn̄ ꝓ illa dn̄m exorabat. ⁊ cū ad infirmita tē grauē incidiſſet. Katherina ad eaꝫ viſi tandā ſe ꝯtulit infirma ꝟo durior effecta: eā expelli de domo iuſſit: ꝓ qua nō ceſſauit Katherina p̄ces ingeminare. Quibꝰ ſcm̄ eſt vt eam ſibi recōciliaret. atqꝫ ꝯtrita illa ⁊ cōpūcta ſacramentis ⁊ gr̄a dei munita. in dn̄o ex hac vita migrauit. Duꝫ etiā ſer uiebat illi infirme Andree de qͣ paulo an te diximus: illa impatiēs ꝯtumelijs pluri mis katherinā afficiebat. ⁊ ꝓcurante ſpiri tu malo d̓ inhoneſtate apud alias ſorores accuſabat. katherina tn̄ ꝓpter ea nec indigͣ bat̉ ei: nec ab eiꝰ obſequijs ceſſabat. Cūqꝫ illa indies in ſua duritia ꝑſeueraret. kathe rina orōi ſe dedit de iniurijs ⁊ infamijs pie ꝯquerit̉. Cui xp̄s apparens duas oſtendit coronas. vnā ſpinea ⁊ aliam auream dicēſ Si hic eligeres aureā ſpineā poſtea repor tabis. Si aūt hic ſpineā poſtea aureā ob tinebis. Qd̓ illa audiēs ⁊ ad paciendū ꝑ oīa ſe offerens. accepit de manu dn̄i ſpine am quā ſuo capiti imponēſ etiā diebꝰ plu ribus vehemētiſſimū ſenſit in capite dolo rem. Sicqꝫ a dn̄o cōfortata patiētie armiſ fortiter ſe muniuit. Infirma ꝟo patientia Katherine ſuꝑata. cōpuncta ⁊ īgemiſcēs katherinā alta voce ſanctā omībus p̄dica bat. ſeqꝫ ream accuſabat. miſericordiā pe tens de his que falſo dixerat ꝯͣ illā. Quid plura dū katherina tāta inedia corpꝰ affli geret. frequētaretqꝫ dn̄ icā menſaꝫ: pleriqꝫ vtriuſqꝫ ſexus falſos rumuſculos. vt fieri ſolet eructabāt. Aliqͥ dicebāt neminē ī mo do viuēdi ſingulare eſſe debere. Aliqui ex temitates fuiſſe ſꝑ deo ⁊ homībꝰ exoſas. Aliqͥ katherinā fingere ⁊ deciꝑe. Aliqͥ ad inaneꝫ gl̓iam illa oīa facere ⁊ ſil̓ia. Que ip̄a deo placere ꝑ omīa ſtudens paciētiſſi me tollerabat. ¶ Secūdo fuit patiēs in tē ptatōibus d̓monū. Ait quidē Pius ī bul la canonizatōnis. Luctabat̉ qͣꝫ frequētiſſi me cū demonibꝰ: multiſqꝫ illoꝝ moleſtijs vexabat̉. Sed aiebat cū apl̓o. Cum infir mor tūc fortior ſum. Et vt in ſua legenda narrat̉. qn̄qꝫ demones deo ꝑmittēte kache rine corpuſculū tantis penis ⁊ languoribꝰ afflixerūt vt maīfeſte viderent̉ in ea ſigna ꝑcuſſionū ⁊ verberū ita vt quaſi quoddaꝫ

mōſtrū videret̉ a cūctis. ¶ Tercio fuit pa tiens in paſſiōbus ſiue in penitētijs volū tarie aſſūptis ſine infirmitatibꝰ corꝑi ſuo ſuꝑueniētibꝰ. Teſte em̄ Pio vbis Dolo re capitis pene aſſidue torq̄bat̉. Eſtuabat febribꝰ nec illoꝝ cruciatu carebat. ¶ Sex ta btē katherine ꝟtus admiranda fuit hu militas. quā oſtendit maxime in tribꝰ. rimo in timore. Secundo in deſpectōne. Tercio in conuerſatōne. ¶Primo on̄dit ſuā humilitatē in timore. Dū em̄ cepiſſet viſionibꝰ ⁊ imaginarijs et corꝑalibꝰ a dn̄o Ieſu xp̄o viſitari: pl̓imuꝫ formidare cepit: dn̄oqꝫ ſe cōmendauit. a qͦ edocta pleniſſime fuit: qͣl̓r viſiones bonas vel malas hr̄et agnoſcere. Et dū ſel̓ ſuo cō feſſori de viſionibꝰ ſibi factis reſerret q̄dā ſecreta. ille heſitare cepit: atqꝫ in eā reſpici ens vidit illū trāſformata. qͣꝫtū ad faciē in effigiē xp̄i reſpicientis in eā. Cūqꝫ ex hͦ ex clamaret ac diceret. O quis ē qͥ me reſpic̄ Reſpōdit katherina ille qͥ ē. Quo dicto fa cies illa diſparuit. ⁊ ꝯfeſſor p̄fatus illo mo do de ꝟginis ſctītate ꝯfirmatus remāſit. ¶ Secūdo on̄dit katherina hūilitatē ī ſui d̓ſpectōe. Hāc āt didicit a xp̄o ſibi apꝑen ti dicēteqꝫ ſibi. Scis ne filia: q̄ tu es ⁊ qͥs ego ſū. Si hec duo noueris beata erꝭ Tu em̄ es illa que nō es Ego ſū ille qͥ ſuꝫ. Si hanc noticiā habueris in aīa tua. nūqͣꝫ de ciꝑe te pōt inimicus Siquideꝫ de nihi lo creatura facta eſt: ⁊ ſibi relicta cadit in ni hilū: ⁊ ꝑ ſe tendit in peccatū: qd̓ nihil eſt. et ex ſe nihil boni cogitare valet. Quare re ſpectu dei infiniti nihil eſſe ꝯuincit̉. Ideo eſt illa q̄ nō eſt: ſꝫ qm̄ deꝰ ē fons totiꝰ eſſe et independens eē. Ideo ip̄e ſolus eſt qd̓ eſt. ¶ Tercio oſtēdit katherina hūilitatē ī cō uerſatōne. Nā in publicū ꝓdijt magniſqꝫ rebus ſe ingeſſit. nō ſua ſed dn̄i voluntate. Poſtqͣꝫ em̄ habitū ſacrū ſuſcepit. ſilentiuꝫ ꝯtinuū ꝑ trienniū ſeruauit. ⁊ clauſurā cel le tenuit. excepto cū eccl̓iam adijt vigilias vſꝫ ad ſcd̓m ſignū matutinale ꝓtrahebat. Tūcqꝫ cū ad laudandū deū fr̄es p̄dicato res in choꝝ iaꝫ acceſſiſſe putaret ip̄a cede bat ad aliqͣl̓r qͥeſcēdū dicēs Ecce dn̄e ger mani mei ⁊ ẜui tui vſꝫ nūc dormier̄t Mo do ꝟo ſurrexerūt ad te laudandū. Tu ſer ua eos ⁊ ego parū quieſcā. Pꝰ ꝟo diutur nā exercitatōeꝫ in ſpūali vita frequētāſqꝫ xp̄i viſitatōes. iterū apparēs ei indixit. vt extra ꝓcederet. ꝓxioꝝqꝫ ſaluti ꝟbo intēde ret. ac exeplo ꝓmiſitqꝫ in cūctis ꝑ illaꝫ ad aīarū ſalutē gerēdis ſuū ſibi ſuꝑnū p̄ſidiū exhibiturū. Qd̓ ita fuiſſe vt patebit ī ſeqn̄ tibꝰ rei exitus declaruit ¶ Septima ꝟtus ſctē katherine dicit̉ ꝑſeueratia. vt eī ait hie rony. ad Lucianū heremitā. Cepiſſe ml̓ toꝝ eſt. ad calcē ꝟo ꝑueniſſe paucoꝝ. Ra therina ꝟo nō ſolū ꝑſeuerauit. Sꝫ de ꝟtu te in ꝟtutē ꝓceſſit. de qͣ tria inter cetera re fert digna laude Pius potifex maximus vbi.sͣ. Primū qd̓ reſpicit ſctītatis eiꝰ initi um. Ait em̄. Uirgo katherina ex ciuitate ſenenſi oriunda mediocribꝰ orta ꝑentibuſ prius deo ſeſe dedicauit qͣꝫ deū poſſet per etatē cogͦſcere. Scd̓m ē qd̓ inſpicit vite eꝰ ꝓgreſſū. Inqͥt itaqꝫ ſic. Nullū ab ea ꝟbuꝫ nō religioſū nō ſctm̄ excidit. Oīs ſermo eꝰ de moribꝰ fuit. de religiōe de pi etate. de cō tēptū mūdi. de amore dei ⁊ ꝓximi. de cele ſti patri a. Terciū refert̉ ad eiꝰ vite termi nū. de qͦ ſi? ꝓtulit. Anno etatis ſue. iij. circi ter ac trigeſimo ī vrbe Roma diē ſuū clau ſit. de cuiꝰ aīe in celū aſſumptōne ⁊ gl̓ioſa receptōne. ſtupende ⁊ admirabiles reue latōnes facte reperiuntur. ¶ Qual̓r deus ſb̓limauit btāꝫ katherinā ſeptē gratioſis ⁊ admirādis p̄rogatiuis. Tapi. III. Erciuꝫ myſterium cō templandū de excellētia ⁊ˡ ſctīta te btē katherine dicit̉ ſublimita tis. Sublimauit nēpe deꝰ hāc mulierē benedictā. vij. gratijs ⁊ prerogati uis admirandis. rima fuit mētalis illuſtratio. Scd̓o ꝓphetica infuſio. Cercio cōſolabilis viſio. Quarta ſuauis cibatio. Quinta miraculoſa choruſcatio Eerta felix reuelatio. Septima ſolēnis canonizatio. ¶ Prima gratia ſiue p̄rogatiua katherine que ſb̓limata eſt a deo dicit̉ mentalis illu ſtratio. Illuſtrauit d̓s illiꝰ intellectuꝫ luce ſapientie ⁊ doctrine ita vt de ip̄a Pius pō

tifex vbi ſupra ita referat. Nemo ad eā ac ceſſit qui non doctior meliorqꝫ abierit Do ctrina eiꝰ infuſa nō acqͥſita fuit. prius ma giſtra viſa eſt qͣꝫ diſcipula. Quippe eſt ſa craꝝ lr̄aꝝ ꝓfeſſoribꝰ ip̄iſqꝫ magnarū eccl̓i arū ep̄is difficillimas de diuinitate qōes ꝓponētibꝰ prudētiſſime rn̄dit ⁊ adeo ſatiſ fecit. vt tanqͣꝫ agnos māſue factos remiſe rit. Quos tanqͣꝫ lupos. ac leones ferocien tes acceꝑat. Quoꝝ nōnulli diuinā in ꝟgi ne ſapientiā admirati. Diſtributꝭ mox in ter xp̄i pauꝑes que poſſidebant ſubſtātijſ accepta dn̄i cruce vitam deinde euāgelicā egerūt. ¶ Secūda gr̄a fuit ꝓphetica infu ſio. Et de hac Pius papa inquit. Fuit ī ea ſpūs ꝓphetie ⁊ multa predixit anteqͣꝫ fie rent ⁊ occultiſſima reuelauit. hec ille. In legēda ꝟo ip̄ius multa ſcripta ſunt ex qui bus aliqua enarremus Fuit in ciuitate ſe nenſi quidā nobilis miles dictus dn̄s Ni colaus de ſaracenis qui cū al̓s in multis locis fuiſſet in armis ⁊ tandē ad ſuam ci uitatem ſenaꝝ redijſſet a ſua vxore mone bat̉ vt loqueret̉ cum katherina. Quod cū ille facere cōtempſiſſet vxor katherine illū vt ꝓ eo oraret d̓uotiſſime cōmendaʳ Qua dam itaqꝫ nocte katherina militi in ſom nis apparuit: eumqꝫ monuit: vt ſi ſaluari cuperet vxoris monitꝭ aſſentiret. Qui eui gilans viſionē vxori retulit. ⁊ inde ad ka therinā ſe ꝯtulit: cuiꝰ colloquio ⁊ ſctā p̄ſē tia cōpunctꝰ ẜm ꝟginis ꝯſiliū ad ꝯfiten dū ſua pctā ꝓceſſit. Quo facto ad katheri nā redijt aſſerens ſe ꝯfeſſuꝫ ſua pctā ſacer doti. Interrogatus ab ea an oīa retuliſſet cum illa affirmaret ꝙ ſic. vocato ad partē peccatū quoddā enorme ab eo dimiſſum in cōfeſſione: quod in apulia ſecrete cōmi ſerat diſtīcte narrauit. De qͦ ille admirās ⁊ pctm̄ illd̓ ꝯfeſſus fuit ⁊ katherinā deuo tione ſingulariſſima coluit Dū frat̓ Tho mas de fonte primus katherine cōfeſſor ⁊ frater Georgius ꝑgerent ad monaſteriuꝫ ſctē agnetꝭ d̓ mōte poltiano. ī itinere capti fuerint a qͥbuſdā latrūculis. deductiqꝫ fue rūt ad latebroſa nemora vt ibi occiderent̉ Tūc frat̓ thomas cū lachrymis dicere ce pit. O filia katherina tuis or̄onibus ſuc curre nobis in hoc tā crudeli ꝑicl̓o. Qui bus ꝟbis ꝓlatis latrunculi taliter ſūt īmu tati: ꝙ nō mō vitā ſꝫ cūcta q̄ illis abſtule rāt reſtituerūt: ⁊ ita ad monaſteriū qͦ ibāt incolumes ꝑuenerūt. Cū aūt poſtmoduꝫ Senas redijſſent cōperijt p̄dictus frater Thomas: ꝙ in illo puncto in quo īuoca uerat katherinā: ipſa ſocie dixit: pater meꝰ me vocat. ⁊ ſcio ꝙ magna neceſſitas eum vrget: ⁊ hͦ dicēs ad locū or̄ois acceſſit. Ex cuius ꝟiute credit̉ latrūculoꝝ illoꝝ fuiſſe mentē mutatā. Predxit futuꝝ ſciſma poſt mortē Gregorij. xi. ⁊ alia plura p̄nūciauit: q̄ videre poteris ī legēda. ¶ Tertia gr̄a qͣ katherina ſublimata fuit d̓r ꝯſolabilis vi ſio. Suꝑnaturalibꝰ qͥppe viſionibꝰ a dn̄o meruit ꝯſolari: q̄ vt ī pl̓ibꝰ ſibi fiebāt: ī ra ptu ⁊ extaſi mētis: de quo ſic refert Pius. Rapiebat̉ ſepe a ſpū ⁊ ī aere ſuſpēſa: diui nis ꝯtemplatiōibꝰ paſcebat̉: adeo extra ſe acta vt expūcta ꝑcuſſaqꝫ nihil om̄ino ſen tiret. hec ille. Obmiſſis ꝟo multis viſioni bus eius: eam vnaꝫ referā. pro qua inter minores ⁊ p̄dicatores contentio videt̉ ex orta. Cū katherina eſſꝫ in ciuitate piſana et quodā mane in eccl̓ia ſctē chriſtine cōi caſſꝫ: ac iuxta altare rapta maneret in ſpū poſtqͣꝫ diu ſic ſteterat: vidit xp̄m cruci af fixū magno ſuꝑ ſe cū lumine deſcēdētē: ra dioſqꝫ ſanguineos ex ſuis qͥnqꝫ ſacratiſſi mis cicatricibꝰ eminētē. Cūqꝫ tūc vidēti bus pluribꝰ vtriuſqꝫ ſexꝰ ipſaꝫ expectātibꝰ ꝟgo ſe erigeret: ⁊ ſuꝑ genua ſua ſtās facie rutilāte brachia eleuaſſꝫ ac manꝰ: oraret/ qꝫ ne cicatrices in corꝑe ſuo apparerēt exte riꝰ tūc ex radijs ſanguinibꝰ in ſolaribꝰ im mutatꝭ a cicatricibꝰ crucifixi ꝓcedētibꝰ et ad manꝰ pedes ⁊ ad cor illiꝰ ꝑueniētibꝰ val de intrinſecꝰ dolor ſenſibilis in dictꝭ ꝑtibꝰ corꝑis eſt relictꝰ. Ex qͦ cū corpꝰ eiꝰ diu ſic ſtaret rigidū ⁊ oculis clauſis tādē cecidit ac ſi fuiſſꝫ letalit̓ vulneratū. Poſt modicū ad ſe reducta tanta dolore ꝯcutiebat̉: vt a cūctꝭ putaret̉ in breui moritura Dn̄ica ꝟo ſequēti ibi cōicās a dolore extitit liberata Ex viſione p̄tacta in pleriſqꝫ locis nōnulli ſanctā katherinā ſuſcipiētem ſtigmata a xp̄o depingi fecerūt: qͥ ſi ea intentōe id ege rint: vt ꝑ viſibilia inuiſibilia cognoſcant̉: et ꝑ picturā illā viſibilē dolor eiꝰ inuiſibi lis licꝫ ſenſibilis deſignet̉: forte nō obſtāte errore iude ſeq̄nte: qͦ credi poſſꝫ ſtigmata F2

eā viſibilia ſuſcepiſſe tolerari vtiqꝫ poſſent Sed ſi hec facta ſunt: vt ſic equiparet̉ btō Franciſco cui ſoli vſqꝫ in pn̄s ſingl̓ari mō ſtigmata diuinitꝰ ſunt imp̄ſſa vtiqꝫ rep̄ henſibile eſt. Nā vt dixi in ẜmone de ſacriſ ſtigmatibꝰ beati Franciſci. Inter miracu la grādia nr̄e fidei Franciſci ꝯſignatio ſu p̄mū obtinet gradū. Fuerūt qͥ ppe ſtigma ta ⁊ viſibiliter ⁊ ſenſibiliter a xp̄o ſibi im preſſa. Tulit illa duobꝰ annis cōtinuis: ⁊ in vita ⁊ in morte etiā a viris ſanctꝭ ⁊ gra uiſſimis viſa ⁊ tacta. Summi pontifices Gregorius. ix. Alexāder. iiij. Benedictus Nicolaus: ⁊ alij illa approbātes fatent̉ ſin guli miraculo in Franciſci pedibꝰ manibꝰ et latere fuiſſe depicta: ab eo artifice ſapiē tiſſimo qͥ creauit celū ⁊ terrā. Quid ꝟo de cetero ſit facturꝰ cuiꝰ archana: ipſo reuelā te ꝑſcrutari nequimꝰ ipſe nouit. Unū ſcio et qͥdē abſqꝫ vllo errore: ꝙ Franciſcꝰ vſqꝫ ad pn̄s electꝰ fuit a dn̄o ieſu xp̄o vt in cor pore ꝓprio vexillū crucis biēnio an̄qͣꝫ ſpm̄ reddere celo deferret. Nō derogēt iſta di gnitati btē Catherine: nec alterius ſancti. Ego pctōr qͥ hūc ẜmonē ꝯfeci ſctām ipſaꝫ deuotiōe q̄ poſſum ⁊ colo ⁊ veneror. Era qꝫ rome Anno dn̄i. M. cccc. lxi. Anno ter tio Pij pontificis maximi. Qn̄ pontifex p̄fatus ſpūſctō volentē ſanctā Catherinā ſolēni celebritate canonizauit. Nulla tūc a referrētibꝰ ⁊ vita ⁊ miracula Catherine de ſtigmatibꝰ facta eſt mētio. Nulla pictu ra cū ſtigmatibꝰ fuit delata. Nulla inſuꝑ in bulla quā ſuꝑiꝰ frequēter allegauimꝰ de ſtigmatibꝰ mētio habita eſt. Ego inſuꝑ ea die canonizatōis ẜmonē ad ppl̓um ha bui: poſt prandiū in eccleſie minerue ordi nis p̄dicatoꝝ Inſpexi legi ⁊ quidē ſepius oīa q̄ ſcripta erat de laudibꝰ huiꝰ ſctē: nil aliud inuenire potui: niſi qd̓ ſuꝑiꝰ exp̄ſſuꝫ eſt de illo dolore queꝫ tulit abſqꝫ ſignis in ſuo ex tacito raptū. Et ſi nomīe ſtigmatū dolorē illū intelligi volumꝰ. non tn̄ in illo ꝯtinent̉ ⁊ includunt̉ ꝯditōes miraculoſe. ſtigmatū beati Franciſci. Igit̉ cū deus nō egeat noſtro mēdacio: ea ꝓferamꝰ de ſctīs q̄ ẜm rei veritatē nō inuētionē hoīm illis pn̄t accōmodari Fuit katherina vt ptꝫ ex dictis. ⁊ ex his que ſequent̉ ampliſſimis pͥ nilegijs ⁊ gratijs decorata. Sed ſtigmatū ſpecie nō fuit vt Franciſcus inſignita Que ſi ad nos gl̓ioſa rediret. dura incre patōne ſeriret illos qͥ ſub ſpecie pietatꝭ mē dacijs vellent ſuā gl̓iam ampliare. Ora tn̄ pr̄es meos p̄dicatores ⁊ minores ne po pulos ſcādalizent. Quibꝰ taꝫ multa mira de ſanctis ſe offerūt ⁊ p̄cipue de katherina vt mēdacia. ⁊ ꝓpter ſeip̄a ⁊ ꝓpter veritatꝭ abundantiā deſerere ⁊ deteſtari cogantur ¶ Quarta gratia btē katherine dicit̉ ſua uis cibatio. vſu nanqꝫ ⁊ frequētia ſacramē ti tāta ſuauitate ꝯſolaiōneqꝫ ſpūs repleta fuit vt aſſerat ſic de illa Pius vbi sͣ. Inuē ta eſt aliqn̄ a die cinerū vſqꝫ in pēthecoſtē ieiuniū ꝓduxiſſe. ſola euchariſtie cōmunio ne ꝯtēta ꝑ annoſ circiter octo minimo her barū ſucco: eoqꝫ parū retento ⁊ cōmuniōe ſacra ſuſtentata eſt. Ad cibū qͣi ad ſuppli ciū ꝑgebat. Ad cōmunionē altaris. qͣi ad celeſtes nuptias inuitata eſſet ſūma cum alacritate ꝓficiſcebat̉. hec ille. Taꝫ efficax erat eiꝰ ad ſacramētū illud ineffabibile re uerentiā vt mens Gregorij. xi. flecteret̉ ad ꝯcedēde katherine ꝙ poſſet e ligere ꝯfeſſo rem qͥ eam abſolueret ⁊ ſibi eūchariſtiam mīſtraret ⁊ cū altari viatico abſqꝫ alia li cētia ad nutū katherine celebraret ¶ Quī ta grā ⁊ p̄rogatiua ſingularis btē katheri ne fuit miraculoſa choruſcatio. Fecit illaꝫ deꝰ in vita ⁊ mortē ml̓tis clarere miracul̓ Ex quibus aliqua explicabimꝰ. In ciuita te Senaꝝ quedā nobilis dn̄a Alexia ha bitū ordinis d̓ penitentia ſuaſu katherine recepit: que illā coegit vt ſecum in domo ſua cōmoraret̉. Contigit autē ex chariſtia tunc illos de domo p̄fate dn̄e Alexie veſci panibꝰ farine putride. Suꝑueniente triti co nouo ꝯſuluit Alexia Ratherinam. an certū reſiduū p̄fate farine ꝓijciendū foret. Que nequaqͣꝫ ꝓijciendū aſſeruit. ſed para ri aquā iuſſit ⁊ farinā afferri. Intriuit er go primo maſſaꝫ. ⁊ tandē panes de parua qꝫ titate illiꝰ farine quouis etiā expulſo fe tore taꝫ celeriter ⁊ tot ꝯfecit: qͦt de quadru plici aut quintuplici qͣꝫtitate fere tot facti fuiſſent: cū ſtupore ſororis Alexie ⁊ aliorū de domo. Cū aūt panes de clybano depor tati fuiſſent. inuenti ſūt adeo ſapidiſſimi. vt omnino īmutatio ſaporis ad miraculū ꝓcederet. Et cum daret̉ de ip̄is panibus

pauꝑibus ⁊ frībus atqͣꝫ illos comederent oībꝰ de domo ſuffecerūt diebꝰ pl̓ibꝰ: etiā in archa multiplicati. De qͥbus aliqͥ a qͣꝫ pl̓i bus ſūt tā ꝓ reliquijs qͣꝫ in argumentū mi raculi reſeruati. Tꝑe etiā qͦ katherina fu it in vrbe. ⁊ ibi in regione colūne cū ſua fa milia viueret de medicitate ⁊ nihilominꝰ adueniētes hoſpites recipiebat. ita vt cōti nuo qͣi. xxx. ꝑſone in domo ſua comederēt. Cōtigit ſel̓ ꝙ die qͦdā deficiēte pane ꝙ cū katherine fuiſſet renūciatū mandaʳ vt ſic ad mēſā ſe ponerēt ⁊ modico pane qͥ ibi re ꝑiebat̉ īciꝑent cōmeſtionē. Ip̄a ꝟo ad or̄o nē acceſſit. Quid plura. edētibꝰ illis fame licis ⁊ ieiunis. paīs ille modicꝰ ſuffecit oī bus abūdant̓. Tātūqꝫ etiaꝫ ſuꝑfuit. vt ex illo pl̓es elemoſyne pauꝑibꝰ largirēt̉. Dū eſſet in cītate ſenarū. audiēs q̄nda dn̄ꝫ ma theū rectorē hoſpitalis miſcd̓ie ſibi deuotꝭ ſimū ex morbo peſtilēti grauit̓ egrotare: ac ceſſit ad eū dixitqꝫ cū magno feruore Sur gatis dn̄e mathee ſurgatꝭ. qꝛ nō eſt tꝑs in lecto qͥeſcēdi. mox ad eiꝰ vocē febrꝭ ⁊ īguīs apoſtema p̄fatū penitꝰ dimiſer̄t. Sanauit ⁊ multos alios peſte ꝑcuſſo ſua or̄one fide li. Sic̄ fuerūt mgr̄ Raymūdus ⁊ magiſi Bartholomeꝰ katherine ꝯfeſſores. Et ne ſingula cōplectamur: ita de ip̄a loquit̉ Pi us papa Magᵐ ⁊ ſanctū erat in plebibꝰ katherine nomē. vndiqꝫ ad eā egroti ⁊ ma ligni vexati ſpiritibꝰ deducebant̉. Et mul ti curabant̉ lāguoribꝰ ⁊ febribꝰ. In xp̄i no mine imꝑabat ⁊ demones cogebat ab ob ſeſſis abire corꝑibꝰ Propt̓ qͣs res duobꝰ ro manis pōtificibꝰ Gregꝰ. ix. ⁊ Urbano. vi acceptiſſima fuit adeo vt legatōibꝰ eoruꝫ fungeret̉. ml̓tiſqꝫ ⁊ magnis ſpūalibꝰ gͣtijs ab eis donaret̉. hec ibi. Ubi adhuc inter ſerit quedā q̄ nō niſi ꝟtute dei cooꝑante ꝑ katherinā fieri potuiſſent. Ait em̄. Diſſi dētes ſūmo ſtudio cōponebat ml̓ta extīxit odia. ⁊ mortales inimicicias ꝓ pace Flo rētinoꝝ qͥ cū eccīa diffidebāt ⁊ int̓dicto ſuꝑ poſiti erāt eccīaſtico Appēniū ⁊ alpes trāſ ire atqꝫ vſꝫ in Auinione ad Grego. xi. ꝓfi ciſci nō dubitauit cū votū ſuū ip̄e Grego de petēda vrbe roma in occulto factū: ⁊ ſo li ſibi ac deo notuꝫ ſeſe diuītus cognouiſſe mōſtrauit. ¶ Sexta gr̄a qͣ d̓s k atherinaꝫ ſb̓limauit d̓r felix reuelatio. Cū em̄ ī vrbe romana ip̄a pꝰ ml̓ta ſignoꝝ exꝑimenta ex hortatōes ſpūales aliaqꝫ exercitia religio ſa morientiū dn̄ica die circa horā. iij. die xx ix aprilis. Mccclxxx. migraſſet ad patreꝫ Eadē die mgr̄ Raymūdus vltimꝰ eiꝰ con feſſor in ꝯuētu Ianuenſi erat diſpoſitōe pi ſas deinde bononiā ad capitulū gn̄ale per gere: d̓precabat̉qꝫ xp̄i matrē cora ꝗ̄dā ima gine vt eū ꝓtegeret a ꝑiculis. Mox quan dam vocē audiuit dicentē ſibi. Ne timeas qꝛ ego ſū hic ꝓ te. ego ſū in celo ꝓ te. Ego te ꝓtegā ſis ſecurus. Et heſitās ꝓ tūc vnde vox ꝓdiret. tandē īuenit qͣl̓r eadē hora ka therina migrauerat. ꝑuenit tandē p̄fatus mgr̄ bononiā vbi mgr̄ gn̄alis canonice fu it electus. qd̓ iam ſibi katherina indubitā ter p̄dixerat. vt aūt ſequit̉ Pius in bulla. Tactu corꝑis eiꝰ pꝰ illiꝰ felicē tranſitū ple riqꝫ egroti ſalut ē ꝯſecuti ſūt adeo vt non nullis ſaluti fuerit. ea tetigiſſe que ſacrata katherine mēbra tetigere. Poſtea ꝟo ꝟgo ip̄a iam celo recepta vota ſupplicantium benigne audiuit. ⁊ vt a ſponſo ⁊ dn̄o ſuo xp̄o ſaluatore exaudirent̉ curauit. Multi em̄ ex diuerſis egritudinibꝰ curati ſūt qui audita btē katherine gl̓ioſiſſima fama eꝰ patrociniū ſupplices petiuere. hec ille. Pla cuit itaqꝫ benigniſſimo deo ſponſe ſue glo riā īnumeris vt ſic dicā vſqꝫ in pn̄tē diem miraculis maīfeſtare. ¶ Septima kathe rine gr̄a ⁊ p̄rogatiua ſingularꝭ eſt dicta ſo lēnis canonizatio. Rome ſiquidē in baſi lica btī Petri apl̓oꝝ pͥncipalis aſtāte ppl̓o ⁊ clero habitoqꝫ ſermone ab ip̄o Pio poti fice de vita ⁊ miraculis eiꝰ miſſarū ſolen nijs celebratis ⁊ ꝯſuetis cerimonijs rite ꝑ actis ad canonizationē ſancte ꝓceſſit ſub his ꝟbis. Ad honorē oīpotētis ⁊ eterni d̓i pr̄is ⁊ filij ⁊ ſpūſſctī. ad exaltatōꝫ fidei ca ⁊ xp̄iane r̄ligiōis augmētū. autoritate do mini nr̄i Ieſu xp̄i ⁊ beatoꝝ Petri ⁊ Pauli apl̓oꝝ eius ac nr̄a. Ratherinā Senenſeꝫ illuſtris ⁊ indelibilis memorie ꝟgine. cuiꝰ corpus in eccl̓a p̄dicatoꝝ q̄ de minerua di cit̉ hic rome iacet in celeſti hieruſalē inter beatoꝝ virginū choros. qn̄ id ſua ꝟtus di uina ſuffragante gr̄a meruit. iam pridem fuiſſe recepta. ⁊ eterne glorie corona dona tam de fratrū noſtroꝝ ꝯſilio declaramus eamqꝫ tanqͣꝫ ſanctā publice pͥuatimqꝫ co F 3

lendam eſſe decemimus ⁊ diffinimus atꝫ in ſanctarū cathalogo virginū: quas Ro mana veneratur eccleſia religi ⁊ aſſcribi mandamus. Statuentes feſtum eius ſin gulis annis. prima menſis Madij dn̄i ca die ab vniuerſali eccleſia celebrandum eſſe. Sicqꝫ deus in ſanctis ſuis admirabi lis katherinam in vtraqꝫ eccleſia triūphā te. ſcilicet ac militāte ſublimiter exaltauit Quem dep̄c emur: vt illius meritis inter uenientibus: dignetur ⁊ nos a ſcribere bea te vite. Qui ſit benedictus in ſecula ſecu lorum. Amen. ¶ Sermo de ſctō Bernardino p̄dicatoꝝ noſtri temporis principe. Ilectus deo ⁊ homi nibus: cuius memoria in bene dictione eſt. Sapientis verba ſunt iſta originaliter. Ecc̄i. xlv capit. Et in epiſtola hodierne feſtiuitatis Uellem hoc tempore tante eloquētie ſplē dore fulgere. vt non ſolum alterum demo ſthenem principem oratoꝝ grecie. aut Ci ceronē latinum me putarent omnes aſtā tes. ſed angelum crederent de celo miſſuꝫ vt fari poſſem eximias laudes illius ſan cti Bernardini qui ſua predicatiōe nomē glorioſum Ieſu chriſti mirabiliter exalta uit. Ipſe quippe alter paulus ⁊ vas electi onis chriſtianam religioneꝫ ſua doctrina reformauit. Ipſe italie populos per abru pta viciorum deuiantes ad ſemitam virtu tum ⁊ iuſticie reduxit. Ipſe deniqꝫ religio nem ſacram minorum numero ⁊ ſanctita te adauxit. Merito itaqꝫ in eius ſolenni tate preconia predicatōnis eius enarrare debemus. Ob illam nanqꝫ deo ⁊ homini bus dilectus eſt ⁊ memoria eius benedi cta in ſempiternuꝫ manebit. De qua in p̄ ſenti ſermone tres excellentias ꝓponimus declarandas. Prima d̓r cōmendatōis. ¶ Secunda conditōnis. Tercia honoratōnis ¶ Qd̓ cōmendat̉ predicatio ſancti Bern ardini ꝓpter humilitatem: charitatem. et Capitulū. I. pacientiam. Rima excellentia pre dicationis ſancti Bernardini dicitur cōmendationis. Sus quippe predicatioſatis eſt cōmendande Et maxime propter tria. Primo ꝓpter humilitatem. Secundo ꝓpter charitatem. Tercio ꝓpter pacientiā. Primo cōmendatur predicatio ſancti Bernardini propter humilitatem. Non em̄ predicauit preſumptuoſe aut ſuperbe ſe ingerens ſed miſſus. Officium nanqꝫ predicatorum officium eſt angelorum. qͥa ſicut angeli annunciant diuina ita ⁊ predi catores de quibus dauid in Psͣ. ait. An nunciauerūt opera dei. Angeli aūt non ex ſe veniunt. ſed vt dicit apoſtolus ad He breos. ij. c. In miniſteriuꝫ miſſi ſunt. Sic ⁊ predicatores. Quomodo predicabunt. ait apoſtolus ad Roma. x. Niſi mittant̉. Qd̓ autem ait Eſaias non vocatus ſe ob tulit ad predicandum cuꝫ dixit. Ecce ego mitte me. Eſa. vi. ca. Et contra cum Hie reminas mitteret̉ a deo ſe excuſauit dicēs A a a dn̄e deus. Ecce neſcio loqui. Hiere mie.i. ca. Et ſi diuerſa vox extra prodijt. nō tamen a diuerſo fonte dilectōnis emana uit. Duo quippe precepta ſunt charitatīs vt ait Gregorius. Amor ſcꝫ dei ⁊ proximi Per actiua vitam prodeſſe proximis cu piens. Eſaias officium predicationis ap pecijt. Per contemplationē ꝟo Hieremi as ſedule amori conditoris inherere deſi derans ne mitti ad predicandū debeat cō tradicit. Quod laudabiliter vnus appeti it. hoc laudabiliter alter expauit. Iſte ne tacite contemplatōnis lucrum loquendo perderet. Ille ne damna ſtudioſi oꝑis ta cendo ſentiret. Sed hoc in vtriſqꝫ eſt ſub tiliter intuendum quia ⁊ his qui recuſa uit plene non reſiſtit ⁊ is qui mitti voluit ante ſe ꝑ altaris calculum purgatuꝫ vidit Et paulo ſupra Gregor. dicit. Sicut toto deſiderio occupatione fugere debemꝰ: ita ſi deſit qui predicet occupationis onus li benti neceſſe eſt animo ſubire: Hec omīa viij. q. i. ca. In ſcripturis. Et quia difficile eſt ⁊ earū videre ſe purgatum. Quia ne mo ſcit vtrum odio vel amore dignus ſi vt dicit̉ Ecc̄s. ix. c. Ideo nullus debet pre ſumere ex ſe ire ad predicandū. Sed expe ctare debet vt mittat̉ vel a deo vel ab ec cleſia. vn̄ de Iohanne baptiſta dicit̉ Ioh̓ i. ca. Fuit homo miſſus a deo. Nō tn̄ cred

tur alicui dicēti ſe miſſum a deo qui ab ec cleſia non eſt miſſus niſi ꝓbet miraculum ſicut Moyſes. extra de hereti. c. Cū ex in iuncto. Et argumētū de ꝯſe. di. ij. ca. Reue ra Sic fuit miſſus. Equitiꝰ cui apparuit ī ſomnis angelꝰ ⁊ eū ad p̄dicādū miſit. xvi. q. i.§. Hoc idē. Ab eccl̓ia aūt mittit̉ qͥs vl̓ ordinarie vt qͥlibet curatus ſaltē qͦ ad ſb̓ ditos. Ad rectores em̄ eccl̓ie maxīe ꝑtinet p̄dicare ꝑ ſe vel ꝑ aliū ſubditis ſuis. vnde primis rectoribꝰ dixit xp̄s. Marc. vlti. ca. Euntes in mundū vniuerſum ⁊ p̄dicate euangeliū oī creature. Et Gregꝰ. dicit ī pa ſtorali. xliij. ca. Si rector. Officium predi cationis ſuſcipit quiſqͥs ad ſacerdotiū ac cedit vt ante aduentū iudicis qͥ terribilit̓ ſequit̉ ipſe ſcꝫ clamando gradiat̉. id eſt p̄ dicando. Et loquit̉ Gregꝰ. de curatis. qui etiā figuram inducit. Exodi. xxviij. c. vbi dicit̉ ꝙ ſacerdos ingrediens tabernaculū tintinnabulis ambiat̉ vt audiat̉ ſonitus quando ingredit̉ ⁊ non moriat̉. Quia vt exponit Gregꝰ dicto capi. Si rector. Iraꝫ contra ſe occulti iudicis exigit ſi ſine predi cationis ſonitu incedit. Et ſic morit̉ ſpūa liter. Unde inquit dn̄s Ezechieli ꝓphete. xviij. ca. Fili hoīs ſpeculatorem dedi te do mui iſrael. Si dicente me ad impiū mor te morieris tu nō annūciaueris ip̄e in ini quitate ſua moriet̉. Sanguinē ꝟo eius de manu tua requirā. Confirmat idem Ni colaus papa. xliij. di. Diſpenſatio inquit. celeſtis ſeminis nobis iniūcta eſt. ve ſi nō ſparſerimus: ve ſi tacuerimus. Uel ab ec cleſia mittit̉ quis ad predicandū ex priui legio vt predicatores et minores. Auguſti nenſes carmelite: ⁊ ſeruite ſaltem in eccle ſijs ſuis. In alijs eccleſijs non niſi vocati Et hi etiam debent mitti a prelatis ſuis. De quibus fit mentio in Clementina du dum. de ſepulturis. Qui autem vocatus ſeu miſſus ad hoc pertinaciter recuſat. ab eccleſia ⁊ deo contemnitur. Quod figura tum fuit in eo qui nolebat ducere vxorem fratris mortui. ⁊ ꝓpterea diſcaltiabat̉ vno pede vt exponit Auguſtinus. viij. q. i. ca. Olim. Nunc inquit euangelij quiſqꝫ pre dicator ita debet in eccleſia predicare ſiue laborare vt defuncto fratri. id eſt chriſto. ſu ſcitet ſanctum qui pro nobis mortuus eſt Et quod ſuſcitatum fuerit eius nomen ſe cipiat. Vt igitur ad ſanctum Bernardi num conuertamus ſermonem. Ipſe ſicut experientia facti manifeſtauit a deo electꝰ et a prelatis ordinis per obedientiaꝫ aſtri ctus officium predicandi ſuſcepit. Natus em̄ in ciuitate maſſa prouincie Thuſcie ex honeſtiſſimis parentibus patre videlicet Tollo et matre Niera nobilibus Se nenſibus ante completum ſeptenniū vtro qꝫ parente orbatus remanſit ſub cura ⁊ re gimine cuiuſdam venerabilis domine ſo roris matris eius cui nomen erat Diana que puerulum induxit ad virginis glorio ſe precipuam deuotionem. Et operam de dit vt literis vacaret ac moribus bonis. Creuit autem de virtute in virtutem ho neſtus affabilis ⁊ pauperibus libera liſſi mus. tantaqꝫ fuit in eo aptitudo ingenij ⁊ ſubtilitas intellectus ꝙ ante completum annum quintum decimū in grāmatica lo gica ⁊ morali ph̓ia ſatis mediocriter fuit inſtructus. Indeqꝫ cepit lectionē iuris ca nonici frequentare. Eratqꝫ vita eius ita munda vt omnibus alijs cederet in exem plum. Nam vt retulit mihi quidam vir fi dedignus cancellarius dominij Senēſis nomine Leonardus qui conſocius eius fuerat in ſcholis in etate illa adoleſcentie ad malū prona. Nullus audebat cū bern̄ ardino verbum turpe aut laſciuiū profer re. Quinīmo ſi quandoqꝫ alij adoleſcen tuli ⁊ ſcholares abſente Bernardino aliqͣ interꝭ ſe verba ocioſa referrent ſi vidiſſent ex poſt Bernardinū aduenientē mox alter alteri loquebat̉. Taceamus inquit quia Bernardinus venit. Quid plura. Anno etatꝭ ſue. xviij. Dū peſtꝭ truculētiſſima ſe uiret qͣi in tota italia. Is hoſpitali magno ſenenſi iacebat ml̓titudo egrotantiū ex pe ſte ⁊ vix erat qui illis miniſtraret. Nam ⁊ famuli om̄es ꝓ maiori parte ⁊ aromatarij in illo hoſpitali cōmorantes ⁊ capellani et alij plurimi peſte percuſſi obierant. Erat illis tꝑibus rector hoſpitalis quidā vir de uotus ⁊ ꝓbus dominus Iohannes de gē naronibꝰ qͥ videns ſibi humanū deeſſe au xiliū ad ꝟginē pijſſimā ſe ꝯuertit illā dep̄ cās vt tam extreme infirmoruꝫ neceſſitati F 4

ſuccurreret O felix adoleſcētia bernardini O ardētiſſima caritas cordis eiꝰ. O pie tas oībus poſteris predicanda. Mox vt Bern̄. audiuit q̄ de infirmis paciētibꝰ di cebat̉ monuit qͣplures iuuenes ⁊ vna cuꝫ illis ad hoſpitale ſe ꝯtulit. Nec timuit mo ri nec horruit peſtē. Neqꝫ labores refugit. Manſit ibi qͣtuor menſibꝰ die noctuqꝫ mi niſtrās egrotis ꝓpter deū. Exinde cū peſtꝭ ceſſaſſet repetijt domū ⁊ qͣtuor menſibus egrotans qͣſi ſꝑ in lectulo iacuit. Adepta ꝟo bona valitudīe ſenſit ꝙ quedā domīa Bartholomea ſoror patrꝭ eius ceca ⁊ ſur da ⁊ ī lectulo valitudinaria neīeꝫ habebat qui illā iuuaret. Mox ad illā ſe ꝯtulit ei qꝫ ꝑ plures mēſes vſqꝫ ad mortē obſequio ſiſſime miniſtrauit nulla fractus nauſea. nll̓oqꝫ labore turbatꝰ. Mortuo illa a deo inſpiratus r̄licto ſeculo ⁊ oībꝰ ſuis bonis pauꝑibus erogatis habitū religionis mi norū deuotus accepit in die natiuitatis ꝟ ginis gl̓ioſe qͣ etiā die natus fuerat ex vte ro matris. Anno etatis ſue. xx. ante altare maius ſctī Franciſci de ſenis. Quē habi tū ſibi dedit frater Ioh̓es riſtorij vir ſan ctus ⁊ in dei ſeruitio ꝓbatus. Inde ad lo cū de columbaria de voluntate p̄latoruꝫ ſe ꝯtulit vbi in om̄i deuotōe ⁊ ꝑfectione et obſeruantia regule ſuū nouiciatū expleuit Facta ꝟo ꝓfeſſione ſcꝫ natiuitatis ꝟginis orōni ⁊ ſtudio lraꝝ ſe dedit. Et cuꝫ factus eſſet ſacerdos primā miſſā in die natiuita tis ꝟginis celebrauit. Qua etiā die man dato accepto a gn̄ali mīſtro d̓ penitētia p̄ dicanda: primū ſermonē ad ppl̓m habuit. ¶ Secūdo cōmendat̉ p̄dicatio ſctī Bern̄ ardini ꝓpter charitatē. Predicauit em̄ ad honorē dei ⁊ ſalutē aīarū. Iſte em̄ debet eſſe finis p̄dicatoꝝ verbi dei. Naꝫ qͥ ꝓpter cupiditatē p̄dicant vel vanitate ⁊ gl̓iam mūdi figurant̉ ꝑ Balaam. De qͥbus dic̄ Petrus in. ij. epl̓a. Secuti ſunt viam Ba laam ex boſor qͥ mercedē iniquitatis ama uit: correptionē ꝟo habuit ſue veſanie. ſb̓ iugale mutū. Suꝑ quibus ꝟbis dic̄ Be da. ij. q. vij. ca. ſecuti. Ꝙ ml̓ti catholicoruꝫ intantū amāt mercedē iniquitatis vt etiā docti ab indoctis: clerici a laicis merito re darguant̉. Qui iure cōparant̉ ꝓphete qui verbis aſine cōtra naturā loquentis corri pit̉. nec tamē a ꝓpoſito primi oꝑis retarda tur. hec ille. Quāuis tn̄ p̄dicatores nō de beant predicare principaliter ꝓpter tem poralia habenda. Alias tanqͣꝫ venditoreſ boum de tēplo eijciunt̉. Debet tn̄ populꝰ ſubminiſtrare eis neceſſaria iuxta illud.i. ad Choꝝ. ix. ca. Non alligabis os bouis triturantis. Unde hyero xvi. q. i. c. penul timo ait. Apoſtolicis viris ⁊ euāgelizanti bus in neceſſarijs vſibꝰ nolle tribuere ſeip ſum cōdemnare eſt Et Augꝰ. in lib. d̓ ba ptiſmo paruuloꝝ. Non eſt venale euāgeli um vt ꝓ temporalibus predicet̉. Qui em̄ ſic vendūt magnā rem vili vendunt. Ac cipiant ergo p̄dicatores ſuſtentatōem ne ceſſitatis a populo. mercedem diſpenſatio nis a deo. Non em̄ a ppl̓o reddit̉ qͣſi mer ces illis qui ſibi in charitate euangelij ſer uiunt. ſed tanqͣꝫ ſtipendiū dat̉ quo vt poſ ſint laborare paſcant̉. Hec ille. Et paulꝰ i. ad Coꝝ. ix. c. Quis militat ſuis ſtipen dijs vnqꝫ. Et iterū. Si nos vobis ſpūalia ſeminamus nō magnū eſt ſi nos carnalia veſtra metamus. Et iterum. Dn̄s ordina uit his qui euāgeliū annunciant de euan gelio viuere. Dixi em̄ omīa ꝓpter indiſcre tionē quorundam ppl̓orū qui vellent pre dicatores viuere de aere vel vento. Nolo tamē excuſare p̄dicatores cupidos ⁊ aua ros ambitioſos honoꝝ ⁊ dignitatuꝫ. Qui imitari debent ſanctu Bernardinū reruꝫ temporaliū contemptorem. Naꝫ ⁊ ter vo catus ad epiſcopalē dignitatē minime ac quieuit Diuitias nō congregauit dicens cum Paulo Act. xx. c. Argentū aūt auruꝫ aut veſtem nullius veſtrū concupiui. Et li cet in om̄i vita ſua verus fuerit pauꝑtatis amator diſcipuluſqꝫ ⁊ filius beati Fran ciſci. Tamen illud eſt de ip̄o notabile int̓ cetera quod Mediolani oſtendit exēpluꝫ charitatis necnō ⁊ ꝯtemptus pecunie. Dū em̄ ibi ppl̓o diebus pluribus p̄dicaſſet. il luſtriſſimus dux eiuſdem vrbis Philipp eidē ꝑ fidelē nunciū multā auri copiaꝫ in elemoſinā miſit. Nuncius itaqꝫ auri pon dere reuerēter aſſūpto ad ꝯuentū fr̄m fe ſtinanter acceſſit. Et ꝑgēs ad cellā ſancti Bernardini aurū ſibi ex parte domini dy cis benigne ⁊ reuerendiſſime preſentauit Ip̄e ꝟo vir dei hilari vultu gͣtulantiqꝫ aīo

predictū aureū munus ⁊ ſi in ꝓprios vſus accipere recuſaret: charitatis tn̄ zelo in re demptionē captiuoꝝ ⁊ pauperū vſus mi ſeri cordit̓ exhibere decreuit. Accerſito igit̉ quodā probo venerādoqꝫ ciue ſocioqꝫ vo cato ſumptaqꝫ ab ipſo ciue pecunia ad car ceres clam ⁊ incūctāter acceſſit ⁊ qͣꝫ pluri mos inde captiuos redemit relinquamqꝫ partē pauꝑibꝰ cū magna animi hilaritate diſtribuit. Sciēs aūt illuſtriſſimꝰ ille dux que facta fuerāt ſctm̄ Bernardinū mira biliter cōmēdauit ¶ Tertio cōmēdat̉ pre dicatio ſancti Bernardini ꝓpter patiētiā fuit em̄ patiētiſſimꝰ in laboribꝰ in infirmi tatibꝰ ⁊ in ꝑſecutiōibꝰ. Et vt de ꝑſecutiōi bus loquar: accuſatꝰ fuit tanqͣꝫ hereticus ab emulis quibuſdaꝫ Martino quinto. Qui eū ad ſeⁱ venire p̄cepit. Ante ꝟo qͣꝫ ſe cōtuliſſet ad vrbē ſanabat vndiqꝫ falſi ru mores de ſctō Bernardino. Dicebāt em̄ populi: veniet veniet ille hereticꝰ. Alij cō buret̉ ille hereticus ⁊ ſimilia. Dū ꝟo vr bem intrauit oſtēdebat̉ digito ⁊ vnus alte ri cachinādo dicebat. hic hic eſt ille. Ipſe ꝟo hec oīa pro dei amore equanimit̉ tole rabat. Et tandē veritate inſpecta ⁊ cōper to clariſſime ꝙ nō colū catholicus foret ſꝫ etiā fidei digniſſimꝰ preco a pōtifice gratio ſe viſus eū ⁊ auditꝰ ⁊ cū eius benedictiōe p̄dicare cepit in vrbe. Tandē ꝟo gratiaꝫ deus orieiꝰ ⁊ ꝟbis infudit: vt om̄is ppl̓us cōflueret ad eū audiēdū: ac ſi fuiſſet ange lus dei ⁊ quāto prius nomē eius videbat̉ om̄ibꝰ odioſum: tāto poſtea cūctis vtriuſ qꝫ ſexus factū eſt venerabile. Predicauit ſic multo tꝑe cū incredibili animarū fru ctu: qui etiā ꝑdurat vſqꝫ ad tꝑa nr̄a. Paſ ſus eſt ⁊ alias ꝑſecutiōes: eo ꝙ ſemꝑ ꝟtu tes ꝑſequit̉ inuidia. A nōnullis emulis di cebat̉ litteraꝝ ignarus cū tn̄ in ſcripturis diuinis foret eruditiſſimꝰ. Alij ꝟo qͣdra ginta ẜmones dūtaxat eum ſcire aſſeuera bant. Pleriqꝫ ꝟo curioſi ⁊ vana eloquētia tumidi ignauū ineptū ⁊ impollutū fate bant̉. Qui tn̄ in hoc dicēdi genere ⁊ in hiſ que p̄dicari debent pro ſalute ppl̓oꝝ irrep̄ henſibilis erat. Sꝫ hoc nō videri debꝫ mi rum ꝙ. ſibi hoīes flagitioſi detraherēt: cuꝫ ſemꝑ fuerit hoīm maloꝝ cōſuetudo ſanā doctrinam ſpernere ⁊ deteſtari. Unde La ctantius li. v. diuinarū inſtitutionū de Cy priano ſic refert. Unus p̄cipuus ⁊ clarus extitit Cyprianus: qui magnā ſibi gloriā ex artis oratorie ꝓfeſſione queſierat et ad modū multa conſcripſit in ſuo genere mi rāda. Erat em̄ ingenio facili copioſo ſua ui ⁊ que ẜmonis maxima eſt ꝟtus aperto vt diſcernere nequeas vtrū ne ornatior in loquēdo an facilior in explicādo an poten tior in ꝑſuadēdo quiſqͣꝫ fuerit. Hic tn̄ pla cere vltra verba ſacramētū ignorātibꝰ nō pōt: quoniā myſtica ſunt que locutus eſt ⁊ ad id preparata vt a ſolis fidelibꝰ audiā tur. Deniqꝫ a doctis huius ſeculi quibus forte ſcripta eius innotuerūt derideri ſolet Audiui ego quēdā hoīeꝫ diſertū ſane qͥ eū immutata vna lr̄a cōprianū vocaret qͣſi qui elegans ingenium ⁊ melioribꝰ rebus aptū ad aniles fabulas ꝯtuliſſet. Hec ille De btō Hieronymo quid referemꝰ qui lu mē ſplēdidiſſimū eccleſie fuit: ⁊ tn̄ dentes malignoꝝ nō euaſit. Et vt ipſe ad Nepo tianū ſcribit. Per infamiā ⁊ bonā famam xp̄i miles gradit̉. Nec laude extollit̉: nec vituperatōe frangit̉. Per diem ſol nō vret eū neqꝫ luna per nocte. Impleuit iſta ſcūs Bernardus: qui dū fallo ſibi ml̓ta obijce retur: et quādoqꝫ cōtumelioſe dicerētur in faciem: nunqͣꝫ vultus hilaritatē mutauit: nunqꝫ verbuꝫ protulit iracundie. Sed in omnibꝰ benedicebat deum Sicut accepti ab his qui ſecū famillarit̓ cōuerſati ſunt. ¶ De ſufficientia et prudentia atqꝫ ſtu penda efficacia p̄dicatōis ſancti Bernar dini. ¶Capitulum. II. Ecunda excellētia pre F dicationis ſancti Bernardini dicit̉ conditionis. Habuit qui dem ſua predicatio tres ſingu lares conditiones. Prima dicitur ſufficientia. Secunda prudentia. Tertia efficatia. ¶ Prima conditio fuit ſufficientia. Tria enim requirūtur in predicante: vt populū inducat ad bene beateqꝫ viuendū: ẜm Au guſtinū. iiij. li. de doctrina chriſtiana. Pri mum eſt vt doceat. Secundū vt delectet.

Tertiū vt flectat̉ ⁊ moueat. Et cum quis iſta facit induſtria artis rhetorice ad ho norem dei ⁊ ſalutē animarū bene eſt ⁊ lau dabile ẜm eundeꝫ Auguſtinū. Sed cum ſpirituſſanctꝰ vtitur lingua predicatoris vt inſtrumēto ad iſta efficiendū. ſicut fuit in apoſtolis qui imperiti erāt. Tūc opus illud eſt gratia gratiſdata: que dicitur gra tia ſermonis ⁊ lingua angelorū. Et ſermo ſapientie dicitur in locutione de diuinis. Sermo ſciētie de humanis: vt de moribꝰ et vitijs et virtutibus: et huiuſmodi. ſcd̓m Tho. xxij. q. clxxiij. Perfectius autem iſta operatur gratia qͣꝫ natura vel ars. Sed aliquādo aptitudine naturali in p̄dicato re exiſtente et arte rhetorice adiuncta: ali quando etiam ſpirituſſanctꝰ operatur ple nius iſtud ſcilicet inductionē auditorum ad faciendū que predicat. Hominis ergo eſt ſe p̄parare ſcilicet vt bene dicat. Deuꝫ autem dirigere linguā. Et vt dicit Augu ſtinꝰ in prefato libro de doctrina chriſtia na. Sapientia ſine eloquētia parum pro fuit quo ad populos. Eloquentia ſine ſa pientia multū nocuit. Eſt enim vt gladi us in manu furioſi. Sapientia cū eloquē tia multū iuuat ⁊ operat̉. Sctūs Bernar dinus predicādo docebat: quia ipſe ꝟo do ctus erat. vt etiā patet in ſermonibꝰ quos compilauit. Delectabat etiaꝫ auditores: adeo vt vniuerſaliter omnes verbis ſuis reuocillarent̉ tanqͣꝫ ſi ſumerent ſapientiſſi mum cibum. Flectebat inſuꝑ ⁊ mouebat hominū affectus: vt oſtendemꝰ in tertia conditione. Quare ipſe ſufficiētiſſime do cuit. ⁊ predicauit. ¶ Secūda conditio pre dicationis ſancti Bernardini dicit̉ pru dentia. Fuit enim prudentiſſimꝰ ad eui tandū omnia illa: a quibus predicatores verbi diuini debent abſtinere: que ſunt. Falſitas. Idulatio actantia. candalum. Contentio. Superfluitas. euitas. ndiſcretio. Primo abſtinere debent predicatores a falſitate. Non enim ſunt aſſumenda ali qua falſa pro quacūqͣꝫ vtilitate que poſſet inde ſequi: quia ſic veritas redderet̉ ſuſpe cta. argumētū. di. ix. ea. Si ad ſcripturas. Ideo Auguſtinꝰ ait. xxij. q. ij. ca. Primū. Ad ſalutē non debet quis peruenire opi tulāte mēdatio Et idem pertractās illud Apoſtoli. i. ad Corin. xv. ca. Inuenimur falſi teſtes. Perhorrendū eſt inquit aliqͥd falſe d̓ deo dicere: etiā ſi ad laudē eius per tinere videatur. Non em̄ minore ſed ma iore fortaſſis ſcelere in deo laudat̉ falſitas: qͣꝫ vituperet̉ veritas. Et idem in libro de mendacio. Mendaciū maxime pernicio ſum eſt qd̓ fit in his que ad religionē chri ſtianā pertinent. Ideo doctores tenent ꝙ ſi qͥs nō ex lapſu lingue ſꝫ ex induſtria di ceret mendaciū in predicando mortaliter peccaret nec excuſaret̉ ſi hoc faceret cauſa cōuertendi animas ad deum: quia vit ait Apoſtolus. Deus non eget noſtro mēda cio. Tempore meo inuēti ſūt aliqui fingē tes ⁊ p̄dicātes miracula falſa viſiones ex cogitatas. Prophetias determinatas ẜm ſuū ſenſuꝫ ⁊ alia huiuſmodi qui tamē eua nuerūt in cogitatiōibꝰ ſuis. Nonnulli ꝟo vt ignorātibꝰ ſapiētes apparerent falſas allegationes ad ſuū propoſitū induxerūt. Unde dum quidā amicus meus predi caret neapoli inducere voluit ad roburet confirmationē cuiuſdā ſui dicti ſententiā cōmētatoris qui tamē forte nec in aliquo cōmento dictū illud tangebat: et dum fal ſo allegaſſet cōmentatore. pͥmo de anima iij. de anima. ij. phiſicoꝝ. iij. metaphiſice. et huiuſmodi. Tandē multiplicādo verba dixit. Et hoc idem cōfirmat cōmentator. primo ethicoꝝ. iij. ethicoꝝ. vij. ethicoꝝ. qui tamē de ethicis non ſe intromiſit. Ille idē fecerat ibi quandā cathenam doctorū et falſos illos inducebat dicēs Et hoc refert Auguſtinꝰ libro. ij. de ciui. dei. et. iij. de tri nita. et in Encheridion ⁊ huiuſmodi. Ita ꝙ apud imperitos videbat̉ homo mirabi lis: ſed apud doctos ignarus ⁊ mēdacijs plenus ¶ Secūdo predicatores abſtinere debēt ab adulatione ne ſcilicꝫ laudet po puluꝫ in quibꝰ reprehēſibilis eſt quod eſt peſſimū. Uel etiaꝫ de temporalibꝰ magni ficencijs niſi forte hoc ſcd̓m fiat tempera te vt melius ferant correctionē duram im

mediate ſequēdā. Adulari enim peccato ribus eſt graue peccatū. vt ptꝫ. xlvi di. ca. Sunt nōnulli. Et clericus adulationi ſer uiens degradari debet. eadem. di. ca. Cle ricus. Et nihil eſt miſerius eo qui adula tionibꝰ delectat̉. vt dicit̉. lxxxiij. di. ca. Ni hil illo paſtore. Et vtilius eſt peccante ſe uere corrigere qͣꝫ adulādo palpare. v. q. ca Non omnis. Et vtilius eſt ⁊ melius pro veritate pati ſuppliciū: qͣꝫ pro adulatōe be neficium. xi. q. iij. ca. Nemo. Et adulatio prohibet̉. C. Si quis aliquē teſtari prohi buerit. Et eſt adulatio ſermo prolatus vt placeat. ¶ Tertio debēt predicatores caue re a iactātia. Sunt enim quidā qui ſem de ſe bene dicūt ⁊ alios contemnut: de qui bus Gregoriꝰ ait. xlvi. di. ca. i. Habet hoc propriū doctrina arrogantiū vt neſciant humiliter docere quod ſciunt. ¶ Quarto debent p̄ditores cauere a ſcandalis prela torum ⁊ alioꝝ maiorū vt non dicātur irra tionabiliter eoruꝫ vitia: vnde ſequit̉ ꝙ nec illi emendant̉ nec populi ꝓpterea edificā tur aūt meliores fiunt. Et precipue caute agendū dum loquūtur p̄dicatores de cle ricis: quia vt ſcribit̉ extra de immunitate eccleſiarū. ca. Clericis. Clericis laicos in feſtos oppido. id eſt valde. ẜm gloſam tra dit iniquitas. Idem. ij. q. vij. ca. Laicos. ⁊ ca. Laici. ¶ Quinto debent predicatores prudētes cauere a contētionibꝰ cum alijs predicatoribꝰ. vnde Apoſtolus i. ad Ti motheū. iij. ca. ait. Noli cōtendere verbis: ad nil enim vtile eſt niſi ad ſubuerſionem iudientiū. Nec ex hoc ꝙ alius habeat ma iorem cōcurſum qui ſit etiā minus ſciens predicator indignationē oſtēdat. Nam et chriſtus indignatꝰ non fuit ꝙ aliquando Iohānes baptiſta fuerit in maiori opinio ne populi qͣꝫ ipſe. Si aūt audit alium pre dicatorē dicere aliqͣ que nō ſunt repro bata nec cōtra fidem vel bonos mores ſed du bia: qͣꝫuis ipſe non ſit illius opinionis ſuffi cit ſibi dicere opinionē ſuam cum ſuis ra tionibꝰ er non impugnet alium odioſe: qꝛ hoc eſt intrare cōtentiones ⁊ ſcandalizare populos. Si etiā audit predicatorē alium dixiſſe cōtra fidem ⁊ bonos mores vel de terminata per eccleſiā non credat finaliter niſi audiat a fidedignis. Et tūc corrigat eum fraternaliter vt retractet. Qd̓ ſi ille noluerit facere tūc publice p̄dicandū con tra ipſum Si aūt p̄dicator ipſe admonitꝰ errauit debet patiēter audire ⁊ ſe corrige re dictaqꝫ ſua erronea emēdare. ¶ Sexto p̄dicatores prudētes debēt abſtinere a ſu perfluitate ⁊ nimia prolixitate: qꝛ vt Pro uerb̓. dicit̉. Gaudēt breuitate moderni. ff. qd̓ metus cauſa. l. i. Et. C. de appel latiōi bus. l. Ampliorem.§. In refutatorijs. Et C. de precibꝰ imperatori offerēdis. l. Si mili. vnde Gregꝰ. in omelia ait. Alimēta que minus ſufficiunt auidius ſumuntur. ¶ Septimo abſtinere debēt p̄dicatores a leuitate ne dicant verba ocioſa ⁊ fabulas ad ꝓuocādū riſum. Et ſi aliqn̄ opus eſt fa cere populū attentū cū aliqua modeſta fa cētia tēptate fiat ⁊ raro. Non ſit etiā leuis predicator ad ferendā ſentētiā de quolibꝫ actu ꝙ ſit peccatū mortale. Et in omnibꝰ vtatur grauitate ſicut bos lapſus qui for titer figit pedem. ¶ Octauo abſtinere de bent p̄dicatores ab indiſcretōe. Nam qui dam inter mulierculas de ſubtilitatibus theologie predicāt. Alij doctis ⁊ ſapiētibꝰ viris fabulas narrāt. Nonnullis in preci puis ⁊ maximis ieſu chriſti ⁊ virginis ma tris: aliorumqꝫ ſanctorū ſolēnitatibꝰ de lu do alee: de blaſphemia de vſura et ſimili bus predicāt. Nihil de copioſa materia ſe ſtiuitatē occurrēte tangētes Heu nō poſ ſum nō accuſare quendā qui in die natiui tatis ieſu xp̄i in ciuitate neritonēſi de ſodo mia totū ſermonē cōtexuit: cū tamē mirā da occurrāt de natiuitate chriſti iocūda. Pleriqꝫ etiā diu contra vitia inuehūt om ni honeſtate demiſſa talia loquūtur et di cunt qualia etiam in ore leonū turpiſſima videretur. Hi nolunt audire verba ſancti Franciſci qui ſic in regula fratruꝫ minoꝝ ſanctiſſime retulit. Moneo quoqꝫ et ex hortor eoſdē fratres meos dn̄o ieſu chriſto vt in p̄dicatiōe quā faciūt ſint examinata et caſta eorū eloquia ad vtilitatē ⁊ edifica tionē ppl̓i Annūciādo vitia ⁊ ꝟtutes penā ⁊ gloriā cū breuitate ẜmonis In om̄ībꝰ p̄ dictꝭ prudētiſſimꝰ fuit pre ceterꝭ p̄dicatori bus hoꝝ tꝑm dux ille verbi ſctūs bernar dinꝰ. Nā ſꝑ recte inceſſit p̄dicauitqꝫ ꝟita tē ſine falſitate: ſine fictōibꝰ: ſine adulatōe

cū honore ⁊ reuerētia p̄latoꝝ ⁊ totius cle ri cū humilitate in ꝟbis factis: cū patiētia ad cōtentiōes vitādas cū menſura ⁊ mō: cū grauitate ⁊ diſcretōe multa adeo ꝙ ex ceptis emulis eius ſermo gratus dulcis ⁊ delectabilis fuit om̄ibꝰ doctis pariter ⁊ in doctis viris ⁊ mulieribꝰ cūctiſqꝫ generibꝰ hoīum: prout om̄is italia clare firmiterqꝫ teſtat̉. ¶ Tertia cōditio p̄dicatiōis ſancti Bernardini dicitur efficacia. Predicauit em̄ cū admirabili animaꝝ fructu adeo ꝙ om̄es italie ciuitates ⁊ maiores ⁊ medio cres ⁊ minores pro maiore ꝑte ſua doctri na reduxit ad xp̄m. Ipſe pctōres cōuertit Ipſe vſuras extinxit. Ipſe ml̓tos habitū religionis induit. Ipſe fratrū de obſeruā tia loca ⁊ monaſteria conſtrui fecit. Ipſe diſcordātes ad pacē reduxit. Ipſe ad feſta colenda populos traxit. Ipſe deniqꝫ cun ctos mares ac mulieres vt deum timerēt amarēt allexit. Teſtant̉ hec om̄ia p̄clariſ ſime incliteqꝫ italie vrbes. Roma. ſena. peruſia. florētia. bononia. ferraria. venetia. padua. verona. vincentia. brixia. medola nū. ianua. ⁊ alie qͣꝫ plures. In quibꝰ itaqꝫ efficaciter ſeminauit verba vite vt vſqꝫ in p̄ſentē diē adhuc guſtent̉ fructꝰ p̄dicatio num ſuarū. Quinīmo ⁊ ſi qui poſt ipſum in officio p̄dicandi clari ſunt habiti vt fra tres Iohānes de capiſtrano. Iacobus de marchia. Mattheus d̓ ficilia. Antonius de botonto. Andreas de ſancto geminio. Iohānes de prato. Iacobus de donzellis de bononia. Herculanꝰ de peruſio. Fran ciſcus de treuio. Silueſter de ſenis. Anto nius de arimino. Michael de mediolano Bartholomeus de ayano. Antonius de vercellis. Seraphinus de gaieta. Cheru binus de ſpoleto. Franciſcus de ſpole to Hieronymus de florētia. Dominicus de goneſſa. Iacobus de gallio. om̄es fratres minores in hoc genere dicēdi famoſiſſimi et quicūqꝫ alij etiam de alijs ordinibꝰ me dicatiū pro maiori parte conati ſunt imi tari modum et regulā atqꝫ ſtilum ipſius ſancti Bernardini. Adhuc ⁊ ml̓ti exhis ſermones illius: populis pronūciarūt qui fructus vberrimos produxerūt. Ego etiā qui de Bernardino ⁊ ſi incōpoſite tamen non ſine deuotiōe precipua iſta refero om nem italiam luſtram predicauiqͣꝫ quadra ginta annis euangeliū ieſu xp̄i: Bernar dinū habui in ſtilo pronūciādi necnō ſcri bendi partem ⁊ preceptorē. Et licet illum non viderim legi tamē ſermones ameniſ ſimos quos cōpilauit. Predicaui et illos quādoqꝫ licet poſtmodū alias ego confe cerim. Qd̓ vtiqꝫ nō ex p̄ſumptiōe ſed cha ritate ac neceſſitate temporū volui temp tare. Nam ⁊ propter ſtudia humanitatis quibus iam cōpleta eſt omnis italia ⁊ pro pter virorum doctiſſimoꝝ in qualibꝫ facul tate copiam ac etiā propter ſubtilitatē po pulorū qui quodā modo propter multaꝝ predicationū frequentiā effecti ſunt curio ſi: conſulte viſum eſt mihi agere vt ſermo nes illos contexerē. Quare vt partē iſtam expediam concludo ꝙ ſanctus Bernar dinus fructuoſiſſime predicauit. ¶ Qualiter deus honorauit ſanctum Bernardinum in miraculis. in canoniza tione. et in gloria beata. ¶ Capitulū. III. Ertia excellētia predi cationis ſancti Bernardini: di cit̉ honoratōis. voluit em̄ deus honorare illum triplici honore Primus dicit̉ miraculoſe rutilationis. Secundus ſolennis canonizationis. ¶ Tertius ſuperne glorificationis. ¶ Primus honor fuit miraculoꝝ rutilan tium. Multa equidē miracula viſa ſunt de ſancto iſto. Nam eo mortuo in vigilia aſcenſionis ieſu xp̄i. dum fratres eius ſocij in aquiliano cōuentu corpore in cellula cū luminaribꝰ ſolo dimiſſo incederent vt ca pſa celeriter fieret in qua corpus illud re conditū ſenas tranſportarēt. Quidā ado leſcens Paſqualis nomine per ml̓tos an nos claudus qͥ nec rectꝰ incedere poterat ſꝫ manibꝰ reptādo ibat: cuiꝰ genua carno ſa dura erāt ⁊ tumida a ſpūſctō inſpiratꝰ ſic reptādo vt potuit ad corpꝰ ſctī bernar dini ꝑuenit: ⁊ deuotōe iuflāmatꝰ tetigit fa ciē eiꝰ ⁊ inde genua ſua cū fide infuſa mi rabili cōmēdas ſe ſctō viro. Mox in pe des ſurrexit ſanꝰ ⁊ liber ⁊ currēdo cum la chrymis ⁊ clamoribꝰ exultatiōis ad eccle ſiā ꝓperauit. Sentiūt om̄es voces: vident liberū quē viderāt vſu ambulādi priuatū

Mirant̉: gr̄as referunt om̄ipotēti deo et ſctō Bernardino. Cōmouet̉ ciuitas tota et fit ꝯcurſus viroꝝ ac mulieꝝ. Ciues ꝟo corpus ad eccleſiā cū hymnis ⁊ laudibꝰ et armatoꝝ cuſtodia deferri faciūt: ſocijs at qꝫ ſanctis referūt ne theſaurū ipſis a deo datū inde amouere p̄ſumant. vidi ego illū paſqualē ⁊ ſecū locutꝰ ſum qui retulit om nia que narrata ſunt. Eodē die iuuēcula quedā noīe Partia que menſibꝰ pluribꝰ in lecto iacuerat: nec per ſeipſam poterat am bulare. patiebat̉ etiaꝫ vulnera quedā que fiſtule dicunt̉ a medicis. audiēs ſanatuꝫ paſqualē ſuppliciter expoſtulauit ad cor pus ſancti deferri. Quo cū ꝑueniſſet ora tiōeqꝫ facta incolumis redijt domū nō ſo lum reſtituta viribꝰ corꝑis ſed etiā eodem inſtāti a fiſtulis ꝑfecte ſanata. Hanc ego allocutus ſum ⁊ parentes ac vicinos eius qui om̄es affirmarūt ſic eſſe vt expoſitum eſt. Sicilia de ſpoleto vxor nobilis viri Franciſci nō valens ſe mouere de lecto cū ſic per plures annos moleſtata fuiſſet: de ducta ad corpus ſancti Bernardini reſti tuta eſt optime ſanitati Et hec om̄ia retu lerūt ml̓ti ſpoletini etiā ⁊ ipſa q̄ pͥma erat in eccleſia maiore dū ibi vna qͣdrageſima p̄dicaui. Alia mulier de ppl̓o que annis trigintaſeptē om̄i vſu ambulādi priuata extiterat ducta ad corpus ſancti Bernar dini mox ſanitatē adepta eſt Hanc ego vi di ſanā ⁊ robuſtā: ac ſi nullū ante a maluꝫ paſſa fuiſſet. Sunt ⁊ alia iſtius ſancti mi racula multa vſqꝫ in hodiernū diē. Ad ſa crum cuius tumulū frequēter mēbra lan guentū mō ſanitati quolibet morbo fue rint grauata reſtituuntur. ¶ Scd̓s honor quo deus honorauit ſctm̄ Bernardinū di cit̉ ſolēnis canonizatiōis. Fuit equidē ca nonizatꝰ cū multa ſolēnitate ⁊ magnificē tia pre ceteris quos vidimꝰ canonizari. Nam tꝑe meo Egenius quartꝰ canoniza uit ſctm̄ Nicolaū de tolentino. Calixtꝰ ter tius ſctm̄ Uincētiū ⁊ ſctm̄ O ſimūdum. ius ſecūdus ſanctā Catherinā de ſenis Sixtus quartꝰ ſctm̄ Bonāuēturam. Et Nicolaus quintꝰ ſctm̄ Bernardinū. Sꝫ in canonizatiōe iſtius ml̓ta cōcurrerūt fa cientia ad gloriā eius: videlicꝫ annꝰ iubi leus quo ex om̄ibꝰ xp̄ianoꝝ partibꝰ multitudo maxima ꝯfluebat ad vrbē. Et dies penthecoſtes feſtum vtiqꝫ ſolēniſſimū. Et generale capitulū fratrū minoꝝ in quo cō uenerūt vltra quinqꝫ milia fratꝝ. Et ego de ipſo poſt canonizationē ſermone ad po pulū habui in quo cōcurrerūt ml̓ta milia virorū ac mulierū. ¶ Tertius honor quo deus honorare voluit ſctm̄ Bernardinū dicit̉ ſuperne glorificatiōis. In celeſti nā qꝫ patria vltra eſſentiale p̄miū coronatur aureola que debet̉ doctoribꝰ. de qua dixi mus in opere de laudibꝰ ſctōꝝ in ſermone de ſctō Petro martyre. Dicere itaqꝫ poſſu mus illud Pſalmiſte. Magna eſt gloria eius: magna vtiqꝫ in ecclelia militāte: ma ior in eccleſia triumphāte. Quare cōueniē ter de ipſo referre poſſumus qd̓ de Paulo primo heremita in ſua vita Hierony. ſcri bit. Si mihi inquit lectionē optione dn̄s dignaretur cōcede magis eligerē tunicam Pauli cū meritꝭ eius: ita ⁊ ſancti Bernar dini qͣꝫ regū purpuras cū gēmis ſuis. De precemur ergo deū celi vt per merita tan ti ſancti dignos efficiat nos ſua gratia. Et tandē ad vitā ꝑducat eternā. Amen. IFini feſiciter.

AM. M Sτ4Hτ. A.τHEX QCSEIDSEF