Qg C T C S nox. Cq I T C QIIIIII Q I A.. Arrabe 8 A. V xM Hg xxo. x IA C ¶ec xIx.V HGC 538 IISoxIIIICVct. j j iipxcio j1 Lxran vo Ir C xix. C ci. CcRape cxiii adlx xcLLLIEILIIIIAlrc.j IIIIIIIEICI vE

Intipit vatiouale diuiuoric. o iior.. IFAC εωαχ(

¶ A. jv. E.xxxjx. xxxv xopl̓s veſt ocxo Gehelaſt ſ.aS opogH Q0 h 9g. VS..9 2940 p vocijb 5 G GF. S 9 0 ¶Vo. vx. At ꝝ. b. Abiẜ 24 E ꝯiuinoꝝ officiorum Vecūqꝫ in eccl̓iaſticis officijs rebus ac orna mētis ꝯſiſtunt. diuinis plena ſunt ſignis. atqꝫ miſterijs. ac ſingula ce Neſti ſunt dulcedine re dundācia. Si tam̄ dil gentem habeāt inſpee torem. qui norit mel de Ade duriſſimo ſaxo. quis tamen nouit ordinem cel petra ſugere. oleumqꝫ et ratōnes ipſius ponet in terra. Scrutator qͥp pe maieſtatis opprimet̉ a gloria. Siquidē pute us altus eſt. et in quo aquam hauriam nō habeo niſi porrigat ille qui dat omnibus affluenter et non improperat. vt inter mediū moncium tranſe untem. hauriam aquā in gaudio de fontibus ſal uatoris. Licet igit̉ non omnium que a maioribus tradita ſunt racio reddi poſſit. quia tamen quod m hijs racione caret extirpandum eſt. Idcirco ego Guilhelmus ſācte minatēſis eccleſie ſola dei paciencia dictus ep̄us pulſans pulſabo ad oſtiuꝫ ſi forte clauis dauid aperire dignet̉ vt me intro ducat rex in cellam vinariaꝫ. in qua michi ſuꝑnū demonſtret̉ exemplar. quod moyſi fuit in monte monſtratū. quātenꝰ de ſingulis q̄ in eccl̓iaſticis officijs rebus ac ornamētis ꝯſiſtunt. quid ſigni ficent et figurent. eo valeam reuelante clare et aperte diſſerere. et ratiōes ponere. qui linguas infantum facit diſertas. cuius ſpiritus vbi vult ſpirat diuidens ſingul̓ prout vult ad laudem et gl̓iam trinitatis. Sane hic ſacramenta ꝓ ſignis accipimꝰ ſeu figuris. que ſiquidē figure non ſūt virtutes: ſed virtutū ſigna. quibus tanꝙͣ ſcrip Ituris vtentes docent̉. Signorum autē alia ſunt naturalia. alia poſitiua. de quo et quid ſit ſacra mentum dicet̉ in quarta parte ſub. vij. particula canōis. ſuꝑ verbo. miſterium fidei. Sacerdotes ligitur et prelati eccleſie quibus datum eſt noſſe miſteria. ꝓut in luca habetur. Et ſacramētorum portatores et diſpenſatores exiſtūt ſacramenta intelligere. et virtutibꝰ que per illa ſignifican tur fulgere debēt vt ex eoꝝ luce ceteri ſimiliter illuminent̉. alioquin ceci ſunt et duces cecorum iuxta illud ꝓpheticum. Obſcurent̉ oculi eorum ne videant. Sed prochdolor ipſi hodie vt plurimū de his qui vſu quotidiano in eccl̓iaſticis contrac tant rebus. et ꝓferunt officijs. quid ſignificent et quare inſtituta ſunt modicum apprehendunt. adeo vt impletū eſſe ad literam illud ꝓpheticum videatur. Sicut populus ſic ſacerdos. yſa. xxiiij Ferentes ſiquidē panes ꝓpoſicionis ad menſam domini. atqꝫ miſteria que neqꝫ intelligunt neqꝫ vident. tantum inde miniꝝ iuſto dei iudicio ha bituri. quantū et iumenta panes ad vſum portā cia aliorum. de qua ignorancia racionē reddituri ſunt in die vindicte et ire quandoquidē cedri pa radiſi tremebunt. quid ergo faciet virga deſerti ctor. A pclj Obit ho. SL.SS Aÿ h9 gelL Q9S 9j 8 9LA fſax. j. pi o4 4QSoc b5 ſ 4iẜ §..b.S . h la. Aj ſc bꝝ Symo Sothol̓.. j vecQIie TX. paAF Eis em̄ per ꝓphetam dicet̉. Ipſi vero nō cogno uerunt vias meas qͥbus iuraui in ira mea ſi intro ibunt in requiem meam. Siquideꝫ liberaliū atqꝫ quarumlibet arcium profeſſores nude forte atqꝫ incolorate in illis plerumqꝫ contenta. ſatagunt cauſis et raciōibus veſtire. fulcire atqꝫ colorare pictores quoqꝫ ac quilibet mechanici. ſeu opifi ces in quibuſſibet operum ſuoꝝ varietatibꝫ ſtu dent veriſimiles ratōnes et cauſas. et reddere et in promptu habere. Sed et ſecundū ipſas mun danas legēs turpe eſt patricio. et cauſas trac tanti. ignorare ius in quo verſatur. Verum licet ſacerdotibus ſciencia ſit valde neceſſaria ad doc trinam. non eſt tamem ſimplicibꝫ ſacerdotibus. eciam a ſcolaſticis detrahendū. Iuxta illud. dis non detrahes. Vnd̓ ſcd̓m auguſtinū. Non irride būt ſi forte aduerterint aliquos antiſtites et mi niſtros eccleſie vel cum barbariſmis et ſoloeciſ mis deum inuocare. vel eadem verba que ꝓnunci ant non intelligere. ꝑturbateqꝫ diſtinguere. nō quia talia corrigenda non ſunt. ſed quia ſūt pie a ſcientibus tollerāda. Que aūt ſacerdotes ſcire debeant. in ſcd̓a parte ſub tractatu de ſacerdote dicetur. Porro nō videt̉ ꝙ ea que in eccl̓iaſticis fiunt rebus atqꝫ officijs. figuralit̓ fiant. tum qꝛ figure receſſerunt. et eſt tempus hodie veritatis tum qꝛ non debemꝰ iudaizare. Sed licet reuera figure quaꝝ hodie veritas apparuit receſſerint tamen adhuc multiplex veritas latet quā non vi demus. ꝓpter quod vtitur eccl̓ia figuris. verbi gracia ꝑ veſtimenta candida intelligimꝰ aliquo modo decorem animarum noſtrarum ſcꝫ gloriam immortalitatis noſtre quā videre non poſſumꝰ manifeſte. et in miſſa a prefatione in antea criſti paſſio repreſentat̉. vt tenacius et fideliꝰ memo rie teneatur. Notādum autem eſt ꝙ eoꝝ que in lege continentur. alia ſunt moralia. alia miſtica. oralia ſunt que mores informant. et ſic intelli genda ſunt prout ipſa verba ſonant. vt diliges deum. honora patrē. non occides. et huiuſmodi Miſtica ſunt figuralia. que aliud ſignificāt pre ter id quod littera ſonat. Horum autē alia ſunt ſacramentalia. alia cerimonialia. Sacramētalia ſunt de quibus ratō reddi poteſt. quare ad lr̄am ſic precepta fuerūt vt de circunciſione et de ob ſeruancia ſabbati et huiōi. Cerimonialia ſūt de quibus racio reddi nō poteſt quare p̄cepta fue runt. vt non arabis in boue et azino. nō feres ve ſtem lino ſanaqꝫ contextā. non ſeres agrū diuer ſo ſemine et huiōi. Siquidem qͣntum ad moral̓ lex non recipit mutacionem. ſed quantū ad ſac mentalia et cerimonialia mutata eſt quo ad ficiem litere miſticus tamen eorum intell mutatꝰ non eſt. Vnde non dicit̉ lex mūt uis trāſlato in nos ſacerdocio ſit tranſle endū quoqꝫ eſt ꝙ in diuinis ſcripturi hiſtoricus. allegoricus. tropologici gicus. Vnde ſecundū boeciū. Omni ritas aut eſt ex hiſtoriali. aut ali vtroqꝫ cōpoſita intellectu. Et ſi

debemus diuinam ſcripturā in ethicam ſcrutari. iuxta literam. Secundo iuxta allegoriam. id eſt ſpiritualeꝫ intelligenciā. Tercio ſcd̓m futuroꝝ beatitudinē. Hiſtoria eſt ſignificacio vocum ad res videlicet quando res quelibet quomodo ſcd̓m litteram geſta ſit. plano ſermōe refert̉. vt quo modo populus iſraheliticus ex egipto ſaluatus tabernaculū domino feciſſe narratur. Et dicitur hiſtoria ab hiſtorin quod eſt geſticulari. inde hi ſtriones geſticulatores vocant̉ qͣſi hiſtoriones Allegoriā eſt quādo aliud ſonat in littera et ali ud in ſpiritu vt quando ꝑ vnū factum aliud intel ligit̉. ꝙ ſi illud ſit uiſibile. eſt ſimpliciter allego ria ſi inuiſibile et celeſte. tunc dicitur anagoge Eſt eciā allegoria. quando ꝑ alienum ſermonem alienus ſtatꝰ deſignat̉. vt cum xp̄i preſencia vel eccleſie ſacramenta verbis vel miſticis rebus de ſignantur. verbi gr̄a. vt ibi. Egrediet̉ virga de radice ieſſe. qd̓ aperte ſonat naſcet̉ virgo maria de ſtirpe dauid qui fuit filiꝰ ieſſe. Aiſticis vero rebus. vt populꝰ ab egipciaca ſeruitute ꝑ agni ſanguinem liberatꝰ. ſignificat eccl̓iam paſſione xp̄i a demoniaca ſeruitutē ereptā. Et dicit̉ alle goria ab aleon grece quod eſt alienū ⁊ gorē qd̓ eſt ſenſus. quaſi alienus ſenſus. Tropologia eſt conuerſio ad mores ſeu moralis locutō ad correc cionem. et morū inſtitucioneꝫ miſtice vel aperte reſpiciens. Miſtice vt ibi. Omni tempore veſti menta tua ſint cādida et oleum de capite tuo nō deficiat ideſt opera tua ſint mūda. et caritas de mente tua nūquamdecidat. et ibi oportet ut da uid interficiat in nobis goliam. id eſt humilitas ſuperbiam. Aperte. vt ibi. Frange eſurienti pa nem tuum. et ibi non diligamus lingua neqꝫ ver bo ſed opere et veritatē. Dicitur autem tropo logia a tropos quod eſt conuerſio et logos qd̓ eſt ſermo quaſi conuerſus ſermo. Anagoge di cit̉ ab ana quod eſt ſurſuꝫ. et goge quod eſt dūc cio. quaſi ſurſum ductio. Vnde ſēſus anagogicꝰ dicitur qui a uiſibilibꝫ ad inuiſibilia ducit vt lux prima die facta ſignificat rem inuiſibilem. id eſt angelicā naturā in principio factam. Anagoge ergo eſt ſenſus locucionum adſuperiora ſiue cele ſtiā ducens. ſcilicet ad trinitatem et ad ordines. angeloꝝ et de premio futuro et de futura vita que in celis eſt aꝑtis vel miſticis ſermonibus di ſputatus apertis vt ibi. Beati mūdo corde. quo niam ip̄i deum videbunt. miſticis vt ibi. Beati qͥ lauant ſtolas ſuas ⁊cͣ. vt illis ſit poteſtas in lig o vite et per portas intrent ciuitatē. qd̓ paten r ſonat. Beati qui mundant cogitatōnes ſuas illis ſit poteſtas vidēdi deum qui eſt via veri vitā et per doctrinā ideſt exemplo patrū in regnum celoꝝ. Similiter iheruſalem hiſtorice ciuitas illa terreſtris. quā ꝑe int. allegorice eccleſia militās. tropo ibꝫ anima fidelis. anagogice celeſtis ue patria. De his eciaꝫ alia exempla t in lectionibus que dicunt̉ in ſab it ibi in ſexta ꝑte dicetur In hoc LXTIDII autem opere plerumqꝫ circa idem diuerſi ſenſus adhibent. et de vno ſenſū ad alium tranſit̉. quem admodum lector ſedulus liquido poterit intuer Sicut enim nemo ꝓhibetur diuerſis excepcioni bus vel defenſionibus vti. ſic eciā nec diuerſis in laudem dei expoſicionibꝫ ſalua fide. Conſiderari autem oportꝫ ꝙ in diuino cultu multiplicis ritˢ varietas reperitur vnaqueqꝫ fere nanqꝫ eccleſia ꝓprias habet obſeruancias et in ſuo ſenſu abun dat. nec cenſetur rep̄henſibile vel abſurdum deū et ſanctos eius varijs concētibus ſeu modulato nibus atqꝫ diuerſis obſeruācijs venerari. cum et ipſa eccleſia triumphans ſcd̓m ꝓphetam circūda ta ſit varietate et in ipſoꝝ eccleſiaſticoꝝ ſacra mentorum adminiſtracōe de iure conſuetudinis varietas tolleretur. Vnde ſcd̓m auguſtinū eccle ſiaſticaꝝ inſtitucionū in diuino officio quaſdam in ſcripturis accepimus. quaſdā vero apoſtolica tradicione ſiue ſcriptis ꝯfirmatas ꝑ ſucceſſores quaſdam eciam quarum tamē inſtitucio ignorat̉ ꝯſuetudine roboratas approbat vſus. quibꝫ par ritus ſeu obſeruācia debet̉. Non igit̉ lectoris mō ueat̉ animus ſi fortaſſis in hoc opuſculo legerit que in ſua nō nouerit eccleſia obſeruare. aut nō inuenerit quicquid ibi ſeruat̉. Non em̄ vniuſcu iuſqꝫ loci ſpecialia. ſed cōmunes atqꝫ vſitaciores ritus hic ꝓſequimur. qui cōmunem non particu larem doctrinam tradere laboramꝰ nec ſit nobis poſſibile quorūlibet locoꝝ ſpecialia ꝑſcrutari. ¶ Decreuimꝰ itaqꝫ pro anime noſtre ſalute atqꝫ legencium vtilitate ſecreta diuinoꝝ officiorum miſteria hic claro ſtilo ꝓut erit poſſibile exara re atqꝫ dirigere. et que viris eccl̓iaſticis ꝓ quo tidiam vſus intelligēcia neceſſaria viſa ſunt enu cleare et medullitus explicare. quemadmodū et pro illis que circa iudicia verſant̉ ſecularia olim in ſpeculo iudiciali fideliter egiſſe dinoſcimur in ſtatu diſſimili cōſtituti. Verumtamē ſedulo pen ſandū eſt. ꝙ circa ipſa diuina officia plures ſunt vſuales obſeruancie. que nec ad moralem nec ad miſticum ex inſtituciōe referunt̉ intellectū. Sed nonnulle ꝓpter neceſſitatē. quedā ꝓpter veteris et noue legis differenciaꝫ. quedam ꝓpter earum conuenienciā et quedam ꝓpter maiorem ipſoꝝ officiorum celebritat ē et reuerenciā. inolite eſſe cognoſcūtur. Vnde ſicut ait beatus auguſtinus. Talia diuerſorum locoꝝ diuerſis moribus innu merabiliter variantur ita vt vix aut nunꝙͣ omni nō inueniri poſſint cauſe quas in eis ꝯſtituendis homines ſunt ſecuti. ¶ Sane liber iſte racionalis vocabulo deſcribit̉. Nam quemadmodū in racio nali iudicij quod legalis pontifex ferebat in pec tore ſcriptum erat manifeſtatō et veritas. ſic et hic raciones varietatū indiuinis officijs et eaꝝ veritas deſcribunt̉ et manifeſtātur quas in ſcri nio pectoris ſui eccleſiaꝝ prelati et ſacerdotes debent fideliter ꝯſeruare. et ſicut in illo erat la pis in cuius ſplendore filij iſrahel deum ſibi fore ꝓpiciū agnoſcebant. ſic et deuotꝰ lector ex huiꝰ lectionis ſplēdore in diuinoꝝ officioꝝ miſterijs

eruditus agnoſcit deum fore nobis propicium. niſi forte eius indignacionem culpe offendiculo improuide incurramꝰ. Illud quoqꝫ quatuor cō loribus auroqꝫ contextū erat. et hic vt premiſ ſum eſt raciones varietatū in eccl̓iaſticis rebus atqꝫ officijs quatuor ſenſibus videlicet hiſtorico allegorico tropologico et anagogico fid̓ media colorant̉. Diſtinguitur aūt in octo partes quas ſeriatim fauente domino ꝓſequemur. In quaꝝ prima aget̉ de eccleſia et eccl̓iaſticis locis. et or namentis. de cōſecracionibus et de ſacramentis In ſecunda de eccl̓ie miniſtris et eoꝝ officijs In tercia de ſacerdotibus et alijs indumētis. In qͣr ta de ſingul̓ que in ea agunt̉. In quinta de alijs diuinis officijs in genere In ſexta ſpecialiter de ſingulis dominicis et ferijs et feſtiuitatibus ad dominū pertinentibus. In ſeptima de feſtiuita tibus ſanctoꝝ et de feſto et officio eius et dedi cacionis eccleſie ac mortuoꝝ. In octaua de com poto et calendario. Incipit liber primus de eccleſia et eccleſiaſtitis locis et ornamentis et de conſecracionibus et ſa cramentis. Phac ergo prima huiꝰ operis parte de quibuſ dam generalibus tractare p̄uidemꝰ vicꝫ. De eccl̓ia et eius ꝑtibus. De Altari. De picturis et ymaginibꝫ et ornamētis eccleſie. De campanis. ¶ De cimiterio et alijs ſacris locis. De eccleſie dedicacione. De altaris conſecracione. De conſecracionibus et vnctionibus. De ſacramentis eccleſiaſticis. De eccleſia et eius partibus. Aius eſt vt de eccl̓ia et eius partibꝫ videamꝰ Notandum eſt ergo ꝙ eccleſiarū alia eſt cor ꝑalis in qua videlicet diuina officia celebran tur. Alia ſpūalis que ē fidelium collectio ſiue I Appl̓us per miniſtros cō uocatus. et in vnū con gregatus ab eo qui vnanimes habitare facit in domo. Sicut enim corporalis ex congregatis la pidibus conſtruit̉ ſic et ſpūalis ex diuerſis homi nibus congregat̉. eccleſia ergo grece̓ dicit̉ con uocacio latine. quia omnes ad ſe vocat. qd̓ nomē magis ꝓprie ꝯuenit eccleſie ſpirituali ꝙͣ corꝑali quoniam homines non lapides conuocatur ſepe tamen nomē ſignati attribuit̉ ſignanti. Eccleſia autem materialis ſpūalem deſignat vt dicet̉ vbi de eius conſecracione aget̉. Rurſus eccl̓ia grece dicit̉ catholica ideſt vniuerſalis quia per totum mundum eſt conſtituta ſeu diffuſa. quia vniuerſi in deum credentes in vna debent eſſe congrega cione. vel quia in ea eſt generalis doctrinā ad in ſtructionem omniū fidelium. Synagoga quoqꝫ grece congregacio dicit̉. quod ꝓprium nomē iu deorum populus tenuit. ipſoꝝ enim ꝓprie ſyna goga dici ſolet quamuis et eccleſia dicta ſit. Apoſtoli tamē nunꝙͣ ſynagogā ſed ſemꝑ eccl̓iaꝫ forte diſcernendi cauſa. Dicitur eciā p̄ſens eccle ſia ſyon. eo ꝙ ab hac ꝑegrinacione longe poſita promiſſionem rerum celeſtiū ſpeculatur. et id eo ſyon ideſt ſpeculacio nomē accepit. Pro futuro vero patrie pace hieruſalē vocatur. Nam hieru ſalem pacis viſio interpretat̉. Dicit̉ eciam eccl̓ia domus dei ſic dicta. a dogmate quod grece̓ dicit̉ rectū. quaſi dans manere vnanimes in ſe. Dicit̉ eciam quādoqꝫ kyriaca ideſt dominicalis. Quan doqꝫ baſilica qd̓ verbū grece ſonat latine regia ſeu regalis a rege ſcꝫ baſilio. Carnaliū em̄ regū pallacia ſic dicta ſunt. Noſtra autē oratōis domꝰ regia dicit̉ quia in ea regi regum ſeruit̉. Quan doqꝫ templum qͣſi tectum amplū in quo regi deo ſacrificia offerunt̉. Et quandoqꝫ dei tabernaculū quia in preſēti vita ꝑegrina eſt. et in itinere ad patriam pergēs vt iam dicet̉. Vel dicitur taber naculum quaſi taberna dei ꝓut ſub eccleſie dedi caciōe dicet̉. Quare eciam dictū eſt tabernaculū vel arca teſtimonij ſub altari dicetur quandoqꝫ vere martiriū quod in honorē alicuius martiris ſancti fit. Quandoqꝫ capella ꝓut in ſecundā ꝑte ſub tractatū de ſacerdote dicet̉. Quandoqꝫ ceno bium. Quandoqꝫ ſacrarium. Quandoqꝫ ſatellum. Quandoqꝫ domus oracionis. Quandoqꝫ monaſte rium. et quandoqꝫ oratorium. Generali ter tamē quilibet locus ad orandū ſtatutus oratoriū dici poteſt. ARurſus eccleſia quandoqꝫ dicit̉ corpꝰ criſti. Quandoqꝫ eciā virgo vocatur. iuxta illud. Emulor enim vos ⁊cͣ. Quandoqꝫ ſponſa quā xp̄c deſponſauit in fide de qua in euangelio. Qui hꝫ ſponſam ſponſus eſt. Quandoqꝫ mater qꝛ quot tidie in baptiſmo ſpūales filios deo parit. Quā doqꝫ filia iuxta illud prophete. pro patribꝫ tuis nati ſūt tibi filij. ¶ Item quandoqꝫ ponit̉ vidua quia ꝓpter preſſuras nnigreſcit et vt rachel non conſolat̉. Quandoqꝫ meretrix figurat̉ ꝓpter ec cleſiam de gentibus ꝯgregatā. Quandoqꝫ voca tur ciuitas ꝓpter cōmunionem ſanctorum ciuium murata ꝓpter municionē ſcripturarum. quibus heretici arcētur. habens lapides et ligna diuerſi generis. quia diuerſa ſunt merita ſinguloꝝ ꝓut iam dicet̉. Quicquid autē ſynagoga per legem accepit hec nūc eccleſia a xpo cuius ſponſa eſt ꝑ graciam recipit et in melius cōmutauit. ¶ Sane non eſt noua oratorij ſiue eccleſie inſtitucio. p̄ce pit nanqꝫ dominus moyſi in montē ſynai vt face ret tabernaculum de cortinis mirifice fabricatis Diuiſum em̄ erat interpoſito velo in duas ꝑtes cuius pars prior ſancta vbi ppl̓us ſacrificabat. interior vero ſancta ſanctoꝝ vbi ſacerdotes et leuite miniſtrabant dicebat̉ vt dicet̉ in ꝓhemio quarte partis. Quod poſtꝙͣ vetuſtate conſump tum eſt iuſſit dominus fieri templum qd̓ ſalomo edificauit opere mirifico. duas habens ꝑtes vt

et tabernaculum. Regum. iij. ca. viij. Ab vtroqꝫ vero ſcꝫ a tabernaculo et a templo noſtra mate rialis eccleſia formā ſumpſit In cuius ꝑte ante riori populus audit et orat. In ſanctuario vero clerus p̄dicat iubilat et miniſtrat. Tabernaculū auteꝫ quia in itinere factū quādoqꝫ gerit typum mundi qui tranſit et concupiſcencia eius. Vnde conſtat ex quatuor cortinarum coloribꝫ ſicut et mundus ꝯpactus eſt ex quatuor elemētis. Deus igit̉ in tabernaculo. deus eſt in hoc mūdo velud in templo xp̄i ſāguine rubricato. Expreſſe vero tabernaculū typum gerit eccleſie militantis que nō habet hic manentem ciuitatē. ſed futuram in quirit. Ideoqꝫ dicit̉ tabernaculū. tabernacula em̄ militanciū ſunt. deus em̄ in tabernaculo deus eſt in fidelibus. ſuo nomine congregatis. Pars pr ma tabernaculi in qua populus ſacrificabat vita eſt actiua in qua populus in ꝓximi dilectione la borat. pars altera in qua leuite miniſtrabāt vita eſt contemplatiua. in qua dilectioni et contem placioni dei religioſoꝝ virorum ſincera ꝯuerſa cio vacat. Tabernaculum vertit̉ in templum qꝛ de milicia currit̉ ad triumphum. Eſt autē eccl̓ia ſic edificanda. Parato nanqꝫ fundamēti loco iuxͣ illud. Benefundata eſt domus domini ſuꝑ firmā petram. debet epiſcopus vel ſacerdos de eius li cencia ibi aquā aſpergere benedictā. ad abigen das inde demonū fantaſias. et primariū lapideꝫ cui impreſſa ſit crux in fundamēto pone̓. Debet quoqꝫ ſic fundari vt caput recte inſpiciat verſꝰ orientē de quo dicet̉ in ꝓhemio. v. partis vicꝫ. verſus ortum ſolis equinoxialē. ad notandum ꝙ eccleſia que in terris militat temperare ſe debet equanimiter in ꝓſperis et in aduerſis. et nō ver ſus ſolſticialem vt faciunt quidam. ¶ Teteruꝫ ſi muri hieruſaleꝫ quē edificat̉ vt ciuitas edificari per iudeos iubentur ſcd̓m ꝓphetam. quātomagis et nos muros eccleſie noſtre edificare debemus. ¶ Siquidem eccleſia materialis in qua ppl̓us ad laudandum deū conuenit. ſanctā ſignificat eccle ſiam. que in celis viuis ex lapidibus conſtruitur. Hec eſt domꝰ domini firmiter edificata cuiꝰ fun damentum eſt angularis lapis xp̄c. ſuꝑ quo fun damento poſitū eſt fundamentum apoſtoloꝝ et ꝓphetarum. ſicut ſcriptū eſt. Fundamenta eiꝰ in montibus ſanctis. Superedificati parietes iudei ſunt et gentiles. de quatuor mundi partibus ad xp̄m venientes et qui per ipſum crediderūt ſeu credunt et credent. Fideles aūt ad vitam p̄deſti nati ſunt lapides in ſtructura huius muri. qui ſꝑ vſqꝫ ad fine huius mundi edificabit̉. lapis vero ſuper lapidem ponitur quando magiſtri eccleſie minores in ꝓprium ſtudiū aſſumunt ad docendū et corrigendum et ſtabiliendū. In ſancta eccl̓ia habet lapides ſuper ſe. ad ferendū pro edificio quicumqꝫ laborem fraternuꝫ portat. groſſiores vero lapides et politi ſeu quādrati qui ponūtur altrinſecꝰ foris in quoꝝ medio mninores lapides iacent ſūt viri ꝑfectiores qui ſuis meritis et ora cionibus cōtinent infirmiores in ſancta eccleſia cementum autē ſine quo muri ſtabilitas eſſe non poteſt. fit ex calce ſabulo et aqua. Calx feruens caritas eſt. que ſibi coniūgit ſabulum ideſt ter renū opus. quia vera caritas ſollicitudinē maxi mam habet mixtam pro viduis ſenibus. pupillis et debilibus. Et ideo ſtudet operari manibus vt habeat vnde eis benefaciat. Vt aūt calx et terrā ad edificium muri valeant aque cōmixtione con glutinant̉. Siquidē aqua ſpiritus eſt Sicut em̄ ſine cemento lapides muri non ſimul iungunt̉ ad muri ſtabilitatē. ſic nec homines ad muri edificiū celeſtis hieruſalē poſſunt ſimul ſine caritate iun gi. quam ſpiritus ſanctꝰ operatur. Omnes muri lapides polliti ſūt et quādrati ideſt ſancti mūdi et firmi. qui videlicet per manus ſummi artificis diſponunt̉ in eccleſia permanſuri. quoꝝ quidam feruntur et non ferūt vt ſimpliciores in eccleſia alij feruntur et ferunt vt medij. alij tantū ferunt et non ferunt̉ niſi a ſolo xp̄o qui eſt ſingulare fū damentum vt perfecti omēs quidē vna caritas more cementi coniungit. dumviue lapides pacis compage colligant̉. Xp̄us noſter murus fuit in conuerſaciōe. et antemurale in paſſione. Sane iudeis muros hieruſalem edificantibus aderant inimici volentes illoꝝ opus īpedire ita ꝙ ſicut in Eſdra legit̉ adeo ab hoſtibus infeſtabantur. ꝙ vna manu ponebant lapides in muros. et alia manu contra hoſtes pugnabāt. Et nobis muros eccleſie edificātibus aſſunt in circuitu inimici ſcꝫ vicia ſiue ꝑuerſi homīes opera noſtra impedire volentes. Vnde muros id eſt virtutes edificādo hoſtes impugnemus. et iuxta morem iudaici po puli teneamꝰ arma noſtra. id eſt ſcutū fidei. lori cam iuſticie. galeā ſalutis. et gladiū verbi dei in manibꝫ noſtris. vt nos contra illos defendamꝰ Et opilio ſeu ſacerdos ſit nobiſcum vice̓ xp̄i: qui doceat nos per lectione et muniat per oracionē Porro ex quibꝫ tabernaculū in veteri teſtam̄to fieret oſtendit dominꝰ dicēs in exodo ad moyſen Sume primicias ideſt precioſa queqꝫ a populo iſrahel. ſed ab eo tantū qui vltro obtulerit auꝝ et argētum et es iacinctū et purpurā coccumqꝫ bis tinctuꝫ id eſt ſetam iacinctini et purpurei et coccinei coloris. et biſſim qd̓ eſt genus lini egip ciaci molle et candidū piloſqꝫ capraꝝ et pelles arietum rubricatas. quas parchitas dicimus qꝛ parchi ſic colorati eas excogitauer̄t. et pelles ſacinctī eas et ligna ſethim. Nomē mōtis et regi onis et arboris que ſimil̓ eſt albe ſpine ī folijs et eſt leuiſſimū lignū et imputribile et incremabile oleum quoqꝫ ad lumīaria. et aromata in vnguen ta et timiama boni odoris et lapides onichinos. ita quod ſardonices et gēmas ſanctuariū faciāt michi vt habitem in medio eoꝝ. ne ſit eis labor recurrere ad montē hunc. hec plene magiſter in hiſtorijs proſequit̉ ſuper exo. Diſpoſicio autem eccleſie materialis modū humani corporis tenet cancellus ſiue locus vbi altare eſt caput rep̄ſen tat. crux ex vtraqꝫ parte brachia et manꝰ. reli qua pars ab occidente quicquā corpori ſuꝑeſſe

videtur. ſacrificiū altaris votū ſignificat cordis Sed et ſecund̓ Rich̓. de ſācto victore diſpoſicio eccleſie triplicem ſtatū in eccleſia ſaluandorum ſignificat ordinem virginū. chorus continenciū corpus coniugatoꝝ. Strictius eſt em̄ ſanctua rium ꝙͣ chorus. et chorus ꝙͣ corpꝰ. quia paucio res ſunt virgines ꝙͣ continentes. et iſti ꝙͣ coniu gati. Sacracior quoqꝫ eſt locus ſanctuarij qua chorus. et chorus quaꝫ corpus. quia dignior eſt ordo virginū quam continenciū. et illoꝝ quam conuigatoꝝ. Ad hoc eccleſia ex quatuor parie tibus ideſt ex doctrina quatuor euāgeliſtaꝝ lon ga lataqꝫ ſurgit in altum ideſt in alta virtutum longitudo cuius loganinitas eſt. que pacienter aduerſa tollerat donec ad patriam ꝓueniat. lati tudo caritas eſt. que dilacione mentis amicos in deo et inimicos diligit propter deum. Altitudo vero ſpēs eſt future retribucionis. que ꝓſpera et aduerſa contemnit. donec videat bona deinde in terra viuenciū. Rurſus in templo dei ſeu gre eſt fundamentum fides. que eſt de re non viſa. tectum caritas que operit multitudinē pecca torum. oſtium obediencia de qua dominus inquit Si vis intrare vitā ſerua mandata. pauimentū humilitas de qua psͣ. Adheſit pauimēto anima mea. quatuor laterales pariētes ſunt qͣtuor pn̄ cipales virtutes. iuſticiā. fortitudo. prudencia. et temꝑancia. Hic ſunt in apoc̓. quatuor latera ciuitatis equalia. feneſtre ſūt hoſpitalitas cum hilaritate. et miſericordia cum largītate de hac domo dominus ait. Veniemus ad eum et manſio nem apud eum faciemus. Quedam tamē eccleſie in modum crucis formant̉. ad notandū nos mun do crucifigi ſeu crucifixū ſequi debere iuxͣ illud. Qui vult venire poſt me abneget ſemetipſum et tollat crucē ſuam et ſequatur me. Nonnulle eciā in modum circuli rotundi formant. que ſignifi cant eccleſiam dilatatam eſſe per circulum orbis Vnde illud. et in fines orbis terre verba eorum ſeu ꝙ de circulo orbis perueniemus ad circulum corone eternitatis. Sane chorus clericorum eſt conſenſio cantanciū. vel multitudo in ſacris col lecta. Dictus eſt autē chorus a chorea vel coro na olim em̄ in modum corone circū aras ſtabant Et ita pſalmos concorditer concinabāt. Sed fla uianus et theodorus alternatim pſallere conſti tuerūt edocti ab ignacio. qui ſuꝑ hoc fuit diuini tus edoctꝰ. Duo ergo chori pſallenciū deſignāt angelos et ſpiritus iuſtoꝝ qͣſi reciproca volun tate laudanciū et ſe ad bonaꝫ operacionē inuicē exhortancium. ¶ Alij choꝝ dixerunt a ꝯcordia que in caritate conſiſtit. quia qui caritatem non habet conuenient̓ cantare non poteſt. Quid aūt chorus iſte ſignificet et quare in illo maiores ſe dent poſteriores dicet̉ in quarta ꝑte ſub introi tu et ſub ti. de acceſſu pon. ad al. Et nota qꝛ cū vnus cantat dicit̉ grece monodia. latine ticiniuꝫ cum vero duo cantant biciniū appellatur. cū mul ti chorus. ¶Exedra eſt abſidā ſiue volta quedam ſeparata modicū a templo. vel palacio ſic dicta quia extraheret muro. grece auteꝫ ſydon vocat̉ et ſignificat fideles laicos xp̄o et eccleſie inherē tes. ¶ Cripte ſiue ſpecꝰ ſubterranee. que in qui buſda frunt eccleſijs. ſūt heremite cultores ſiqui dem ſecrecioris vite. Atrium eccleſie ſignificat xp̄m per quem celeſtem hieruſalē patet ingreſ ſus. quod et porticus dicit̉ ſic dicta a porta vel ꝙ ſit aperta. ¶ Turres eccleſie p̄dicatores ſunt et prelati ecclenie. qui ſunt munimen et defenſio eius. Vnde ſponſus ad ſponſā in canticis amoris ſic loquitur. collum tuū ſicut turris dauid edifi cata cum ꝓpugnaculis. Pinnaculū turris vitam vel mentem p̄lati que ad alta tendit repſentat. Gallus ſuper eccleſiā poſitus p̄dicatores deſig nat. Gallus enim ꝓfunde noctis peruigil horas eius cantū diuidit. dormiētes excitat. die appro pinquantem precinit. ſed prius ſeipſum alarum verbere ad cantand̓ excitat. hec ſingula miſterio non carent. Nox em̄ eſt hoc ſeculum. dormientes ſunt filij huius noctis in peccatis iacentes. Gal lus predicatores qui diſtincte predicant et dor mientes excitant. vt abiciant opera tenebraꝝ. clamante ſue dormientibus. Exurge qui dormis. lucem futuram prenunciant. dum diem iudicij et futuram gloriā predicant. et prudenter anteꝙͣ alijs virtutes predicent ſe a ſomno peccati exci tantes corpus ſuū caſtigant. Vnde apl̓us. Caſti go corpus meum ⁊cͣ. Hij eciā ſicut et gallus con tra ventum ſe vertunt quando increpando et ar guendo contra rebelles fortit̉ reſiſtunt. ne lupo veniente fugiſſe arguatur. Virga ferrea in qua gallꝰ ſedet rectū rep̄ſentat. p̄dicantis ſermonē vt non loquat̉ ex ſpiritu homīs ſed dei iuxͣ illud. Si quis loquit̉ quaſi ſermones dei ⁊cͣ. Qd̓ vero virgā ip̄a eſt ſupra crucem ſeu ſummitatē eccl̓ie poſita. innuit ſermonē ſcripturarū conſūmatum eſſe et confirmatū. Vnde dominus in paſſiōe ait Conſumatū eſt. et titulus eius ſuꝑ eum indelebi liter ſcriptus eſt Collus id eſt ſūmitas tēpli emi nens et rotunda ſuꝑ quem crux ponit̉. ꝓpter ſui rotūditatem ſignificat quā perfecte et inuiola te catholica fides predicāda ſit et tenenda. Quā niſi quiſqꝫ integrā inuiolatamqꝫ ẜuauerit abſqꝫ dubio ineternuꝫ peribit. ffeneſtre eccleſie vitres ſunt ſcripture diuine que ventū et pluuiā repel lunt ideſt nociua ꝓhibent. et dumclaritatē veri ſolis id eſt dei in eccleſiā ideſt in corda fidelium tranſmittunt inhabitātes illuminant. Hec intꝰ laciores ſunt. qꝛ miſticus ſenſus amplior eſt et precellit literalem. Item per feneſtras quinqꝫ ſenſus corporis ſignificant̉. qui extra ſtricti eſſe debent. ne vanitates hauriant. et intꝰ patere ad dona ſpiritualia liberius capiēda. Per cancellos vero qui ſūt ante feneſtras ꝓphetas vl̓ alios doc tores obſcuros intelligimus eccleſie militantis. in quibus ob duo caritatis p̄cepta. quādoqꝫ duo columne duplicant̉ ſecundum ꝙ et apoſtoli bini ad predicandū mittunt̉. Oſtium eccleſie eſt xp̄o Vnde in euangelio. Ego ſum oſtiū dicit dominꝰ Apoſtoli eciā porte eius ſunt dictū eſt aūt oſtiū

ab obſiſtendo his qui foris ſūt vel ab obſidendo his qui foris ſūt. vel ab offendēdo aditū. Valua vero dicit̉ a voluendo. Porta a portando qꝛ per eam portantur quecumqꝫ offerunt̉. Columne vero eccleſie epiſcopi et doctores ſunt. qui tem plum dei per doctrinā ſicut et euangeliſte thro num dei ſpūaliter ſuſtinent. Hij nempe ꝓ ſono ritate diuini eloquij argentee columne dicūtur iuxta illud in canticis canticoruꝫ. Colūnas fecit argēteas. Vn̄ et moyſes in īgreſſu tabernaculi poſuit quinqꝫ columnas et ante oraculum ideſt ſancta ſanctoꝝ. iiij. quod exponet̉ in ſexta ꝑte ſub ti. de tempore aduentus. Licet aūt columne plures ſint tamen ſeptem eſſe dicunt̉ iuxta illud Sapiencia edificauit ſibi domū. et excidit colum nas. vij. quoniā epiſcopi eſſe debent ſeptīformi gracia ſpirituſſancti repleti ⁊cͣ. Iacobus em̄ et iohannes vt ait apoſtolus videbatur columne. Baſes columnaꝝ ſunt apoſtolici epiſcopi. vni uerſalis eccleſie machina ſupportantes. Capita columnarum ſunt mentes epiſcopoꝝ et doctoꝝ ſicut enim capite membra ſic mēte verba noſtra dirigunt̉ et opera. Capitellaquoqꝫ ſunt verba ſacre ſcripture quoꝝ meditacioni ſubdimur et obſeruancie. Pauimentū eccleſie eſt fidei noſtre fundamentū. In eccleſia vero ſpūali pauimentū ſūt pauperes xp̄i. ſcꝫ pauperes ſpiritū. qui ſe in omnibus humiliāt quare ꝓpter humilitatē paut mento aſſimilant̉. Rurſus pauimentū qd̓ pedibꝫ calcat̉ vulgus eſt cuius laboribus eccleſia ſuſten tatur. Trabes que domuni coniūgunt ſunt prin cipes vl̓ predicatores ſeculi qui eccleſie muniūt vnitatem. Hij verbo illi facto. Reclinatoria in eccleſia ſignant ꝯtemplatiuos in quibꝫ deꝰ ſine offenſa quieſcit. qui quia ſummā diuinitatem et eterne vite claritatē contemplant̉ auro comha rant̉. Vnde in canticis dicit̉. Reclinatoriū fecit aureum. Tigna in eccleſia ſūt predicatores qui eam ſpiritualiter ſubleuant. Laquearia ſiue cela ture ſunt predicatores. quia eam ornāt vel robo rant. de quibꝫ qꝛ per vicia non putreſcūt ſpon ſa gloriat̉ in eiſdē canticis dicens. Tigna domo rum noſtraꝝ cedrina. laquearia cipſſinā. Deus em̄ eccleſiam ſibi conſtruit viuis ex lapidibus et lignis imputribilibus iuxta illud. Ferculum ſibi fecit rex ſalomon de lignis libam ideſt xp̄us de ſanctis caſtitate cādidatis. De hoc aliter ſub ti. de picturis dicet̉. Cancellꝰ.i. caput eccl̓ie hūi lior reliquo corꝑe eccleſie. miſticat quāta humi litas debeat eſſe in clero. ſeu prelato iuxta illud Quanto maior es hūilia te in omnibꝫ. Cancelli vero quibus altare a choro diuidit̉. ſeperatōem celeſtium ſignificant a terrenis. De cancello ſeu peribulo choꝝ circueunte dicet̉ ſub ti. de pictu ris. Stallus ad ſedendū in choro deſignat ꝙ ali quando corpus recreādum eſt. quia quod caret alterna reqͥe durabile non eſt. Pulpitū in ecc̄ie ſia eſt vita ꝑfectoꝝ. et dicit̉ quaſi publicū ſiue in publico loco ꝯſtitutū. Nempe legit̉. ij. ꝑalip vij. ꝙ ſalomon fecit baſim eneam ponens eam in medio baſilice ſtetitqꝫ ſuꝑ eam. et extendens ma num ſuam loquebat̉ populo dei. Eſdras qͦꝫ fecit gradum ligneū ad loquendum. in quo ſtans ſuꝑ vniuerſum populū emiebat. Analogium eciam dicitur quia in ea verbū dei legitur et enunciat̉ logos em̄ grece verbum vel racio dicit̉. ꝙ dicit̉ eciam ambo ab ambiēdo. quia intrantem ambit et cingit de quo inquarta ꝑte ſub ti. de euange lio dicetur ¶ Horologiū per quod hore legunt̉ ideſt colligunt̉ ſignificat diligenciā quā ſacer dotes indicendis canonicis horis debitō temꝑe habere debent iuxta illud. Sepciēs in die laudē dixi tibi. ¶egule tecti que imbrem a domo re pellunt. ſunt milites qui eccleſiā a paganis et ab hoſtibus protegunt. Coclee quaꝝ exemplar. a templo ſumitur ſalomonis. ſunt vie muris inter uolūte latenter. per quas latenter archanā cog nicionem ſinguloꝝ accipimꝰ. quas ſoli qui ad ce leſtia gradiunt̉ agnoſcunt. De gradibꝫ ꝑ quos ad altare aſcendit̉ in ſequēti ti. dicet̉. Sacrariū ſiue locus in quo ſacra reponunt̉. ſiue in quo ſa cerdos ſacras veſtes induit. vteruꝫ ſacratiſſime marie ſignificat. in quo xp̄c ſe ſacra veſte carnis induit. Sacerdos a loco in quo veſtes induit ad publicum procedit. quia xp̄c ex vtero virginis procedens in mundū venit. Locus epiſcopi in ec cleſia alcior eſt ſicut in ſecunda ꝑte ſub tractatu de epiſcopo dicet̉. Prope altare eciā quod xp̄m ſignificat collocat̉ piſcina ſeu lauacrū ideſt xp̄i miſericordia in qua manus lauant̉. ad notandum ꝙ in baptiſmo et penitencia. que per illā ſignifi catur a peccatoꝝ ſordibꝫ diluimur. qd̓ a veteri teſtamēto tractū eſt. Legit̉ em̄ exodi. xxx. et xl. ꝙ moyſes fecit labiū eneum cum baſi ſua in taber naculo. in quo aaron ſacerdos et filij lauarētur acceſſuri ad altare vt ī eo offerrēt tymiama. Lu men quod in eccleſia accendit̉ xp̄m ſignificat iuxͣ illud. Ego ſum lux mundi. et iohannes. Erat lux vera ⁊cͣ. Vel luminaria eccleſie ſignificat apl̓os et ceteros doctores. quoꝝ doctrina fulgꝫ eccle ſia vt ſol et luna de quibꝫ dn̄s ait. Vos eſtis lux mundi ideſt bonorum operū exempla. Vnde ipſe admonens eos ait. luceat lux veſtra coram homi nibus Illuminat̉ autē eccleſia ex p̄cepto domini Vnde in exodo.xxvij. legit̉. Precipe filijs aaron vt offerant oleū de arboribus oliuaꝝ puriſſimū vt ardeat lucerna ſemꝑ in tabernaculo teſtimo iiij. de quo in ſequēti parte de accolito dicetur. Fecit quoqꝫ moyſes lucernas ſeptē que ſūt ſeptē dona ſpirituſſancti. que in nocte huiꝰ ſeculi tene bras noſtre cecitatis illuſtrant. que ſuper can delabra ponunt̉ quia requieuit ſupra xp̄m ſpūs ſapiencie et intellectus. ſpiritus conſilij et forti tudinis ſpiritꝰ ſciencie et pietatis. ſpūs timoris domini. quibus p̄dicauit captiuis indulgenciam Pluralitas in eccleſia lucernaꝝ pluralitatē de ngnat in fidelibus graciaꝝ. ¶ Crux triumpha lis in pleriſqꝫ locis in medio eccleſie ponitur. ad notādum ꝙ de medio corde redemptorē noſtꝝ diligimꝰ. qui iuxta ſalomonē corpus ſuū mediā

caritate conſtrauit ꝓpter filias hieruſaleꝫ. et vt omnes ſignū victorie videntes dicant. Aue ſalꝰ tocius ſeculi arbor ſalutifera. et ne vnꝙͣ in nobis dilectio dei obliuioni tradatur. qui vt ſeruum re dimeret tͣdidit vnicum filiū ſed crucifixū imitem̄ Crux autē in altum dirigit̉ ꝑ ꝙ criſti victoria deſignat̉. de hoc dicet̉ vbi de eccleſie ꝯſecraciōe agetur. ¶ Quare eccleſia intus et non extra or netur ſub tractatu de picturis dicet̉. ¶ Clauſtꝝ ſicut ait ſicardus epiſcopus cremonen. in mitͣli ab excubijs et cuſtodijs leuitaruꝫ circa taberna culum. vel ab atrio ſacerdotū. vel a porticū ſalo monis ad templū ſumpſit exordiū. Precepit em̄ dominꝰ moyſi ne leuitas cum plebeia multitudi ne numeraret. ſed conſtitueret eos ſuꝑ taberna culum teſtimonij ad portandum et cuſtodiendū ꝓpter qd̓ domini preceptū dum diuina ꝑagunt̉ miſteriā clerici debēt in eccleſia ſtare a laicis ſe gregati. Vnde ſtatuit ꝯcilium magunti. ꝙ pars illa que cancellis diuidit̉ abaltari pſallentibus tantum pateat clericis. Porro ſicut templū tri umphantem deſignat eccleſiā. ſic clauſtrum cele ſtem ſignificat paradiſum. vbi erit cor vnum et idem in dei dilectione et voluntate. vbi oīa com muniter poſſidebunt̉. quia que quis minꝰ habe bit in ſe in alio ſe gaudebit habere. qꝛ deus erit omnia in omnibus ideoqꝫ regulares vnanimiter in clauſtro degentes ad ſeruiciū dei ſurgunt. et ſecularia relinquentes in omnibus vitam cōem ducunt. Diuerſitas autē officinaꝝ et officiorum in clauſtro. diuerſitas eſt manſionū cum diuerſi tate premioꝝ in regno. Quoniā in domo patris mei manſiones multe ſunt dicit dominus. Mora liter vero clauſtꝝ eſt anime contemplacio. vbi ſe recipit dum a turba cogitacionū carnaliū ſē peratur et ſola celeſtia meditat̉. In hoc clauſtro ſunt quatuor latera ſcꝫ contemptus ſui. contep tus mundi amor ꝓximi. et amor dei. Vnumqd̓qꝫ aūt latus ſuum habet ordinem calumnaꝝ. Con temptus ſui habet mentis humiliacione. carnis afflictionem humilem ſermonem et ſimilia. baſis omnium calumnaꝝ eſt paciēcia. In hoc clauſtro diuerſitas officinaꝝ eſt diuerſitas virtutū. Ca pitulum eſt cordis ſecretum. de hoc tamē aliter dicetur in quinta parte ſub ti. de prima. Nefec torium dilectio ſancte meditacionis. Cellarium ſacra ſcriptura. Pormitoriū munda conſciencia. Oratorium vita immaculata. Ortus arborum et herbarum cōgeries virtutū. Puteꝰ aquaꝝ vi uencium irrigacio donorū que hic ſitim mitigāt et in futuro penitus extinguent. ¶ Sedes aūt epiſcopales que iuxta beati petri diſpoſicionem ſunt in ſingulis ciuitatibus antiquitus ꝯſecrate prout dicet̉ in prohemio ſecunde partis. non in memoriam confeſſoꝝ ſed ad honorem apoſtolo rum ac martirū. et p̄cipue beatę marie virginis veterum deuocio dedicauit. ¶ Teteꝝ ideo in eo cleſia conuenimꝰ vt ibi delictoꝝ veniam poſtu lemus. et diuinis laudibus inſiſtamus vt dicetur in prohemio quinte ꝑtis. Et vbi bona ſiue mala iudicia audiamus et dei cognicionē diſcamus et accipiamus. et vt dominicū corpus ibi manduce mus. ¶ In cōuentū eccleſie mulieres et viri ſeor ſum habitant. quod ſcd̓m bedam a veteri cōſue tudīe deriuatū accepimꝰ. et inde fuit ꝙ ioſeph et maria puerum dereliquer̄t quoniā alter illū quē ſecū non cernebat cum altero eſſe putabat Cauſa aūt diuiſionis eſt qꝛ caro viri et mulieris ſi ꝓpius acceſſerint ad libidinem accendunt̉. Vn̄ cum ibi pct̄a deflere debeamus. neceſſe eſt tunc eorum fomenta et delectaciones carnales vitari Maſculi autē in auſtrali femine autē in boreali. ſiue in aqui lonari parte manent. vt oſtendatur firmiores ſanctos debere ſtare contra māiores huius ſeculi tēptaciones. Infirmiores vero conͣ minores ſeu forciores firmioremqꝫ ſexū in aper ciori loco conſiſtere debere. quoniā ſcd̓m apl̓um Fidelis eſt deus qui non paciet̉ vos tentari ſupͣ id qd̓ pōt eſtis ſuſtinere. Ad hoc eciam pertinet ꝙ iohannes vidit angelū forteꝫ qui poſuit ſuū pedem dextrum ſuꝑ mare. nam et forciora mem bra maioribus periculis opponunt̉. Secundum alios vero viri in ꝑte anteriori. mulieres in po ſteriori manēt. qꝛ vir caput eſt mulieris ideoqꝫ dux eius. Aulier quoqꝫ velata capite eſſe debet in eccleſia. quia non eſt imago dei et qꝛ per illā p̄uaricacio inchoata eſt ideoqꝫ in eccleſia ꝓpter reuerenciā ſacerdotis qui eſt xp̄i vicarius coram eo tanꝙͣ coram iudice ꝓpter reatus originem ha beat caput velatum non libeꝝ. nec ꝓpter eandē reuerenciā habeat poteſtatē loquendi in eccl̓ia coram eo. Olim aūt viri et mulieres comam ſibi nutrientes aſſiſtebāt in eccleſia nudo capite cri nibus gloriantes quod inhoneſtū erat. ¶ Qual̓ locucio in eccleſia habenda ſit apoſtolus oſtēdit dicens. Loquentes vobiſmetipis in pſalmis et imnis et canticis ſpūalibus. Vnde ibi a verbis ſuperfluis abſtinendum eſt iuxta illud Criẜ. In aulam regiā ingreſſurꝰ habitū et inceſſu te cō ponas. angeli em̄ domini aſſunt quia domus dei plenā eſt virtutibus incorporeis. et dominꝰ ad moyſen et angelus ad ioſue. Solue calciamentū de pedibus tuis locus enim in quo ſtas ſanctus eſt. ¶ Vltimo notandū eſt ꝙ eccleſia conſecrata reos ſanguinis ad ſe confugientes. qui in illa vl̓ contra illam non deliquerunt defendit. ne vitā perdant. aut membra. Vnde legit̉ ꝙ ioab in ta bernaculum fugit. et cornu̓ altaris apprehendit. Idem eciā priuilegium habet non conſecrata in qua diuina officia celebrant̉. Corpus auteꝫ xp̄i a talibus ſumptum eos non defendit. nec confu gientes ad illud tum quia hoc priuilegiū eccl̓ie conceſſum eſt quare non eſt ad alia ꝓtrahenduꝫ tum quia illud eſt cibus anime non corꝑis. Vnd̓ animā liberat et nō corpꝰ Eccleſie tribus decau ſis de loco ad locum mutant̉. Primo per neceſſi tatem ꝑſecutorum. Secundo ꝓpter difficultatē locorū puta ꝓpter aeris intemperiē. ¶ Tercio cum maloꝝ ſocietate grauant̉. et tunc cum cōſi lio pape vel epiſcopi. Quare eccleſiā ingrediēs

ſigno crucis ſe munit dicet̉ in ꝓhemio. v̓. ꝑtis. ¶ De altari. Itare in eccleſia ꝓpter tria fit prout ſub eius dedicacione dicet̉. Sciendū autem eſt ꝙ noe primus deinde iſaac abraham et iacob altaria edificaſſe le guntur que non aliud quā lapides erecti intelli guntur. ſuꝑ quos ſacrificia mactabāt que ſuppo ſito igne cremabant. moyſes eciā fecit altare de lignis ſethim. et idē altare timiamatis qd̓ veſti uit auro puriſſimo ꝓut legit̉ exo. xxv. et. xxvij. et. xxix. c. vbi eciam ponit forma ip̄ius altaris. Salomon quoqꝫ ſic̄ legit̉. iij. regum. vij. c. prope finem altare aureum fabricauit. Ab his quideꝫ antiquis patribꝫ altaria modernoꝝ ſumpſerūt exordium que in cornua quatuor erigunt̉ quoꝝ quedam vnius ſunt lapidis quedam ex pluribus Ocomponunt̉. nempe altaria et are aliquociēs in differēter inueniunt̉ intereſt tamē. Nam altare quaſi altā res vl̓ alta ara dicit̉ in quo ſacerdotes incenſum adolebant. Ara quaſi area ideſt plana vel ab ardore dicit̉ quia in ea ſacrificia ardebāt Et nota ꝙ multipliciter in ſcripturis legit̉ alta re vicꝫ ſuperius et inferius interius et exterius quorum eciā quodlibet duplex eſt. Altare ſupe rius eſt deus trinitas de quo legit̉. non aſcēdes ad altare meū per gradus. eſt et altare ſuꝑius eccleſia triumphans. de quo dicitur. tunc impo nes ſuper altare tuū vitulos. Altare aūt inferiꝰ eſt eccleſia militās de quo legit̉. Si altare lapi deū feceris michi nō edificabis illud de ſectis la pidibus. Eſt eciam altare inferius mēſa templi de qua dicit̉. Conſtituite diem ſolennē in cōden ſis vſqꝫ ad cornu altaris. Et in. iij. regū. vij. dicit̉ Quod ſalomon fecit altare aureum. Altare vero interius eſt cor mundū ꝓut infra dicet̉. Eſt eciā altare interius fides incarnaciōis de qua iubet̉ in exodo. Altare de terra facietis michi. Altare autē exterius eſt ara crucis hoc eſt altare holo cauſti ſuper quo cremabat̉ ſacrificiū veſptinum Vnde in canone miſſe dicit̉. Iube hec in ſublime altare tuum ꝑferri ⁊cͣ. Altare eciā exterius ſūt ecleſiaſtica ſacramēta de quibus dictū eſt. Alta ria tua dn̄e virtutū ⁊cͣ. Rurſus altare eſt morti ficacio noſtra ſeu cor noſtꝝ in quo carnales mō tus feruore ſpūſſancti ꝯſumunt̉. Secūdo altare eciā ſignificat eccleſiam ſpūalem. Quatuor eius cornua ſigficant quatuor mundi plagas ꝑ quas eccleſia dilatat̉. Tercio ſignificat xp̄m ſine quo munꝰ nullū acceptabile patri offert̉. Vnde eccle ſia ſolet oraciones ad patrē dirigere per criſtū Quarto ſignificat corpus domini ꝓut in parte vj. ſub ti. de paraſceue dicet̉. Quinto ſignificat menſā in qua cum diſcipulis conuiuatus eſt xp̄o ¶ Sane legit̉ in exo. ꝙ in arca teſtamenti ſiue te ſtimonij repoſita eſt teſtificacio ideſt tabule in quibꝫ ſcriptū erat teſtimoniū. Licet eciā quedā repoſita ibi teſtīonia dici poſſint et hoc ī teſtifi cacionem ꝙ legem naturalē in cordibus ſcriptā ſuſcitauerat ī ſcriptis. Repoſita ē eciā ibi vrna aurea plena manna in teſtificacionem ꝙ panem dediſſet filijs iſrahel de celo. Et virga aaronin teſtīoniū ꝙ omnis poteſtas a deo eſt. Et deutro nomiuꝫ in teſtimoniū pacti. quo dixerant omnia que dixerit nobis dn̄s faciemus. Et ob hoc dicta eſt arca teſtimonij vel teſtamēti. ob hoc eciā dic tum eſt tabernaculū teſtimonij. Suꝑ arcā vero factum eſt ꝓpiciatorium. de quo dicet̉ in ꝓhemio quarte partis in cuius rei imitacionē in quibuſ dam eccleſijs ſuꝑ altare collocat̉ arca ſeu taber naculum in quo corpꝰ dn̄i et reliquie reponunt̉ Precepit eciā dn̄s fieri cādelabꝝ ductile ex au ro puriſſimo. exo. xxv. legit̉ in. iij. reg̓. c. viij. ꝙ in arca federis aliud non eſt niſi due tabule lapi dee quas poſuerat in ea moyſes ī oreb quādo pe pigit fedus dominus cum filijs iſrahel cum egre derentur de terra egipti. Et nota ꝙ temꝑe ſilue ſtri pape conſtantinus imꝑator conſtruxit baſi licam. latranenẜ. in qua poſuit arcam teſtamēti quā tytus imperator apportauerat de hieruſalē et candelabrū aureū cum. vij. infuſorijs lucernis in qua archa ſūt hec. annuli. et vectes auree. ta bule teſtimonij. virga aaron māna. panes ordēa cei. vrna aurea. veſtis inconſutilis. et arundo. et veſtimentū ſancti iohānis baptiſte et forpices cum quibus tonſus fuit ſanctus iohannes euāgē liſta. Sane homo ſi habet altare menſam cande labrum et arcam templū dei eſt. Oportꝫ ſiquidē eum altare habere vbi recte offerat et recte di uidat. Altare eſt cor noſtꝝ in quo debemꝰ offer re. Vnd̓ in exo. p̄cepit dominus in altari offeres holocauſta quia de corde debent ꝓcedere opera igne caritatis accenſa ¶ Holocauſta dicunt̉ ab olon ꝙ eſt totum et tauinā qd̓ eſt incendiū vnde hōlocauſta qͣſi ex toto incenſa. In iſto igit̉ altari debemus recte offerre. et recte diuide. Recte of ferimus quando bonū qd̓ cogitamus ad ꝑfectio nem ꝑducimꝰ ſed nō recte diuidimꝰ ſi non diſcre te illud facimꝰ. qꝛ ſepe putat homo facere bonū et facit malū. et ſepe ex vna parte facit bonū et ex alia ꝑte facit malum. et ita ip̄e edificat et ip̄e deſtruit. ſed tunc recte diuidimus. quando bonū quod facimus non nobis ſed ſoli deo attribuimꝰ enſam quoqꝫ oportet hominē habere vt inde panes verbi dei ſumat. Per menſam ſacrā ſcrip turam intelligimus de qua psͣ. Paraſti in ꝯſpec tu meo menſam aduerſos eos qui tribulāt me. i. dediſti michi ſcripturā contra tēptacionē demo niacam oportꝫ vt hanc habeamus id eſt mēte re ponamus vt panes verbi dei inde ſumamꝰ. Pro defectu huius panis dicit hieremias. Paruuli pecierunt panem et non erat qui frangeret eis. Oportet eciā eum habere candelabrum vt bonis operibus luceat. Candelabꝝ exterius illuminās eſt opus bonū quod alios per bonum exemplum accendit de quo dicit̉. Nemo accendit lucernā et ponit eam ſub modio ſed ſupͣ candelabrū. lucer na iuxta verbū domini eſt bona intencio quia xp̄c dic̄. Lucerna ē oculus tuus. oculus vero eſt intē cio. Non debemus ergo pone̓ lucernā ſub modio

ſed ſupra candelabꝝ quoniam ſi habemus bonaꝫ intencione non debemus abſcondere. ſed bonum opus alijs in lumē et exemplū maīfeſtare. Opor tet eum eciā habere arcaꝫ que dicit̉ ab arcendo. Arca ergo pōt dici diſciplina vl̓ regularis vita per quā crimina a nobis arcent̉. In arca aūt ſunt virga tabula et manna qꝛ in regulari vitā debet eſſe virga correctionis vt caro caſtiget̉ et tabu la dilectionis vt deus diligat̉. In tabulis enim ſcripta ſunt mandata que ꝑtinent ad dilectionē dei. Debet eciā ibi eſſe manna diuine p̄libacionis vt quā ſuauis eſt deus guſtemꝰ et videamꝰ quia bona eſt negociacio eius iuxͣ illud ꝓuer. de ml̓ieri forti guſtauit et vidit qꝛ bona eſt. Vt ergo tem plum dei ſimus habeamꝰ in nobis altare ꝑ obla cionē ne appareamꝰ in conſpectu dei vacui iuxta illud ecc̓. Non apparebis in conſpectu dei tui va cuus. enſam ꝑ refectione ne deficiamus in via quaſi ieium iuxta illud enangelij. Si dimiſerimꝰ eos ieiunos deficient in via. Candelabꝝ ꝑ bonā operocionē ne ſimus ocioſi iuxta ecc̓. Aultā mā liciam docuit ocioſitas. Arca ne ſimus quaſi filij belial.i. abſqꝫ iugo indiſciplinati diſciplina eniꝫ neceſſaria eſt iux illud psͣ. Apprehedite diſcipli nam nequādo iraſcat̉ dominus ⁊cͣ. De hijs eciam et alijs ornamētis in ſe. ti. dicet̉. Hoc altare ille edificat qui cor ſuū vera hiūlitatē alijſqꝫ virtuti bus exornat. Vn̄ gregori. Qui virtutes ſine hūi litatē ꝯgregat quaſi qͥ puluerē in ventū portat Per altare em̄ cor noſtꝝ intelligit̉ vt dicet̉ vbi de altaris dedicacione a get̉ qd̓ eſt in medio cor poris ſicut altare in medio eccl̓ie De altari iubet̉ a domino in leuitico Ignis in altari meo ſꝑ arde bit. Ignis eſt caritas altare eſt cor mundū. Ignis ſemꝑ ardebit in altari qꝛ caritas ſemꝑ feruebit in corde noſtro. Vnde ſalomon in canticiſ canti corum. Aque multe nō poſſunt extinguere cari tatem. Quia em̄ ſꝑ ardet extingui nō pōt. Vos ergo ſcd̓m ꝓphetam agite diē leticie in ꝯfrequē tacionibus ſeu in condēſis vſqꝫ ad cornu altaris quia reliquie cogitacionū diem feſtū agent tibi De hac apl̓us. Excellenciore viam nobis demon ſtrat. excellenciore viam dixit caritatē quia ip̄a eſt ſuꝑ omnes virtutes et quicūqꝫ ipſam habet omēs virtutes habet. hoc eſt verbū abbreuiatū qd̓ facit dominus ſuꝑ terrā qꝛ a deo breue eſt vt dicat̉ habe caritate et fac̄ quicquid vis. Ex his nanqꝫ duobꝫ mādatis tota lex pendet et ꝓphete Vel per altare vniuſcuiuſqꝫ animā intelligimus que edificat̉ dn̄o ex lapidibus viuis. ſcꝫ ex virtu tibꝫ varijs et diuerẜ ¶ Porro lintheamia alba quibus operit̉ altare carne ſiue humanitatē ſal uatoris deſignant. que multo labore candidant̉ ſic̄ et xp̄i caro ex terra.i. ex maria orta ꝑ multas tribulaciones ad reſurrectionē et candorē et le ticiam immortalitatis ꝑuenit. de qua filius exu tat patri dicens. Concidiſti ſac̓cū meū et circū dediſti me leticia. Altare ergo veſtiri eſt animā immortali et incorruptibili corꝑe coniungi. Rurſus albis et mūdis pānis operit̉ altare qn̄ cor mundū bonis operibꝫ adornat̉. Vnde apoc̓. iij. Veſtim̄tis albis induaris ne appareat cōfuſio nuditatis tue. Et ſalomon. Omni tꝑe veſtimenta tua ſint candida ideſt oꝑa tua ſint mūda. Aodi cum em̄ ꝓdeſſꝫ accedēti ad altare ſummā digni tatem et infima vitam habere. Vnde bern̄. Aon ſtruoſa res eſt fides prima et vita yma gradus ſūmus et ſtatꝰ infimꝰ igens autoritas et animi īſtabilitas ⁊cͣ. Pallia vero ſerica ſuper altare poſita ſunt diuerſoꝝ virtutū ornamēta quibus anima decorata eſt. veſtimēta quoqꝫ quibꝫ alta re ornat̉ ſunt ſancti vt dicet̉ in ti. ſequēti. Prin cipium et finis miſſe fiunt in dextera ꝑte altaris medium in ſiniſtra ꝓut in quarta ꝑte ſub ti. de mutaciōe ſac̓. dicet̉. Antiqui altaria ꝯcaua facie bāt. ꝓpter illud qd̓ legit̉ ezech̓. xliij. ꝙ in altari dei foſſa erat et hoc ſecund̓ greg̓. ne holocauſta ſuppoſita ventus diſꝑgeret. Dicit̉ eciā in c. xl. ꝙ altare erat reflexū intrinſecus ꝑ circuitū. e terum gradꝰ quibꝫ ad altare aſcendit̉ ſpūaliter demonſtrāt apl̓os et martires criſti quoſqꝫ eius amore ſaguine ſuum fuderūt. ſponſa in canticis amoris vocat aſcenſū purpureū. Exprimunt̉ qͦꝫ quindēcim virtutes que ſignant̉ per quindecim gradus quibus aſcendebat in templū ſalomōis et a ꝓpheta in qn̄decim pſalmis continue demon ſtratur quās beatus vir aſcenſiones in corde ſuo diſpoſuit. Hanc ſcalam vidit iacob ſūmitas eius celos tangebat. Per hos gradꝰ competent̓ vir tutum gradus intelligunt̉ quibꝫ ad altare ideſt xp̄m aſcendit̉ iuxͣ illud psͣ. Et ambulabūt de vir tutē in virtutē. Et iob. ꝑ ſingulos gͣdus meos ꝓnunciabo illū. Legit̉ tamē in exo. Non aſcēdes ad altare meū per gradus ne reuelet̉ turpitudo tua. nondū em̄ forte antiqui femoralibꝫ vtebant̉ In cōcilio toletano cauet. ꝙ clericꝰ cauſadolo ris in alterius ꝑnicieꝫ altare vel ymaginē exuēs veſtibus vel lugubri veſte vel ſpinis accingens vel eccleſie luminaria extinguens deponat̉. Sed ſi eccleſia ſua iure ſuo indebite ſpoliat̉ hoc cauſa memoris facere vel ſcd̓m quoſdā quemadmodū et in die paſſionis domī in ſignū triſticie altaria denudant̉. qd̓ tamē hodie conſiliū reprobat lug dunen̄. Denqꝫ altaria que ꝑ ſomnia et ꝑ inanes quaſi reuelaciones hominū cōſtruunt̉ reproban tur omnino. ¶ De picturis cortinis et ornamētis eccleſie. Icture et ornamenta in eccleſia ſunt laicoꝝ lectio et ſcripture. Vn̄ greg̓. Aliud eſt pictur⁊ adorare. aluud per A picture hiſtoriā quid ſit adorandum addiſcere. Nam qd̓ legentibus hoc ideotis cernē tibus p̄ſtat pictura qꝛ in ipſa ignorātes vident quid ſequi debeant. in ip̄a legunt qui literas ne ſciunt. Sane caldei igne adorant et cogūt alios idē facere alia ydola ꝯtrahentes. Pagani vero ymagines ſeu ȳconias et ydola adorant qd̓ ſarra ceni nō faciūt qui ymagines nec habe̓ nec videre volunt. moti ex verbo illo. Non facies tibi omnē ſimilitudinem eoꝝ que in celo vel in terra vel in

aquis vl̓ ſub terra ſunt. exo. xx. c. Et ex alijs auc toritatibus que ſtatim ſequūtur nos valde ſuꝑ hoc increpātes ſed nos illas non adoramus nec deos appellamꝰ nec ſpem ſalutis in eos ponimꝰ qꝛ hͦ eſſet ydolatrare. ſed ad memoriā et recorda cione reꝝ olim geſtaꝝ eos veneram̉. Vn̄ verſꝰ Effigiem xp̄i qui tͣnſis ꝓnus honora. Non tamē effigiem ſed qd̓ deſignat adora. Eſſe deū raciōe caret cui contulit eſſe. Materialis lapis effigia le manus. Nec deus eſt nec homo p̄ſens ꝙͣ cernis ymago. Sed deꝰ eſt et homo que ſacra figurat ymago. Greci eciā vtunt̉ ymagini bꝫ pingentes illas vt dicit̉ ſolū ab vnibilico ſupͣ et non inferi us. vt omnis ſtulte cogitatōis occaſio tollatur. nullā eciā faciunt ſculptilē ymaginem pro eo ꝙ legit̉ exo. xx. c. Non facies ſculptile neqꝫ ymagi nes. Item leuit. xxvj. c. Non facietis ydolū neqꝫ ſculptile. Itē deutro. iiij. c. Ne forte decepti fa ciatis vobis ſculptā ſimilitudinē. Itē non facie tis vob̓ deos aureos et argenteos. Itē ꝓpheta Simulacra genciū argentū et auꝝ oꝑa manuū hominiū Similes illis fiāt qͥ faciūt ea et om̄s qui confidūt in eis. Confundant̉ onēs qui adorant ſculpti. et qui glo. in ſim. ſuis. Item moyſes ait populo iſrahel. Ne forte errore deceptꝰ adores ea que creauit dn̄s deus tuus. Hinc eciā eſt ꝙ ſerpente eneū quē moyſes erexerat ezechias rex confregit qꝛ populus illi contͣ legis p̄ceptum thuris adolebat incenſū. Ex his aūt et ſimilibus auctoritatibus reprobat̉ nimius ymaginū vſus Ait em̄ apl̓us. j. corinth̓. Scimus em̄ qꝛ ydolum nichil eſt in mundo et nullus deꝰ niſi vnus. Poſ ſent nanqꝫ ſimplices et infirmi ꝑ nimiū et indi ſcretum vſū facile ad ydolatriā trahi. Vn̄ ſapīe. xxiiij. c. Idolis nacionum non erit reſpectus qm̄ creature dei in odiū facte ſunt et in tenitacioneꝫ anime hominū et in muſcipulā pedibꝫ in ſipien cium. ¶ Loderate vero vti picturis ad repſen tandū mala vitanda et bona īmitanda rep̄henſi bile non eſt. Vn̄ dn̄s ad ezech. Ingrede̓ et vide abhominatōes peſſimas quas iſti faciūt ⁊ ingreſ ſus vidit omnē ſimilitudinē reptiliū et animaliū et abhominatōeꝫ et vniuerſa ydola domꝰ iſrahel depicta in pariete. Nemꝑe greg. hoc exponens in paſtorali li. ij. c. xx. dicit. pum exterioꝝ reꝝ intrinſecus ſpēs atrahunt̉ quaſi in corde depin git̉ quicqͥd fictis ymaginibus deliberando cogi tatur. Aurſus ad eundem ezechielē dicit̉. Sume tibi latere et ponēs eū corā te et deſcribes in eo ciuitatē hieruſalē. ei aūt qd̓ dictū eſt ꝙ ymagi nes ſūt laicoꝝ lr̄e obuiat illud euangelij. Habēt inquit moyſen et ꝓphetas audiāt eos. de hoc eciā dicet̉ in quarta ꝑte ſub quarta ꝑticula canonis ſuꝑ verbo ſeruitutis conciliuꝫ agathen̄. inhibet picturas ī eccleſijs fieri et quod colit̉ et adorat̉ in pariētibus depingi. Sed gregͦ. dicit ꝙ pictu ras non licet frange̓ ea occaſione ꝙ adorari non debent pictura nanqꝫ plus videt̉ mouere animū qͣm ſcriptura. per picturā quidē res geſta ante oculos ponit̉ qua ſi in pn̄ti geri videat̉. ſed per ſcripturam res geſta quaſi ꝑ auditum qui minꝰ animū mouet ad memoriā reuocat̉. Hinc eciā eſt ꝙ in eccleſia non tantam reuerenciam exhibemꝰ libris quantā ymaginibꝫ et picturis. ictura rum ſiue ymaginū alie ſunt ſupra eccleſia vt gaſ lus vel aquila. alie extͣ eccleſiā ſcꝫ foris in frōte eccl̓ie. vt bos et leo. alie intra vt icōne ſtatue et diuerſa picturaꝝ et ſculpturaꝝ gn̓a que vel in veſtibus vel in parietibꝫ vel in viteralibꝫ depin gunt̉. de quoꝝ aliquibus ſub tractatu de eccl̓ia dictū eſt. qd̓ a tabernaculo moyſi templo ſalomo nis ſcriptū eſt. Sculpſit em̄ moyſes ſculpſit pin xit et ſalomon et parietes celaturis et picturis ornauit. Sciendum aūt eſt ꝙ ſaluatoris ymago tribus modis ꝯuenientius in eccleſia depingit̉ vicꝫ aūt vt reſidens in throno aut vt pendēs in crucis patibulo. aut vt reſidēs ī matris gremio qꝛ vero. Io. bap. xp̄m digito demonſtrauit dicēs Ecce agnus dei. ideo quidam depingebant xp̄m ſub ſpecie agni. qꝛ tamē vmbra tranſiuit et xp̄c verus eſt homo dicit adrianus papa. ꝙ ipſum in forma humana depinge̓ debemꝰ. Non em̄ agnꝰ dei in cruce pn̓cipaliter depingi debet. ſed hoīe depicto nō obeſt agnū in parte inferiori vel po ſteriori depingicum ip̄e ſit verus agnꝰ qui tol lit pct̄a mūdi. His quidē et alijs diuerſis modis ſaluatoris ymago depingit̉ ꝓpter diuerſas ſig nificaciones. Nam picta in p̄ſepio rememorat na tiuitatē. depicta ī matris gremio puerilē etatē picta vel ſculpta in cruce paſſionē et quādoqꝫ in ip̄a ſol et luna quaſi eclipſim paciēcia depingun tur. Depicta vero in ſcalaꝝ aſcenſu aſcenſioneꝫ picta vt reſides in throno ſeu in ſolio excelſo ꝑ ſentē indicat potenciā et poteſtatē. quaſi dice̓t data eſt ei omnis poteſtas in celo et in te̓ra. iuxͣ illud. Vidi dn̄m ſedentē.ſ. ſ. e. ⁊cͣ. id eſt dei filium ſuꝑ angelos regnanteꝫ iuxͣ illud. Qui ſedes ſuꝑ cherubin. quādoqꝫ vero depingit̉ ſicut viderūt eum moyſes et aaron nadab et ab in ſcꝫ ſuꝑ mon tem et ſub pedibus eius quaſi opus ſaphiricum et quaſi celum ſerenū. Et quoniā ſicut ait lucas. Tunc videbunt filiū hominis veniētem in nube cum potenciā magna et maieſtate. ideo ei quan doqꝫ circumcircapingunt̉ angeli qui ei ſemꝑ ſer uiunt et aſſiſtūt. et depingunt̉ cum vi. alis ſecū dum iſa. di. Seraphin ſtabant iuxta illud ſex ale vni et ſex ale alteri. duabus velabāt faciem eius duabus pedēs et duabus volabant. Pepingunt̉ eciā angeli tanꝙͣ in etatē iuuenili florentes nun quam em̄ ſeneſcūt. quandoqꝫ eciā circumpingit̉ archangelus michahel draconē ſuppeditans. iuxͣ illud. Io. Factum eſt prelium in celo. michael cum dracone pugnabat quē pugna eſt diſſidiū ange loꝝ confirmacio bonoꝝ. et ruina maloꝝ. aut in preſēti eccleſia ꝑſecucio fideliū. Quandoqꝫ eciā circumpingunt̉ vigintiquatuor ſeniores ſcd̓m viſionem ip̄ius iohannis in veſtibus albis et co ronis aureis. ꝑ quos ſgnificant̉ veteris et noue legis doctores. qui ſunt duodecim ꝓpter fidem trinitatis quam annunciāt per quatuor climata

mundi. aut vigintiquatuor ꝓpter opera et obſer uanciā euangeliſtaruꝫ. ſi lampades addunt̉ dona ſpirituſſancti reꝑſentant̉ ſi mare vitreū baptiſ mus innuitur. Quandoqꝫ eciam circumpingunt̉ quatuor al̓ia ſecūdum viſionem ezechielis et eiuſ dem ioh̓is. facies hominis et facies leonis a dex tris. facies bouis a ſiniſtris. et faciēs aquile de ſu per ip̄os quatuor. hij ſunt quatuor euangeliſte Vnde pingunt̉ cum libris in pedibus. quia que verbis et ſcriptura docuerunt mente et oꝑe com pleuerunt. Matheus figuram ſortitur humanā Marcus figuram tenet leonis. hij ponunt̉ a dex tris. quia criſti natiuitas et reſurrectio fuerunt omniū leticia generalis. Vnde in psͣ. Et ad ma tutinum leticia. Lucas vero vitulus eſt. eo ꝙ a zacharia ſacerdote inchoauit et xp̄i paſſioneꝫ et hoſtiam ſpēaliꝰ pertractauit Vitulus quod eſt animal ſacerdotum ſacrificijs aptum. ꝯparatur eciā vitulo ꝓpter duo cornua quaſi duo ꝯtinens teſtam̄ta et ꝓpter quatuor pedum vngulas qua ſi quatuor euangeliſtaruꝫ ſentencias. Per hunc quoqꝫ figuratur xp̄us qui fuit pro nobis vitulus imolatꝰ. ideoqꝫ ponit̉ a ſiniſtris. quia mors xp̄i fuit apl̓is triſtis. De hoc et qualiter beatꝰ mar cus pingi debet in ſeptima ꝑte ſub ti. de euāge liſtis dicet̉. Iohannes aūt figurā habet aquile quoniaꝫ ad excelſa peruolans ait. In principio erat verbū. Hic quoqꝫ ſignificat xp̄m cuius iu uentus vt aquila renouat̉. quia reſurgens a mor tuis floret et in celū ingreditur. hic tamen non iixta ſed ſuꝑ eſſe depingit̉. quoni ā aſcenſionem deſignat et verbū apud eum ꝓnunciat. Sed cuꝫ qd̓libet ipſoꝝ animalūi haberet quatuor facies et quatuor alas qualiter poſſent depingi dicet̉ in ſeptima ꝑte ſub ti. de euangeliſtis vbi eciam lacius de hoc aget̉. Quandoqꝫ eciam circumpin guntur vel pocius ſubpingunt̉ apoſtoli qui fue runt teſtes eius verbo et opere vſqꝫ ad vltimuꝫ terre. et pingunt̉ criniti quaſi nazarei id eſt ſan cti. Lex em̄ fuit nazareoꝝ vt a tꝑe ſue ſeperatō nis a cōi vita hominiū nouacula non trāſiret ſuꝑ caput eoꝝ. Pingunt̉ eciam quandoqꝫ ſub forma duodecim ouium quia bidentes occiſi ſunt ꝓpter dominū ſed et duodecim tribus iſrahel. Quando qꝫ ſub forma duodecim ouiū depingūtur. Qn̄qꝫ tamē plures vel pauciores ouēs circa ſedē maie ſtatis pingunt̉. ſed tūc aliud figurat̉ iuxta illud math̓i. xxv. c. in fine. Cum venerit filiꝰ hominis in maieſtate ſua tunc ſedebit ſuꝑ ſedem maieſta tis ſue ſtatuens oues a dextris et edos a ſiniſtris Qualiter bartholomēꝰ et andreas apl̓i depingi debēt in ſeptima ꝑte ſub eoꝝ feſtis dicetur. Et aduerte quia patriarche et ꝓphete pingunt̉ cum rotulis in manibus. Quida vero apl̓i cum libris et quidam cum rotulis. Fempe quia ante xp̄i ad uentum fides figuratiue oſtedebatur. et qūo ad multa in ſe implicata erat. ad quod oſtendendū patriarche et ꝓphete pingunt̉ cum rotulis. per quos quaſi quedā imperfecta cognicio deſigna tur. Quia vero apoſtoli a criſto perfecte edocti ſunt. id eo libris per quos deſignat̉ congrue per fecta cognicio vti poſſunt. Sed quia quidā illo rum quod didicerunt ad doctrinā alioꝝ in ſcrip tis redigerunt. ideo illi congrue tanquam docto res cum libris in manibus depingunt̉. ſicut pau lus. euangeliſte. petrus. iacobus. et iudas. Alij vero qui nihil ſtabile ſeu ab eccleſia approbatū ſcripſerunt. non cum libris. ſed cum rotulis. ī ſig num ſue p̄dicacionis pingunt̉. Vnde apoſtolus ad eph̓. Dominus quoſdā dedit apl̓os. quoſdā prophetas. alios euāgeliſtas. alios paſtores et doctores in opus miniſterij. Sed et diuina maie ſtas depingit̉ quādoqꝫ cum libro clauſo in mani bus quia nemo inuentus eſt dignus aꝑire illum niſi leo de tribū iūdā. Et quandoqꝫ cum libro aꝑ to vt in illo quiſqꝫ legat ꝙ ip̄e eſt lux mundi et via veritas ac vitā et liber vite. Quare aūt pau lus ad dexterā. et petrꝰ ad ſiniſtram ſaluatoris depingūtur. dicetur in ſeptima parte ſub ti. de euangeliſtis. Iohannes vero baptiſta quādoqꝫ depingitur vt heremita. Martires cum aculeis. vt Laurencius in craticula. Stēphanus cū lapi dibus. et quandoqꝫ cum palmis que victoriā ſig nāt iuxta illud. Iuſtus vt palmā florebit. Et ſic palma viret. ſic eoruꝫ memoria feruet. Hinc eſt ꝙ qui de iheroſolimis veniūt. palmas in mianibꝫ ferunt. in ſignum ꝙ illi regi militarūt qui ihero ſolimis cum palmis honorifice receptus eſt. Et poſtmodū ibidem cum dyabolo pugnans victor extitit. et celi palacium cum angelis triūphans introiuit. Inde verſus. Iuſti cum palma flore bunt. et ſicut ſtelle fulgebunt. Confeſſores pin gunt̉ cum ſuis inſignijs. vt epiſcopi mitrati. ab bates capuciati. et quandoqꝫ cum lilijs que caſti tatem deſignāt. Hoctores cum libris in mamibꝫ Virgines ſecundū euangelium cum lampadibus Paulꝰ cum libro et enſe. cum libro. quia doctor ſiue ꝓpter conuerſioneꝫ ſuam. cum enſe. qꝛ miles Ynde verſus. Mucro furor pauli. liber eſt con uerſio ſauli. Generaliter autē ſanctoꝝ patrum imagines quādoqꝫ in parietibꝫ eccleſie. quādoqꝫ in poſteriori altaris tabula. qn̄qꝫ in veſtibus ſacris et alijs varijs locis pingunt̉. vt illoꝝ ac tus et ſanctitatem iugiter non indiſcreta vel inu tilia mēditemur. Vnde in exo. diuina voce ꝑreci ꝑitur vt in aaron pectore raciōale iudicij victis ligantibus imprimat̉. quatenꝰ ſacerdotale cor nequaquā fluxē cogitaciones poſſideant. ſed ra cio ſola conſtringat. In quo eciā racionali vigi lanter ſecundū greg̓. xij. patriarcharuꝫ nomina deſcribi iubent̉. Femꝑe aſſcriptos patres ſemꝑ in pectore ferre eſt antiquorum vitam ſine inter miſſione cogitare. Tunc autē ſacerdos irrepre henſibiliter graditur cum exempla patrum pre cedencium indeſinenter intuet̉. cum ſanctoꝝ ve ſtigia ſine ceſſacione conſiderat. et illicitas cogi taciōes deprimit ne extra oracionis limitē oꝑis pedem tendat. Conſiderandū quoqꝫ eſt ꝙ ih̓us ſemꝑ coronatus depingit̉. q. d. Egredimini filij iheruſalē et vidēte rege ſalomonē īdyade̓mate

quo coronauit eum mater ſua. fuit enim criſtus coronatus triplicit̓. Primo a matre corona miſe ricordie in die concepcionis. que corona duplex eſt ꝓpter naturalia et gratuita. ideoqꝫ et dyade ma vocatur quod eſt duplex corona. Secundo a nouerca corona miſerie in die paſſiōis. Tercio a patre corona glorie indie reſurrectionis Vnde Gloria et honorē coronaſti eum dn̄e. Demum cō rōnabitur a familia corona potencie in die vlti me reuelacionis. veniet em̄ cum ſenatoribus ter re iudicans orbem terre in equitatē. Sic et om nes ſancti pingūtur coronati quaſi dicerēt. ffilij iheruſalem venite et vidēte martires cū cōronis aureis quibus coronauit eos dominꝰ. Et in libro ſapiencie. Iuſti accipient regnū decoris et dya dema ſpeciei de manu domini. Corona aūt huiꝰ depingitur in forma ſcuti rotundi. qꝛ ſancti de protectione diuina fruūtur. Vnde cantant gra tulabundi. Dominne vt ſcuto bone voluntatis tue coronaſti nos. Verunitamen criſti corona ꝑ crucis figuram a ſanctorum coronis diſtinguit quia per crucis vexillum ſibi carnis glorificacio nem. et nobis meruit a captiuitate liberacionem et vite fruicionem. Cum vero aliquis prelatus aut ſanctus viuens pingit̉ nō in forma ſcuti ro tundi. ſed quādrati. cōrona ip̄a depingitur. vt quatuor cardinalibus virtutibus vigere mon ſtretur prout in legenda beati gregorij habet̉. Rurſus quandoqꝫ in eccleſijs paradiſus depin gitur. vt aſpicientes ad delectacionem premio rum alliciat. Et quandoqꝫ infernus vt eos a for midine penarum deterreat. Quandoqꝫ flores et arbores cum fructibus ad repreſentandum fruc tus bonorum operum ex virtutuꝫ radicibus pro deuncium. Picturarum autē varietas virtutum varietatem deſignat Alij enim datur per ſpiritū ſermo ſapiencie. alij ſciencie ⁊cͣ. Virtutes vero in mulieris ſpecie depinguntur. quia mulcent et nutriūt. Rurſus per celaturas que et laquearia nominātur que ſunt ad decorem domꝰ ſimplicio res criſti famuli intelliguntur qui eccleſiaꝫ non doctrina. ſed ſolis virtutibus ornant. Ceterum ſculpture ꝓminentes de pariētibus egrediētes eſſe videntur. quia cum virtutes fidelibus in tan tam conſuetudinem deueniūt vt eis naturaliter inſite videantur multipharijs earum operacio nibus exercentur. Synagoga vero qualiter de pingitur dicetur in quarta parte ſub titulo. de reuerēciā. Qualiter palleū romanoꝝ pontificū pingat̉. in tercia ꝑte ſub ti. de palleo dicet̉. An nus vero et duodecim ſigna et menſes qual̓r de pingātur. dicet̉ in principio. viij. partis et vbi de menſe aget̉. Sed et diuerſe hiſtorie tam noui ꝙͣ veteris teſtamēti ꝓ voluntate pictoꝝ depin gunt̉. Nam pictoribꝫ atqꝫ poetis quelibet audiē di ſemper fuit equā poteſtas. Porro ornamēta eccleſie in tribꝫ ꝯſiſtūt ſcꝫ in ornatū eccl̓ie chori et altaris. Ornatus eccleſie ꝯſiſtit in cortinis et auleis et palleis ſericis. purpureis et ſimilibus. Ornatꝰ chori in dorſalibꝫ. tapetis ſubſtratorijs et bancalibꝫ. porſalia ſunt panni in choro pen dentes a dorſo clericorū. Subſtratoria que pedi bus ſubſternunt̉. Tapeta eciā ſūt panm qui pe dibus ſubſternūtur quaſi ſtracio pedum. et pre cipue pedibus epiſcopoꝝ. qui mundana pedibꝫ calcare debēt. Sancalia ſunt pauni qui ſuper ſe des vel bancas in choro ponūtur. Altaris vero ornatus ꝯſiſtit in capſis. et palleis. philaterijs et candelabris. in crucibus. in aurifriſio. in vexil lis. incōdicibus. in velaminibꝫ. et in cortinis. Et nota ꝙ capſa in qua hoſtie conſecrate ſeruātur ſignificat corpus virginis glorioſe. de qua dici tur in pſalmo. Surge domine in requiē tuam tu et archa ſan. t. que quandoqꝫ eſt de ligno. qn̄qꝫ de ebore candido. quandoqꝫ de argento. quando qꝫ de auro. et quandoqꝫ de criſtallo. et ſecūdum varias ſue ꝓprietates varias ip̄ius corporis xp̄i exprimit dignitates. Aurſus capſa ip̄a continēs hoſtias ſiue ꝯſecratas ſiue non conſecratas. me moriam deſignat humanam. Debet nanqꝫ homo iugiter recordari acceptorum beneficiorum dei. tam temporaliū que per hoſtias nō conſecratas quā ſpiritualū que per conſecratas deſignant̉ qd̓ figuratum eſt in vrna in qua deus miſit man na reponi. quod licꝫ temporale eſſet p̄figurabat tamen iſtud noſtrum ſacrificiū ſpirituale preci piens vt eſſet memoriale ſempiternū in futuras generaciones. ſicut legit̉ in exodo. Capſe auteꝫ ſuper altare qd̓ eſt criſtus poſite ſunt apoſtoli et martires. Palle vero et veſtes ſunt confeſſo res et virgines vel omnes ſancti. de quibus ait ꝓpheta ad dominū. Hijs ſicut veſtimento veſtie ris. Et de hoc dictum eſt titulo precedēti. Aliud autem eſt philaterium aliud philateria. Phila terium eſt cartula in qua decem precepta legis ſcribuntur. huiuſmodi cartulam ſolebant phari ſei ante ſe in ſignum religionis portare. Vnde in euangelio. dilatant philateria ſua ⁊cͣ. Et dicit̉ philaterium a philare quod eſt cuſtodire. et to rat quod eſt lex. Philateria vero eſt vaſculum de argēto vel auro vel criſtallo vl̓ ebore et hu iuſmodi in quo ſanctorum cineres vl̓ reliquie re condūtur. Cum enim elindius fideles cinericios vocaret. pro eo quod cineres ipſos ſeruabant contra eius deriſionem ſtatutū fuit in eccleſia vt honorifice et in precioſis vaſculis ſeruarentur. qd̓ nomen eſt comprehenſum a philare quod eſt ẜuare. et teron quod eſt extremitas. quia ibi ali quid de extremitate corporis ſanctorum puta dens vel digitus vel aliquid tale ſeruatur. Su per altare eciam in quibuſdam eccleſijs colloca tur tabernaculum de quo ſub titulo de altari dic tum eſt. In cornibus altaris duo ſunt candela bra conſtituta ad ſignandum gaudium duorum populorum de criſti natiuitatē letanciū que can delabra mediante ſilice faculas ferunt accen ſas. Angelus enim inquit paſtoribus. Annunc cio vobis gaudium magnum quod erit omni po pulo. quia natus eſt nobis hodie ſaluator mun di. Hic eſt verus yſaacͣ qui riſus interpretatur.

Lumen autem candelabri fides eſt populi. Nam ad iudaicum populū inquit ꝓpheta. Surge illu minare hieruſalē. qꝛ venit lumen tuū. et gloria domini ſuꝑ te orta eſt. Ad populū vero gentilē dicit apl̓us. Eratis aliquando tenebre. nunc aūt lux in domino. Nam et in ortu xp̄i noua ſtella ma gis apparuit ſcd̓m vaticiniū balaam. Oriet̉ inqͥt ſtella ex iacob et cōſurget virga ex iſrahel. de hͦ eciā dictū eſt in ti. de altari. Emūctoria ſiue for cipes ad emungendū ligmina. ſūt verba diuina qͥbus literas legis āputamus. et lucentē ſpūm reuelamꝰ. iuxta illud. Vetuſtiſſima veteꝝ come detis. et nouis ſuꝑuenientibus vetera abiciētis aſa in quibꝫ ligmina emuncta extinguunt̉ ſūt corda fideliū que obſeruanciā legalem ad literā admittunt. Rurſus forcipes quoꝝ gemino den te componit ignis ſunt p̄dicatores qui nos con ſonis vtriuſqꝫ teſtamenti paginis inſtruūt. et moribꝫ cōponentes ad caritatē accedunt Scru ta vero. ideſt vaſa eqͣlis amplitudinis in fundo et in ore ad calefaciendū facta. ſunt illi doctores qui theſauꝝ cordis non celant. ſed ex eo ꝓferūt noua et vetera. lucernam quoqꝫ non ponunt ſub modio. ſed ſuper candelabꝝ. vt hij qui ſunt in domo domini lumen et calorē accipiant ſpiritus ſancti. Crux quoqꝫ ſuꝑ altare ponenda eſt et eā inde tollit bauilus crucis. in quo recolit̉. qꝛ cru cem de xp̄i humeris ſublatā tulit ſymon cireneus Inter duo candelabra crux in altari media collo catur. quoniā inter duos populos xp̄s in eccl̓ia mediator exiſtit. Ipſe enim eſt lapis angularis qui fecit vtraqꝫ vnū. ad quem paſtores a iudea et magi ab oriente venerunt. de hoc aliter dicet̉ in ꝓhemio quarte ꝑtis ſub ti. de acceſſu ſacerdo tis ad altare. Rurſus altaris frons aurifriſio or natur. iuxta illud exo. xxv. et. xxviij. c. Cōſtrues mihi altare. facieſqꝫ illi coronā per girū ſeu cir cuitum altam qͣtuor digitis. Nempe altare qn̄qꝫ ſignificat cor homīs. in quo ſacrificiū vere fidēt per contricione offerri debet. et tunc aurifriſiū conceptū bone operacionis ſignificat quo fron tem noſtꝝ ornare debemus vt ceteris luceamus Quandoqꝫ altare ſignificat xp̄m. et tunc ꝑ auri friſium congrue ornamentū caritatis deſignat̉. Sicut em̄ aurum p̄eminet omnibus mētallis. ſic et caritas ceteris virtutibꝫ. Vnde apoſtolꝰ ad corinth̓.i. maior horuꝫ eſt caritas. frontem em̄ noſtꝝ ſic aurifriſio caritatis debemꝰ ornare. vt parati ſimus ꝓ xp̄o animas ponere. Vexilla eciā ſuꝑ altare erigunt̉. vt triumphꝰ xp̄i iugiter in eccleſia memoret̉. per que et nos de inimico tri umphare ſperamus. Codex eciā euangelicꝰ ſuꝑ illud adaptat̉. eo ꝙ euangeliū ab ip̄o ſcꝫ xp̄o ſit editum. et ipſi ꝑhibeat teſtimoniū. qui qͣre exte rius ornet̉ dicet̉ in tercia ꝑte ſub ti. de lega. in dumentis. Seinde vaſa et vtenſilia in domo dn̄i a moyſe et ſalomonē originē habuerunt. que in veteri teſtamento plura et diuerſa fuerūt. ꝓut in exo. legit̉. diuerſa habēcia ſignificata. de qui bus hic breuitatis cauſa non agimus. Sane oīa que ad ornatum ꝑtinent. tēpore quadrageſime remoueri vel contegi debent. quod fit ſecundum aliquos in dominica de paſſionē. qꝛ extūc diuini tas fuit abſconſa et velata in xp̄o. dimiſit em̄ ſe capi et flagellari vt homo. tanꝙͣ non haberet in ſe virtutē diuinitatis. Vnde in euangelio huius diei dicit̉. Iheſus autē abſcondit ſe et exiuit de tēplo. Tunc ergo cooperiunt̉ cruces. id eſt vir tutibus ſue diuinitatis. Alij hoc faciunt a prima dominica quadrageſime. qꝛ extunc eccleſia inci pit de eius paſſione agere. Vnde eo temꝑe crux ab eccl̓ia non niſi cooperta portari debet. Et ſe cundū morem quorundā locoꝝ duo tm̄ velamīa ſeu cortine tunc retinent̉. quoꝝ vnum ponitur per circuitū chori aliud ſuſpēditur inter altare et choꝝ ne appareant que ſunt intra ſancta ſan ctorum. Quod ſanctuariū et crux tunc velantur ſignat literā legis. id eſt eius carnalē obſeruan ciam. ſiue quod in veteri teſtam̄to ante xp̄i paſ ſionem intelligencia ſacraꝝ ſcripturarū velata operta et obſcura erat. et qui tempore illo fue runt. velamē id eſt obſcurā ſcienciā ante oculos habuerunt. Signat eciā rumpheam illā quē fuit ante ianuam ꝑadiſi. Et quoniā huius carnal̓ ob ſeruancia et obſcuritas et rūphea in xp̄i paſſiōe ſublata ſunt. ideo cortine vel velamina huiōi in ꝑaſceue remouent̉. Sed et qꝛ in veteri teſtamē to fuerunt animalia ruminancia et vngulas ſcin dencia vt boues arantes. id eſt ſcripturaꝝ miſte ria diſcernentes et ſpūaliter intelligētes. Ideo in quadrageſima poſt velū ingrediunt̉ ſacerdo tes pauci. quibus datuꝫ eſt noſci miſteriū regni dei. Circa hoc autē notandū eſt ꝙ triplex genꝰ veli ſuſpendit̉ in eccleſia. videlicꝫ qd̓ ſacra oꝑe rit. quod ſacrariū a clero diuidit. et quod clerū a populo ſecernit. Primuꝫ eſt nota litere legis. Secūdum nota noſtre indignitatis. qꝛ indigni ſumus. ȳmo impotentes celeſtia intueri. Terciū eſt coherciū noſtre voluptatis carnalis. Primū videlicꝫ cortine que ab vtroqꝫ altaris latere ex tendunt̉ ſacerdotē ſecretū intrāte. ꝓut in quar ta ꝑte ſub ti. de ſecreta dicet̉ ſignificatuꝫ eſt in hoc ꝙ ſicut legit̉ exo. xxxiiij. Moyſes poſuit ve lamen ſuꝑ faciem ſuā. quia filij iſrahel claritatē vultꝰ eius ſuſtinere non poterāt. Et ſicut dicit apoſtolꝰ hoc velamē adhuc hodie eſt ſuꝑ corda iudeoꝝ. Secundū videlicet cortina que in qͣdra geſima in officio miſſe ante altare extendit̉ ſig nificatū eſt in hoc ꝙ velū infra tabernaculū erat ſuſpēſum qd̓ diuidebat ſancta ſanctoꝝ a ſanctis vt dicet̉ in ꝓhemio quarte ꝑtis per quod arca a populo velebat̉. et erat miro oꝑe contextum et pulchra varietatē diſtinctū. quod in paſſione domini ſciſſum eſt. et illius exēplo hodie cortine varia pulchritudine texunt̉. De p̄miſſo velo et quales eſſe debent cortine. habetur. exo. xxvj. et xxxvj. c. Terciū inde tunc habuit origineꝫ. quia in primitiua eccleſia paribolus. id eſt paries qui circuit chorum nō eleuat̉ niſi vſqꝫad apodiacio nē qd̓ adhuc in quibuſdā eccleſijs obſeruat̉. qd̓

ideo fiebat vt populꝰ videns clerum pſallentē inde bonum ſumerēt exemplū. Veruiitamen hoc tꝑe quaſi cōiter ſuſpendit̉ ſiue interponit̉ velū aut murus inter cleꝝ et populū. ne mutuo ſe cō ſpicere poſſint. quaſi ip̄o facto dicatur. Auerte oculos tuos ne vi. va. ⁊cͣ. In paſcaue vero omne tollit̉ velum. qꝛ in paſſione domini velū templi ſciſſum eſt. et ꝑ eam reuelata eſt nobis legis ſpi ritualis intelligēcia que antea latebat vt p̄miſ ſum eſt. et aꝑta eſt celeſtis regis ianua. et data eſt nob̓ fortitudo vt vinci niſi velimꝰ a carnali concupīa nequeamꝰ. Verūtamen velū qd̓ diui dit ſanctuariū a clero retrahit̉ vel eleuat̉ in ve ſpera cuiuſlibet ſabbati quadrageſime quando officiū diei dn̄ice inchoat̉ vt clerꝰ poſſit in ſanc tuarium intueri. qꝛ dn̄ica recolit reſurrectionē Hoc eciā ideo fit in ſex diebus dn̄icis quia nulla fuit etas in qua non fuerit gaudiū eternū. Gau drum quidē figuratū qd̓ celo velat̉ qd̓ per velū illud ſignificat̉. Inde eſt qd̓ diebus dn̄icis nō ie iunamus. et hoc ꝓpter gl̓iam dn̄ice reſurrectōis Nam pͥma dominica ſignat gaudiū qd̓ habuerūt primi ꝑentes in paradiſo ante pct̄a Scd̓a dn̄ica figurat gaudiū qd̓ pauci habuerūt in arca noe alijs oībus diluuio ſubmerſis. Terciā qd̓ habue runt filij iſrahel alijs ſub ioſeph fame afflictis. Quarta qd̓ habuerūt ſub ſalomonē in pace viuē tes. Quinta qd̓ habuerūt redeūtes de captiuita te babilonie. Sexta qd̓ diſcipuli habuerūt a re ſurrectōe vſqꝫ ad aſcenſionē. qn̄ cum eis p̄ſencia liter fuit ſpōſus. In feſtiuitatibꝫ eciā nouē lectio num quadrageſime velū ip̄m eleuat̉ vel retrahi tur. Sed hoc non habet̉ de pͥmaria eccleſie inſti tucione. qꝛ tunc nullū feſtū celebrabat̉ in qͣdra geſima ſolennit̓. Sed ſi aliqd̓ feſtū occurrebat quacūqꝫ die occurrerꝫ in ſabbato et in dn̄ica de eo cōmemoracio fiebat ꝓut in canone pape mar timi habet̉. Et ī burcardo. l. xiij. et hoc totū ꝓpt̓ temꝑis illius triſticiā. poſtea vſus in contrariū obtinuit. vt vicꝫ feſtū nouem lectionū in ſuo die ſollennit̓ celebret̉. et nichilominꝰ ieiunet̉. Rur ſus cortine in feſtiuitatibꝫ extendunt̉ in eccl̓ijs ꝓpter ornatū vt ꝑ viſibiles ornatꝰ ad īuiſibiles moueam̉. que ſunt qn̄qꝫ varijs coloribꝫ colorate vt p̄miſſuꝫ ē vt ex diuerſitate coloꝝ ip̄oꝝ note tur ꝙ homo qui eſt dei templū ornatꝰ eē debet varietate ſeu diuerſitate virtutū. Cortina alba ſignat vite mundiciā. Rubea caritatē. Viridis cō templacionē. Nigra carnis mortificacionē. Liui da tribulacioneꝫ. Adhuc ſuꝑ cortinas candidas ſuſpedunt̉ qn̄qꝫ panni varij coloris. ad notand̓ ꝙ cor noſtꝝ purgatū eſſe debet a vicijs et in eo debēt eſſe cortine virtutū et varietas bonorum oꝑm. Forro in feſto natiuitatis dn̄i quedā eccle ſie nullos ſuſpendunt pannos. quedam viles. et quedā bonos. que nullos ſuſpendunt noſtrum figurant rubore. et ſi em̄ maximū ſit nobis gau diū de nato ſaluatorē. non tn̄ debemꝰ eſſe ſine ru bore. ꝓeo ꝙ tm̄ fuit peccatū ꝙ dei filius ſeip̄m ꝓpter nos exinaniuit formam ſerui accipiēs. Et ꝓpterea eciaꝫ in ipſius obitu non cum leticia ſol lennizamꝰ. ſed acerrimū ieiuniū facimꝰ cum tam̄ in alioꝝ ſanctoꝝ obitu leti ſollennizemꝰ. et ali quantulū laucius in cibo et potu nobis īdulgea mus ꝓut in. vj. ꝑte ſub paraſceue dicet̉. Rubor quippe nobis eſt ꝙ dn̄s mortuꝰ eſt ꝓpter pecca ta noſtra. ſancti vero nō ꝓpter pct̄a noſtra. ſed ꝓpter xp̄m paſſi ſunt. Qui viles ſuſpendūt figū rant ꝙ dn̄s ẜuilē induit formā. et ꝙ vilibꝫ pan nis eo die inuolutꝰ fuit. Qui bonos gaudium de rege nato habitū attendūt. et quales eſſe debea mus in recepcione tanti hoſpitis on̄dunt In qui buſdā eccleſijs altare in paſca p̄cioſis ornat̉ pal leis. et ſupponunt̉ velamina triū coloꝝ. rubeum ſubalbū. et nigrū. que tria tꝑa deſignāt. Prima lectione et reſponſorio finitis remouet̉ velamē nigrū. qd̓ tempꝰ ante legē ſignat. Scd̓a lectio ne et reſpōſorio finitis remouet̉ ſubalbū. quod tp̄us ſub lege deſignat. Tercia finita remouet̉ rubeū qd̓ tempus gracie ſignificat. in quo ꝑ xp̄i paſſionē ad ſancta ſanctoꝝ. et ad eternā gl̓iam nobis aditus ptꝫ. De pannis vero et veſtimētis altaris in tractatu de altari dictū eſt. In p̄cipuis feſtiuitatibus theſauri eccleſie in publicū edunt ꝓpter tria. Primo ꝓpter conſideracionē cautele. vt vicꝫ appareat quā cautus fuerit in ſeruando qui illu ſeruare tenet̉. Scd̓o ꝓpter ſollennitatis veneratōeꝫ. Tercio ꝓpt̓ oblatōis memoriā vicꝫ ni memoria illoꝝ qui prius ea eccl̓ie obtulerūt. Qd̓ aūt eccleſia itus et non extͣ feſtiue ornat̉ mi ſterialiter innuit ꝙ oīs gloria eius abintus eſt. Licet em̄ exterius deſpicabil̓ ſit. in anima tamē que ſedes dei eſt radiat. iuxͣ illud. Nigra ſum ſed formoſa ⁊cͣ. Et dn̄s ꝑ ꝓphetam. Etem hereditas mea p̄clara eſt michi. Propheta eciā ꝯſiderans hoc ait domino. Silexi decorē domꝰ tue ⁊cͣ. quā ſpecialit̓ fides ſpēs et caritas exornant. Eccleſia quoqꝫ materialis et eciā ſpūalis mundari debet de quo in ſexta ꝑte ſub ti. de paſca et de. v. feria cene dicet̉. In nonnullis eccleſijs oua ſtructionū et huiōi que admiracionē inducunt. et que raro videntur conſueuerūt ſuſpēdi. vt per hoc pōpu lus ad eccleſiam trahat̉ et magis afficiat̉. Rur ſus aiunt quidā ꝙ ſtructio tanꝙͣ auis obliuioſa derelinquit in ſabulo oua ſua demum quādā ſtel laviſa recordatur. et redit ad illa aſpectu ſuo fo uens ea. Qua ergo in eccleſijs ſuſpendunt̉ ad nō tandum ꝙ homo ꝓpter peccatū a deo derelictus ſi tandem diuino lumine illuſtratus. recordatus delictorum ſuorum penituerit. et ad ipſū redie rit per aſpectum miſericordie illiꝰ fouetur. per quem eciam modū dicitur in luca. ꝙ reſpexit do minus petrum poſtꝙͣ negauit xp̄m. Suſpendun tur eciam vt in illis vnuſquiſqꝫ cōtempletur ꝙ homo facile deum obliuiſcit̉. niſi per ſtellā id eſt ſpiritus ſancti graciā influentem illuſtratus ad eum redire per bona opera recordetur. Sane in primitiua eccleſia ſacrificiū fiebat in vaſis ligne is. et veſtibꝫ cōmunibus. tunc enim erant lignei calices et aurei ſacerdotes. nunc vero ecōtra eſt

Sed ſeuerinꝰ papa inſtituit ꝙ in vitreis fieret quia vero illa fragilia erant. ideo vrbanus papa et eciam concilium remen̄. ſtatuit ꝙ in argēteis vel aureis vaſis ſacrificet̉ vel ꝓpter paupertatē in ſtanneis qui non eruginant̉. non tamē in lig neis vel ex auricalco. Non ergo debet eſſe de vi tro ꝓpter periculū effuſionis. non de ligno quia cum ſit poroſū et ſpongioſum corpus ſanguinē abſorberēt. non de ere vel de auricalco quoniā ob vnii virtutem eruginē vel vomitum ꝓuoca ret. Et nota ꝙ calicis nom̄ areteri ⁊ nouo teſta mento origine traxit. Vnde hieremi. Calix aure us babiloninebrians omnem terram. Et dauid. Calix in domo domini vini meri plenꝰ mixto. Et alibi. Calicem ſalutaris accipiā et no. d. in. Itē in euangelio. Poteſtis bibere calicem quem ego bibiturus ſum. Item accipiens calicem gracias egit. Calix autē aureus ſignificat th̓auros ſapi encie i xp̄o abſconditos. Argenteus mundiciaꝫ culpe. Stanneꝰ īnuit ſimilitudinē culpe et pene Stannum em̄ eſt mediū inter argentū et plum bum. et caro xp̄i licet non fuerit plumbū.i. pec catrix. fuit tamē carni ſimilis peccatrici. et licet non fuerit argentum ideſt paſſibilis ꝓpter ſuam culpam. fuit tamē paſſibilis ꝓpter noſtrā. quia languores noſtros ipſe tulit et dolores noſtros ipſe portauit. De calice et patena dicet̉ ſub ti. de conſecracionibus et vnctionibꝫ. Nemꝑe ſi qͥs tenui religione tentus dicat. ꝙ dominus p̄cepit moyſi vt cuncta vaſa tabernaculi in omnes vſus et cerimonias ex ere faceret. vt legit̉ exo. xxvij. et. xxxviij. c. qd̓qꝫ huiōi p̄cioſa vaſa et ornam̄ta poterāt venūdari et dari pauꝑibꝫ ſimilis ē iude et mulieri vnguentarie ꝯtrarius. hoc em̄ agimꝰ non ꝙ deum minꝰ vilia ornamenta delectent ꝙͣ aurea. ſed quia cum omēs qui diligunt deū liben ter offerunt. per diuinā latriam. ſuam vincunt auariciam. Preterea hec diuine pietatis officia moralia ſūt et future glorie ſignificatiua. Vnde eciam in veteri lege ex auro. iacincto. purpura. cocco bis tincto et biſſo retorta. et alijs p̄cioſis ſuꝑ humerale fieri precipit̉. vt quāta ſacerdos virtutū diuerſitate clareſcere debeat demonſtre tur et altare et ꝓpiciatoriū ac candelabꝝ et alia vaſa et ornamenta altaris ex auro fieri et argē to. exo. xxv. et. xxx. et. xxxviij. c. Tabernaculum quoqꝫ ex diuerſis p̄cioſis fieri p̄ceptum eſt ꝓut dictum eſt ſub ti. de eccl̓ia. Legalis em̄ pontifex alijs diuerſis p̄cioſis vtebatur ornamētis prout dicetur in tercia ꝑte ſub ti. de lega. indumentis de hoc eciā ſub ti. de eccleſie dedicacione ꝓpe pnͥ cipium dicet̉. Porro prohibitum eſt in concilio aurelianen̄. ne diuina miſteria preſtent̉ ad nup ciarum ornatū ne improboꝝ tactu vel pompa ſecularis luxurie polluant̉. quo nimiꝝ oſtendit̉ ꝙ ex veſte cuiuſcumqꝫ ꝑſone fieri non debet caſu la. vel aliqͥs ſacris miſterijs deputandꝰ ornatus Stēphanus quoqꝫ papa ſtatuit ne veſtimentis eccleſie in alijs vſibus quis fruat̉. quodqꝫ niſi a ſacratis homībus tangant̉ ne vlcio que baltha ſar regem babilonie ꝑcuſſit ſuꝑ hoc tranſgēdiē tes veniat. Clemēs eciā papa ſtatuit ne mortui ſepeliant̉ vel inuoluant̉ ſeu operiant̉ vel eciam feretruꝫ cum palla ideſt pannis altaris. aut cum mappa qua calix inuoluit. ſeu cum qua ſacerdos manus poſt conſecracionē tergit. Quando vero palle ideſt et corꝑalia. et vela id eſt ornamenta altaris ſeu cortine ſuꝑ altare pendentes ſordi date fuerint. dyaconi cum mīſtris humilibꝫ illa lauent intra ſāctuarium et non extra. Pro velis autem lauandis que ad cultū altaris pertinent noua peluis habeat̉. Palle vero id eſt corporalia in alia pelui lauentur. Vela quoqꝫ ianuarū id eſt cortine que extendunt̉ in eccleſijs in feſtis et. xl in alia pelui lauent̉. Hinc eſt qd̓ ſtatutum eſt in concilio ylerden̄. ꝙ ad corporale lauandū. et ad pallas altaris ꝓpira habeant̉ vaſa foris in quibꝫ nichil aliud lauet̉. Sed ſcd̓m eundem clemente ſi altaris palla. id eſt veſtim̄ta altaris vel cathe dra in qua ſedet ſacerdos ſacris veſtibꝫ indutus vel candelabrū. vel velum. id eſt pannus vel cor tina ſu ꝑ altare pendens fuerint vetuſtate con ſūpta. crement̉. et cineres vel in baptiſterio vel in pariēte aūt in foſſis pauimētorum vnde non fit trāſitus iactent̉. Et nota ꝙ eccleſiaſtica orna menta benedicunt̉. vt dicet̉ ſub ti. de conſecratō nibus et vnctionibus. ¶ De campanis. Ampane ſunt vaſa enea in nola ciui tate Campanie primo inuenta. Maio ra itaqꝫ vaſa campane a campama re gione. minora vero nole a nola ciuita te dicunt̉. Puſſatur aūt et benedicit̉ campana. vt per illius tactum et ſonitū fideles inuicē inui tentur ad premiū. et creſcat in eis deuocio fidei fruges mentes et corpora credenciū ſeruentur. procul pellant̉ hoſtiles exercitꝰ et omnes infidie imimici fragor et grandinū ꝓcella turbinū im petus tempeſtatum et fulguꝝ temperent̉. infe ſtaqꝫ tonitrua et ventoꝝ flanma ſuſpendatur. ſpiritus procellaꝝ et aeree poteſtates ꝓſter nantur. et vt hoc audiētes cōfugiant ad ſancte matris eccleſie gremiū ante ſancte crucis vexillū cui flectit̉ om̄e genū ⁊cͣ. ſicut hic ſingula in bene dictionibus campane habent̉. Sciendū autē eſt ꝙ campane quaꝝ ſonoritate conuenit populus ad eccleſiam ad audiendū et clerus ad annunci andum mane miſericordiā domini et veritatē eiꝰ per noctē. ſignificant tubas argēteas quibus in veteri lege populus ad ſacrificandū accerſieba tur. de quibus dicet̉ in. vj. parte ſub penth̓. quē admodū em̄ vigiles in caſtris tubis. ſic et eccle ſiarum miniſtri campanaꝝ ſonitu ſe excitant vt contra infidiantē dyabolum pernoctent. Signa igit̉ noſtra enea ſonoriora ſunt tubis veteris le gis. quia tunc notus erat deus in iudea tantum nunc vero in omni terrā. Sunt eciā duribiliora ſignificant eciam predicacionē noui teſtamenti fore āpliꝰ duraturā tubis et ſacrificijs veteris legis. quia vſqꝫ ad mundi finē. Siquidē cāpane

p̄dicatores ſignificant qui fideles ad ſil̓itudineꝫ campane ad fidem vocare debent. qd̓ ſignificatu eſt in eo ꝙ dominus p̄cepit moyſi vt faceret ve ſtem ſummo pontifici habentē. lxxij. tintinabula que ſonarent cum pontifex in ſancta ſanctorum ingrederet̉. Ipſum ergo vas os p̄dicatoris de ſignat. iuxͣ illud apl̓i. Factus ſum velut es ſonās ſiue cimbalū tiniens. Duricia metalli fortitudi nem deſignat in mente p̄dicatoris. Vnde domi nus. Dedi frontem tuū duriorem frontibus eoꝝ Plectrum ſeu ferrū qd̓ interius ex vtraqꝫ parte feriens ſonū reddit doctoris lingua quā ſcienciā ornatur. et que vtrumqꝫ teſtamentum reſonare facit figurat. Prelatus ergo abſqꝫ ſcienciā p̄di cacionis erit quaſi cāpana ſine plectro. iuxͣ illud gregorij. Sacerdos ſi p̄dicacionis eſt inſcius ꝙͣ clamoris vocem daturꝰ. eſt p̄cō mutus. eſt etem quaſi canis mutꝰ latrare non valens Ipſa vero percuſſio denotat ꝙ p̄dicator primū debet per correctionē in ſe viciā ferire et poſtmod̓ ad alie na exprobrādā accedere ne cōtra doctrinā apl̓i alijs p̄dicans ipſe reprobus inueniat̉. Vnde psͣ Peccatori autē dixit deus quare tu enarras iuſti cias meas et aſſumis teſt. meum ꝑ os tuum. Sue nanqꝫ paſſionis exemplo plerūqꝫ accendit quos erudiciōe ẜmonis mouere nequit. Vinculū vero quo plectrum vaſi coniungit̉ ſeu ligat̉ eſt mode racio qua lingua temperat̉ quē ad tactū corde. ſdeſt ad auctoritatē ſcripture lingͣua mouꝫ pre dicatoris. Lingnum in quo campana pendet lig num dominice crucis ſignat. quod idēo quādoqꝫ a ſuperioribus cōtinetur. quia crux ab antiquis patribus nunciat̉. Inſtrumēta quibꝫ ip̄m lignū alligatū ſeu affixum eſt oracula ſunt ꝓphetaruꝫ Ligatura vero ferrea qua campana ligno con iungitur caritateꝫ denotat. per quā predicator indiſſolubiliter cruci affixus gloriatur dicens. ihi abſit gloriari niſi in. c. d. n. Cauilla ligno affixa qua mediante campana pulſat̉ rectā p̄di catoris mentem ſignat quā diuinis mandatis in herens illa fideliū auribus per frequente pulſa cionem inculcat. Funis autē ab illa pendens qua campana pulſat̉ eſt humilitas ſeu vitā p̄dicato ris. Funis eciā ipſa vite noſtre menſuram on̄dit Ad hec cum funis inicium habeat a ligno in quo campana pendet per qd̓ crux domīca intelligit̉ recte ſacram ſcriptura a ligno ſancte crucis de ſcendentem deſignat. Sicut eciā funis ex tribus eſt funiculis. ita et ſcriptura ex trinitate conſi ſtit ſcꝫ ex hiſtoria. ex allegoria. et ex moralitate ffunis ergo deſcendens a ligno in manu ſac̓dotis eſt ſcriptura a miſterio crucis deſcendens in ore predicatoris. Rurſus ideo funis vſqꝫ ad manus quibus continet extenditur. quia ſcriptura vſqꝫ ad opera tranſire debet. Funis quoqꝫ eleuatō et depreſſio in pulſādo denotat ꝙ ſacra ſcriptura aliquando loquit̉ de altis. aliquādo de inferiori bus. ſeu ꝙ p̄dicator quandoqꝫ ꝓpter aliqͦs alta dicit. quandoqꝫ ꝓpter alios condeſcendit. iuxta illud apoſtoli. Siue extendimꝰ ꝓpter deum. ſiue odeſcendimꝰ ꝓpter vos. Ad hoc ſacerdos deor ſum funē trahit dum ad actiuā vitam a contem placiōe deſcendit. ipſe vero rurſū trahitur dum ſcriptura docente in contemplacionē erigitur. deorſum eciam trahit dum ſcripturā ad literam que occidit intelligit. ſurſum trahit̉ dum ſpiri tualiter eam exponit. Rurſus ſcd̓m gregorium. deorſū trahit et ſurſum trahit̉. dum in ea ſe me titur quantū vicꝫ in prauis iaceat. et quantū ad bona facienda proficiat. Sed et ex tractu funis campana reſonat. populus ad expoſicionē ſacre ſcripture adunat̉. p̄dicator audit̉ et populus in vnitate fidei et caritatis vnitur. Sacerdos itaqꝫ qui ſe recognoſcit p̄dicacionis debitoreꝫ non ſe ſubtͣhat a mouendis ſignis. qm̄ et filij aaron clā genbāt tubis. Funē ergo mouet qui fratres aut populum ex officio conuocat. Anulus in fine cor de ꝑ quē in pleriſqꝫ locis corda trahit̉ eſt coro na premij ſeu perſeuerancia in finem vel eſt ip̄a diuina ſcriptura. Porro ſauinianꝰ papa ſtatuit vt hore diei per eccleſias pulſent̉. Et nota ꝙ ad diuina officia per. xij. diei horas campane cōmu nit̉ duodēciēs pulſant̉. vicꝫ in prima hora ſemel et in vltima ſimiliter ſemel. qꝛ ab vno deo omnia et idem vnus erit omnia in oībus. In tercia pul ſatur ter pro ſecūda terciā et quarta horis que ſub illis cantant̉. Similiter et ſexta ter ꝓ tribꝫ videlicꝫ ꝓ quinta pro ſexta et. vij. horis. Simil̓r in nona ter pro tribus. Ad veſꝑas vero que eſt xj. hora non ſolū ſemel ſed multipliciter quia in tēpore gracie multiplicata eſt p̄dicacio apl̓oꝝ Item in nocte ad matutinū ſepe. quia ſepe excla mandū eſt. Exurge qui dormis. et exurge a mor tuis. Communiter tamē ter pulſat̉ in nocturnis Primo cum ſquilla que ſignificat paulum acute p̄dicantem. Secūda pulſacio ſignificat barnabā ſibi aſſociatum. Tercia innuit ꝙ iudeis repellen tibus verbū dei. apl̓i conuerterūt ſe ad gentes quas in fide trinitatis quatuor euangelioꝝ im buerunt diſciplinis. Vnde et quidaꝫ quāter pul ſant. Et nota ſex eſſe genera tintinabuloꝝ quibꝫ in eccl̓ia pulſat̉. ſcꝫ ſquilla. cimbalū. nola. no lula ſeu dupla campana. et ſignū. Squilla pulſat̉ in triclimo id eſt in refectorio. Cimbalū in clauſtro ſtola ī choro. Polula ſeu dupla in horalogio. Cā pana in campanili. Signū in turri. quodlibet tn̄ horum poteſt generalit̓ tintinabulū nuncupari. Varijs ergo deſignant̉ vocabulis. quia p̄dicato res per illa deſignati ad multa nccͣrij ſunt. Sane in tota ſeptuageſima. ſub qua quadrageſima cō tinetur. in diebus ꝓfeſtis non debet pulſari nec dupulſari ſed ſolum ſimpulſari. id eſt ſimpliciter pulſari ad horas diei vel matutinas. In eccleſijs tam̄ bene ordinatis bis pulſat̉ ad primā. Primo ad inuocandū. Secundo ad inchoadum. In tercia ter ſecundū numerum horaꝝ que ſub illa pulſan tur vt premiſſum eſt. vna ad inuocandū. alia ad congregandū. tercia ad inchoandū. Similit̓ fit in ſexta et in nona. et eedem campane et eodem ordine pulſantur ad matutinas ſimpliciter. Ad

miſſam vero et ad veſpas duabus dumtaxat cam panis pulſat̉. In minoribꝫ vero eccleſijs ſimpl̓r tantū pulſandū eſt iuxta p̄miſſa. et hoc in ferijs In dominicis vero et ſolemnibus diebꝫ prout in alijs temporibꝫ cōpulſat̉. Quia em̄ p̄dicatores qui ꝑ campanas figurātur tꝑe gracie crebrius habudant et oportune et importune inſtant. Id circo in feſtis que ad graciā pertinēt campane tumultuolius tinniūt et ꝓlixius concrepant vt dormiētes et ebrioſos excitent ne dormīant vltͣ modum. Quid autē ſignificet cōpulſacio quādo cantat̉. Te deum laudamꝰ. in quīta ꝑte ſub ti. de nocturnis dicet̉. Verum aliquo moriēte cam pane debent pulſari vt populꝰ hoc audiēs oret pro illo. ꝓ muliere quidē bis. ꝓ eo ꝙ ipſa inue nit alteritatē. Primo em̄ fecit hominem alienū a deo. quare ſcd̓a dies non habuit benedictionē. Pro viro vero ter pulſat̉. qꝛ primo inuenta eſt in homine trinitas. Primo em̄ formatꝰ eſt adā de t̓ra. deinde mulier ex adam. poſtea homo cre atus eſt ab vtroqꝫ. et ita eſt ibi trinitas. Si aūt clericus ſit. tot vicibus ſimpulſat̉ quot ordines habuit ip̄e. Ad vltimum vero compulſari debet cum omnibus campanis. vt ita ſciat populus ꝓ quo ſit orandū. Debet eciam compulſari quando funus ad eccleſiā. et quando de eccleſia ad tumū lum deportat̉. Ceteꝝ campane in ꝓceſſionibus pulſant. vt demones timentes fugiant prout in quarta ꝑte ſub ti. de acceſſu pon. ad al. dicetur. Timent eniꝫ auditis tubis eccleſie militantis ſcꝫ campanis. ſicut aliquis tirannus timēt audiens in terra ſua tubas potentis regis inimici fui. Et hec eciā eſt cauſa quare eccleſia videns cōcitari tempeſtatem campanas pulſat vt ſcꝫ demones tubas eterni regis campanas audientes territi fugiant. et a tempeſtatis concitaciōe quieſcant et vt ad campane pulſacionē fideles admoneant̉ et ꝓuocent̉ ꝓ inſtanti ꝑiculo oracioni inſiſtere Silent autē cāpane triduo ante paſca. vt dicet̉ in ſextā parte ſub quīta feria cene. Rurſus can pane temꝑe interdicti ſilent. qꝛ ſepe ob delictū ſubditorum impedit̉ lingua predicatoꝝ. iuxta illud ꝓphete. Linguam tuā adhere̓ faciā palato tuo. quia domus ideſt populꝰ exaſperans. id eſt inobediens eſt. Habet eciā eccl̓ia organa. de qui bus in quarta ꝑte ſub ti. de ſanctis dicet̉. ¶ De cimiterio et alijs locis ſacris et religioſis Vnc de cimiterio et alijs locis ſacris ac religioſis locis dicamus. Sane ve nerabiliū locoꝝ alia ſunt humane ne ceſſitati deputata. alia oraciōi dicata Loca humane ncc̄itati deputata ſūt zenodochiū zenoſtoriū qd̓ idem eſt vaſochomiū ieronthacho miū orphanocrophiū ⁊ belphotrochiū. Sancti etem̄ patres et religioſi principes huiōi inſti tuerūt loca in quibus pauꝑes. peregrini. ſenes orpham. infantes. emeriti. infirmi imbecilles et ſaucij reciperent̉ et fouerent̉. Et nota ꝙ geron ta grece dicit̉ ſenex latine. Locoꝝ aūt oractōi dicatoꝝ alia ſunt ſacra. alia ſunt ſancta. alia religioſa. Sacra ſūt que per manus pontificū rite dedicata et deo ſanctificata ſūt. que varijs noī bus appellant̉ ꝓut ſub ti. de eccleſia p̄miſſum eſt Sancta ſunt loca emunitatis ſiue pͥuilegiata ſer uitoribus et mīſtris eccleſiaꝝ deputata. de qui bus videlicet ſub interminaciōe certe pene vel a iure vel per ſpeciale priuilegiuꝫ interdicit̉. ne quis illa violare preſumat. ſicut ſunt atria eccle ſiarum et in quibuſdam locis clauſtra infra que ſunt domus canonicoꝝ. in quibus reis cuiuſcūqꝫ ſceleris confugientibus ſi ſe ibi receperīt ſecuri tas preſtat̉. Et ſecūdum ſtatuta legalia porte et theatra ciuitatū. Religioſa ſunt vbi cadauer hominis integrū vel eciam caput tātum ſepelit̉ qꝛ nemo poteſt duas ſepulturas habere. Corpꝰ vero vel aliqd̓ aliud membꝝ abſqꝫ capite ſepul tum non facit locum religioſū ſed et ſcd̓m lega lia inſtituta cadauer iudei vel gentilis vel infan tis nondum baptizati. locum in quo ſepultū eſt religioſū facit. ſecundū religionem tamē criſtia nam et canonicam doctrinam ſoli xp̄iani cadauer locum facit religioſū Et nota ꝙ quicqͥd eſt ſacꝝ eſt religioſum et non econtra. Ceteꝝ locus iſte religioſus diuerſimode appellat̉. vicꝫ cimiteriū poliantrum. ſiue andropolis quod idem eſt. Itē ſepulchꝝ manſoleum quod idem eſt dormitoriū tumulus. monumentn̄. ergaſculū. ſarthophagꝰ piramis. buſtum. vrna. et ſpelunca. Cimiterium dicit̉ a cimē qd̓ eſt dulce. et ſterion qd̓ eſt ſtacio ibi em̄ dulciter defunctoꝝ oſſa quieſcūt et ſalua toris aduentū expectant. Vel quia ibi ſunt cimi tes. id eſt vernes vltra modū fetentes. Polian trum dicit̉ quaſi pollutū antrū. ꝓpter cadauera hominum ibi ſepulto ꝝ. Vel poliantꝝ interpre tatur multitudo viroꝝ. a polis quod eſt plurali tas. et antros quod eſt vir. et ſecundū hoc ꝓprie dicitur cimiteriū ꝓpter multitudinē hominū ibi ſepultoꝝ. Similiter et antropolis qd̓ idem eſt Sepulchrum dicit̉ quaſi ſine pulſū. quia qui ibꝰ ſepelitur pulſu caret. vel eſt locus vbi oſſa con duntur. Manſoleū dictū eſt a quodā qui dictus eſt manſoleus qui fuit diues et potens. et ab ar themeſia eius vxorē valde dilectꝰ adeo ꝙ eo de functo ip̄a glorioſum ei cōſtruxit ſepulchꝝ. qd̓ vocauit manſoleū a nomine viri ſui. Exinde igit̉ mos inoleuit vt quelibet p̄cioſa ſepultura man ſoleum nuncupet̉. Hormitoriū dicit̉ a dormiēdo qꝛ ibi corpora ſanctoꝝ quieſcunt qui in domino dormiunt. Tumulꝰ quaſi tumens tellus. quoniā homīe in terra ſepulto terra aliquantulū eleuat̉ Monumentum dicit̉ quia monet mentē cuiuſſibꝫ inſpicientis vt recordetur quod cinis eſt et in ci nerem reuertētur. Ergaſculum dicitur ab erga quod eſt opus vel ab ergā quod eſt labor et ſte rion quod eſt ſtacio. ibi enim requieſcunt cor pora eoꝝ qui in domino moriuntur. Vnde beati mortui qui i. d. m. āmodo iam dicit illis ſpūs ⁊cͣ. Sarcōphagus dicit̉ a ſarcos qd̓ eſt caro et pha gin quod eſt comedere. quia ibi caro comeditur ideſt conſumit̉. Piramīs dicit̉ apir qd̓ eſt ignis

quia corpora igne cremata et incinerata ibi re condebant̉. Vel quia ſicut ignis a lato incipit et tendit in acutū. ſic et piramis. Et eſt genꝰ altiſ ſime ſepulture Tale eſt romē in quo fuerūt cine res iulij ceſaris collocati. et corrupto vocabulo vulgariter vocatur acus ſancti petri. que tamen iulia dicideberꝫ. Similem piramidem fieri fecit ceſar uxta turonū. ꝓpe rip̄am ligeris. et recluſit ibi cineres cuiuſdam militis amici ſui interfecti. Suſtum vero a nomine contenti nomen traxit cō tinentis. locꝰ vicꝫ in quo buſta ſiue humana cor pora ſepeliebant. Vrna dicta eſt eo ꝙ antiquis moris fuit humana corpora rogo comburere. et cineres in terreis vrnis collocatis ſeruare. Spe lunca quandoqꝫ dicitur duplex vt iam dicet̉. Ci miterium iniciuꝫ habuiſſe dicit̉ ab abraham qui emit agrum ab ebron in quo erat duplex ſpelun ca. vbi ipſe ſepultus eſt. et ſara. yſaac̓. et iaco b. et adam. et eua. ꝓpterea em̄ emit vt ſibi et ſuis ſepultura eſſꝫ. Duplex ſpelūca ideo ibi erat quo niam duo ibi ſepeliebant̉ cōtīgue.ſ. vir et vxor vel in vna viri. et in altera mulieres. vel qꝛ vni cuiqꝫ illic ſepeliendo duplex ſpelunca in modum cathedre fiebat. Vnde dicit hieronimus ꝙ tres patriarche ſepulti ſunt in ciuitate ebron in ſpē lunca duplici cum tribus vxoribꝫ ſuis. Sepelie bantur autē quaſi ſedentes. et ſuꝑior pars ſpē lunce que truncū capiebat a natibus ſupͣ. diceba tur vna ſpelunca. pars vero inferior que capie bat pedes crura et femora. dicebat̉ alia ſpelūca Sane non debent paſſim omnes intra eccleſiā ſe peliri. videtur em̄ ꝙ locus ſepulture non proſit Lucifer nanqꝫ de celo fuit ꝓſtratus. et adam de ꝑadiſo eiectus. et que loca hijs meliora ſūt. Item ioab in tabernaculo int̓fectus eſt. et iob in ſter quilimo triuphauit. ymo obeſſe dicitur ſi quis indignus et peccator in eccleſia ſepeliat̉. Legit̉ em̄ in dyalogo beati gregorij. libro. iiij. c. lvj. ꝙ cum quidam flagicioſus in eccleſia beati fauſtini brixien̄. ſepultus fuiſſet. eadē nocte beatus fau ſtinus apparuit cuſtodi eiuſdem eccleſie dicens. Dic epiſcopo vt ꝓiciat hinc carnes fetētes qͣs hic poſuit. alioqn̄ ipſa die. xxx. moriet̉. Cuſtos timuit hec dicere epiſcopo. et epiſcopꝰ die. xxx. ſubito mortuus eſt. Legit̉ eciā ibidem in. c. lvij. de quodam alio qui ſepultꝰ fuit in eccleſia ꝙ ca dauer eius poſtea inuentū eſt extra eccleſiam et lintheamīa remanſerūt in loco ſuo Et auguſtinꝰ inquit. Quos peccata grauiora deprimunt. ſi in locis ſacris ſepelire ſe faciunt. reſtat vt de ſua preſumpcione iudicent̉. quia eos ſacra loca nō liberant. ſed culpa temeritatis accuſat. Nullum ergo corpꝰ debet in eccleſia aūt ꝓpe altare vbi corpus domini et ſanguis cōficitur ſepeliri. niſi corpora ſanctoꝝ patrum qui dicunt̉ patroni.i. defenſores. qui meritis ſuis totam defendūt pa triam. et epiſcopi. abbates. et digni p̄ſpiteri et laici ſūme ſanctitatis. ſed cūcti debent circa eccle ſiaꝫ ſepeliri. puta in atrio. aut in porticū. aut in exedris ſiue voltis eccleſie exterius adherentibꝫ aut in cimiterio. Hicunt em̄ quidam ꝙ locꝰ. xxx. pedum circa eccleſiā debet ad hoc conſecrari. alij vero ſolū circuicionē quam fecit ep̄s dedicans eccleſiam ad hoc ſufficere dicunt. Augꝰ. dicit in libro. de cura ꝓ mortuis agenda in fine ꝙ ſepe liri aput martiꝝ memorias in hoc defuncto pro deſt. vt ꝯmendās eū eciā in martirū patrocino affectus ꝓ illo ſupplicacionis augeat. Antiqui tus ſolebant homines in ꝓprijs domibus ſepeliri ſed ꝓpter cadauerum fetorem ſtatutum fuit vt extra ciuitatem ſepelirent̉. Et quendā locum cō munem ſanctū ad hoc deputabat. Nobiles vero ſepeliebant̉ ſupͣ montes et in medio moncium et in radicibus eoꝝ et in ꝓprijs predijs. Ceteruꝫ ſi quis in obſidiōe interficiat̉ nec poſſit cimiteriū haberi ſepeliat̉ ī loco vbi poteſt. Si vero nego ciator vel peregrinꝰ moriat̉ in equore et fuerit terra vicina ſepeliat̉ ibi. ꝙ ſi portus remotꝰ ſit in aliqua inſula ꝓpinqua ſepeliat̉. Si aūt terram non videant. fiat ei domūcula de lignis ſi haberi poſſunt ⁊ ꝓiciat̉ in mari. in cimiterio autē xp̄ia noꝝ non niſi xp̄ianus baptiſatus ſepeliri debet nec tamen omnis. quoniā nullus in maleficio int̓ fectus ſi maleficium ſit mortale peccatū. vt ſi ſit interfectus in adulterio. vel latrocinio vel in lu dis gentiliū. Et ideo vbi quis inuenit̉ mortuus ibi ſepeliat̉ ꝓpter dubium cauſe mortis eius. Si vero quis ſubito moriat̉ in ludis cōſuetis. vt in ludo pile ſepeliri poteſt in cimiterio. qꝛ nemini nocere intendebat. Sed quia mundialibus occu ꝑabat̉ aiunt quidā ꝙ ſepeliri debet ſine pſalmis et ſine ceteris mortuoꝝ obſeqͥis. Sed et ſi quis impetens alium in rixa vel tumultū impenitens moriatur. nec ſacerdotē pecijt. nō debet ſepeliri in cimiterio vt quidā dicūt. nec is qui manu pro pria mortem ſibi ꝯſciuit. Secus ſi vim ad tutelā ſui vel ſuorum repellebat. et alias in penitencia manebat. Si vero non ꝓpter aliquā manifeſtam cauſam. ſed ſolo dei iudicio quis ſubito moritur poteſt in cimiterio ſepeliri. Iuſtꝰ em̄ in quacūqꝫ hora moritur ſaluat̉. preſertim ſi dabit operam alicui licite rei. Pefenſori iuſticie et pugnanti in prelio iuſto occiſis cimiteriū et officiū libere con cedūtur. interfecti tamē in eccleſiā non portent̉ ne pauimentū ſanguine polluat̉. ſed et ſi aliquis rediens de lupanari vel de aliquo loco vbi forni catus ſit. in via occidat̉. vel aliquo caſu inconfi tens moriatur. non ſepeliet̉ in cōmuni cimiterio et hoc ſi legittime ꝓbari poteſt eum fornicatuꝫ fuiſſe. nec conſtat eum poſtea ꝯfeſſum vel cōtri tum fuiſſe. alioqn̄ ſepeliri debet. Rurſus muli er moriens in ꝑtu non debet in eccleſia poni vt qui dam dicunt. ne pauimentū eccleſie ſanguine pol luatur. ſed extra eccleſiā ei dicatur obſequiū. et in cimiterio ſepeliat̉. qd̓ non placꝫ. alioqn̄ pena ſibi verteret̉ in culpam. Vnde licite in eccleſiam fertur. ita tamen qd̓ ecclena a maculis corporis ne polluat̉ diligenter caueat̉. Partus tamen de ventre ip̄ius extractus mortuꝰ et nō baptizatꝰ extra cimiteriū ſepeliat̉. Sunt tamen qui dicūt

ꝙ partus debet vi ia cum muliere in cimiterio ſe peliri. eo qꝛ pars yiſceruꝫ eſſe cenſet̉. Sane vir et vxor in eodem ſe pulchro ponendi ſūt exēplo Abrahe et ſare. vb ī ſpēcialē non elegerint ſepul turam. Vnde et thobias p̄cepit filio vt cum mat̉ illius compleuiſſet dies ſuos. locaret eam in eodē ſepulchro cum eo. Itē quilibet in ſepulchro pa rentum tumulandus. eſt. niſi ex deuociōe alibi ele gerit ſepeliri. Ceterruꝫ in concilio maguntinen̄. ſtatutū eſt ꝙ ſuſpei iſi qui ꝓ ſuis peccatis penā extremam ꝑſoluunt. exquo confeſſi ſūt vel confi teri deſiderauerunt. et cōicauerunt. in cimiterijs ſepeliri poſſint. et oblaciones et miſſe fieri ꝓ eis Qualiter humanū corpus ſepeliēdum ſit. dicet̉ in. vij. parte ſub ti. de officio mortuoꝝ. ¶ De eccleſie dedic acione. Via de eccleſia et altari in ſuꝑioribꝫ mencio fact:a ē. ꝯſequens ē vt aliqua de illoꝝ de dicacione ſubiciamꝰ dicen tes. Primo vnde conſecracio eccleſie ortum habuit. Secundo ꝑ quos. Tercio quare. Quarto qualit̓ eccleſi ⁊ dedicet̉. et qͥd ſignificet tam ip̄a dedicacio ꝙͣ ſingula que in ea aguntur De officio vero feſti dedicacionis eccleſie in. vij parte dicet̉. Primo ijgit̉ dicendū eſt vnde dedi cacio eccleſie iniciū hribuit. Super quo noͣndum eſt ꝙ moyſes domino p̄cipiente fecit templū et ſacrauit illud cū menſa et altari eius et ereis va ſis et vtenſilibus addiiuinū cultum explendū. Et non ſolum diuinis p̄c ibus ea ſacrauit. veꝝ eciā ſancti olei vnctione. dn̄o iubente liniuit. Legit̉ em̄ dominus p̄cepiſſe: ipſi moyſi vt criſma confi ceret quo vngeret t abernaculū in dedicaciōe et arcam teſtamenti. Salomon quoqꝫ filius dauid iubente dn̄o ꝑfecit templum cum altari. et reliqͣ ad diuinum cultū ꝑagendum cōſecrauit ſicut in libro regum habet̉. Na buchodonoſor eciam rex vocauit omnes ſatrapas optimātes et tirannos ad dedicacionē ſtatue auree quaꝫ fecerat. Iudei ergo ſicut legit̉ in buricardo. liij. c. Iudei loca in quibus dn̄o ſacrificabāt diuinis habebāt ſuppli cacioni bus conſecrata. nec in alijs quā deo dedi catis locis munera domino offerebāt. Si igitur ille qui vmbre legis deſieruiebant hoc faciebant quantomagis nos quibus veritas patefacta eſt et gracia et veritas per ih̓m xp̄i data eſt. tem pla domino edificare et ꝓut melius poſſumꝰ or nare atqꝫ ea diuinis p̄cibus et ſanctis vnctionibꝫ cum altaribus et vaſis veſtibus quoqꝫ et reliqͥs ad diuinum cultum implendū vtenſilibꝫ deuote et ſolēniter ex inſtituciōe felicis pape. iij. ſacra re debemus. Rurſus cum in ſyria in ciuitate ba ruth iudei quandā ymaginem crucifixi pedibus conculcarent et latus eius ꝑforarent. mox inde ſanguis et aqua exiuit. judei aūt hoc viſo mirati ſunt. et infirmi eorum hoc ſanguine deliniti ab omnibus infirmitatibus ſuis liberati ſunt ꝓpter quod omnes xp̄i fide ſuſcepta baptizati ſunt et ſynagogas eorum in eccleſias conſecrauerūt et inde mos inoleuit vt eccleſie ꝯſecrent̉ cum priꝰ tantum altaria conſecrarent̉. Et ꝓpter hoc eciā miraculū ordinauit eccleſia fieri memor iā domi nice paſſionis. v. ſ. l̓. decembris. et rome ꝯſecra ta eſt eccleſiam honore ſaluatoris vbi quedam ampulla cum illo ſanguine reſeruat̉. et ſolenne feſtum tunc agit̉. Secundo notandū eſt ꝙ ſolus pōtifex poteſt eccleſias et altaria dedicare. qm̄ gerit ymaginē et figuram ſummi pontificis xp̄i ſpūaliter dedicantis. ſine quo non poſſumus in gracia ſtabilire. Vnde ip̄e ait. ſine me nichil po teſtis facere. Et psͣ. Niſi dn̄s. edi. do. ⁊cͣ. Vnde concilium carthaginen̄. ꝓhibet hoc facere ſacer dotem. nec poteſt hoc alicui īferioris ordinis de mandari. bane eccleſia vt ſacri edocēt canones dedicanda nō eſt niſi prius dotata ſit. et ex licite acquiſitis. Legitur em̄ ꝙ dum quidam epiſcopꝰ eccleſiam de vſuris et rapinis conſtructā conſe crarꝫ. vidit poſt altare dyabolū ſtantē in cathe dra in habitu pontificali. qui dixit ep̄o. Ceſſa ec cleſiam cōſecrare. ad meam em̄ iuriſdictionē ꝑti net. cum ſit ex vſuris et rapina facta. Epiſcopo vero et clero territis et inde fugientibꝫ. dyabo lus continuo ip̄am eccleſiā cum grandi ſtrepitu deſtruxit. Rurſus eccleſia que ꝓ queſtu cupidi tatis cōſtructa eſt ꝯſecranda non eſt. et cui dos ſufficiens aſſignata non eſt. et in qua paganus vel infidel̓ ſepultus eſt. donec inde fuerit eiectꝰ et eccleſia abraſis prius ꝑietibus. vel tignis re conciliata. idem eciam eſt de excōicato. Si vero mulier p̄gnans illic ſepulta ſit. ea non eiecta po terit conſecrari. licet partus baptizatus non ſit quanꝙͣ quidam aliter ſcripſerunt ſapientes. et poteſt eciā conſecrari diebus dn̄icis et priuatis et pl̓es epiſcopi et plura altaria poſſunt ſimul ab eodem in vna eccleſia ꝯſecrari. Tercio dicen dum eſt quare eccleſia dedicat̉. et quideꝫ ꝓpter quinqꝫ cauſas. Primo vt dyabolus et eius pote ſtas inde penitus expellat̉. Vnde refert gregꝰ in dyalogo li. iij. c. xxx. ꝙ cum quedā eccleſia ar rianoꝝ fidelibus reddita conſecraret̉. et reliqͥe ſancti ſebaſtiani et beate agathe illuc delate fuiſ ſent. populus ibidē congregatus porcum repē te inter pedēs huc illucqꝫ diſcurrere ſenſerūt. qͥ fores eccleſie repetēs a nullo videri potuit. om neſqꝫ in ammiracionē cōmouit. quod idcirco dn̄s oſtendit vt cunctis patefieret vt de loco eodeꝫ immundus habitator exiret. Sequēti aūt nocte magnus in eiuſdem eccleſie tectis ſtrepitꝰ factꝰ eſt ac ſi in eis aliquis errando diſcurreret. Scd̓a vero nocte gͣuior ſonus increuit. Tercia quoqꝫ nocte tantus ſtrepitus inſonuit ac ſi omnis illa eccleſia a fundamentis fuiſſet euerſa ſtatimqꝫ re ceſſit. nec vlterius apud illam antiqui hoſtis in quietitudo apparuit. Secundo vt ad eam ꝯfugi entes ſaluent̉. ꝓut legitur in canone gregorij. Et ob hoc ioab in tabernaculum fugit. et altaris cornua apprehendit. Tercio vt ibi oraciones ex audiantur. Vnde in oracione ad miſſam dicitur. Concede vt omnes qui huc deprecaturi conue niunt ex qͣcumqꝫ tribulacione conſolacionis tue

beneficia conſequantur. Sic eciā orauit ſalomon in templi dei dedicacione. ꝓut legit̉. iij. regum. viij. c. Quarto vt ibi laudes deo ſoluantur. ꝓut ſub ti. de eccleſia dictū eſt. Quinto vt ibi ſacra menta eccl̓iaſtica miniſtrent̉. Vnde et ip̄a eccle ſia dicit̉ tabernaculū quaſi tabernā dei in qua ſacͣ menta diuina continētur et miniſtrant̉. Quarto dicendū eſt qualiter eccleſia conſecrat̉. et quidē omnibꝫ de eccleſia eiectis ſolo dyacono ibi rema nente recluſo. ep̄us cum clero ante fores eccleſie aquā non ſine ſale benedicit. et īterim intrinſecꝰ ardent. xij. lummaria ante. xij. cruces in eccleſie parietibus depictas. Poſtmodum vero clero et populo in ſequenti ter circūeūdo eccleſiā exteri us cum faſtibulo yſopi ꝑietes cū aqua iam bene dicta aſpergit. et qualibet vice ad ianuaꝫ eccleſie veniens ꝑcutit ſuꝑliminare cum baculo paſtora li dicēs. Collite por. pr̄in. ve. ⁊cͣ. Pyaconꝰ dein tus reſpondet. Quis eſt iſte rex glorie. Cui pon tifex. Hominus fortis ⁊cͣ. Tercia vero vice reſe rato oſtio ingredit̉ pontifex eccleſiam cum pau cis ex miniſtris. clero et ppl̓o foris manēte dicens Pax huic domui. et dicit letanias. deinde in pa uimento fiat crux de cinere et ſabulo. vbi literis grecis et latinis totū ſcribit̉ alphabetū et iteꝝ aliam aquam ſāctificat cum ſale et cinere et vino et altare conſecrat. Deinde. xij. cruces in pariēti bus depictas criſmate inungit. Sane quecumqꝫ hic viſibiliter fiunt deus ꝑ inuiſibilē virtutē in anima operat̉. que veri dei templū eſt vbi fides facit fundam̄tum. ſpes erigit. caritas conſumat Ipſa em̄ eccleſia catholica ex viuis lapidibꝫ adu̓ nata dei templū eſt. quia multa templa vnū tem plum. quoꝝ vnus eſt deus et vna fides. Domus igitur dedicanda eſt. aīma ſanctificanda. Et eſt notandum ꝙ conſecracio duo efficit. Nam ip̄am eccleſiam materialē deo appropriat et noſtram. ſcꝫ tam eccleſie quā fidelis anime deſponſacionē inſinuat. domus nanqꝫ non ꝯſecrata eſt ſic̄ puella viro alicui deſtinata. non tamē dotata nec matri momali comercio in vnione carnis vnita. Sed in conſecracione dotat̉ et tranſit in ꝓpriam ih̓u xp̄i ſponſam. quā ſacrilegiū eſt ꝑ adulteriū vltē rius violari. deſinit em̄ lupanar eſſe demonū. vt patet in conſecracione illius templi quod antea pantheon vocabat̉. Primo itaqꝫ dicēdum eſt de aque benedictione ſuꝑ quo dn̄s dicit. Niſi quis renatꝰ fuerit ex aqua et ſpiritu ſancto nō intra bit in regnum celoꝝ. Aqua em̄ que lauādis cor poribus idonea eſt. tanta diuinitus virtutē acci pere meruit. ꝙ ſicut corꝑa lauat a ſordibus. ita et animas mundat a peccatis. Manifeſtū quidē eſt ꝙ hec aqua cuius aſperſione eccleſia ꝯſecrat̉ baptiſmū ſignificat. qꝛ quodāmodo ipſa eccle ſia baptizatur. Ipſa vero eccleſia illam vtiqꝫ ec cleſiam deſignat. que in ea continet̉ ſcꝫ fidelium multitudinē. Vn̄ ec eccleſia vocat̉ eo ꝙ eccleſiam contineat. continens vicꝫ ꝓ cōtento. Querendū autē eſt quare huic aque ſal admiſceat. cum ſal uator noſter de baptiſmo loquēs nullam de ſale fecerit mencionē. non em̄ dixit. Niſi quis renatu fuerit ex aqua ſalſa. vel ſale micta. vel aliqͥd hu iuſmodi. ſed dixit. Niſi quis renatꝰ fuerit ex aqͣ et ſpiritū ſancto ⁊cͣ. Et idipſū de oleo et criſma te queri poteſt. Sed notandū ꝙ ſal in diuino elo quio ſepe pro ſapiencia ponit̉. iuxͣ illud. Sermo veſter ſit ſale conditus. Et dominus inquit diſci pulis. Habete ſal in vobis et pacem inter vos. Itemqꝫ. Vos eſtis ſal terre. qd̓ ſi ſal infatuatum fuerit in quo condiet̉. Hinc eciā eſt ꝙ ſcd̓m legē nulla hoſtia ſine ſale offerebat̉. ſed in omni ſacri ficio ponebat̉. Ex quibus omnibus conuincit̉ ꝙ ſal ꝓ ſapiencia ponitur. Eſt em̄ ſapiencia condi mentum omniū virtutū. ſicut ſal omniū ciborum Hinc eſt ergo ꝙ nullus baptizatur priuſqͣꝫ ſale cibetur. eciam infantes. vt quod actu habere nō poſſunt. habeant ſaltē ſignacione ſacramēti. nec ſine ſale benedicit̉ aquā. De alterius aque bene dictionē in ſequenti tractatu dicet̉. Trina auteꝫ interius et exterius cū yſopo ex aqua benedicta aſperſio trinā baptizandi immerſionē ſignificat et fit ꝓpter tria. Primo ꝓpter demonū expulſio nem. Naꝫ aqua benedicta ꝓprie de ſui virtute ha bet demones expellere. Vnde in exorciſmo eius dicit̉ vt fiat aqua exorciſata ad effugandā omnē inmici poteſtateꝫ. et ip̄m inimicū eradicare ⁊cͣ. Secūdo ꝓpter ip̄ius eccl̓ie purgacionē et expia cionem. omnia nanqꝫ hec terrena ꝓpter peccatū corrupta ſunt et fedata. Hinc eciā eſt ꝙ in lege omnia pene mundabant̉ per aquā. Tercio ꝓpter remouendā omnem maledictionē et introducen dam benedictionē. terra em̄ ab inicio cum fructu ſuo maledictionē accepit. eo ꝙ ex eius fructu de cepcio facta fuit. Aqua enim nulli maledictioni ſubiacuit. Hinc eſt ꝙ dominꝰ piſcē comedit. ſed carnem nō legit̉ nominatim comediſſe niſi de ag nō paſcali. Et hoc ꝓpter legis preceptū in exem plum. ſcꝫ abſtinendi aliquando a licitis. et aliqn̄ eadē comedendi. Rurſus aſꝑſio in circuitu facta ſignat ꝙ dn̄s curā ſuoꝝ habens mittit angeluꝫ ſuum in circuitu timenciū ſe. Tria vero reſpon ſoria que interim decantant̉ eſt hilaritas trium ordinū fidem ſuſcipienciū. ſcꝫ noe. daniel. et iob Et quoniā ad hāc inuocacionē gracia fidei ſpei et caritatis infundit̉. Ideo ad pedē et ad mediū et ad partē parietis ſuperiorē aſpergit̉. de īte riori eciam aſꝑſione iam dicet̉. De virtute yſopi in ſequenti ti. dicet̉. Triplex vero circuitus que epiſcopus aſꝑgendo facit triplicē circuitū quē xp̄s fecit ꝓpter eccleſie ſanctificacionē deſignat Primus fuit quo venit de celo in mundū. Scd̓us quo de mūdo deſcendit in limibū. Terciꝰ quō de limbo rediens et reſurgēs aſcendit in celū. Tri plex quoqꝫ circuitus on̄dit ꝙ eccl̓ia illa ad hono rem trinitatis dedicat̉. Oſtendit eciaꝫ triplicem ſtatum ſaluandoꝝ de eccleſia. qui ſunt virgines continentes. et coniūgati. quod eciā diſpoſicio ip̄ius eccleſie materialis oſtendit. ꝓut ſub ti. de eccleſia dictum eſt. Porro trinā ad ſuꝑliminare oſtij ꝑcuſſio ſignat triplex ius qd̓ xp̄us habet in

eccleſia ſua ꝓpter quod ſibi debet aꝑiri. Eſt eniꝫ ſua creacione. redempciōe. et glorificatōis pro miſſione. Nam pontifex xp̄m. virga eius pt̄atem figurat. Rurſus per triplicem ꝑcuſſionem ianue cum virga paſtorali p̄dicacio euangelica intel ligitur. Quid em̄ eſt virga paſtoralis niſi ſermo diuinꝰ. uuixta illud yſaie. Percuciet terrā virga ideſt ſermōe oris ſui ⁊cͣ. Virga igit̉ ianuas ꝑcu tere eſt aures audienciū p̄dicacionis voce pulſa re. Aures em̄ porte ſunt ꝑ quas ad corda audi encium ſancte p̄dicacionis verba introducimus. Vnd̓ psͣ. Qui exaltas me de portis mortis vt an nunciem omnes laudes tuas in portis filie ſyon. Quid em̄ ſunt porte filie ſyon niſi aures et audi tus fidelium. Tercio triplex cum virga ꝑcuſſio et ianuarum aꝑicio ſignificat ꝙ per p̄dicacione paſtoꝝ infideles venient ad fidei conſenſū. Per illam em̄ porte iuſticie aperiunt̉. et illas īgreſſi fidem confitent̉. Vnde psͣ. Aꝑite michi portas iuſticie. et ingreſſus in eas confitebor dn̄o. Hec porta domini iuſti intrabunt per eaꝫ. Percutit igit̉ epiſcopus in ſuꝑliminari.ſ. rōnis dicens. Supple o vos pͥncipes ideſt demones. ſeu pociꝰ homines. tollite. ideſt auferte. portas.i. ignorā ciam. veſtras id eſt a cordibus veſtris. Interro gacio vero dyaconi īcluſi reſpondētis in ꝑſona populi. Quis eſt iſte rex glorie. eſt ignorancia populi neſciētis qͥs eſt qui debet intrare. Aperi cio oſtij euacuacio eſt peccati. Recte ergo ep̄us ter ꝑcutit. quia numerꝰ iſte notiſſimꝰ et ſacͣtiſſi mus eſt. et in omni dedicacione ep̄us ter ianuas percutere debet qꝛ ſine inuocacione trinitatis nullum fit in eccleſia ſacramentum. Trina vero ꝓclamacio. tollite por. ⁊cͣ. ſignificat triplicem xp̄i poteſtatem. vicꝫ quā habet in celo in mundo et in īferno. Vnde in ymno aſcenſionis dicit̉ Vt trina reꝝ machina celeſtium terreſtriū et infer norum condita flectāt genu iam ſubdita. Conſe quent̓ hoſtio aꝑto intrat ep̄us. ad notanduꝫ ꝙ̄ ſi debite vtat̉ officio ſuo. mil ereſiſtere poteſt. iuxta illud. Domine quis reſiſtēt potētatui tuo Ingredit̉ autem cum duobus vel tribꝫ vt in ore duoꝝ vel trium teſtiū ſtet omnē conſecracionis verbum. Vel quia paucis p̄ſentibus dominus ſē tranſfigurans ꝓ eccleſia orauit. Et ingrediens dicit. Pax huic domui et omnibus habitantibus in ea. quia criſtus mundum ingrediens pacem inter deum et hominem fecit. Venit enim vt nos deo patri reconciliaret. Poſt hoc dum dicitur letamā ꝓſtratus orat pro ſanctificaciōe domus Nam et xp̄c humiliatus ante paſſionē pro diſci pulis et credituris omnibꝫ orabat dicēs. Pater ſanctifica eos in noīe tuo. Poſtꝙͣ vero ſurrexit orat ſine ſalutacione. quoniā non dicit. dominus vobiſcū. cum eccleſia nondū ſit quaſi baptizata et qui cathecumini tantū ſunt nō ſunt digni vt eis fiat applauſus. cum nondum ſint ſanctificati. eſt tamen ꝓ eis orandū. Clerus clamans et leta niam concinēs apl̓os rep̄ſentat qui pro eccleſie et animaꝝ ſanctificaciōe ad deum intercedebāt In pauimento eccleſie ſcribitur alphabetuꝫ hoc modo. Fit em̄ crux decinere et ſabulo ex trāſuer ſo eccleſie ſuꝑ quā crucē pulueris ſcribit̉ alpha betum in modum crucis. literis grecis et latinis. non autē hebraicis. quia iudei receſſerunt a fide. et ſcribit̉ cū baculo paſtorali. Sane alphabetū ſuper crucē ſcriptum tria rep̄ſentat Primo qui dem ſcriptura ex grecis et latinis lr̄is in moduꝫ crucis facta rep̄ſentat coniunctionē ſeu vnioneꝫ in fidem vtriuſqꝫ populi iudei videlicꝫ et genti les per crucē xp̄i facta. iuxta illud. Iacob cancel latis manibus filijs benedixit. Ip̄a vero crux ſiue verſus ex tranſuerſo eccleſie ductus. vicꝫ vnus a ſiniſtro angulo orientis in dexteꝝ occidētis. et alter a dextro orientis in ſiniſtꝝ occidentis ſig nificat ꝙ populus ille qui prius erat dexter fac tus eſt ſiniſter. et qui erat in capite factꝰ eſt in caudā. et ecōuerſo. et hoc ꝓpter crucis virtutem Criſtus em̄ ab oriente tranſiens reliquit iudeos in ſiniſtra. quia infideles. et venit ad gentes qui bus licet in occidēte fuiſſent. dat eſſe in dextera et tādem a gentibus in dextera orientis poſitis viſitabit iudeos in ſiniſtro angulo occidētis qͦs conſtat deteriores eſſe ꝙͣ prius inuenerit genti les. Ideo autē in obliquū et in modū crucis. et non in directū hee litere ſcribunt̉. quia ad hanc ſanctam intelligenciam ꝑtingere non valet qui crucis miſteriū non recipit. et xp̄i ꝓcedēdo paſ ſione non ſe credit eſſe ſaluādum. In maliuolam animā non introibit ſapiencia. et vbi xp̄c funda mentum non eſt. ſuꝑedificari non poteſt. Scd̓o. ſcriptū alphabeti repreſētat paginam vtriuſqꝫ teſtamenti qd̓ per crucem xp̄i adimpletū eſt. In paſſione nanqꝫ eius velū templi ſciſſum eſt. quia tunc ſcripture aperte ſunt. et reuelata ſūt facta ſanctoꝝ. Vnde ip̄e moriens dixit. Conſumatum eſt. In hijs quidē paucis literis omnis ſciencia cōtinetur. et tunc crux ex tranſuerſo ducit̉. quia vnum teſtam̄tum in alio continet̉. rota em̄ erat in rota. Tercio rep̄ſentat articulos fidei. Eccle ſie em̄ pauimentū eſt noſtre fidei fundamentum Elementa ibi ſcripta ſunt fidei articuli quibꝫ ru des ac neophiti in vtroqꝫ populo in eccl̓ia erudi untur. qui ſe debent puluere et cinerē reputare iuxta illud qd̓ dixit abraham gen̄. xviij. Loquar ad dominū meum cum ſim puluis et cinis. Scrip tura ergo alphabeti in pauim̄to eſt ſimplex doc trina fidei in corde humano. Sābuca ſeu baculꝰ quo alphabetum ſcribit̉ monſtrat apoſtolorum doctrinā vel doctorum miniſteriū quo facta eſt conuerſio gencium. et ꝑficienda iudeoꝝ. Conſe quenter ep̄us ad altare accedens incipit ſtans. deꝰ in adiutoriū meum intende quia tunc demū incipit qd̓ eſt in hoc officio principale. Et dicit̉ verſus. gloria patri ⁊cͣ. qꝛ hec benedictio fit ad exhibendā gloriam trinitati. non tamen dicitur alleluia ꝓut in ſequenti ti. dicet̉. et cōſecrat al tare. In qua quidē conſecraciōe alia aqua bene dicitur ꝓut in ſequēti ti. dicet̉. ex qua poſtquā altare ſepciēs aſperſū fuerit aſꝑgitur eciam ter

inferiꝰ tota eccleſia ſicut prius abſqꝫ aliqua dif ferencia maiorum lapidum vel minoꝝ. quoniam apud deū non eſt accepcio ꝑſonarum. ideo inte rius ad notandū quia exterior ablucio ſine inte riori nil ꝓdeſt Ideo ter. quoniā vt p̄miſſum eſt aſꝑſio illa ſignificat aſꝑſionem et mundacionem baptiſmi qui dat̉ beneficio trinitatis. iuxͣ illud. Itē docēte omnes gentes baptizātes eos in no. p. et fi. et.ſ.ſ. quia em̄ eccleſia non poteſt in aqͣ iminergi ſicut immergit̉ baptizandus. ideo ter aſꝑgitur aqua quaſi loco trine imerſionis. Rur ſus aſpergit̉ ꝓcedendo ab oriente in occidenteꝫ et per medium ſemel in modum crucis. quia xp̄c totam iudeam aut omnes gentes baptizari p̄ce pit in nomine trinitatis. Cui baptiſmo tribuit efficaciam in mīſterio paſſionis incipiēs a iudeis de quibus ortus eſt. et reſiduum aque ad baſim altaris fundit̉. ꝓut in ſe. ti. dicet̉. Quidā tamer aliam aquā non benedicunt. ſed cum prius bene dicta totum officiū implēt. Interim aūt cantat chorus pſalmū illum. Exurgat deus et diſſi. ini. e. ⁊cͣ. et illū. Qui habitat in adiutorio ⁊cͣ. In qui bus fit mencio de eccleſia et eius ꝯſecracione vt patꝫ ibi. Qui habitare facit vniꝰ moris in domo Epiſcopus vero dicit. Domus mea domus orōis vocabit̉. Quia eius officiū eſt facere vt eccleſia domus dei ſit. nō negociacionis. Sane criſmato altari. xij. cruces in parietibus eccleſie depicte criſmant̉. Depingunt̉ autē ipſe cruces. Primo ꝓpter demonū terrorē. vt ſcꝫ demones qui inde expulſi ſunt videntes ſignū crucis terreatur. et illic ingredi non p̄ſumant. Scd̓o ꝓpter triūphi oſtenſionem. Cruces nanqꝫ ſunt vexilla criſti et ſigna triumphi fui. Merito ergo vt oſtendat̉ ꝙ locus ille xp̄i domīo ſubiugatus eſt ibidē cruces depingunt. nam et apud imperialē magnificen ciam obſeruat̉ vt aliquā ciuitate ſibi tradita im perialē vexillū in ea erigat̉. Et in huiōi figura cionē dicit̉ gen̄. xxviij. ꝙ iacob lapidē quē ſuppo fuerat capiti ſuo erexit in titulū. vicꝫ in titulum p̄conialem. memorialem. et triumphalē. Tercio vt earum inſpectores xp̄i paſſione qua ſua eccle ſiam conſecrauit et paſſionis fidē ad memoriam reducant. Vn̄ in canticis. Pone me vt ſignaculū ſuꝑ brachium ⁊cͣ. Duodecim vero lumīaria ante cruces ip̄as poſitas ſignificāt duodecim apl̓os. qui per fide crucifixi totū mundū illuminauerūt et quoꝝ doctrina tenebre fugate ſunt. Vn̄ dicit beatus bern̄. Tota ꝓphecia vera eſt in fide cru cifixi. Et apl̓us. Nichil me iudico ſcire inter vos niſi iheſum xp̄m et hūc crucifixū. Cruces igitur per quatuor eccleſie pariētes illuminant̉ et criſ mate mungunt̉ quonā apoſtoli crucis miſteriū p̄dicantes. fide paſſionis xp̄i quatuor mundi cli mata illuminauerūt ad cognicionē. inflammaue runt ad amorem. vnxerūt ad conſciencie nnitorem qd̓ per oleū. et ad bone fame odorē. qd̓ per bal ſamū deſignat̉. Adhuc poſt criſmacionē altaris ip̄m altare et eccleſia ornant̉. lampades accendū tur. dicit̉ miſſa in qua pōtifex alijs veſtibꝫ vtit̉ ꝙͣ fuerit in aſperſione vſus. ꝓut in ſe ti. dicetur Poſtremo notandū eſt ꝙ eccl̓ia dicit̉ in ſanguīe alicuius conſecrari. Vnde ſecūdum pelagium et nicolaū papā in martirio apl̓oꝝ petri et pauli eccleſia romana conſecrata eſt. Conſecrat̉ itaqꝫ eccleſia vt p̄miſſum eſt et altare ꝓut in ti. ſe. et cimiteriū ac alia ꝓut ſub ti. de conſecͣ. dicet̉. Et quanꝙͣ legat̉ in veteri teſtamēto templum ter fuiſſe conſecratū. Primo in ſeptembri. Scd̓o in marcio ſub dario. Tercio in decembri ſub iuda machabeo. Eccleſia tamē ſemel ꝯſecrata non eſt iteꝝ reconſecranda niſi fuerit execrata. qd̓ con tingit. Primo ſi fuerit cōbuſta. ita vt pariētes omēs vel eoꝝ maior ꝑs fuerit defruſtata leuit̓. c. xiiij. ꝓpe finem. Si em̄ ſolummodo tectum vel aliqua eius ꝑs pariētibus integris manentibus vel ſaltē in modica ꝑte deſtructis cōbuſta fue rit recōſecranda non eſt. Secūdo ſi tota eccleſia aut eius maior ꝑs ſimul funditꝰ corruerit. et ex toto ſiue ex eiſdem. ſiue ex alijs fuerit lapidibus reparata. Conſecracio eteniꝫ eccleſie maxime in exteriori vnctionē. et in lapidū coniunctione et diſpoſicione conſiſtit. Si vero non ſimul ſed ſuc ceſſiue ꝑietes omnes ruerint et reparati fuerint eadem cenſet̉ eccleſia. Ideoqꝫ non reconſecrāda. ſed dumtaxat cum aqua exorcizata et miſſe ſolē nitate eſt reconciliāda. quanꝙͣ eam conſecrandā quidā ſcripſerint ſapientes. Tercio reconſecrā da eſt eccleſia ſi dubium ſit vtꝝ aliquādo fuerit ꝯſecrata. eo ꝙ ſuꝑ hoc nulla ſculptura nulluſqꝫ eciā vnicus teſtis de viſu vel eciā de auditū qui vt quidam dicunt ſufficeret extāt. Atare quoqꝫ ſemel conſecratū reconſecrand̓ non eſt. niſi illud execrari ꝯtingat. qd̓ fit primo ſi mēſa.i. ſuꝑior tabula in qua fit principaliter cōſecracio mota vel in ſui forma mutata. vl̓ enormit̓ puta vltra medietatē fracta ſit. Enormitas tamē huiōi iure valet ad ep̄i arbitrium referri. Idemqꝫ maxime eſt ſi tota altaris ſtructura mota et reꝑata fue rit. eccleſia tamē ꝓpter altaris vel ſtructure mō cionem vel fractione recōſecranda non eſt. quia alia eſt altaris ꝯſecracio. et alia eccleſie ſic ē con uerſo. Si eccleſia totaliter deſtructa altare non leditur. eccleſia ip̄a reparata ſolū. et non altare reconſecrat̉. quamuis tunc decens ſit illud aqua exorciſata lauari. conſecrato tamē maiori altari nichilominus alia minora altaria eccleſie conſe cranda ſunt. quāuis quidā dixerunt ſufficere in illius conſecracione alia digito demonſtrari. Si vero altare modicam exterius paciat̉ leſionē. nō ob hoc eſt recōſecrandum. Secundo reconſecra tur altare ſi altaris ſigillū ideſt paruus lapis cū quo ſepulchꝝ ſiue foramen in quo reliquie recō duntur claudit̉ ſeu ſigillat̉. motum aut fractum ſit. et fit foramen ip̄m quandoqꝫ in fūmitate ſti pitis. et tunc quādoqꝫ aliud ſigillū non apponit̉ ſed principalis mēſa ſuppoſita loco ſigilli habet̉ quandoqꝫ vero fit in ꝑte poſteriori. et quādoqꝫ in anteriori in quo eciam foramine in teſtimoniū cōſecracionis caute includi ſolent lr̄e ꝯſecrantis

epiſcopi. continentes nomen eius et alioꝝ epi ſcopoꝝ in conſecracione preſencium. et in cuius ſancti honorē conſecrat̉ altare et eciā ipſa eccl̓ia quando ſimul conſecrat̉ vtrumqꝫ. annū quoqꝫ et diem conſecracionis. Tercio reconſecrat̉ altare ſi iūctura qua ſigillū foramin vel eciā quā mēſa ſtipiti. vel aliud ſigillū quam menſa ip̄a non eſt adheret mota. vel aliquis ex lapidibus ip̄ius iūc ture ſeu ſtipitis menſā vel ſigillū tangēs motꝰ vel fractus ſit. In coniunctione etem̄ ſigilli et fo raminis atqꝫ menſe et ſtipitis. ſeu ſtructure infe rioris p̄cipue̓ ꝯſecracio intelligit̉. Quarto recō ſecrat̉ altare ſi ei vel coniunctioni menſe et ſtruc ture inferioris tantū fiat augmentū ꝙ priſtinā formā amittat. quoniā forma eſt eſſe rei. ꝓpter modicum tamē additamentum non execrat. ſed tunc ſacrum trahit ad ſe non ſacrum. dum tamē conūictio menſe et ſtructure inferioris non mul tum īmutetur. Quinto altare ſic̄ et eccl̓ia ꝓpter dubiū reconſecrat̉. Sexto altare viaticū ſi lapis de ligno in quo inſertus eſt. qui quodāmodo fi gillum repreſētat remoueat̉. et in eodem vel in alio ligno iteꝝ reponat̉. nonnulli reconſecran dum. alij vero ſolūmodo reconciliandū autumāt quāuis autē illud ſepe iuſſu ep̄i de loco ad locuꝫ tranſferat̉ et ꝑ viā portet̉. ꝓpter qd̓ portatile ſeu viaticum appellat̉. non tamē ob hoc reconſe cratur aut reconciliat̉. Quid ſi calix conſecratꝰ deaurat̉. nunqͥd eſt recōſecrandꝰ. et videt̉ ꝙ ſic quoniam nouꝰ calix eſſe videt̉. nouum em̄ opus videt̉ facere qui priſtinā oꝑis faciem immutat. et reficit qui rei iam facte remediū facit. Siqui dem ꝯſecracio in ſuꝑficie conſiſtit. Et hinc eſt ꝙ eccl̓ie muris decruſtatis reconſecrandam eſſe p̄dixi. contrariū tamen veꝝ eſt. quia nec ꝓpter murorum dealbacionē aūt picturā. vel ꝓpter mo dicum additamentum eccleſia recōſecranda eſt vt iam dixi. cum em̄ ꝓpter hoc forma calicis non mutet̉. idem calix manet. quare reconſecrandus non eſt. ſicut et eccleſiā reparatam quoniā eadē manet reconſecranda non eſſe premiſſuꝫ eſt. Si vero forma prior īmutaret̉ ſecꝰ eſſet. quoniam forma dat eſſe rei vt dixi. honeſtū tamen eſt. ꝙ tum ꝓpter pollutarum manuum contactum. tum ꝓpter prophane materie appoſicionē calix aqua exorcizata lauet̉. priuſqͣꝫ ibi ſacro ſanctū corpꝰ et ſanguis dn̄i ymolet̉. Premiſſo de ꝯſecraciōe. aliqua de reconciliacione dicamus. Circa qd̓ no tandum eſt ꝙ templū ſpirituale quod eſt homo quandoqꝫ polluit̉. Vnde in leuitico. xiiij. vir qui fluxum ſanguinis patit̉ immundus erit. et idem in muliere fluxū ſanguinis menſtrui vel alterius paciente vt ibidem in. c. xv. et ideo ibi pollutus eccleſiā ingredi ꝓhibeatur donec aquā lauaret̉ et purificaretur. et numeri. xliiij. c. qui cadauer mortui tetigerit īmundus eſt. vnde aſpergatur aqua. et ſic mundabit̉. Et ꝓpheta. Aſperges me domine yſopo et mūdabor. Materiale eciam tem plum qd̓ eſt eccleſia teſtāte papa greg̓. polluit̉ eet leuit. c. xv. Vnd̓ ꝓpheta. Polluerunt templū ſanctum tuum ⁊cͣ. et hoc ſimil̓r hodie aqua lauat̉ et reconciliat̉. Fit em̄ reconciliacio cum miſſe cele braciōe et aque cum vino ſale et cinere ſolemit̓ benedicte aſꝑſione. Nempe ꝑ ſalem diſcrecio. ꝑ aquam populus. per vinum diuinitas. ꝑ cinerem paſſionis xp̄i memoria. per vinum aque īmixtum vnio deitatis et humanitatis ſignificatur. Hec ergo ſimul ponūtur ad notand̓ ꝙ ppl̓us diſcreta nemoria paſſionis xp̄i mundatus xp̄o adunatur Fit eciam ꝑ epiſcopū tantū. ſi ſit eccleſia ꝯſecra ta. et qͣnquam ip̄e alteri coepiſcopo poſſit ſimul totum ſcꝫ aque benedictione et reconciliacioneꝫ vel ſolum aque benedictionē. vel eciā tantum re conciliacione. aqua prius per ip̄m benedicta cō mittere. ſimplici tamē ſacerdoti neutꝝ commit tere valet. niſi forte hoc ex pͥuilegio ſibi ꝯpetat ſpeciali. Si vero eccleſia ꝯſecrata non ſit debet ſtatim ſcd̓m conſtitucionē greg. ix. aqua exorci zata lauari. quā locionem quidā fieri poſſe aſtru unt iuſſu tamē epiſcopi per ſimplicē ſacerdotem cum fieri habeat cumaqͣ exorcizata que fieri pōt per quemlibet ſacerdotem. Nonnulli vero eximie auctoritatis periti ſcripſerūt quod et tucius eſt hoc. dumtaxat per ep̄um fieri nec ꝑ ſacerdotem poſſe cōmitti nam canones aquam exorcizatam vocant aquā cum vino et cinere ſolenniter bene dictam. quod quidē veꝝ eſt de eccleſia non con ſecrata. ad conſecrandū tamē deo dedicata. ſecꝰ enim eſt in ſimplici oratorio qd̓ nec ſacer nec re ligioſus locꝰ eſt. vtpote ꝙ vnuſquiſqꝫ ꝓ velle vbi placet ordinat ſalteꝫ ad orandū. licet forte non ſine dioceſam licencia ad celebrandū et pro velle ad aliū vſum deputat locū ipſum. Eſt autē eccleſia reconcilianda in premiſſo canone. Item ꝓpter adulteriū ibi cōmiſſum et ꝓpter fornicatō nem et generaliter cuiuſcūqꝫ ſemie.ſ. maris et femine. clerici vl̓ laici. heretici vel pagani. natu raliter ſiue mnaturalit̓. ſtudioſe et peccādi libi dine ibi emiſſo fuerit polluta. eciā ſi vir ibi vxo rem cognoſcat. quoniā licꝫ talis cōcubitus alis legittimus et ꝯceſſus. non tamē quolibet temꝑe ſiue loco. quanꝙͣ multi in hoc ꝯtrarium ſenciant ſapientes. Secus autē eſſe dicimus ſi quis forte ibi in ſomnis polluat̉. Nam tunc animus magis ꝓtuliſſe quā feciſſe dolendus eſt. et eciā in cuiuſ cumqꝫ bruti animalis ſemine ibi emiſſo cum rōne careat neqꝫ peccet. Reconciliat̉ eciā ꝓpter homi cidium. ſiue cum ſanguinis effuſiōe. ſiue ſint quo cumqꝫ modo ſtudioſe cōmiſſuꝫ. et eciā citra homi cidium ꝓpter quemlibet violētam et iniurioſam humani ſanguinis effuſionē ſiue ex vulnere. ſiue abſqꝫ vulnere. ex naſo vel ore. Nam in veteri te ſtamento leuit̓. xiiij. et. xv. c ꝓhibitum fuit ſang uinem in templum fūdi et ſemen emitti. et talia agentē et pacientē illud ingredi. Si autē abſqꝫ violencia vl̓ iniuria ex naſo vel ore vel cicatrice vel iniūctione aut eciā ex emoroidis vel mēſtruo vel aliter natural̓r in eccleſia fluxerit. aut forte ludo vel caſu fortuito elicitur. aut ſi quodcumqꝫ animal ibi occidit̉. vel quis ſubito ꝑ ſe ibi morit̉

aut lapide vel ligno cadente aut fulgure occidi tur. ꝓpter hec quidē et ſimilia non reconciliatur nec eciā ſi alibi vulneratus ad eccleſiā ꝯfugiens illic ſanguinē multo effuſo morit̉. quoniam tunc non fuit homicidiū in eccleſia ꝑpetratū. Si vero econuerſo in eccl̓ia vulneratus extra morit̉. vel eciam extra ſanguis exvulne̓ fluit ſecus ē. eciam ſi intra eccleſiam exvulne̓ ſanguis minime fluxiſ ſet. quoniā ictus vulnerum attēduntur. ſed et ſi ſupra tectum eccleſie ſanguis effundit̉. aut ſemē humanum emittit̉ quia ꝑ hoc extra eccleſiam cō mittitur non recōciliatur. Ceteꝝ ſi furtum aut rapina in eccleſia committit̉ de ꝯſuetudinē que in talibus attēdit̉ reconciliat̉. Idemqꝫ in qͣlibet violencia abſqꝫ ſanguinis effuſione ibi commiſſa fieri debere quidā affirmant. cum illa fornicatōi equiparetur in iure. vt ſi ad eam confugiēs inde per violenciam extrahatur vel ibi effractio com mittatur. vel eciā ſi preter ſanguinis effuſioneꝫ rixa tumultuoſe agat. vel ſi quis fracto oſſe vel liuore ſecuto abſqꝫ ſanguine ibi grauiter verbe retur. vel ad mortē. vel ad inutilacionē ibi pre ſencialiter ꝯdemnatus inde extrahit̉. vt ad locū execucionis ducat̉. Sed cuncaſus iſti nō ſint in iure exp̄ſſi neceſſe non eſt eccleſiā per ep̄m ſolen niter recōciliari. honeſtum tamen fore putamꝰ ꝑ ſacerdotē cum aqua exorcizata epiſcopi iuſſu lauari. Idemqꝫ dicendum videtur ſ eccleſia diu abſqꝫ tecto et ianuis plena forte letamīe alijſqꝫ ſpurcicijs animalibꝫ et naturali hoīm vſui quaſi diuerſorij locus paſſim patuerit. nec eſſet forte malum eam in tali caſu ſolenniter ꝑ ep̄m recon ciliari. Si aūt aliquis extra eccleſia occiſus mox infra eccleſiā infert̉. occiſor vero vel alius mor tuum fore non credēs corpori adhuc calido pla gam infligit exquo ſāguis fluit recōcilianda eſt tum ꝓpter horrorē et abhominacionē. tum ꝓpter violenciā et peccandi voluntatē. quamuis enim homo mortuus nō ſit homo. humanꝰ tamē ſang uis eius ꝑ violenciā eſt ibi effuſus. Nam et ip̄i ca daueri violēcia horror et īiuria irrogant̉. Secꝰ autē eſt ſi naturalit̓ mortuꝰ in corꝑis obſequiū et honorē in eccleſia demembret̉ vel euiſceretur vt forte pars ibi et ꝑtes alibi ſepeliat̉. Recon ciliatur eciā eccleſia in qua infidelis vel eciā pub lice excōicatus ſepultus eſt et tūc pariētes ſunt abradēdi. Sane in p̄miſſis caſibꝫ in quibꝫ eccle ſia reconciliat̉ requiritur vt factū inducēs recō ciliacionē publicum ſaltē ꝑ famam exiſtat. ſcan dalum em̄ et horror atqꝫ abhominacio de turpi tudīe et peccato atqꝫ violēcia in ſacro loco ſiue in eccleſia ꝯmiſſis. vbi delictoꝝ venia poſtulat̉ vbi eſſe debet tutela refugij. vbi ymolat̉ ſaluta ris hoſtia ꝓ peccatis leuit. xiiij. c. Vbi eciā cōfu gientes ſaluant̉ et deo laudes exoluunt̉ reconci liacionem inducūt. et eciā ꝓpoſitum et voluntas mortaliter ibi peccantis. Si vero occultum ſit. reconciliari neceſſe non eſt. quoniaꝫ eccleſia cum ſancta ſit coinquinari non poteſt ymo ip̄ius loci ſanctitas infamia loci abolet. ꝙͣuis in hoc quidā ꝯtrarium ſenciant vt ſaltē occulte. ita vt delin quētes non prodant̉ ſit reconcilianda. fit tamē reconciliacio ad exemplū et terrorē vt videlicꝫ videntes eccleſiā que in nullo peccauit propter peccatum alterius lauari et purificari exiſtimēt quantū ꝓpter ſuoꝝ delictoꝝ expiacionē ſit labo randum. Cimiterium quoqꝫ in quo paganus vl̓ excōicatus ſepultus eſt reconciliandū eſt. oſſibꝫ tamen ſepulti ſi ab oſſibus fideliū diſcerni potue runt. inde prius eiectis reconciliat̉. Eciā in pre miſſis caſibus in quibus eccleſia reconciliat̉. c.mi terium em̄ eiſdē priuilegijs quibꝫ et eccl̓ia gau det. ꝓut ſub ti. de vnctionibꝫ dicet̉. Nam ex quo benedictū eſt ſacer locus eſt. et reconciliat̉ per epiſcopū ſicut eccleſia per aſꝑſionem aque ſolen inter cum vino et cinere benedicto. Illud autem notandū eſt ꝙ in quacūqꝫ parte eccleſie vel cimi terij violencia ſeu pollucio committat̉ vtrumqꝫ et eciā quelibꝫ ipſoꝝ partes ꝓpter connexitate violate intelligunt̉. hoc hodie in ꝑte correctum eſt ꝑ dominū bonifaciuꝫ de con. c. j. in. vj. li. Et ſi em̄ conſecraciones eccl̓ie altaris et cimiterij ſint diuerſe. omniū tamē vnā et eadem eſt emunitas que nō eſt ad alteꝝ eorum tantū vel ad alteriꝰ angulum reſtringeda. qd̓ verum eſt ſi eccleſia et cimiterium ſunt coniūcta. Si em̄ vnum a reliquo diſtet. bene poteſt vnum ſine reli quo violari. Si igit̉ altero eoꝝ violato ſeu polluto eciam aliud violatum et pollutum eſt pari racione. Altero tamen eoꝝ reconciliato vtrūqꝫ intelligit̉ recō ciliatum. quoniā nichil tam naturale eſt ꝙͣ vnū quodqꝫ eo gn̓e diſſolui quo ligatum eſt et par eſt ius ligandi atqꝫ ſoluendi. et ſic violato vel polluto cimiterio ſufficit eccleſiam reconciliari. Nonnulli tamē ſimpliciter aſſerunt ꝑ vnius vio lacionē nequaꝙͣ alterum violari. et ꝑ ꝯſequens quodlibet eoꝝ debere ſpecialit̓ reconciliari. qui bus tamē pontificialis libri obuiat auctoritas. in quo ſpecialis forma recōciliacionis cimiterij non habet̉. Deniqꝫ ſi eccleſia vel cimiterium aut aliud quodcūqꝫ per ep̄m excōicatum conſecrat̉ ſeu benedicatur. talia reconciliacione non egent. quoniā ſacramēta a talibus in forma eccleſie col lata vera quidem ſunt vt dicet̉ in ꝓhemio quar te partis. Veruꝫ cum ſicut p̄miſſum eſt excōicati funꝰ cimiteriū et eccleſiā ꝓphanet. multo quidē magis exteriora ſacram̄ta et benedictiones que per manus et os excōcati tranſeunt. et ꝑficiun tur quantū ad eoꝝ merita ꝑtinet cōtaminari et coram deo fetere vident̉. ideo honeſtū eſt ꝙ re concilient̉ priuſqͣꝫ fideles talibus ſacris vtantur ꝓut ſacrum canonū lectio edocet euidenter. Ait em̄ dominus ꝑ ꝓphetam. Maledicā benedictioni bus veſtris. ¶ Se altaris conſecracione. On ſolum eccleſia. veꝝ eciam altare conſecratur. et hoc ꝓpter tria. Primo aad ſacramentū deo ibi offerend̓. gen̄. viij. Idificauit no e altare dn̄o et tol lens de cunctis volucribus et pecoribus mundis

obtulit ſuꝑ altare. Hoc autem ſacramentum eſt corpus et ſanguis xp̄i qd̓ in memoriā paſſionis dominice imolamꝰ. iuxͣ. illud. Hoc facite in meā cōmemoracionem. Secundo ad nomen dei ibi in uocandum. Vnde gen̄. xij. Edificauit abraham altare deo qui apparuit ei et inuocauit ibi nomē domini. Hec aūt inuocacio que fit ſuper altare ꝓprie dicit̉ miſſa. Tercio ad cātandū. ecc̄. xlvij Dedit illi contra mimicos potenciā. et ſtare fe cit contra altare cantores. et in ſono eorū fecit dulces modulos. Sane hoc modo et ordine con ſecracio altaris fit. In primis nanqꝫ pontifex in cipit Deus in adiutoriū meum intēde. Poſtmo dum benedicit aquā. deinde in quatuor cornubꝫ altaris cōfigurat quatuor cruces cū aquā bene dicta. Conſequēter circuit altare ſepciēs et ſep cies menſaꝫ altaris cum aſꝑſorio de yſopo aqua benedicta aſpergit. Eccleſia quoqꝫ iteꝝ aſpergi tur et aque reſiduū ad baſim altaris fundit̉. De inde in quatuor angulis ſepulchri in quo reliqͥe recondi debent qͣtuor cum criſmate fiunt cruces et ponūtur reliquie in capſella cum tribus gra nis thuris. et ſic recondūtur in ſepulchro. Dein de ſupponit̉ eis tabula cuꝫ ſigno crucis facte in medio confirmata. Poſtmodum lapis qui menſā dicit̉ ſuper altare adaptat̉. et adaptatus vngit̉ cum oleo in quinqꝫ locis. et eodeꝫ modo inungit̉ poſtea criſmate ſicut de oleo dictū eſt. Cōfirma tur eciā altare in fronte cruce crifinatis. et ado letur incenſum in quinqꝫ locis. Poſt hoc altare tegitur et mūdis pannis induit. et demum ſuꝑ illud ſacrificiū celebratur. Nunc ſeriatim ſingl̓a premiſſa proſequam̉. Primo igit̉ notandum eſt ꝙ altare criſmatis vnctione et benedictione int̓ ueniente conſecrat̉ et lapideū ſolū. Vnde ponti fex ſtans incipit. Deus in adiutoriū meum inten de. quia ip̄e dominꝰ ait. Sine me nichil poteſtis Facere et quia hec dedicacio ſignificat baptizan dos qui ꝑ̄cepta fidē ad pugnam ſe preparāt. et qui adhuc ſunt int̓ ſuſpiria ⁊ incerto certamine conſtituti. ideo nondicit̉ alleluia. qui em̄ bapti zati non ſūt. laudibus angeloꝝ digni non ſunt. Vnde thobie penult̓. Et in plateis eius alleluia cantabit̉. Poſt completā vero eccl̓ie vel altaris conſecracionem cantat̉ alleluia. quoniā excluſa demonū fantaſia deus ibi laudabit̉. Nam et xp̄s ad aram crucis accedēs ad trinitatis gloriā ma nifeſtandam mortē ſoluit. ſed alleluia dumtaxat poſt reſurrectione cantauit. Secundo cum aque benedictione notandū eſt ꝙ huius aque exorciza cio fit ad effugandū inde inimicum. In qua bene dictione quatuor neceſſaria ſunt. veꝫ a qua. vniu ſal. et cinis. Et hoc ꝓpter tria. Primo quoniam quatuor ſunt que immicū expellunt. Primū eſt lacrimarum effuſio que per aquā. Secundū eſt ſpiritual̓ exultacio que ꝑ vinū. Terciū matura diſcrecio que ꝑ ſal. Quartum ꝓfunda humilitas que ꝑ cinerem ſignificat̉. Aqua igit̉ eſt penitē cia. vinum mentis exultatō. ſal ſapiencia ſicut in p̄cedenti titulo probatum eſt. cinis ꝑenitencie humilitas. Vnde de niniuitis dicit̉. quia rex ip̄e ſurrexit de ſolio ſuo. et indutus eſt ſacͣcō et ſedit in cinere. Hinc et dauid inquit. Quia cinere tan quā panem manducabā ⁊cͣ. Hinc et abrahā. Lo quar inquit ad dominū meum cum ſim puluis et cins. Secundo modo aqua eſt populꝰ ſeu huma nitas. quia aque multe populi multi. Vinū dei tas. Sal doctrina diuīe legis que eſt ſal federis Cinis qui conſumat memoriā dominice paſſiōis Vinum aque mixtu xp̄c deus et homo. Per fideꝫ em̄ dn̄ice paſſiōis que per doctrinā diuine legis habet̉. Populus per aquam ſignificatus ꝑ fidei vnionem coniungitur capiti ſuo deo et homini. Tercio modo poteſt dici ꝙ hec aqua bn̄dicta ſpi ritum ſanctū ſignificat. ſine cuius flacione nihil vnquā ſanctificatur. et ſine cuius gracia non fit remiſſio peccatoꝝ. Qd̓ ſpirituſſanctꝰ aqua voce tur ipſa veritas oſtendit dicēs. Qui credit in me flumina de ventre eius fluent aque viue. qd̓ euā geliſta exponens dixit. Hoc aūt ē dixit de ſpiri tu ſancto que accepturi erant credentes in eum Et nota ordinē ſacramēti exterius aqua interiꝰ ſpiritū eccleſia conſecrat̉. Hoc eſt em̄ ꝙ dominꝰ ait. Niſi quis renatus fuerit ex aqua et ſpū ſan cto ⁊cͣ. Ecce aquā. ecce ſpūs In baptiſmatis em̄ ſacram̄to nec aqua ſine ſpiritū. nec ſpiritꝰ ē ſine aqua. quod quidē ipſe ſpiritus ſanctificabat qui in prima mundi creaciōe ferebatur ſuper aquas Hac ergo aqua et ip̄m altare et totum interiꝰ templū quando illud ſimul et altare dedicantur aſpergit̉. Licet igit̉ ſpūs et aquā ad baptiſmi et conſecracionis eccleſie ꝑfectionē ſufficerent. tamen ſancti patres qui hoc conſtituerūt volue runt nobis ſatiſfacere. non ſolum in his que ad virtute. verum eciā in hijs que ad ſanctificacio nem ꝑtinent ſacram̄ti. Ideoqꝫ ape oſuerunt ſalē vinum. oleū. cinerem. et criſma. Non eniꝫ criſma vel oleū habuit philippus quādo eunuchū bap tizauit. act̓. viij. c. Alteꝝ ergo horum deeſſe nō debet. et ſimul cōmiſceri debent. qꝛ populus dei qui eſt eccleſia ſine hijs ſimul iunctis neqꝫ ſancti ficatur neqꝫ a peccatis ſoluit̉ de hoc eciā tange tur ſub ti. de cōſecra. De aqua quidē manifeſtū eſt. quia niſi quis renatus fuerit ⁊cͣ. De ſale eciā quia ſine fidei condimēto qd̓ in ſale ſignificatur nemo vnquaꝫ ſaluari poterit quantī cunqꝫ aqua baptiſmnatis aſpergat̉. De vino quoqꝫ per quod ſpūalis diuine legis intelligencia deſignat̉. Vn̄ dominus in nupcijs aquā in vinum cōuertit. Si quis aſperſus non fuerit ideſt quicūqꝫ de eo non biberit. vel ꝓpinantibus non crediderit ad vite eterne beatitudineꝫ non ꝑueni et. Cineris eciam aſperſio per quā penitencie humilitas intelligi tur tam neceſſaria eſt vt ſine ea non fiat in adul tis remiſſio peccatoꝝ. per ipſam em̄ venitur ad baptiſmū et ipſa eſt ſingulare refugiū peccato ribus poſt baptiſmū. Vnde et non īmerito bap tiſmus vocat̉ dicēte domino in euāgelio de ioh̓. quia venit in vniuerſā regioneꝫ galilee p̄dicans baptiſmum penitencie et remiſſionē peccatoꝝ

Et nota quatuor eſſe gn̓a aque benedicte de qua in ꝑte quarta dicet̉ ſub ti. de aque benedicte aſꝑ ſione. Hijs omībus permixtis pontifex quatuor cruces cum aqua ip̄a in quatuor cornubꝫ altaris et vnam in medio facit. Quatuor cruces repſen tant quadruplicē caritatē quā hij qui ad altare accedunt habe̓ debent. ſcꝫ vt diligant deū. ſeip ſos. amicos et inimicos. De quibus quatuor cor nubus caritatis dicit̉ gen̄. xxviij. Pilataberis ad orientē et occidentem. ſeptemtrionē et meridie Et ideo quatuor cruces in quatuor cornubꝫ fiūt ad deſignandū ꝙ xp̄c per crucē quātuor mundi ꝑtes ſaluauit. Secundo fiunt ad ſignificandū ꝙ quatuor modis crucē domini portare debemus ſcꝫ in corde ꝑ meditacionē. in ore per confeſſio nem. in corꝑe per mortificacionē. et in facie per aſſiduam impreſſionē. Trux in medio altaris ſig nificat paſſionem quā xp̄c in medio terre ſubijt per quā operatus eſt ſalutē in medio terre ideſt in iheruſalē. Seinde ſepciēs altare pōtifex circū it. Primo ad ſignificandū ꝙ ip̄e debet curā pro omnibus impendere et vigilāciam habere. que ꝑ circuitum deſignat̉. Vnde tunc cantat̉. Inuē nerūt me vigiles qui circuiebāt ciuitatē. Debet em̄ ſollicite vigilare ſuꝑ gregēs ſibi cōmiſſos. Nam vt ait gilbertus. Ridiculoſa res eſt ſpecula tor cecus. p̄curſor claudus. prelatus negligens doctor inſipidus. et p̄co mutus. Secundo ſeptē nus circuitus circa altare ſignificat ſeptē medi taciones quas circa ſeptemplicē virtutē humili tatis xp̄i habere debemus et ꝑ ipſas circuire fre quenter. Prima virtus eſt ꝙ de diuite factus eſt pauper. Secūda ꝙ in p̄ſepio poſitus. Tercia ꝙ parentibus ſubditus. Quarta ꝙ ſub manu ſerui caput inclinauit. Quinta ꝙ diſcipulum furem et proditorē ſuſtinuit Sexta ꝙ ante miquū iudicē manſuetus ſtētit. Septima ꝙ ꝓ crucifigentibꝫ clement̓ orauit. Tercio ꝑ ſeptem circuitꝰ ſeptē vie xp̄i ſignificant̉. Prima fuit de celo in vteꝝ Secūda de vtero in preſepiū. Tercia de p̄ſepio in mundū. Quartā de mūdo in patibulū. Quinta de patibulo in ſepulchꝝ. Sexta de ſepulchro in linibū. Septima de limbo in celū. Conſequēter ep̄us aſpergit altare. quid aūt altare in templo ſignificet apl̓us dicit Templū em̄ dei ſanctū eſt qd̓ eſtis vos. Si ergo templū dei ſumus. altare noſtrum eſt cor noſtꝝ. Hoc em̄ eſt cor in homīe quod altare in templo. In hoc altari fit ſacrifi cium laudis et iubilacionis iuxta illud psͣ. Sacri ficium deo ſpiritus contribulatus. In hoc altari fit ꝯmemoracio corꝑis et ſanguinis criſti. Hinc preces ad celū aſcendunt qꝛ ad cor reſpicit deus Hoc igit̉ altare aqua aſꝑgit̉ quādo corda hoīm per euangelicā predicacionē a peccatis mundā tur. Nam et p̄dicacio aqua eſt. iuxta illd̓. Omnes ficientes venite ad aquās. Hac igit̉ aqua. ideſt euangelica p̄dicacionē et ſācti ſpūs ſanctifica cione et altare cordis et totus homo mundatur et ſanctificat̉. Conſecrat̉ eciā altare cordis per cōceptū timoris vt iniciet̉ ad bonū et ꝑ affectū amoris vt confirmet̉ in melius. Nam inicium ſa piencie timor domini. Sepciēs autē altare aqua aſpergit̉ ad notandū ꝙ in baptiſmo ſeptē dona ſpiritꝰ ſancti tribuunt̉. Per hoc eciam figurat̉ ꝙ habere debemus memoria dominice paſſionis Septem nanqꝫ aque aſꝑſiones ſunt ſeptē ſangui nis xp̄i effuſiones. Prima fuit in circūciſionē. Se cunda in oratōe quando ſudor eius fuit ſic̄ gutte ſanguinis. Tercia in corꝑis flagellaciōe. Quar ta in capitis coronacione. Quinta in manuū ꝑfo racione. Sexta in pedū cruci affixione. Septima in lateris apercione. Quidā vero ter aſꝑgunt. quia in ſancte trinitatis nomine baptizatur. vel quia in eccleſia a peccatis cogitatōis locucionis et oꝑis emundat̉. Vnde et tunc miſerere mei dici tur. Fiunt inſuꝑ huiuſmodi aſꝑſiones et cum aſꝑ ſorio de yſopo facto. per qua herbam que humi lis eſt xp̄i humilitas congrue deſignat̉ quoniam predicte ſanguinis effuſiones facte fuerūt cum yſopo humilitatis xp̄i et in extinguibilis carita tis. quo aſꝑſa eccl̓ia catholica mundat̉. Hec eciā herba naturaliter creſcit in petra et humilitas nature creuit in xp̄o petra. Nam iuxta apoſtolū petra autem erat xp̄c. Calide eciā nature eſt. et xp̄i humilitas corda frigida ad exercēda opera caritatis accendit. Item eius radices ſaxa pene trant et humilitas duricias abſtinencie confrin git. Valet ad pectus et contra tumorem. et hic ſuꝑbie tumorē ſanat. Item illa naſcit̉ et renaſcit̉ et radicat̉ interra. Vnde et ſi per eam tota fide lium multitudo intelligi poſſit p̄cipue tamen illi per yſopum figurant̉. qui in xp̄i fide radicati et fundati ab eiꝰ amore euelli et ſeꝑari nō poſſunt per quos quid melius ꝙͣ epiſcopos et preſpite ros intelligere poſſumꝰ qui quanto maiorem in eccleſia obtinent dignitatē. tanto firmius xp̄i fi dei inherere debent. Per hos ſiquidē ſpergitur aqua. per hos et ab hijs baptizant̉ criſti fideles Hijs datum eſt ꝑficere baptiſmatis ſacramenta Dum vero altare aqua aſpergit̉ epiſcopꝰ cātat Domus mea domꝰ oracionis eſt ⁊cͣ. Et iteꝝ. Nar rabo nomē tuum fratribus meis. et quia ſine deo nullum opus perficitur. in conſumaciōe orat vt exaudiantur ingredientes ibi beueficia petituri. Conſequenter quādo eccleſia ſimul et altare cō ſecrantur. tota eccleſia illa aqua aſpergit̉ prout in precedenti ti. tactū fuit. Quo ꝑacto pontifex ad altare cum psͣ. accedit. et reſiduū aque refun ditur ad baſim altaris ſicut in veteri teſtamēto reſiduū ſanguinis fundebat̉ ad crepitudineꝫ qd̓ idem eſt ꝙ baſis. ꝑ quod ſignificat̉ qd̓ reſiduuꝫ quod excedit vires humanas in tanto ſacram̄to deo cōmendatur qui eſt ſummus ſacerdos. cuius eſt alioꝝ ſacerdotū ſupplere defectū. Sepulch rum vero ſiue foramē in quo reliquie recōdi dn̄t ſignificat vrnā aureā plenam mana que in arca teſtimonij poſita erat ꝓut ſub ti. de altari dictū eſt. Siquidem ſepulchꝝ huius qd̓ a quibuſdam confeſſio nūcupatur eſt cor noſtꝝ. qd̓ quatuor crucibꝫ de criſmate factis conſecrat̉. qꝛ quatuor

ſunt virtutes in libro ſapiēcie deſcripte. ſcꝫ pru dencia. fortitudo. temperancia. et iuſticia. quibꝫ cor noſtrū quan̄ inungit̉. dū ad ſuſcipiēda ſecre toꝝ celeſtiū miſteria per donum ſancti ſpiritus preparatur. Fit aūt ſepulcrum hoc quādoqꝫ ex ſuꝑiori ꝑte altaris. et qn̄qꝫ ex latere anteriori Sane ſine ſanctoꝝ reliquijs aūt vbi ille habere non poſſunt ſine corpore criſti nō fit ꝯſecracio altaris fixi. ſed viatici vel portatilis ſic. Reliqͥe ſiquidem ſūt exempla vtriuſqꝫ teſtamēti autori tates. paſſiōēs martirum. et vitā ꝯfeſſorū que nobis ſūt ad imitacionem relicta. Hec in capſa recōdimꝰ cū ad imitādum ea in corde retinemꝰ ꝙ ſi audimus et intelligimꝰ et oꝑa non facimꝰ. magis eſt ad dānacionem ꝙͣ ad ſalutē. quia non auditores legis iuſti ſūt apud deū. ſed factores tantum. Vnde apoſtolꝰ dicit. Imitatores mei eſtotē ſic̄ et ego xp̄i. Solemnis vero reliquiaꝝ deportacio fit ad imitacioneꝫ eius qd̓ ſic̄ legitur in exo. In arca teſtamēti erat duo circuli aurei totū lignū penetrātes et ꝑ eos vectes de ligīs ſethin deaurati īmittebant̉ quibꝫ arca ferebat̉ et priuſqͣꝫ pontifex intret eccleſiam circuit eam cum reliquijs vt ſint illius eccl̓ie ꝓtectores. Le git̉ quoqꝫ tēcio regū. viij. capitulo ꝙ in templi dedicacione ꝯgregati ſunt omnes maiores natu iſrahel cum pͥncipibꝫ tribuū. et duces familiarū ad regē ſalomonem in iheruſalem vt deferrent archam federis domini. veneruntqꝫ cuncti ſenes de iſrahel. Sacerdotes aut intulerunt archam federis domini in locum ſuum in oraculū templi in ſanctūſanctoꝝ ſubter alas cherubin. Siqui deni cherubin expandebāt alas ſuꝑ locū arche. et ꝓtegebant illam et vectes eius Rex autē ſa lomon et oīs multitudo iſrahel que ad eū ꝯuene rat gradiebatur cum illo ante archam. In cuius quidē rei teſtimonū p̄lati magnates et populi alicuius ꝓuincie hodie conueniūt ad eccleſiaruꝫ dedicacionē ſequuntur ꝓceſſionaliter ꝯſecran tem et reliquie per ſacerdotes ſub papilione ſeu vmbraculo ſolennit̓ deportant̉. Deinde potifex priuſqͣꝫ eccleſiā cum illis ingrediat̉. ſermone fa cit ad populū. Nam et ſalomon archa deporta ta ꝯuertit faciem ſuam et benedixit omni eccleſie iſrahel. et ꝓ orantibus in eccleſia orauit. Omnis em̄ eccleſia iſrahel ſtabat et ait ſalomo. Benedic tus dominus iſrahel ⁊cͣ. ꝓut legit̉ ibidē. Recon duntur autē reliquie ſanctoꝝ cum tribꝫ grans thuris in capſula quia exempla ſanctoꝝ cū fidē trinitatis. id eſt patris et filij et ſpūs ſancti debe mus in memoria retinere. Nam debemus credere vnum deū. vnam fidem. et vnū baptiſma. qꝛ iu ſtus ex fide viuit. ſine qua ſic̄ dicit apl̓us impoſſi bile eſt placere deo. Supponit̉ et adaptatur ip̄i ſepulchro quedā tabula ſigno crucis ex criſma te roborata. Siquidem ꝑ criſma intelligit̉ ſpūs ſancti donum quo tabula. ideſt caritas ſuꝑinun gitur. quia cor noſtꝝ ad obſeruanda ſecreta ce leſtia ſpūs ſancti gracia roborat̉. Tabula ergo hoc ſigno roborata reliquijs ſupponit̉. quia per exempla ſanctoꝝ caritas accenditur. que operit multitudinē peccatoꝝ ſicut et tabula reliquias oꝑit. Vnde apl̓us. Caritas dei diffuſa eſt in cor dibus noſtris ꝑ ſpūm ſanctum qui datus eſt no bis. Hec autē tabula ſiue lapis ꝯtinet. ſiue dicit̉ ſigillum ſepulchri ſicut ait alexander papa. iij. Poſtea vero lapis qui menſa altaris dicit̉ ſuper altare adaptat̉. per quē ꝑfectionem et ſolidita tem noticie dei poſſumꝰ intellige̓. qui nō ꝓpter duriciem ſed ꝓpter ſoliditateꝫ fidei lapidea eſſe debet. ſicut dominus ait petro. Tu es petrus et ſuꝑ hanc petrā ſcꝫ hāc f. dei firmitatē edificabo eccl̓iam meā. Sicut em̄ menſa ꝯfirmacio et ꝑfec cio altaris eſt. ita noticia dei ꝯfirmacio et ꝑfec cio eſt omniū bonoꝝ. Vn̄ dicit̉ in ſapīa ad deum Noſcere em̄ te ꝯfirmata iuſticia eſt et noſce̓ iuſti ciam tuam et virtutē tuam radix eſt immortalis Et dominus ꝑ iheremia. In hoc gloriet̉ qui glo riatur ſcire et noſſe me. Vel per ip̄m lapide xp̄c intelligit̉. de quo dicit apl̓us. jp̄o ſūmo angula ri lapide xp̄o iheſu. Per lapide quidē xp̄i huma nitas deſignat̉. de quo in dan̄. legit̉ ꝙ lapis ab ſciſus eſt de mōte ſine manibus. qꝛ xp̄c de beata virginē que ꝓpter eminēciam virtutū mons dici tur. ſine virili ſemine mirabilit̓ eſt natus. et fac tus in monte magnum totū repleuit orbem ter rarum. de quo eciā ꝑ psͣ. dicitur. Lapidem queꝫ reprobauerūt edificates hic factꝰ eſt in caput anguli. quoniā xp̄o quē edificātes. id eſt iudei re probauerunt dicentes. Nolumus hunc regnare ſuꝑ nos. hic factꝰ eſt in caput anguli. quia ſicut ait apl̓us. Exaltauit illū deus et dedit illi nomē ⁊cͣ. vel ꝑ lapidē caritas intelligit̉ vt p̄miſſuꝫ ē qui debet eſſe magnus et latus. quoniā latū eſt mandatū caritatis quod eciā ad inimicos exten ditur iuxta p̄ceptuꝫ domini. diligite inqͥt inimi cos veſtros. Non ergo vngunt̉ altaria niſi lapi dea quia xp̄c per altare ſignificatꝰ eſt lapis ex creſcens in montem vt dictum eſt. ip̄e eſt mons pinguis oleo leticie pre ꝯſortibus vnctꝰ. Verū tamē in exo. legit̉. dominū p̄cepiſſe fieri altaria de lingnis ſethin que ſūt imputribilia et altare lateram ligneū eſt. Salomon quoqꝫ fecit altare aureū ꝓut legit̉ tercio regū. vij. c. ſed illa facta ſunt in figura. Et in comitatu ꝓuincie in caſtro ſancte marie de mari eſt altare terreuꝫ quod ibi fecerūt maria magdalena et martha et maria ia cobi et maria ſalomē. Poſt hoc aſperſo altari et cum aqua baptizato. reſtat vt oleo et criſmate liniat̉. Epiſcopꝰ em̄ ſuꝑinfundit oleū et criſma et cantat. Grexit iacob lapidē in titulū fundens oleū deſuꝑ. Illa em̄ eccleſia fuit titulꝰ aliaꝝ qꝛ de ſyon exiuit lex et verbū dn̄i de iheruſalē. Faci ens primo ſuꝑ illū quinqꝫ cruces ex oleo īfirmo rum ſecundū ordinē romanū Secundū quaſdam vero alias eccleſias de vtroqꝫ oleo vnā in medio et qͣtuor incornubus. poſtea eodē modo totideꝫ ex criſmate. Sane ꝑ oleum ſpiritꝰ ſancti graciā intelligit̉. de quo dicit yſaias ꝓpheta. Cōputre ſcet iugum a facie olei. quia ſicut epiſcopꝰ oleū

infundit ſuper altare. ita xp̄c qui eſt ſummus pontifex effundit graciā ſuꝑ altare noſtꝝ. quia ipſe eſt diſtributor omniū graciaꝝ per ſpirituꝫ ſanctum ſicut dicit apl̓us. Alij dat̉ ſermo ſapien cie. Alij ſermo ſciencie. Alij fides. Alij gr̄a ſani tatū ⁊cͣ. Et ſicut ꝑ oleum ep̄us purificat menſā altaris. ita et ſpūſſanctꝰ purificat cor noſtrum ab omnibus vicijs et peccatis. Tp̄us quoqꝫ oleo fuit vnctus. non quidē viſibili. ſed īuiſibili. ideſt gracia ſpiritꝰ ſancti. Vnd̓ dauid. Vnxit te deus deus tuus oleo leticie ⁊cͣ. ideſt pluſqͣꝫ omnes ſan ctos qui fuerūt ꝑticipes gracie eius ideſt criſti Vnde vnctio exp̄ſſius ꝯuenit xp̄o quā alijs. quia pre omnibus alijs vnxit eum ad habendū pleni tudinē bonoꝝ. ideoqꝫ interpretat̉ vnctus. Vnc tio quoqꝫ ex oleo miſericordiaꝫ ſignificat. iuxta illud euangelij. Vnge caput tuū oleo. et faciem tuā laua qꝛ ſicut oleū in liquoribus. ita et miſeri cordia in bonis operibus ſuꝑior eſt. quemcunqꝫ em̄ liquorem oleo ſuꝑinfūdas illud ſemꝑ deſuꝑ natat. De miſericordia vero ſcriptū eſt. Sūauis dominus vniuerſis et mi. e. ſ. o. o. e. et miſericor dia ſuꝑexaltat iudiciū. Hoc igit̉ oleo limat̉ alta re cordis noſtri. vt ſemꝑ miſericordie memores aſꝑſionis aque et generaciōis baptiſmi effectū non amittamꝰ. Numqꝫ cruces de oleo ſignificāt ꝙ memoriā quinqꝫ paſſionum xp̄i quas ꝓ nobis in cruce ſuſtinuit ſemꝑ habe̓ debemus. Ip̄e nanqꝫ quinqꝫ plagas ſuſtinuit. ſcꝫ in manibus. in pedi bus. et in latere. Deſignāt eciā quinqꝫ cōꝑaſſio nes miſericordie que nob̓ ſunt neceſſarie. Nec eſ ſe em̄ eſt vt homo miſereat̉ xp̄o paſſioni eius cō paciēdo. Vnde iob in ꝑſona xp̄i. Miſeremini mei miſeremini mei ⁊cͣ. Oportꝫ eciā vt homo miſerea tur ꝓximo cuius mala videt. Vn̄ in eccleſiaſtico Miſeracio hominis circa ꝓximum ſuū. Et ſibiip̄i et hoc tripl̓r ſcꝫ ꝓ cōmiſſis plangēdo illa. Ynde ihere. Nullꝰ eſt qui agat penitenciā ſuper pct̄o ſuo dicēs quid feci ꝓ omiſſis. Inde yſa. Ve mihi quia tacui ideſt quia non ſum locutꝰ. qͣſi diceret quia omiſi bonū quod facere potui. Et ꝓ bonis minus purefactis. Vnde luc̓. Cum bona omnia fecerimus dicamꝰ ꝙ ſerui inutiles ſumus ⁊cͣ. qͣſi diceret bona fecimus nō bene. non pure. et ideo inutiliter fecimus. ſicut faciens elemoſinā ad va nam gloriā bonum facit. ſed non bene. non pure. de hac triplici miſeratōe dicit ecc̓. Miſerere aīe tue placens deo. qꝛ vera cōpaſſio mentis debet eſſe cum exhibicione operis. id eobis fiūt cruces primo de oleo. poſtmodū de criſmate. Vnde psͣ Beatus qui miſeret̉ et cōmodat. qui mente miſe retur et cōmodat oꝑe. Et qm̄ nō ſufficit habere compaſſionē in mente cum boni oꝑis exhibiciōe abſqꝫ odore bone fame iuxta illud euangelij. Si. luc eant opera veſtra vt glorificet̉ deus. et ideo fiunt cruces de criſmate qd̓ conſtat ex balſamo et oleo. balſamū quidē ꝓpter bonā famam. oleū ꝓpter claritate et nitore conſciencie quem habe̓ debemꝰ. iuxta illud apl̓i. Gloria noſtra hec eſt te ſtimoniū conſciencie noſtre. Tunc autē balſamū oleo recte coriungit̉ quando bonus odor miſeri cordie addit̉. Rurſus per quinqꝫ cruces de oleo et criſmate quinqꝫ ſenſus corꝑis noſtri intelli guntur. qui duplicant̉ et in denariū ſurgunt qꝛ quinqꝫ ſēſibꝰ corꝑis bene vtēdo et noſmetip̄os cuſtodimus. et alios exemplo et doctrina noſtra in bono oꝑe confirmamꝰ. Vnde ille bonus nego ciator gloriabat̉ dicēs. Ecce alia quinqꝫ ſuplu cratus ſum. pum autē fiunt ille p̄miſſe munctio nes cantat̉. vnxit te deus deꝰ tuus. quod de xp̄o dictum eſt. Ter ergo altare mūgitur. bis oleo tercio criſmatē. quoniā eccleſia fide. ſpe. et cari tate. que maior eſt ceteris inſignit̉. Et dum criſ ma infundit̉ cātatur. Ecce odor filij mei ſic̄ odor. a. p. Hic ager eſt eccl̓ia que floribus vernat vir tutibus ſplendet. oꝑibus fragrat. vbi ſunt roſe martiꝝ. lilia virginū. viole confeſſoꝝ. et vires incipienciū. Poſt vnctionē adolet̉ incenſum. qd̓ deuocionem oracionis ſignificat. Qui em̄ habet ſeptem dona ſpūs ſancti et aſſimulatus eſt deo. deuotam poteſt illi offerre oracionē cuiꝰ habet ſimilitudinē. In quinqꝫ locis adolet̉. videlicꝫ in quatuor angulis. et in medio quia ſic quinqꝫ ſen ſus corꝑis exercere debemꝰ vt fama boni operis noſtri vſqꝫ ad proximos extendat̉. de qua dicit apl̓us. Criſti bonus odor ſumus in omni loco. Et in euāgelio. Sic luceat lux veſtra ⁊cͣ. Ad hoc in cenſi frequentatō eſt ꝯtinua xp̄i ſacerdotis atqꝫ pontificis pro nobis apud deū patrē interpella cio. Crucem cum incenſo facere eſt eius paſſionē patri oſtendere. et ip̄m ꝓ nobis interpellare. In cenſum copioſe in medio et in angulis cōburere eſt oraciones ꝑ iheroſolimā et in vniuerſali eccle ſia multiplicare. Conſequenter altare cum ſigno crucis confirmat̉ dicendo. Confirma hoc deꝰ ⁊cͣ que ꝯfirmacio ex criſmate a pontifice in fronte lapidis facta ſignificat confirmacionē que quot tidie fit a ſpiritū ſancto ꝑ caritatē in altare cor dis. vt nulla tribulacio cor noſtꝝ a caritate dei valeat ſeꝑare. Vnde dicebat apl̓us. Quis ſeꝑa bit nos a caritate xp̄i. tribulacio an anguſtia ⁊cͣ Et ſubiungit. gl̓ia patri. vt laus trinitati cante tur. Vltima altaris benedictio ſigͥficat illā fina lem benedictionē quādo dicet̉. Venite benedicti patris mei ⁊cͣ. veniqꝫ altare lintheo candido ex tergitur ad notand̓ ꝙ corpus noſtꝝ caſtitate vite debemꝰ mūdare. Seinde bn̄dicunt̉ vaſa ve ſtes et linteamīa diuino cultui deputāda. Nā et moyſes ꝑ. xl. dies edoctꝰ eſt a dn̄o facere ſintea mina et ornamenta in templo neceſſaria. Nemꝑe vtenſilia benedice̓ eſt oꝑa noſtra ad deū referre Poſt hoc altare albis et mūdis pannis veſtitur de quo ſub ti. de altari dictū eſt. Poſtremo orna tur eccleſia et accendunt̉ luminaria. Tunc enim opera iuſtoꝝ ſplendeſcēt. tunc fulgebunt iuſti et tanquā ſācti. in arū. diſcurrēt. Et inde ſuꝑ al tare hoc ordine ꝯſecrato miſſa celebrat̉ et ſacri ficium altiſſimo offert̉. illud vicꝫ de quo ꝓpheta ait. Sacrificiū deo ſpūs contri. ⁊cͣ. ꝓut dicet̉ in ꝓhemio qͣrte ꝑtis. Non em̄ fieri debet ꝯſecracio

ſine miſſa ſcd̓m gelaſiū papam quia tunc reuelat̉ ſacramentū quod eciā angelis ab inicio fuit ab ſconditū. Et attende quoniā in aſꝑſione baſilice pōtifex lineis dūtaxat et minoribus vtitur indu mentis. ſed in miſſa veſtibꝫ ornat̉ pōtificalibus et p̄cioſis recolens ꝙ legalis pontifex in lineis ſanctuariū expiabat. et poſt lotꝰ ī pōtificalibꝰ in olocauſtū arietem offerebat. ſed qꝛ in eiſdem lineis hircum emittebat poſt expiacioneꝫ. ideo eciā in conſecracione foncium et īmerſione cāte cuminorū vbi peccata eorū trāſferunt̉. quidam vtunt̉ ſimplicibꝫ et lineis indumentis De ꝯſecracionibus et vnctionibus. Egitur dominum precepiſſe moyſi vt cōficeret criſma. qūo vnguēto vnge ret tabernaculū in dedicacionē et ar cham teſtam̄ti menſamqꝫ cum vaſis. et quo ſimiliter ſacerdotes et regēs iungerent̉. Moyſes tamēꝫ non legit̉ fuiſſe vnctꝰ niſi vnctōe ſpūali ſic̄ et xp̄c. Voluit itaqꝫ criſtꝰ nos vnctōe materiali inungi vt ī illa ꝯſequamur ſpiritualeꝫ et ideo pia mater eccl̓ia diuerſas exhibet vnctio nes. de quibus hic aliquā ꝑſtringamꝰ dicentes Primo quid huiōi ſignificent vnxiōes. Scd̓o ex quibus fiant. Tercio de vnctione baptizādoꝝ Quarto de vnctione baptiſatorū q̄ ꝑ epiſcopuꝫ fit in frōte. Quīto devnctione ordinādoꝝ. Sex to de vnctione ꝯſecrandorū ep̄orum et principū Septimo de vnctione eccl̓ie altaris calicis et ali orum miniſterioꝝ eccl̓iaſticorum. Octauo de ex trema vnctione. Nono de ꝯſecracione et bn̄dictio ne cimiterij veſtium et alioꝝ ornamētorū eccle ſiaſticorum. Decimo de ꝯſecracione et bn̄dictōe virginum. Circa primū igit̉ notandū eſt ꝙ due ſunt ſpecies vnctionis. exterior que materialis ſi ue corporalis et viſibill̓ eſt. et īterior que ſpūal̓ et inui ſibil̓ eſt. exteriori viſibiliter vngit̉ corpꝰ Interiori et inuiſibiliter vngit̉ cor. De prima ia cobus apl̓us ait. Infirmatur quis in vobis indu cat preſpiteros eccleſie et oret ſuꝑ eū vngētes eum oleo in nomine domini. et oracio fidei ſalua bit infirmum. De ſecunda iohānes apl̓us ait. Et vos vnctioneꝫ. id eſt vnctio quam ab eo accepi ſtis maneat in vobis vt non neceſſe hētis vt al quis doceat vos. ſed ſicut vnctio eius docet vos de omnibꝫ. Vnctio exterior ſignū eſt interioris Interior vero nō ſolū eſt ſignū. id eſt ſignatum. ſed eciā ſacramentuꝫ. qꝛ ſi digne ſumit̉ vel agit vel auget abſqꝫ dubio. qd̓ deſignat puta ſalute iuxta illud. Suꝑ egros manus imponēt et bene habebunt. Circa ſcd̓m ſciendū ꝙ ad exhibendum exteriorē et viſibilem vnctione duplex oleum be nedicit̉ vicꝫ oleum ſanctū ſeu catecumioꝝ quo catecumini vngunt̉. et oleum infirmoꝝ de quo infirmi vngunt̉. de qua vnctione loquitur dicta auctoritas. Infirmat̉ quis ex vobis ⁊cͣ. Qualiter autem fiāt benedictiones vtriuſqꝫ olei et criſma tis in ſexta ꝑte ſub quīta feria cene dn̄i dicetur. Sed querit̉ quare infirmi et catecumim oleo in ungunt̉. Reſpōdeo vt ex viſibilibꝫ inuiſibilia fa ciliꝰ capiant̉. ſic̄ em̄ oleum fugando infirmitatē recreat artꝰ feſſoꝝ et de ſui natura lumē p̄ſtat ſic credend̓ eſt ꝙ vnctio olei ꝯſecrati qd̓ ē ſignū fidei peccata fugando ſanitatē anime confert et lumen ei p̄ſtat. Siquidem oleū viſibile in ſigno. oleum inuiſibi le in ſacramento. et oleum ſpūale intus eſt. De oleo infirmoꝝ auctoritatē accepi mus ab apl̓is de oleo catecuminoruꝫ ab apl̓icis. et licꝫ deus poſſit oleū ſpirituale ſine corporali tribuere. quia tamē apoſtoli pro infirmis. apo ſtolici ꝓ catecuminis hac arte vſi ſunt. Non ſine peccato omitti poteſt. qd̓ eoꝝ auctoritas conſe crauit ꝓut ſub ti. de altari dictū eſt. ſicut et anti quitus iuſti ſine circūciſione placue̓ deo ſed poſt quā eis preceptum fuit vt circuinciderent̉. hoc omittentes pct̄o ſubiciebant̉. Tercio dicendum eſt de vnctione baptizandoꝝ et quidem in nouo teſtam̄to nō ſolum regēs et ſacerdotes vngunt̉ ſicut iam dicet̉. Verum eciā quia xp̄c in ſanguīe ſuo fecit nos deo noſtro regnū et ſacerdotes.i. regales ſacerdotes iuxta qd̓ petrꝰ apoſtolꝰ ait Vos eſtis genus electū. ideſt electi ex generibꝫ hominū regale ſacerdociū. id eſt bene vos regen tes. Omnes xp̄iani bis ante baptiſmū vnguntur ſed oleo bn̄dicto primo in pectore. deinde inter ſcapulas. et bis poſt baptiſmū. ſed criſmate ſa cro. primo in vertice. deinde per ep̄um in fronte Et ſcd̓m augꝰ. prime tres vnctiones introducte ſunt pocius vſu quā per aliquā ſcripturā In pec tore quidem in quo eſt locus cordis baptizandꝰ vngitur oleo. Primo vt ꝑ ſpiritus ſancti donū abiciāt errorē et ignorāciam et ſuſcipiat fidem rectam. qꝛ iuſtus ex fide viuit. et corde credit̉ ad iuſticiam. Inter ſcapulas vero vt ꝑ ſpūs ſancti graciā excuciat negligenciā et torporē et exer ceat bonā operacionem quia fides ſine operibus mortua eſt. vt ꝑ fidei ſacramentum ſit mundicia cogitacionū in pectore. ꝑ oꝑis exerciciū ſit for titudo laboꝝ in ſcapul̓. qͣtenus fides ꝑ dilectio nem ſecundū apl̓um oꝑetur. Oleum igit̉ a corde ad ſcapulas tranſfert quando fides que mente concipit̉ opere ꝑficitur. In vertice vero baptiza tus criſmate a ſacerdote inungit̉. vt ſit paratus omni poſcenti de fide reddere racionē. quia per caput mens ītelligitur. iuxta quod legit̉. Oculi ideſt ītellectus ſapiētis. in capite. id eſt in mēte eius cuiꝰ ſcꝫ mentis ſuꝑior pars eſt racio ⁊ infe rior ſenſualitas. Vnde bene ꝑ verticē que eſt ſu ꝑior ꝑs capitis intelligit̉ rō que eſt ſuꝑior ꝑs nientis. de hoc eciā in ſexta ꝑte ſub ſabbato ſct̄o vbi agitur de confirmacione dicet̉. Ideo auteꝫ āte baptiſmū vngit̉ oleo benedicto. et poſt bap tiſmum criſmate ſacro quia criſma ſoli competit xp̄iano. xp̄c enim a criſmate dicitur. vel pocius a xp̄o dicitur criſma non ſcd̓um nominis formā ſed ſecundū fidei racionē. Acriſto vero criſtiani di cuntur tanꝙͣ vncti deriuent̉ ab vncto.ſ. a criſto vt omnes ꝯcurrant in odorem vnguenti illiꝰ. ſcꝫ xꝑi cuius nomē oleum eſt effuſum. ſed ſcd̓m vim nominis xp̄iani a criſmate dicunt̉ ſcd̓um yſidoꝝ

de hoc dicetur in ꝓhemio ſecunde ꝑtis. Rurſus ſecundū augꝰ. vnctio ex oleo oſtendit nos ad au ditū plene fidei preꝑatos et ad bonū xp̄i odorē vocatos. ad renūciandumqꝫ dyabolo eſſe cōmo nitos. Secundo vnctio in pectore et inter ſcapu las fit ſcd̓m rabanū vt per fidē vndiqꝫ inimam̉ et ad bona oꝑa perficienda per dei graciā robo remur. Nam ꝑ pectus fidei virtꝰ. per ſcapulas vero in quibus onus portatur. hominis robur et oꝑacio recte intelligit̉. iuxta illud. Alligant onera importabilia et īponūt humeris hominuꝫ ⁊cͣ. Vngit̉ ergo in pectore et inter ſcapulas vt mente et actu. opera dyaboli poſtponat. et vt ſit capax ad intelligendū verbū dei. et robuſtus ad portandū iugum ip̄ius et onus legis. Vnctio ꝟo que fit in vertice. id eſt ſūmitate capitis ſuꝑ cerebrā. fit ſecundū ip̄m vt celeſtis regni part ceps fiat inunctus. et qꝛ baptizati anima capiti ideſt criſto deſponſat̉. et p̄terea fit cuꝫ criſmate ex oleo et balſamo cōfecto vt ſciamus ꝙ ſpiritꝰ ſanctus ei dat̉ qui inuiſibil̓r operat̉. oleum nanqꝫ feſſa membra fouet et lumē ꝑſtat vt premiſſum eſt. Balſamus vero redolere facit. ſiquideꝫ feſſa ſunt anime mēbra. quādo penitet ſe ꝯtra deum egiſſe ſpiritus ſanctꝰ venit ad illam illuminans eius intelligenciā et demonſtrans ei peccata ſibi eſſe dimiſſa vel dimittenda. et preſtans illi bona opera que in alijs inſpirant bonum qdorē. quod ꝑ fragrantē balſamuꝫ deſignatur. Itē qꝛ ſedes ſuꝑbie que ſemꝑ iuxta ip̄ius nominis ꝯſonanciā ſuꝑ iora appetit in vertice eſſe videt̉. Ideo rite fit ibi hec vnctio ſub forma crucis. et ſub nomīe humilitatis. Hanc vnctionē ſilueſter papa fieri inſtituit per ꝑſpiteros ꝓpter occaſionē mortis Vnde credibile eſt ꝙ ante eius tp̄us vtraqꝫ vnc tio. ſcꝫ et verticis et frontis epiſcopo reſerua batur. Cum enim gremiū dilataret̉ eccleſie. nec omnibus epiſcopi valerent ꝑ confirmacionē oc currere. ideo ne ſine criſmatis vnctōne perirent inſtituit vt a ſacerdotibꝫ in vertice ſupra cere brū vbi eſt ſedes ſapiencie vngerent̉. ad robur et augmentū gracie. Vnde ſi poſtea deceſſerint dixit ficardꝰ in mitrali ꝙ ꝓ rata gracie augmē tum conſequentur et glorie. Veruinitamē et ſine vnctione credimus ſolo baptiſmo ſaluari et ſine manus impoſicione ſpūm ſanctum dari cui deus dare voluerit ꝓut in actibus apl̓orum legit̉. Ar naldiſte tamē ꝑfidi heretici aſſerunt ꝙ nunquā per baptiſmū aque homines ſpūm ſanctum acci ꝑiunt. nec ſamaritani baptizati illum receperūt donec manus impoſicionē acceperūt. Sane vtra qꝫ vnctio fit ſecundū rabanum in modum crucis vt ab eo tꝑe dyabolus in vaſe ſuo priſtino cog noſcens ſignū ſue interempcionis ſancte crucis qua int̓emptus eſt. iam ſibi deinceps illud ſciat alienū.i. aſe alienatū. fit quoqꝫ ſecundū eum vnc tio in pectore cū inuocatōne trinitatis vt nulle reliqͥe latentis inimici in eo reſideant. ſed in fidē ſancte trinitatis mens eius ꝯfortet̉. et ſuſcipiat et habeat intelligēciam mandatoꝝ dei. Quiſqꝫ ergo fidelis bis inungit̉. bis oleo. poſtea ſimil̓r bis criſmate. Primo in baptiſmo in verticē. Se cundo poſt baptiſmū in fronte. ſcꝫ in confirma cione. quia eciā ſpiritus ſanctus bis fuit apoſto lis datus vt dicet̉ in ſexta ꝑte ſub ſabbato ſct̄o. Quarto loco dicendum eſſet de vnctōne que fit per ep̄m in fronte baptizati. ſed de hoc dicet̉ in ſexta ꝑte ſub ſabbato ſancto. Quinto loco circa vnctionē ordinandoꝝ notand̓ eſt ꝙ manus pre ſpiteri ab ep̄o vngunt̉ vt cognoſcat hoc ſacra mento ſe per ſpiritum ſanctū ſuſciꝑe virtutē et graciam conſecrandi. Vnde ep̄us eos inungens dicit. Conſecrare et ſanctificare digneris domīe manus iſtas ꝑ iſtam vnctionē et noſtrā benedic tionem vt quecūqꝫ conſecrauerint conſecrentur et quecūqꝫ benedixerint bn̄. in nomīe dn̄i Ideoqꝫ viri deuoti oſculant̉ manus ſacerdotū ſtatī poſt ordinacionē credētes ꝑ hoc oracionū illoꝝ ꝑti cipes fieri et bonoꝝ. Et vngunt̉ oleo ſacro. vt opera miſericordie ꝓ viribus ad omnes debeant exercere. Per manus em̄ opera. ꝑ oleum miſeri cordia deſignat̉. Vnde ſamaritanus ille appropi ans vulnerato vinū ſuper infundit. et oleū vul neribus eiꝰ. Vngunt̉ eciam oleo vt humide ſint ad offerendum deo hoſtiam ꝓ peccatis et largē ad cetera officia pietatis nō aride et curue ad re tinendū. vtrumqꝫ em̄ vicꝫ gracia curacionis et caritas dilectionis per oleum deſignat̉. Rurſus ideo impoſicio manus cū oleo ſuꝑ caput ordinā di fit. quia per manum opus. per digitos dona ſpiritus ſancti. et ꝑ caput mens intelligit̉. Ma nus ergo imponit̉. quia doms ſpūs ſācti mente imbutꝰ ad oꝑa xp̄i mittitur. Sexto circa epiſco porum et principū vnctionem ſciendū eſt ꝙ epi ſcoporum vnctio a veteri teſtamēto ſumpſit ori ginem. Nam leuit̓. xxj. c. dicit̉. Pontifex ſuꝑ cuiꝰ caput fuſum eſt vnctionis oleū. et cuius manus ſunt in ſacerdocio conſecrate. Sane ep̄us vngit̉ criſmate qd̓ ſicut p̄miſſuꝫ eſt conficit̉ ex oleo et balſamo. et vngit̉ illo tam in corꝑe quā in corde vt interius nitorē ꝯſciencie quantū ad deum qd̓ per oleū. et exterius habeat eͥdorē famē quo ad proximū qd̓ per balſamū deſignatur. De nitore ꝯſciencie dicit apl̓us. Gloria noſtra hec eſt teſti moniū cōſciencie noſtre. Nam omnis gloria filie regis abintꝰ ſcꝫ ꝓcedit. De odore bone fame idē apl̓us ait. Ip̄i bonus odor ſumus. id eſt exemplū et imitacio ſumꝰ in omni loco et alijs ſumꝰ odor vite in vitam quaſi diceret ſumus exemplū dilec ctionis et bone opiniōis ducētis in vitā eternaꝫ alijs odor mortis in mortē. id eſt inuidie et male opinionis ducētis in mortē eternam. Debet em̄ ep̄s bonū in ſe habere teſtimoniū. et ab hijs que ſunt intus et ab hijs que ſunt foris vt cortina.i. fidelis. cortinā. id eſt. infidelē trahat ſcꝫ ad fidē et qui audit. ſcilicꝫ addiſcendo et credēdo dicat. Veni. ſcꝫ predicando et docendo. Hoc vnguēto caput et manus epiſcopi conſecrant̉. Per caput enim mens intelligit̉. iuxta illud euāgelij. vnge id eſt humilia. caput tuū. et faciem tuā. i. conſci

enciam laua lacrimis. Per manus oꝑa deſignan tur iuxta illud in canticis. Manꝰ mee. id eſt bona opera diſtillauerunt mirrā. id eſt dederunt alijs bonum exempluꝫ. Caput igit̉ vngitur balſamo caritatis. Primo vt ep̄us diligat deum extoto corde et ex tota mente et ex tota aīa ſua. et eciaꝫ xp̄i exemplo proximū ſuū ſicut. id eſt ad id quod ſeipſuꝫ. Oleum em̄ in capite eſt caritas in mente ſcd̓m greg̓. Secundo caput vngit̉ ꝓpter aucto ritatem et dignitatē. quia nō ſolū epiſcopꝰ ſed eciam rex cōſtituitur. Tercio vt oſtendat̉ illius ſcꝫ xp̄i tanꝙͣ eius vicarius rep̄ſentare perſonā. de quo dicit̉ per ꝓphetam. Sicut vnguētum in capite eius ⁊cͣ. Caput em̄ viri eſt xp̄c caput xp̄i deus. qui de ſe dicit. Spiritus domini ſuꝑ me eo ꝙ vnxerit me. euangelizare pauꝑibus miſit me. Xp̄us enim caput noſtꝝ vnctꝰ eſt oleo inuiſibili ip̄e pro vniuerſa interpellat eccl̓ia. ep̄us ꝓ ſibi cōmiſſa. Manus vero vngunt̉ ꝓpter mīſteriū et officium. Manus quidē que oꝑa ſignant vngen tur oleo. ideſt criſmate pietatis et miſericordie Primo vt ep̄us oꝑetur bonū ad omnes. maxime aūt ad domeſticos fidei. nemini claudant̉. oībus aperiant̉ iuxͣ illud. Manus aꝑuit inopi et brach ium extēdit ad pauꝑeꝫ. Manus aridā manꝰ aua ca. manꝰ tenacitate ꝯtracta apiri non pōt. Vn gat̉ igit̉ vt ſanet̉ et aꝑiatur et vt īdigētibꝫ ele moſinas largiat̉. Secūdo vt oſtendat̉ accipere poteſtatem benedicēdi et conſecrandi. Vnde cū eos ꝯſecrator inungit ꝯſecrare inquit et ſancti ficare domine digneris manus iſtas ⁊cͣ. vt ſupͣ. Tercio vt munde ſint ad offerendū hoſtias pro pct̄is. Et nota ꝙ licꝫmamus ep̄i inuncte fuerint oleo cum in p̄ſpiteruꝫ ordinaret̉. iteꝝ criſmate vngunt̉ cum in ep̄um conſecratur. Siquidem ꝑ manus oꝑa. per oleū ſpiritꝰ ſanctus vel gracie copia. per balſamum quod oleo admiſcet̉ in criſ mate odor bone fame deſignat̉. ecc̄. xxiiij. Quaſi balſamū non mixtū odor meus. qꝛ ergo in operi bus epiſcopoꝝ et aliorū ſuꝑioꝝ qluſqͣꝫ in alijs inferioribus munꝰ ſpūs ſancti apparere et odor fame ſentiri debet iuxta illud. ij. ad corinthe. ij. Xp̄i bonus odor ſumus deo. Nam et in celeſti ie rarchia ſuꝑiores angeli ſuꝑioribꝫ donis et gr̄a eminent. Idcirco in eoruꝫ conſecracione manus alias oleo mūcte criſmate rōabiliter inungunt̉ Pollex eciā criſmate cōfirmat̉. vt pollicis impo ficio cunctis ꝓficiat ad ſalutē. Nempe in veteri teſtamento non ſoluꝫ vngebat̉ ſacerdos. verum eciā rex et ꝓpheta ſicut in libris regū habet̉. Vn̄ dominus p̄cepit helie. Vade et reuerte̓ in domū tuaꝫ ꝑ deſertū in damaſcū. cumqꝫ ꝑueneris illuc vnges aſael in regē ſuꝑ ſiriaꝫ. et yeu filiū nauſy vngēs regē ſuꝑ iſrahel. heliſeū aūt filiū ſaphat qui eſt de abel vnges ꝓphetam pro te. Samuel quoqꝫ vnxit dauid in regem. Sed poſtꝙͣ iheſus nazarenus quē vnxit deꝰ ſpū ſancto ſicut in acti bus apl̓oꝝ legit̉. Vnctus eſt oleo p̄ conſortibꝫ ſuis. qui ſcd̓m apoſtoluꝫ eſt caput eccl̓ie. que eſt corpꝰ ip̄ius. pnͥcipis vnctio a capite ad brachiū eſt tranſlata vt princeps a tempore xp̄i non vn gat̉ in capite. ſed in brachio ſiue in humero vel in armo in quibus pn̄cipatus congrue deſignat̉ iuxta qd̓ legit̉. ffactus eſt pnͥcipatus ſuꝑ humē rum eius ⁊cͣ. Ad qd̓ eciā ſignadum ſamuel fecit poni armū ante ſaul cui dederat locum in capite menſe ante eos qui fuerāt inuitati. In capite ꝟo pontificis ſacramentalis eſt delibucio obẜuata quia ꝑſonam capitis. ſcꝫ xp̄i qui eſt caput eccl̓ie in potificali officio rep̄ſentat. Differt aūt inter pontificis et pnͥcipis vnctionē. quia caput pon tificis criſmate conſecrat̉. brachii vero pnͥcipis oleo delinit̉. vt oſtēdatur quāta ſit differencia inter auctoritatē pontificis et pn̄cipis poteſta tem. Et nota ꝙ ſic̄ in euangelio legit̉ quidā pr̄ familias vocauit ẜuos ſuos et dedit ill̓. x. mnas Siquidem vocacio ſerui eſt canonica electio ep̄i que fit ſcd̓um vocacione domini vocantis aaron Ana dat̉ ei quādo is qui ſibi manꝰ impoſuit dat ei textū euangelij dicens. Vade p̄dica. et ip̄e cū primo ingredit̉ ciuitatem ſuam prefert euange ltum in pectore ſuo iuxta morē quarundā eccle ſiarum. oſtendens quaſi negociator mnam ſuam. In quibuſdaꝫ eciam eccleſijs cum archiep̄us dat illi virgam et dicit. Vade predica. et ille ſtatim benedicit ppl̓um inquo ſignat̉ ꝙ moyſes cum vir ga miſſus eſt in egiptuꝫ. Rurſus epiſcopi in die ſue conſecracionis cōſueuerunt equitate equos albis panis coopertos rep̄ſentantes illud quod legit̉ in apoc̓. xix. c. Exercitus qui ſūt in celo ſe quuntur illū in equis albis. Siquidem exercitus qui ſunt in celo ſūt boni et iuſti viri et p̄lati qui quottidie ſequūtur ꝓ celeſtibus deū in omnibus bonis oꝑibꝫ. qui ideo dicunt̉ eſſe in celo qꝛ ſola celeſtia diligunt et querūt. Vnde apl̓us. Noſtra conuerſacio in celis eſt. Hij exercitus. id eſt iuſti et boni viri et p̄lati ſequūtur iheſum. quādo. ſcꝫ expugnant in ſe vicia per correctionē. et in ꝓxi mis per ammonicionē. Un̄ iacobus. Qui cōuerti fecerit pct̄atorē ab errore vie ſue liberabit aīaꝫ ſuam a mortē ⁊cͣ. Iſti exercitꝰ ſūt in equis albis et in corporibus caſtis. Corpora bonoꝝ dicunt̉ equi. quia ſicut equi dirigunt̉ ſcd̓m voluntatem ſeſſoris. ita iuſtoꝝ corpora reguntur ſecundum voluntatem xp̄i Iſti equi debent eſſe albi ſiue al bis operti. id eſt corpora iuſtoꝝ et prelatorum debent eſſe caſta et munda. Si em̄ caſta nō fue rint xp̄m ſequi non poterunt. Et petrus. Xp̄us paſſus eſt ꝓ nobis. vobis relinquens exemplum vt ſequamini veſtigiā eiꝰ ⁊cͣ. Sed et clerici ſan cte romane eccleſie ex ꝯceſſione cōſtantim imꝑa toris equitant equos decoratos linteaminibus candidiſſimi coloris. Qua die debeat ep̄us conſe crari. et quare codex euangelij ponit̉ ſuꝑ hume ros conſecrandi. dicetur in ſecūda ꝑte ſub ti. de ep̄o. Septimo loco dicendū eſt de cōſecracione eccleſie. altaris. calicis. et alioꝝ miniſterioꝝ ec cleſie. que ſcd̓um morem cum dedicant̉ inungunt̉ non ſolū ex mandato legis diuine. verū eciam ex emplo beati ſilueſtri qui qn̄ conſecrabat altare

illud criſmate ꝑungebat. Precepit eniꝫ dominꝰ moyſi vt faceret oleū vnctionis de quo vngeret tabernaculū teſtimonij. menſā. archam teſtam̄ti cādelabrum et ſuppellectilia. exo. xxx. et. xl. c. et alia vt p̄miſſum eſt. Que vnctōnes fiunt vt rebꝫ inunctis maior reuerencia exhibeat̉. et maior eis gracia infundat̉. De hijs vnctionibus in ſuis lo cis dictum eſt et dicet̉. Veꝝ vnctionis ſacramen tum aliud quidē efficit et figurat tam ī nouo ꝙͣ in veteri teſtamento. Vnde non iudaizat eccleſia cum vnctionis celebrat ſacramentū. ſicut aliqui antiqui menciūtur. qui neqꝫ ſcripturas neqꝫ dei nouere virtutē. De vnctionibus eccleſie et alta ris in ſuis titulis dictū eſt. Pathena ſiquidē con ſecratur et inungit̉ ad amminiſtracionē corꝑis criſti qui in ara crucis pro omniū ſalute imolari elegit. Nam et omnipotens deus aſperſā ſimula ginem in patenis aureis et argenteis ad altare ſuum deferri iuſſit. Calix quoqꝫ ꝯſecratur et in ungitur vt gracia ſpūs ſancti ꝑficiatur nouū ſe pulchrū corꝑis et ſanguinis xp̄i. et ip̄e dignet̉ illum ſua virtute ꝑfundere qui calicem melchiſe dech famuli ſui ꝑfudit. Octauo de extrema vnc tione que ſcꝫ ex inſtitucione felicis pape quarti. et ex p̄cepto iacobi apl̓i dat̉ laborantibus in ex tremis. dicendū eſt. de qua dicūt quidam ꝙ illa non eſt ita ꝓprie ſacramentū ſicut criſmacio que fit in fronte vel alias. quia ſicut aſſerūt iterari poteſt cum ſit oracio ſuꝑ hominē. qd̓ in ſacram̄ tis non ꝯtingit. Sane hec vnctio ꝑ ſolum ſacer dotem fieri poteſt ſi plures adeſſe non poſſunt. per quam quidē venialia remittunt̉. iuxta illud iacobi Infirmatur quis ex vobis. vt ſupͣ. Fit aūt vnctio hec in diuerſis corꝑis membris ꝓpter cau ſas q̄ ex oratōnibꝫ que tūc dicunt̉ et colligūtur et ſpecialit̓ in illis in quibus quinqꝫ ſenſus hoīs vigent. vt quicqͥd per illos infirmus deliquit ꝑ huius vnctionis virtutē aboleat̉. In quibuſdam ordinarijs legit̉ ꝙ inungēdus debet eſſe ad mi nus. xviij. annoꝝ. et ꝙ egrotas ſemel dunitaxat debet in anno mungi. licet pluries egrotet. et ꝙ nullus inungendus eſt niſi qui prius cōpos men tis exiſtens verbis aut ſignis id poſtulauerit. et ꝙ non debent ſcapule inungi. quia in baptiſmo fuerunt inuncte. et āmodo miniſterio carent. et ꝙ confirmatꝰ non debet inungi in fronte. ſed in timporibꝫ. nec p̄ſpiteri manus vngi debent inte rius. ſed exterius. quia in ordinatōe eius interiꝰ inuncte fuerunt et ꝙ ab epiſcopo ſemel īunctus non debet ꝓpter eius reuerenciā vlterius ꝑ pre ſpiterum benedici. Et ꝙ ſi eger inunctus cōuale ſcit loca inuncta lauent̉. et aqua locionis in ignē ꝓiciat̉. Si vero decedat non lauet̉ corpꝰ ꝓpter recentem vnctionē. et ꝙ ſi eger in extremis labo rat. cito vngat̉ ne inunctꝰ decedat. Quidam eciā peni tentes et morituri ciliciū induunt et ſternū tur in cinere vt dicet̉ in ſexta ꝑte ſub qͣrta feria. in capite ieiunioꝝ. Nono cimiteriū quod eiſdeꝫ gaudet priuilegijs cum eccleſia conſecrat̉ et be nedicit̉. ſicut dominꝰ benedixit ꝑ manus ſeruoꝝ fuoꝝ abrahamyſaac et iacob terram a filijs ef frem cauſa ſepulture comꝑatam. Benedicit̉ aūt vt vlteriꝰ deſinat illic inmundoꝝ ſpirituū habi tacio eſſe et fideliū corꝑa ibi vſqꝫ in diem iudicij requieſcant in pace. niſi paganoꝝ vel infideliū vl̓ eciā excōicatorum corꝑa ibi fuerint humata donec inde fuerīt eiecta. Illud eciā nota ꝙ palle altaris veſtimēta ſacerdotalia et huiōi eccleſia ſtica ornamēta beredicēda ſunt. Legimus enim moyſen ex precepto domini tabernaculū diuinis precibus ſacraſſe cum menſa et altari et vaſis et vtenſilibus ad diuinū cultum explendū. Si ergo iudei qui legis et futuroꝝ vmbre ſeruiebāt hec agebant. hebreoꝝ. viij. et. x. c. quātomagis nos quibus veritas ꝑ xp̄m patefacta eſt hoc agere debemus. et hoc ꝑ ep̄os ſacratos. et non ꝑ cōepi ſcopos. Vnde legit̉ exo. penl̓. c. Cuncta vaſa mī niſterij benedixit moyſes. Et ſi ſacre veſti pecia vl̓ filū adiungat̉. non ideo benedictionē iterari debere iuris teſtimonio comprobat̉. Quare autē res huiōi et ſimiles benedicant̉ ex earū bn̄dictōi bus colligit̉ euidenter. De veſtibus vero ſacris dicetur in prohemio tercie ꝑtis. Et attēde quia benedictio ſeu conſecratō eccleſie et veſtiū et or namentorum eccleſiaſticoꝝ non fit eo ꝙ illa ſint gracie ſuſceptiua cum ſint inanimata. ſed hoc nō ſcitur introductū. quia ſicut et homīes ſic et illa ꝑ benedictioneꝫ et conſecracionem diuino cultui abilitant̉ et idonea et maioris reuerencie efficiū tur. Perſonis vero ꝑ vnctionē et benedictionem maior gracia infundit̉. Quidam autē in ornam̄ toꝝ benedictione manꝰ ſuſpendūt. de quo dice tur in ſcd̓a ꝑte ſub ti. de dyacono. Decimo eſſet de virginū conſecracione dicendū. ſed de hoc in hemio ſecunde ꝑtis dicetur. ¶ De eccleſiaſticis ſacramentis. Irca eccleſiaſtica ſacramēta notand̓ eſt ꝙ ſcd̓um greg̓. ſacramētum eſt in aliqua celebracione cum res geſta ita fit vt aliqͥd ſgnificate rei accipiamꝰ qd̓ ſancte. ideſt digne accipiendū eſt. Miſteriū vero eſt qd̓ occulte et inuiſibiliter oꝑatur ſpūs ſct̄us. ita ꝙ oꝑando ſignificat. et ſignificando benedicit. Aiſteriū enim eſt in ſacramētis. mini ſterium dicit̉ in ornamentis. Sed et ſcd̓um aug̓. ſacramentū eſt inuiſibilis gracie viſibil̓ forma. Item ſacrificiū viſibile. inuiſibile ſacramētum. Item idē ſignum eſt res p̄ter ſpeciem quā inge rit ſenſibꝫ. aliquid aliud ex ſe faciens in cognicio nem venire. Dicitur eciā ſacramentū ſacre rei ſig num vel ſacrum ſecretum. De hoc eciā in quarta ꝑte ſub. vj. ꝑticula canonis dicet̉. ſuꝑ verbo mi ſteriū fidei. et ſub ti. de oblacione. Sane quedaꝫ ſunt ſacramēta neceſſitatis tantū. quedā digni tatis et neceſſitatis. quedā ordinis et neceſſita tis. quedā dignitatis et voluntatis. quedā vero voluntatis tantū. Sacramētum neceſſitatis tm̄ eſt baptiſmus. qui in ſūma neceſſitate a quocūqꝫ dū tn̄ in forma eccleſie collatꝰ fuerit ꝓficit ad ſalutem. Et dicit̉ neceſſitatis quia ſine eo nemo

ſaluari poteſt ſi ex ꝯtemptu deſerat̉. De hoc ſa cram̄to in. vj. ꝑte ſub ſabbatō ſct̄o dicet̉. Sacra mētum dignitatis et ncc̄itatis eſt ꝯfirmatō dig nitatis. quia a ſolo ep̄o ꝯfertur. neceſſitatis qꝛ ex contēptu illud dimittētes non ſaluāt̉. Se hoc eciam ſub dicto ſabbatō dicet̉. Sacramēta vero ordinis et neceſſitatis ſūt penitencia. eukariſtia et extrema vnctio. ordinis. qꝛ tantū a rite ordīa tis ſcd̓m claues eccleſie dari debēt. niſi in nec eſſi tate in quaquis poteſt eciā laico ꝯfiteri. neceſſi tatis. quoniā ex contemptū illa dimittes ſaluari non poteſt. De penitencia vide in ſexta ꝑte ſub ti. de quinta feria cene dn̄i. Et diximꝰ in repor torio noſtro ſub ti. de pe. et re. De eukariſtia in qͣrta ꝑte ſub canone dicet̉. De extrema vnctione in p̄cedenti ti. dictū eſt. Sacramentū vero dig nitatis et voluntatis eſt ordo dignitatis. quia ſolis ep̄is confert̉. vel qꝛ non niſi dignus et dig ne ad illum aſſumendꝰ eſt. volūtatis. qꝛ ſine illo quis ſaluari poteſt. De hoc dicet̉ in ꝓhemio ſcd̓e ꝑtis. Sacramentū volūtatis tantū eſt matrimo mum. Et dicit̉ volūtatis. qꝛ ſine illo quis ſaluari poteſt. Non em̄ expedit homini ad regnā celoꝝ tendere volenti nubere. Circa qd̓ notandū eſt ꝙ ſcd̓um canones ſolemnitas nupciaꝝ facienda nō eſt a. lxx. qd̓ eſt tempus triſticie. vſqꝫ in octauaꝫ paſce. nec tribus ebdomadis ante feſtū iohānnis Sed ſecundū conſuetudinē eccleſie gn̓alis matri monium publice contrahit̉ in eccleſia a craſtino domīce in albis. vicꝫ ab octaua die paſce vſqꝫ ad primū diem rogacionū. Et in prima die rogacio num in mane claudit̉ hec ſolēntas et durat ꝓh bicio vſqꝫ ad octauū diem poſt penth̓. incluſiue et ſic loquit̉ clemes papa ī ſua epl̓a decretali. A prima quoqꝫ dominica aduentus vſqꝫ ad epipha niam nō debent nupcie celebrari. Nec eciā fierēt vſqꝫ ad octauā eph̓ie niſi quia dominus nupcias tum ſui pn̄cia. tum eciā miraculo decorauit. Vn̄ tūc cantat̉. Hodie celeſti ſpōſo iuncta eſt eccl̓ia Quidā tamē dicunt ſanctius eſſe ꝙ hec ꝓhibicio vſqꝫ ad octauā ipſiꝰ feſti extendat̉. ſic̄ et officiū ꝯuerſiōis aque in vinum in nupcijs. In p̄miſſis ergo temporibus matrimonia nō cōtrahuntur. quoniā ipſa tēpora ſunt oracioni deputata. Et ideo debet tūc homo a lecto vxorio ſequeſtrari. Generaliter eniꝫ tēporē quo abſtinet̉ a nupcijs abſtinendū eſt eciā a ꝯiugali amplexū: niſi forte ob fragilitatem hūanitatis vir ab vxorē poſcat conuigale debitū vel econuerſo. quoniā poſcēt ſoluendū eſt. qꝛ ſcd̓m apl̓um vir non habet pote ſtatem corꝑis ſui. ſed mulier et ecōuerſo. Licet autē ſolemnitas nupciaꝝ p̄miſſis tꝑibus inter dicta ſit quocumqꝫ tam tꝑe matrimoniū legittīe per verba de pn̄ti ꝯtractum tenet. Qd̓ vero ſta tutum fuit in canone ꝙ tribꝫ ſeptimanis p̄ceden tibus feſtū beati ioh̓is baptiſte nupcie non cele brarent̉. ideo factū fuit vt liberius oroni vacet̉ Inſtituerat em̄ eccleſia priꝰ duas qͣdrageſimas p̄ter maiorem. vnam ante natale dn̄i. que cōiter vocat̉ ſancti martini. et durabat vſqꝫ ad natale. Aliam ſcꝫ. xl. dieꝝ ante feſtum beati iohris bap. in quibus vacandū erat orōnibus. elemoſinis et ieiunijs. ſed ꝓpter hominū fragilitatē ille due ad vnam ſunt redacte. et iteꝝ illa diuiſa eſt in tres ebdomadas aduētus. et tres ante natiuitatē ſct̄i ioh̓is. in quibꝫ eſt ieiunandū et a nupcijs eſt ab ſtinendū. Porro ſcd̓m yſidoꝝ femine dum mari tātur ideo velant̉ vt nouerint ſe ſemꝑ viris ſuis ſubditas eſſe. Et qꝛ rebecca viſo yſaac ſe velauit Item ideo nubentes poſt benedictionē vitā vno inuicem vinculo copulant̉. ne cōpagem. id eſt fi dem cōiugalis vnitatis dirumpat. Fadem vero vita candida purpureoqꝫ colore ꝑmiſcet̉. quia candor eſt mundicia vite. purpura ad ſanguinis poſteritatē adhibet̉. vt hoc ſigno et cōtinencia et lex continēdi ab vtriſqꝫ ad tempꝰ ammoneat̉ et poſt hoc reddēdum debitum non neget̉. Item ꝙ in primis ānulꝰ a ſponſo ſpōſe dat̉ fit miniꝝ ꝓpter mutue dilectōis fignū vel ꝓpter id magis vt pignorē. ideſt ſigno corda eoꝝ iungant̉. Vn̄ et in quarto digito ānulus ideo inſerit̉. qꝛ in eo vena quedā vt fert̉ ſanguinis ad cor vſqꝫ ꝑue niat. Item ꝓtheus quidā ſapiens primū ob amo ris ſignum ferreū ānulū fecit et inibi adamantē incluſit. et inde ſubarrare ſponſas inſtituit. qꝛ ſicut ferrū omnia domat. ſic amor omnia vincit. quoniā nichil amoris furore vehemencius. et ſic̄ adamas eſt infrangibilis. ſic et amor eſt inſuꝑa bilis. Fortis eſt em̄ vt mors dilectio. Ideoqꝫ in digito ānulari in quē vena ꝓcedit a corde illum portare inſtituit. Poſtmodū vero ꝓferreis ſūt aurei cōſtituti. et ꝓ adamante gēmis ornati. qꝛ ſicut auꝝ cetera mētalla. ſic amor vniuerſa bona p̄cellit. et ſicut auꝝ gemina decorat̉. ſic cōiuga lis amor ceteris virtutibꝫ adornat̉. Nupcie autē ſcd̓m ambroſiū dicte ſūt ab nubendo. illi em̄ qui nubunt caput ꝓpter verecundiam obnubere nō loqui ſolēt. Vnd̓ de rebecca viſo yſaac cui deſpō ſari debebat caput obnubere cepit. Verecundia nanqꝫ debet p̄cedere nupcias quo ip̄m conuuigiū plus verecūdia cōmendet. et magis expetita de bet videri a viro ꝙͣ ipſa virū expetiſſe. Sed et ſcd̓m hiero. Cōnubia legittimā pct̄a carent. nō tamen tꝑe illo quo actus ꝯiugales gerunt̉ p̄ſen cia ſpiritꝰ ſancti dat̉. eciam ſi ꝓpheta eſſe videa tur qui officio generacionis obſequit̉. Notandū eciam eſt ꝙ triplex ſpūale ſacram̄tum in carnali matrimonio ꝯſumato deſignatur. Primū ſacra mentum eſt vio fidelis anime ad deum ꝑ fidem dilectionem et caritatē. ſiue vnio voluntatis. ſcꝫ caritas que ꝯſiſtit in ſpiritu inter deū et iuſtam animā. Inde apl̓us. Qui adheret deo vnus ſpūs eſt cum illo. Hoc ſacramentū ſignificat̉ ꝑ coniūc tionem animoꝝ habitā in prima deſpōſacionē carnalis matrimonij. Secundū eſt vio humane nature ad deum. que facta eſt in vtero virginali ꝑ incarnacionē verbi dei. ſiue nature ꝯformitas que cōſiſtit in carne inter xp̄m et ſanctā eccleſiā Ad quod ꝑtinet illud. Verbū caro factū eſt ⁊cͣ. Hoc ſacramētum deſignat̉ in mr̄imonio carnali

ꝑ coniunctionem corporum ꝯſumato. non ꝙ ip̄a ꝯiunctio in qua ſpūs ſanctꝰ nō adeſt illud deſig net. ſed ꝑ ip̄m actum cōſumatū ſignificat̉. Ter cium ſacramentū eſt eccleſie vnitas ex omnibus gentibus collecta. et vni viro ſcꝫ xp̄o ſubiecta. Hoc ſacramentū ſignificat̉ in eo qui vnicā tan tum et virginem habuit vxorē facto poſtmodū clerico et ordinatō. Vbi vero quis ad bigamīaꝫ ſiue ad ſecundū matrimoniū tranſit iam abvnita te recedit. quia carnē ſuam in plures diuidit. et ſic huius tercij ſacramēti ſignacio in eo nō cadit quare ꝓmoueri non poteſt. Nam ꝓmotus vnita tem ſignare non poſſet. Preterea ꝑ ſecundū ma 15 trimoniū recedit a prioris coniūctione matrimo iiij. Eccleſia vero exquo ſe xp̄o coniunxit nunquā ab eo deceſſit. nec ip̄e ab ea. bigamus ergo talē vnitatem ſignificare non pōt. Vn̄ merito ꝓpter huius ſacramenti defectū ꝓmoueri non poteſt. Illud eciā nota ꝙ ſicut ſtatutū eſt in ꝯcilio car faginen̄. ſponſus et ſpōſa benedicēdi a parenti bus vel a parammphis offerant̉ eccl̓ie ſacerdo ti. accepta autē benedictione eadē nocte ꝓ reue rencia benedictionis in virginitate permaneant Ceterum nupcie benedicēde ſūt a ſacerdote cum precibꝫ et oblacionibus ex inſtitucione euariſti pape. Verunitamen vir et mulier ad bigamiam tranſiēs matrimoniū ꝯtrahendo non debet a pre ſpitero benedici. qꝛ cum alia vice benedicti ſint. eoꝝ benedictio non iterari debet. Non ergo dn̄t nupcie benedici. niſi vbi virgo cum virgine ꝯtra hit ꝓpter racionē que ponit̉ in ꝓhemio ſecundē ꝑtis. ȳmo p̄ſpiter qui benedictionē cum ſecunda vxorē celebrauerit. officio et beneficio fuſpēſus eſt ad ſedem apoſtolicam mittendus. qd̓ quidem ad exhortacione continencie noſcit̉ introductum Secundū quorundā locoꝝ conſuetudinē ſi quis ꝯtrahit cum ſecunda virgine benedictio iterat̉ et hoc ſi dominꝰ papa ſciat et tollerat. alioquin non valet. Dicunt eciā quidam ꝙ ſi alique virgi nes ꝯtrahentes non fuerint bn̄dicti facti bigami iteꝝ cōtrahendo poterunt benedici ſed et ſi con trahentes fuerint benedicti. licet ſe non cognouē rint carnaliter. non ideo iteꝝ cōtrahentes bene dicentur. De benedictionē virginū dicet̉ in ꝓhe mio ſcd̓e ꝑtis. Notandum autē eſt ꝙ vnum ſacra mentū dignius eſt alio quatuor modis. ſcꝫ rōne efficacie. vt baptiſmꝰ. rōne ſanctitatis. vt euka riſtia. rōne ſignificatōnis. vt ꝯiugium. Quidam tamen non approbāt iſtum modū. et racione ꝯfe rentis. vt cōfirmacio et ordo. Sed querit̉ quare inſtituta ſunt ſacramenta. qꝛ ſine illis potuiſſet deus humano generi vitam eternam et graciam donaſſe. Reſponſio. ꝓpter tria. Primo ꝓpter hu miliacione. vt d̓ um homo ex dei p̄cepto ſe rebus inſenſibilibus et ſe inferioribus reuerent̓ ſubicit ex hac obedienciā magis apud deum mereat̉. Se cundo ꝓpter erudicioneꝫ vt per id quod foris in ſpecie viſibili cernit̉ ad inuiſibilem virtutē quē interius eſt agnoſcendā mens erudiatur. Tercio ꝓpter exercitacione. quia cum homo ocioſus eſſe non debeat ꝓponitur ei vtilis et ſalubris exerci tacio in ſacramentis qua vanā et noxiā declinet occupacioneꝫ. iuxta illud. Semper aliquid boni operis facito vt dyabolus īueniat te occupatū. Non ergo debent omitti ꝓut in precedēti titulo dictum eſt. ¶ Incipit liber ſecundus de miniſtris et ordi nibus eccleſiaſticis et de eoꝝ officijs. x hac ſecunda ꝑte de minijſtris et ordinibus et cleſiaſticis eorumqꝫ officijs tractare p̄uidimus. premittentes ꝙ tres ſunt ſecte famoſe. videlicet Gentilium. Hebreoꝝ. et Xp̄ianorum. Prima eſt erroris. Secunda veritatis. Tercia veritatis et ſalutis. In prima naufragam̉. In ſecunda a peri culo eripimur. In tercia ſaluamur. Prima ſecta dicit̉ a ſecando. quia ſecat. id eſt ſeꝑat nos a deo Secunda et terciā a ſectando et tenēdo. quoniaꝫ illuminant ſaluāt et liberant. Xp̄ianorum ꝑſone tam ſeculares ꝙͣ eccleſiaſtice ab alijs duabus ſec tis ſumpte ſūt. hebrea vicꝫ et gentili. Sicut em̄ aput nos duo ſūt genera ꝑſonarum. ſcꝫ laicales et eccleſiaſtice. ſic et apud gentiles et hebreos. Apud gentiles quidem ſeculares ꝑſone erāt hee monarcha. ſcꝫ imꝑator romanus. patricij qui et ſenatores dicebant̉. ad quoꝝ arbitrium vniuer ſa ordinabantur. reges. duces. comites. p̄ſides. p̄fecti. ſuffecti. tribum militum. tribum plebis. pretores. centuriones. decuriones. quaterniōes diuini viri. queſtores. ediles. et aule ianitores. Inter poetas vero erant aduocati carminū. re latores carminū. ſcriptores comedi. tragēdi. et hiſtoriographi. Vates autē qui a vi mentis dic tus eſt. modo ſacerdotem. modo ꝓphetam. modo poetam ſignificat. ſcd̓m yſidoꝝ. In ritu templo rum erant apud gentiles archiflammnes. ꝓtho lamines flamines et ſac̓dotes vt iam dicet̉. Erāt quoqꝫ apud eos viroꝝ et mulierū religioſi con uētus Apud hebreos quoqꝫ eadē erat diuerſitas ꝑſonarum alie nanqꝫ erant ſeculares. alie diuino cultui. vicꝫ in templo dedicate. In templo erāt ſummꝰ ſacerdos vt melchiſedech. minores ſacer dotes. leuite. natinei. luminū extinctores. exorci ſte. ianitores. et edicij ſeu cantores. Suꝑ ppl̓um vero regendū erat dux populi moyſes. ⁊ ſub eo quos ipſe ꝯſtituerat ad conciliū ietro ſoceri ſui. Erent ec ciliarche. et acōtarche. ꝑentacōtar che et decacōtarche.i. millenarij. cētenarij. quinqua genarij. et decani. Cilios em̄ interpretat̉ mille et archos pnͥceps. inde ciliarcha..i. princeps ſuꝑ mille. etacentū. md̓ etacōtarcha. qui ſuꝑ centu poteſtatē habebat. Penthacōtarchus dicit̉ qui preeſt quinquaginta. pentha em̄ quinqꝫ ſonat. Decanus qui decē. deca em̄ dec em̄ ſonat. Apud xp̄ianos qͦꝫ ſimilis diuerſitas reꝑitur. Et nota ꝙ xp̄iani a xp̄o dicti ſūt. xp̄i vero acriſmate de quo dictū eſt in ꝑte prima ſub ti. de ꝯſecracionibus.

omen criſtianoꝝ primo in anthiochia inuentū eſt. Antea em̄ omnes vocabant̉ diſcipuli ſeu fra tres donec apl̓i in anthiochia conciliū fecerunt. Et dicunt̉ xp̄iani orthodoxi. id eſt recte glorian tes et vt credūt viuētes. nā orthos grece̓ dicit̉ recte latinē. et doxā gloria. Dicit̉ ergo criſtus a criſmate qͣſi vnctus. Ipſe aūt vnctus eſt eterna lit̓ a deo pre ꝯſortibꝫ ſuis ꝓut legit̉ in actibus apoſtoloꝝ. et hoc nomē eſt oleum effuſū. Hinc eſt ꝙ in veteri teſtamento ſacerdotes et reges xp̄i nūcupabant̉ qꝛ vncti erāt vnctionē tēperali iuxta illud. Nolite tangere xp̄os meos. Hoc aūt nomen xp̄c non eſt ꝓpriū nomē ſaluatoris ſed eſt cōmunis nūcupacio poteſtatis. eſt em̄ cōmune nomē dignitatis. Sed hoc nomē iheſus ꝓprium eſt vocabulū perſone ſaluatoris quo ab angelo gabriele in concepcione vocatꝰ eſt. euāgeliſta teſtāte. vocabis inquit nomeꝫ eius iheſum. et ab hominibus in circūciſione. Et nota ꝙ iheſus di cit̉ hebraice meſſyās. grece xp̄c vel ſother. vel ſo phir. latine vnctus vt p̄miſſum eſt. vel ſaluator eo ꝙ ipſe ſaluum faciet populū ſuum a peccatis eoꝝ. Poteſtatem em̄ habet dimittendi peccata ſicut ipſe dicit. vel ſalutaris. quia ipſe nobis ſa lutē dedit. Si em̄ p̄cepta eius ſeruauerimꝰ vitā eternā poſſidebimꝰ. Hoc autem nomēm iheſus porphirius philoſophus greca et latina līgua peritꝰ ſcribebat latine ieſus. grece vero per h. quam greci ꝓ i longa ſonant. Vnde et quidam proferūt gyſus. latini vero ꝓ e longa. Rectius ergo videt̉ ſic eſſe pingenduꝫ ieſus per grecam abbreuiacionē ꝙͣ iheſus ꝑ latinam aſpiracionē. Sed et hoc nomē xp̄c cū ſit grecū grecā ſcribi tur abbreuiacione ſic criſtus. Nam greci ponunt x pro thi. ꝑ vero pro r. et c pro s. Si aūt ſcribi tur per s latina terminacione finit̉ ergo ſi lōgo ſcemate ſcribit̉. ſic ꝑ aſpiracōeꝫ pingat̉ chriſtꝰ Circa noīa aūt xp̄i notandū eſt ꝙ quēdā ex ip̄is dicunt̉ de xp̄o relatiue vl̓ qͣſi relatiue. vt paſtor ſpōſus et mediator. quedā nō relatiue. vt homo quedam tranſlatiue. vt agnus. ouis. vitulus. ſer pens. aries. leo. vernis. et quedā cū ſint inſtitu cione relatiua. ſūt et prerogatiua priuilegij ap propriata. vt xp̄c. Iheſus aut ē eſt ꝓprie ꝓpriū nomen eius vt ꝑmiſſum eſt. Vocat̉ eciaꝫ criſtus alpha et o. id eſt principiū et finis. et hebraice emānuel. qd̓ eſt nobiſcum deus interpretatum. Cobiſcū em̄ eſt per preſenciaꝫ maieſtatis et per participacōeꝫ veritatis. ꝑ vinculum caritatis. et ꝑ adimplecionem veritatis. Vocat̉ preterea viā veritas et vita. via in exemplo vel p̄cepto. veritas in ꝓmiſſo. vitā in p̄mio. Sabaoth vero. id eſt deus exercituū. adonaij. quod eſt domine. athanathos. id eſt ī mortalis. kyrios. id eſt do minus. theon. id eſt domꝰ. pāthocrathon id eſt pater diſponens. vel perfectꝰ. homoyſon id eſt vnius eſſencie nomina ſūt dei. non tantum ꝑſone criſti. Vocat̉ preterea xp̄c ſecundū yſaia amira bilis. ꝯſiliarius. deꝰ. fortis. pater futuri ſeculi. pn̄ceps pacis. Ammirabilis ī incarnacione. conſiliarius in integra rerum cognicione. deus reꝝ creacione. fortis in rerū diſpoſicione. pater fu turi ſeculi. in meritorum retribucionē. princeps pacis dicit̉. vel qꝛ fuit mediator dei et hominuꝫ vel eciam hominiū et angeloꝝ. vel quia confert illis pacem que exuꝑat omnē ſenſum. cuius pacis non erit finis. Vocat̉ eciā criſtus in effabili noīe thetagramaton. ideſt quatuor literaꝝ que ſunt ioth. hee. vau. he th. que ſūt apud nos. i. e. v. he. Eſt ergo nomen ieube qd̓ dicit̉ ineffabile non qꝛ non valeat fari. ſed qꝛ non eſt deus hoc nomine niſi in arduis inuocādus. vel quia eius ſentencia ſufficiēter nequeat explicari. Cuius interp̄tacio eſt talis. ioth pnͥcipium. he iſte. vau paſſionis. het vite. quaſi iſte eſt principium vite paſſionis Genitiuꝰ more grecoꝝ ponit̉ ꝓ ablatiuo. paſ ſionis ꝓ paſſione. ideſt per paſſionē. Quomodo autē vitā noſtra ab ip̄ius mortē dependeat non poſſumus intueri. de hoc dicet̉ in tercia ꝑte ſub ti. de indum̄tis legalibus. Hoc autē nomen deus appropriat̉ patri et filio et ſpūi ſancto prout in ſymbolo athanaſij legit̉. quamuis eciā quandoqꝫ ad alias ꝑſonas extendatur. iuxta illud. Sijs nō detrahes. Et alibi. applica illū ad deos. Et apl̓us Nam et ſi ſunt qui dicantur dij. ſiue in celo ſiue in terrā. nobis tātum vnus deus pater ex quo oīa. et idē. ſi noſtruꝫ euangeliū eſt oꝑtum in his que pereunt eſt oꝑtum in quibus deus huius ſeculi excecauit mentes infideliū. Aurſus iheſus dictus eſt nazarenus a quodā vico galilee. deus dictus eſt ꝓpter vnicā cum patre ſubſtanciā. Dominꝰ vero dicitur ꝓpter ſeruientē creaturaꝫ. Deus et homo dicit̉. quia verbū et caro. Verbum dicitur quia pater ꝑ eum omnia cōdidit ſiue iuſſit. Ima go dicit̉ ꝓpter parē ſimilitudinē pr̄is. Siquidē apud xp̄ianos ſeculares ꝑſone laici dicunt̉. laos em̄ grece dicit̉ populus latinē. Clericales ſunt que in eccleſia deſeruiunt vel ip̄am regunt. a cle ros qd̓ eſt ſors ꝓut iam dicet̉. Hec autē ſubdiui dunt̉ in monachos. ideſt in ſingulariter degētes Nam monos grece dicit̉ ſingl̓aris latine et alios religioſos. Sunt aūt quatuor genera monacho rum. alij ſunt cenobite qui vicꝫ cōmuni monaſte rij regula et vita obediencie maioꝝ deſeruiunt. alij ſunt anachorite qui vicꝫ edificant ſolitudīes et quamuis in cōmuni vita poſiti. priuate tamen ꝯtemplacioni vacant. alij ſunt heremite qui vicꝫ ſolitarie in deſertis degūt. alij ſunt girouagi.i. vagabūdi et circūcelliones. Religio vero dicta eſt quia ꝑ eam vni deo religamur ad diuinū cul tum vinculo ſeruiendi. et in clericos ſecl̓ares qui vſurpato nomine ſeculares dicunt̉. ad differen ciam regulariū qui ꝓprio carent qd̓ non ꝯtingit in iſtis. Nam et ſcd̓m augꝰ. Bonus monachꝰ vix bonum clericum facit. Sed et eccleſiaſticaꝝ ꝑſo narum duo ſūt genera. Nam aliud eſt dignitatis aliud ordīs. Digītatis vt papa. patriarcha. pri mas. archiepus. ſiue metropolitanꝰ quod idem eſt. epiſcopꝰ. archiep̄us. archidiaconꝰ et archi preſpiter et p̄poſitus. Quamuis om̄es qui p̄ſunt

prepoſiti generaliter rite vocent̉. In choro vero ꝑſone ſunt decānus. ſubdecanꝰ. cantor ſiue p̄cen tor. ſuccentor. theſaurariꝰ ſiue ſacriſta. archia cōla et huiōi. Digītates aūt vt et ordīes a lege originem et exēpla traxerunt iuxta illud Conſti tuēs eos pnͥcipes ſuꝑ omnē terram. quanquam quidā dicunt dignitates a gentilitate ſumpſiſſe iniciū. Ordinis autē ꝑſone ſūt ſacerdos. diaconꝰ et ceteri quos inferius ꝓſequemur. Qualit̓ a ve teri ritu tam gentiliū quam hebreoꝝ ad cultum pn̄tis eccleſie tranſſacio ꝑſonāꝝ facta ſit. et qͣli ter ab illis ꝑſone dignitatū in eccleſia originem habuerunt breuit̓ videamus. et quidem dominꝰ papa qui pater vel cuſtos patruꝫ eſt vicē gerit ſūmi potificis. Romanꝰ imꝑator monarche ſimi litudinem gerit. Senatoria et patricioꝝ digni tas manet in eccleſia in quatuor patriarchis. et in eccleſia romana ī cardinalibus. Primates qui tribus archiep̄is preeſſe habēt regem expͥmunt qui tribꝫ ducibus p̄eſt. Metropolitani ſeu archi epiſcopi ducibus comꝑantur. qui pluribꝫ cōmiti bus p̄ſunt. ſicut illi pluribus epiſcopis. Pelagiˢ tamen papa dicit ꝙ vna ꝓuincia habet regeꝫ et metropolitanū. epiſcopi cōmitū ſimilitudinē ge runt. Coepiſcopi quoꝝ poteſtas ſublata eſt pſi dum et prefectoꝝ. prepoſiti vero et tribunos militū imitantur. archip̄ſpiteri tribunos ple bis. cancellarij. p̄tores. archidiaconi. centurio nes. decam. decuriones. ꝑſpiteri. curati. aduoca tos. Perſone quoqꝫ ordinum ab illis originē ha buerunt. Nam p̄ſpiteri vices gerunt ediliū. dia coni quaternonū. ſubdiaconi duuꝫ viroꝝ. exor ciſte queſtores imitant̉. oſtiarij aule ian̄tores. lectores carminū r̓latores. acoliti carminū ſcrip tores. Sane epiſcopalis ordo ſcd̓um yſidoꝝ qua driꝑtitus eſt vicꝫ in patriarchis. archiep̄is. me tropolitanis. atqꝫ ep̄is. Apoſtolica auteꝫ ſedes ſicut ait anacletꝰ papa caput et cardo eſt aliaꝝ quoniā ſicut oſtiū cardine regit̉. ſic illius aucto ritate omnes eccleſie regunt̉. et inde dicti ſunt cardinales ꝑ quos tota eccleſia ſicut oſtium per cardinem gubernat̉. Illius autē prelatus papa. ideſt pat̓ patrū vocat̉. id eſt vniuerſal̓. qꝛ vni uerſali eccleſie principat̉. et apoſtolicus. quia principis apl̓orum vice fungit̉. et ſūmus ponti fex. qꝛ caput eſt omniū pontificū. a quo illi tan quā a capite membra deſcendunt. et de cuiꝰ ple nitudine omēs accipiūt quos ip̄e vocat in ꝑtem ſollicitudinis nō in plenitudine poteſtatis. Hic eſt melchiſedech cuiꝰ ſacerdociū non eſt ceteris comparatū. Patriarcha vero greca lingua ſum mus patrum interp̄tatur. quia primū. id eſt apo ſtolicum retinet locū. Et ideo quia ſūmo honorē fungit̉. tali nomine cenſet̉. ſicut romanus ꝯſtan tinopolitanus. anthiocenus. alexandrinꝰ. ihero ſolimitanus. Dicit̉ eciam patriarcha quaſi pater arche. ideſt eccleſie. vel patꝝ prīceps. Archos eniꝫ grece princeps interpretat̉ latine. Hic eſt moyſes qui aaron in pontificem oleo ꝯſecrauit. Archi ep̄us grecovocabulo dicit̉ eo ꝙ ſit ſūmus ſeu princeps epiſcopoꝝ. Tenet em̄ vicē apoſto licam et p̄ſidet tam metropolitanis quā ceteris epiſcopis. Metropolitam ſeu metropolite a mē fura ciuitatum vocātur. Singulis em̄ ꝓuincijs preeminēt. quoꝝ auctoritati et doctrine ceteri ſacerdotes ſubiecti ſunt. ſine quibꝫ nihil reliqͥs ep̄is agere licet. Sollicitudo em̄ tocius ꝓuincie ipſis ꝯmiſſa eſt. Vn̄ pelagius papa ait. Scitote certā eſſe ꝓuinciam que habet. x. aut. xj. ciuita tes. et vnū regeꝫ. et totidē minores poteſtates ſub ſe et vnum mētropolitanū. alioſqꝫ ſuffraga neos. x. vl̓. xj. ep̄os iudicēs. ad quoꝝ iudiciū oēs cauſe epiſcopoꝝ et reliquoꝝ ſacerdotū ac ciui tatum referant̉. Omnes aūt ſuꝑius deſignatī or dines epiſcopoꝝ et ſuperioꝝ vno eodemqꝫ vo cabulo epiſcopi nominatur. ſed priuato nomine quidā vtunt̉ ꝓpter diſtinctionē poteſtatū quam ſingulariter acceperūt. Epiſcopatꝰ vocabulum vnde dictuꝫ eſt ſub ti. de epiſcopo dicet̉. Porro ſcd̓um anacletū papam primates et patriarche diuerſoꝝ nominū. ſed eiuſdem forme atqꝫ officij ſūt. Et ideo quidā primates vſurpāt ſibi nomen patriarche vt aquilegen̄. et granden̄. Primacia autem dicta eſt a primicijs cōuerſionis ad fidem In concilio quoqꝫ affricano ſtatutū eſt ne prime ſedis epiſcopus. pnͥceps ſacerdotū. aut ſummus ſacerdos. aut aliqͥd huiōi. ſed tantū prime ſe dis ep̄ꝰ appellaret̉. Pelagius eciā papa ſtatuit vt nullus patriarcharum vniuerſalitatis vocabulo vnquā vtat̉. nec aliquis in ſuis epl̓is vniuerſalē nominet illū. quia ſi vnus patriarcha vniuerſal̓ dicitur. patriarchaꝝ nomē ceteris derogat̉ et ſubtrahit̉. Ad hoc ſummoꝝ pontificū preſuluꝫ atqꝫ reliquoꝝ ſacerdotuꝫ inſtitucio in veteri te ſtamento ſumpſit exordiū. et in nouo eſt plenius conſumata. ſūmi nanqꝫ atqꝫ minores ſacerdotes a deo ꝑ moyſen inſtituti ſūt. vt ꝑpetuus eſſet cul tus tabernaculi ꝑ ſucceſſiōes eoꝝ a filijs iſrahel exo. xxvij. Dauid aūt miniſteria domꝰ dei ampli ans ianitores inſtituit et cātores. ſalomon exor ciſtas īuenit. ſicut ſub ti. de ſacerdote dicet̉. Hec omnia eccleſia in nouo teſtamento imitata eſt vt iā dictū eſt. habet em̄ ianitores qͦs oſtiarios ap pellamus. ꝓ cantoribus vero lectores ſimul et cantores inſtituit. exorciſtas eciā noīe et officio antiquo manēte recepit ꝓ filijs aaron oēs infra ſummū pontificē ſacerdotes admīſtrantes cōſe crati ſūt. inter quos quedaꝫ diſcrecio eſt exorta vt alij appellent̉ ſimplicit̓ ſacerdotes. alij archi p̄ſpiteri. alij epiſcopi. alij archiep̄i ſeu metropo lite. alij primates. alij patriarche. alij ſūmi pon tifices vt p̄miſſum eſt. que diſcrecio a gentilibꝫ maxime introducta ē qui ſuos flamīes. alios ſim pliciter flamīes. alios archiflamīes. alios ꝓtho flamines. id eſt pͥmates appellabāt. hij in capite pilleū habebāt. in quo erat breuis virga qua a carnibꝫ ſacrificioꝝ aues arcebāt. Pilleum autē ipſuꝫ deſuꝑ aliquid lane habebat. quod cum per eſtum ferre nō poſſent. filum tm̄ in capite ferre ceperunt. vnde a filio quo vtebant̉ flamīes dicti

ſunt quaſi filamines. Veꝝ feſtiuis diebus filo de poſito ꝓ ſacerdocij eminēcia pilleū imponebāt maioꝝ quoqꝫ et minorum ſacerdotū diſcrecio in nouo teſtam̄to ab ipſo xp̄o ſumpſit exordiū. qui apl̓os ꝓ maioribus. diſcipulos ꝓ minoribꝫ ſacer dotibꝫ inſtituit. petrum vero in ſummū ſacerdo tem elegit. Apoſtoli eciā eandem formā ſicut in ſingulis ciuitatibus ep̄os et preſpiteros ordina uerunt. prout ſub ti. de ſacerdote dicet̉. Leuitas vero ab apl̓is legimus ordinatos. Vn̄ ciprianus ait. Cemiſſe debent diaconi quoniā ep̄os et pre poſitos dominꝰ elegit. Diaconus aūt poſt aſcen ſum dn̄i in celū apoſtoli ſibi ꝯſtituerūt. ſubdiacō nos et acolitos tꝑe ꝓcedente eccleſia ſibi cōſti tuit. Et ſic̄ canon clementis pape teſtat̉. beatus petrus ep̄os primates vl̓ priarchas in illis ciui tatibꝫ poni p̄cepit in quibꝫ olī apud eunuchos ſiue gentiles erant flammes eoꝝ. atqꝫ prime le gis doctores in quibꝫ vero olim apud eos erant eoꝝ archiflammnes. quos miores reputabant quam dictos primates eoꝝ archiepos inſtituti p̄cepit. et in ſingulis reliquis ciuitatibꝫ ſingl̓os ep̄os. Anacletꝰ quoqꝫ ppͣ inſtituit p̄ſpiteros ꝑ caſtella et villas poni et ordīari. Ceteꝝ in leui tico legit̉ voce ſuꝑna ad moyſendictum eſſe. lo quere ad aaron homo de ſemīe tuo. per familias qui habuit maculam non offerat panes deo ſuo. nec accedat ad miniſterium eius ſi cecus fuerit. ſi claudus. vel paruo vel grandi vel torto naſo. ſi fracto pede. ſi mancus. ſi gilbus. ſi lippus. ſi albu ginem habens in oculo. ſi iugem ſcabie. ſi impēti ginem in corꝑe. ſi ponderoſus. ſi languidꝰ. quia indignum eſt dare deo quod dedignat̉ homo. in quo inſtruimur quales a clericatū ſint repellēdi Dicuntur autē clerici a cleros grece qd̓ eſt ſors. ſeu hereditas latine. qͣſi ſint de ſorte domini. vel quaſi dn̄s ſors eoꝝ ſit. iuxta illud ꝓphete. homii nus ꝑs hereditatis mee ⁊cͣ. Ex quo patꝫ ꝙ nihil extra deū habere debēt. ſed ſolum decimas primi cias et oblatōnes. que ſūt hereditas domini acci piant. Siue qͣſi ſint ſorte electi. In veteri nanqꝫ teſtamēto et apud gentiles clerici et ſacerdotes ſorte ex libris eligebant̉. et in nouo teſtamento mathias ſorte electus eſt. Primus autē clericus factꝰ eſt petrꝰ. Ingimus ppͣ compoſuit cleꝝ et diſtribuit gradꝰ. Circa coronā clericoꝝ tria attendenda ſūt. ſcꝫ capitis abraſio. capilloꝝ de truncacio. et forme circulacio. Ad capitis abra ſionem tria ſequuntur. ſcꝫ mundicie conſeruacio denudacio. et deformacio. Aundicie cōſeruacio quia ex capill̓ ſordes in capite congregant̉. Se formacio quia capilli ad ornatum ſūt. ſignificat ergo tonſura mundā et non formabilē vitā ideſt ꝙ clerici debent habere mundiciā mentis interiꝰ et non formabilē vitam.i. non exquiſit ū habitu exterius ſcd̓m dyoniſiuꝫ in eccl̓iaſtica ierarchia. Raſura quoqꝫ et tonſura capilloꝝ eſt depoſicio omniū temporaliū. Clerici enim victū et veſtitu cōtenti omnia cōmunia habere debēt. Vnde conͣ apoſtolū comā non nutriant. ſed caput deſuꝑ in modum ſpere radāt. Denudacio autē ipſa ſuꝑio ris partis capitis nullum debere eſſe mediū inter nos et deū demonſtrat. vt reuelata facie gloriā dn̄i libere ꝯtemplemur. Aurſus radimus caput relictis inferius in modum corone capillis. quia caput mentē ſignat. Capilli vero ſecl̓ares cogi taciones. Sicut ergo caput mūdatur ſuperius a capillis. ita mens noſtra dum ſuꝑiora id eſt cele ſtia cogitat. a ſecularibus cogitacionibꝫ munda ri debet. ſed ꝑs inferior capillos habet. quia non eſt ꝓhibitum aliquando de ſecularibꝫ cogitare ſine quibus vita pn̄s duci non poteſt. Circa de truncacionē capilloꝝ notandū eſt. qꝛ illa ſigni ficat ꝙ clerici omēs ſuꝑfluas cogitatōnes debēt a nente abſcindere. abtonſo igit̉ capite et paten tibus auribus incede̓ debent. ne capilli creſcēdo aures oꝑiant et oculos impediant. quoniā ꝓui dendū eſt ne ſecl̓ares cogitaciones aures et men tis oculos impediendo nos ad ſecularia trahant. Vnde capillos ſuꝑ aures tondeamus. vt quinqꝫ capitis ſēſus expeditos ad dei ẜuicium habeamꝰ Bene igit̉ ad ezechielem dicit̉. xliiij. c. Sacerdo tes caput ſuū nō radant. neqꝫ comā nutriēt. ſed tondentes attondeant capita ſua ſiquidē vt ait greg̓. in paſtorali libro ſcd̓o. c. xviij. Capilli in capite exteriores ſūt cogitaciones in mente. qui dum ſuꝑ cerebrū inſēſibiliter oriunt̉. curas vite p̄ſentis exprimunt̉. que quia ex negligenti ſenſu importune aliquādo prodeūt. quaſi nobis nō ſen cientibꝫ ꝓcedunt. qꝛ ergo ſacerdotes qͥ ſūt ſacri fideliū duces ſollicitudines exteriores habe̓ pn̄t nec tn̄ eis vehementer incumbere debēt. recte ca put radere et coma nutrire ꝓhibentur vt cogi taciones cordis de vita ſubditoꝝ. nec a ſe fudi tus amputent. nec rurſus ad creſcendū nimis re laxent. Et bene ſubdit̉. tondētes attondeant ca pita ſua. vt vicꝫ cure temporalis ſollicitudines et quautū neceſſe eſt ꝓuideant. et tamē reſcin dantur cicius ne inmoderacius excreſcant. Sum ergo ꝑ adminiſtrantē exterioꝝ prouidēcia cor porum vita ꝓtegitur. et rur ſus ꝑ moderatam cordis intencionē nō impedit̉. capilli in capite ſacerdotis reſeruant̉ vt cutem cooꝑiant. et reſe cantur ne oculos claudāt. Circa forme circulatō nem ſeu coronam ſciendū eſt ꝙ fit ꝓpter multa. Primo in ſignum ꝙ xp̄c rex noſter ſeipſū in ara crucis oblaturus ſpineā coronā portauit. Vnde et nos qui ꝑ eandē paſſionē ſaluari deſideramus dominice paſſionis ſignū. id eſt formā ſpinee co rōne quā ipſe vt ſpinas peccatoꝝ noſtroꝝ au ferrēt. in paſſiōe portauit in capite in verticibꝫ noſtris portamꝰ. vt ſicut ille ꝓ nobis. ſic et nos ꝓ illo irriſiones et obprobria paratos eſſe liben ter ſufferre monſtremus. Secūdo circulus capil lorum virtutē equalitatis vndiqꝫ racioni conſen cientem deſignat. tunc em̄ tꝑales res bene cog tantur ſi ꝯueniat racioni. Tercio circularis figū ra fit. quia hec figura non habet principiū neqꝫ finem. ꝑ qd̓ datur intelligi ꝙ clerici ſūt miniſtri dei qui non habuit principiū neqꝫ finem habebit

Quarto hec figura nullum habet angulum. ꝑ qd̓ ſignificat̉ ꝙ clerici non debent habere ſordem in vita. quoniā vbi angulꝰ ibi fordēs. vt dic̄ bern̄. et ꝙ debēt habere veritatē in doctrina. quoniaꝫ veritas angulos non amat vt dicit iheronimus. Quinto qꝛ hec figura omniū figuraꝝ eſt pulch errima. Vnd̓ in hac deꝰ celeſtes creaturas fecit ꝑ qd̓ ſignificat̉ ꝙ clerici debent habere pulchri tudinem interius in mente. et exteriꝰ in cōuerſa cionē. Sexto qꝛ hec figura eſt omniū ſimpliciſſi ma. Nam ſcd̓um augꝰ. Nulla figura ex vna linea tantū conſiſtit niſi ſola circularis que vnica linea claudit̉. per qd̓ ſignificat̉ ꝙ clerici debent habe̓ ſimplicitate columbinā. iuxta illud. et ſimplices ſic̄ colūbe. Septimo corona clericos eſſe ſpecial̓r regnū dei demōſtrat. ip̄i nanqꝫ ſcd̓m ihero. ſunt regēs et ſac̓dotes.i. regales ſac̓dotes. et ſūt re ges.i. ſe et alios in virtutibꝫ regentes. et ita in deo regnū habēt. Sane raſura capitis clericoꝝ fit ſic̄ ait bedā in hiſtoria angeloꝝ in mēoriā eiꝰ qꝛ cum bt̄us petrꝰ in anthiochia p̄dicaret abra ſerunt ſūmitatem capitis eius in ꝯtumeliam noīs xp̄iani et dominice paſſionis. quod quideꝫ hodie toti clero tradit̉ in honorem. ffuerunt tamen qui dicerent ꝙ tonſure eccleſiaſtice vſus a nazareis qui omīa veteris legis cuſtodiūt exortꝰ eſt. Hij eniꝫ prius crine ſeruato denuo poſt magne vite ꝯtinenciam caput radebāt. et capillos in ignem ſacrificij mittebant vt perfectionem deuocionis ſue domino conſecrarēt. quoꝝ exemplo ab apl̓is introductum eſt. vt et nazarei ac ſancti dei crine pretōſo innouent̉ quamuis olim xp̄iani a iudeis quaſi in opprobriū nazarei vocarent̉. ꝓ eo ꝙ ſal uator noſter a vico quodā galilee nazarenꝰ ap pellatꝰ eſt. Poteſt eciā dici ꝙ vſus tonſure a le ge occaſione tͣxit. Sacerdos nanqꝫ legis tyaram ideſt pilleū ex biſſo in modū medie ſpere in capi te. rex vero coronā geſtabat. pars vero capitis raſa tyaram. circulus criniū deſignat coronā. ad notandū ꝙ inſtituit eos deus genus electum et regale ſacerdociū. Rurſus lex coronam quatuor digitoꝝ ſuꝑ menſam et deſuꝑ aureolā fieri iube bat. Ceteꝝ ad ezechielē dn̄s dicit. Sume gladi um acutum et educ ꝑ caput tuū et barbam. lon gitudo nanqꝫ capilloꝝ multitudinem ſignificat peccatoruꝫ. Hinc igit̉ clerici barbas ſibi radere informant. Raſio nanqꝫ piloꝝ barbe qui ex ſuꝑ fluis ſtomachi prouenire dicunt̉ humoribus. de ſignat ꝙ viciā et pct̄a que in nobis ſuꝑflua ſunt reſecare debemus. Radimus eciā barbas vt ꝑ in noc eciam et humilitatē puri videamur. et ange lis qui ſemꝑ in iuuenili etate florēt coequemur. In ieiunijs tamē quandoqꝫ capillos creſce̓ ꝑmit timus. qꝛ cogitaciones que contra deū non ſunt vt eſt eccleſiā edificare. agnū colere. et ſil̓ia que tꝑe abſtinencie fieri ſolent ꝓhiberi non debent. Concilium cartaginen̄. ſtatuit vt clerici neqꝫ co mam nutriat neqꝫ barbam. ordinant̉ aūt clerici vt deo ſeruiāt. nec de cetero ſeruiant mundo. nec glorie mundi. debent ergo offerre corpora ſua hoſtiam viuentem ſanctam deo placentem. Vnd̓ apl̓us ad romanos. Confundant̉ omnes qui glo riant̉ in ſtulticia. ideſt in gloria mundi que non eſt vera gloria. ſed imago glorie. Quare autem ordinandis manus imponat̉. dicetur in tractatu de diacono. Ordinantur in quatuor tꝑibus ideo quia ſacerdotes et alij clerici locū in eccleſia ob tinent quē leuite in populo iſrahel obtinuerunt quos ſicut in libro numeroꝝ legitur dominus ꝓ primogenitis recepit. et eos in egipto dum pri mogenita egipcioꝝ interficerentur cuſtodiuit primogenita vero quaſi quedam primicie ſunt. Vnde quaſi primicias dn̄o offerimꝰ cum aliquos ad ſacros ordines conferamꝰ. Conueniens igit̉ eſt vt in pͥmicijs tempoꝝ. ſcꝫ in quatuor tempo ribus primicias hominū offeramus. Rurſus ideo in quatuor tꝑibus et vt quatuor virtutibꝫ exor nentur. et ſub quatuor euāgelijs ſeruire xp̄o et eccleſie moneant̉. In vere vt virtutibꝫ floreant In eſtate vt fructus afferāt. In autūno vt fruc tus bonorū oꝑum mētant In yeme vt collectos cōſeruent in horreo et eis fruant̉ in domino. et vide in ſexta ꝑte ſub ſabbato poſt dn̄icam. xvij. Ideo autem pocius in fabbatis quatuor tꝑm ꝙͣ in quartis vel ſextis ferijs fiunt ordinaciones qꝛ illa dies ſpiritui ſancto cōſecrata eſt. cuius dona in ordinibꝫ recipiunt̉. Preceptum em̄ eſt priori populo ſabbatū celebrare. ad hoc vt eſſet figu ra ſanctificacionis ſpiritꝰ ſancti. Vnde exo. xvj. Requies ſab̓bati ſanctificata eſt dn̄o. Et iterum Cuſtodite ſabbatū meum. ſanctū eſt em̄ michi. qꝛ erit ſignū n̄ ter me et vos in generacionibus veſtris. exo. xxxj. et. xxxv. c. Preterea nunquam legimꝰ ingen̄. ſanctificacionē fieri ꝑ omēs prio res dies. ſed de ſabbato ſolū dictum eſt. Sancti ficauit deꝰ diē ſabbati. Fiunt eciā in ſabbato in ſignū ꝙ ordinandi debēt habere ſabbatū pecto ris vt tandem tranſeant ad ſabbatū eternitatis. Ordinacio autē que fit in ſabbato ſequentis diei eſt. figurat enim ſacerdotes ordinatos eſſe mini ſtros diuerſoꝝ dn̄icorum ſacramētorum. Ideoqꝫ fit hora nona. qꝛ iam illud tp̄s ad dominicū diem ſcꝫ reſurrectionis intelligit̉ ꝑtinere. Ordinandi em̄ ad xp̄i ſimilitudinē ſabbato reſurrexiſſe ītel liguntur. Congrue igit̉ in hac die. ſcꝫ dominica celebrant̉ miniſteriā ſacerdotaliū benedictionū. in qua ſūt collata cariſmata graciaꝝ. In ea em̄ dominꝰ reſurrexit. in ea apoſtolis inflauit dicēs ccipite ſpūm ſanctum quoꝝ remiſeritis pct̄a remittunt̉ eis In hac ꝓmiſſus ſpūs ſanctꝰ aduē nit. recte ad eam benedictiōes ſacerdotales diri gimus. vt cum apl̓is hilariter cantare poſſimus Veni ſancte ſpūs reple tuoꝝ corda fideliū.ſ. or dinatoꝝ. Fiunt eciā ordinaciones in ſabbatō me diane ebdomade. xl. qua cantat̉. Siciētes et eciā in ſabbato ſancto. Verumtamē vſqꝫ ad tempora Simplicij pape romani pontifices dicunt̉ ſemꝑ in decembri ordines celebraſſe. vt dicet̉ in ſextā ꝑte ſub ſabbato poſt. xvij. dominicaꝫ. Vn̄ et tunc officia plena inueniunt̉ qd̓ in alijs non contingit

In ſabbato vero ante penthecoſten ordines ſa cri non conferunt̉. quia in ſequēti tūc ſeptimana recepta ſpūs ſancti gracia celebrat̉. Solus aūt romanus pontifex poteſt ſubdiacōnos facere in diebus dn̄icis. Alij p̄lati poſſunt in diebus domi nicis. ſolum minores ordines ꝯferre. et virgīes conſecrare. Si autem vrgente neceſſitate in die dominica ordinacio fiat. quia forte ꝑfici non po tuit in ſabbato. debet hoc fieri ieiunio ꝯtinuato tam ab ordinādo ꝙͣ ab ordinatore. qꝛ tūc ꝓpter cōtinuacionem ieiunij fingit̉ vna dies. Ceteꝝ in quibuſdā locis habentes feſta ſuaꝝ eccleſiarum in ſabbatis quatuor tempoꝝ trāſferre dicūtur ieiuniū in p̄cedenteꝫ ſeptimanā ob honorē ſuāꝝ feſtiuitatū. ſed dicimus nec hoc eis licere. nec tūc poſſe ordines celabrari. Melius igit̉ eſſet feſtiui tates ip̄as tranſferri. de hoc dicet̉ in ſextā ꝑte ſub quarta feriā tercie ebdomade aduentꝰ. Qua die et hora fiat ep̄orum cōſecracio ſub ti. de ep̄o dicet̉ Illud eciam cōſiderandū eſt ꝙ ſacerdotes et diaconi tantum nominant̉ ab apl̓o in epiſto la. eo ꝙ ipſi p̄cipue in mīſterio altaris neceſſarij ſunt. Ceteri vero ordines poſtea adiecti ſunt ꝓ vtilitate miniſterij ꝙ ꝓpter multitudinē creden cium rite ꝑ illos nō poterat adimpleri Vn̄ et ſe cundum ambroſiū. Illoꝝ ordinacio p̄cipue circa altaria celebrat̉. et pro eis ep̄us ante altare pro ſternitur. Alij vero nequaꝙͣ ad altare ordinant̉ eo ꝙ nec ad altaris mīſteriā ſtatuuntur. ſed alia officia implent ſiue cantādo ſiue legēdo ſiue alia ſeruicia faciendo. omnes tamē querunt facie pre lati. ideſt preſenciā domini vt valeant in primo genitis h̓editare ad inſtar iacob qui ſibi fratris primogenita vendicauit. Et attēde qꝛ in quibuſ dam eccleſijs immediate poſt collacionē cuiuſſi bet ordinis cantatur reſponſoriū vel tractus. et bene. ad denotandū ꝙ ordinati ad ſollicitudinē et laborē que ꝑ illa deſignant̉ vocant̉. Quia vero de virginū conſecracione mencio facta eſt. vidē dum eſt primo quibꝫ diebus bn̄dicantur. Scd̓o quid ſignificēt que in eaꝝ benedictione agūtur benedicunt̉ autem in dominicis diebus et in die bus eph̓iarum et in albis paſcalibus et in feſtis apl̓orum vt ſpiritꝰ ſanctus ſuꝑ eas ſimplices vt columbas deſcendere videat̉. Et vt ꝑ apl̓os qui morem virginitatis eccl̓ie prius tradiderunt qͣſi per parammphos ſponſe dn̄o ꝯſecrent̉. Sequit̉ videre quid ſignificet que in eaꝝ benedictione agunt̉. et licet omnis anima deo deſponſet̉ per fidē. Vnde oſee ſcd̓o. Sponſabo te michi in fide virgines tamē ſpecialius xp̄o deſponſari dicunt̉ quia eaꝝ caro carni xp̄i familiarius ſe ꝯformat ꝓ eo ꝙ illa ſicut nec caro xp̄i corrupcionem non ſenſit. Et inde eſt ꝙ virgines ſequūtur agnum quocūqꝫ ierit. apoc̓. xiiij. Sane virgines benedi cede ſub papilione vel aliqͦ alio loco ſtant inclu ſe. que archipreſpitero vl̓ alio ante euangelium alta voce cantante. prudentes virgines ⁊cͣ. cum cereis ardentibꝫ in manibꝫ nudis capitibꝫ exeūt obuiam epiſcopo et eccleſiaꝫ ingrediunt̉. Siqui dem cereos accēſos ferunt in manibꝫ iuxta illud luc̓.xij. Sint lūbi veſtri p̄cincti et lucerne arde tes in manibus veſtris. vt oſtendant ſe imitari ꝓdētes virgines q̄ ornauerunt lampades ſuas et exiuerūt obuiam ſpōſo. Sponſus nanqꝫ eaꝝ xp̄c eſt quem pontifex eius vicarius repreſētat. Lucernas quidē ardentes in manibus tenere eſt per bona oꝑa exemplū ꝓximis monſtrare. iuxta illud luc̓. xv. Luceat lux veſtra corā hominibꝫ vt videāt oꝑa veſtra bona ⁊cͣ. Egreſſus vero eaꝝ de papilione. et ingreſſꝰ in eccleſiā deſignat ꝙ per ſuſcipiendā benedictionē et xp̄o deſponſatō nem. de ergaſculo et erumnis ac tenebris pn̄tis mundi fallacijs ad celeſtis regni libertatē. Gau dium. ac claritatē et ad ſuꝑm regis thalamum tranſducunt̉. Vnde in canticis. Veni electa mea et ponā in te thronū meū. Nudis capitibꝫ obuiā veniunt et pontifex cantando dicit illis. venite. Et ip̄e ſimil̓r cantando reſpondēt. et nūc ſequim̉ ad repreſentanduꝫ qd̓ in canticis legit̉. Surge amica mea ſponſa mea oſtende michi facie tuam et ſonet vox tua in auribꝫ meis. Rurſus denuda cio capitū depoſicione et abrenunciacionē mun danorum cōgrue deſignat nudato eciam capite eccleſiā ingrediunt̉. ad notandū ꝙ velut formo ſe et ſponſo placide in ip̄ius ſponſi tabernaculū introducuntur iuxta illud cantie̓. Nigra ſum ſed formoſa. Et introduxit me rex in tabernaculum ſuum. Ter aūt dicit̉ eis venite ad notandū ꝙ ad hoc tripliciter debēt venire. ſcꝫ per abdicacionē ꝓprietatis. ꝑ votum caſtitatis. et ꝑ ſponſionem obediencie. debēt quidem venire. Primo ꝑ abdi cacionem ꝓprietatis de conuerſacione mundana. de ſeruitute egipciaca. de carcere. de laquēis et de retibus. Vn̄psͣ. Cadent in retiaculo eius pec catores. Et ſapīe. xiiij. b. creature dei facte ſūt in temptacione anime hominū. et in muſcipulaꝫ pedibus inſipienciū. Scd̓o debēt venire ꝑ votū caſtitatis de delectatōe carnali. et de īmundicia et de loco toxicato. de quo ſi quid aīma ſumit et penitenciā non recipit moriet̉ morte et̓na. Ter cio per ſponſionē obediencie deꝓpria voluntate ſicut de corrupcōne et clibano accēſo et de babi lonica fornacē. et ideo cum pueris qͥ erant in for nace illa dicūtur. et nunc ſequimur in toto corde et timemus te et querimꝰ faciem tuā daniel̓. iij. parum ante psͣ. Benedicite. De quolibet autem iſtoꝝ exeundū eſt firmo cordis ꝓpoſito ſolēmori voto et tocius vite ꝑſeuerancia. Et hec ſūt quaſi tres die te. exo. iij. g. Viam triū dieꝝ ibimus in ſolitudinē. quas tres dietas p̄miſſe tres vocatō nes tripliciter facte deſignant. Quia vero poſt ſuſceptum tam laudabile p̄poſitū reſtāt inſidie. et temptaciōes demonū atqꝫ acerrima ꝯtra mun dum carnē et demones certamīa. et inſuꝑ regl̓a ris obſeruācie difficultas. que muliebris infirmi tas ſufficiēter ꝑ ſe ſuſtinere nō poteſt. Ideo diui num auxiliū et ſanctoꝝ ſuffragia ꝑ letaniaꝫ que ſubicitur implorantur. Conſequenter deponunt veſtes veterēs. et induunt nouas benedictas. ad

notandū ꝙ in hoc ꝓpoſito vetus homo exuitur et nouus induit̉. qui ſicut legit̉ eph̓. iiij. f. creatus eſt in iuſticiā et ſāctitate veritatis. et debēt eſſe veſtes mūde et candide ad deſignandum ꝙ quia dei filio deſponſātur. debent de cetero ſe ſāctas et mundas abſqꝫ macula p̄ſeruaue vel ꝯſeruare iuxta illud apl̓i. Deſpōdi em̄ vos vni viro virgi nem caſtā exhibere xp̄o. hec em̄ candor ſeu mūdi cia veſtis oſtēdit. Vn̄ ecc̄s. ix. c. Omni tempore veſtimenta tua ſint candidā. et hoc ſumptū eſt a beata cecilia que exterius veſte fulgebat. intus caſtitate nitebat. et ab angel̓ qui ī xp̄i reſurrec tione viſi ſūt inveſtibꝰ albis. vel ſi ſit nnger ha bitus ſignificat carnis mortificacionē. quia em̄ xp̄c ſponſus ſuꝰ mortuus eſt pro ip̄is debent et ipſe commori ꝓ illo. Vnde gala. v. Qui xp̄i ſunt carnem ſuā crucifixerūt cum vicijs et concupiſcē cijs. Et ad ro. vj. Si cōplantati facti ſumus ſimi litudinē mortis xp̄i ſimul et reſurrectiōis erimꝰ Rurſus nigredo habitus eſt contemptus virilis amplexus. Subſequēter indute veſtibus bene dictis verſus ep̄m veniunt. quaſi ip̄o actū dicāt Regnū mundi et omnē ornatū ſeculi contempſi mus ꝓpter amorē domini noſtri ih̓u xp̄i ⁊cͣ. Vela qͦꝫ ſuꝑ ſcapulas et pectora dependēcīā ex inſti tucione ſotheris pape cū ſigno crucis eaꝝ capi tibus imponunt̉. Primo ad ſignificandū ꝙ pro xp̄o debent mundū humiliter corde et oꝑe ꝯtem nere et ſenſus velare. ac memoria paſſionis xp̄i munire. ne ad mundana laſciuiēdo exeant. vl̓ illa ad illaꝝ ſenſus intrent. iuxta illud gal̓. v. Mihi mundꝰ crucifixus eſt et ego mūdo. Scd̓o velan tur quia nō ſūt ymago dei. Tercio vt oſtendant̉ ſubiecte. Quarto ſcꝫ vt illicite cūctis viris appa reant. Quinto ne ſpecies eaꝝ occaſio inſpectori bus ſit peccandi. quia psͣ. ait. Domine delectaſti me ī factura tua. et creature dei facte ſūt in tēp tacionem vt p̄miſſum eſt. Velum ergo eſt ſignū pudoris et futuri honoris. Deinde qꝛ xp̄o deſpō ſātur qui eſt alpha et o. ideſt principiū et finis ideo dat̉ eis ānulus qui rotundus eſt. principio et fine carens. et ponit̉ in quarto digito ex quo vena quedā ſanguinis ad cor ꝓtenditur. vt ſciat ſe ſpōſum ſuum xp̄m toto corde debere diligere et ei inſeꝑabiliter adherere. Poſtremo vero co rōne capitibꝫ eaꝝ imponunt̉. iuxͣ illud in cant̓. Veni ſponſa xp̄i accipe coronā ⁊cͣ. Ad notandū ꝙ quando virgo per conſecracionē ſummo regi deſponſat̉ regina efficit̉. ideſt ſe et alios in vir tutibus regēs. Vnde ꝓuer. pͥmo. vt addat̉ gra cia capiti tuo et torques collo tuo. In qua coro nacionē potifex cātat illud canticū leticie. Veni electa mea ⁊cͣ. tanꝙͣ celeſtis ſpōſi paranimphꝰ et hinc eſt ꝙ illaꝝ amici et conſanguinei in hac conſecracione letant̉. Leo papa primꝰ inſtituit in concilio calcedon̄. qd̓ ipſe celebrauit ſolas vir gines debe̓ velari. Quia vero in p̄miſſis de velo niencio facta eſt. ideo notandū eſt ꝙ veluꝫ aliud eſt ꝯuerſionis. aliud ꝯſecracionis. aliud ꝓfeſſio nis. aliud ordinacionis. aliud p̄lacionis. Velum cōuerſionis aliqua de ſeculari vita ad religionē tranſiens aſſumit. et tūc ſi ꝑ annū inter velatas ſteterit vlterius exire non poterit. Velum conſe cracionis aſolis ep̄is ſolis virginibus et ſolū in feſtiuis et dominicis diebus dat̉. vrgente tamē neceſſitate ſicut et baptiſmus omni die dari poſ ſet. non dat̉ eciam niſi in. xxv. anno illud recipiē tis. niſi forte diſpenſatiue. Velum autē ꝓfeſſio nis ſuſcipit̉ a virgine quādo continencia ꝓfitet̉ non tamē ante. xij. annū. quoniam nec ante illud tempus benedicit̉. Datur velum huiōi cum bene dictione ſolenni. et cum letania. hoc velū nullus ep̄us dat viduis vel corruptis. ſed ip̄a met de al tari vt dicunt quidā aſſumit. Sane virgo et non vidua. Iō ab ep̄o velat̉. qꝛ virgo in hac deſpōſa cione typum gerit eccl̓ie que pura et virgo vni nupſit viro. id eſt xp̄o. Et in ſignū huiꝰ rei vela tur ab ep̄o. quia a xp̄o recipitur in coniugiū. In cuius ꝑſona dictum eſt. ānulo ſuo ſubarrauit me dominꝰ. ſed vidua non gerit in tali facto typum eccleſie ſicut virgo cum non ſit integra mente et corpore ſicut illa. Vnde nō ſic ꝯiungitur xp̄o vt repreſēt et eccleſie coniunctionē. quare nō velat̉ Preterea ſacerdos ꝓhibet̉ ſcd̓is nupcijs int̓eſſe et ſuꝑ ſecundo nubentes benedictione infundere ꝓut dictum eſt in prima ꝑte ſub ti. de ſacramen tis. ſed hec vidua quaſi ſcd̓o nubit. primo homini poſtea in ꝓfeſſione xp̄o. Ideoqꝫ ei quaſi celebrā ti ſcd̓as nupcias nō porrigit̉ velum conſecratōis nec eciam ꝓfeſſionis. ſed ip̄a illud ſuſcipit de al tari. Aiunt tamen quidā ꝙ licet non ab ep̄o. pōt tamē a ſacerdote velo ꝓfeſſionis vel ꝯuerſiōis velari a quo ſeu a cuius mīſtro habitū ſeu veſteꝫ religioſam aſſumit. In libro tamē pontificali ſe cūdum ordinē romanū habetur benedictio vidue continenciā ꝓfitentis et veli eius. Nam et domi nus ſareptanā viduā per heliā ꝓphetam conſola tus eſt. Et vidimus in vrbe ep̄um hoſtienſē inter virgines benedice̓ duas viduas moniales. Velū ordinacionis olim diaconiſſe in qͣdrageſimo āno dabatur vt poſſꝫ legere euangeliū in nocturnis in concilio laudicen̄. ſtatutū eſt vt mulieres que apud grecos p̄ſpitere appellant̉. apud nos vero vidue aūt ſeniores vniuire aut matricurie appel lantur. in eccleſia tanquā ordinatas cōſtitui non debere. Velum prelacōis olim abbatiſſis in. xl. anno dabat̉. Illud autē ſciendū eſt ꝙ ſacroſācta mater eccleſia gradus et ordines habet diſtinc tos. et romanus pontifex celebriter miſſaꝝ ſol lemnia agēs ſex habet ſecū ordines clericoꝝ. ſcꝫ ep̄os. p̄ſpiteros. diaconos. ſubdiaconos. accō litos. et cantores. ip̄o numeri ſacram̄to ꝑfectio nem huiōi officij manifeſtans. Senarius nanqꝫ numerus ꝑfectus eſt. ꝓut in ꝓhemio tercie ꝑtis dicet̉. ſed et ſex ordines mīſtroꝝ fuiſſe in veteri legimus teſtamēto. vicꝫ. pontifices. ſacerdotes leuitas. nathineos. ianitores. et pſallentes. qͦs ex maiori ꝑte diſtinxit arthaxerſes in epl̓a quaꝫ eſdre ſcribe direxit dicēs. Notū facimus de ſacer dotibꝫ vniuerſis et leuitis. cantoribus et ianito

ribꝫ. nathineis et miniſtris domus dei. vt eis vec tigal tributū et annona nullatenus imponātur Ordines vero eccleſiaſticos Silueſter papa enu merat dicens. Pontifici preſpiter. p̄ſpitero dia conus. diacono ſubdiaconus. ſubdiacōno. acoli tꝰ. acolito exorciſta. exorciſte lē̄t or. lectori oſti arius. oſtiario abbas. abbati monachꝰ. in omni loco obſequium repreſentēt. Beatus quoqꝫ yſi. ita dicit general̓r clerici nūcupant̉ omnes qui in eccleſia xp̄o deẜuiunt quorum gradus et nomina ſunt hec. oſtiariꝰ. pſalmiſta. lctor. exorciſta ⁊cͣ. encionē eciā faciēs poſt alia de cantore et hr̄ omnes gaudent pͥuilegio clericali. Verūtamen quidā ꝑ fidi heretiā ſacramentū ordinis ꝯdem nantes falſo menciunt̉ ꝙ eccleſia xp̄i nō habebat ꝑſonas quas exorciſtas. ceroferarios. lectores. vel ſubdiacōnos appellaret. ſed ſoluꝫ exorciſtas demonū qui aduerſabātur paulo. nec ea que xp̄c fecit vt apl̓us dixit. ꝓ tam vilibus ſignificacio nibus que infra ſequūtur fecit et dixit. ſed alcio ra et p̄cioſiora que romana neſcit eccleſia demon ſtrauit. Hoꝝ autem ordinū quidaꝫ ſūt non ſacri et quidā ſacri. Non ſacri ſeu mīores ordines ſūt hij. Cantoratus. pſalmiſtatus. oſtiariatꝰ. lecto ratus. exorciſtatꝰ. acolitatꝰ. Sacri vero ſeu ma iores ſūt iſti. ſubdiaconatꝰ. diaconatꝰ. p̄ſpitera tꝰ. epiſcopalis ordo. Cōmuniter aūt aſſerit̉ ſep tem ordīes fore. quoꝝ oſtiariꝰ eſt primꝰ. et ſac̓ dos vltimꝰ ꝓpter ſeptiformē ſpūs ſancti gr̄am Cuius munere ſua officia ꝓſequuntur. Si auteꝫ velis ad ſingulos ordines ſingula dona referre a timore incipiens illū oſtiario deputabis. et ex inde ſingula ſingulis referēs ſapienciā p̄ſpitero adaptabis. He aūt ſūt ſeptē mulieres in quibꝫ ſpūs ſauctus habet hoſpiciū et vnaqueqꝫ illaꝝ ſuū parat conuiuiū. Rurſus ſpūaliter oſtiariꝰ ē quicumqꝫ ſpūaliter alios in eccleſiaꝫ introducit ideſt qui fidē p̄dicando docet. lector eſt quilibet mores docendo. exorciſta orādo. acolitus illumi nando ſubdiaconus humilitatē monſtrando. dia conus alios exhortando. ſacerdos ſeip̄m hoſtiam ſanctā deo offerēdo. epiſcopus ſacramēta mini ſtrando. de quolibet tamen ſeriatim ſpecialit̓ ꝓ ſequamur. ¶ ¶ De cantore. Onnulli cecitate ignorancie ducti can toratum de minoribus eſſe autumant ordinibꝫ. ꝓ eo ꝙ vt iam p̄miſſum eſt ordines fit mencio de cantore. falluntur tamen. in quibuſdā canonibus inter minores quoniā nomen eſt officij et non ordo. qui autē in veteri teſtamēto cantores dicti ſūt. hodie lecto res vel pſalmiſte vocant̉. Cantor itaqꝫ vocatur qui vocem modulat̉ in cantu. cuiꝰ duo ſūt in arte muſica genera. ſcꝫ p̄centor. et ſuccentor. precen tor vocem p̄mittit in cantu. ſuccentor canendo ſubſequenter reſpondet. Concentor vero dicit̉ qui cōſonat. Vnde qui nō conſonat non cōcinit nec concentor erit. Sane dauid ꝓphetaꝝ eximiꝰ cultum dei volens ſolemnius ampliare cantores inſtituit qui coraꝫ archa federis dn̄i muſicis inſtrumentis et modulatis vocibꝫ decantarent. int̓ quos precipui fuerunt heman. aſaph. et ethan. ſed omniū primꝰ heman. cuius vice nunc in eccle ſia primicerius obtinet. vel p̄centor qui cantori bus eſt p̄latus. Vnde legit̉ in paralipomēnon. Iſti ſunt quos conſtituit dauid ſuꝑ cantores do mus domini ſtātes iuxta ordinē ſuū in miniſterio de filijs caphat heman cātor filiꝰ iohel. et a dex tris eius aſaph filius barachie. ad ſiniſtram aūt ethan filius cauſi. Porro debēt cantores ꝯſonis vocibus et ſuaui modulacione cōcinere. quatenꝰ animos audienciū ad deuocionē dei valeant exci tare. Verunitamē ſcd̓m greg̓. plerumqꝫ in ſacro miniſterio dum blanda vox querit̉ congrua vita negligit̉ et cantor deū moribus ſtimulat cū vo cibus populū delectat. Ideoqꝫ in eccleſia roma na altaris miniſtri cantare non debent. ſolumqꝫ euangelice lectionis officiū intra miſſaꝝ ſolem nia exoluant. Et apl̓us ait. Cantantes et pſallē tes in cordibus veſt ris domino. Et hieronimꝰ. audiant inquit adoleſcētuli. audiāt hij quibꝫ eſt officium in eccleſia pſallēdi deo. non voce tantū ſed corde eſſe cantandū. nec intragediaꝝ modū guttur et fauces medicamine ſmiende ſūt. vt in eccleſia theatrales moduli et cantica audiantur. Cantans igitur in corde et in caritate cantēt in choro. quoniā magis deuocione cordis ꝙͣ iubila cione vocis cantandū eſt non tenens in manibus cimbala vel aliquid huiōi ꝓut in veteri teſtam̄ to fiebat. Ceteꝝ ꝓpter carnales non ꝓpter ſpūa les cantādi vſus in eccleſia inſtitutꝰ eſt. vt qui verbis nō compungunt̉. ſuauitate modulaminis moueant̉. Vnde augꝰ in libro confeſſionū. ꝯſue tudinem canendi ꝓbat eccleſia vt ꝑ oblectamē ta aurium infirmior animus ad effectuꝫ pietatis aſſurgat. antiqui pridie quo cantandū erat cibis alijs abſtinebant. preterꝙͣ pſallentibus legumi nibus cauſa vocis. Vnde et cātores vulgo faba rij dicti ſunt. Cantores aūt qui ſunt dei laudato res rep̄ſentant p̄dicatores alios ad dei laudē ex citantes. eoꝝ nanqꝫ ſimphonia plebem āmonet in vnitate cultus vnius dei ꝑſeuerare. Per can toris quoqꝫ officiū pater familias nitelligit̉. qui de theſauro ſuo noua et vetera profert. Nec eſt p̄tereundū ꝙ cantores tenent baculos in choro ad repreſentandū illud qd̓ in lege precipiebat̉. vt vicꝫ edentes agnū baculos in manibus habe rent. ſignificātes ꝙ qui ad patriā feſtinant. eſu celeſtis agni et baculis. id eſt ſcripturaꝝ ſenten cijs indigent cōtra demones. ꝑ baculos em̄ can torum ſentencias ſcripturaꝝ vel doctrinas p̄di catoꝝ intelligimus. Vnde cum legit̉ euangeliū deponunt̉. quia ꝑ euangelicā predicacione lega les depoſuimus obſeruācias. De choro dictū eſt in ꝑte prima ſub tractatu de eccleſia. De cantu vero in fine ꝓhenij quinte ꝑtis dicet̉. ꝑe pſalmiſta. ꝯalmiſtatus qn̄qꝫ tonſuratus vocat̉ ſicut conſtitucio. Innocencij. iij. euidē ter oſtendit. quandoqꝫ eciā clericatus

Vnde in alia eiuſdē innoc̄. epiſto adſcitur ꝙ ab bas benedictus et ſacerdos pōt in ſuo monaſte rio clericalem dare tonſurā. ꝑ quam ordo clerica lis ꝯfertur. qui ordo ſic collatus pſalmiſtatꝰ vo catur. In canonē quoqꝫ leonis pape ſic inter ce tera continet̉ ſeriatim et aꝑte ꝓſequam̉ ꝙ ſanc ta romana eccleſia in gradibus clericoꝝ ait cle ricos oſtiarios. lectores ⁊cͣ. at nomine clericoruꝫ pſalmiſtas ibi intelligi indubitatū eſt. vocatur eciā quādoqꝫ cantoratus. Vnde in tholetano cō cilio ita legit̉ pſalmiſta. ideſt cantor pōt abſqꝫ ꝯſciencia ep̄i ſola iuſſiōe preſpiteri officiū ſuſci pere cantandi dicēte ſibi ꝑſpitero. vide et quod ore cantas corde credas. et qd̓ corde credis oꝑi bus comprobes. Sane ꝙ in pleriſqꝫ ſacris cano nibus facta de alijs ordinibꝫ mencione. nihil de hoc ordine tangit̉. ex eo contingit. quoniam ali oēs cū ſolemnitate et a ſolis ep̄is dant̉. Iſte vero eciā a ſacerdote cōferri poteſt. Ideoqꝫ hūc nō ordinē ſed officiū fore plurimi aſſeuerat. quan ꝙͣ in eo ab ep̄o collato quis clericale priuilegiū aſſequatur. Dictus eſt autē pſalmiſta a pſalmis dicendis ſiue ab officio canendi ꝓut ſub lectore dicetur. Ad ip̄m nanqꝫ ꝑtinet ſcd̓m yſidoꝝ offi cium canendi. dicere bn̄dictiones. ideſt benedica mus domino. laudes. id eſt alleluia. vel xp̄c vin cit vel xp̄c regnat ⁊cͣ. ſacrificiū ideſt offertoriū Reſponſoria. ideſt officium miſſe et quicquid ad canendi periciā ſpectat. e Oſtiario. Stiarij ſcd̓m yſidorum dicti ſunt eo ꝙ pſtijs templi preſunt. Ipſi em̄ claues eccleſie tenētes omīa intus ex vtraqꝫ cuſtodiūt atqꝫ inter bonos et malos hn̄tes iudiciū. fideles recipiūt. īfideles reſpuūt et excōicatos repellunt. Oſtiarij idē ſunt ꝙ iani tores. qui in veteri teſtamēto ad cuſtodiam tem pli electi ſūt. ne ingrederet̉ in illud īmundum in omni re. ideſt aliquid de omnibꝫ rebus. Stabāt em̄ ꝓut legit̉ in paralip. in quatuor templi ꝑti bus. vicꝫ in oriente. in occidente. aquilone. et au ſtro. Portas templi ſingulas itaqꝫ obſeruantes vt nec in puncto diſcēderet a miniſterio. Leuite enim quibus numerus iamitoꝝ creditꝰ erat eis cibos parabant. Hij autē imitantur edituos qui apud gētiles erant. et edem cuſtodiebāt. Sane iuxta decretū tholetani concilij oſtiariꝰ cum or dinatur poſtquā ab archidiacono inſtructꝰ fue rit qualiter in domo dei debeat ꝯuerſari. ad ſug geſtionē archidiaconi tͣdat ei ep̄ūs claues eccle ſie de altari dicens ei. Sic age. ſic viue redditu rus deo racioneꝫ pro hijs rebus que hijs clauibꝫ recludunt̉. Clauiū ergo tradicio et verba p̄miſ ſa ſunt huiꝰ ſacramenti ſub̓alia. cetera ſūt ſolen nitatis. Hoc officium implemꝰ dum per fidem in eccleſiā aliquem introducimꝰ vel docemus. Xp̄c hoc officiū impleuit qn̄ dixit. Tollite portas pn̄ cipes veſtras. et eleuamini porte̓ eternales ⁊cͣ. Et quādo ementes et vendētes de templo eiecit quod in eccleſia ſpiritualiter agit. Vnde in euāgelio dicit. Ego ſum oſtium. ¶ Se leq̄tors. Ector ſecūdum yſidoꝝ a legendo pſal ſmiſta a pſalmis canendis vocati ſunt Lector enim predicat. id eſt legit ſiue recitat populis quid ſequātur. Pſal miſta vero canit vt excitet ad ꝯpunctioneꝫ ani mos audienciū. licet quidā lectores ita miſerabi liter ꝓnuncient. ſcꝫ alte et ꝑ vocem ſonoram. vt quoſdā ad luctū lamentacionēqꝫ ꝯpellant. Lec tores eciā ꝓnunciatores vocātur. ꝓ eo ꝙ ꝓcul ſiue a longe ꝓnunciant. tāta em̄ et tam clara de bet eſſe eoꝝ vox. vt ꝙͣuis longe poſitoꝝ aures impleat. Ad lectores quoqꝫ ꝑtinet lectiōes et le gēdas in matutinis ꝓnunciare. et ea que ꝓphete vaticinauerunt et apl̓i dixerunt populis p̄dicare ideſt legere. ad hoc em̄ ordinantur vt libros dei diſtincte et aꝑte ad intelligendū legant ſicut in veteri teſtam̄to accepimꝰ eſdraꝫ feciſſe. neemie viij. Ad eius quoqꝫ officiū ꝑtinet panem et om̄s nouos fructus benedicere. Lectores autem idem ſunt ꝙ carminū relatores qui ſūt apud gentiles Martinus papa ſtatuit vt nulli liceat in publico pſallere aūt legere. niſi qui ab ep̄o fuerint ordi nati lectores. Sane iuxta decretum tholetanen̄. concilij lector cum ordinat̉ faciet de illo verbum ep̄us ad plebem. indicās eius fidē ac vitam atqꝫ ingenium. poſt hoc ſpectante plebe tradat ei co dicem in quo lecturus eſt dicens. Accipe et eſto relator verbi dei habiturus ſi fideliter et vtilit̓ impleueris officiū ꝑtem eum eis qui verbum dei miniſtrauerint. Cōdicis ergo tradicio et verba p̄miſſa ſunt de ſub̓a huius ordinis. cetera ſūt ſo lemnitatis. Hoc officiū implemꝰ dum male viuē tes in eccleſia corrigimꝰ et aliquē bonis moribꝫ inſtruimus. Xp̄c hoc officium impleuit quādo in medio ſenioꝝ libꝝ yſaie ꝓphete aperiens legit diſtincte ad intelligendū dicens. Spūs domini ſuꝑ me eo ꝙ vnxit me ⁊cͣ. ¶ De exorciſta. orciſta ſcd̓m yſidoꝝ grece. latine di citur adiurans. ſiue increpās vocatur Inuocat em̄ ſuꝑ cathecumīos ſeu ſuꝑ eos qui habent ſpūm immundū. nomē domini iſiū adiurans ꝑ illud vt egrediat̉ ab eis. de quo in ſexta ꝑte ſub ſabbato ſancto dicet̉. De cet igitur vt munduꝫ habeat ſpūm qui debet im mundis ſpiritibus imꝑare. Ad eum itaqꝫ ꝑtinet exorciſmos memorit̓ retinere. manus ſuꝑ ener guminos et cathecuminos exorcizādo imponere Et ſecundū conciliū cartaginen̄. ip̄is energumi nis in domo dei aſſiſtentibꝫ victū quottidianum oportuno tꝑe miniſtrare. Refert ioſephꝰ regē ſalomonem modos exorciſmi. id eſt cōiuracionis ad inueniſſe. quibus immūdi ſpiritus ab homine obſeſſo ꝑ eleazarum exorciſta pellebant̉ ita vt reuerti vlterius non auderent. Huic officio man cipati exorciſte vocati ſūt. de quibus in euāgelio legitur. Si ego in beelzebub eicio demonia. filij veſtri exorciſte vicꝫ in quo eiciunt. et imitantur

queſtores qui erant apud gentiles. Sane iuxͣ de cretum tholetani concilij. exorciſta cum ordinat̉ accipiat de manu epiſcopi librum in quo ſcripti ſunt exorciſmi ſiue adiuratōnes. dicente ſibi ep̄o Accipe et conmēda memorie. et habetō poteſta tem imponēdi manus ſuꝑ energuminū ſiue bap tizatū. ſiue cathecuminū. Libri ergo accepcio et verba p̄miſſa ſunt de ſub̓a huiꝰ ordinis. cetera ſūt ſolēnitatis. Energumini ſūt qui a demonibꝫ obſeſſi ſūt. vel lunatici ſiue morbum caducū paci entes. ſic dicti ab erge qd̓ eſt labor. et mene qd̓ ē defectus. et noys qd̓ eſt mens. quia ſcꝫ defectum mentis in defeſtu lune maxime paciunt̉. Cathecū mini dicunt̉ in fidei articulis ante baptiſmū in ſtructi. Hoc officium implemꝰ dum per noſtras orōnes viciū dyaboli de homīe expellimus. Xp̄c hoc officiuꝫ exercuit quādo de maria magdalena ſeꝑtem demonia eiecit. ¶ De Acolito Coliti grece latine ceroferarij vl̓ ac cenſores luminum nuncupant̉. Hij ab aaron filij eius mīſterij ſui ſumpſerūt exēplū. iuxta illud exo. Precipe filijs aaron vt offerant oleū de arboribus oliuaꝝ pu riſſimū. piloqꝫ contuſū. vt ardeat lucerna ſemꝑ in tabernaculo teſtīonij. et collocabāt eā aaron et filij eius. et vſqꝫ mane luceat coram dn̄o. quod ergo tunc ſacerdotes agebant. hoc nunc acoliti faciunt in miniſterio lucernaꝝ. quoniā p̄parant luminaria in ſacrario. multa quippe non ſoluꝫ in nouo. veꝝ eciā in veteri teſtam̄to legi moſaice ſuꝑaddita legimus et mutata. Vnde dauid in li. paralipo. dixiſſe ꝑhibetur. non erit officiū leui tarum vt portēt vltra tabernaculū et omīa vaſa eius ad miniſtrandū. Acoliti autē ſcd̓um yſidoꝝ cereos ferūt accenſos dum legit̉ euangeliū aūt offert̉ ſacrificiū. non vt tenebras aeris. ſed cor dis illuminēt. cum ſol forte eodeꝫ temꝑe rutilet et vt ꝓximis oꝑa lucis oſtendāt. atqꝫ ad ſignum leticie demonſtrandū. vt ſub typo lumīs corꝑa lis illa lux oſtendat̉ de qua in euāgelio legitur. Erat lux vera que illuminat omnē homine veni entem in hunc mundū. Ipſi eciā preparant pro eukariſtia fug̓geſta vinū et aquā ſeu vaſa in qui bus ponit̉ aquā et vinū. Acoliti imitant̉ carmi num ſcriptores qui erāt apud gētiles ſeu veriꝰ emūctores ſiue luminū extinctores. qui lucernas emungebāt. et luminaria ꝯtinuabant. vt nadab et abin. Sane iuxta decretū ꝯcilij tholetam aco litus cum ordinat̉. ab ep̄o quidam doceat̉ quali ter in officio ſuo agere debeat. Sed ab archidia cono accipiat ceroferariū. ideſt candelabꝝ cum cereo. vt ſciat ſe ad accendēda eccleſie luminaria ideſt cereos dum euangeliū legit̉ mancipari. ac cipiat et vrceolū vacuū ad ſuggerendū ideſt ad miniſtrādum vinū in eukariſtia. ideſt in calicem in quo eſt eukariſtia ſanguīs xp̄i. Premiſſa igit̉ verba et vtenſilia ſunt huiōi ordinis ſub̓alia. ce tera ſunt de ſolēnitate. Hoc officium implemus dum ignē verbi celeſtis quo fratres ad cognoſcendum deum illuminent̉ et inflammentur pre dicando miniſtramus et dum lucem boni operis alijs mīſtramus. Dominus autē hoc officiū ſe ha bere teſtat̉ cum dicit ego ſum lux mundi. qui ſe quitur me non ambulat in tenebris. ſed habebit lumen vite. ¶ Se ſubdiacono. Remiſimus de nō ſācris et minoribus ordinibus. Nūc de ſacris et maioribꝫ qui anthonomaſice ſacri dicunt̉ ſubici amus. et pͥmo de ſubdiacono. Ordo em̄ ſubdiaconatus ſacer hodie ſcd̓m in noc̄. terciū re putatur. Siquidē ſubdiaconi nathineoꝝ vices in eccleſia rep̄ſentant. de quibꝫ in eſdra legit̉ ꝙ dauid dederat nathineos ad miniſteria leuitaꝝ Vnd̓ grece ypodiacones dicunt̉. quia officijs et preceptis leuitaꝝ ſubiacent et eis miniſtrāt. ex quoꝝ ordine fuit ille nathanael quē dominꝰ in euangelio cōmendauit dicens. Ecce verus iſrahe lita in quo dolus nō eſt. Mathmei autē hebraice dicuntur latine in humilitate dn̄o ſeruientes vl̓ deo oblati. Subdiacones debent ſcd̓um yſidorum oblaciones in templo dn̄i a fidelibus ſuſciꝑe. et leuitas ſupponendas altaribus deferre. calicē et patenā ad altare xp̄i deferre. et leuitis tradere eiſqꝫ mīſtrare. vrceolū quoqꝫ cum vino et aqua manile et manutergiū tenere ep̄o et preſpitero et leuitis ꝓ lauandis ante altare manibus aquā prebere. corꝑalia et ſubtractoria lauare. de qui bus recte placuit patribus vt qui mīſteria ſacra contractant legem continencie debeant obſerua re. ſicut ſcriptum eſt in ꝓpheta. Aūdamini qui fertis vaſa domini. tenet autē locū duum viroꝝ qui erant apud gentiles. Sane iuxta decretū cō cilij tholetani. ſubdiaconus cum ordinat̉ quia ma nus impoſicionē conſecratoriā non accipit. pate nam de manu ep̄i vacuā. et calicem vacuū accipi at dicente ſibi ep̄o. Vide cuius miniſterium tibi traditur. De manu vero archidiaconi. pro eo qd̓ in eius adiutoriū conſecratur accipiat vrceū. ſcꝫ cū vino et aqua. manile id eſt bacile et manuter gium. Premiſſa igit̉ verba et vtēſilia ſūt huiōi ſacramenti ſub̓alia. cetera ſunt de ſolemnitate. Queritur autē quare ſubdiaconus legit lectiōes ad miſſam cum non reꝑiatur hoc ſibi competere. vel ex nomine vel miniſterio ſibi cōceſſo. Reſpō deo. in primitiua eccleſia diaconus non legebat euangeliū. quia hoc ſtatutū non erat. poſtquam vero illud ſtatutū fuit. p̄ceptum eſt eciā vt ſub diaconꝰ qui diacono ſubeſt epl̓am ſiue lectionem legat. Subdiaconus autē vtitur amictū alba et baltheo ſicut et oſtiariꝰ. lector. exorciſta. et aco litus. et inſuꝑ tunica. et ſudario. tunicā ſtrictam portat vt ſe iuſticia quaſi lorica īduat. Sudario vt ſordes a vaſis extergat. de quo in ꝑte ſequē ti ſub ti. de tunica et maīpulo dicet̉. Hoc officio vtitur qui tante mūdicie eſt ꝙ ip̄ius exemplo et conſilio ceteri aſordibꝫ criminū lauentur. Xp̄us hoc officium exercuit quādo in chana galilee de aqua viū fecit. et qn̄ cena facta mittes aquam

in peluim pedes diſcipuloꝝ lauit. Canō adriam pape videt̉ innuere. ꝙ imperator debet ordinē ſubdiaconatus habere. vbi dicit̉. Adiutor et de fenſor tuus vt meum ordinē decet ſemꝑ exiſtam ſed non eſt ita. gerit tamē illud officiū. quoniaꝫ in die ordinacionis ſue receptus primo in cano incum a canonicis ſancti petri miniſtrat domino pape in miſſa in officio ſubdiaconatus. parando calicem et huiōi faciendo. Quidā eciam dicūt ꝙ ſit p̄ſpiter. iuxͣ illud. cuius merito quis nos ſacer dotes appellat. Imꝑator eciā pontifex dictꝰ eſt ꝓut intractatu de ep̄o dicetur. ¶ Se diacono. Iaconi grece dicunt̉ hebraice leuite. Latine vero mīſtri ſiue aſſumpti ſiue offerentes ſcd̓m yſidoꝝ Diacōnorum quidē ordo in libro numeroꝝ a tribu leui. filij iacob ſumpſiſſe legit̉ exordium. et inde leuite. id eſt aſſumpti vocabant̉. quoniā aſſump ti ſūt ad auxiliū ſacerdotum. vt eleazar et ytha mar. Dominus em̄ ad moyſen locutꝰ eſt dicens. Applica tribū leui. et fac eam ſtare in conſpectu aaron ſacerdotis et miniſtrēt ei. vt excubent et obſeruēt quicqͥd ad cultum ꝑtinet multitudinis coram cabernaculo teſtimonij vt cuſtodiāt vaſa tabernaculi ſeruientes in miniſterio. ſicut em̄ in ſacerdote ꝯſecracio. ita in diacono miniſterij di ſpenſacio habet̉. vt iam dicet̉. Aquīquageſimo aūt anno iuſſi ſūt leuite vaſa cuſtodire. et a. xxv annis et ſupra uiſſi ſūt in tahernaculo deſeruire tanꝙͣ etatis ad onera portāda robuſtē qui poſ ſent archam federis menſam ꝓpoſicionis et vaſa tabernaculi deportare. qd̓ et in nouo teſtamēto recolit̉ cum diacōnibus ſupra ſiniſtrum humeꝝ ſtola imponit̉ et in diebus ieiunioꝝ ſuꝑ eundeꝫ humeꝝ caſula complicat̉. quia quicquid laboris in hac vita ſufferimus tanquā in ſiniſtra porta mus. donec a ſiniſtra tranſeamus in dexteram in qua requiē habeamus. Hinc eciā diaconi cardina les menſā lateranen̄. altaris humeris ſuis in die cene ad ſacrariū deportāt. et in ſabbato ſancto ad altare reportāt. Ipſi qͦꝫ ſꝑ ſummū pontifi cem velut archam federis deportant. Non ergo diaconꝰ dalmaticā. nec ſubdiaconus tunicellam in diebus ieiunioꝝ in officio miſſe portāt ꝓpter racionē in tercia ꝑte ſub ti. de diacono. et in. vj. ꝑte ſub ti. de ſeptuageſima ſcriptam. Sed caſu las ſeu planetas ſuꝑ humeꝝ cōplicatas geſtāt non replicatas a dextris et a ſiniſtris ſicut facit ſacerdos. ſed ab interiori ꝑte ſuꝑ brachia eleua tas. Subdiaconus tamē epl̓am lecturus illā de ponit. qua lecta eam reſumit. Et dyaconꝰ euan gelium lecturus illā exuit. et eam decent̓ plicata ſuꝑ ſiniſtrum humeruꝫ imponit. et ſub brachio dextro ligat ita ꝙ ab humero ſiniſtro ad latus dextrū in modū ſtole deſcendat. ſic ꝙ circūcinc tus eam tenet donec dicat̉ illa vltima oratō poſt communionem. tunc em̄ illam induit ſicut prius Miſſa vero finita tam ſubdiaconus ꝙͣ diaconus illas depoīt. Sane hec diuina plena ſūt mīſterio planetas vero replicatas hijs tꝑibus portant. Primo ꝓpter iam ſupͣpoſitam racionē. Secūdo eas portant ad oſtendendū ꝙ ip̄i ad tanta ꝑfec cionē in illis tenent̉. ad quanta ſacerdos in alijs diebꝫ. et ad notandū ꝙ ex caritatē que ꝑ plane tam ſignificat̉ miniſtrant et non ex timore ꝓut in veteri lege fiebat. que erat lex timoris et nō amoris ſicut noua. p̄ſertim tꝑe ieiunij qd̓ ſine ca ritate factū meritoriū non eſt. Ferunt autē illas ab anteriori parte eleuatas. vt liberius valeant miniſtrare. et ad oſtendendū ꝙ ipſi iuxta apl̓um ad hebreos. que retro ſūt obliuiſcētes ad anterio ra ferunt̉. Portant eciā illas ſuꝑ brachia eleua tas. ad ſignificandū ꝙ oꝑe debet caritatē oſten dere quam gerunt in mente. per manus enim et brachia caritas ꝯgrue deſignat̉. Non aūt repli catas a dextris et a ſiniſtris ꝓut facit ſacerdos. ad inſinuandū diſſimilitudine poteſtatis et offi ciorum ſuoꝝ. Subdiaconꝰ tamē epl̓am lecturꝰ tanquā officio ſuo functurus illā deponit. Ipſe nanqꝫ ex officio ſuo vetereꝫ legem repreſentat. Vnde et epl̓e quandoqꝫ de veteri lege ſumuntur ſub qua non ex amore vt p̄miſſum eſt. ſed ex timo re ſeruiebat̉. quia ergo illud durauit quādiu lex durauit. Ideo ad hoc figurandū donec epl̓a finia tur. non tenet planetā que amorē deſignāt. Pia conus vero euangelium legēs eam nō deponit. ſed iuxta modū ſtole ſtare ſuo officio cōpetentis illani ſibi coaptat. quia eius officiū eſt doctrinā euangelicā que eſt lex amoris p̄dicare. et hoc ex amore qui facit iuguꝫ domini ſuaue qd̓ iugum ex quo omnia mundana premunt̉ ꝑ ſtolam ſuꝑ ſini ſtꝝ humeꝝ ſignificat̉. Cingit autē planeta.i. caritate ab humero ſiniſtro in latꝰ dextrum. vt ſit ei ſuaue iūgū domini in ꝓſperis et in aduerſis que ꝑ leuam et dexterā deſignant̉. tanquā arma tus in humeris ꝯtra aduerſa et ſuccinctus in la tere ꝯtra mundi ſuauia ſeu ꝓſpera. Aurſus dia conus duplex gerit officiū. ſcꝫ p̄dicandi populo Vnde lecturus euangeliū dicit populo dominus vobiſcum. et miniſtrādi ſacerdoti. Cempe ꝓpter predicādi officium caſulam ſuꝑ humerū portat qꝛ p̄dicator in preſēti vita oꝑa populi portare debet. qd̓ a legali ſacerdote tractū eſt. qui dum ſacrificabat ſummitates balthei ſuꝑ humeꝝ re flectebat ꝓ eo vero ꝙ ſacerdoti mīſtrat. et quia ꝓpter inſtantes ncc̄itates ire atqꝫ redire habet. dexteram habere debet expeditam et liberā. Vn̄ in tholetano ꝯcilio ita legit̉ vnum orariū oꝑtet leuitā geſtare in ſiniſtro humero ꝓpter qd̓ orat ideſt ꝓ eo quod p̄dicat. Freterea ſubdiaconus et diaconꝰ lecturi deponūt calulas quaſi ꝓfitē tes non eſſe veſtem ꝓpriam. ſed ob reuerenciam temꝑis recipere ꝯmodatam. Deniqꝫ circa finem miſſe diaconus planetā induit ad notandū ꝙ nō ſufficit opꝰ ex caritate inchoare niſi et in carita te perficiat̉. Tercio eciā dici poteſt ꝙ diaconus caſulam indues innuit ſe eſſe p̄dicatorem. qui in dilectione ferueat et vite contemplatiue nihiet Dum vero ſe illa p̄cingit et humero duplicatan

imponit opus p̄dicacionis oracionis et lectiōis intermit tit et ꝓximo in neceſſitatibus ſubueni quā reflectit in dexterā cum omīa refert ad ſum mum bonū. Et ſic dum caſulā induit mariam dum p̄cingit rep̄ſentat in miniſterio marthā. Quar to dum diaconus ieiuniorū tempore caſulaꝫ ſuꝑ humeꝝ replicat qͣſi gladiū contra hoſtē vibrat. ut dicetur in ꝓhemio tercie ꝑtis. In nouo vero teſtamento ordo iſte ab apoſtolis ſūpſit iniciū. qui ſeptē viros boni teſtimonij. plenos ſpiritu ſancto diaconos elegerūt. ut iam dicet̉. Vnd̓ et ſancti patres decreuerunt vt in matrice eccleſia ſeptē diaconi circa altare pōtifici in celebracōe miſſe aſſiſtant. Hij in apoc̄. dicunt̉ ſeptē angeli tuba canētes. qꝛ illoꝝ eſt alta miſteria de ſuper na inſpiracione foris reſonare. Hij ſunt ſeptem candelabrā aurea. quia xp̄i lucem euangelij alijs oſtendere debent. Hij dicūtur ſepteꝫ tonitrua. quia terribiliter commari debēt ꝙ omnis arbor qui nō facit fructuꝫ bonum ⁊cͣ. Hij p̄conis more palam admonēt ad orandū et genuā flectēdum. ad eos quidem pretinet aſſiſtere ſacerdotibꝰ et miniſtrare in omnibꝰ que agūtur in ſacramētis criſti. in baptiſmo. ſcꝫ in criſmate. in patena. in calice. oblacōes. id eſt hoſtias in ferre. et diſpo nere in altari. ꝯponere eciā. id eſt ornare menſā domini. id eſt altare atqꝫ veſtire crucē ferre pu ta in proceſſionibus et predicare. id eſt legere euangeliū. et apoſtolū. id eſt epiſtolā puta ſul diacōno deficiente. Nam ſic̄ lectoribus vetus te ſtamentum. ita diacōnibus nouum predicare. id eſt legere p̄ceptū eſt. Sicut em̄ dominꝰ donec euangelium predicauit miniſter fuit iuxta illud. Non veni miniſtrari. ſed miniſtrare. ita nulli alij magis conuenit euangelium legere ꝙͣ diacono qui mīſter interp̄tatur. Vnde cum ordinat̉ ideo ſtolam ꝑ quā xp̄i iugum ſignificat̉ accipit. quia euangeliū in quo de ip̄o iugo ꝯtinet̉ lecturꝰ eſt Ad ip̄m quoqꝫ ꝑtinet officium precum.i. dicere letamas. et recitacio nominū eoꝝ qui ordinādi vl̓ et baptizandi ſūt ipſe p̄monet aures adhibe̓ ad deū cum dicit. Humiliate capita veſtra deo. vel humiliate vos ad benedictionē. Ip̄e hortat̉ clamare dicendo. kyrieleyſon. In rogacionibꝫ ip̄e donat pacē. ſcꝫ ſubdiacono vel ſaltem cum dicit Dn̄s vobiſcū. et annūciat feſtiuitates. Hec ſiqui dem et alia plura ad eiꝰ ꝑtinent officium que in canonibꝫ iheronimi pleniius continētur. Debet eciā tanꝙͣ oculi ep̄i cuncta circuluſtrare et ep̄o referre. non tamē debent baptizare. nec dn̄icum corpus diſpenſare. niſi in neceſſitate. ſcꝫ ep̄o vl̓ p̄ſpitero abſentibus et iubentibus. nec poſſunt calicem bn̄dicere. non debēt eciaminter ſacerdo tes vel coram eis vel ſupͣ ipſos niſi eoꝝ iuſſu ſe dere. poſſunt tamen in cōuentu p̄ſpiterorum ro gati p̄dicare. Diacones tenēt loca quaternioꝝ qui apud gentiles erāt. Sane ſicut in canone le gitur. diaconus cum ordinat̉. ſolus ep̄us qui euꝫ benedicit manꝰ ſuꝑ caput illiꝰ imponit. qꝛ non ad ſacerdociū. ſed ad miniſteriū. ideſt ad diaconatum ꝯſecratur ideſt ordinat̉ Inactibꝫ tamen apl̓orum ita legit̉. Hos ſtatuerūt ante ꝯſpectū apl̓orum. et orantes impoſuerūt manus ſuꝑ eos In quo oſtendit̉ non ſolū ep̄m. verum eciā pre ſpiteros tūc aſtantes debere manū ſuꝑ diaconū dum ordinat̉ imponere. nunquid em̄ plꝰ poteſt precari ſolus ep̄us quā plures apl̓i. imponentes em̄ manum non dant ſpūm ſanctum. ſed orant vt ſuꝑ eos veniat. Tum igit̉ vſus omniū donorum non ſit in vno ſed in pl̓ibus. merito plures manꝰ imponūt. vt vnuſquiſqꝫ dominū deprecetur. vt ꝑtem de ſpū ſancto tribuat ordinando ad inſtar moyſi de cuius ſpū dn̄s dedit ſeptuaginta viris Ideo autē fit manus impoſicio ſuꝑ ordinandos. quia per manū oꝑa. per digitos ſancti ſpiritus dona. per caput vero mente intelligimꝰ. Recte ergo manus imponit̉. quia donis ſpūs ſancti in mentē imbuti ad oꝑa xp̄i mittunt̉. De manus im poſicione ſub ti. de ep̄o dicet̉. Sed cum diacono manꝰ imponat̉ querit̉ quare qn̄ poſtea fit p̄ſpꝰ ter ei manus imponit̉ iterato. Reſpondeo quia ꝑ conſecracione tranſit de oꝑe ad opus. ideſt de mīſterio ad dei īmolacioneꝫ. quod ſicut nec illud niſi gracia dei aduiti agere non valemus. ſuſpē ſio vero manuū fit dum oracio ſuꝑ caput effūdi tur ordinādi. Et nota quoniā tunc et ſuꝑ confir matos in frontibus et cum ſal et aqua. palle al taris. veſtes ſacerdotales et huiōi benedicūtur ideo hec manuū ſuſpenſio fit. quia virtus quedā manibus ꝯſecratis ineſt. que quaſi fuſcitat dum benedictio cum huius manuū ſuſpenſione ſuꝑ res effundit̉ benedicendas. Inde apl̓us monēs diſci pulum inquit. ANoneo te vt reſuſcites graciā dei que eſt in te ꝑ impoſicionē manuum meaꝝ. ij. ad thimo. j. c. Vt ſicut corde ꝑ affectum. ſic corpore ꝑ ſuſpenſionē manuum deuocio excitet̉. Non eniꝫ ſolum in rebus animatis. veꝝ eciam in maīatis virtus con̄ſtit. Vnde nōnulli aſſerunt ꝙ virtute templi ſi quis illud ex deuotōne ingredit̉. venia lia in eo delent̉. Rurſus ſuſpenſio huiꝰ in ꝓlacio ne exorciſmoꝝ potiſſime fit quaſi ſacerdos ip̄o corꝑis actu fugādo dyabolos virtute ꝯſecracio nis manuū cōminet̉. Tercio poteſt dici ꝙ diſpē ſacio ſacramentoꝝ ſoli deo principaliter. mini ſtris. vero eccleſie miniſterial̓r competit. ip̄i em̄ nichil a ſe. ſed a pnͥcipaliter agentē habēt. quia ergo in ſacramentoꝝ diſpenſacione veſtium vl̓ aque et huius benedictione ſeu ꝯſecracione aliqͣ ſpūalis ſanctificacio ꝯfert̉. quā miniſtri de ſuis meritis non ꝯfiſi debent ab ip̄o deo corde et oꝑe poſtulare. congruū eſt hec ꝑ eleuacionem ſeu ſu ſpenſionē manuū ꝑ. quas oꝑa intelligunt̉ expri mi. Vnde trenoꝝ. iij. Leuemꝰ corda noſtra cum manibus. Hiaconus dalmatica vtit̉. vt diſcat oc cultam racionē ſublimiū indagare. Vnde in qui buſdam eccleſijs ea non niſi in feſtis vtit̉. quia di ſcipuli ſublimia non intellexerūt. niſi poſtquam dn̄s eſt glorificatus. Et vtit̉ ea ſine alba. temꝑe oblacionis et electionis tantū. ſicut ſtatuit zozi mus papa. Ad hoc diacono cum ordinat̉ tradit̉

ſub certis verbis ſtola et codex euangelij. q̄ res et verba ſūt huius ſacramēti ſub̓alia. cetera ſunt de ſolēnitatē. Ideo autē ſtolam accipit. qꝛ euan gelium qd̓ per xp̄i iugum figurat̉ lecturus eſt. Hoc officio vtit̉ qui corpus et ſanguinē xp̄i di ſcrete diſpenſat. et qui ad orandū et vigilanduꝫ ſui exemplo alios hortat̉. Xp̄us vero hoc officiū exercuit quā do poſt cena ſacramentū corꝑis et ſanguinis ſui ꝓprijs manibus diſcipulis diſpēſa uit. et iteꝝ quando apl̓os hortatus eſt ad oran dum dicens. vigilate et orate ⁊cͣ. Et quando euā gelium p̄dicauit. cexdota. Acerdotalis ordinis inſtitucio a vete ri lege exordiū ſumpſit. Dn̄s nanqꝫ le Igitur p̄cepiſſe moyſi. Applica inqͥt fra trem tuū aaron ad te cum filijs ſuis de medio filioꝝ iſrahel. vt ſacerdocio michi funga tur. Vnxit ergo moyſes aaron in maiorē ſacer dotem filios vero illiꝰ in minores. Vnde ꝓpheta inquit. Moyſes et aaron in ſacerdotibus eius.i. primi et ſūmi inter ſacerdotes fuerūt. ip̄e tamē moyſes pͥor fuit ꝙͣ aaron ordine. et maior admi niſtracione. hinc eſt ꝙ moyſes illum inſtruebat et tanꝙͣ minore redarguebat. ſed quo ad ꝯſecra cionem ſacerdotalē pares fuerūt. Aoyſes autē non offerebat hoſtias. ſed ſolū vota ꝓ populo. Ante legem eciā ſacerdotes fuiſſe legunt̉. Vnde melchiſe dechiuſtus ſacerdos dei altiſſimi legit̉ extitiſſe. cui decimas ex omnibus ſpolijs abrahā tanꝙͣ ſacerdoti ꝑſoluit. Erant autē multi mino res ſac̓dotes quos cananeos cōiter appellabant et vnus erat ſūmus ſacerdos quē vocabant ſpe cialit̓ arabarchū. Sed et dauid vigintiquatuor ſūmos ſacerdotes īſtituit. ſedecim de eleazar. et octo de ythamar. quibus tn̄ omnibꝫ vnū p̄fecit quē ſtatuit principē ſacerdotū. et ſingul̓ ꝑ ſor tem vicis ſue diuiſit ebdomedas. quarum octaua ꝑuenit abie. de cuius genere zacharias pater iō hannis baptiſte deſcendit. In nouo quoqꝫ teſta mento xp̄c maiores et minores ſacerdotes conſti tuit. vicꝫ. xij. apl̓os. et. lxxij. diſcipl̓os. ꝑ apl̓os electos quos p̄mittebat binos in omnē ciuitateꝫ et locum qūo ip̄e erat venturus. Sicut em̄ deus ꝑ moyſen ſūmos pontifices regēdis populis in lege ꝑfecit. et ad eoꝝ ſocietatis et oꝑis adium̄ tum ſequētis ordinis viros et ſecūde dignitatis elegit. Nam in eleazaro et ythamar filijs aaron paterne tranſfudit plenitudinis abundanciā vt ad hoſtias ſalutares et frequēcioris officij ſacra menta miniſterium ſufficeret ſacerdotū. Et ſicut in heremo p. lxx. viroꝝ prudentū mētes moyſi ſpiritum ꝓpagauit. quibus ille vſus in populo īnumerabiles multitudīes facile gubernaret Sic et xp̄c apl̓is ſuis diſcipulos addidit. quibus illi totum orbem ſanctis p̄dicacionibus repleuerūt. ſicut hec et alia in pontificali ſubordinacione ſa cerdotis habētur. Apl̓oꝝ itaqꝫ vices maiores obtinent ſacerdotes. ideſt ep̄i qui dicuntur ſūmi diſcipuloꝝ vero minores. ideſt ꝑſpiteri. Petruꝫ autem quaſi in ſūmum elegit. ei pre omnibꝰ cla ues regni celoꝝ tradēs. et ip̄m p̄ ceteris ponēs caput et fidei fundamentū inqͥens. Tu es petrꝰ et ſuꝑ hāc petram edificabo eccleſiā meā. iuxta illud ꝓphete. Pro patribus tuis nati ſūt tibi filij ⁊cͣ. Apoſtoli vero ep̄os p̄ſpiteros et leuitas or dinauerūt. ſicut in ꝓhemio huius ꝑtis dictū eſt Sacerdotes ergo ſūt ſucceſſores. lxx. viroꝝ qui bus dominus moyſi ſpūm ꝓpagauit et. lxx. diſci pulorum. ſicut ep̄i ſunt vicarij moyſi et apl̓orum Ceterum ſcd̓m yſidoꝝ p̄ſpiter grece. latine ſeni or interpretat̉ non modo ꝓ etate vel decrepita ſenectute. ſed ꝓpter honorem et dignitatē quā. acceperūt. Senectus em̄ venerabilis eſt. et cani ſunt ſēſus homīs. Vnde et dn̄s inquit ad moyſen Congrega mihi. lxx. viros de ſemoribus iſrahel qͥs tu noſti ꝙ ſenes ſint populi et magiſtri. Pre ſpiter quoqꝫ ſcd̓um iheroniinū. nomē eſt etatis. ep̄s vero dignitatis. Porro ſicut in li. numeroꝝ legit̉ moyſi p̄cipit̉ vt eligat p̄ſpiteros.i. ſenio res. Vn̄ in ꝓuer. dicit̉. Gloria ſenū eſt canicies. hec vero canicies ſapīam deſignat. de qua ſcrip tum eſt. Canicies hominū prudencia eſt. Cumqꝫ nongentis et eo amplius annis ab adam vſqꝫ ad abraham vixiſſe homines legimus. nullus alius primus appellatꝰ eſt preſpiter. id eſt ſenior niſi abrahā. qui multo paucioribus annis vixiſſe con uincitur. Non ergo ꝓpter decrepitā etatem. ſed ꝓpter ſapienciā preſpiteri nominant̉. Hinc eſt ꝙ illi duo iudices qui falſo iudicauerūt fuſannaꝫ preſpiteri vocati ſunt. qui autē preſpiteri nunc nuncupant̉. olim principes populi. vt chore da than et abyron. vel igr̄atus aut magiſter tem pli vt nichodemus et gamaliel. dicebant̉. Dicit̉ aūt preſpiter quaſi alijs viuendi p̄bens iter. vel prebens beatū iter. vicꝫ populo de exilio mundi ad patriā paradiſi. De p̄ſpitero eciam dicet̉ ſub ti. de epiſcopo. Sacerdos vero antiſtes dictus ē quia ante ſtat. et ſupͣ ſe nullum in eccleſia habet Dicitur quoqꝫ ſacerdos aſacrificādo qꝛ cōſecrat et ſanctificat. Vnde eciā dicit̉ ſacerdos qͣſi ſacra dans vl̓ ſacer dux. vt ait beda. et greg̓ in paſto rali li. ij. c. xviij. Sacerdos eciā dicit̉ iuſticie cul tor. iuxta illud. Cuius merito qͥs nos ſacerdotes appellat. In pleriſqꝫ locis ſacerdotes capellani vocantur. Nam antiquitꝰ reges francie ad bella ꝓcedentes cappam beati martini ſecū portabāt que ſub quodā tentorio ſeruabat̉. quod ab ipſa cappa dictū eſt capella. et clerici in quoꝝ cuſto dia ip̄a capella erat inde capellan dicebant̉. et ꝯſequenter ab illis ad cūctos ſacerdotes nomen illud in quibuſdā regionibꝫ eſt tranſfuſū. Sunt eciam qui dicunt ꝙ antiquitus in expedicionibꝫ in tentorijs fiebant domuncule de pellibꝫ capra rū ſuꝑtecte. in quibꝫ miſſe celebrabant̉. et inde capelle nomen tractu eſt. Sacerdotes vero gen tilium flamines dicebant̉. ſicut in ꝓhemio huiꝰ ꝑtis dictum eſt. Preſpiteri vices gerūt edilium qui apud gentiles fuiſſe noſcunt̉. Sane ſecundū canonicā tradicionē preſpiter cum ordinat̉ ep̄o

eum benedicente et manum benedictoriam ſupra caput eius tenēte. et omnes p̄ſpiteri qui pn̄tes ſunt manus ſuas iuxta manus ep̄i teneant ſupra caput illius. ſpiritum ſanctū inuocantes. que ma nus impoſicio opeꝝ ſancti ſpūs exercitacionem ſignificat. Nam ꝑ caput mes accipit̉. ꝑ digitos ſpiritus ſancti dona. per manus oꝑa figuramus. Quare autē fit manꝰ impoſicio cum facta fuerit cum in diaconum ordinaret̉. dictuꝫ eſt ſub ti. de diacono. Vngunt̉ eciam manus p̄ſpiteri oleo in ſui ordinacione. de quo in ꝑte prima ſub titulo de vnctōibus dictū eſt. Sacerdotes vicē gerūt xp̄i dum ꝓ peccatis obſecrant. et ꝑ penitenciaꝫ reconciliant pct̄ores. mediatores em̄ ſunt inter deum et homines. ꝓut in ti. ſe. plenius oſtendet̉ Hij ſtolam ſuꝑ vtrumqꝫ humeꝝ accipiunt vt ex hoc ſe per arma iuſticie eſſe munitos intelligāt. ꝓut in ſequēti ꝑte ſub ti. de ſtola dicet̉. Accipi unt quoqꝫ de manu pontificis calicem cum vio et patena cum hoſtia quatenus hijs inſtrumētis poteſtatē ſe accepiſſe cognoſcāt. placabiles ho ſtias et corpus et ſanguinem xp̄i offerendi. Vn̄ ep̄us hec tribuēs dicit. Accipite poteſtatē offer re ſacrificiū deo miſſamqꝫ celebrādi tam ꝓ viuis quā ꝓ defunctis in nomine dn̄i. Hoc ordine nul lus in eccleſia celſior eſt. ep̄is tamen quedā ſuꝑ additā eſt poteſtas. ſic̄ in ꝓximo ti. dicet̉. et in huius ꝑtis ꝓhemio tactū eſt ne ſi eadē poteſtas paſſim penes omēs ſit obediēcia ſoluat. et ſcan dalum generet̉. Non autē vacat a mīſterio ꝙ or dinator. ordinatū in ſacerdotem cōicans oſcula tur. Diaconus vero vel ſubdiaconꝰ ordinati cōi cantes oſculant̉ manū ordinatoris. Racio diuer ſitatis eſt primo vt ꝑ hoc ordinū notet̉ diſtinc tio ꝓut in quarta ꝑte ſub ti. de cōicacione ſacra menti dicet̉. Scd̓o quia pontifex oſculādo ſacer dotem denotat ꝙ ille ad equalitatē ordinis reci ꝑitur quantū ad ſacramentū eukariſtie ꝯſecran do qd̓ eſt ſacramentū amoris qui ꝑ oſculū ſigni ficatur. Diaconus vero et ſubdiaconꝰ non recipi unt̉ ad talem equalitatē. ſed ad imitacionē bone oꝑacionis que ex caritate ꝓcedit. et ꝙ ſecundū greg̓. per manꝰ oſculū deſignat̉. Sane ei qui in ꝑſpiterum ordinatur tradunt̉ ſub certis verbi ſtola et caſula. calix cum patena. et eciā inungi tur. que res et verba ſunt huiōi ſacramenti ſub ſtancia. cetera vero p̄cedenciā et ſequēciā de ſo lēnitate ſūt. Porro ſicut ait beatus augꝰ. ſacer dotes ſcire debēt libꝝ ſacramentoꝝ ſiue miſſale lectionariū. antiphonarium. baptiſteriū. compu tum. canones pmales. pſalteriū. omelias. ꝑ cir culum anni diebꝫ dn̄icis et feſtiuis aptas. ex qui bus omnibꝫ ſi vnū defuerit ſacerdotis nomē vix in eo conſtabit. Magnus eciā dioniſius inquit. Subſtancia ſummi ſacerdotij ſūt eloquia diuini tus tradita. ideſt vera diſciplina ſeu ſciēcia diui naruꝫ ſcripturaꝝ. Et ꝓpheta. Tu ſcienciā repu liſti. et ego te repellā ne ſacerdocio mihi funga ris. non debēt em̄ diſcere que ex officio alios de bent docere. De p̄miſſis vero libris et omelijs in ꝓhemio. vj. ꝑtis dicetur. Item qui ſint canones penitenciales. et vtꝝ ſacerdos pn̄ias in illis dif finitas valeat moderare. et que ſacerdotes ſcire oportet. diximus in aureo reportorio noſtro ſub ti. de. pe. et re. De cōputo in finali ꝑte dicemus Hoc officium xp̄c exercuit quādo poſt cenam pa nem et vinū in corpus et ſanguinē ſuum diuina virtute ꝯuertit dicens apl̓is. Accipite et come dite. hoc eſt corpus meū ⁊cͣ. Excellencius quoqꝫ hoc officio vſus eſt cum ꝓ peccatis humani ge neris ſeip̄m in ara crucis obtulit pr̄i. Idem ep̄us ſacerdos et hoſtia. et adhuc gl̓ioſus implet dum ſedens ad dexterā patris interpellat ꝓ nobis. ¶ De epiſcopo Ropter ea que ſpecialit̓ officio epiſco pali incumbūt. epiſcopatus int̓ ordi nes in ſacris canonibus connumerat̉. Epiſcopi aūt nomē plus ſonat oneris qua honoris. Nam ep̄us grece̓ ſuꝑintendēs int̓ pretat̉ latine ſpeculatoris officiū gerens. Nam ppoſitus in eccl̓ia ſpeculator dictꝰ eſt. iuxta qd̓ dn̄s inquit ꝓphete. ffili homīs ſpeculatorē dedi te domui iſrahel vt plebi ſibi cōmiſſe non negli genter incūbat ſed vitā et mores eoꝝ et cuncta diligēter ꝓſpiciat. Quia ergo ep̄us ſpeculator eſt. ideo ex inſtitucione clemētis primi. cathe dra ſiue locus eius in eccleſia alcior eſt vt ſupinten dat et ppl̓um cuſtodiat. omneſqꝫ ꝯſpiciat et illū cuncti. ſicut viniatori alcior locꝰ eſt ꝓ vinea cu ſtodienda. Ob hoc inquit apl̓us qui epiſcopatū deſiderat bonū opus deſiderat. nō dixit honoreꝫ ſed opus. qm̄ epiſcopus nō tam vt pſit quantū vt ꝓſit eligit̉. Rurſus faldiſtoriū ep̄i ſpūalem iuriſdictione annexā pontificali dignitati deſig nat. quā exercere diffiniendo non debet. niſi pro tribunali ſedēs. qd̓ probat̉ ex verbis dn̄i dicen tis in euangelio. Supra cathedrā moyſi ſedent ſcribe et phariſei. que dixerīt facite ⁊cͣ. Per ſca bellum vero tꝑalis poteſtas ſignificat̉ que ſub iecta eſſe debet ſpūali. ſicut ꝓbant gelaſiꝰ papa et innoc̄. iij. in ſua epl̓a decretali. et a ſpūali per diſciplinā correctionis cōculcatur quando vero exorbitat ꝑ peccatū. Vnde psͣ. Donec ponā ini micos tuos ſcabellū pedū tuoꝝ. Pontifex vero princeps ſacerdotū eſt. quaſi pons et via ſequē cium factus. Ipſe eciā ſummus ſacerdos. ip̄e eciā pontifex maximus nuncupat̉ vt p̄miſſum eſt. Ip̄e nanqꝫ efficit ſacerdotes atqꝫ leuitas. ip̄e officia et eccl̓iaſticos ordines diſtribuit et diſponit. et p̄ordinator eſt in cunctis Ipſe qd̓ vnuſquiſqꝫ fa cere debeat on̄dit. Antea autē pontifices et re ges erant ꝓut tactuꝫ eſt in prima ꝑte ſub ti. de conſe. Maioꝝ em̄ hec erat conſuetudo. vt rex et ſacerdos et potifex eſſet. Vnde et romani imꝑa tores pontifices dicebant̉. Dicitur eciam preſul quoniā in concilio p̄ſidet. Dicit̉ eciam antiſtes. quia ante alios ſtans peminet ppl̓o. Vel ab anti qd̓ eſt contra. quoniā heret icis ꝯtradicit vt pa ſtor lupis. Ordo ep̄alis vnde ꝓceſſit dictum eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Sane ꝯſecracio ep̄alis in

qua ſpiritus ſanctus digne ſumenti dat̉ ſemꝑ in die dominica et hora tercia fit. quoniā ep̄i vicem apl̓orum obtinent. quibus in die ꝑenth̓. et hora terciā ſpūs ſanctus datus eſt. non tamen poteſt quis in ep̄m conſecrari die illa quā in p̄ſpiterum ordinat̉. ſed et iuxta canonum ſtatuta ep̄us cum ordinat̉. cōprouinciales ep̄i ꝯuenire debent cum metropolitano. et duo epiſcopi ponant et tene ant euangelioꝝ cōdicē ſuꝑ caput et ceruicē eiꝰ ſiue ſuꝑ humeros. vno ſuꝑ eum fundēte benedie tionē. reliqui vero omnes ep̄i qui aſſunt manibꝫ ſuis caput eius tangāt. ſiquidem tenet̉ liber ſuꝑ caput eius. primo vt dn̄s firmet euangelium in corde ip̄ius. Secundo vt ꝑ hoc intelligat cui la bori et oneri ſubiciat̉. quia omnē qd̓ hic eminet. id eſt omnis p̄latus plus meroribus ꝙͣ honoribꝫ gaudeat. Tercio ad notandū ꝙ pondus euange lice p̄dicacionis eum circumquaqꝫ ferre pigere non debet. Quarto ad monendū illum vt magis ſolito iugo ſubiciat et obediat euangelico. Triū autē epiſcopoꝝ adminus computato metropo li tano pn̄cia requirit̉ racione et exemplo. Racio ne ne tantū beneficiū videat̉ furtiue ꝑſtitum. vt ꝓ illo pariter p̄ces ad deū effundant. Exemplo qꝛ et iacōbus frater dn̄i a petro et iacobo et io hanne apl̓is ordinatꝰ eſt ep̄us iheroſolimitanꝰ Manus vero impoſicio ſumpſit exordiū ab yſaac quidum iacob benedixit impoſuit ſibi manū. et moyſes ioſue cum eum populo p̄fecit. et dominꝰ apl̓is cum eos principes mundi ꝯſtituit. Sed et ip̄i apl̓i per manus impoſicionē ſpūm ſanctū de derunt. De manus impoſicione dictū eſt ſub ti. de diacono. Ceteꝝ circa ep̄i ordinacionē ſciend̓ eſt ꝙ ip̄e ſabbato hora veſpertina examinat̉ de moribus et ſtatu p̄terite vite. vbi ter benedictio petit̉. vt ſācta trinitas in ordinacione p̄eſſe mō ſtretur. Mane vero ſequēti examinat̉ de futura ꝯuerſacione et fide exprimitiue eccleſie inſtitu cione ꝓpter ſuſpectos in fide moribꝫ et ꝯdicione et vngunt̉ caput eius et manus. de quo dictū eſt in prima ꝑte ſub ti. de cōſecra. Deinde vngūtur manus eius. et dat̉ ei mitra in capite in ſignuꝫ ꝙ benedictionē omniū genciū dedit illi. et teſtamē tum ſuum ꝯfirmauit ſuꝑ caput eius. dant̉ eciam ei baculus et annulus. de quibus in ſequenti ꝑte dicet̉. Singula autē cum ꝓprijs verbis tradunt̉ et fiunt. que verba et capitis et manuū vnctio. et pollicum ꝯfirmacio. baculi et annuli atqꝫ euā gelij tradicio ſūt huius ſub̓a ſacramenti. cetera ſūt ſolemnitatis. De euangelij et baculi traditō ne et quare ꝯſecratus equum albū ſeu albis co opertum equitat dictū eſt in p̄dicto ti. de cōſe cracione. Conſecrat̉ autem ep̄us inter epl̓am et euangeliū. nec pōt die ſue ꝯſecracionis ordines celebrare. quia ip̄e tunc non celebrat. ſed ꝯcele brat pnͥcipaliter celebranti. papa tam̄ qui ante ymnum angelicū conſecrat̉ hec poſſet. quia ipſe miſſaꝝ ſolemnia ꝑficit conſecratꝰ. Differt aūt inter ep̄os et ſacerdotes. qꝛ licꝫ ſex ſint que com muniter ꝑtinent ad omēs ſacerdotes. vicꝫ cathe cizare. baptizare. p̄dicare. conficere. ſoluere ac ligare. tamē ad pontificē nouē ſpectant. ſcꝫ cle ricos ordinare. virgines benedicere. pontifices conſecrare. manus imponere. baſilicas dedicare. degradandos depone̓. ſynodos celebrare. criſma ꝯficere. veſtes et vaſa ſacrare. Sūt et alia que ad officiū epiſcoꝑale ꝑtinent puta in frōte criſ mare. benedictionem ante pacem dare et ſimilia. Verumtamen et maiores et minores ſacerdotes. cōiter in quibuſdā vicem gerūt ſūmi pontificis ideſt xp̄i dum vicꝫ ꝓ peccatis obſecrat et ꝑ pe nitenciam reconciliant peccatores. Vnde apl̓us Deus erat in xp̄o mundū ſibi reconcilians. et po ſuit in nobis verbū reconciliacionis. obſecramꝰ ergo ꝓ xp̄o reconciliemini deo. Aediatores em̄ ſūt ſacerdotes int̓ deū et hoīes. dum et p̄cepta dei populo deferūt predicando. et vota ppl̓i deo porrigunt ſupplicando. quocirca tales debēt exi ſtere vt et deo grati et hominibus ſint accepti. Nam vt ait alexander papa. xp̄i ſacerdotes quā to digniores fuerint tanto faciliꝰ in neceſſitati bus ppl̓i ꝓ quibus clamant exaudiūtur. Et ſicut dicit apl̓us. Aediator non eſt vniꝰ et diſcordes reconciliare non poteſt qui ſimul vtriuſqꝫ ſociē tatis et amicicie vinculo non eſt ꝯcors. Si em̄ is. qui diſplicꝫ ad intercedendū mittit̉. irati animꝰ ad deteriora ꝓuocatur. Ep̄us quoqꝫ et ſacerdos nomine p̄ſpiteri intelligunt̉. ſicut patet ex hijs que ad titum apl̓us ſcripſit. qui eundeꝫ et ep̄um et p̄ſpiterum nominauit. Qd̓ autem idē ſit ep̄us et ꝑſpiter multis racionibꝫ comprobat̉. Preſpi teri a filijs aaron in veteri teſtamēto ſūpſerunt exordiuꝫ. Epiſcopi vero ab ip̄o aaron. qui vero tunc vocabant̉ ſacerdotes nunc p̄ſpiteri dicunt̉ qui tunc pnͥcipes ſacerdotū. nunc ep̄i nominant̉ Hodie autē ideo diuerſa ſunt vocabula vt ep̄us non dicat̉ preſpiter vel ecōtra. quoniā antiqui tus quando pietati ſtudebāt preſpiteri in omni loco ordinabant̉. et apud iudeos qui ppl̓o p̄erat p̄ſpiteri dicebant̉ hoc nomē honoris accipiētes vocabant̉ eciam ep̄i ab illo opere qd̓ implere vi debantur eo ꝙ cōſiderare habebant quecūqꝫ ad pietatis cultū fuerant conſtituta. Hinc eciā ihe ronimꝰ ſic ait. Olim idem preſpiter qui et ep̄us et anteꝙͣ diaboli inſtinctū ſtudia ſiue diſſenſiōes in religione fierent. et diceret̉ in populis. ego ſum pauli. et ego ſum appollo. ego cephe. com mum preſpiteroꝝ concilio eccleſie gubernabā tur. Poſtꝙͣ autem vnuſquiſqꝫ eos quos baptiza uerat ſuos eſſe putabat. non xp̄i. in toto orbe de cretū eſt vt vnus de p̄ſpiteris ſupponeret̉. Epi ſcopi ergo nouerint ſe magis conſuetudinē quā diſpenſacione dominice veritatis p̄ſpiteris eſſe maiores. Auguſtinus vero dicit ꝙ quanquā ſe cundum vocabula q̄ vſus obtinuit ep̄ūs ſit p̄ſpi tero maior. auguſtinꝰ tam̄ iheronimo minor eſt. Hoc officium xp̄c exercuit qn̄ manꝰ ſuꝑ capita diſcipuloꝝ leuans eis bn̄dixit dicens. Accipite ſpūm ſanctum. quoꝝ remiſeritis peccata remit tuntur eis ⁊cͣ.

¶ Incipit liber tercius de indumentis ſeu orn amentis eccleſie. ſacerdotū atqꝫ potificū. et alio rum miniſtrorum. Aubrica. N quotidiano vſu non eſt veſtibus ſācris vtendū Ad notandū ꝙ ſicut mutacionē habitus ſecund̓ literam facimus. ita et ſcd̓m ſpiritū agamus. No ergo cum veſtibus cōis vite vſu pollutis in ſanc taſanctoꝝ ingrediam̉. ſed cum ꝯſciencia munda et veſtibꝫ mundis et ſacris deo ſacramēta trac temꝰ. Vnde ſtēphanꝰ ppͣ ſtatuit ſacris veſtibꝫ nō niſi in eccl̓iaſticis et deo digīs officijs vti. Et ezechiel̓. xliij. Non ſanctificabāt populū in ve ſtibus ſuis. Habet ergo ſcd̓m iheronimū religio diuina alteꝝ habitu in eccleſiaſticis officijs. aliū in cōi vſu. vt cuncto ppl̓o xp̄iano exemplū p̄beat bone conuerſacionis. quatenus loti prius ſordes noui xp̄o fiant homines. Exuit em̄ tunc ſacerdos veterem hominem cū actibus ſuis et induit nouū qui ſecundū deum creatus eſt. Per veſtes quoqꝫ quibus in ſacris vtimur tantū. non omnia ſacra menta fore ppl̓o reuelanda intelligimꝰ. Et nota ꝙ tꝑe ludouici imꝑatoris filij karoli magni ep̄i et clerici ſingula auro texta et exqͥſitas veſtes et alia ornamenta ſecularia depoſuerūt. Sacre aūt veſtes a veteri lege vident̉ aſſumpte. p̄cepit em̄ dominus moyſi vt faceret aaron ſac̓doti et filijs eius veſtes ſanctas in gloriā et decorē vt loti et ſacris veſtibꝫ induti fungerent̉ officio in ſacris exo. xxviij. xxxj. xxxv. et. xl. capitulis. Docuit em̄ dominꝰ moyſen ꝑ quadraginta dies facere pon tificalia et ſacerdotalia veſtimēta ſacerdotibus et leuitis ſuis. ornamenta quoqꝫ et litheamina ſed et maria tenuit et fecit illa in vſum miniſterij tabernaculi federis. Quedā tamē ab apl̓is ſumū tur. ſed tam ille ꝙͣ iſte virtutes deſignat vel mi niſterium incarnacionis. Sane pontifex celebra turus exuit veſtes quotidianas. et induit mūdas et ſacras. Et pͥmo ſandalia calciat vt ſit memor dn̄ice incarnacionis. Secundo ſibi imponit amic tum. vt motus et cogitatus. fauces et linguam cohibeat vt fiat cor mundū. ſpūm rectum ꝑcipi ens inuiſceribus innouatū. Tercio albā talarem vt habeat mundiciā carnis ꝑſeuerantē. Quartō cingulum. vt impetus luxurie refrenet. Quinto ſtolam in ſignū obediencie. Sexto tunicā iacinc tinam. ideſt celeſtē ꝯuerſacionē. Septimo ſuꝑ induit dalmaticā. ideſt ſanctā religionem et car nis mortificacionē. Octauo chirothecas. vt decl̓ net vanam gloriā. Nono annulū vt diligat ſpon ſam ſicut ſe. Decimo caſulā ideſt caritatē. Vnde cimo fudariū. vt quicquid fragilitate vel igno rancia peccat penitēcia tergat. Duodecimo pal lium ſupponit. vt oſtendat ſe imitatorem xp̄i. qui languores noſtros tulit. Tredecimo mitram vt ſic agat ꝙ coronam mereat̉ ꝑcipere eternā. De cimoquarto baculū. ideſt autoritatē poteſtatis et doctrinē. Et poſtea tapeta calcat. vt terrā de ſpicere. et amare celeſtia diſcat. Omnibus auteꝫ p̄miſſis veſtibus induit̉ a miniſtris. quia ei vt ve ſtes induat ſpirituales angeli ſuffragantur. vel quia vicarius eſt xp̄i cui angeli miniſtrant et oīa ſeruiunt. Rurſus pontifex tanquā aduocatus et pugil cum hoſte pugnaturus antiquo veſtibus ſacris quaſi armis induit̉. iuxta apl̓um vt iam di cetur. Primo ſandalia pro ocreis habet. ne quid macule vel pulueris affectionuꝫ inhereat. Scd̓o amictus ꝓ galea caput cōtegit. Tercio alba ꝓ lorica totum corpꝰ cooperit. Quarto cingulum ꝓ arcū. ſubcingulū pro pharetra aſſumit. et eſt ſubcingulū illud qd̓ dependet a cingulo quo ſto la pontificis cum ipſo cingulo colligat̉. Quinto ſtola collum circundat quaſi haſtā contra hoſteꝫ vibrans. Sexto maniplo ꝓ claua vtit̉. Septimo caſula quaſi clipeo tegit. manus libro ꝓ gladio armatur. de ſingulis eciā aliter dicet̉ infra. Hec itaqꝫ ſunt arma quibus pontifex vel ſacerdos ar mari debet ꝯtra ſpūales nequicias pugnaturus Nam vt inqͥt apl̓us. arma milicie noſtre nō ſunt carnalia. ſed ad deſtructionē muniminū potēcia Et in alia epl̓a ad eph̓. vj. Induite vos inqͥt ar matura dei vt poſſitis ſtare aduerſus īſidias dia boli ptate ergo ſuccincti lumbos veſtros in ve ritate. et induiti lorica iuſticie. et calciati pedēs in p̄paracione euangelij pacis. in omnibꝫ ſumen tes ſcutū fidei in quo poſſitis omnia tela nequiſ ſimi ignea extinguere. et galeā ſalutis aſſumere et gladium ſpūs qd̓ eſt verbum dei. Hec quideꝫ armatura eſt p̄miſſa ſeptuplex veſtis ſacerdota lis ſignificatiuā ſeptēplicis virtutis ſacerdotis et repſentatiua xp̄i veſtium quibus indutꝰ fuit temꝑe paſſionis vt infra dicet̉. Prouideat ergo diligent̓ ep̄us. et attendat ſtudioſe ſacerdos vt ſignum ſine ſignificato nō ferat. id eſt vt veſtem ſine virtute nō portet. ne forte ſimilis ſit ſepul chro a foris dealbato. intꝰ vero omni ſpurcicia pleno. Quiſquis em̄ ſacerdos indumentis ornat̉ et honeſtis moribus nō induitur qͣnto venerabi lior apparet hominibus. tanto reddit̉ indignior apud deum. Pontificalem itaqꝫ gloriaꝫ non iam honor cōmendat veſtiū. ſed ſplendor animaruꝫ. quoniā et illa que quondā carnalibꝫ blandiebā tur obtutibus. ea pocius que in ip̄is erant intel ligenda poſcebāt. vt quicquid illa vel amia in fulgore auri. in nitore gemmaꝝ et in ml̓timodi oꝑis veritate ſignabāt. hoc iam in moribꝫ acti buſqꝫ clareſcat. cum et apud veteres reuerentia ipſa ſignacionum ſpecies obtineret. et apud nos cerciora ſint exꝑimenta rerū q̄ꝫ eniginata figū rarum. ꝓut hec et alia in pontificali vbi agit̉ de epiſcopi ꝯſecracione legunt̉. Sic itaqꝫ munitus ad certamē ꝯtra ſpiritualia nequicie in celeſtibꝫ et ꝓſedanda ī ſubditos iudicis ira ad altare ꝓce dit. et ꝑ confeſſione diaboli renunciat domino et ſeip̄m accuſat. Populꝰ vero quaſi ꝓ ſuo pugile oraturus in ꝓfeſtis diebus terre ꝓſternitur. Dum aūt ille oraciones et alias recitat qͣſi totis viribus ꝯtra diabolū pugnat. Dum diaconus in ieiunijs ante euangeliū caſulā ſuꝑ humeꝝ repli cat. quaſi gladiū contra hoſtē vibrat. Dum epl̓a

legitur. voce preconis imꝑatoris edicta dantur cantus ſūt tubicine precentores choꝝ regentes ſunt duces exercituū ad pugnā inſtruentes. qui bus laceſſentibus alij ſubueniūt. Cantus autē ſe q̄ncie eſt plauſus ſeu laus victorie. Dum euange lium legit̉ hoſtis quaſi gladio vulnerat̉. aut ex ercitus poſt victoriam diſperſus adunat̉. Ep̄us p̄dicans eſt imꝑator victores laudans. Oblacio nes ſunt ſpolia que victoribus diuidunt̉. Cantꝰ offertōrij ē triūphus qui debet̉ imꝑatori. Pax aūt ē in fine dat̉. vt populi quies hoſte ꝓſtratō inſtruetur. Et deinde ppl̓us data licencia per ite miſſa eſt. cum gaudio de victoria et pace obtēta ad ꝓpria redit. Celebraturus itaqꝫ miſſam ep̄us aut ꝑſpiter indumētis ſuo ordini ꝯgruentibus ſe exornat et veſtiū cultui actionis que ꝯueniāt ornam̄ta. Circa qd̓ notandū eſt ꝙ ſex ſunt indu menta ſacerdotibus et ep̄is cōmunia. quia et ſex ſunt in quibus cōmunis p̄ſpiteroꝝ et epiſcopo rum poteſtas ꝯſiſtit. Nouem ſūt ornamenta pon tificibus ſpecialia. qꝛ et nouē ſunt in quibꝫ ſpe cialis ep̄orum poteſtas ꝯſiſtit. Per hunc ergo communiū et ſpecialiū indumentoꝝ numeꝝ cō inuītas et ſpecialitas poteſtatū inter ep̄os et ſa cerdotes ſignificat̉. de quo in ꝑte p̄cedenti dic tum eſt ſub ti. de ep̄o. Hoc etem̄ tam in nouo ꝙͣ inveteri teſtamento legit̉ ꝯſtitutum. vt ponti fices preter cōmunes veſtes habeant ſpeciales ſed ibi quatuor erant cōmunes. et qͣtuor ſpecia les. ꝓut dicet̉ ſub ti. de legalibus indum̄tis. qd̓ ſiquid em racio miſtica poſtulabat nam ille date ſunt carnalibꝫ et mundanis. quoniā quaternariꝰ numerus ꝯuenit carni ꝓpter quatuor humores et mundo ꝓpter quatuor elemēta. Hec autē ſpūa libus et ꝑfectis date ſunt. Nam ſenariꝰ numerˢ qui ꝑfectus eſt. qꝛ reddit̉ ex ſuis ꝑtibus aggre gatis ꝑfectis cōuenit. Vnde et ſexto die ꝑfecit deus celum et terraꝫ et omnem ornatū eoꝝ. ſed et cum in plenitudine tꝑis ſexta veniſſet etate ſexto die ſub hora ſexta redemit genus humanū Senarius ergo numerꝰ ꝑfectus eſt. quia ſuo or dine numeratus perficitur. Nam cum vnum duo et tres dicunt̉. ſenarius numerus implet̉. vel qꝛ in tribus ꝑtibus diuidit̉. ideſt in ſexta tercia et dimidia. vicꝫ in vno duobꝫ et tribus. Nouenariꝰ eciam ſpūalibus cōuenit. qꝛ nouem ſūt ordines angeloꝝ qui ſcd̓m ꝓphetam ꝑ nouem geminaꝝ ſpecies deſignant̉. Quindēcim ergo ſūt ornamē ta pontificis quindecim virtutū gradus ip̄o nu mero deſignācia. quos ꝑ quindecim cantica gra duum psͣ. diſtinxit. Veſtes em̄ ſacerdotales vir tutes ſignificant quibꝫ debēt ſacerdotes ornari ſecundū illud ꝓpheticū. Sacerdotes tui induant̉ iuſticiā. et ſancti tui exultent. Que talares dicun tur. quia talus eſt finis corꝑis. ꝑ quod oſtendi tur ꝙ non ſufficit opꝰ bonū inchoare niſi ſtudea tur p̄ſeueranti fine cōpleri ꝓut ſub ti de tunica dicet̉. Sic ergo noſter pontifex plura quā octo induit veſtimenta. quamuis aaron non niſi octo habuiſſe legat̉. quibus moderna ſuccedūt. quod ideo eſt. quoniā oportet iuſticiā noſtram magis abundare quā ſcribarum et phariſeoꝝ. vt intra re poſſimꝰ in regnū celoꝝ. Poteſt eciā dici dici ꝙ noſter pōtifex octo habet a capite vſqꝫ ad pe des exceptis veſtim̄tis pēdū et manuū. ſcꝫ amic tum. albam. cingulū. et ſtolā duas tunicas. caſu lam. et palleū. veſtimentū em̄ pedum pociꝰ ꝑti net ad noſtꝝ ꝙͣ ad aaron. qꝛ noſtris dictum eſt. euntes in omnes gentes ⁊cͣ. Deniqꝫ p̄ter premiſ ſas veſtes ſacris ordinibus et miniſtris deputa tas. eſt et alia quedā veſtis linea que ſuppelliciū dicitur de quo quibuſſibet ſeruicijs altaris et ſa crorum vacantes ſuꝑ veſtes cōmunes vti debēt put in ſequēti ti. dicet̉. Suppellicium aūt ꝓpter ſui candore mundiciam ſeu puritatē caſtitatis de ſignat. iuxta illud. Omni tꝑe veſtimenta.i. oꝑa tua ſint candida. id eſt munda. ꝓpter nomē vero ſuū carnis mortificacionē figurat. Dictū eſt em̄ ſuppelliciū eo ꝙ antiquitꝰ ſuꝑ tunicas pellicias de pellibus mortuoꝝ animaliū factas induebat̉ qd̓ adhuc in quibuſdā eccleſijs obſeruat̉. repre ſentantes ꝙ adam poſt peccatū talibus veſtitꝰ eſt pellicijs. Tercio denotat innocenciā. et ideo ante omnes alias veſtes ſacras ſepe induit̉. quia diuino cultui deputati innocenciā vite cūctis vir tutum actibus ſupponere debent. iuxta illud psͣ. Innocentes et recti ad heſerunt michi. Quarto ppter ſui latitudinē congrue caritatē deſignat Vnde ſuꝑ ꝓphanas et cōmunes veſtes induitur ad notand̓ ꝙ caritas oꝑit multitudinē peccato rum. Quinto ꝓpter ſui formā. quia in modū cru cis format̉. paſſionem dn̄i figurat. quodqꝫ illud gerentes crucifigidebēt vicijs et ꝯcupiſcencijs Fiunt aūt ſuppellicie in quibuſdā locis de criſma libus lineis que ponunt̉ ſuꝑ infantulos baptiza tos. exēplo moyſi qui de purpura et biſſo et alijs a populo in tabernaculo oblatis fecit veſtes qui bus aaron et filij eius induerent̉. quando mīſtra bant in ſanctis exo. xxxix. c. Eſt eciā et alia veſtis que pluuiale vel capavocat̉. que credit̉ a legali tunica mutuata. Vnde ſicut illa tintinabulis. ſic iſta fimbrijs inſignim̉ que ſunt labores et huiōi ſollicitudines. Habet eciam capuciū. qd̓ eſt ſuꝑ num gaudiū. ꝓlixa eſt vſqꝫ ad pedēs. ꝑ qd̓ ꝑ ſe uerancia vſqꝫ ad finē ſignificat̉. in anteriori ꝑte aꝑta eſt. ad notandū ꝙ ſancte cōuerſantibꝫ vita patet eterna. ſeu ꝙ eoꝝ vita patere debet alijs in exemplum. Rurſus ꝑ capā glorioſa corporuꝫ īmortalitas intelligit. Vn̄ illā non niſi in maio ribus feſtiuitatibꝫ induimus. aſpiciētes in futu ram reſurrectionē. quando electi depoſita carne binas ſtolas accipiēt. vicꝫ requiem animaꝝ. et gloriam corpoꝝ. que capa re cte interiꝰ patula eſt et niſi ſola neceſſaria fibula incōſuta quia cor pora iam ſpiritualia facta nullis animā obturba bunt anguſtijs. Fimbrijs eciā ſubornatur. quia tunc noſtre nichil deerit imꝑfectioni. ſed quod nunc exꝑte cognoſcimus tunc cognoſcemꝰ ſicut et cogniti ſumus. Quidam autē heretici garriūt nuſqͣꝫ reꝑiri in nouo teſtam̄to ꝙ xp̄c vl̓ diſcipl̓i

eius p̄miſſis veſtibus induerentur. reprehendē tes nos temere. qꝛ talibus ornam̉. quoniā ſicut iohannes ait. ꝯn̄s ſurgens de cena poſuit veſti menta ſua et poſtea alia nunquā accepit niſi ſuā nos vero vt dicūt plura alia ꝙ veſtimꝰ reueſti mus in miſſa in qua cenā ipſam imitamur. et dn̄s ab hijs qui volunt ambulare in ſtolis nos cauere p̄cepit dicens. Cauēte a ſcribis qui volūt ambu lare in ſtolis. dicunt em̄ ꝙ hoc facimus vt iuſtio res et excellenciores ppl̓is appareamus conͣ illud Vos eſtis qui iuſtificatis vos coraꝫ hominibus. deus aūt nouit cordavr̄a. quia quod hominibus altū eſt. abhominacio eſt apud deū. Error autē iſte ex p̄miſſis aꝑtiſſime ꝯfutatur. Legit̉ quoqꝫ ezechiel̓. xlij. et. xliiij. Cum ingredient ſanctua rium meū et accedēt ad menſā mea vt mihi mini ſtrent et cuſtodiant cerimonias meas veſtibus vtant̉ lineis. nec aſcendit ſuꝑ eo quicꝙͣ laneum. Cunqꝫ egredient̉ atriū exterius ad ppl̓um exuēt ſe veſtibus in quibꝫ miniſtrauerūt. et non ſancti ficabūt ppl̓um in veſtibꝫ ſuis. Et nota ꝙ oſtiarij. lct̄ores. exorciſte. et acoliti veſtibꝫ albis vtunt̉ vicꝫ ſuppellicio. amicto et alba. et balteo. vt an gelos dei mīſtros. ꝑ caſtitatis mundiciā imiten tur. et in eis in carne glorioſa effecta ſpūali qͣſi in albis veſtibus ſocient̉. Inde eſt ꝙ pociꝰ lineis veſtibꝫ vtunt̉. qꝛ ſicut linū multo labore ad can dorem ꝓducit̉. ſic neceſſe eſt ꝑ multas tribulatō nes ad regni gl̓iam ꝑuenire. In ꝯcilio magoter̄ ſtatutum eſt ꝙ ep̄us in ordinatōne ſua recipiat orariū. baculum et ānulū. p̄ſpiter orariuꝫ et pla netam. diaconꝰ orariū et dalmatica. ſubdiaconꝰ patenā et calicē. et cum degradant̉ ea ꝑdūt. Et in ꝯcilio tholetano ſtatutū eſt ꝙ diaconus tꝑe oblacionis tantū. ſcꝫ qn̄ legit euangeliū v̓tatur alba. i. dalmatica. Notādum quoqꝫ eſt ꝙ veſtes euāgelici ſacerdotis aliud deſignat in capite ſcꝫ in xp̄o aliudqꝫ figurāt in membris. quanqͣ et ca put et membra ſacerdotis nuncupant̉. ad caput dicit pſalmigraphus. Tu es ſacerdos ineternū ſcd̓um ordinem melchiſedech. Ad membra vero dicit apl̓us. Vos eſtis genꝰ electu regale ſacer docium. Exponēda ergo ſunt eoꝝ miſteria. Pri mō ſcd̓m ꝙ membris. ꝯſequenter ſcd̓m ꝙ capiti ſcꝫ xp̄o ꝯueniunt. ꝓut in quolibet capl̓o diſting uetur. De ornamentis autē et palleis et veſtibꝫ eccl̓ie vel altaris in ꝑte prima dictū eſt vbi agi tur de picturis. Porro ſex indumenta ſacerdoti bus et ep̄is cōmunia ſunt hec. amictꝰ. alba. zona ſeu cingulum. ſtola mampulus. planeta. Nouem vero pontificibꝫ ſpēalia ſunt hec. calige. ſanda lia. ſuccinctoriū. tunica. dalmatica. cirotece. mi tra. amnulus. baculus paſtoralis. De quibus om nibus ſingulatim ꝓſequimur. et eciā de fudario et de palleo et de coloribus quibꝫ eccleſia in ec cleſiaſticis vtit̉ indumentis et de legalibꝫ indu mentis. e amictū. Rimo de ſex ornamentis ep̄is et ſacer dotibus cōibus eſt ſecundū p̄miſſa di cendum. Lotis itaqꝫ manibus. ep̄us ſeu ſacerdos celebraturus aſſumit amictū quo caput tegitur quem pontifex loco ep̄hot ſiue ſuꝑhumeralis et racional̓ habet. et nunc eciā ſuꝑhumerale vocari poteſt ſignificans ſalutē que ꝑ fidem tribuitur. De hoc apl̓us ad eph̓. vj. Galeā ſalutis aſſumite ſignificat eciā caſtitatem cordis et corꝑis. quia et renes et pectus ambit et tegit. et omnibꝫ ſa cris veſtibus ſupponit̉. ſed omnibꝫ ſuꝑeminet qꝛ caſtitas et debet eē intꝰ in pectore et foris in te rim oꝑe. Vd̓ in renibꝫ ſtringit̉. quia ibi p̄cipue luxuria dominat̉. Per amictum quoqꝫ ſuꝑ hume ros quia circūquaqꝫ diffundit̉ oꝑm fortitudo de ſignatur. Humeri nanqꝫ fortes ſunt ad oꝑa ꝑa genda. iuxta illud. Patriarche iacob ſuppoſuit humeꝝ ad portandū factus eſt tributis ſeruiēs Duo vaſculi ſiue due cordule quibꝫ amictꝰ ante pectus ligat̉ ſignificant intencionē et finem qui bus informandū eſt opus. ne fiat in fermēto ma licie et nequicie. ſed in azimis ſinceritatis et veri tatis. Sacerdos igit̉ non debet ocioſus exiſtere. ſed homīs oꝑibus infudare. ſcd̓um illud apl̓i ad thimo. Labora ſicut bonus miles ih̓u xp̄i. Laudā da tamen quorundā locoꝝ habet cōſuetudo. vt linea camiſia alba aut ſuppellicium ſuꝑ cōmunes veſtes inducit̉ priuſqͣꝫ amictus imponat̉. per qd̓ fides que primo adeſſe debet ſignificat̉. Porro amictꝰ ſuꝑ os planete reuoluit. de quo ſab ti. de planeta dicet̉. amictū quoqꝫ collū ſtringit̉. ꝑ qd̓ vocis caſtigacio intelligit̉. quoniā per collū in quo vox eſt vſus loquendi exprimit̉. Stringitur ergo collū ne inde ad lingͣuaꝫ mendaciū tranſire poſſit. Leuit̓ tamē cum eo pectus et fauces ſtrin guntur. ꝓut ſub ti. de cingulo dicet̉. Illo eciam caput oꝑimus ne circunquaqꝫ libere ꝓſpiciendo illicita cogitemus. Pectus ſeu cor eo tegit̉. quia animus ſacerdotis ad ea que incunibūt debet to tus eſſe intentꝰ. nec debet tunc ad vanitates vel ad aliqua mūdana libere meditāda diſſolui. Por ro amictus qūo ſacerdos caput obnubit. ſcd̓m ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o cōuenit ſignificat id qd̓ in apoc̄. deſcribit̉. vicꝫ angelum dei fortē deſcendiſſe de celo amictū nube. Et in yſaia. Ecce dominꝰ aſcen det ſuꝑ nubem candidā. veniens em̄ ad ſaluacio nem mundi ſaluator mūdi dei filius. angelꝰ mag ni ꝯſilij amictus eſt nube dum diuinitatē abſcon dit in carne. Nam caput viri xp̄c. caput xp̄i deus Hoc ergo carnis latibulū ſignificat ſacerdotis amictus. qd̓ per illā ſindonem expreſſius ſignifi catur. quia ſummus pontifex caput obducit. de qua in ti. de ſuccinctorio dicet̉. et pulchre quidē qd̓ per calciamentū pedum hocipſū per amictū capitis deſignat̉. quia diuinitas in carne latuit. et ꝑ carnē innotuit. Nam cū notus eſſet in iudea deus et in iſrahel magnū nomen eius. in ydumeā extendit calciamentū ſuum. et ante conſpectum genciū reuelauit iuſticiā ſuam. Amictus eciā re p̄ſentat oꝑimentū quo iudei velabāt faciem xp̄ſ dicētes mah̓. vj. Prophetiza nobis xp̄e quis eſt qui te ꝑcuſſit.

¶ De alba. Oſt amictū camiſiam ſiue albam ſacer dos induit que membris corꝑis conue nenter aptata nichil ſuꝑfluū aūt diſ ſolutum in vita ſacerdotis aut in eius embris eſſe debere demonſtrat. ſcd̓um ꝙ legit̉ Omni tempore veſtimenta tua ſint candida. Fit autē de biſſo vel lmno. ꝓpter qd̓ ſcriptū eſt. biſſi num ſunt iuſtificaciones ſanctoꝝ. eſt aūt biſſus linum egipciacū. Sicut em̄ biſſus vel linum can dorem que ex natura non habet. multis tonſioni bus attritum acquirit ꝑ artem ſic et homīs caro mundiciam quā non obtinet ꝑ naturam ꝑ exer cicia bonoꝝ oꝑum multis caſtigacionibus mace rata ſortit ꝑ graciam. Sacerdos ergo ſecūdum apl̓um caſtiget corpus ſuū. et in ſeruitutē redi gat. ne forte cum alijs p̄dicauerit ip̄e reprobus fiat. Habet autē alba capuciū qd̓ eſt ꝓfeſſio ca ſtitatis. Habet eciā lingulā que ſignificat ling uam ſacerdo talē que ligat contuniaces et abſol uit penitentes. Rurſus hec veſtis que in veteri ſacerdocio linea vel pōderis grece ſeu tunica tā laris dicebat̉ ſtricta fuiſſe deſcribit̉ ꝓpter ſpūm ſeruitutis iudeoꝝ in timore. jn nouo vero larga eſt ꝓpter ſpūm adopcionis in libertate. qua nos xp̄c liberauit. Quod aūt aurifriſium et gramata diuerſis in locis ac varijs operibus ad decorem habet. illud inſinuat qd̓ ꝓpheta dic̄ in psͣ. Aſti tit regina a dextris tuis in ve. deau. cir. varie. Rurſus alba cingulo ſtringit̉ vt omīs voluptas carnalis aſtricta intelligatur dicente dn̄o. Sint lumbi veſtci precīcti. Aamfeſte quoqꝫ tam albe quam eciā tunicelle conuenient̓ eſſe debent ſtrio te non nimis laxe vt labant̉. Et brachia nudent̉ habentes in ſūmitatibus aurifriſia. ad deſignan duꝫ aureos torques qui brachia nūda beati mar tini miſſam celebrātis miraculo ſe decent̓ oꝑue rūt. ꝓut in ſexta ꝑte ſub eiꝰ feſto dicet̉. Per al bam eciam qua corpus a ſurſū vſqꝫ ad deorſum tegitur ſpes que ex gracia prouenit eccleſie de ſurſum et ex meritis eccleſie deorſuꝫ figurat̉. De hac apl̓us ad romanos. viij. Sepe ſalui facti ſu mus. quia vero vſqꝫ ad talos deſcendit ꝑſeueran ciam deſignat ꝓut tactum eſt ꝓpe finem in ꝓhe mio huiꝰ partis. Porro ſcd̓um ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o ꝯuenit alba que eſt lineū veſtimentū longiſſime diſtans a tunicis pelliceis que ex mortuis anima libus fiunt. quibus adam veſtitus eſt poſt pec catum nouitatem vite ſigni ficat. quam xp̄us et habuit et docuit et tribuit in baptiſmo. de qua dicit apl̓us. Exuite veterem hominē cum actibꝫ ſuis et induite nouū qui ſcd̓um deum creatus eſt Nam et tranſfiguracione reſplenduit facies eius ſicut ſol et veſtinienta eius facta ſunt alba ſicut nix. Semꝑ enim veſtimenta xp̄i munda fuerunt et candida quia peccatū non fecit. nec inuentus eſt dolus in ore eius. Hec eciā veſtis repn̄tat al bam veſtē in qua herodes illuſit xp̄o. luc̓. xxiij. ¶¶ De zona ſeu cingulo. bet aūt alba circa lumbos ſacerdotis ſeu pōtificis zona ſeu cingulo quod in lege et apud grecos baltheū dicebat̉ precingi. ne defluendo greſſum impe diat. vt caſtitas ſacerdotis ꝑ albam ſignificata nullius in centiuoꝝ ſtimulis diſſoluat̉. Cingulū nanqꝫ ꝯtinenciā ſignificat. Vnde ſint lumbi ve. p̄cincti ⁊cͣ. In lumbis qͥdem luxuria dn̄atur. ſicut dn̄s loquens de diabolo manifeſtat. Virtus eius in lumbis eius. et fortitudo eiꝰ in vmbilico ven tris eius. Sane a ſinſtro latere pontificis ex cin gulo duplex depēdet ſuccinctoriū. quia duo ſūt quibus caſtitas roborat̉ et ſine quibus difficile ꝯſeruātur. ſcꝫ oracio et ieiuniū. Vn̄ dominus ait Hoc genus demonij non eicit̉ niſi in oracione et ieiunio. Debent ergo lumbi ꝑ cōtinenciā p̄cingi et ꝑ abſtinenciā. Vn̄ apl̓us. State ſuccincti lum bos veſtros in veritatē. Veꝝ ſuccinctoriū quod vel piſonia vel ſubcingulū vocat̉. inter indumē ta legalia fuiſſe non legit̉. qꝛ et ſi legales ſacer dotes accincti tꝑe ſacrificij abſtine̓ deberēt. alio tamē tꝑe licite vacabāt amplexibꝫ. hodie auteꝫ addit̉ cingulū qꝛ moderni miniſtri habe̓ debent ꝯtinenciā. et ideo non ſolū cingi. ſed eciā ſuccin gi dn̄t. Ideo aūt duplex eſt ſuccinctoriū vt du plex caſtitas denotet̉. vicꝫ mētis que ꝑ cingulū ſignificat̉ a ꝑte ſiniſtra dependet. qꝛ pocior eſt caſtitas mentis ꝙͣ corꝑis. et dextra ꝑs pocior ē ꝙͣ ſiniſtra. Vn̄ gre. Lumbis p̄cingini cū carnis luxuria ꝑ carnis ꝯtinenciā coartamus. Cingulū quoqꝫ ꝯuenient̓ tꝑanciā deſignat. de ſubcingl̓o eciā dictū eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Et aduerte ꝙ pectꝰ et fauces lenit̓ cum amictu ſtringūtur qꝛ motus in noſtra pt̄ate non ſūt. Helias prius clauſit celum qn̄ pecijt ꝙ non plueret. ꝙͣ animū qn̄ deſiderabat vindicta de morte ꝓphetaꝝ. lin guā eciā ī hūido ſedet et ī madido et facile lubri cat̉. Vnde pnͥceps apl̓orum ad vocē ancille magi ſtrū negauit. ſed renes fortit̓ cingl̓o ſtringunt̉ vt caſtiget̉ corpꝰ et in ẜuitutē redigat̉ et īpe tꝰ luxurie defrenet̉ Porro ſcd̓ꝫ ꝙ capiti ſcꝫ xp̄o ꝯuenit zonā ſacerdotalis ſigͥficat illud qd̓ ioh̓es apl̓us ait. Conuerſus vidi ſil̓em filio hoīs p̄cinc tu ad mamillas zona aurea. ꝑ zonā aur eā ꝑfecta xp̄i caritas d̓ſignat̉. ꝙͣ dicit apl̓us ſuꝑemientē ſciencie caritate xp̄i. feruentē in corde radiantē in oꝑe. Cuius ſuccinctoriū illud ſigͥficat qd̓ yſa. xj. de xp̄o loquens p̄dixit. Erit iuſticia cingulum lumboꝝ eius. et fides cinctoriū renuꝫ eius. Nam iuſtus dn̄s iuſticiā dilexit. equitatē vidit vultus eiꝰ. Et fidelis dn̄s in ver. ſu. et.ſ. in. o. ſuis. Due ſūmitates ip̄ius due ſūt ꝑtes naturales iuſticie. quā xp̄s fecit et docuit. ſcꝫ qd̓ tibi non vis fieri alteri ne feceris. ſꝫ quecūqꝫ vultis vt faciāt vob̓ hoīes. et vos eadē facite ill̓. Cingulū ergo iuſti ciam ſigͥficat. cuiꝰ duo ſūt brachia ſeſe ꝯſtringē cia. ſcꝫ declinare a malo et oꝑari bonū. Repn̄tat eciā flagellū quo pilatꝰ cecidit iheſū. ioh̓is. xix ¶ de Stola

oſt cingulum ſac̓dos orarium ſiue ſto lam que leue domini iugum ſignificat ſiue que ē iugū p̄ceptorū domini ſuꝑ collum ſibi imponit̉. vt iugum domini ſe ſuſcipiſſe demonſtret. quā cum oſculo ſibi im ponit et deponit ad notandū aſſenſū et deſideri um quo ſe ſubicit huic iugo. Illa autē a collo ꝑ anteriorā deſcendēs dextrum et ſinſtrum latus adornat. quia per arma iuſticie a dextris et a ſini ſtris. ideſt in proſperis et in aduerſis ſacerdos debet eſſe munitus. quātenus nec aduerſis fran gatur nec ꝓſperis eleuet̉. Vnd̓ et cum ſacerdos in ordinacionē ſtolā accipit dic̄ illi ep̄s. Accipe uigum dei. iugum em̄ eius ſuaue eſt. et onus eius leue. ſuaue in proſperis. leue in aduerſis. Stola quippe vſqꝫ ad genua que curuant̉ ꝓtenditur vt nos mites corde et humiles inſinuet. Significat em̄ pacienciā de qua ſcriptū eſt. paciencia vobis neceſſaria eſt vt reportetis ꝓmiſſiones. Et iteꝝ In pa. v. p. a. v. Hinc eſt ꝙ ſtola cum zona ſeu cingulo a dextris et a ſiniſtris quibuſdā annexi bus colligat̉. quia virtutes virtutibꝫ ſociant̉ et iuuant̉ ne aliquo moueant̉ temptacōis impulſu Et ad deſignandū ꝙ tam in ꝓſperis ꝙͣ in aduer ſis debet xp̄i iugum pacienter ferri faciente glu tino caritatis. A quibuſdam vero pontificibus additur premiſſis verbis ſtola innocēcie induat te dominus. qd̓ ſtolā reſpicit primitiuā quē fuit innocencie ſigͥficatiua. Rurſus ſtola ab humero ſiniſtro ſacerdotis in dextꝝ dum ordinat̉ reflee titur. quia cum obediēcia incipiat ab actiua per dilectionē ꝓximi tranſit in ꝯtemplatiuā vitā ꝑ dilectionē dei. longitudo autē ſtole ꝑſeueranciā ſigͥficat. Duo brachia ſtole dependēcia ſigͥficant prudenciam et temꝑanciaꝫ. Vnde apl̓us ad thi. iij. Sobrie iuſte et pie viuamꝰ ⁊cͣ. Sed et ſcd̓um decretū bracaren̄. concilij debet ſacerdos de vno eodēqꝫ orario ceruicē ꝑiter et vtrumqꝫ humeꝝ pͥmens ſignum crucis in ſuo pectore preꝑare vt qui imꝑturbatus precipit̉ inter ꝓſꝑa et aduer ſa conſiſtere. virtutū ſemper ornamento vtroqꝫ circumſeptus appareat humero. Si quis aūt ali ter egerit excacioni d̓bite ſubiacebit. niſi forte quis dixerit hoc decretū ꝑ contrariā generalis eccleſie ꝯſuetudinē abrogatū. Nam vero vbiqꝫ ꝑtes ſtole reducunt̉ ante pectꝰ in modū crucis Crucem autē gerit dum xp̄i paſſionē cuius mini ſter eſt imitat̉ in mente. Orariū itaqꝫ iugū ſimuſ et onus eſt Iugum ſacerdotibꝫ. onus diaconibꝫ. Vnde fit vt ſacerdotibus circa collū. et diaconi bus ſuꝑ ſiniſtrum humeꝝ ponat̉. ſicut em̄ iugū collo portat̉. ſic et humeris onera ferunt̉. Lege in leuitico et videbis ſolos leuitas ferēdis oneri bus deſtinatos. In diacono eciā ſtola iugū ſig inficat. ꝓut in ꝑte ſcd̓a dictū eſt vbi de diacono agitur. Adhuc ſtola ſiniſtro humero diaconi im ponitur. qꝛ decet tꝑalia ſpūalibus deẜuire. vel quia dextrā diaconi oportet eſſe libera. vt expe diciꝰ ad miniſteriū ſacerdotis diſcurrat. de quo eciam ibi dictū eſt. Ad lumbos ſtola ſuccingit vt ſit fortis et expeditus cōtra pugnas libidinum quandoqꝫ tamē ſolum ſuꝑ ſiniſtꝝ brachiū pars ant erior ſtole cōplicatur. qd̓ tractum eſt a lega libus ſacerdotibus. qui dum ſacrificabāt ſūmita tes balthei ſuper humeꝝ reflectebant. In ep̄o vero vel ſacerdote ab vtraqꝫ ꝑte equal̓r depen det anteriꝰ. quia xp̄c cuius tipū gerunt qui eqͣm miter ſe habuit in ꝓſperis et in aduerſis que ꝑ leuā et dextrā ſignificant̉ habitatores terre ad celeſtia ducere deſiderabat qd̓ ſemꝑ ante ocl̓os mentis ſue gerebat. Dictum eſt autē orarium qꝛ quāuis ſine alijs indumentis ſacerdotalibꝫ bap tizare. conſignare. et alia plura orando facere li ceat. ſine orario tam̄ niſi magna neceſſitatē cogē te nichil hoꝝ facere liceat. In cōcilio triburen. in burcardo libro. v. c. p̄ſpiteri. legit̉ vt p̄ſpite ri non vadant niſi ſtola orario ve induti. Notand̓ autem eſt ꝙ antiquitꝰ ſtola erat veſtis candida ꝑtingens vſqꝫ ad veſtigia quā patriarche vtē bantur ante lege. quam primogeniti cum bene dictionem patris acciꝑent induebant. et domino victimas vt pontifices offerebant. Sed poſtꝙͣ alba cepit portari mutata ē in torquē. ꝑ prima ſtolam innocencia intelligitur que fuit in primo homine. Sed cum eam perdidit ꝓpter peccatuꝫ oportuit eam recuꝑare ꝑ vitulū ſaginatū. quia igit̉ ſuꝑeſt vt qui per inobedienciā cecidimꝰ. ꝑ obedienciā reſurgamus. recte ꝓ veſte innocēcie recuꝑanda ſubimus torqueꝫ obediencie. Nam ꝑ ſtolam qua nunc vtimur obedienciam accipimus euangelij crucifixi. Porro ſecundū ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o conuenit ſtola que ſuꝑ amictū collo ſacerdo tis incumbit. obediēciam et ſeruitutē ſigͥficat ꝙͣ dominus omniū ꝓpter ſuoꝝ ſalutem ſubijt. Nam cum in forma dei eſſet non rapinā arbitratus eſt eſſe ſe e. d. Exinamuit em̄ ſemetip̄m formaꝫ ſerui accipiēs factus eſt obediens vſqꝫ ad mortē. mor tem aūt crucis. Cauſam quippe mortalitatis nec traxit origine nec cōmiſit in opere. Stola eciam repreſētat ligatura quā iheſus ligatus fuit ad colūnaꝫ. Statutū eſt in canonibꝫ ne ſubdiaconi lectores. et pſalmiſte orarijs ſiue ſtolis vtant̉. ¶ De mamipulo. Via vero mentibus bene cōpoſitis et iuino cultui mācipatis ſepe ſubrepit accidiā que quodā torpore reddit aim dormiente. psͣ. Sormitauit aīma mea p̄ tedio. Ideo in ſiniſtra manu miniſter ad altā ris miniſteriū accedentis quedā apponit̉ mani pula que fanon vel manipulus vel ſudariū appel latur quatenꝰ iudore mentis abſtergat et ſapo rem cordis excuciat vt bonis operibus inuigilet de pulſu tedio vel torpore. Per manipulam em̄ bona opera vel vigilāciā deſignant̉. de qua dn̄s ait. Vigilate. qꝛ neſcitis quā hora filius hominis venturus ſit. Vnde ſponſa dicit in canticis. Ego dormio et cor meū vigilat. Per ſudarium eciam penitencia deſignat̉ quā labes quotidiani exceſ ſus et tediū mundane conuerſaciōis extergitur. de quo dicit̉. Dormitauit aīa meā ꝑ tedio. tedet

enim animam peccatoꝝ ꝯſciencie et infirmitatis corporee. ſignificat eciā futuroꝝ bonoꝝ retri bucionem. Vnde in quibuſdam locis quociens in feſtis albis vtunt̉ mampulos portāt. ex eo ꝙ in illa vitā vnuſquiſqꝫ ꝓpriam mercedē accipiet. Et venientes veniēt cum exultacione por. in. ſ. Itē quia mampulus penitenciā deſignat. inde eſt ꝙ ſudariū ſubdiaconi magis fanone ſac̓dotali for matur. quia vbi maior exceſſꝰ maior exigit̉ peni tencie fructus. De ſudario eciam infra dicetur. S āne mīſtri manipulū in brachio ſiniſtro ferūt ad notandū ꝙ ſtricti debent eſſe ad terrena. ſed ad celeſtia expediti. Antiqui aūt nō erant aſtric ti ad hoc. quia deo eciā ꝓ tꝑalibus ſeruiebāt. et ad ſignificandū nos in hac vita que ꝑ miniſtrū ſignificat̉ pati tedium ſuꝑflui humoris. i. delec tacionis et alia ſuꝑflua mētis. ad hoc manipulꝰ in ſiniſtra fidem in hac vita deſignat. Mampuli vſus ſumptus eſt non ab aaron. ſed ab antiquis patribus. quia ſicut legitur in martilegio bede. Arcenius ſudariū ſemꝑ ferebat in ſinū vel mānu ad tergendum effluenciā lacrimaꝝ. Porro ſcd̓m ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o ꝯuenit ꝙ ſacerdos manipulum portat in leua. deſignat ꝙ xp̄c brauium obtine bat in via. Per manipulū em̄ premium deſignat̉ iuxta qd̓ legit̉. Venientes aūt venient cum exul tacione portātes mampulos ſuos. Per leuā vita preſens accipit̉. iuxta illud. Leua eius ſub capite meo. et dextera eius amplexabit̉ me. Tp̄us autē ſimul fruebatur et merebat̉. fruebatur in patria et merebat̉ in via. Nam ſimul et brauiū compre hendebat et ſtadiū ꝑcurrebat. quia ſimul erat in patria et in via. nemo inquit aſcendit in celū niſi qui de celo deſcendit filius homīs qui eſt in celo. anipulus eciā rep̄ſentat funem quo ih̓us coni prehenſus a iudeis ligatꝰ fuit. Vnde ioh̓is. xiij. Comprehenderunt et ligauerunt eum. Manipu lus tamē poſt indutā planetam ꝯſueuit romano pontifici immitti. qd̓ eciam a pluribus obſeruat̉ de quo in quarta ꝑte ſub ti. de confeſſionē dicet̉ ſotandum aūt ꝙ diaconus et ſubdiaconꝰ ponti fici induenti et exuenti ſe ſacris veſtibus ſine ma nipulis ſeruiunt. Primo vt expedicius et liberiꝰ adminiſtrent. Secundo ad notandū ꝙ in tali ob ſequio non debet fructū querere temperalē. qui quādoqꝫ ꝑ manipulū ſignificat̉. iuxta illud psͣ. Venientes autē venient ⁊cͣ. Rurſus dum ponti fex ſe induit vel exuit diaconus ſtat a dextris et ſubdiaconꝰ a ſiniſtris. qꝛ diaconus ex ordine ſuo ad forciora et ꝑfectiora que ad dexteram ſignifi cantur aſſumit ꝙͣ ſubdiaconus. ¶ De caſula ſeu planeta. Oſtremo ſuꝑ omnes veſtes induitur caſula que quaſi parua caſa dicit̉. et a ſuꝑ brachia eleuat̉. ſignificās caritatē ſine qua ſacerdos eſt ſicut es ſonās aut cimbalū tinmniens ſicut enꝫ caritas oꝑit multitudinē peccatoꝝ. et omīa legis et ꝓphetaꝝ mandata ꝯtinēt. dicente apl̓o. Plenitudo legis eſt caritas. Sic et hec ve ſtis cuncta planat et omnia alia indumēta intra ſe claudit et cōtinet. De caritate dicit apl̓us. Ad huc excellenciorē viam vobis oſtendo. Si ling uis hominū loquar et angeloꝝ. caritatem autē non habeaꝫ nichil ſum. Et iteꝝ. Si fidem habeā vt montes tranſferā. caritatē autem non habeā nihil ſū. Hec ſiquidē eſt veſtis nupcialis de qua inquit in euangelio. Amice quomodo hūc intͣſti non habens veſtē nupcialē. Sine hac aūt nunꝙͣ ſacerdos debet ſuū officiū exercere. qꝛ ſemꝑ eum decet in caritatis vniculo ꝑmanere. Per hoc aūt ꝙ amictꝰ ſuper os planete reuoluit innuitur ꝙ opus bonū debet ad caritatē referre. Nam finis precepti eſt caritas de corde puro. et cōſciencia bona et fide non ficta. Qd̓ vero caſula in extenſio ne manuum in anteriorē et poſteriorem partem diuiditur ſignificat duo brachia caritatis. ſcꝫ ad deum et ad ꝓximū. Viliges inquit deum tuū ⁊cͣ In hijs duobꝫ mandatis pēdet tota lex et ꝓphe. te. Rurſꝰ latitudo planēte latitudinē ſignificat caritatis que et vſqꝫ ad inimicos extendit̉. Vnd̓ latum mandatū tuum minis. Due quoqꝫ plicatu. re ſiniſtre vicꝫ et dextre ſunt duo p̄cepta carita tis. ſcꝫ amor dei et ꝓximi. Puplicatur eciaꝫ ante pectus. ꝑ quod cor. et inter humeros. per quos opera exprimunt̉. et in eis veſtimentū ipſum du plex efficit̉ quia ſic debemꝰ bona oꝑa foris oſten dere ꝓximis vt eadem intus in corde coram dn̄o integra ſeruemus. Caritatem autē debemus ha bere in corde et opere et intus et foris. Rurſus ante pectꝰ duplicat̉. quoniā per caritatē bona voluntas et ſancta cogitacio generat̉. Puplica tur eciaꝫ inter humeros. quia per illā aduerſa a ꝓximis et ab aduerſarijs ſupportant̉. Ad brach iā auteꝫ eleuat̉ dum bona oꝑa caritatis oꝑamur Ad dexteram. dum oꝑamur bonū ad domeſticos fidei. ad ſiniſtꝝ dum extendit̉ eciaꝫ ad inimicos Adhuc triplicat̉ in brachijs. In dextro quidem dum fidelibus monachis clericis et laicis ſubue nimus. In ſiniſtro dum infidelibꝫ. ſcꝫ malis cri ſtianis iudeis et paganis neceſſaria miniſtramꝰ Per caſulā quoqꝫ recte oꝑa iuſticie deſignātur iuxta illud. Sac̓dotes tui induant̉ iuſticia. Sane ſacerdos ſuū agens officiū nō debet caſulā exue̓ quia precipiēte domino leuit̓. xxj. c. Non licet ei egredi de ſanctis. ſcꝫ rebus vel p̄ceptis. Porro ſcd̓m ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o conuenit caſula magni ſā cerdotis eſt eccl̓ia vniuerſal̓. de qua dicit apl̓us Quotquot in xp̄o baptizati eſtis xp̄m induiſtis Hoc eſt illud aaron veſtimentum cuius in oram deſcendit vnguentum. ſed a capite deſcendit in barbam. et a barba deſcendit in oram. quoniā de plenitudine ſpūs eius nos omēs accepimꝰ. pͥmo apoſtoli. poſtmoduꝫ ceteri. Cuod autem caſula vnica et integra et vndiqꝫ clauſa eſt. ſignificat fidei vnitatē et integritatē. Verūtamen in extē ſione manuū in anteriorē et poſteriorē ꝑtem qd̓ āmodo diuidit̉. deſignans antiquā eccleſiā que paſſionē xp̄i p̄ceſſit. et nouā q̄ paſſionē xp̄i ſubſe

quit̉. Nam et qui p̄ibant et qui ſequebant̉ clama bant dicentes. Ozanna filio dauid. bn̄dictus qui venit in nomine dn̄i. Hec eciā veſtis rep̄ſentat purpureū veſtimentū qūo milites circumdedē runt iheſum. ioh̓. xj. c. ¶ De caligis et ſandalijs. Vperius de ſex ornamentis tam ſacer dotibus ꝙͣ epiſcopis cōibus dictū eſt Nunc aūt de noue pōtificū ſpecialibꝫ dicendū reſtat. Et prius de caligis et ſandalijs videamꝰ. Veſtimentum aūt pedum nō habuit origineꝫ ab aaron qui duiitaxat in iudea conuerſabat̉. Ideoqꝫ necceſſe non habuit. ſed ab apl̓is quibꝫ dictū eſt. Euntes docēte omnes gen tes niſi forte quia dixerit ꝙ calige et ſādalia in locū femoraliū ſuccedunt. Celebraturi igit̉ pon tificis pedes interea dum dicunt̉ quinqꝫ pſalmi in p̄paracione euāgelij pacis caligis et ſandalijs calciant̉. quoꝝ pulchritudinē amimirabat̉ ꝓphe ta dicens. Quam ſpecioſi pedes euangelizanciū pacē euangelizanciū bonā. Vnde apl̓us ad eph̓. Calciati pedes calciamentis virtutū. Et in euan gelio legit̉ dominū miſiſſe diſcipulos ſuos ſanda lijs calceatos vtiqꝫ in p̄paracione euangelij pa cis. Si em̄ calciati non eſſent quomō ſuꝑ ſerpen tes et ſcorpiones calcare potuiſſent. Cogitent igit̉ epiſcopi cur ita calciati ſunt. imitent̉ eorum exempla quoꝝ imitant̉ calciamenta. Siquidem ꝑ pedes cōuenient̓ affectus intelligunt̉. Debent nanqꝫ habere affectꝰ et deſideria calciata. ne pul uere terrenoꝝ ſeu temꝑalium maculentur. Per huius quoqꝫ calciamentū ꝓhibicio pēdū ꝯgrue intelligit̉ ne vicꝫ ad illicita feſtinet. Quia vero affectus facilius inficiunt̉ et maculant tempore ꝓſperitatis qd̓ per dextera. quā tꝑe aduerſita tis qd̓ per ſiniſtrū intelligit̉. Ideo vt maiori ꝑi culo eicius occurrēdum oſtendat̉ a dextro pede pontifex incipit calciari. Prius tamen ꝙͣ ſanda lia pedibus imponant̉ caligis induūtur vſqꝫ ad genua ꝓtenſis ibiqꝫ ꝯſtrictis. quia p̄dicator pe dibus ſuis rectos debet face̓ greſſus ſuos et ge nua d̓bilia roborare. Nam qui fecerit et docuerit hic magnus vocabit̉ in regno celoꝝ. Calige qͦꝫ iacinctini.i. aurei ſeu celeſtis coloris denotat ꝙ celeſtes debent habe̓ pedēs.i. affectꝰ et firmos ne claudicet. ſed dicat cōfortamini puſillanimes Et conſequenter ſandalia pedibꝫ imponunt̉ que ſic vocant̉ ab herba vel ſandarico colore quo de pingunt̉. Habent auteꝫ deſubter integrā ſoleā de ſuꝑ vero coriū feneſtratū. quia greſſus p̄dica toris et ſubtꝰ dn̄t eſſe muniti ne polluant̉ trenis iuxta illud dn̄icum. Excutite puluerē de pedibꝫ veſtris. et ſurſū aꝑti quatenus ad cognoſcenda miſteria ſeu celeſtia reuelent̉. iuxͣ illud ꝓpheticū Reuela oculos meos et co. mi. de le. tua. In hoc quoqꝫ ꝙ deſuꝑ aꝑta ſunt ꝙ corda ſemꝑ ad deū erecta habere et oculos mentis ad ea que ſurſum ſunt aꝑire debemus ſignificat̉. Quod eciā ſubtꝰ ſolidā ſunt ſignificat ꝙ mente in terrenis obtu ſam habere debemus. nec debemus querere bene dictioneꝫ eſau que in terris eſt. ſed iacob que eſt in celis. Aurſus ꝙ ſandalia in quibuſdam locis aꝑta. et in quibuſdā ītegra ſeu clauſa fūt. deſig nat ꝙ euangelica p̄dicacio nec omnibꝫ reuelari nec omnibus abſcondi debet iuxta illud. Vobis datū eſt noſce miſteriū regni dei. ceteris autem in ꝑabolis. nolite ſanctū dare canibus neqꝫ mar garitas ſpargere ante porcos. Sandalia quoqꝫ interius quādoqꝫ ex coreo albo fiunt. qꝛ nec eſſe eſt intencionē candidā et ꝯſcienciaꝫ puram corā deo habere. et exterius nigꝝ apparet. qꝛ predi catorum vitā ꝓpter tribulacionem huius mundi nigra et deſpecta ſecularibus videt̉. Quandoqꝫ eciam rubeū ad votum martirij deſignandum. et quandoqꝫ diuerſis coloribus variatu in quo vir tutū varietas quibus ornatꝰ eſſe debet ſignifi catur. Lingula vero a coreo ſeꝑata ſupra pedē conſurgens linguas eoꝝ que p̄dicatori bonum ꝑhibent teſtimoniū ſignificat. qui tamē quodam modo a ſpūalium ꝯuerſacione ſeꝑati ſunt. Scd̓o lingula ipſa ſpūalium lingua eſt que p̄dicatorē in opus p̄dicacionis ītroduxit. Tercio eciā ip̄ius p̄dicatoris linguam deſignat. linea vero ab ip̄a lingula vſqꝫ ad finē ſandalij ꝑ medium eius ꝓce dens euangelicā ꝑfectionē deſignat. linee vero ab vtroqꝫ latere ꝓcedentes que in fine ſand alij ad ipſā lineam mediā referunt̉. ibiqꝫ terminant̉ legem figurāt ꝓpheticam. que in euāgelio reca pitulātur. et in eo determinant̉. Suꝑior quoqꝫ pars ſandalioruꝫ ꝑ quam pes introducit̉ varijs confuit̉ funiculis ne duo eius cornua defluāt ſeu ab inuicem diſiungant̉. ad notandū ꝙ p̄dicator ſeip̄m varijs alligare debet virtutibꝫ atqꝫ ſcrip ture ſentencijs ne ip̄ius intrinſeca ab hijs que ex terius lucent corā altiſſimo diſiungant̉. Ipſa qͦꝫ ſādalioꝝ ligatura ſignificat ꝙ p̄latus qui huc illucqꝫ diſcurrere habet greſſus mentis firmare debet cum in turbis verſat̉. Quia vero corrigie hūc illuc atqꝫ manibꝫ ducunt̉ vt ſandalia firmē tur et ligent̉ ſigͥficat ꝙ p̄dicator ſic firmo greſ ſu incedere debet vt nulli oneroſus exiſtat. et ne in via miniſtrando deficiat. Nam fruſtra velocit̉ currit qui priuſqͣꝫ ad metam ꝑueniat deficit. Mi ſtice em̄ ſandalia curſuꝫ p̄dicatoris ſignificant. Quandoqꝫ tamen ſandalia non ligant̉. quia criſti incarnacio aliquando humanis ſenſibus aꝑta eſt vt eſt pannis inuolui et in p̄ſepioponi. Aliqn̄ vero corrigie ſandalijs ſuꝑ erogant̉. qꝛ ſcriptū eſt. Quodcūqꝫ ſuꝑerogaueris ego cum rediero reddā tibi. Poteſt eciā dici ꝙ calige ſignificant illam locionem de qua dominus ait. qui lotus eſt non indiget niſi vt pedes lauet. Sed qꝛ non ſuf ficit mundicia cordis abſqꝫ paciencia ꝑſecuciōis Ideo ſecunt̉ centōnes rubei qui martirium figu rant. qui autē in corde mundiciā et in volūtate ſi opus fuerit habuerit pacienciā. ſecurus acce det ad p̄dicacionē quā ſandalia deſignāt apl̓ica Porro ſcd̓m ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o ꝯueniunt ſandalia aliud deſignant. pontifex enim in altaris officio capitis ſui. ſcꝫ xp̄i cuius eſt membrum repreſen

tans ꝑſonamdum pedibꝫ aſſumit ſandalia illud incarnacionis dominice calciamentum inſinuat. de quo dn̄s ait in psͣ. In yduineam extendā cal ciamentum meū ideſt in gentibus notam faciam incarnacionem meam. Venit em̄ ad nos calciata diuinitas vt ꝓ nobis dei filius ſacerdocio funge retur. Per lingulas autē que cum pedibus ipſa ſandalia ꝯſtringunt̉ illud idē accipimus quod ꝑ calciamēti corrigiā io. bap. ſignificauit cum ait. Cuius non ſum dignus cor. cal. ſoluere. vnioneꝫ vicꝫ ineffabilē. et cōpulam carnalē inſolubilem. quibus verbi diuinitas noſtre ſe carni coniunxit Sane mediantibꝫ caligis pedes ſandalijs conui guntur. quoniā anima mediāte carne diuinitati eſt vnita. ſicut em̄ pes corpꝰ ſuſtentat. ita diui nitas mundū gubernat. Vnde adorate ſcabelluꝫ pedum eiꝰ qm̄ ſanctum eſt. Veꝝ ſecundū decre tum gregorij. diaconi non debent vti compagis ideſt ſandalijs. neqꝫ mampulis. ideſt calciam̄tis epiſcopalibus abſqꝫ indulgēcia ſedis apoſtolice ſpeciali. Olim em̄ vtebant̉. qꝛ eoꝝ erat diſcur rere ꝑ comitatū. Hodie ergo nec ip̄i nec ſacerdo tes vtunt̉. ſed epiſcopi ſolū. vt per varietatem ſandaliorum notet̉ varietas officioꝝ. Preterea epiſcopi habent ꝑ plebes diſcurrere. ſacerdotes vero dn̄o hoſtias īmolare. Clerici auteꝫ romane eccleſie ex cōceſſione conſtantim imꝑatoris vti poſſent calciamētis cum vtōnibꝫ.i. candido lin teamine. ¶ He ſuccinctorio et orali. E ſuccinctorio mil aliud dicimus quam ꝙ ſub zona et cingulo. vt in ꝓhemio huius ꝑtis dictum eſt. Sane romamꝰ pontifex poſt albā et cingulū aſſumit orale quandam vicꝫ ſuidonem qd̓ capiti quaſi in moduꝫ veli imponit et replicat ſuꝑ humeros et ante pectus. legalis pontifex ordinem ſequens qui priꝰ lineā ſtricta et zonam induebat ep̄hot ideſt ſuphumerale cuiꝰ locū modo tenet amictꝰ Aſſumit eciā crucē quandā catenulis inſertā ꝙͣ a collo ſuſpenſā ſibi ſtatuit ante pectus. quonīā et legalis pōtifex iſte cruce gerit in pectore et ſic ſigno crucis aurea lamina ceſſit. Nam miſteri um qd̓ in quatuor literis aurilanina cōtinebat. in quatuor ꝑtibus forma crucis explicuit. iuixͣ qd̓ inquit apl̓us. Vt comp̄hendatis cum omnibꝫ ſan ctis que ſit latitudo et lōgitudo. que ſublimitas et profundum. Sacramentū ergo qd̓ ille tunc ꝑ laminā p̄ferebat in fronte. hoc iſte iam recondit in mente. nam corde credit̉ ad iu. ore a. con. f. ad ſa. Et ſcd̓m iheronimū. Auro legis ſanguis euan gelij p̄cioſior eſt. Cruceꝫ quoqꝫ ſtatuit ſibi ante pectus ad deſignandū qd̓ ait apl̓us. Glorificate et portate deū in corꝑeveſtro. Imponendo aūt ſibi et deponendo crucem illam oſculat̉ ad notan dum ꝙ xp̄i paſſionem que ꝑ illam ſignificat̉ cre dit et confitet̉ ad quaꝫ repreſentandā in officio miſſe ſe parat. ¶ De tunica. Oſt appoſitam ſtolam pontifex induit tunicaꝫ que alibi ſubtile. in lege vero poderim. ideſt talaris dicebat̉ ſignificantē ꝑſe ueranciam. Vnde ioſeph inter fratres ſuos tala rem veſtē deſcribit̉ habuiſſe. cum em̄ cetere vir tutes in ſtadio currant. ꝑſeuerancia tantū bra uium accipit. quonam qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ ad finem hic ſaluus erit. Vnde p̄cipitur. eſto fidel̓ vſqꝫ ad mortem. et dabo tibi coronā vite. Rurſꝰ ideo poſt albam tumca induit̉. qꝛ ſicut ꝑ albam caſtigatō corꝑis. ita per tunicā virtutes intime intelligūtur quas ſemꝑ debet habere ꝑfectus. Porro tunica non cingit̉ quoniam ſecundum ſui formam iter non impedit. ſic et virtutes ꝑ illam deſignate libeꝝ iter ad contemplacionē dei pre bent. ſed alba cingit̉ ꝓut ſub cingulo dictū eſt. In veteri teſtamento erant due tumce. videlieꝫ biſſina. et iacinctina. exo. xxxix. c. Et hodie eciam quidam pontifices duabus vtunt̉ ad notandum ꝙ ꝓprium eſt eoꝝ habere ſcienciam duoꝝ teſta mentorum vt ſciant de theſauro domini ꝓferre noua et vetera. ſiue vt ſe oſtendant diaconos et ſacerdotes. Preterea vnaqueqꝫ eaꝝ tipū ꝓpriū gerit. quoniā alba que biſſina ſiue linea eſt caſti ſtatem ſignificat vt ſub titulo de alba dictū eſt. Prima eciā tunica ſi ſerica eſt. quia originē tra ducit ex vermibꝫ qui ſine coitu creant̉. caſtitatē et humilitatē demonſtrat. Secunda tunica que ſacinctina eſſe debet ſicut et olim erat coloris la pidis iacincti que etheris ſerenitatē imitat̉ ſanc tos ſignificat celeſtia cogitantes et imitantes. ſiue celeſtem conuerſacionē. Sicut em̄ lapis ille colorem cum aere mutat. nam in ſereno aere ſere nus et in obſcuro pallidus eſt. ſic ſpecialit̓ dec et epiſcopuꝫ gaude̓ cum gaudentibꝫ. et flere cum flentibus. Si aūt illa alterius coloris fuerit. fit et alteriꝰ ſignificacionis. Ceteꝝ pontifex vnā tunicam ſub alia induit ad notand̓ ꝙ ſicut cooꝑ ta tumca appl̓o non videt̉. ſed tantum a clericis ſcitur. ita et racio ſublimiū et virtutes qͣs ꝑfec tus ſemꝑ habere debet que ꝑ illam ſignificātur patere nō debent oībus. ſed maioribꝫ et ꝑfectis Porro ſecundū ꝙ capiti. id eſt xp̄o conuenit hec veſtis que in veteri ſacerdocio iacinctini coloris erat et habebat ꝓ fimbrijs malapunica cum tin tinabulis aureis ab inferiori ꝑte dependēcia vt pontifex totus vocalis incederet ꝓut dicet̉ ſub ti. de legalibꝫ indum̄tis celeſtē xp̄i doctrinā nnſi nuat. cuiꝰ noticiā habuerunt omnes quibꝫ dicit̉ per ꝓphetam. In montem excelſū aſcende tu qui euangelizas ſyon. p̄cipue tamē hanc tunicā ha buit euāgelice textrix doctrīe ſapiencia dei ih̓us xp̄c. et dedit illā apl̓is ſuis. Omīa inqͥt que audi ui a patre meo nota feci vobis. Hanc ergo ſigni ficauit illa tunica domini ꝙͣ milites ſcinde̓ nolue runt eo ꝙ eſſet incōſuti is deſuꝑ ꝯtexta ꝑ totū damnum fore maximū exiſtimantes in quo ſigni ficatum eſt ꝙͣ damnoſū ſit qui doctrinā euange licam hereſibus ſcindere moliant̉. Subdiaconus quoqꝫ vtitur tumca de qua in ſequenti tractatu dicetur. ¶ ¶dalmatica

Ontifex īmediate ſuꝑ tuincam dalma ticaꝫ veſtit ſcd̓m inſtitucionē ſilueſtri pape qui ab incōſutili domini tunica et apl̓orum colobio credit̉ mutuata. Eſt autem collobiū veſtis ſine manicis prout in cuculla monachali apparet. Sed ſilueſter papa in dalmaticā vertit latas manicas addendo et in ſacrificijs altaris portandam inſtitu t. Dicta eſt autem dalmat. ca. eo ꝙ in dalmatica et poſt oīa alia indumenta ſacerdotalia ſit reꝑta. hec ſui for ma ſignificat largitatē eo ꝙ largas habet ma nicas et ꝓtenſas. Vnde ſecundū apl̓um oportet ep̄m eſſe non turpis lucri cupidū. ſed hoſpitaleꝫ Non ergo manū habeat ad dandum collectam et ad recipiendū porrectaꝫ. ſed illud efficiat quod ꝓpheta ſuadet. frange eſuri. pa. t. ⁊cͣ. Et ob hoc forte diaconi ſpecialiter vtunt̉ dalmaticis. quia principalit̓ electi ſunt ab apl̓is vt menſis ex offi cio miniſtrēt. Ceteꝝ dalmatica diaconi amplio res habet manicas quā tunicella ſubdiaconi que alicubi ſubtile vocat̉. quia ipſe ampliorē habere debet caritatē ꝙͣ ſubdiaconus ꝓpter maius donū pontificis. eciā dalmatica laciores habet mani cas quam diaconi ad notandū ꝙ ipſe magis eſt expeditus nichil habens qd̓ ip̄ius manus ꝯſtrin gat. quia ꝓ celeſtibus omnia debet largiri. cari tas em̄ eius extendit̉ eciā vſqꝫ ad inimicos. Nem pe tuīcella ſubdiaconi. dalmatica diaconi. et ca ſula p̄ſpiteri ſuccedūt in locum tunice iacinctine que erat coloris celeſtis. ideſt aerei. ad notandū ꝙ oēs miniſtri altaris celeſtē debent habere con uerſacionem. licꝫ ſcd̓m maius et minus qd̓ notat latitudo vel ſtrictura manicaꝝ dalmatice et tu nicelle vt p̄miſſum eſt. Quia igit̉ ſacerdos maxi me debet eſſe ad celeſtia expeditꝰ. Ideo hec orna menta nō gerit nec aliud brachia ſtringēs. Epi ſcopus autē ſimul vtit̉ et dalmatica et tunicella et omniū ornamentis. vt oſtendat ſe ꝑfecte oēs habe̓ ordines tanꝙͣ qui eos alijs ꝯfert mmores ſacerdotes eos non ꝯferunt. et ideo illa nō por tant quibꝫ ſufficit vnū ꝙ celeſtem ſignificet con uerſacionem. Preterea pontifex in ornamentis atqꝫ in offcio magis expreſſe gerit ſimilitudinē ſaluatoris ꝙͣ ſimplex ſacerdos. et magis ſibi cō ueniūt ornamentoꝝ ſignificata. Ideoqꝫ pluribus vtitur ornamētis. Debet autē dalmatica habere duas lineas coccineas hinc ind̓ ante et retro a fū mo vſqꝫ ad deorſū vt pontifex oſtēdatur habe̓ feruorē caritatis ad deū et ad ꝓximum in ꝓſpe ris et in aduerſis iuxta veteris et noui teſtam̄ti p̄ceptum qd̓ eſt. Diliges dominū deum tuum ex toto corde tuo et ꝓximum tuū ſicut teip̄m. Vnd̓ ioh̓. Cariſſimi non mandatū nouū ſcribo vobis. ſed mandatū vetus quod ab inicio habuiſtis. Et iteꝝ mandatum nouū ſcribo vobis ⁊cͣ. Quādoqꝫ linee purpuree ſūt ſignificantes fidē ſanguinis xp̄i in vtroqꝫ populo neceſſariaꝫ. In ſiniſtro qͦꝫ latere dalmatica fimbrias ſolet habere ſollicitū dines actiue vite ſignificantes quas epiſcopꝰ ꝓ ſubditis ſuis debet habere. iuxta qd̓ dicit apl̓us p̄ter illa que extrinſecꝰ ſunt inſtancia mea quot tidiana ſollicitūdo omniū eccleſiaꝝ. Per dextꝝ vero latus qd̓ fimbrijs caret notat̉ cōtemplacio celeſtiū ſine ſollicitudībꝫ et quieta multiplicita te ꝑturbacionū. Ad hūc q̄daꝫ dalmatice xv. hn̄t fimbrias ante et retro. quia xv. pſalmi in veteri teſtam̄to quaſi xv. gͣdus exeut de tramite cari tatis. et xv. rami ſimiliter in nouo teſtamēto ex creſcūt de opere caritatis verbi gracia. caritas paciens eſt benigna ⁊cͣ. vſqꝫ caritas nunquam excidit. Alique vero habent. xxviij. ante. et tot tidem retro vbi ſeptiformis ſpūs eſt octies reꝑe titus qui replet octo maneries laudanciuꝫ deum ſcꝫ reges et populos. principes et iudicēs. iuuē nes et virgines. ſemores et minores. Rurſus in dalmatica varietas eſt ſine ſciſſura. qꝛ licꝫ varia religionis oꝑa apud deum agant̉. tamē in votis non diſcrepat. Item aꝑta eſt a lateribꝫ ſub aſcel lis inſinuās illi qui eam induit vt. xp̄i qui in late̓ ſancea ꝑforatus eſt veſtigīa imitet̉. Adhuc dal matica formā crucis p̄tendit. Vnde per eam xp̄i paſſio figurat̉. Ideoqꝫ in miſſe offitō portat̉ vbi xp̄i paſſio rep̄ſentatur. Significat eciā dalmāti ca ſct̄am religionē et carnis mortificacionē atqꝫ ſublimiū racionem. Alba dalmatica ſanctā et im maculatā ſignificat vitā. Rubea martiriū. alba vero oꝑe polimitico variata notat mundiciā et virtutū varietatē et eſt aurifriſio adornata. iuxͣ illud. Aſtitit re. a d. t. in ve. deau. Porro ſcd̓um ꝙ capiti ſcꝫ criſto conuenit dalmatica ſui forma latam et largam xp̄i miſericordiā ſignificat quā ipſe p̄ ceteris docuit et impendit. Eſtōte inquit miſericordes ſicut et pater veſter miſericors eſt Beati nanqꝫ miſericordes quoniā miſericordiaꝫ cō. Hic eſt ergo ſamaritanꝰ ille ꝓximus noſter qui fecit nobiſcū miſericordiā ſuꝑinfundens vul neribus noſtris vinū et oleum. Nam per viſcera miſericordie dn̄i dei noſtri viſitauit nos oriēs ex alto. qui nō ex oꝑibus iuſticie noſtre que fecimꝰ nos. ſed ſcd̓m ſuam miſericordiā ſaluos nos fecit ꝓ peccatoribꝫ venit vt de peccatis veniā indul eret. Miſericordiā inquit volo et nō ſacrificiū Legit̉ in canone greg. ꝙ in primitiua eccl̓ia non licebat ep̄o vel diacono vti dalmatica abſqꝫ in dulgencia ſedis apl̓ice ſpeciali. Sane dalmatice tꝑe aduentus dn̄i a diacōnibꝫ intermittunt̉ quo mam quādo aliqua claritas ſacri ordinis ad tp̄s intermittit̉ clarius reſplendet et auidius ſumit̉ quando reſumit̉ in animas deuotoꝝ. qꝛ qd̓ raꝝ ē magis appetit̉. Rurſus in aduentū diaconꝰ nō vtit̉ dalmatica. nec ſubdiaconꝰ tunica. quia lex quam ſubdiaconus ſignificat ante incarnacioneꝫ domini euāgelij ornatu carebat. et caritas euan gelij quā diaconus ſignificat nondū apparuerat vel quia nondū venerat qui veſtē innocencie et immor talitats nos induere debebat. Ideo veſtes letic ie dimittuntur. Vtuntur aūt cum caſulis. de quo in ſecunda ꝑte ſub titulo de diacono dictum eſt. In ieiunijs tamen pentheco. poteſt diconus dalmatica vti.

De cirotecisa. Via pleriqꝫ bonum opus quod faciūt mam fauore corrumpunt. Ideo ſtatim poſt indutam dalmāticā pontifex iuxͣ ritū apoſtoloꝝ manus oꝑit cirotecis vt neſciat ſiniſtra ſua qͥd facit eius dext̉. Per ci rotecam ergo cautela congrue deſignat̉ que ſic facit opus in publico ꝙ intencionē ꝯtinet in oc culto. Nam et ſi dominus dixerit. Luceat lux vr̄a coram hominibꝫ vt videant oꝑa ve. bo. et glori ficent patrem veſtꝝ qui in celis eſt. Ad qd̓ eciā deſignandū ciroteca circulū deſuꝑ habet aureū ip̄e tamen p̄cipit. Attendite ne iuſticiā veſtram faciatis corā hominibꝫ. vt videamini ab eis alio quin mercede non habebitis apud patrē veſtꝝ qui in celis eſt. Manus ergo quandoqꝫ velant̉ ci rotecis. et quandoqꝫ denudant̉. qꝛ bona oꝑa int̓ dum ad vitandū vanam gloriā occultant̉. et int̓ dum ad edificandū ꝓximos ꝓpalant̉. Sunt autē incōſutiles qm̄ actiones potificis fidei recte de bent eſſe cōcordes. Per cirotecas qͦꝫ in manibus exempla ſanctoꝝ que in oꝑibus habenda ſūt in telligunt̉. que oꝑa ab omni inquinamēto mūda ta ſunt ne modicū fermenti tota maſſam corrum pat. Per ip̄as vero cirotecas albas. caſtitas et mundicia denotat̉. vt manꝰ ideſt oꝑaciones ſint munde. et ab omni ſorde īmunes. Porro ſcd̓m ꝙ capiti. ideſt xp̄o cōueniunt cirotece ſunt edorum pellicule. quas manibꝫ iacob rebecca circūdedit vt piloſe manꝰ ſimilitudinē maioris expͥmerent Sane pellis hedi eſt ſimilitudo pct̄i quā rebecca mater.i. ſpūs ſancti gr̄a manibꝫ veri iacob.i. oꝑi bus criſti circūdedit. vt ſimilitudineꝫ maioris.i. prioris ade ſcd̓us exprimeret. Xp̄us em̄ ſimilitu dinem peccati ſine peccato ſuſcepit vt incarna cionis miſteriū diabolo celaret̉. Nam ad ſimilitu dinē peccatoꝝ eſuriuit et ſitiuit doluit et expa uit. dormiuit et laborauit. Vnde cum i eiunaſſet. xl. diebus et. xl. noctibus ac poſtea eſuriſſet acce. dens ad illum diabolus eum ad ſimilitudinē prio ris ade tēptare temptauit. ſed qui primum vice rat eiſdē modis victus eſt a ſcd̓o. ¶ De mitra. Oſtꝙͣ epiſcopus planetā induit mitrā loco ſidaris ſeu tiare ſeu infule capiti eius imponit̉. iuxͣ illud. Gloria et ho. co. e. d. Sed et papa coronam frigiuꝫ loꝝ ſuꝑ humerale clamide purpureā et tunicā iacinctineā habet ex conceſſionē ꝯſtantim imꝑa toris. Aitra auteꝫ ſcienciam vtriuſqꝫ teſtamenti deſignat. Dūo nanqꝫ illius cornua duo ſūt teſta menta. anterius nouū. poſterius vetus que duo ep̄s memoriter debet ſcire. et illis tanꝙͣ duplici cornu fidei inimicos ferire. Videri debet quidem ſubditis ep̄us cornutꝰ ſicut et moyſes de monte ſina deſcendēs. et duas tabulas teſtīonij tenens apparebat cornutus aaron et filijs iſrahel ex con ſorcio ſermonis dei. ꝓut legit̉ exo. xxxiiij. c. Qui dam autē heretici mitram et eius cornua et ep̄m illam ferentē ꝯdemnāt. inducentes in fomentuꝫ ſui erroris ꝙ ioh̓. ait in apoc̓. Vidi aliam beſtiā aſcendentē de terra et habebat cornua duo ſil̓ia agno et loquebat̉ ſicut draco. Due vero fimbrie poſterius dependētes ſpūs et litera ſunt. Per duas quoqꝫ fimbrias ſeu lingulas notat̉ ꝙ ꝑatꝰ eſſe debet tam in miſtico quaꝫ in hiſtorico ſacre ſcripture intellectu in quaꝝ ſummitatibus ſunt fimbrie rubei coloris denotantes eius ꝓmptitu dinem ad fidei et ſacre ſcripture defenſionē. eciā vſqꝫ ad ſanguinis effuſionem. que ſuꝑ ſcapulas pendent ad notandū ꝙ id ꝙ p̄dicat ore. on̄dere debet oꝑe. quia em̄ ſcapulis nulla ꝑs alcior ē ad opus ſiue onas ferendū. ideo recte per eas onus intelligit̉. Circulus aureus qui poſteriorē et an teriorem mitre ꝯplectit̉ ꝑtem indicat ꝙ oīs ſcri ba doctus in regno celoꝝ de theſauro ſuo noua et vetera ꝓferre debet. Caueat ergo diligēter ep̄us ne prius velit eſſe magiſter ꝙͣ nouerit eſſe diſcipulꝰ. ne ſi cecus cecū duxerit ambo in foueā cadant. Scriptū eſt em̄ per ꝓphetā. tū ſcienciaꝫ repuliſti et ego te repellā. ne ſac̓docio fungaris michi. Non incompētent̓ eciā mitra que in altuꝫ de ſui forma ꝓducitur altitudinē ſapiencie d̓ſig nat. Debet em̄ ep̄us ſic ſubditos ſcienciā excelle̓ vt ip̄ius ꝯꝑacione cet̓ i merito grex dicant̉. Due pendulē ex poſteriori ꝑte deſignāt duplicē mē moriā. pͥma eſt actuū diuinoꝝ. ne celebrando ea ꝯtenitens puniat. vn̄ et in ve. te. ſacrificiū ob la turus ambiebat̉ tintinabul̓. vt ꝑ eoꝝ ſonitū re ciꝑet̉ dignꝰ vel repellet̉ indignꝰ ab angelo ad cuſtodiam templi poſito. ſecunda eſt peccatoꝝ ſuoꝝ vt de illis ꝯpungant̉. Mitra eciā qꝛ quan doqꝫ linea eſt et alba caſtitatis candorē mundici amqꝫ ſignat. Vn̄ hoc ornamentū multū capiti ne ceſſariū erat in quo quinqꝫ ſenſus corꝑis vigent quibꝫ corruptis facile caſtitas violat. ſunt eciā nonnulli dicentes ꝙ mitra pon̄. ſpineā coronam ſignat. et inde eſt ꝙ diaconus in officio miſſe in quo pontifex xp̄m in paſſione figurat. mitrā illi imponit et deponit quia ipſe ex offitō ſuo habet euangeliū legere in quo xp̄c ſpinis legit̉ corona tus. Duo cornua ſūt duo caritatis p̄cepta. ponti fex igit̉ mitrā accipit. intelligens ꝙ quinqꝫ ſen ſus a mūdi illecebris cuſtodire debet duoꝝ teſti moniorum precepta ſeruet. Et duo caritatis p̄ cepta impleat. vt coronam percipere mereatur eternā. Ceteri vero ſacerdotes et clerici genera liter caput ꝯtegunt nullo ornamento licet in fe ſtis ſint in toto alio corꝑe ſubordinati. tuꝫ quia nondū eſt plenū gaudiū noſtꝝ. gaudemus eniꝫ non in re pn̄cium ſed in ſpe futuroꝝ. tum qꝛ ad hoc tendimus vt deum nuda facie cōtemplemur Sane mitra aurifriſiata vtendū eſt a paſca vſqꝫ ad aduentū. et a natiuitate dn̄i vſqꝫ ad lxx. in om nibus feſtis duplicibꝫ et. ix. lectionū tociꝰ anni niſi in feſto innocentū ꝓut dicet̉ ſub ti. de colo ribus et in dominicis p̄dictoꝝ tꝑm. et gn̓aliter quandocūqꝫ gl̓ia in excelſis. et te deū laudamus dicunt̉. Cum em̄ illa dicant̉ in feſtiuis diebus in quibus virtutē et gaudiū generale vel ſpeciale

capitis vel membroꝝ ad memoriam reducimus vt dicet̉ in ꝓhenio. vij. ꝑtis merito tunc mitra aurofriſata vtimur. qꝛ auruꝫ et gemiaꝝ intor gaudiū repn̄tat. In diebꝫ ꝟo ieiunioꝝ non eſt ea vtendū vt ſequit̉. qꝛ cum dies illi ordīati ſint ad delenda pct̄a. q̄ ſunt tūc ad memoriā reducēda non ſūt tunc agenda vel ferenda. q̄ gaudiū ſed q̄ pociꝰ humilitatē et afflictionē deſignāt in alijs vero tꝑibus regulariter nō aurifriſiata ſed ſim plici vtendū eſt vicꝫ ab aduētu vſqꝫ ad natiuita teꝫ. niſi quia dn̄s papa vtit̉ aurifriſiata in dn̄ica gaudēte et a. lxx. vſqꝫ ad paſca. niſi qꝛ dominus papa vtit̉ aurifriſiata in dn̄ica letare iheruſalē. ꝓut dicet̉ ſub ti de coloribus. et eciā in v. feria cene dn̄i. in officio miſſe tm̄. et in ſabbato ſācto in officio miſſe. Item in feſtis triū lectionū illiꝰ tꝑis et in omībus vigilijs quibꝫ ieiuniū celebrat̉ et in qͣtuor tꝑibus. et in rogacionibꝫ. dn̄s tamē papa vtit̉ in feſto ſancti marcij in miſſa tm̄ Itē in officio defunctoꝝ. Illud quoqꝫ notandū eſt ꝙ romanꝰ pōtifex in ſignū imꝑij vtit̉ regno. id eſt corona imꝑiali. et in ſignū pōtificij vtit̉ mitra. ſed mitra ſemꝑ vtit̉ et vbiqꝫ. regno vero non ſꝑ nec vbiqꝫ. qꝛ pontificis autoritas et prior eſt et dignior. et diffuſior eſt quā imꝑialis poteſtas Sacerdociū eniꝫ in populo dei regnum p̄ceſſit. cum aaronpͥmus potifex ſaulē pͥmum regē pre ceſſerit et noe nēroth. qꝛ ſicut legit̉ primū reg ni nemroth extitit babilonis. noe vero edifica uit altare dn̄o et olocauſta obtulit ſuꝑ illud. re gno quidē non vtit̉ niſi certis diebus et locis. et nunꝙͣ intra eccleſiā ſed extra. Porro ſcd̓m ꝙ ca piti.i. xp̄o ꝯuenit mitra pontificis illud ſignifi cat ꝙ ꝓph̓a loquēs de filio dicit ad patrē. Gl̓ia et honore ⁊cͣ. hoc eſt itaqꝫ nomē qd̓ eſt ſuꝑ om̄e nomen. vt in noīe ihe ſu omne genu flectat cele ſtium ter ⁊cͣ. Nam et in aurea lanima fidaris po tificalis ſculptū erat nomē domini tetragͣmatō cuiꝰ miſteriū declarabimus in ti. de lega. indu mentis. Per mitrā ergo capitis xp̄i ſummā illaꝫ honorificenciā intelligimꝰ. que ꝓpter diuinita tem debet̉ humanitati. nam ꝓpter pedeꝫ adorat̉ ſcabellū. Adorate inquit ſcabellū pedum eiꝰ qm̄ ſanctum eſt. Et nota ꝙ ſicut ait zacharias papa ep̄us ad altare oraturus accedēs ſeu altario aſſi ſtens vel orōnes ad deum effundens mitrā depo nit et baculum. quia apl̓us ꝓhibet viros capite velato in eccleſia orare. vt reuelata facie gloriā dn̄i contemplent̉. qn̄ vero ad ꝓpl̓um ſe cōuertit vt illi p̄dicet inſignia cōminacionis ſue reſumit vn̄ et moyſes cauſā ppl̓i apud deū precibꝫ. cauſā vero dei ad ppl̓uꝫ gladijs allegabat. Vltīo noͣ ꝙ quidam ep̄i ſolemnit̓ benedicūt in miſſa et altare thurificant depoſita mitra. alij vero cum mitra in capite. Primi ea racione mouent̉. qꝛ ſolemni ter benedicēdo vice dei fungunt̉. et deus ꝑ eoꝝ miſteriū bn̄dicit numeri. vj. in fi. vbi dicit̉. Inuo cabunt nomē meū ſuꝑ filios iſrl̓ et ego bn̄dicaꝫ eis. Altaris vero thurificacio ſignat oraciones. apoc̄. viij. Aſcendit fumus incenſoꝝ de orōibus ſanctoꝝ. qꝛ ergo in oracionibus cauſam plebis ad deū agit. ideo cum reuerēcia mitra vicꝫ depo ſita illud agere debet. Scd̓i vero attendūt ꝙ be nedictio et thurificacio non ſūt eſſencialia ad cō ſecracionē corꝑis xp̄i. ſed ad ſolēnitateꝫ ꝑtinēt et ideo ea cum mitra agūt vt ꝑ hoc a ſimplicibꝫ ſacerdotibꝫ diſcernant̉. quāuis em̄ plus habeat ep̄s ꝙͣ ſimplex ſacerdos. in his q̄ ad ſolemnitatē ꝑtinent vt in ornamētis et alijs. non tam̄ in his q̄ ad ꝯſecracionē ip̄am ſpectant. Sed hec racio minus ſufficiēs videt̉. quoniā ſcd̓m hoc mitra in miſſa deponeret̉ niſi quādo verba ad quoꝝ ꝓla cionē fit ſpecieꝝ tranſſubſtanciacio ꝓferunt. ¶ De Anulo. Nulus eſt fidei ſacramētum quo xp̄us ſponſā ſuā ſanctā eccleſiā ſubarrauit vt ipſa de ſe dicere valeat. anulo ſuo ſubarrauit me dn̄s meꝰ ih̓s xp̄e. cuiꝰ cuſtodes et pedagogi ſūt ep̄i et p̄lati anulos ꝓ ſigno in teſtimoniū huiꝰ rei ferentes. de quibus ſpōſa dic̄ in cant̓. Inuener̄t mevigiles qui cuſto diunt ciuitatē. Hūc ānulū dedit pater filio reue renti. ſcd̓m illud euangelij. Pate ānulū in manu eius ex quo euangelio ānuli vſus credit̉ acceptꝰ Anulus gͦ pontificis integritatē ſigͣat fidei. vt vicꝫ eccleſiā dei ſponſā fibi creditā ſic̄ ſe diligat et ſobriā et caſtam celeſti ſponſo cuſtodiat. iuxͣ illud. Deſpondi enim vos vni vi. vir. ca ⁊cͣ. vt ſe memīerit non dn̄m ſed paſtorē. de hoc ſponſo et ſponſa ioſ̓. euā. dicit qui habet ſponſā ſponſus eſt amicꝰ aūt ſponſi qui ſtat et audit cū gaudio gaudet ꝓpter vocem ſponſi. ep̄us ergo vicariꝰ et amicꝰ eſt ſpōſi. ꝙ ſi vicarius ē. et ipſe quodā modo ſpōſus eſt. Rurſus antiqui lr̄as ānulo ſigil labant. Vnde ep̄s ānulū portat qm̄ ſcripture mi ſteriā et eccleſie ſacramenta ꝑfidis ſigillare. et humilibꝫ reuelare debet. Porro ſcd̓m ꝙ capiti ſcꝫ xp̄o cōuenit anulus digiti donū ſigͥficat ſpūs ſc t̄i. digitus em̄ articularis atqꝫ diſtinctꝰ ſpūm ſanctū inſinuat. ſcd̓um illud digitꝰ dei eſt hic et alibi. ſi ego ī digitodei eicio demonia filij veſtri in quo eiciūt. Anulus autem aureꝰ et rotundus perfectionē donoꝝ eius ſignat. ꝙͣ ſine menfura xp̄c accepit. qm̄ in eo plenitudo diuītatis corꝑa liter habitat. Nam qui deſurſū venit ſuꝑ omnes eſt. cui deus non dedit ſpūm ad menſura dicens. Super quē videris ſpūm ſanctū deſcendentē et manentē ſuꝑ cum. hic ē qui baptizat. nam requi eſcet ſuꝑ eum ſpūs ſapiencie et intellectꝰ. Ipſe vero de plenitudīe ſua ſcd̓m differētes donacio nes diſtribuit. alij ſcd̓m apl̓um dans ſermonē ſci encie. alij graciā ſanitatū. alij oꝑacionem virtu tum ⁊cͣ. quod et viſibil̓ pontifex imitat̉. alios in eccleſia conſtituens ſacerdotes. alios diaconos. alios ſubdiaconos et huiōi. non igit̉ ab re in ep̄i digito gēmatus fulget ānulus. ꝑ cuius miſteriū dant̉ fulgida cariſmat a graciaꝝ. De anulo ſpō ſe ſatis dictū eſt in prima ꝑte ſub titulo de eccle ſiaſticis ſacramentis. ¶ De haculo paſtorali.

Aculus paſtoralis correctionē paſto ralem ſgnat. ꝓpter qd̓ a cōſecratore dicit̉ ꝯſecrato. Accipe baculū paſto ralis officij vt ſis in corrigēdis vicijs pie ſeuiēs. de quo dicit apl̓us. In virga veniā ad vos. virga ergo paſtoralis pt̄as intelligit̉ ſac̓ dotalis quā xp̄c eis ꝯtulit quando apl̓os ad p̄di candū miſit p̄cipiens eis vt baculos tollerēt. et moyſes cum virgamiſſꝰ eſt in egiptū de hoc in prima ꝑte dictū eſt in ti. de ꝯſecratōibus. Bacu lus ergo a lege et euangelio ſumit̉. qui et virga paſtoralis et ſambuca et pedū et ferula nuncu patur. Moyſes em̄ ex mādatō dn̄i virgā habuit q̄ terribilia fecit in celo et ī terra et in mari. qꝛ cibū de celo. potū de petra ꝓduxit. et gregem ad terrā fluentē lacte et melle minauit ad hoc ꝑ baculū doctrine autoritas intelligit̉. hac em̄ in firmi ſuſtentant̉. inquieti corripiuntur. errātes ad pn̄iam trahunt̉. Vnde et peduꝫ vocat̉ qd̓ eſt lignū recuruuꝫ quo paſtores pedēs retrahunt animaliū. Sane quandoqꝫ baculꝰ ex oſſe et ligno ꝯficitur que criſtallina et deaurata ſperula con iungunt̉. os ſuꝑius recuruat̉. lignū inferiꝰ fer ro accuit̉ modice tam̄ recondit̉. Siquidē os eſt duricia legis. lignum manſuetudo euāgelij. que duo ꝯiuncta ſūt ſperula diuinitatis ih̓u xp̄i. vel os ſeueritas. lignū pontificis eſt leuitas. qͣs iun git in iudicio ꝑ caritatē. Nam ſeueritas vel mīa multuꝫ deſtituit̉ ſi vna ſine altera teneat̉. ad qd̓ deſignandū ferrū obtondit̉. qꝛ iudiciū miſericor dia temꝑatur. baculus recuruat̉ cum penitētes ad pn̄iam reuocātur. Aliqn̄ in curuatura caput format̉. quō ad deū ꝯuerſis vita eterna ꝓmitti tur. quādoqꝫ eciā incuruatura ſcribit̉ cū iratus fueris mīe recordaberis. ne ob culpā gregis ira turbet in paſtore oculū rōnis. Aliqn̄ in ſperula ſcribit̉ homo. vt pontifex ſe hoīem memoret̉ et de poteſtate collata non eleuet̉. aliquādo eciam iuxta ferrū deſcribit̉ ꝑce. vt in diſciplina ſubdi tis ꝑcat et miſericors amīa miſericordiā conſe quatur. Qd̓ vero baculus eſt acutus in fine. rec tus in medio. et retortꝰ in ſūmo. deſignat ꝙ pō tifex debet pungere pigros. regere debiles ſui rectitudine et colligere vagos. Vn̄ verſus. Col lige ſuſtēta ſtimula vaga morbida lenta. Et red dendo ſingula ſingulis verſus iſte ꝯtinet omnia p̄miſſa. vel ſic. Attrahe per primū. medio rege. punge ꝑ ymuꝫ. Romanꝰ aūt pontif ex paſtorali virga non vtit̉. tum ꝓpter hiſtoriā. tum ꝓpter miſticā racionē. Hiſtoria eſt. qm̄ beatus petrus apl̓us marcialē diſcipulū ſuum quē dn̄s inter di ſcipulos ꝯſtituit cum dixerit. Niſi efficiamini ſic̄ ꝑuulus iſte non intͣ ⁊cͣ. Aiſit cum quibuſdā alijs ad p̄dicandū germanis. quo in via ad. xx. dietas defūcto frōto collega eius. redijt ad nūciand̓ hͦ petro. cui petrus accipe hunc baculū. et tangēs illū dic. ſurge in noīe domini et p̄dica. Ille vero in. xl. die a tꝑe mortis illiꝰ tetigit eum et ſurrex it et p̄dicauit. et ita petrus baculū a ſe remouit et ſubditis dedit nec recuꝑauit. Innoc̄. vero ppͥ iij. ſcripſit in eccleſie ſpeculo. ꝙ bt̄us petrus mi ſit baculū ſuum euchario primo treueroꝝ ep̄o. quē vnā cum valerio et materno ad p̄dicandum euāgeliū genti teutunice deſtinauit. cui ſuceſſit in eꝑatu maternꝰ qui ꝑ baculum petri de morte fuerat ſuſcitatus. que baculū. ſqꝫ hodie cū mag na veneraciōe treuen̄ eccleſia ſeruat. et ideo ꝑp in illa dioceſi vtitur baculo et nō alibi. Aiſtica vero eſt raco quia baculus in ſūmitate curuꝰ eſt qͣſi ad attrahenduꝫ. qd̓ in romano pontifice ncc̄e non eſt. quia nullꝰ ab eo finaliter diuertere pōt Preterea ꝑ baculū deſignat̉ cohercio ꝙͣ quia ce teri pontifices ab hoīe recipiūt. Ideo a ſuis ſuꝑio ribus baculos recipiūt et habēt. Romanꝰ vero pontifex quia pt̄atem a ſolo deo accipit baculuꝫ non habet. Porro ſcd̓m ꝙ capiti. ſcꝫ xp̄o conue nit virga pontificis pī̓atem xp̄i ſignat. de qua psͣ. Virgarecta ſiue directōnis virga regni tui quia dilexi. iuſti. et odi. iniqui. ꝓpter qd̓ alibi di cit. Reges eos in virga ferrea. duricia ferri vi gorem ſignat eqͥtatis. qua xp̄c tanꝙͣ vas figuli pct̄ores ꝯfringet. Verum pt̄as xp̄i non ſolū eſt virga ſed baculus. qꝛ non ſolū corripit ſed eciā ſuſtētat. Vnd̓ psͣ. Virga tua et baculꝰ tuꝰ ⁊cͣ. ¶ De ſudario. Xpeditis nouem ſpecialibꝫ pontificū ornamentis. Aliqua de quibuſdā alijs et primo de ſudario videamus qd̓ eſt lineus pannus quē miniſtrans ep̄o ſꝑ ꝑatum haret. quo ille fudorē et omne ſuꝑfluum corꝑis tergat humorē. ſignificans ſtudium quo humanas ꝯtagiones ī hac vita extergimꝰ ꝑ ex empla ſanctoꝝ patrū. quibus ad paciencia cor roboramur. Sicut em̄ ſudor eſt in corꝑe. ſic eciā tediū eſt in anima. quandoqꝫ ex ꝯſciencia pecca torum premens ꝯſciencie fronte. habeamꝰ igit̉ ſudarium ex lino. multis tonſionibꝫ caſtigato et mundato. ꝑ qd̓ mundanos extergamus affectos et eciā cum dauid et iob triſticiaꝫ abiciendo nos tergamus. In quibuſdā eccleſijs diaconꝰ ſuda rium habēs illud in dextro cornu altaris depoīt vt ſi forte quicꝙͣ ſordidū acceſſerit illo tergat̉ et ſudariū ſac̓dotis mūdiſſimū maneat. Mampu li qͦꝫ pene eadē eſt ſignificatō ꝓut ibi dictū eſt. Ie pallio. Onſequerter aliqua de pallio ſubicia mus qd̓ patriarchaꝝ primatū et me tropolitanoꝝ eſt ꝓprium. vt ꝑ illud a ceteris ep̄is diſcernat̉. et priuilegia tam obtinent dignitatē qͣre ſub p̄miſſis cōibus vel ſpecialibꝫ ornamētis minime ꝯtinet̉. Siqui dem ꝑ pallium ſimul vtrūqꝫ et ſuphumerale et rōnale legalis pontificis intelligimꝰ. quia em̄ ſuꝑ vtrūqꝫ pontificis humeꝝ iacet ſuꝑhumera le ſiue longion dicit̉. quia vero inde deſcendens in ip̄o pontificis pectore iungit̉ rōnale vocatur habebat em̄ aaron ſuꝑhumerale et rōale que ca thenulis aureis ſimul iungebant̉. Sunt tam qui dicunt ꝙ rōnali nullum hodie ornamentuꝫ ſucce dit. de quo ſub ti. de le. indu. dicet̉. Alij dicūt ꝙ

palliū ꝓ aurealamina inſtitutū eſt. quāuis ꝓba bilius videat̉ aurifrigiā mitre vicē lamīe gerāt Sane palliū quo maiores vtunt̉ ſignificat diſci plinaꝫ qua ſeip̄os ad exemplū ſubditoꝝ et eciā ip̄os ſubditos regere et ꝯſtringere dn̄t ꝑ hāc acquirit̉ torques aurea ꝙͣ legitime certātes ac cipiunt. de qua dicit ſalo. in ꝑab̓. Audi fili mi di ſciplinam patris tui. et ne dimittas legē matris tue. vt addat̉ gracia capiti tuo et torques collo tuo. ſicut aūt torques ſeu brauiū non dabat̉ niſi legittime certāti. iuxta illud apl̓i. Multi quidem currūt ſed vnus accipit brauiū. ita et ad honorē pallij nemo aſcenſurꝰ eſt niſi qui in ſingul̓ hono rum gradibꝫ legittime prius de ſudauerit. Nam et officia ſecularia nō deferūt principalē locum ingreſſis veſtibulū actiōis. ſed examīatis ꝑ plu rimos gradꝰ et is gradꝰ ceteros antecellat quē labor ꝓlixior et ſtipendia lōgiora fecerūt ante ire ſuꝑ cuncta indum̄t a fert̉. vt ceteri hoc viden tes ad legittimum certamen hortent̉. Pontifex vero palliū dum ſibi imponit̉ et detrahit̉. oſcu latur ad notandū ſummū legittime certandi defi derium. et brauiū ꝓmerendi. Eſt autē palliū de candida lana contextū. habens circulū humeros cōſtringentē. et duas lmneas ab vtraqꝫ ꝑ te vicꝫ ante et retro pendētes. Aſiniſtris eſt duplex. a dextris ſimplex. habet. iiij. cruces purpureas ſcꝫ ante et retro. a dextris et a ſiniſtris. Infigūtur in pallio tres acus et quedā ſunt que ꝑ metro poli. ſine pallio agi nō pn̄t quo eciā niſi certis diebus vti non valet. que omīa moralibꝫ ſūt im buta miſterijs et diuinis grauidā ſacram̄tis. Nā vt ſcriptura teſtat̉. in th̓auris ſapīe ſignifica cio diſcipline. In lana quippe aſꝑitas in candore benignitas deſignat̉. Nam eccleſiaſtica diſciplīa ꝯtra rebelles et obſtinatos ſeueritatē exercet. ſed erga penitentes et humiles exhibet pietatē ꝓpter qd̓ de lana non cuiuſlibet aīmalis ſed ouis dumtaxat efficit̉. qd̓ eſt animal manſuetū. Vnde ꝓpbeta. Tanꝙͣ ouis adocciſionem ductus eſt. et corā tondente ſe nō ape. os ſuū. hinc eſt ꝙ illiꝰ ſemiuii vulneribus quē ſamaritanꝰ duxit in ſta bulum. et vinū et oleū inffundēs vt ꝑ vinū mor deant̉ vulnera ꝑ oleū foueant̉. qͣtenus qui ſanan dis vulneribꝫ peſt in vino morſū ſeueritatis ad hibeat. in oleo molliciā pietatis. Hoc nimiꝝ et per arcā tabe: naculi deſignat̉ in qua cū tabulis virga ꝯtinetur et manna. quō in mente rectoris cum ſcripture ſcīa virga debet eſſe directiōis et manna dulcedinis. vt ſeueritas immoderate non ſauiat. et pietas pluſqͣꝫ expedit non indulgeat. Item fit de vili materia. ſcꝫ lana vt habeat pre cium nō a ſe ſed ab eo qui ſignificat̉ in ſe vt non oculis ſed menti ſpectabile ſit. vt nō adornandū ſed ad ſignificand̓ īdui intelligat̉. Circulꝰ pallij ꝑ ꝙͣ humeri conſtringunt̉ eſt timor dn̄i. ꝑ quem oꝑa cohercent̉ ne vel ad illicita defluant vel ad ſuꝑflua relaxent̉. quō diſciplina ſiniſtrā cohibꝫ ab illicitis formidine pene. dexterā vero tꝑat a ſuꝑfluis iuſticie amore. beatꝰ ergo vir qui ſemi eſt pauidus. Nam iuxta ſentenciā ſal. Timor dn̄i pct̄m expellit. qui vero ſine timore exiſtit iuſtifi cari nō poterit. Ideo em̄ circulꝰ pallij ſub collo humeros ꝯſtringit ad notandū ꝙ illū ferens dꝫ eſſe idē oꝑe et ſermone. Duas vero lineas quaꝝ vna poſt dorſum et altera ꝓgredit̉ ante pectus huiꝰ vite curas et ſollicitudīes ſignificare puta mus. quibꝫ et cor et humeri pōtificis ſic ſepiſſi me grauant̉ et impediunt̉. vt a ꝓprio ſtatu eum auertant et vana quedā et tranſitoria cogitare et portare ꝯpellant. hinc eſt ꝙ palliū ante et re tro adextris et a ſiniſtris ante pectus et ſuꝑ hu meros frequēter aptat̉. vt hijs poſt habitis in ſeip̄m redire intelligat̉. Actiuā quoqꝫ et ꝯtem platiuam vitā ſignificat quas ita debꝫ exercere platus vt exemplomoyſi nūc in monte aſcendat et ibi philozophet̉ cum dn̄o. et nūc ad caſtra de ſcēdat et ibi neceſſitatibꝫ ꝓuideat ppl̓orum pro uiſurus attenciꝰ. vt cum ſepe ſe dederit alijs in terdū ſe ſibi reſtituat. qͣtenus et cum martha cir ca frequēs mīſteriū ſatagat. et cum maria ver ba audiat ſaluatoris. vtraqꝫ tamē linea grauat inferius. qꝛ corpus qd̓ corrumpit̉ aggrauat ani mam et depͥmit terrena inhabitatō ſenſuū multa cogitante. Palliū duplex eſt in ſiniſtra ſicut et rōale. ſed ſimplex in dextra. qꝛ vita pn̄s que ꝑ ſi niſtram accipit̉. multis eſt ſubiecta moleſtijs. et in ea duplicitate care̓ non poſſumꝰ qꝛ nūc ꝓſpe ris extollim̉. nunc aduerſis frangim̉. nunc terre na petimus nūc celeſtibus adheremꝰ. nunc carni nunc mēti ſeruimꝰ. ſed vita futurā que ꝑ dextrā ſignificat̉ in vna ſemꝑ eſt collecta qui ete. qd̓ ve ritas ip̄a deſignauit cū intulit. Martha martha ſollicita es et turbaris erga pl̓ima. porro v. eſt ne. in. o. p. e. que nō. au. ab ea. Rurſus palliū du plex eſt in ſiniſtra. quatenꝰ ad tollerandas vite pn̄tis moleſtias prelatus fortis exiſtat ſimplex in dextra. quatenus ad obtinendam vite future quiet ē toto ſuſpiret affectu. iuxͣ verbū psͣ dicen tis. vnā pecij a dn̄o hanc requirā vt inhabiteꝫ in domo dn̄i o. d. v. mee. Illic em̄ nulla eſt dupli citas ſine ruga. ſed proſperitas ſine aduerſitate gaudium ſine triſticia. et felicitas ſine miſeria. Quatuor cruces purpuree ſūt quatuor virtutes pollicite ſcꝫ iuſticia fortitudo tꝑanciā et prudē cia. que niſi in crucis xp̄i ſanguine purpurētur falſū ſibi virtutis nomē vſurpāt. et ad verā bea titudinis gl̓iam non ꝑducunt. Vnde dn̄s inquit apl̓is. niſi abundauerit iuſtīa veſtra pluſqͣꝫ ſcri. et pha. nō intͣ. ī reg. ce. Hec eſt pur pura regis tincta canalibꝫ ꝙͣ ſalomon ꝯmemorat in can. Is ergo qui pallei gl̓ia decorat̉ ſi cupit eſſe qd̓ dici tur in anteriori ꝑte debet habere iuſticiā. vt red dat vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt in poſteriori prudenciā vt caueat qd̓ cuiqꝫ nociuū eſt fortitudinē a ſini ſtris vt eum aduerſa non deprimāt. tꝑanciam a dextris vt eum ꝓſpera nō extollant. Tres autē acus in pallio infigunt̉. ſcꝫ ante pectꝰ et ſuper ſiniſtrū humeꝝ et poſt tergū non ad pungend ideſt non ꝓpter huiꝰ vite conpunctiones ſed ad

planetam palleūqꝫ iungenduꝫ ſunt inuente. Vn̄ quedā anfule antiquitus in planetis poſite erāt quibus acus inferebant̉ et palliū ſimul cum pla neta firmabāt ne a ſuo loco palliū moueret̉. Poſ ſumus tamē ꝑ tres acus fidem ſpem et caritateꝫ intellige̓ ſine quibꝫ palliū ab ep̄o rite teneri nō poteſt. Rurſus tres acus ꝯpaſſionē ꝓximi. admi niſtracionē officij. diſtinctionēqꝫ iudicij ſignifi cant quaꝝ prima pūgit animū ꝑ dolorē. ſcd̓a ꝑ laborē. terciā ꝑ terrorē. Prima pūgebat apl̓m cum dicebat qͥs infirmat̉ et ego nō infir. qͥs ſcā et e. nō vror. Scd̓a cum aiebat. p̄ter illa q̄ extrī ſecus ſunt inſtancia mea quottidiana ſollicitudo omniū eccleſiaꝝ. Tercia pungebat iob dicentē ſi iuſtus vix ſaluabit̉ impiꝰ et pct̄or vbi appare bunt. Super dexteꝝ humerū non infigit̉ acus. quoniā in eterna quiete nullꝰ eſt afflictiōis acu leus nullꝰ ſtimulus punctionis. Abſterget enim deus om. la. ab o. ſan. et iam nō erit ampliꝰ neqꝫ luctus neqꝫ clamor. ſed nec vllus do. qm̄ priora tranſierūt. Acus vero aurea eſſe debet. ſed infe rius eſt acuta et ſuꝑius rotunda lapidē ꝯtinens p̄cioſum qꝛ nimiꝝ bonus paſtor ꝓpter curā ouiū in terris affligit̉. ſed in celis eternal̓r coronabit̉ vbi illā precioſā margaritā habebit. de qua dn̄s inquit in euangelio. Simile eſt reg. ce. ho. qͥ ⁊cͣ. Inuenta vna p̄cioſa margarita dedit omīa ſua et ꝯꝑauit eam. In pallio et cum ip̄o ꝯfert̉ pontifica lis officij plenitudo hinc eſt ꝙ anteꝙͣ metropo. pallio decoret̉ nō debet conciliū ꝯuocare. criſma ꝯficere. clericos in ſua ꝓuinciā ordinare. ponti fices ꝯſecrare. vel eccl̓ias dedicare. nec ſe archi ep̄um nomīare. Aiunt tamē quidā ꝙ extra ꝓuin ciam ſuā inuitatus poſſet ordines tanꝙͣ ſimplex ep̄us ſine pallio celebrare. Sunt eciā qui dicunt ꝙ ep̄s eciā ſi ſit tal̓ ꝙ pallio vtat̉ non pōt dare licenciā alieno archiepovtēdi pallio in dioc̄ ſua niſi dictus ep̄us palliatꝰ exētus exiſtat. nec eciā archiep̄us in ꝓuincia ſua niſi forte inuitatꝰ pri uilegiū habeat ꝙ poſſit vti pallio exͣ ſuā ꝓuin ciā ſi fuerit inuitatꝰ. ſed hec pocius iuris et rigo ris ſunt ꝙͣ curialitatis neqꝫ ſubtil̓r intuēti aliud videt̉ in ep̄o palleato exempto ꝙͣ in non exēpto ſed vnus metropol̓. non pōt cum alterius pallio celebrare neqꝫ pari ratōe ſepeliri ſed cum ꝓprio tm̄. Palliatus tamē ad aliā eccleſiā tranſlatꝰ cū pallio ſcd̓o loco ſibi ꝯceſſo ſepelit̉. Item pallia tus ad aliā tranſlatꝰ eccleſiā non poteſt ibi vti pallio in prima eccleſia obtēto quia nō ſolū dat̉ ꝯtemplacione ꝑſone veꝝ eciam loci. hinc eſt ꝙ non pōt vti eo exͣ ꝓuinciā ſibi decretā ſcꝫ ſi quis renunciet archiepatui nequit vlteriꝰ pallio vti nec eciaꝫ pōt quis pallio niſi infra eccleſiā et in diuinis officijs vti. Vnde ſi forte ꝓceſſional̓r vel ad p̄dicandū vel ad aliqd̓ huiōi eum eccl̓iā exire ꝯtingerit cum pallio nō exibit. Siquidē regula riter vſus pallij interdicit̉ niſi in ſolemnibꝫ die bus. et qui in cuiuſcūqꝫ eccleſie priuilegijs cōti netur. puta in feſtiuitatibus natalis dn̄i. ſancti ſtephani. ſancti ioh̓. circūciſionis. eph̓ie. ramiſpalmarum. cene domini. ſabbati ſancti in tribus diebus reſurrectionis. aſcēſionis. ꝑenth̓. ſancti ioh̓ bap. omniū apl̓orum. in quatuor feſtiuitati bus beate marie. et ſancti michael̓. et omniū ſan ctorum. ſancti martin qui eſt par apl̓is. in feſti uitatibus pn̄cipalibus eccl̓ie pallio decorare. in dedicacionibꝫ eccleſiaꝝ. ꝯſecracionibꝫ ep̄orum ordīacionibꝫ clericoꝝ. et anniuerſario ꝯſecratō nis palliati. Quidā eciā addunt dies dn̄icas que ad reſurrectionē ꝑtinent qd̓ tn̄ in vſu non ē poſ ſet ec̄ dici ꝙ vbicūqꝫ in ſua ꝓuinciā corpꝰ alicꝰ ſancti quieſcit metropol̓. in feſto eiuſdē ſācti et eciā in pnͥcipali feſto cuiuſlibet loci ſue ꝓuincie ad locū illum declinās poterit pallio et ſādalijs vti. In exequijs vero defunctoꝝ vel in benedic tionibus nubenciū vti nō licet. niſi hoc in priui legio cōtineat̉ exp̄ſſum. Ep̄us oſtien̄. qui papā conſecrat pallio vtit̉ ex inſtitucione marci pape et eciam quidā ep̄i ex priuilegio ſpeciali vt aui cien̄. et quādoqꝫ eccen̄. Poſtremo ſciendū eſt ꝙ romani pontifices qui beatū filueſtrū p̄ceſſerūt depingunt̉ tanquā gerentes lineas pallee circa humeros inuolutas. Nam legal̓ ſacerdos dum ſa crificabat ſūmitates balthei ſuꝑ humeros reflec tebat in quo ſignificatur ꝙ illoꝝ iuriſdictio et poteſtas ꝑ palliū ſignificata inuoluta et impli cata non libera fuit. Ipſe vero et eiꝰ ſucceſſores liberā et explicatā habuerūt quare linee ipſe in eis explicite et extēſe ante et retro dependētes depingunt̉. Poteſt eciā dici ꝙ linee ip̄e que vt p̄miſſum ē ſollicitudīes et curas ſignificāt. Ideo a tꝑe ſilueſtri pape explicite dependent. ꝓpter ꝯceſſa ſibi et ſucceſſoribꝫ tꝑalia que abſqꝫ ſolli citudine et cura neq̄unt poſſideri. Deniqꝫ bruno dixit ꝙ ſūmus pontifex p̄ter p̄miſſa ornamēta et regnū portat et purpura vtit̉ ꝓut ſub titu. de mitra dictū eſt. non ꝓ ſignificatōe. Sed qꝛ con ſtantinus imꝑator olim beato ſilueſtro oīa roma ni imꝑij inſignia tͣdidit. Vn̄ et in magnis ꝓceſ ſionibus oīs ille apꝑatus romano pontifici exhi betur qui quondaꝫ imꝑatoribus fieri ſolebat. et cum diademate imꝑiali papa ip̄e coronat̉. ¶ De coloribus quibus eccleſia in eccleſiaſticis vtitur indumentis. Vatuor ſunt pnͥcipales colores quibꝫ ſcd̓um ꝓprietates dieꝝ ſacras veſtes eccl̓ia diſtinguit. albus rubeus niger et viridis. Nam et in legalibus indu mentis. iiij. colores fuiſſe legunt̉. biſſus. purpu ra. iacinctus et coctus de quibus in ſe. ti. dicet̉. Eccleſia eciam romana violaceo et croceo colore vtit̉ vt infra dicet̉. Albis indumentis vtendum eſt in feſtiuitatibꝫ ſanctoꝝ confeſſoꝝ et virgi num. qui martires non ſūt ꝓpter integritatē et innocenciā. Nam candidi facti ſūt nazarei. et am bulabūt mecū in albis virgīes em̄ ſunt et ſequū tur agnū quocūqꝫ ierit. ꝓpter eandē cauſā vten dum eſt albis in ſolēnitatibus angeloꝝ. de quo rum nitore dn̄s loquit̉ ad lucifeꝝ. vbi eras cum me laudarēt aſtra matutina. Item in oībus feſtis

ſancte dei genitricis marie. In feſto oīm ſct̄oꝝ quidam tamen tunc rubeis vtunt̉ vt infra dicet̉ In pnͥcipali feſto ſancti ioh̓. euang. in cōuerſio ne ſancti pauli. in cathedra petri. De hijs eciam infra dicet̉. Item a vigilia natiuitatis dn̄i vſqꝫ ad octauā eph̓ie īcluſiue vt dicet̉ in ꝓhemio. vij ꝑtis. exceptis feſtiuitatibꝫ martiꝝ intermedijs In natiuitate ſaluatoris et eciā p̄curſoris. quo mam vterqꝫ natus eſt mundꝰ.i. cares originali pct̄o. aſcendit em̄ dominꝰ nubē leuem.i. aſſump ſit carnē a peccatis immunē. et intrauit egiptū ideſt venit in mundū. iuxͣ illud qd̓ angelus inqͥt ad virginē. ſpūs ſanctus ſuꝑueniet in te et vir. al. ob. tibi. Ioh̓es aūt et ſi fuerit in pct̄o cōcep tus. fuit tn̄ in vtero ſanctificatꝰ. iuxͣ illud ꝓphe ticum. Anteꝙͣ exires de vulua ſanctificaui te. et angelꝰ inquit ad zachariā. ſpū ſancto replebit̉ adhuc ex vtero matris ſue. Itē in eph̓ia ꝓpter ſplendorē ſtelle que magos duxit. ſecundū illud ꝓpheticū. Ambulabunt gentes in lumine tuo. et re. in ſplen. or. tui. In ipoꝑanti ꝓpter puritatē marie. que iuxͣ cant̓. ſimeonis obtulit lumē ad re uelacionē genciū ⁊cͣ. In cena dn̄i ꝓpter ꝯfectio nem criſmatis qd̓ ad mundacionē anime cōſecra tur. Nam et euangelica lectio mundiciā princi paliter in illa ſolēnitate ꝯmendat. qui lotus eſt inquit nō indiget niſi vt pedes lauet. ſed ē mun dus totus. et iteꝝ. Si non lauero te nō habebis ꝑtem mecū. Item a ſabbato ſct̄o in officio miſſe vſqꝫ ad octauaꝫ aſcēſionis incluſiue. quandocūqꝫ officiū de temꝑe agitur. p̄ter dies rogacionū et preterꝙͣ in feſtis martiruꝫ int̓medijs ꝓut infra dicet̉ In reſurrectione ꝓpter angelū teſtē reſur rectionis et nunciū. qꝛ apparuit ſtola candida cō oꝑtus. de quo dicit math̓s ꝙ erat aſpectus eius ſicut fulgur et veſtimenta eius ſicut nix. et quia pueri tūc renati albas habēt veſtes. In aſcenſio ne ꝓpter nubem lucidā in qua xp̄c aſcendit. Nam et duo viri aſtiterunt iuxta illos in veſtibꝫ albis qui et dixerunt. viri galilei quid ſtatis etcetera Illud autē notandū eſt ꝙ licet in conſecracione pontificis talibus ſit indumentis vtendū qualia ſcd̓m diei ꝓprietatē ꝯueniūt In dedicacione tam̄ eccleſie ſemꝑ eſt vtendū albis quocūqꝫ dieꝝ de dicacio celebret̉. quoniā in ꝯſecracione pontifi cis cantat̉ miſſa de die. ſed in dedicaciōe baſilice de dedicacione miſſa cantat̉. Nam et eccl̓ia virgi neo noīe nuncupat̉. iuxͣ illud apl̓i. Deſpondi em̄ vos vni viro virginē caſtā exhibere xp̄o. de qua ſponſus inquit in cant̓. Tota pulchra es amica mea ⁊cͣ. Ipſe tamē qui cōſecrat̉ debet eſſe albis ornatus ad notandū ꝙ omni tꝑe veſtimenta eiꝰ debent eſſe cādidā ideſt vita eius īmaculata. Itē per octauas p̄miſſoꝝ feſtoꝝ octauas habenciū vtendū eſt colore albo qn̄ de ipſis agit̉ octaua. Rubeis aūt vtendū eſt indumentis in ſolēnitati bus apl̓orum euāgeliſtaꝝ et martiꝝ ꝓpter ſar guinem paſſionis q̄ꝫ pro xp̄o fuderunt Nam ip̄i ſunt qui venerūt ex magna tribulacione. p̄terꝙͣ in feſto īnocentū. vt iam dicet̉. Itē in feſto cru cis in qua xp̄c ſanguinem ſuum fudit pro nobis Vnde pph̓a. Quare rubꝝ eſt indumētum tuum ſic̄ calcanciū in torculari. Sed ſcd̓m alios melius eſt tūc albis vti. qm̄ nō paſſionis ſed inuencōis vel exaltacionis eſt feſtū. Itē a vigilia penth̓. in miſſa vſqꝫ ad ſabbatū poſt ip̄m feſtū incluſiue. et hoc ꝓpter ſpūs ſancti feruoreꝫ qui ſuꝑ apl̓os in igneis linguis apparuit. Nam apparuerūt illis diſꝑdite lingue tanꝙͣ ignis. Vnd̓ ꝓph̓a. De celo miſit ignē in oſſibus meis. Licet aūt in apl̓orum petri et pauli martirio rubeis ſit vtend̓. in ꝯuer ſione tamē et in cathedra vtendū eſt albis. ſicut et licet in natiuitate ſancti ioh̓̓. ſit albis vtendū in decollacione tn̄ ip̄ius vtendū eſt rubeis. Cum aūt illiꝰ feſtiuitas celebrat̉. qui ſimul eſt martir et virgo martiriū virginitati prefert̉. qꝛ ſignū eſt ꝑfectiſſime caritatis. iuxta quod veritas ait. Maiorem caritatē nemo habet vt a.ſ. q. p. ꝓ a. ſuis. quapropt̓ et in omni cōmemoracione ſanc torum quidā rubeis indumentis vtunt̉. alij vero vt eccleſia romana candidis. cum non tm̄ in eadē ſed de eadē ſolēnitate dicat eccleſia ꝙ ſancti ſe cundū apoc̄. io. ſtabūt ī ꝯſpectu agni amicti ſto lis albis et palme in manibus eoꝝ. Hinc ſponſa dicit in cant̓. Dilectus meꝰ candidus et rubicun dus electꝰ ex milibus. candidꝰ in confeſſoribꝫ et in virginibꝫ. rubicundꝰ in martiribus ac apl̓is. Hij ſiquidē et illi ſūt flores roſarū et lilia cōual lium. Rurſus qui in feſto omniū ſanctoꝝ rubeis vtunt̉ ex eo mouent̉. quia feſtum illud primo in honorē martirū tantū inſtitutū fuit. Sed reſpō deri pōt. ꝙ imo eciā ī honorē beate marie virgīs et hodie ex inſtituciōe gre. vij. feſtat eccleſia die illa eciā ꝓ confeſſoribus et virginibꝫ ꝓut in. vij ꝑte ſub ip̄o feſto dicet̉. Item ꝑ octauas p̄miſſo rum feſtoꝝ octauas habenciū. vt end̓ eſt colore rubeo quādo agit̉ de octaua. Nigris vtendū eſt feria ſexta in paraſceue. et diebus afflictionis et abſtinencie ꝓ peccatis. et eciā in rogacionibus ſicut ſub illo tractatuī. vj. ꝑte dicet̉ et in ꝓceſ ſionibus quas romanus pōtifex nudis pedibus facit et in miſſis ꝓ defunctis. et ab aduētu vſqꝫ ad vigiliā natiuitatis et a ſeptuageſima uſqꝫ ad ſabbatū paſche. Sponſa quippe dicit in canticis Nigra ſuꝫ ſed formoſa filie iheruſalē ſicut taber nacula cedar ſicut pellis ſalomōīs nolite me cō fiderare ꝙ fuſca ſim quia decolorauit me ſol. In feſto aūt ſanctoꝝ innoc. quidā nigris. alij vero rubeis indumētis vtendū eſſe ꝯtendūt. illi ꝓpter triſticiā. quia vox in rama audita eſt. ploratꝰ et vlulatus multus. rachel plorans filios ſuos ⁊cͣ. Nam et ꝓpter eandē cauſā cantica leticie ſubticē tur. et ſine aurifriſio mitra defert̉. Iſti ꝓpter mar tiriū qd̓ principaliter ꝯmemorans inqͥt eccleſia ſub throno dei ſancti omnes clamāt. vindica ſan guinem noſtruꝫ qui effuſus eſt dn̄e deus noſter. Sic̄ et in letare iheruſalē ꝓpter leticiā ꝙͣ aurea roſa deſignat. romanus pontifex portat mnitram aurifriſio inſignitā ſed ꝓpter abſtinenciā ingr̄is vtit̉ indumentis. Sed eccl̓ia romana tunc vtitur

violaceo coloreqn̄ illud occurrit extra dominicā ſed in octaua rubeo. Reſtat ergo ꝙ in diebus fe rialibus et cōibus viribꝫ ſit indumentis vtendū quia viridis color mediꝰ eſt inter albedinem et ingredinē et ruborē et ſpecial̓r inter. viij. eph̓ie et ſeptuageſimā et inter ꝑenth̓. et aduētum qn̄ dn̄icale agit̉ officiū. Hic color exprimit̉ vbi dici tur cip̄ cum nardo. nardus et ercoꝰ. Ad hos qua tuor colores ceteri referunt̉ ſcꝫ ad rubeū colorē coccineus. ad ingrū violaceꝰ. qui aliter coccius vocat̉. ad albū biſſinꝰ. ad viride croceꝰ quanꝙͣ nōnulli rōſas ad maitire Scrocū ad ꝯfeſſores et liliū ad virgines referāt. De coloribꝫ eciā in fi nie ſequētis tractatꝰ dicet̉. Violaceo aūt colore vti in diebus quibꝫ eſt vſus nigri coloris nō eſt incōueniens. Vnd̓ eccl̓ia romana vtit̉ colore vio laceo a prima dn̄ica aduentꝰ vſqꝫ ad miſſam vi gilie natiuitatis domī incluſiue. et a. lxx. vſqꝫ ad officiū miſſe vigilie paſche excluſiue. quādoqꝫ in p̄dictis tꝑibus officiū de tꝑe agitur. exceptis. v feria cene dn̄i. et feria. vj. in paſceue. In veſtiui tatibus vero ſanctoruꝫ que in. lxx. et in aduentu occurrūt nō eſt ingr̄is vel violaceis vtendū. Et eſt intelligendū ꝙ in ſabbato ſancto in toto of ficio qd̓ agit̉ ante miſſaꝫ vtendū eſt violaceo cō lore hoc excepto qd̓ diaconus qui bn̄dixit cereū indutꝰ dalmatica. et ſubdiaconꝰ miniſtrās indu tus tumcella albis. vtūtur qꝛ bn̄dictio illa ſicut et miſſa ad reſurrectionē ꝑtinet. ſed bn̄dictione cerei expleta. diaconus remota dalmaticā aſſuīt planeta violacei coloris et tenet eam vſqꝫ dum inchoat̉ officiū miſſe. ſubdiaconꝰ vero nō mutat veſtes. ¶ Quidā eciā in dn̄ica in ramis palmaꝝ vtunt̉ albis in ꝓceſſione. et in ramoꝝ bn̄dictio ne dum legit̉ euangeliū et dum cantat̉ gl̓ia laus ꝓpter leticiā feſtiuitatis xp̄o facte quē in p̄miſ ſis ꝯmemorat̉. Sed eciā romana tūc ſemꝑ vtitur violaceo colore. et in ꝓceſſionē que fit in purifi caciōe ante miſſaꝫ eo ꝙ officiū illud eſt de anxia expectaciōe ſymeonis. et ſapit ve. te. Vtit̉ eciā eccl̓ia romana violaceo colore in qͣtuor tꝑibus ſeptēbris et invigilijs ſanctoꝝ in quibꝫ eſt ieiu mum qn̄ miſſa eſt de vigilia. et in diebus rogatō num et in miſſa que dicit̉ in die ſancti marci de o ficio letanie. Cum em̄ ieiunamꝰ carnem noſtraꝫ crucifigentes maceramꝰ vt ſic facta liuida criſti liuoribus ꝯforment̉ cuius liuorē ſanati ſumꝰ. ad qd̓ deſignandū tunc colore violaceo vtimur qui pallidus et quaſi liuidus eſt. Teteꝝ velamina triuꝫ coloꝝ ponunt̉ in altari in feſto paſchatis put dictū eſt in pͥma ꝑte ſub tͣctatū de picturis ¶ Se indumentis legalibus ſeu ve. te. Voniā minus plene rem ſignificatam humana fragilitas apprehendit ſi pe nitus rem ſignificant ē ignoret. idcir co de indumentis legalibus ad huius cecitatis ignoranciā ꝓpellandam. Primo ſcd̓um hiſtoriā. Secundo ſcd̓m allegoriā. Tercio vero ſcd̓m tropologiā aliqua diſſeremus. Primo igit̉ ſcd̓m hiſtoriā no tandū eſt ꝙ quātuor erāt legalia indumenta ſcd̓m moſaicaꝫ legē tam minoribꝫ ſacerdotibus ꝙͣ principi ſacerdotū cōmunia de quibus legit̉ exo. xxviij. c. Primū dicebat̉ mana ſtaſim. quod grece bracce. latine vero feminalia linea dici pōt de biſſo retorta contextū. qūo vtē bantur ꝓ eo qd̓ legit̉ exo. xx. c. in fine. Non aſcē des ad altare meū ꝑ gradus ne reuelet̉ turpitu do tua. et ezechiel̓. xliiij. feminalia linea erūt in ſumbis eoꝝ Scd̓um cathemone ſiue linea qd̓ nos ſubunculā vel albā ſꝫ moyſes aban et appellauit hebrei diſcendētes a bibilonis emiſſanea vocaue runt eratqꝫ biſſinū et duplex. Terciū baltheꝰ.i. zona vel cingulū. latus quaſi digitis quatuor ſic reticulatꝰ vt qͣſi pellis viꝑea videret̉ contextū. debiſſo. cocco purpura. et iacīcto. ꝑ que qͣtuor. elementa ſignificant̉. Quartū eſt tyara. qd̓ he brei manphie. nos autē infulā vel mitrā appella mus. a tydari pontificali plurimum differēs. qͣſi formā rotunde caſſidis repn̄tans. Suꝑ hec qua tuor cōia qͣtuor ꝓprijs indumētis pontifex vtē batur. Primū erat tunica iacinctina. ꝙͣ hebreus dicit vethit grece dicit̉ pōderis latīe talaris. q̄ habebat ꝓ fimbrijs malagranata cum octuagin ta tintinabulis aureis interſcalari mō diſpoſita vt audiret̉ ſonus cum pontifex ingrederet̉ ſanc tuarium ne forte moreret̉. Scd̓m erat ephot. i. ſuphumerale de qͣtuor p̄dictis coloribꝫ auroqꝫ ꝯtextum ſine manicis ad modū collobi habēs ap turā in pectore quandā ad magnitudinē palmi in qua longion eiuſdē menſure inſerabat̉. In cuiꝰ ꝑte ſuꝑiori. vicꝫ ſuꝑ humeros infibulati erant auro duo lapides omchini quibꝫ xij. noīa filioꝝ iſrahel erāt inſculpta. ſex in vno. et ſex in altero Quod aūt ſamuel et dauid induti legunt̉ ep̄hot illud erat lineū et ꝓprie quidē ephotar dicebat̉. Tercium he braice dicebat̉ heen grece logion. la tine vero rōnale vocat̉. quod pontifex ferebat in pectore. dictū eſt autē racionale iudicij. qꝛ ibi erat lapis in cuius ſplendore ſibi deū eſſe ꝓpiciū ꝯgnoſcebant. Erat autē rōnale quadrangulum duplex in modū vnius palmi de quatuor p̄dictis coloribus. auroqꝫ contextū. habens. xij. lapides ꝑ quatuor ordines In primo ſardiū. topaſiū. et ſmaragdū. In ſcd̓o carbunculū ſaphirū. et iaſpi dem In tercio liguriū. achantē. et amatiſtum. In quarto griſolitū. onebinū et berillū. In quibus erant ſcripta. xij. noīa filioruꝫ iſrahel in ſingulis ſingula iuxta ordinē ſue natiuitatis. Erant eciaꝫ in eo ſcripta hec duo nomīa purim et thiamim.i. veritas et diſciplina. Inſerabat̉ autem longion ſuꝑhumerali a ꝑte ſuperiori per duos ānulos et duas cathenulas aureas immiſſas duobꝫ vncinis qui ſub duobꝫ p̄dictis onichinis et ſuꝑhumerali cō tinebant̉ infixi. ab inferiori vero ꝑte ꝑ duos annulos aureos cum duabꝫ iūcturis ſiue cathenis iacinctinis colligabat̉ ephot. Quartū et vltimū erat capitis ornam̄tum vicꝫ tyara ſeu tydaris in accutū ꝓcedens. habens circulū aureū cū mala granatis et floribꝫ ex qua ſupra frontem pende bat aurealamina quā petaluꝫ dicunt ad modum

lune dimidie ī qua ſcriptum erat anoth. adonaÿ. ideſt ſanctū nomē dn̄i. tetragramatō.i. quatuor literarum vt infra dicet̉. ne vero cum nrouebat̉ pōtifex moueret̉ et lamina. ligabat̉ vita ſeu iūc tura iacinctina ꝑſpicua que ſū nitates poſterius diffundebat. noſter ergo pōtifex ꝓ feminalibꝫ habet ſandalia ꝓ linea albam. ꝓ baltheo cingū lum. ꝓ pōderim tunicā. pro ep̄hot am ctum vel ſtolā. ꝓ longion palliū. ꝓ tydari ſeu tyarā mi tram. ꝓ lanima crucem. et quedā ex hijs diuerſā habent formī ab illis. ſed eandē figurā. Secūdo. dicamus de typo dictoꝝ legaliuꝫ indumentoꝝ ſcd̓m allegoriā. Sane his veſtibꝫ ornatus pon tifex tocius orbis p̄ferebat imaginē. ffeminalia nanqꝫ biſina terram ꝯgrue figurabant. qꝛ biſſus de terra ꝓcedit. eſt em̄ biſſus linū egipciacum. balthei cu vittis et vaſcul̓ circūuolucionē occeāi deſignabant. Tunica iacinctina ip̄o colorē aera p̄ferebat. Per tintinabula ſonitus tonitruoruꝫ Per malagranata choruſcaciones fulgoꝝ ſigna bant̉. Quatuor minoris ſacerdotis et qͣtuor ſūmi pontificis indum̄ta. quatuor inicrocoſmi et qua tuor macrocoſmi ꝑtes ip̄o numero deſignabant ideſt qͣtuor humores et qͣtuor elementa. Ephot ſui varietate celū fidereū oſtendebat. ꝙ autē au rum erat intextū coloribꝫ figurabat ꝙ color vi talis penetrat vniuerſa. Duo lapides onichi ſolē et lunam vel duo emiſꝑia deſignabāt. In rōnali vero. xij. gēme pectorales. xij. ſigna in zodiacō p̄ferebant. Racionale quidē erat in medio quia rōne plena ſunt vniuerſa qua terrena celeſtibꝫ herent. imo racio terrenorum et tꝑm caloris et frigoris et duplex inter vtrūqꝫ tēperies de celi curſu et rōne deſcendit. Per anulos cathenulas et vncinos elementoꝝ humoꝝ et tꝑum colliga menta ſignificabant̉. tydaris celū empirreū. la mina ſuppoſita deū figurabat omnibꝫ p̄ſidentē. Hanc quidem allegoriā libri ſapīe. c. xviij. ꝯfir mat aures dicēs. In veſte pōderis quā habebat totꝰ erat orbis terraꝝ. et parentū magnalia in quatuor lapidū ordinibus erāt ſculpta. et mag̓ ficencia tua in diademate capitis illiꝰ erat ſcrip ta. Tercio ſubicienda eſt expoſicio indumēto rum legaliū ſcd̓m tropologiā. hijs ſiquidē indu mentis legalis ſacerdos hoc ordine induebatur lotis nāqꝫ prius manibus et pedibꝫ priꝰ indue bat manaſtaſim i. feminalia. ſignificans ꝙ ſacer dos mundatis oꝑibus et effectibꝫ lacrimis peni tencie debet aſſume̓ cōtinenciā vt offerat hoſtiā inmaculatā ſa. deo pla. Poſter tamē pontifex. quia iugemdebet habere continenciam. non in duit in ſacrificio feminalia ſed ſandlia ac ſi dica tur. qui lotus eſt nō indiget niſi vt pedes lauet ſed eſt mundꝰ totus. ꝑ manus em̄ oꝑa deſignan tur. ſcd̓um illud. Benedictus dn̄s deus meus qui do. in. m. ad p̄. Per pedes ſignificant̉ affectꝰ ſe cundū illud. Excutite puluerē de pedibꝫ veſtris Et eſt notandū ꝙ ipſemet ſacerdos ſibi femīalia induebat ꝑ que virginalis cōtinencia ſignifica batur que quoniā res eſt cōſilij non p̄cepti. Ideo ipſemet ſibi īponebat. iuxͣ illud apl̓i ad corinth̓ xiij. c. Devirginibus p̄ceptum dn̄i non habeo. cō ſilium aūt do. Et dn̄s in euāgelio. Qui pōt cape capiat. Hoc indumentū alternatim induebāt ſa cerdotes. qm̄ ad iugem ꝯtinenciam non ita tena bantur ſic̄ miniſtri noui teſta. ideoqꝫ ſcd̓m quoſ dam huic indumento nullū hodie reſpondet. Se cundo induebat cethemone.i. imeam ſignificans ꝙ ſacerdos debet induere innocenciā. vt qd̓ ſibi non vult fieri ⁊cͣ. linum eciā ꝓpter candore ſigni ficat innocenciā ſcd̓um illud. omni tꝑe ve. t. ſint candida. Tercio cingebat ſe baltheo ſignificās caſtitatē quo circa lūbos debet accingi vt reſtrī gat carnis ꝯcupiſcenciā. vnd̓ veritas ait. Sint lumbi. ve. pre. Balteū auteꝫ qd̓ contextū erat ex quatuor coloribꝫ ꝓut ſuꝑius dictū eſt ſignifica bat. ꝙ omnes motus ſurgētes ex qͣtuor humori bus ſiue ex qͣtuor elem̄tis debet refrenare ꝓuer. vlt̓. Et cinguluꝫ tra. ca. et yſa. ix. c. Erit iuſticia cingulum lumboꝝ eius ꝑ iuſticiā em̄ refrenant̉ huius motus beſtiales. pendebant autē vſqꝫ ad pedes quia vſqꝫ ad finē vite debebat eſſe mūdus Quarto induebat tunicā pōderim.i. talarē ſigni ficans ꝙ pontifex debet induere ꝑſeueranciā qꝛ qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ in finem hic ſaluus erit. ꝑ talum em̄ ꝓpter extremitatē ꝑſeuerancia deſig natur. ſcd̓m illud. Ipſa cōteret caput tuū et tu inſidiaberis calcaneo eius. Dependebat aūt pro fi mbrijs malogranata cum tintinabulis aureis. ꝑ malogranatū intelligit̉ oꝑacio. ꝑ tintinabulū aureum accipit̉ p̄dicacio que duo debēt in ſacer dote cōiungi. ne ſine illis ingrediens ſanctuariū in cōſpectu dn̄i moriat̉. Cepit em̄ iheſus facere et docere ſacerdotibus relinquēs exemplū vt ſe quantur veſtigia eius. qui peccatum non fecit. vt ſit honeſtas in conuerſacione. nec inuentꝰ eſt dolus in ore eius. vt ſit veritas in p̄dicacione. ꝑ tintinabula quoqꝫ intelligit̉ vox p̄dicatoris. ne vicꝫ ſacerdos ꝑ ſilenciū iudiciū ſuperni inſpecto ris offēdat. ꝑ malogranata exemplū bone vite vel volūtas martirij. qꝛ huiōi gͣnis reficiunt̉ in firmi. Sacerdos aūt ſcd̓m gre. īgrediēs vl̓ egre diens morit̉ ſi de eo ſonitꝰ non audiat̉. qꝛ irā cir ca ſe occulti iudicis exigit ſi ſine p̄dicacōis ſoītu incedit. Aꝑte ergo tintinabula veſtimētis illius deſcribunt̉ inſerta. Per veſtimēta etem̄ ſacerdo tis quid aliud quā recta oꝑa reciꝑe debemus iuxͣ illud ꝓph̓e. Sacerdotes tui induant̉ iuſticia. ve ſtimētis itaqꝫ ppl̓i illius tintinabula inherēt. vt vite viā cū lingue ſonitū ip̄a qͦꝫ ſacerdotis oꝑa clament. Iteꝝ tintinabulis malapunica cōiun gunt̉. qͥd ꝑ malapunica. niſi fidei vnitas deſig natur. Nam ſicut in malopunico vno exteriꝰ cor tice multa interiꝰ grana vniunt̉. ſic in numeros ſancte eccleſie populos vnitas fidei cōtegit. qͦs intꝰ diuerſitas meritoꝝ tenet. Quīto induebat ephot.i. ſuꝑhumerale ſignificās ꝙ pontifex dꝫ indue̓ pacienciā. vt in pacīa ſua poſſideat aīam ſuā humeris em̄ onera portamus ẜm illud. Suꝑ poſuit humeꝝ ſuū ad ſupportandū. et factus eſt

tributis ſeruiens. Habebat autē duas horas con iunctas in vtroqꝫ latere ſūmitatū. ſignificās ꝙ pōtifex debet habere arma iuſticie a dextris. et a ſiniſtris. vt non erigat̉ ꝓſperis. nec deprimat̉ aduerſis. Habebat et duos lapides onichios inẜ tos humeris. In quibꝫ ſculpta erant. xij. nomīa filioꝝ iſrahel. ſex in vno et ſex in alio. Per duos onichinos ſignificant̉ veritas et ſinceritas. ve ritas ꝑ claritatem. ſinceritas ꝑ ſolitudinē. Per filios iſrahel ſignificant̉ ſācta deſideria et iuſta oꝑa ſcd̓m illud. Maledictꝰ homo qui non relinq̄ rit ſemen in iſrahel. Per ſenariuꝫ ſignificat̉ per fectio. eo ꝙ dn̄s ſexto die ꝑfecit celū et terrā et omnem ornatū eoꝝ. Qd̓ ergo ſex nomina filioꝝ iſrahel ſculpta erāt ſex in vno lapide et ſex ī alio ſignificabat ꝙ deſideria ſacerdotis et oꝑa ꝯfici debent nō in fermento malicie et nequicie. ſed in azimis ſinceritatis et veritatis. vt ſinceritas in formet intencionē. et veritas fineꝫ. Greg̓. ait in paſtorali. xiij. c. ꝙ ſuphumerale ex auro. iacinc to purpura. cocco bis tīcto. et biſſo retorta fieri precipit̉. vt quanta ſacerdos clareſcere virtutū diuerſitatē debeat demonſtretur. In ſacerdotis quippe habitu ant ē omnia auꝝ fulget vt in eo intellectus ſapiencie principal̓r eniteat. Cui ia cinctus aereo colore ſplendes adiungit̉. vt per omne qd̓ intelligendo penetrat. non ad fauores infimos ſed ad amorem celeſtiū ſurgat ne dum ſuis intantis laudibus capit̉ ipſo eciā veritatis intellectu vacuet̉. Auro quoqꝫ et iacincto pur pura ꝑmiſcet̉ vt ſacerdotale cor cum ſūma que p̄dicat ſperat. inſemetip̄o eciā ſugeſtiōes vicio rum reprimat. eiſqꝫ velut ex regia pt̄ate contra dicat. Auro autē iacincto. biſſo. ac purpure. bis tinctus coccus adiūgitur. vt ante interni iudicis oculos omnia virtutū bona ex caritate decorent̉ et cuncta que coram homībus rutilāt hec incon ſpectu occulti iudicis Nanma intimi amoris ac cedat q̄ ſcꝫ caritas que deū ſimul et ꝓximum dili git quaſi ex duplici tinctura fulgeſcit. Sed cum mens ad caritatis p̄cepta accēditur reſtat vt ꝑ abſtinenciā caro maceret̉ vnde et bis tincto coc co. tortabiſſus adiungit̉. de terra enim biſſus in tenti ſpē orit̉. et qͥd per biſſum niſi candēs deco re mundicie corꝑalis caſtitas deſignat̉. que vicꝫ torta pulcritudini ſuphumeralis innectit̉. quia tunc caſtimonia ad ꝑfectū mundicie candorē du citur. cum ꝑ abſtinēciā caro fatigat̉ cunqꝫ inter ꝟtutes cetas eciā afflicte carnis meritū ꝓficit qͣſi indiuerſa ſuphumeralis ſpē biſſus torta can deſcit. Sexto induebat longion. ideſt rōnale ſig nans ꝙ pontifex debet induere diſcrecionē per quā diſcernat inter lucē et tenebras. inter dex tram et ſinſtrā. quia non eſt ꝯuencio lucis ad te nebras neqꝫ xp̄i ad belial. Erat aūt ratōnale qua drangulum ſignās ꝙ debet diſcerne̓ inter qͣtuor ſcꝫ inter veꝝ et falſū. ne deuiet in credendis int̓ bonum et malū ne deuiet in agerdis. Grat et du plex qꝛ de bet diſcernere ꝓ duobus ꝓ ſe vicꝫ et populo. ne ſi cecus cecū duxerit anbo in foueaꝫ cadāt. Habebat et quatuor ordines lapidū. ſig nans ꝙ pontifex debet habe̓ quatuor principa les virtutes. iuſticiā fortitudinē. prudenciā. et tꝑanciam. In ſingulis aūt ordinibus hēbat tres lapides. ſignans ꝙ pontifex in primo debet ha bere fidem ſpem et caritateꝫ. In ſecūdo modeſtiā manſuetudinē et benignitate in tercio pacē mi ſericordiā et largitatē. In quarto vigilanciā ſol licitudinē. et longanimitate. ꝑ lapides em̄ figū rantur virtutes. ſcd̓m illud alius edificat aurum argentum. et lapides p̄cioſos. Habebat et duas cathennulas auri puriſſimi ſibi inuicē coherētes que duobus inſerebant̉ vncinis ſignās ꝙ ponti fex debet habere duos caritatis affectus ad deū ſcꝫ et ad ꝓximū. de quibꝫ p̄cipitur. diliges deū tuū ex toto corde tuo. et ꝓximū tuū ſicut teip̄m Sic̄ em̄ auꝝ p̄eminet vniuerſis mētallis ita ca ratas p̄cellit vniuerſas virtutes de qͣ dicit apl̓us maior hoꝝ eſt caritas Duovncim ſūt intencio et finis quibus cathenule inſerunt̉ vt tam deum ꝙͣ ꝓximū diligat ex corde puro. et conſcīa bona et fide nō ficta. et tam deum quā ꝓximum diligat ꝓpter beatitudinē. deū ꝓpter ſeipſū. et ꝓximum diligat ꝓpter deū. Portabat autē aaron rōnale iudicij in quo deſcripta erāt nomīa. xij. ꝓphetaꝝ ꝓut dictū eſt in prima ꝑte ſub ti. de picturis. et ſcd̓m greg̓. in paſtorali li. i. c. xij. bene racionale iudicij vocat̉. quia rector debet ſubtili ſemꝑ exa mine bona malaqꝫ diſcerne̓. et que vel quibus qn̄ et qualiter ꝯgruat ſtudioſe cogitare. nichilqꝫ ꝓpriuꝫ querere. ſed ſua cōmoda ꝓpinquoꝝ bona deputare. Vnde in exo. ſcriptū eſt. ponas auteꝫ in rōnali. iudicij doctrinā et veritateꝫ que erunt in pectore aaron qn̄ ingredit̉ coram dn̄o. et ge ſtabit iudiciū filioꝝ iſrahel in pectore ſuo coraꝫ ꝯſpectu domini geſtare eſt ſubi ectoꝝ cauſas ꝓ ſola interni iudicis intencione diſcute̓. Quidam aūt dixerunt ꝙ rōali nullū rn̄det hodie ornamē tum. qm̄ non habemꝰ copiā lapidū p̄cioſoꝝ. ſed ad inſtar illius deffert pontifex in cōſecracione ſua textū euangelij ante pectus corā toto ppl̓o. Ibi em̄ ſcripta erat doctrina et veritas epiſcopꝰ debet habe̓ in corde veritatē euangelij. et in ore doctrinaꝫ quantū ad manifeſtacionē. et hec pōt eſſe cauſa quare ī quibuſdā eccleſijs poſtes cōdi cis euāgelici ex auro argēto et lapidibꝫ p̄cioſis ornant̉. Eſt eciā et alia racio quia in illo rutilat aurum ſapīe argētum eloquencie et miraculoꝝ lapides p̄cioſi. hec ſūt ſponſe murenule auree ar gento veriiculatē. Septimū et ſupremū capi tis ornamentū erat tydaris vel tyara. ꝙͣ vltimo pontifex aſſumebat ſignificās hiūlitatē de qua dominus ait. Omnis qui ſe exal. hūili. Hanc autē geſtabat in capite ſignificās ꝙ pontifex debet gerere hūilitatē in mēte exemplo capitis roſtri dicentis. Diſcite a me qꝛ mitis ſum et humil̓ cor de. Per caput em̄ mens intelligit̉ ſecundū illud vnge caput tuū et faciē tuā laua. Rurſus tyara in minoribꝫ ſacerdotibus ſignificat continenciā quinqꝫ ſenſuū In maioribus vero ꝯtemplacionē

debent enim eſſe ꝯtemplatiui. de tydari depen debat a fronte lamina aurea ſignificans ſapien ciam. vel figurauit ſignum crucis. qd̓ fit in offi cio confirmacionis. in qua ſcriptū erat nomē do mini tetragramaton.i. quatuor literaꝝ. que ſūt he. ioth. eth. et vau. id eſt principiū vite paſſio nis iſte. ꝓut dictum eſt in ꝓhemmio ſecunde ꝑtis ac ſi apercius diceret̉. Ille cuiꝰ pontifex iſte ge rit ꝑſonam ſcꝫ xp̄c eſt principiū id eſt autor vite paſſionis. id eſt vite reſtaurate. per paſſionē. qꝛ mortem noſtrā moriendo deſtruxit. et vitam nō ſtram reſurgendo reꝑauit. Erant autē hec indu menta pro maiori parte contexta oꝑe polimito ideſt vario ꝓpter varietatē virtutis. de qua dic pſalmigraphꝰ. Aſtitit regina a dextris tuis ⁊cͣ et ex quatuor p̄cioſis coloribus ſcꝫ purpura coc co biſſo et iacincto Per purpuream regie digni tatis ſignificatur pōtificalis poteſtas que via regia debet incedere. ne declinet ad dextram vel deuiet ad ſiniſtrā ne liget dignos aūt ſoluet in dignos. Per purpurā quoqꝫ aqua ſignificatur. qꝛ in conchis marinis habitat vernies qui eam egerunt. Per coccū coloris ignei ſignificat̉ pon tificalis doctrina quē ſicut lucere debet et vrere ꝓpter qd̓ et bis tinctus fuiſſe narrat̉. lucere qui dem debet per ꝓmiſſionem vt omnis qui relique rit domū patrem et matre ⁊cͣ. centuplū accipiet et vitam eternā poſſidebit vrere debet per cō minacionem vt omnis arbor qui non fecerit fruc tum bonū excidet̉ et in igneꝫ mittet̉. Hinc eſt ꝙ ſūmus pontifex cappa rubea exterius ſemꝑ appa ret indutus cum interiꝰ ſit indutus candida ve ſte. quia interius candere debet ꝑ innocenciā et caritatem. et exterius rubere per compaſſionem vt vicꝫ oſtendat ſe ſemꝑ paratū ponere animaꝫ pro ouibus ſuis. quia ꝑſonam gerit illius qui ꝓ ouibus vniuerſis rubꝝ fecit indumentū ſuū. Ex conceſſione vero ꝯſtantim imꝑatoris ferre pōt clamidem purpurea atqꝫ tuncam coccineam. et omnia imꝑialia indumenta ſceptra. ſigna. et or namenta. Crux quocūqꝫ ierit eum p̄cedit. ad ſig nificandum magis ei quā cuiꝙͣ alteri conuenire iuxta illud apl̓i. Michi autē abſit gloriari niſi in cruce domini noſtri ih̓u xp̄i. vt ſe crucifixū imita ri debere ꝯgnoſcat. Rurſus coccus bis tinctꝰ in veſte pontificali eſt caritas que quaſi bis tingit̉ dum dilectione dei et ꝓximi colorat̉. Per biſſum vero cādoris eximij ſignificat̉ p̄cſaritas fame q̄ debet eſſe retorta vt pontifex bonū habeat teſti monium ſcd̓um apl̓um. et ab his que foris ſunt. Per iacinctum qui eſt coloris aerei ſignificatur ſerentas cōſciencie quā intra ſe pontifex debet habere ſcd̓um ꝙ dicit apl̓us. Gloriā noſtra hec eſt teſtimoniū conſciencie noſtre. Liber quartus de miſſa et ſingulis que in miſſa aguntur. Ater cuncta eccleſie ſacramenta illud ꝯſtat eſſe cipuum qd̓ in miſſe officio ſupra menſā ſacratiſ imi celebrat̉ altaris. illud eccleſie repreſentans conuiuiū in quo filio reuertenti pater occidit vi tulum ſaginatū panē vite et vinū quod miſcuit ſapiencia ꝓponent. Hoc autē officiū xp̄c inſtitu it cum nouū condidit teſtamentū diſponēs here dibus ſuis regnū ſuum ſic̄ pater ſuus ſibi diſpo fuit. vt ſupͣ menſā eius edant et bibant in regno qd̓ eccleſia ꝯſecrauit. Cenantibꝫ em̄ illis accepit ih̓us panem et gracias agens bn̄dixit ac fregit deditqꝫ diſcipulis ſuis dicens. Accipite et cōme dite. hoc eſt corpus meū quod ꝓ vobis tradet̉. hoc facite in mea cōmemoracionē. Hac igit̉ inſti tuciōe formati. ceꝑunt apl̓i ſacro ſanctū freque tare miſteriū. ꝓpter cauſā quaꝫ xp̄c exp̄ſſerat. et formā ſeruantes in verbis. et materia tenentes in rebus. ſicut apl̓us corintheis ꝓteſtat̉ dicens. Ego accepi a domino qd̓ et tradidi vobis. quo mam dn̄s ih̓s in qua nocte tradebat̉ accepit pa nem ⁊cͣ. Quia igit̉ miſſe officiū ceteris diuinis officijs digniꝰ et ſolēnius ē. ideo de ip̄o priuſqͣꝫ de alijs officijs eſt in hac quarta ꝑte dicend̓. In qua aliquibꝫ additis et detractis ſpeculū in noc. pape. iij. ꝓſequamur. Sane vt p̄miſſum eſt miſ ſam inſtituit dominꝰ ih̓us ſacerdos. ſcd̓m ordinē melchiſedech. quādo panem et vinū in corpꝰ et ſanguinē ſuum tranſmutauit dicēs. hoc eſt cor pus meū. hic eſt ſanguis meus. ſubiungens. hoc facite in meā commemoracionē. Apl̓i aūt ē hanc miſſam adauxerūt dicentes in miſſa non ſolū ver ba p̄miſſa veꝝ eciam dn̄icam oracionē ſuꝑadden tes. Vnde beatus petrus ſic miſſam primꝰ dicit̉ celebraſſe in ꝑtibus orientalibꝫ. vbi poſt domī paſſionē quatuor annis cathedrā tenuit ſacerdo talem. Deinde vero accepit cathedraꝫ antiochie vbi tres oraciones ad miſſam adiecit. In pͥmor dio ergo naſcētis eccleſie miſſa aliter dicebat̉ ꝙͣ modo. ſic̄ in. vj. ſub ti. ꝑte de ꝑaſceue dicet̉. Se quenti vero tꝑe epl̓a tantu et euangelio recita tis miſſa celebrabat̉. Subſequent̓ celeſtinus ppͣ inſtituit introitū ad miſſam cātari. ꝓut ſub in troitū dicet̉. Cetera diuerſis tꝑibus ab apl̓is et a gelaſio. celeſtino. gregorio. et alijs diuerẜ pa tribus leguntur adiecta ꝓut xp̄iane religionis cultū creſcēte. viſa ſūt decenciꝰ ꝯuenire. de hoc dicet̉ in ꝓhemio ſcd̓e ꝑtis. In canone legitur. ꝙ iacob frater dn̄i ep̄s iheroſolimitanꝰ et baſilinꝰ ep̄s ceſarienſis. addiderūt nobis in ſcripturis or dinē celebrādi miſſam. Itē iſte iacob alphei dici tur. primus inter apl̓os miſſam celebraſſe. Nam ꝓpter excellenciā ſanctitatis eiꝰ apl̓i hunc ſibi fecerūt honorē. vt poſt dn̄i aſcenſionem primus inter eos miſſam hieroſolomis celebraret. eciam priuſqͣꝫ eſſet in ep̄um ordinatus. vel forte ideo dicit̉ pͥmus celebraſſe. qꝛ primꝰ in pontificalibꝫ eā dixiſſe ꝑhibet̉. Sic et petrꝰ poſtmod̓ pͥmus in antiochia miſſaꝫ celebrauit. et marcꝰ in allex andria. Quidam autē ꝑfidi heretici rep̄hendunt nos qꝛ euangelia ꝑ particulas lacerata in miſſa legimus et qꝛ primitiue miſſe vicꝫ vltra dn̄icam oracionē aliquid ſuꝑaddimus. ſcriptū nanqꝫ eſt Si quis appoſuerit ad hec apponet ſuꝑ illū deus

plagas ſcriptas in libro iſto. et qꝛ ſupra nouum teſtamentū. et p̄cepta apl̓oꝝ. alias inſtitucōes et nouam doctrinā doctoꝝ inſtituimus et ſerua mus contra illud qd̓ xp̄c ait. Bene irritū feciſtis mandatū dei vt veſtram ſeruētis tradicionē. et alibi. Omnis plātacio quā non plantauit pater meꝰ celeſtis eradicabit̉. Et apl̓us doctrīs varijs et ꝑegrinis nolite abduci. Itē fundamētū aliud nemo pōt pone̓ p̄ter id qd̓ poſitū eſt qd̓ eſt xp̄c Sicūt eciā ꝙ eccl̓ia xp̄i nec miſſaꝫ nec matutinas cantauit nec xp̄c. nec apl̓i eam inſtituerūt nec in tꝑe apl̓oꝝ cantata fuit. nec nomen miſſe tūc in mūdo audiebat̉. nec ſcriptū īueniebat̉. ſed id qd̓ miſſa repreſentat ab euāgeliſtis cena vocat̉ nec eccleſia in pn̄cipio. nec apl̓i cum muſicali organo nec alta nec dulci voce eam cantabat. rep̄henden tes nos qꝛ hec agimꝰ et quia nocturnos et alias canonicas horas dicimus falſo contͣ nos inducen tes illud amos ꝓph̓e. Conuertā feſtiuitates ve ſtras in luctū et omnia cātica veſtra in planctū et illud ꝓpheticū. Audiūt ſermones tuos. et non faciunt eos. quia in canticū oris ſui vertūt eos. et auariciā ſequit̉ cor eoꝝ. et eſt illis qͣſi carmen muſicū qd̓ ſuaui dulciqꝫ ſono canit̉. Illorū tamē error aptiſſime ꝯfutat ex hijs que in ꝓhemio. v. ꝑtis dicent̉. Rurſus in primitiua eccl̓ia diuina miſteria hebraice celebrabātur. ſed tꝑe adriani primi imꝑatoris grece in oriētali eccl̓ia xp̄iano rum primo celebrari ceperūt. Porro miſſe offi cium tam prouida repetit̉ ordinaciōe diſpoſitū vt que ꝑ xp̄m et in xp̄m ex quo de celo deſcendit vſqꝫ dum in celum aſcendit geſta ſūt. magna ex ꝑte contineat. et ea tam verbis ꝙͣ ſignis amira bili quadā ſpecie rep̄ſentat. Ipſū aūt officiū in qͣtuor ꝯſiſtit vicꝫ in ꝑſonis. in oꝑibꝫ. in verbis et rebꝫ. Perſonaꝝ tres ſūt ordines ſcꝫ. celebrā tes. mīſtrantes. et circunſtantes. Opeꝝ quoqꝫ tres ſunt ſpecies. vicꝫ geſtus. actus. et motus. Verboꝝ eciam tres ſūt diuerſitates. ſcꝫ oracōes mōdulaciones. et lectiones. Rerum ſil̓r tres ſunt maneries. ſcꝫ ornamenta. inſtrumēta. et elemēta Siquidem hec omnia plena ſūt diuinis miſterijs ſicut in ꝓhemio libri dictū fuit. Sane olim tem plum erat in duas ꝑtes interpoſito velo diuiſuꝫ pars prior vocabat̉ ſancta interior vero ſancta ſanctoꝝ. Quicquid ergo in officio miſſe ante ſe cretam agit̉ quaſi in ede priori eſt. quod autē in ſecreta agitur intra ſanctaſanctorum eſt Erant igit̉ intra ſancta ſanctoꝝ ara incenſi. arca teſta menti tabula ſuper arcam ꝓut in prima ꝑte ſub ti. de eccleſia. et de altari dictū eſt. Et in exodo. habet̉ vt ſupra tabulā duo cherubin glorie. mu tuo vultū ſeſe reſpiciencia. Hūc intrabat ſolus pontifex ſemel in anno habens nomina patrū in racionali. et ſuphumerali ſcripta ferens ſangui nem et carbones. quos omnes cum timiamate in thuribulo orans ponebat. donec fumꝰ eum obū braret. deinde tabulā et aram ſanguine aſperge bat. poſt exibat ad populum et veſtes lauabat. non em̄ iudicabatur mundus ante veſperaꝫ poſt īmolacionem vituli rufi. hec olim ſigna fuerunt. ſed receſſerunt poſtꝙͣ ſignificata venerunt. Si quidem prior edes ſignificat preſentem eccleſiā ſancta ſanctorum celum. pontifex xp̄m. ſanguis paſſionem. carbones caritatē criſti. thuribulum carnem ipſius. thus crematum p̄ces odoriferat. ora cohortes celi. arca xp̄i humanitatem. tabula deum patrē. duo cherubi duo teſtamenta. que ſeſe adinuicem reſpiciūt. quia cōcordant. veſtis q̄ lauat̉ hominē. veſpera hominis veſtem ſigni ficat. Conferas ergo que olim fiebāt et que xp̄c egit. et reſpice quomodo miniſter eccleſie illa in officio miſſe rep̄ſentat et agit. quid eciā hec ſig nificemt. ſub canone miſſe in pnͥcipijs cuiuſlibet particule illius tanget̉. Per arcam quoqꝫ criſti humilitas intelligit. a qua nobis per ipſius mi ſericordiam omne bonum aduenit. Et nota ꝙ ſic̄ in exo. ca. xxv. et. xxxvij. legit̉. ffactum eſt ſuper arcam ꝓpiciatorium aureū ideſt tabula aurea ei uſdem longitudinis et latitudinis. cuiꝰ et arca. vt eam tegere ſufficeret et hoc dicebat̉ oraculū quia dominus de loco illo reſponſa dabat oranti bus. Dicebatur eciam ꝓpiciatoriū. quia exemplū loquens dominus ꝓpiciabatur populo. vel quia die ꝓpiciacionis dicebāt gloriam domini ſemper ibi deſcendere et inde tabernaculū ſiue locus ſuꝑ poſteriori ꝑte altaris collocatus. in quo criſtus ꝓpiciacio noſtra. ideſt hoſtia cōſecrata ſeruatur hodie ꝓpiciatorium nuncapatur. ex vtraqꝫ vero parte oraculi ſcꝫ in duobus angulis anterioribꝫ poſiti ſunt duo cherubin aurei. qui ſunt ſecundū ioſephum duo animalia volatilia habencia figu ram. que a nullo hominum eſt inſpecta. hec dicit moyſes. ſe in dei ſede cōſpexiſſe figurata. Vnde cherub alterū inſpiciebat verſis tamen vultibus in ꝓpiciatorium. duabuſqꝫ alis ex oppoſito expan ſis. et mutuo ſe tangentibꝫ velabant oraculū ſiue tegebāt ꝓpiciatoriū. Siquidē ꝑ ꝓpiciatoriū in carnatus dominus figuratur. de quo iohannes. Ipſe eſt ꝓpiciacio pro peccatis noſtris duo chē rubin duo ſunt teſtamenta. ſcꝫ vetus et nouum. dum ergo illa non diſcrepant. ſed miſteriū incar nacionis xp̄i concorditer narrant. illud ꝓphetan do iſtud aſſeruando. inpropiciatoriū vultum ſue intencionis dirigunt et ſe mutuo reſpiciunt. Rurſus tria ſunt eccleſie ſacrificia que in veteri teſtamento per propiciatoriumthuribulum. et altare ſignificata ſunt vicꝫ ſacrificiū penitencie iuſticie. et eukariſtie. De pͥmo ſacrificiū deo ſpi ritus contribulatus De ſecūdo. tunc acceptabis ſacrificiū iuſticie. Ie tercio. tibi ſacrificabo ho ſtiam laudis. ſuꝑ altare ſciꝫ corꝑis caro mactat̉ per contricionē inter thuribulū ſcꝫ cordis thus adoletur. per deuocioneꝫ ad ꝓpiciatorium ſcꝫ dei patris ſanguis infert̉ ꝓ redempcione. Hec quid̓ tria ſacrificia ſacerdos offert in miſſa. primuꝫ in ꝯfeſſione. ſcd̓m in prefacione. tercium in actione Nam hec tria ſūt quē ſcd̓m ꝓphetam deꝰ reſpicit in homīe et requirit̉ ab homine dilige̓ miſericor diam. facere iudiciū et ſollicite ambulare cū deo

diligat ergo miſericordiaꝫ. qui vult offerre ſa crificium penitencie. faciet iudiciū. qui vult of ferre ſacrificiū iuſticie. cum deo ſollicitus ambu let. qui vult offerre ſacrificiū eukariſtie. hinc ē ꝙ ait bt̄us bernhardꝰ. Fratres mei imolātes ho ſtiam laudis iungamꝰ verbis ſenſum. ſēſui affec tum. affectui exultacionē. exultaciōi maturitatē maturitati hūilitatē hiūlitati libertatē Celebra turus gͦ miſſam offerat altiſſimo ſacrificiū illud de quopsͣ. ait. Sacrificiū deo ſpūs cōtribulatus et alibi imola deo ſacrificiū laudis ⁊cͣ. Et apl̓us. Exhibete mihi corꝑa veſtra hoſtiā viuentē ſan ctā deo placentē vt ſit rōnabile obſequiū veſtrū mortificāt es in altare cordis mēbra veſtra que ſunt ſuꝑ terram. vicꝫ in mundiciam libidine ꝯcū piſcenciam malam. et auariciā. quatenus mundo corde et caſto corꝑe ſacrificētis dn̄o voſmētip ſos. In ſacramento autē corꝑis xp̄i ſcd̓m augꝰ. nil a bono magis nil a malo minus ꝑficitur ſacer dote. dūmodo ille cum ceteris in arca cōſiſtat. et formam obſeruet traditam a colūba. quia nō in merito ſacerdotis ſed in verbo conficitur creato ris. Aurum em̄ eque veꝝ eſt in arca furis ſicut in theſauro regis. Vnde caiphas pontifex per ſecutor vnius et veriſſimi ſacerdotis quāuis ip̄e verax non eſſet qd̓ dedit. tamē verum fuit. ſi non ſuū dedit ſed dei ideſt in forma eccleſie. Nō ergo ſacerdotis iniquitas impedit effectuꝫ ſacramēti ſicut nec medici infirmitas virtutē impedit mē dicine. Quāuis igit̉ opus operans aliquando fit inmundum. opus tamē oꝑatum ſemꝑ eſt mundū ſed ſicut omnia ſunt munda mūdis. ſic omnia ſūt nmunda. inmundis. malus ergo cum vitam acci pit mortē incurrit. ſic econtra bonus cum mortē ſuſtinet vitā acquirit. Nam qui manducat indig ne iudicium ſibi manducat. quid vero de talibus ait ꝓpheta. Maledicam benedictionibus veſtris. et gregorius. Benedictio eoꝝ vertitur in male dictionem. et oracio in peccatū de preciſis ab ec cleſia non tolleratis ſeu notorijs intelligit̉. quo rum benedictio qͣntum ad ipſos maledictio repu tatur. quoniā ſcd̓m auguſtinū. mali inquantū in eis eſt dicunt̉ ſacramenta polluere cum tam̄ illa ꝑmaneant impolluta. ſunt em̄ bonis ad premiuꝫ reprobis ad iudiciū. Vnde augꝰ ſpiritualis vir tus ſacramēti vt lux pura ab illuminādis excipi tur ad ſalutē. ſed per immundos miniſtros quaſi per canale tͣnſiens non coinquinat̉. Arnaldiſte tamen ꝑfidi heretici dicunt. nuſqͣꝫ legi ꝙ immun dis et luxurioſis miniſtris xp̄c ſponſā ſuam eccle ſiam traderet cuſtodiendā. vel poteſtatē ſacro rum miniſterioruꝫ ꝑagere vel claues regni. vel poteſtatem ligandi et ſoluendi. quia illi nō ſoli vt ait greg̓. et iuſti in hac carne poſiti poteſta temhabent ligandi atqꝫ ſoluendi ſicut apoſtoli qui vitam vel fidem illorum cum eorum doctrina tenent. Vnde vt dicunt a talibus ſacramēta pre ſtita nec valent nec ꝓficiunt ad ſalutē. Legitur enim in libro numeri. quicqͥd tetigerit inmūdus inmundum faciet. Et xp̄c non poteſt arbor mala fructus bonos facere. et dauid. peccatori autem dixit deꝰ quare tu enarras iuſticias meas. et tu. a. t. m. per. os tuū. Et apoſtolus. omnia munda mundis coinquinatis aūt et infidelibꝫ nichil eſt mūdum. Et greg̓. in paſtorali libro primo. c. x. dum is qui diſplicet ad intercedendū mittitur. irati animꝰ ad deteriora ꝓuocatur. Item ibidē tercio. c. xij. Neceſſe eſt vt munda debeat eſſe ma nus que diluere ſordes curat. ne tacta queqꝫ ip̄a ſordidā deterius inquinet. Celebrat̉ aūt miſſa hora tercia ſexta et nona. ¶ In tercia quia ſcd̓m marcum. hora illa xp̄c crucem aſcēdit. et linguis iudeorum crucifixus eſt clamācium crucifige. et quia illa hora ſpūs ſanctus ſuꝑ apoſtolos in ig neis linguis deſcēdit. In ſexta quia in illa hora ſcd̓um matheum vere crucifixus. et īmolatus eſt. et in nona. quia hora illa in cruce pendens emiſit ſpūm. Theleſphorus papa ſtatuit vt miſſa ante horam terciā non dicat̉ quod de publicis et po pularibꝫ miſſis intelligendū eſt quia ſicut augͥ. ait. Non deberet in publico fieri. ne ppl̓us a pub licis que hora terciā dicunt̉ retrahatur. Cantat̉ aūt diebus dominicis et feſtiuis hora tercia. In ꝓfeſtis hora ſexta. In quadrageſima hora nona et eciā ex inſtitucione pelagij pape. et aliorū in diebus ieiuniorum non tamen omniū. In ſabatis vero ieiunioꝝ quatuor tempoꝝ. ſero poteſt ce lebrari ꝓpter ordines ſacros qui ad dominicā ſe quentem ꝑtinere noſcunt̉. Sed quia miſſa in i eiu nio dici debet. et ideo ne minus ieiunent. poſt ve ſperas inchoat̉. et ſic vſqꝫ ad noctem ieiuniū pro telat̉ de quo in vj. ꝑte ſub ſabbatō paſchali di cetur. Quod vero miſſa quandoqꝫ ſūmo mane cā tatur ex ꝯſuetudine non ex ordine eſt. Leo tamē papa di luculo ſiue prima diei ꝑte ad miſſam intͣ bat. neſcio an neceſſitate. an raciō e. an ſola vſus apoſtolici poteſtate vel de peculiari miſſa intel ligendum eſt. qui autē nec eſſitate ꝑueniunt ter ciam aut offerunt poſt ſextam. aut nonam diuino amore. ne vicꝫ eis dies abſqꝫ ſacrificio pretereat excuſari poſſunt cum diſcipulis qui euellebāt ſpi cas in ſabbato. et cum dauid qui cōmedebat pa nes ꝓpoſicionis. vel quia in miſſa fit memoria paſ ſionis mortis. ſepulture. reſurrectionis. et aſcen ſionis. ideo cantat̉ tot varijs horis. In tercia in memoriam paſſionis et aſcenſionis. Poſt ſextam in memoriā mortis. Poſt nonam in memori ani ſe pulture. In mane in memoriā forte reſurrectio nis. Aſſerunt eciam quidam dominū in medicul lio horarum crucifixum. et ideo nunc hanc. nunc illam horam poſitam. Vnde eccleſia inter vnam horam et alterā celebrat miſſam. In die autē na talis domini prima miſſa de nocte catatur. ꝓut ſub ip̄o feſto dicetur. Ceterum ſi in quadrageſi ma occurrunt duo officia quos dies duplices vo camꝰ miſſa de feſto dicit̉ in tercia et abſqꝫ genu flectione. officiū vero de ieiunio dicit̉ in nona et cum genu̓flectione. Temꝑe eciam aduentus de bet miſſa in ſanctoꝝ feſtiuitatibꝫ hora tercia ce lebrari ¶ Vnde nullus debet eadem die plures

miſſas celebrare regulariter. quia criſtus ſolus paſſus fuit. et valde felix eſt qui eciā vnā digne poteſt celebrare. nec poteſt quis duas miſſas cū vno vel vnam cum duobus ſacrificijs celebrare. pub vno tam̄ canone poſſunt plures hoſtie cō fici. Nam et p̄ſpiter debet ſemꝑ hoſtiam ꝓ infir mis habere ꝑatam. Poteſt quoqꝫ ſacerdos vnaꝫ miſſam cum ſacrificio. et aliam ſiccam celebrare. Miſſa ficca dicit̉. quoniam ſi ſacerdos nō poteſt conficere. quia forte iam celebrauit. vel ob aliaꝫ cauſam poteſt accepta ſtola epiſtolā et euange lium legere. et dicere oracionē dominicā et dare benedictionē quinimo ſi ex deuocione non ex ſuꝑ ſticione velit totum officium miſſe ſine ſacrificio dicere. accipiat oēs veſtes ſacerdotales et miſ ſam ſuo ordine celebret vſqꝫ ad finem offerrēde dimittens ſecretam. que ad ſacrificiū pertinet. prefacionem vero dicere poteſt. licꝫ in ea vide antur angeli inuocari ad ꝯfectionem corporis et ſanguinis criſti. de canone vero nihil dicat. ſed oracioneꝫ dominicam non ꝑtermittat. et que ibi ſequunt̉ ſub ſilencio dicenda non dicat. calicē vl̓ hoſtiam non habeat. nec de hijs que ſuper calicē ſeu eukariſtiā dicunt̉. vel fiunt aliquid dicat vel faciat. poteſt eciā dicere pax domini ſit ſemꝑ ⁊cͣ et exinde miſſe officiū ſuo ordine ꝑagat. melius eſt tamen talia omittere. Verum quidā incipi unt miſſaꝫ de die celebrātes illā ſuo ordine vſqꝫ ad offerendam. poſtea incipiunt aliam miſſam et eam cantāt vſqꝫ ad eundē locum. et idem faciūt pluries ſi volunt. et incepta miſſa viuoꝝ incipi unt quādoqꝫ miſſam mortuoꝝ eam ꝓſequentes vſqꝫ ad eundē locū. et exinde procedētes dicunt tot ſecretellas quot miſſas inceperūt ſemel tam̄ canonem dicentes et conſecrantes. et in fine tot oraciones dicūt quot officia miſſe inceperūt ſed hoc tanꝙͣ deteſtabile reprobamus. Poteſt tam̄ ſacerdos quādoqꝫ plures miſſas vna die celabra re. Primo in feſto natalis domini. ſicut in ſepti ma ꝑte ſub illo feſto dicet̉. Secundo vbi neceſſi tas exigit puta ſi quis moriat. Concilium tamen carthaginenſe dicit. ꝙ ſi ep̄us vel alius poſt ter ciam obierit. cōmemoracio ſolis orōnibus facien da ē ſine miſſa. Tercio cauſa honeſtatis vt ſi aliqͣ magna perſona ſuꝑueniens velit miſſam audire. Quarto ſcd̓m quoſdā cauſa vtilitatis puta ꝓpter peregrinos. ꝓpter hoſpites. ꝓpter comeantes. ꝓpter infirmos ꝓpter ſponſos et ꝓpter raritatē clericorum. et pauꝑtatem eccleſiaꝝ. ſacerdotes ꝓprios non habencium. Quinto vt dixit ficardus ep̄us cremonenſis. in mitrali. cum due feſtiuita tes occurrūt. poſſunt eciā tres celebrari. tum qꝛ hoc fit licite in natali tum quia xp̄i paſſio triꝑti ta eſt Paſſus eſt em̄ linguis inſultanciū manibꝫ vberanciuꝫ et clauis crucifigenciū. Ipſe eciā eſt a patriarchis geſtibꝫ imolatus aꝓphetis verbis ſacrificatus. a patre et a ſeipſo realiter oblatus Sexto pari racione. ſi in die ieiunij occurrit ali quot ſolenne. feſtū. poteſt vnā de feſto et aliam de ieiunio celebrare. ſi alius preſpiter non aſſit. Legitur eciā ꝙ leo papa ſepe ſepcies. et aliquā do nonies in eadē die miſſam celebrauit. Sacer dos tamen aliam miſſam in eadē die celebraturꝰ in vltima tantū miſſa ꝑfuſionem ſumat. quoniā ſi in pͥma ſumeret ieiunus non eſſet. et ſic alia miſ ſa impediret̉. alias aūt quociēs celebrat. tociēs corpus xp̄i et eciam perfuſionē ſumat. Sed nun quid pranſus conficit. Reſpondeo ſic licꝫ hoc fa cere non debeat. non em̄ ieiuniū eſt de ſubſtācia ꝓput in canone innuit augͥ. alias dominus nō con feciſſet. magiſter tn̄ huguicio dicit ꝯtra. Sane priſtis temporibꝫ hereſibus pullulantibꝫ et tri nitatem impugnantibꝫ ex inſtitucione alicui ma giſtri caroli rogatu bonifacij archiep̄i magunti ni ſtatuentis. Prima feria miſſa de trinitate dice batur. Secunda feria de ſapiencia. Tercia feria de ſpū ſancto. Quarta feria de caritate. Quinta de angelis. Sexta de cruce. Septima de beata virgīe. Cauſa vero illa ceſſante illud ceſſauit. et dominicali officio ordīato ſtatutū fuit vt prima feria ſuuꝫ haberet officiū. ſcꝫ de trinitate. Scd̓a de angelis quia tunc primo creati ſunt in bonis gratuitis. tūc em̄ lux diuiſa fuit a tenebris ideſt boni angeli a malis qꝛ tunc ceciderūt mali. boni vero cōfirmati ſunt. In prima vero feria creati fuerunt angeli in bonis naturalibꝫ. Cantat̉ eciā in ſecunda feriā ꝓ defunctis vt illis adhibeamꝰ ſuffragia angeloꝝ. et quia vt dicunt quidā. In prima feria refrigeriū. habēt illi qui ſūt in pur gatorio. Et ſtatim in ſecūda feria redeūt ad pe nas et laborē quare vt eoꝝ ſubueniat̉ laboribꝫ miſſa ꝓ illis in ſcd̓a feria celebrat̉. In tercia feria ꝓ peccatis. Inquarta pro pace. In quinta pro tribulatōe. vel in tercia feria debet repeti intro itus miſſe de dominica. Inſtitutū eciā fuit vt in quarta feria ieiunaret̉. et illa ſiml̓iter die debet niſſſa de dominica dici niſi feſtiuitas īpediat. In quinta feria debet ſimiliter repeti officiū domi nice introitus. epiſtola et euangeliū. quia dies iouis dicit̉ cognata dominice diei ꝓut dicet̉ ſub ti. de acceſſu ponti. ad al. In ſexta feria de cruce Illa em̄ dies appropriat̉ xp̄o et cruci. quia ip̄e in ea mori et crucifigi voluit ꝓ ſalute humani ge neris. In ſeptima feriade beata virgine qd̓ iniciū habuit quoniam olim in quadā eccleſia ciuitatis conſtantinopolis erat imago beate virginis co ram qua dependebat velū quod totam velabat imaginē. ſed hoc velū in ſexta feria poſt veſꝑas recedebat ab imagine nullo mouēte ſolo dei mi raculo. quaſi deferret̉ in celum. vt ad plenū poſ ſet imago a populo proſpici. celebratis vero in veſpis in ſabbato deſcēdebat ipſum velum ante eandem yconaꝫ ſiue imaginē et ibi manebat vſqꝫ ad ſextam feria. Hoc viſo miraculo ſanctitū eſt. vt ſemper illa feria de beata virgine cātaretur. Alia eciā racio eſt quia domino crucifixo et mor tuo et diſcipulis fugientibꝫ. et de reſurrectione deſꝑantibus in ea ſola tota fides in ſabbato illo re nanſit ſoebat em̄ quomō portauerat eum ſine labore et peperat ſine dolore. et ideo certa erat.

ꝙ filius dei eſſet et a mortuīs die tercia reſurge̓ debebat. Et hec eſt racio quare dies ſabbati ma gis quaꝫ alia dies beate marie appropriat̉. Ter cia racio eſt quia dies ſabbati eſt ianuā et introi tus ad dominicā diem. Vnde cum ſumus in ſaba to. ſumus iuxta dominicā diem. dies aut em̄ domi nica eſt dies requiei. et ſignificat vitā eternam Vnde cum ſumus in gracia domine noſtre ſumus quaſi in ianua paradiſi. quia igitur ip̄a eſt nobis porta ad regnum celoꝝ. qd̓ per dieindominicā figuratur. Ideo de illa ſolennzamus in ſeptima feria que diem dominicam precedit. Quarto vt ſolennitas matris ſolennitati filij continuetur. Quinto vt feſtiuiꝰ agatur in die in qua deus ab omni oꝑe requieuit. Notandum eciā eſt ꝙ in miſ ſe officio vbi xp̄i paſſio repreſentat̉ tribus ling uarum generibus vtimur ſcꝫ greca hebraica et la tina. ad ſignificandū ꝙ hijs tribꝫ linguis ſcrip tus eſt titulus crucis xp̄i. ioh̓is. xix. et ad deſig nandum ꝙ omnis lingua que per hāc triplicem intelligitur deum laudare et cōfiteri debet. quia dominꝰ noſter ih̓us xp̄c in gloria eſt dei patris Licet em̄ multa ſint genera linguaꝝ iſte tamen ſunt principales. hebrea ꝓpter legeꝫ et quia eſt mater aliarū. greca propter ſapienciam. latine ꝓpter nobilitatem et romam imperij dominum. verba latina ſunt epiſtole. euangelia. oraciones et cantus. greca ſunt kyrieleiſon criſteleiſon et imas. hebraica ſūt alleluia. amē. ſabaoth. et oſan na. Vnde et in miſſa romani potificis in p̄cipuis ſolennitatibus legitur euangeliū et epiſtola nō ſolum in latino. veꝝ eciam in greco. ad deſignā dum cōiunctionem vtriuſqꝫ populi ſub vna fide ſiue ꝙ eccleſia conſtat non ſolū ex latinis. verum eciā ex grecis. et vide in vj. ꝑte ſub ti. de paſce. ¶ Sed queritur vtꝝ ſacerdos minus ꝙͣ duobus preſentibus debet celebrare miſſam. Et videtur ꝙ non. ſtatuit nanqꝫ ſother papa. vt nullꝰ miſſa rum ſolennia celebrare p̄ſumat. niſi duobus pre ſentibus ſibiqꝫ reſpondentibus ip̄e terciꝰ habea tur. Cum em̄ ipſe p̄ſpiter dicat dominꝰ vobiſcū et in ſecreta dicit. orate ꝓ me. conuenit vt ip̄ius ſalutacioni a pluribus reſpondeat̉. Verum aliud eſt neceſſitatis articulus in quo poteſt vno ſolo preſēte celebrare. et aliud religionis contemp tus. Pie quoqꝫ credendum eſt et ſacris autcͣtibꝫ comprobat̉ ꝙ angeli dei comites aſſiſtunt oran tibus. iuxta illud ꝓpheticū. In conſpectu ange lorum pſallam tibi. Et angelꝰ ad thobiā. Quan do orabas cum lacrimis obtuli oracionē tuam do mino. ſed et in canone miſſe continet̉. Supplices te rogamus omnipotens deus. iube hec perferri per manꝰ ſancti angeli tui in ſublime altare tuū Preterea quilibet homo habet ſuū ꝓprium ange lum ad cuſtodiam. Vnde dominꝰ in euangelio lo quens de ꝑuulis ait. Angeli eorum ſemꝑ vident faciem patris. Illos igitur habemꝰ in oracionē ꝑticipes. quos habebimus in glorificacione con ſortes. Solus tamen preſpiter non pōt eſt diui num officium abſqꝫ miniſtri ſuffragio celebrare ꝓut in conſtitucione allexandri cauetur. Canon quoqꝫ tholeatan̄ concilij. ſtatuit vt vbi tꝑis vl̓ loci ſiue cleri copia ſuffragat̉ habeat quiſqꝫ deo ſacrificans poſt ſe vicini ſolaminis adiutorem. vt ſi ex aliquo caſu ille qui ad officia impleturus accedit turbatus vel ad terrā illiſus fuerit a ter go ſemꝑ habeat qui eius vicē intrepide aſſequa tur ſiquidem copia temporis ſuffragatur. ſi non fuerit guerra loci. ſi eccl̓ia ſit diues cleri. ſi ſit ibi copia clericoꝝ ¶ Generaliter autem dicendum eſt ꝙ illa eſt legittima miſſa. in qua ſūt. ſacerdos reſpondens. offerens. atqꝫ conmunicans. Sicūt ipſa precum compoſicio euidenti racione demon ſtrat. ¶ Introitus ad chorum ꝓphetaꝝ reſpicit quomodo ſcd̓m auguſtinū. Moyſes miniſter fuit veteris teſtamenti. ꝓphete miniſtri noui. kyrie leyſon. ad eos reſpicit ꝓphetas. qui circa domini aduentum erant de quibus fuerūt zacharias. et iohannes baptiſta filius eius. Gloria in excelſis ad cētum reſpicit angeloꝝ. gaudiū natiuitatis domini paſtoribꝫ annunciacium. Prima collecta reſpicit ad hoc quod dominus circa annū duode cimum agebat. quando ſcꝫ aſcendens hieroſoli miam ſedebat inter doctores audiens et interro gans. Epiſtola ad iohannis p̄dicacionem ꝑtinēt Reſponſorium et beniuolenciā apl̓orum reſpicit ſcꝫ quomō a domino vocati ſecuti ſunt eū. Allelu ia ad leticiam mentis eoꝝ pertinet. quam habe bant de ꝓmiſſionibus eius vel de miraculis que per eum vel ꝑ nomen eius fiebant. Euangelium reſpicit tempus a ſua p̄dicacione vſqꝫ ad p̄dictū tempus. Quod vero deinceps et in miſſe officio agitur. ad illud reſpicit tempꝰ quod eſt a dn̄ica quando pueri obuiauerūt ei vſqꝫ ad diem aſcen ſionis eius ſiue pethecoſtes. Oracio vero ſecre te vſqꝫ nobis quoqꝫ peccatoribus. deſignat illā oracionem qua ihelus in mote oliuēti exercebat quod autem poſtea agit̉ ſignificat tempꝰ illud quo dominus in ſepulchro iacuit. Quando vero panis in vnium mittit̉. animam dei ad corpꝰ re dire demonſtrat̉. ſalutacio ſequēs ſignificat ſa lutaciones poſtea diſcipulis a xp̄o factas. Frac tio oblate ſignificat fractionem panis factam a dominio diſcipulis in emaus. Hec plenus in ſuis locis dicentur. De miſſa ꝓ mortuis et ipſoꝝ of ficio in vij. ꝑte dicetur. Ad hoc miſſa non niſi in ſacratis deo locis.i. in tabernaculis diuinis pre cibus a pontificibus delibutis. abſqꝫ magna ne ceſſitate dici debet. Non ergo in ꝓphanis domi bus abſqꝫ epiſcopi licencia. quia ſanctius eſt miſ ſam non cantare vel non audire quam in locis in quibus hoc fieri non oportet. Vnde ſcriptum eſt. vide ne offeras holocauſta tra in omni loco quem videris ſed in omni loco quē elegerit dn̄s deus tuus. de hoc dicet̉ in prohemio. v. partis Poteſt autem eſſe neceſſitas vt dicat̉ in naui vel in exercitu ſub papiliōe ſue ſub diuo ſi illud ha bere non poſſit. ſed tūc cum tabula ſeu altari via tico. Preſpiter autē nondebet miſſam celebra re ſine licēcia epiſcopi in altari in quo epiſcopꝰ

ea die celebrauit. Sixtus tamen papa. ſtatuit miſſam non niſi ſuꝑ altare celebrari. ffelix tamē papa primus ſtatuit ſuꝑ memorias martiꝝ miſ ſas celebrari. Bonifacius papa ſcd̓s ſtatuit vt in miſſe celebracione clerici a laicis ſint diuiſi ¶ Marcius papa ſtatuit miſſam alta voce cantari. Virgilius papa ſtatuit eam in eccleſia orientali ꝑte dici. ¶ Illud quoqꝫ notandum eſt ꝙ in miſſa repreſentatur pugna et victoria ſacerdotis con tra hoſtem antiquū. proceſſus ad hanc pugnam ponetur ſub ti. de acceſſu ponti. ad alta. in fine. Arma vero et pugna ſaccidotis poſita ſūt in ꝓ hemio tercie ꝑtis. Rurſus miſſam quaſi quod dam iudicium imitat̉. Vnde et canonactio vocat̉ Eſt em̄ actio cauſa in iudicium deducta. In miſſa quideꝫ cauſa noſtra agit̉. oratorium eſt pretori um. deus iudex. dyabolus accuſator. miniſtri te ſtes. Sac̓dos aduocatꝰ et defenſor. hic eſt moy ſes. qui cauſā populi ad dominū allegabat. cuiꝰ patrocinio delatoris fallaciā ꝯfutat̉. et noſtra innocencia cōprobatur et abſoluitur. et iudicis ira placatur. et per miſericordiā culpa remittit̉ ¶ Teterū miſſa dicit̉ miſterium qd̓ profertur et ſacrificium quod offert̉. Miſſe autem officiū in duas principaliter diuidit̉ partes vicꝫ in miſſaꝫ cathecuminorum. et miſſam fideliū. Miſſa cathe cuminorum eſt ab introitu vſqꝫ poſt offertoriuꝫ que miſſa ab emittendo dicitur. quoniam quādo ſacerdos incipit conſecrare eukariſtiā. cathecu mini foris de eccleſia mittunt̉. Vnde antiquitus perlecto euāgelio diaconus ſupra pulpitū accla mare ſolebat. Si quis cathecuminus adeſt ex eat foris ꝓut dicet̉ in vj. ꝑte ſub quarta ferta quar te dominicē quadrageſime. qd̓ ideo fiebat quo mam cathecumini licet ſint in fide inſtructi. no dum tamē ſunt renati ſiue baptizati. et ideo nō dum ſūt de corꝑe eccleſie ſicut nec iudei. nec gen tiles. quare ſacris altaris miſterijs intereſſe non debent. que non niſi babtizatis fidelibus cōmit tuntur. nec theſauri eccleſie ſūt inimicis oſtendē di. Vnde de quibuſdā qui cathecummoꝝ et nō dum renatorū tip̄um ſeu figurā gerebant ſcrip tum eſt. Iheſus autē non credebat ſe illis ſciens quid in homīe eſſet. Hinc eciā in canone cartha ginenſis cōcilij dicit̉ ꝙ nec gentilis nec hereticꝰ nec iudeꝰ prohibeat̉ eccleſiam ingredi et audire verbum dei vſqꝫ ad finem miſſe cathecummorum nec eciā inceſtuoſi. Miſſa vero fidelium eſt ab of fertorio vſqꝫ ad poſtcommunionē. Et dicit̉ miſſa illa a dimittēdo. quia ea expleta ad ꝓpria quiſqꝫ fidelis dimittit̉. Miſſa ergo aliquando eſt nomē collectionuꝫ quia quandoqꝫ miſſa vocat̉ quod eſt ab introitu vſqꝫ ad offertoriū. Quandoqꝫ quod eſt ab ītroitu vſqꝫ ad ite miſſa eſt. et hoc verius quia tunc hoſtia mittit̉. Quandoqꝫ quod vſitaci us eſt dicit̉ miſſa totum officiū ab introitu vſqꝫ ad ite miſſa eſt ſiue inuocacio nō mīs dei que fit a ſacerdote ſuꝑ altare quaſi trāſmiſſa eo ꝙ popu lus fidelis per miniſteriū ſacerdotis qui vice me diatoris inter deum et homīes id eſt xp̄i fungit̉ preces. ſupplicaciones. ac vota altiſſimo tͣnſmit tit. Quandoqꝫ tantum officium quod ſub ſilencio dicitur. Quandoqꝫ ſolum verba illa quibus domi nicum conficit̉ corpꝰ. Aliquando miſſa eſt nomē ꝓprium. quia ſignificat xp̄m qui miſſus eſt a pr̄e in hunc mundum. Significat eciaꝫ angelum qui mittitur vt per eius manus hoſtia offerat̉ in ſub lime altare domini. Ipſum ergo ſacrificiū id eſt hoſtia vocat̉ miſſa quaſi tranſmiſſa. prius ſiqui dem a patre nobis vt ſcꝫ eſſet nobiſcum. poſtea a nobis patri vt intercedat et ſit ꝓ nobis apud deum. It em̄ tranſmiſſa. primo nobis a patre ꝑ incarnacionē criſti filij ſui qui fuit miſſꝰ celeſtis et poſtea patri a nobis per paſſionē eius. Siml̓r in ſacramento tranſmiſſa primo nobis a patre ꝑ ſanctificacionē. qua nobiſcū eſſe incipit. poſtea patri a nobis per oblacioneꝫ quā ꝓ nobis apud patrē intercedit hec em̄ miſſio ſeu legacio. ſola ſufficiens et idonea eſt ad ſoluendas inter deum et homines inimicicias et offenſas. Cum ergo diaconus in fine miſſe dicit. itē miſſa eſt idem eſt ſi dicat. redite ad ꝓpria vel ſequimini xp̄m. quia miſſa ſiue oblata eſt hoſtia ſaluatoris pro nobis ad deum patrem placandū. Poteſt eciā et aliter miſſa diuidi in quatuor ꝑtes ſecundū apoſtolum prima ad titum. ij. et habet̉ eciam in canone con cilij toletan̄. ſcꝫ in obſecraciones. oraciones. pō ſtulaciōes. et laudes. ſiue graciaꝝ actiones. quo rum verboꝝ expoficio. in quinta ꝑte ſub tercia ponet̉ ¶ Pars prima ꝓtendit̉ ab introitu vſqꝫ ad offertorium. et dicit̉ obſecraciones.i. preca ciones. que ſciꝫ fiunt priuſqͣꝫ ſpecies incipiāt be nedici. Secunda vſqꝫ ad finem dominice orōnis ibi vicꝫ libera nos queſumꝰ domine ⁊cͣ. Tercia vſqꝫ ad cōmunionem vicꝫ ſcd̓um auguſtinum ora ciones quas epiſcopus dicit poſt communionē. Quarta vſqꝫ in finem ſciꝫ ſecundū auguſtinuꝫ. quādo poſt itē miſſa eſt. vel bn̄dicamus domino populus reſpondet deo gracias. Scd̓umalios vero prima pars protendit̉ ab introitu vſqꝫ ad Te igitur. Secunda vſqꝫ ad Oremꝰ preceptis ſalu. ⁊cͣ Tercia vſqꝫ ad collectas. Quarta vſqꝫ ad ite miſſa eſt. Rurſus quia quinqꝫ fuerūt ſang uinis xp̄i effuſiones. ideo miſſe officium ab offer torio in antea in quinqꝫ ſubdiuidit̉ partes vt ibi dicetur. Sed et quia in ſola cruce eciaꝫ quinaria fuit ſanguinis effuſio. Ideo et ſolus canon ſub diuidit̉ in quinqꝫ ꝑtes. Prima vſqꝫ. qui pridie. Secunda vſqꝫ ad memento. Tercia vſqꝫ ad. pre ceptis. Quarta vſqꝫ ad emboliſmū. Quinta vſqꝫ ad collectas. ¶ De. v. proſis qͦs pontifex celebraturꝰ dicit. Elebraturus pontifex miſſaꝝ ſolem ina quoſdam pſalmos et oraciones ex inſtituciōe celeſtim primi. premit tit quos interimdum caligis et ſandalijs ornatur dicit ſcd̓m exhortacionē pſalmiſte dicen tis. Preoccupemus faciem eius in confeſſione et in pſalmis iubilate ei. Hij pſalmi ſūt quinqꝫ vicꝫ Quam dilecta tabernacula. Benedixiſti. Inclina

Credidi et. Deprofundis. vt quicquid inmundū quinqꝫ ſenſuum tranſgreſſione cōmiſit. v. pſal morum oracionē detergat. Quedam em̄ continē tur in quolibet ipſoꝝ que recte cōueniunt cele braturis altaris miſteriū et eukariſtie ſacramen tum. Oraciones vero quas adicit manifeſte per tinent ad impetrandū cordis et corporis mundi ciam et mumimen. Rurſus ideo dicit. Quam di lecta et alios pſalmos vt in criſto cuius typum gerit virtutum plenitudo notet̉. Et nota ꝙ re ligioſus ſecundum ordinis ſui ꝓfeſſionem diſcal ceatus incedens miſſam celebraturus ſe calceat ex precepto apoſtoli dicētis ad eph̓. Stāte cal ceati pedes in p̄paracione euangelij pacis. Nem pe per calciamenta que fiunt de pellibus anima lium mortuorum et calcant terrā et ſunt clauſa deſubter et apertadeſuꝑ ſignificatur ꝙ ſacer dos debet eſſe mortuus mundo. et debet habere cor clauſum ad terrena. et ipſa tanꝙͣ lubrica cal care et vilipendere. et aꝑtum ad reſpiciendū et deſiderandum celeſtia. ¶ De capitis ꝯpoſicione et manuum locione. Aligis et ſandalijs īpoſitis pontifex et ſacerdos caput pectinat manus et facieꝫ lauat. Nam et legalis ſacerdos ſacrificaturꝰ lotis prius manibus ac pedibus induebat manaſtaſim. cuius loco hodie. ſandalia habent. ꝓut dictum eſt ſub terciā ꝑte ſub ti. de legalibus indumentis ¶ Pectinat igit̉ caput et faciem lauat. Primo exemplo marie q̄ futuram xp̄i paſſionē figurans vnxit oleo caput eius. et enim in miſſe officio xp̄i paſſio repreſen tatur. Scd̓o ex mandato domini dicentis in ma theo. Tu auteꝫ cum ieiunas vnge caput tuum et faciem tuam laua. per hoc ſignificans ꝙ in ſanc tis oꝑibus noſtris omnem fictioneꝫ et ſimulacio nem a nobis ammouere debemꝰ. Tercio pectina tur caput. Nam ꝑ capillos ſuꝑflue cogitacōnes et cura terrene ſollicitudinis. per caput mēs et intencio que cuūctis anime actibꝫ ſicut caput ce teris membris ſuꝑeminet ſignificant̉ Congrue igitur pectine capilli complanant̉ et ordinant̉ et euulſi ſeꝑantur ad notandum ꝙ tunc ſpeciali ter mores componere et ſuperfluas cogitaciōes a ſe repellere debet. iuxͣ illud ꝓpheticū. Aufferte malum cogitacionum veſtraꝝ. atqꝫ mens ipſius prima diſcreciōe ſeperari. quietari et purgari a terrenis ſollicitudinibus et virtutibꝫ ornari de bet. Pecten em̄ ꝓpter ordinatam in ſciſſionibus diuiſionem. diſcrecionem ſignificat quā in̄tencio aīe adornat̉ ſicut capilli capitis pectīe adornan tur. Manus quoqꝫ lauat ꝓpter reuerenciā tāti ſa cramenti quatenus ad illud ꝑtractandum mun diſſimus accedat. Vnde gregorius in paſtorali. li. i. c. xij. Receſſe eſt vt munda ſtudeat eſſe manꝰ que diluere ſordes curat. Corꝑaliter igit̉ lauat manus vt ſpūaliter mundet actus. iuxͣ illud psͣ. Lauabo int̓ innoc entes manus meas ⁊cͣ. ne quaſi illotis manibus ad menſam ꝑuenire videatur nō ꝙ lutum manuū diuina ſacramenta contaminet. Sed ſi quis indigne manducat et bibit. iudiciuꝫ ſibi manducat et bibit. Vnde et in euāgelio ma thei. Non lotis manibus manducare non coinqui nat hominem que vero de ore ꝓcedunt. et de ore ex eunt. vicꝫ cogitaciōes male. homicidia et ad ulteria ⁊cͣ. huiuſmodi et hec ſunt que inquinant hominem. Sollicite ergo ſatagendū eſt vt non tam exteriora manuū quam interiora menciū in quinamenta purgentur. Manuum auteꝫ locio a lege ſumpſit exordium vt p̄miſſum eſt. Legitur eciam exo. xxx. xxxviij. et. xl. c. ꝙ moyſes fecit la bium eneum de ſpeculis mulieꝝ in quo lauabāt ſe ſacerdotes. in ingreſſu tabernaculi teſtimonij et quando acceſſuri erant ad altare. Siquideꝫ in labeo eneo ſonoro ſignificat̉ confeſſio. In altari aureo mentis amaritudo. In ſpeculis mulierum vite ſanctorum ꝯſideracio. Sacerdos ergo pri uſqͣꝫ ad altare veniat per confeſſionem ſiue lacri mis penitēcie ſe abluat per mentis amaritudinē ſe purgēt. per conſideracionem vite ſanctoꝝ ſe informet. De primo yſa. iij. Aundamini qui fer tis vaſa domini. De ſecundo prima corinth̓. vj. Expurgate vetus fermen. ⁊cͣ. De tercio hebre ij. habentes impoſitam nubem deponamus omnē pondus et circunſtans nos peccatū vt ſit in nu mero innocentū audacter dicēcium. Iudica me domine quoniaꝫ e. in imo. ⁊cͣ. Et ita. Lauabo nnt̓ inno. ma. me. et cir. a. t. Deinde manus lotas ma nūt ergio tergit quia poſt lacrimas cōtricionis peccata abhorrere et abolere per opera ſatiſfac tionum debet lumen quidem per laborem ac can dorem ꝑducitur et penitentes per ſatiſfactionē ad ꝑpetuam glorificacionē. Crinium igit̉ manuū et faciei ornamenta non ſunt voluptatis oblecta menta. ſed in figuram a domino ſacerdotibus le gis iniuncta. ¶ De aque benedicte aſperſione. Acerdos in dn̄icis diebus celebratu rus alba et ſtola parata priuſqͣꝫ pla netam induat. vt liberius vacare poſ ſit aquā ex inſtitucione allexandri pa p̄e primi benedicit altare eccleſiam et populum. aqua benedicta conſpergit vt omnis ſpirituū in mundorum ſpurticia tam de habitaculo quam de cordibꝫ fidelium ꝓpellatur. hec em̄ virtus aque exorcizate ineſt. Et eciam quia nouus xp̄ianoꝝ populus baptiſmatis ſacramēto renatus ita mi inſterio aque. lota renatorum corpora innuit ſic̄ ſanguis agni a priſto populo ad repellendū ꝑ cuſſorem in poſtibus ponebat̉. Vnde in canone allexandri ita legitur aquam ſale aſꝑſam popu lis benedicimꝰ vt ea cuncti aſperſi ſanctificentur et purificent̉ quod et omnibus ſacerdotibus fa ciendum eſſe. mandamus. Nam ſi cinis vitule aſꝑ ſus populū ſanctificabat atqꝫ mūdabat ſcꝫ a ve malibꝫ multomagis aqua ſale aſꝑſa diuiniſqꝫ p̄ cibus ſacrata populuꝫ ſanctificat atqꝫ mundat a venialibꝫ et ſi ſale aſpſa per heliſeum ſterilitas aque ſanata eſt. quantomagis diuinis precibus ſacratus ſal ſterilitatē rerum aufert humanaruꝫ

et coinquinatos ſanctificat et purgat. et cetera bona multiplicat. et inſidias diaboli auertit. et a fantaſmatis verſucijs homines defendit. Rur ſus tunc ſacerdos intus tabernaculum aſpergit. dum dei miſericordiam petit. Ciprianus quoqꝫ papa ait ꝙ ideo homines aqua benedicta aſper guntur. qꝛ valet ad ſanctificacionē. Vnde ſcrip tura per ezechielem dicit. Aſpergam ſuper vos aquam mundā. et mundabimini ab omnibꝫ inmū dicijs veſtris. et dabo vobis cor nouum et ſpūm nouum in vobis. Item in numeris. qui tetigerit cadauer hominis ſiue humane anime morticiniū ideſt a morte cadens et ꝓpter hoc ſeptem diebꝫ fuerit inmundꝰ aſꝑgatur ex hac aquādie tercia et ſeptima et ſic mundabitur a peccato. Si enim aſperſus die tercia non fuerit ſeptima non pote rit emundari. Item qui ex hac cōmixtione aſper ſus non fuerit polluet tabernaculū. ideſt tanquā pollutꝰ non intrabit cum alijs tabernaculum.i. ſeipſum que eſt pars tabernaculi domini ideſt ec cleſie et peribit ex iſrahel. Item qui aqua expia cionis non eſt aſperſus īmundus erit et manebit ſpurcicia eius ſuꝑ eum. Et iterum purificabis le uitas circumſpergens eos aqua purificacionis. et iterum aqua aſꝑſionis purificacio eſt. Ex qui bus apparet aſperſionē aque inſtar ſalutaris la uacri obtinere. quidam tamen premiſſa referūt ad aquaꝫ baptiſmni. Aqua igit̉ in memoriam bap tiſmi omni dominica benedicit̉. vt dicetur in vj. parte ſub aſcenſione. preterꝙͣ in paſcha et pen thecoſten. quia in ſabbatis dominicas illas pre cedentibus benedictis fontibꝫ ante criſmatis in fuſionē aqua recipitur et ad aſpergendū nos et domos reſeruatur ſicut in canone cautum habet̉ Ex aqua ergo benedicta nos et loca in ſignifica cioneꝫ baptiſmi aſpergimus nec aſpergimur vt rebaptizemur ſed vt graciaꝫ diuini nominis cum memoria baptiſmatis inuocemꝰ. Et licet in dic̄ tis duabus dominicis aſpergat̉ altare. non tam̄ tunc cantat̉ anti. Aſperges me domine ⁊cͣ. quia tunc pocius lugendum nobis eſt cum recolimus nos eſſe a xp̄o mūdatos. per ſue ſuppliciū paſſio nis. iuxta illud trenoꝝ. iij. Memoria memor ero et tabeſcet in me anima mea. In dominicis ergo diebus ante miſſam et maius altare tantum et to tus populꝰ aſperguntur quāuis in nocturnis et veſperis omnia altaria vel ſaltem p̄cipua thuri ficentur. Circa quod conſiderandum ꝙ huius aſperſio alia racione fit ſuper populuꝫ et ſuper altaria. quia em̄ concluſit deus omnes ſub pecca to ſaltem veniali quia ſepciēs in die cadit iuſtꝰ Idcirco ipſe populus eccleſiam ingrediens diui nis inſiſtere intendens ipſa aqua ſāctificata aſꝑ gitur. que valet ad quotidiana delenda. ſicut in cinere vituli. in veteri teſtamēto ſecundū ꝙ qui inmundus erat ꝓhibebatur eccleſiā ingredi do nec aqua lauaret̉. Altare autem aſꝑgitur prop ter reuerenciam ſacramenti qd̓ ibidem conſecrar dum eſt. vt inde omniū malignoꝝ ſpirituū pre ſencia arceatur. et quoniā criſtus per altare qͦd eſſe debet lapideum ſignificatur ſecundum illud a poſtol̓. Petra autem erat xp̄c et fides noſtra. de vno criſto et non de pluribus eſt. Idcirco vt ſignum ſignato reſpondeat vnico altari aſperſo vniuerſus aſpergit̉ populus. quia ipſe ſolꝰ eſt qui tollit peccata mundi. Thurificacio vero quā doqꝫ repreſentat diffuſionem diuerſaꝝ graciaꝝ ſpiritualium et quoniā gracia non ſolū in capite verum eciam in alijs ſubiectis capiti inuenitur. Ideo cōuenienter poſt primum ſecundario alia altaria per que diuerſi gradus ſanctoꝝ intelli guntur thurificari ſolēt. Aurſus thus in thuri bulo cor igne oracionis accenſū ſignificat. quia ergo oracō noſtra ſolum ad deum et xp̄m media torem noſtrū debet principaliter applicari. ideo et altare et crucifixus thurificari ſolent. In pa ſcali autem tempore ad aſpergendū cantamus. vidi aquam. quod ſummit de ezechiele cui domi nus oſtendit ciuitatem edificatam ſuꝑ montē et vergentem ad auſtꝝ in qua erat mirabile tem plum. Ciuitas eccleſia eſt de qua dicit̉. Non po teſt abſcondi ciuitas ſupra mōtem poſita. Tem plum eſt corpus xp̄i de quo dicitur. ſoluite tem plum hoc et poſt triduū edi. illud. Aqua de tem plo egrediens fons eſt baptiſmi de latere criſti ꝓcedens. Sed cum fuerit in leuo lanceatus. cur hic dicit̉. a latere dextro. Reſpondeo ꝙ duo ſūt latera xp̄i. ſcꝫ dextrum et leuum. Dextrū eſt diui nitas et leuum humanitas. Alatere igit̉ dextro exiuit. quia de diuina criſti natura ſpirituſſancti aqua inuiſibilis ꝓcedit qui aque inuiſibili que de latere leuo id eſt humanitate lanceata ꝑflux it ſaluandi virtutē tribuit. Recte igit̉ in proceſ ſione paſcali cantamus in laudem fluminis huiꝰ cuius inundacione per mortem xp̄i reuiximus. Verum poſt octauam ꝑenthecoſtes cantatur in dominicis ad aſpergendū anti. Aſperges me do mine. et qui a paſcha vſqꝫ tunc intermittit̉ quia de fide paſſionis et humilitate baptiſmi ꝓpheta predixit. Porro aqua cum benedicitur ſal admi ſcetur quod ab heliſeo ſumpſit exordiū. et fit hoc ad notandum ꝙ populus per aquam intellectus vt ſanctificari poſſit per ſacerdotis officiū ver bo dei imbuitur quoqꝫ per ſalem ſignificatur. Fit ter crux ſuꝑ aquam et ſalem quā docetur po pulus ſancte trinitati gracias pro ſua erudicio ne atqꝫ redempcione referre. Per aquam quoqꝫ cōfeſſio per ſalem amaritudo ſignificat̉. ex qua mixtura geminꝰ partus procedit. ſcꝫ diuiſio ſeu ſeparacio delictoꝝ et ortus virtutum ac bonoꝝ operum. Sed quare prius ſal benedicitur quaꝫ aquā. Reſpōdeo. per ſal intelligitur amaritudo penitencie. per aquā baptiſmus. quia ergo cor dis cōtricio debet precedere abſolucionē. et pe intencia baptiſmū. ideo prius benedicit̉ ſal quā aqua. Et nota quatuor eſſe genera aque bene dicte. Prima in qua fit iudiciū purgacionis. que in vſu non eſt. Secunda aqua que ſanctificat̉ in dedicatione eccleſie et altaris de quibꝫ in prima ꝑte dictum eſt ſub ti. de conſe. eccleſie et altaris

Tercia eſt qua in eccleſijs aſpergim̉ de qua hic agitur. Quarta aqua baptiſmi. de qua dicetur in ſexta parte ſub ſabbato ſancto. et hac ſole bant homines aſpergi poſtqͣm criſmarentur. Et adhuc fit in quibuſdam locis. ſed hodie in terdictum eſt. Putabant enim ſe iterum a pec catis huius aque aſperſione mundari. Cum tn̄ conſtet nullum bis baptizari poſſe. quia vero neius dignum trahit ad ſeminus dignum ideo ſi aqua non benedicta admiſceatur benedicte. efficitur benedicta. ¶ De offitio ſeu introitu miſſe. A ¶ Aintroitu prima pars miſſe incipit. Sci endum autem. ꝙ ſancti patres et pro phete antixpriſti aduentum ſuſpirātes et preconantes. premiſerunt deſideria. opera. laudes et preces. que ſingula figurantur in miſſa. Introitus nanqꝫ ſcilicet ip̄a antiphoͣ vaticinia prophetarum et ſanctorum patrum. deſiderium cum preconijs filij dei aduentum et incarnationem dei expectantium exprimit. In cuius rei ſignum. in prima dominica aduentus cantat eccleſia introitum Ad te leuaui. Chorus igitur pſallentium clericorum. qui ſignificat chorum prophetarum et multitudinem ſancto rum xpriſti aduentum expectancium. animam ſuam dilatat et introitum in iubilo cantat. quo niam. prophete. patriarche. reges. et ſacerdo tes. omneſqꝫ fideles. aduentum xpriſti cum deſi derio expectabant clamantes et implorantes. Emitte agnum domine dominatorem terre. et cetera Item. Veni domine et noli tardare. ⁊cͣ. Hinc etiam ille Symeon iuſtus et ſenex bn̄dixit dicens. Nunc dimittis ſeruum tuum domine ẜm verbum tuum. ⁊cͣ. Quia viderunt oculi mei ſa lutare tuum. ⁊cͣ. Et apoſtolus. Multi regēs et prophete voluerunt videre que vos vidētis. et non viderunt. et cetera. Ex eorum ergo per ſona cantatur introitus. per quos xpriſtus in troiuit in mundum Iuxta illud apoſtoli. Et cum introduxit primogenitum in orbem terre. et adorent eum omnes angeli dei. ¶ Sequitur verſiculus pſalmiſticus ſiue pſalmus. qui viſio nem ad operacionem notat. Dicitur etiā verſus quia per eum reuertimur ad introitum. ſignifi cans opera et vaticinia. Conſequenter ex in ſtitucione Dainaſi pape dicitur Gloria patri et filio et ſpūi ſancto. et cetera. quod ſignificat laudem. quia poſt operationem danda eſt glo ria. vt oſtendatur patrem et filium et ſpiritum ſanctum habere equalem gloriam et coeternam maieſtatem. In principio et nunc et ſemper. et in ſecula ſeculorum. id eſt in preſenti. preterito et futuro temporibus. ¶ Interpoſitio autem Glorie. inter primam cantacionem introitus ⁊ ipſius repeticionem. deſignat captacionem be niuolentie. vt enim quod expectabant. facilius obtinerent. ad totam trinitatem cordis et vo cis glorificationē clamabant dicentes Oſtende nobis domine miſericordiam tuam. et ſalutare tuum dā nobis. qui ſedes ſuper cherubin appa rere coram effra. b. et ma. quorum tandem cla morem ſpiritus ſanctus exaudiens. vnxit eum oleo leticie pre conſortibus ſuis. Et ad euange lizandum pauperibus deſtinauit. ſicut ipſe dei filius per prophetam teſtatur dicens. Spiri tus domini ſuper me. eo ꝙ vnxit me. euangeli zare pauperibus miſit me ¶ Beinde antiphona ipſa ſeu introitus repetitur. vt deſiderium anti quorum patrum ſeu iteratio et multiplicatio ſu ſpiriorum et clamoris ipſorum euidentius exp̄ matur. Vnde propheta. Manda remanda. exꝑe cta et reexpecta Modicum ibi et modicum ibi. ſi moram fecerit. expecta eum. quia veniens ve ni et et non tardabit. Hoc autem deſiderium an tiquorum non ſemper repreſentat introitus in tellectu littere ſed iubilo cantilene ¶erum in diebus profeſtis bis introitus cantatur in lau dem diuine et humane nature. que in perſona filij ſunt vnite In quibuſdam vero eccleſijs et p̄ cipuis feſtiuitatibus. triplicatur in laudem et. honorem trinitatis. quaſi tripudiemus ei. In cu ius memoriam miſſam cantamus. et dicit̉ ſemel cum gloria patri ad laudem incarnationis. I Quandoqꝫ autem inchoatur voce demiſſa. ad notandum humilitatem. ſubſequenter alta voce repetitur. que vocis exultacio ſignificat excita cionem a ſompno peccati. quam vox ſuppreſſa demonſtrat. iuxta illud apoſtoli. Hora iam eſt nos de ſomno ſurgere. Poteſt etiam et aliter dici. prout de inuitatorio in ſexta parte ſub no cturnis dicetur. ſemper tamen integre repeti tur. vt perfectio leticie denotetur. ¶ Quedam vero eccleſie dicunt introitum. Primo perfecte quia eccleſia deum lande perfecta laudat. Se cundo imperfecte. quia imperfecta eſt omnis laus vie. Tercio perfecte. quia perfecta ē laus patrie. Dicitur autem introitus. eo ꝙ dum ille canitur ſacerdos miniſtraturꝰ ad altare intrat ſeu quia per illam antiphonam ad offitium in tratur. quia etiam vocatur offitium. quaſi effi tium. prout dicetur in prohemio quinte partis ¶ Celeſtinus papa ſtatuit. vt psͣ. dd̓. centum quinquaginta. ad introitum miſſe ante ſacrifi tium antiphonatim canerentur quod antea non fiebat. ſed epiſtola pauli tantum et euangeliū legebantur. et poſtea miſſa celebrabatur. Se illis ergo pſalmis excepti ſunt omnes introitꝰ regulares. gradualia. offertoria. et communio nes. que cum medulatione primo ceperunt ad miſſam in eccleſia romana cantari. ¶ Gregoriꝰ enim introitum miſſe cum cantu ordinauit. et vnum verſum de illo pſalmo qui cantabatur re tinuit Irregulares vero introitus ſūt qui ẜm varietates ſolennitatum inſtituti ſūt. vt puer natus eſt nobis. et cetera. Spiritus domini re pleuit orbem terrarum. etcetera. Et hij habēt verſus de pſalmo. preterquam illi. Viri galilei

Et nunc ſcio vere. et cetera. Et alij quidem ẜm aliquas eccleſias. Et eſt notandum. quod quan do introitus de pſalmo ſumitur Si primus ver ſus pſalmi ſit introitus. aliquis de ſequentibus verſibus eiuſdem pſalmi erit verſus illius ītroi tus. ſicut patet in introitu tercie ferie prime ebdomāde quadrageſime. qui incipit. Domine refugium. verſus enim eſt. Priuſquam montes fierent. ¶ Si vero non primus verſus pſalmi. ſed aliquis alius de ſequentibus ſit introitus. tunc primus verſus pſalmi erit verſus ipſius introitus. vt ecce in natali eſt introitus. Domi nus dixit ad me. et cetera. verſus vero eſt. Qua re fremuerunt gentes et populi meditati ſunt inania. Et in feſto Innocentum. introitus eſt. Exore infantium et lactancium perfeciſti laudē et cetera. verſus eſt. Domine dominus noſter. et cetera. Et ſic de alijs. quod fit ad ſignifican dum vnionem et connexitatem capitis et mem brorum Rurſus verſus quandoqꝫ eſt duplex quandoqꝫ vnus. quandoqꝫ dimidius. De quo di cetur in ſexta parte ſub ſabbato tercie ebdoma de quadrageſime. Dum autem introitus canit̉ non ſedetur. quomam ad opus et preconium xpriſti introitus refertur. vt predeſtinati ad verum cultum dei vocentur. ¶ In quibuſdam eccleſijs tropi dicuntur pro pſalinis ex inſtitu cione Gregorij pape. ad maius gaudium de xp̄i aduentū repreſentandum. Eſt autem proprie tropus quidam verſiculus qui in precipuis fe ſtiuitatibus cantatur immediate ante introitū quaſi quoddam preambulum et continuatio ip ſius introitus. vt verbi gratia. In feſto natiui tatis ante introitum illum. Puer natus eſt nō bis. et cetera. precedit tropus iſte. Ecce adeſt. De quo prophete cecinerunt dicentes. Puer natus eſt nobis. et cetera. Habuit autem tropꝰ originem a lege. Legitur enim numeri decimo. ꝙ dum eleuaretur arca cantabatur. Exurge do mine. Cum vero deportabatur. cantabatur Re uertere domine ad multitudinem exercitus. Et dicitur tropus a tropos. quod eſt conuerſio. quoniam quedam ibi ſolent fieri conuerſiones ad introitum. ¶ Vnde quandoqꝫ prius dici tur verſus. et poſt eleyſon. et inde etiam tro phium dicitur zona. quia conuertitur ab vnibi lico ad vnibilicum circumeundo. Poteſt etiam et aliter dici. quoniam introitus eſt laus eccle ſie de iudeis conuerſis. Vnde tria continet vi delicet Antiphonam Verſum et Gloria. et hoc propter tres ordines fidelium. qui fuerunt he braice lingue. ſcilicet patriarche. prophete. et apoſtoli. Introitus ſiue antiphona eſt patri archarum. verſus prophetarum. gloria vero apoſtolorum. antiphone repeticio eſt predica tionis ydemptitas et confirmatio. quaſi quod longe prius patriarcha geſtibus figurauit. propheta predixit. apoſtolus euangelizauit. Ad quam etiam conuerſionem notandam ſolen nes tropi alicui inſeruntur. qui ſunt laudes ad introitum conuertibiles. Nam tropos grece cō uerſio dicitur latine vt premiſſum eſt ¶ De acceſſu ſacerdotis ac pontificis ad altare. et de proceſſione Ym introitus canitur pontifex ſeu ſa cerdos paratus et ſacris indumentis ornatus de ſacra ede egreditur. et ad altare accedit. ſignificans quod xpriſtus expectacio gentium carne ſacroſancta aſſumpta exvirginis carne incorrupta de ſecre to habitaculo celorum egreſſus eſt in mundum vel de ſecreta ede. videlicet de virginali vtero egreſſus eſt tanquam ſponſus de thalamo ſuo. ¶ Porro epiſcopus ſiue ſacerdos egrediens. procedit inter duos. videlicet inter vnum pre ſpiterum et dyaconum. quem antecedit ſubdya conus euangelij cōdicem clauſum gerens. Illū precedunt duo ceroferarij. quos etiam prece dit ferens thuribulum cum incenſo. ¶ Demum epiſcopus vel ſacerdos ad altare perueniens. mitraꝫ deponit. confeſſionem facit. cōdicem ap perit et oſculatur apertum. ¶ Sacerdos itaqꝫ ſeu epiſcopus illum magnum repreſentat ſacer dotem. ſcilicet xpriſtum. de quo ait apoſtolus Xpriſtus aſſiſtens pontifex futurorum bono rum. et cetera. Sacerdos et leuita. illum dedu centes legem et propheciam deſignant. ſcd̓m illud quod ipſe dominus propoſuit in ꝑabola Sauciati. quia ſacerdos quidam deſcendit ea dem via. et viſo illo preterijt ſimiliter et leuita Aoyſes quoqꝫ et Helias in figura legis et pro phecie apparuerunt in monte cum xpriſto lo quentes. ¶ Sacerdos ergo et leuita deducunt epiſcopum. quia lex et prophetia xpriſtum an nunciauerunt et promiſerunt. Vnde moyſes in quit. ¶ Prophetam ſuſcitabit vobis deus de fratribus veſtris. ipſum tanquam me audietis Item yſaias. Ecce veniet propheta magnus et ipſe renouabit hieruſalem. ¶el epiſcopus ſeu ſacerdos inter duos exiſtens. ſignificat xpriſtum inter duo teſtamenta. ipſe enim a duo bus teſtamentis mundo per prophetas et apo ſtolos predicatur. quia vero ille in mundum vē turus premiſit. prophetas. ſapientes ⁊ ſcribas In locum ſcribarum premittit pontifex ſeu ſa cerdos ſubdyacōnum portantem ſcripturas. qͥ ſapiens ſit dominica diſponere vaſa. Quandoqꝫ vero archidyaconus et ſacerdos pontificem de ducunt. quem immediate dyaconus et ſubdyaco nus antecedunt. qui ſignificant apoſtolos ⁊ di ſcipulos quos xpriſtus miſit ante factem ſuam. et adhuc qͦtidie mittunt̉ p̄dicatores et p̄lati ec cleſie preparare viam domino ſpiritual̓r ante faciem ſuam. Adhuc ſubdyaconus antecedens ſignificat iohannem baptiſtam qui preceſſit in ſpū et virtute helie prepararedno plebem per fectam. et fert ante pontificem cōdicem euan gelij. quia iohannes ante xpriſtum predicacōꝫ

euangelicam inchoauit dicens. Penitenciam agite. ap propinquabit enim regnum celorum Dyaconus vero repreſentat prophetas. qui innunciauerunt futuram ex euangelio vitam. ¶ Ceterum epiſcopus ideo ſequitur euangeliū ad notandum ꝙ debet ſemper illud et intueri. et in mente habere. et ante illum portatur. qꝛ per doctrinam euangelij ad xpriſtum vitā via preparatur. Poteſt etiam dici. ꝙ per ſubdya cōnum librum ferentem. et per dyaconum euan gelij preconem ſanctos noui teſtamenti. per li brum vero euangelij nouum intelligimus teſta mentum. Per ceropherarios vero et thurifera rium. ſanctos qui preceſſerunt nouum teſtamen tum. et per duo candelabra cum cereis arden tibus legem et prophetiam. que xpriſtum mun di lucem nunciabant commemoramus. Sine ig ne enim non debet ſacrificari. luxta illud leuitici ſexto capitulo. Ignis in altari meo ſemper ar debit. ¶ Quid lumen huius ſignificet. et de candelabris. dictum eſt in prima parte ſub ti tulo de picturis. Cerei feruntur ſuper candela bra que fundamentum deſignant. vt ſuper fun damentum luceat coram hominibus lux predi catorum. Puicre ergo candelabra dyaconus. et ſubdyaconus ante euangelium precedunt. quia lex et prophete legem gratīe preceſſerunt. In quibuſdam eccleſijs ſunt tres cerei. quorum me dius ſignificat illum qui ait Vbicunqꝫ ſunt duo vel tres. etcetera. in alijs ſeptem. quia gratia ſeptiformi tota eccleſia illuminatur. De hoc ali ter ſub euangelio dicetur. Thuriferarius vero ceroferarios antecedit et alios. ad notandumꝙ thuris ſignificatio ſanctis vtriuſqꝫ teſtamenti communis eſt. ¶ Per thuribulum autem cor hu manum competenter notatur. quod debet eſſe apertum ſuperius ad ſuſcipiendum. et clauſum inferius ad retinendum. habens ignem caritatis et thus deuotionis. ſiue ſuauiſſime orationis. ſeu bonorum exemplorum ſurſum tendentium. quod per funium inde reſultantem notatur. Si cut enim thus in igne thuribili ſuauiter redolꝫ et ſurſum aſcendit. ita opus bonum. vel oratio ex caritate vltra omnia thymiamata fragrat. Adhocthuribulum cum incenſo corpus xpriſti ſuauitatis odore plenum. carbones ſpiritum ſanctum thus boni operis odorem deſignant. De hoc etiam dicetur in qnͥta parte. ſub titu lo de laudibus matutinis. et infra ſub titulo de thurificatione. ¶¶ Poſtquam ad altare ven tum eſt. cerei qui preceſſerant poſtponuntur. vt oſtendatur doctores fuiſſe ante natiuitatem et poſt illuminantes. Candelabra vero manibꝰ per acolitos tenentur donec kyrieleyſon incipi ebatur. ad notandum ꝙ doctor debet exercere opere quod docet. quodqꝫ non debet rudem populum deſerere donec ſciat profiteri domīe miſerere. Illo vero incepto deponuntur quan doqꝫ in pauimento. Tum quia poſt acta bona opera humiliare et eſſe puluerem recognoſce̓ nos debemus. Tum quia doctores in bono oꝑe et in predicatione ſe terram eſſe cognoſcere de bent Sed dum offitium inchoatur ſubleuari de bent. quia quiſqꝫ et precipue prelatus ſe erige̓ per bona opera debet. vt ceteri hoc videntes glorificent patrem qui eſt in celis. ¶ Adhuc pontifex ad altare perueniens mitram deponit prout dictum eſt in tercia parte. ſub titulo de mitra. Deinde confeſſionem facit. interea vero dum confeſſio fit ſubdyaconus tenet libꝝ euan geliorum clauſum ante faciem eius a parte ſini ſtra Stat quidem ad ſiniſtram. quoniam ip̄e in aliquibus tenet locum prophetarum quos ſepe in eccleſia legit. tenens librum ante oculos pon tificis. vt ille iugeꝫ memoriam hēat euangelice predicationis qui clauſus tenetur. quoniam lex euangelica clauſa in prophetis miſtice contine tur. Confeſſione autem facta. ſacerdos librum aperit et oſculatur. prout ſub titulo de oſculo altaris dicetur. ¶ Sane ſcd̓m Innocentium pa pam tercium. romanus pontifex dum ſtacional̓. ſolemnitas celebratur cum ſex ordinibus cleri corum. de quibus in prohemio ſecunde partis dictum eſt a ſacrario ſiue a loco vbi ſe induit et parauit proceſſionaliter progreditur ad alta re. deſignans ꝙ xpriſtus exiuit a patre et ve nit in mundum. hic enim proceſſionis ordo ge nerationis xpriſti ſeriem repreſentat. quaꝫ ma theus euangeliſta deſcribit. in qua ſex inueni untur ordines perſonarum. a quibus ẜm carneꝫ xpriſtus originem traxit et in mundum proceſ ſit. videlicet patriarche. prophete. reges. prī cipes. paſtores et ducēs. Abraham priarcha. Dauid propheta. Salomon rex. Salomon pri ceps. Iudas paſtor. Zorobabel dux. duo dyaco ni pontificem deducentes ſignificant abraham et dauid. quibus incarnationis xpriſti facta ē repromiſſio. Nā illi repromiſſum eſt. in ſemine tuo benedicentur omnes gentes. iſti vero polli citum eſt. De fructu ventris tui ponam ſuper ſe dem tuam. propter quod euangeliſta figural̓i hos duos in generatione xpriſti premiſit inqui ens. Liber generationis domini noſtri hieſu xp̄i filij dauid filij abraham. iſte ſunt due columne quas vetus ille pacificus in veſtibulo templi poſuit ante hoſtium. quas ambit funiculus duo decim cubitorum. id eſt quos fides duodecim apoſtolorum amplectitur. De quarum medio xpriſti oſtium credentibus aperitur. Quatuor autem miniſtri ſuper pontificem mapulaꝫ ferūt in ſummi tatibus quatuor baculorum colligatā Et inde ip̄i miniſtri manipularij nuncupantur. mapula illa que diuerſis figurata eſt ymagini bus ſacram deſignat ſcripturam. que multis et varijs inſignita eſt miſterijs. Hec quatuor ba cule ſuper pontificem portantur extenſa. quia ſacra ſcriptura quatuor modis ſuper xpriſtum fertur expoſita. videlicet hyſtorice. allegorice

anagogice. et tropologice. prout dictum eſt ī prohemio libri. hic eſt fluuius paradiſi qͥ quat uor in capita diuiſus progreditur. hec eſt men ſa propoſitionis que quatuor pedibus eleuata ſubſi ſtit. Super pontificem ergo portatur ex tenſa vt is veniſſe monſtretur. quem lex ſcrip ſerat et prophete. Nam ipſemet xpriſtus inei piens a moyſe et prophetis interpretabatur ī omnibus ſcripturis que de ipſo erant. propter quod alibi dicit. Si crederetis moyſi etiam cre deretis ⁊ mihi. de me enim ille ſcripſit Quatuor miniſtri mapulam ferentes quatuor ſunt euan geliſte ſacram ſcripturam declarantes et fideꝫ exaltantes Hinc eſt ꝙ in ſummitatibus baculoꝝ eorum ymagines collocantur. et preferuntur duo luminaria cum incenſo. quia lex et prophe te cum pſalmis xpriſti pronunciauerunt aduen tum xpriſto atteſtante qui ait Neceſſe eſt imple̓ omnia illa que in lege moyſi. et prophetis. et pſalmis de me ſcripta ſunt In maioribus autem ſolennitatibus ſeptem candelabra coram pon tifice deferuntur. per quod illud oſtenditur. quod iohannes in apocalipſi deſcribit. Conuer ſus inquit. vidi ſeptem candelabra aurea et in medio ipſorum ſimilem filio hominis veſtitum podere. vt ille per hoc adueniſſe monſtretur. ſuper quem requieuit ſpiritus gratie ſeptifor mis. ẜm illud yſaie vaticinium. Egredietur vir gade radice yeſſe. et flos de radice eꝰ aſcendet e. i. ſ. c. ſ. d. ſ. ſ. et in ſiꝯci. f. ſ. ſ. et p. et r. e. ſ. t. d In quibuſdam etiam baſilicis circa medium cho ri manipulus ſtupe appenditur. cui pontifex tranſiens ignem apponit. vt in conſpectu po puli cito incineretur. per hoc ſecundum aduen tum commemorans. in quo xpriſtus viuos et mortuos et ſeculum per ignem iudicabit. Nam ignis in ꝯſpectu eꝰ ſemper ardebit. et in circui tu eius tempeſtas valida. ne videlicet quis ma le ſecurus exiſtat. quoniam qui in primo aduen tu blanditur per ſecundum exterret. qui enim iudicandus venit in primo. iudicaturus veniet et in ſecundo. Hoc etiam fit vt pontifex ignem apponens. conſideret ꝙ ipſe in cinerem debet redigi. et ornatus eius in fauillam conuerti. et ꝙ quem admodum ſtupa facile comburitur ſic etiam facile et quaſi in momento preſens tran ſit mundus et concupiſcencia eius. quia ẜm ia cobum apoſtolum. vita noſtra vapor eſt ad mo dicum parens. ne forte qui glorioſus incedit in temporali gloria delectetur Nam omnis caro fe num et omnis gloria eius quaſi flos fen. Cum autem iam pontifex appropinquat altari. pri micerius ſcole cantorem accedens. dextrum ip ſius humerum coram aſtantibus oſculatur. qꝛ cum xpriſtus naſceretur in mundo. angelꝰ ille cū quo facta eſt celeſtis milicie multitudo. lau dantium deum. natiuitatem eius paſtoribus pa tefecit. de quo dicit propheta. Auer natus eſt nobis et filius datus eſt nobis. et factus ē prin cipatus ſuper humerum eius. Porro tres ſacer dotes qui pontifici venienti coram altare reue renter occurrunt. et inclinantes os eius oſculan tur et pectus. ſignificant illos tres magos qui venerunt hieroſolimam dicentes Vbi eſt qui na tus eſt rex iudeorum? et procidentes adoraue runt eum. et quia apertis t. ſ. o. e. in. a. t. et mir ram. Per geminum quidem oſculum. geminam in xpriſto confitentur naturam. diuinam ſcilicꝫ et humanam. diuinam quaſi latentem in pecto re. humanam quaſi patentem in ore. quas etiaꝫ per oblata munera magi miſtice figurarunt. Oſculum enim ſignum eſt reuerencie. prout ſub titulo de pacis oſculo dicetur. Piſponitur aūt iſta proceſſio velud caſtrorum acies ordinata. Nam maiores et fortiores quaſi cuſtodes exer citus preueniunt et ſecuntur. minores autem quaſi debiliores in medio colliguntur precedt̉. em̄ epiſcopi et preſpitēti. ſubſequunt̉ pōtifex et dyaconi in medio. colliguntur ſubdyaconi et acoliti. Cantores vero quaſi tubicines exercitū precedunt vt eum ad prelia contra demones ex cicent et inuitent. de quo prelio apoſtolus ait. Non eſt nobis colluctacio aduerſus carnem et ad ſanguinem ſed aduerſus ſpiritualia nequicie in celeſtibus. Vnde buccinate in neomenia tu ba in die inſignis ſolennitatis veſtre. Premiſi mus de proc eſſione ſummi pontificis. inde etiā occaſionē ſumpta et de alijs proceſſionibus ali qua ſubijciamus. Circa quod generaliter notan dum eſt. ꝙ ſicut in miſſa legatio xpriſti pro no bis in mundum figuratur. et in proceſſionibus noſtris reuerſio noſtra ad patriam noſtram de notatur quarum ſolemnitas egreſſum populi de egipto pene in omnibus imitatur. Sicut enim populus ille per moiſen ereptus eſt de manibꝰ pharaonis ſic populus dei per xpriſtum libera tur de ore leonis. Et ſicut tabule teſtamenti de monte ſynai accepte ſunt a moyſe. et coram po pulo portate. Exodi. triceſimoquarto. et trice ſimoquinto capitulis. ſic liber euangelij ſumit̉ de altari et portatur. Illos vero columna ig nis precedebat et an̄ nos lumen candele p̄cedit ante turmas illorum ſigna ferebantur. et ante nos cruces et vexilla portantur. Ibi ꝓdigia fiebant et apud nos miracula non ceſſant. Illio leuite tabernaculum federis portabant. et nr̄i dyacones et ſubdyacones planaria et capſas fe runt. Ibi arca domini a ſacerdotibus portabat̉ et apud nos ſcrinium aut feretrum cum reliqͥis a preſpiteris deportatur. Apud illos aaron ſū mus ſacerdos ſequebatur ornatus et apud nos epiſcopus infulatus. Apud eos moyſes cū vnr ga. apud nos rex cum ſceptro. vel epiſcopꝰ cū gambuca. Ibi clangor tubarum. hic ſtrepitus campanarum. ibi populus armatur. hic clerus ſacris veſtibus et populus virtutibus adornat̉ Ibi populus aſpergebatur cum ſanguine. hic aqua benedicta cum ſale. Illis obuiat amalech

ſanguinem ficiens. nobis turma demonum nr̄ vite ſemper infidians. Illis ſuus ioſue extitit vic tor. et noſter hieſus victoriam nobis obtinuit. Cum autem ad aliqnam eccleſiam proceſſionali ter tendimus. tunc quaſi ad terram promiſſioīs accedimus. Cum vero eccleſiam cantantes in tramus quaſi gaudentes ad patriam peruenimꝰ Cum circa eccleſiam feretrum cum campanaꝝ pulſacione portamus. quaſi cum archa cum ſo no tubarum. et cum clangore populi hierichio circuimus. Hierichio corruit et deſtruitur. cū in nobis concupiſcencia vincitur. Cum vero de choro ad aliqd̓ altare imꝰ ibiqꝫ ſtacōꝫ facimus ſignificat ꝙ anime ad xpriſtum tendent et con tinent in conſorcijs angelorum. Secundo etiam Pauid et Salomon nos ad proceſſiones infor mauerunt. cum dauid archam dei in tabernacu lum. et Salomon in templum cum ymnis et can ticis portauerunt. et ſub alis cherubin locaue runt. Sic xpriſti humanitas celum aſcendens ingreditur. et ab angelis perhenniter adorat̉. quem fidelis anima comitatur. Tercio etiam in proceſſionibus memoramus. ꝙ xpriſtus de ſinu patris venit in mundum de preſepe ad templū vniuerſaliter de bethama in hieruſalem. et de hieruſalem in monteꝫ. optantes vt de mundo re uertamur ad patriam. et de vna eccleſia ad aliā ſcilicet de militante ad triumphantem. ſequen tes crucem. id eſt veſtigia crucifixi. et nos vicijs et concupiſcencijs crucifigentes Sequentes eti am veſtigia ſanctorum precepta euangeliorum et induti veſtes ſacras. ſcilicet loricam iuſticie cingulum continencie. ſcutum fidei. et galeam ſalutis eterne. Seinde ſacerdos celebraturus. quaſi contra ſpiritualia nequicie in celeſtibus pugnaturus ſacris veſtibus quaſi armis indui tur. prout dictū eſt in prohemio tercie partis. In nonnullis autem eccleſijs ſic proceſſio ordi natur. Precedunt nanqꝫ ſeptem accoliti cum lu minaribus ſignificantes omnes qui per ſeptifor mem ſpirituſſancti graciam lumen ſcientie fidel bus miniſtrauerunt. Illos ſequuntur ſeptem ſub dyaconi cum planarijs ſignificantes illos qui ꝑ eandem gratiam plenitudinem diuinitatis in xpriſto habitam. corporaliter docuerunt. Et poſt eos ſeptem dyaconi repreſentantes vni uerſaliter omnes qui per eandem gratiam ſpū alem. videlicet euangelicam intelligentiam de xpriſto habuerunt. Et poſt eos duodecim prio res. ſignificantes omnes qui fide ſancte trinita tis. vel trium vel quatuor virtutum operibus choruſcar̄t. quos comitantur tres acoliti cum thuribulis et incenſo. ſignificantes tres magos qui xpriſto munera obtulerunt. Seinde ſequit̉ vnus ſubdyaconus cōdicem euangelij baiulans qui ſignificat legem. qui ideo pontificem prece dit. quia lex continens in ſe paſſionis euangeli cum ſacramentum preceſſit xpriſti aduentum. et portat illum clauſum. ad notandum ꝙ illud in lege fuit obſcurum. priuſquam agnus ſeptimi. libri ſingula aperiret Vheinde pontifex a duo bus quaſi in curru vehitur. quem turba comita tur orando. in quo deſignatur ꝙ populꝰ ſequi tur xpriſtum in celum In quo comitatu decem ſunt ordines. ſcilicet Hoſtiarij. Lectores. Exor ciſte. Acoliti. Subdyaconi. Dyacōm. Preſpite/ ri. Cantores. Layci. Mares. et Mulieres. quia currus dei decemmilibus multiplex milibus di citur. ad inſinuandum eorum perfectionem Sed dyacōnos. ſubdyaconos et accolitos. preſertim ſecum paratos adducunt. iuxta illud. Ecce ego mitto ad vos prophetas ſapientes. et ſcribas. Prophete ſunt dyacon. ſapientes ſubdyaconi. ſcribe accoliti. His ſiquidem xpriſti vicarius et ipſe xpriſtus in publicum deducitur in modum adoleſcentularum tympaniſtriarum. Eum aūt productum cantores et duo chori eum ſuſcipiūt gratulando cantantes introitū cū Gloria m ex celſis. Nempe cantores ſiue clericii albis exul tantes angeli ſunt. qui xpriſtum aſcendentem cum gloria et laudibus in altiſſimis exceperunt ¶ Duo chori qui laudes concinunt. ſunt duo po puli. iudaicus et gentilis. qui xpriſto venienti ad eum laudibus occurrunt. Ipſa vero proceſſio eſt via ad celeſtem patriam. Aqua benedicta p̄ cedens munditia vite eſt. Luminaria miſericor die opera. iuxta illud. Sint lumbi veſtri precin cti. et lumen ardens in manibus veſtris. etcet̓a. ¶ Siquidem pontifex ſeu ſacerdos quaſi mediꝰ collocatur inter clerum et crucem precedenteꝫ et populum ſubſequentem. tanquam mediato ris dei et hominum vices gerens. Preterea ma iores in choro et in proceſſione poſteriores ſūt quia ſalus fit deſcendenti. Vnde zacheus prin ceps publicanorum. quia puſillus erat cum aſ cendiſſet Sicomorum vt videret hieſum tranſe untem ait ei hieſus. Zachee deſcende. quia ho die oportet me manere in domo tua. At ille de ſcendit. et accepit illum gaudens in domum ſu am. Iudei vero in ſublime ſtantes erant. et ma iores eorum primas cathedras in ſynagogis habent. ¶ Crux ergo quaſi regale vexillum et triumphale ſignum in proceſſionibus premitti tur. Primo vt fugiant qui oderunt euma facie eius. eſt enim ſignum victorie xpriſti. iuxta illd̓ Vexilla regis prodeunt. fulget crucis. ⁊cͣ. quo demones victi ſunt. Vnde illo viſo timent. et fugiunt. et propter hoc in quibuſdam locis tempeſtatibus aeris opponitur. vt demones fugiant et ab aeris concitacione deſiſtant Nem pe ſancte crucis miſterium eſt noſtrum ſignū. et vexillum. Vnde yſaie vndecimo. Stat in ſig num populorum. ipſum gentes deprecabunt̉. et erit ſepulcrum eius glorioſum. Secundo cru cis vexillum premittitur. quia ſicut ait apoſto lus ad Galathas. Abſit nobis gloriari. niſi in cruce domini noſtri hieſuxpriſti. per que md̓s nobis et nos mundo crucifigi debemus. De hoc

etiam ſub titulo de euangelio dicet̉. Quandoqꝫ etiam vexilla premittuntur. vt dicetur in ſexta parte ſub titulo de rogationibus ¶ Sane vt premiſſum eſt. dum fit proceſſio campane pul ſantur. Nam ſicut rex terrenus in exercitu ſuo regalia habet inſignia. ſcilicet tubas et vexilla Sic et rex eternus xpriſtus in eccleſia ſua mili tanti campanas pro tubis et cruces pro vexiſ lis habet. De quo in prima parte ſub titulo de campanis dictum eſt. Adhuc campanarum ſtre pitus prophetas qui xpriſti aduentum prenun ciauerunt figurat. ¶ Panni. et alia ſub ſternuntur in locum vnde tranſire et ad cantan dum proceſſio ſtare debet Iuxta illud Thobie penultimo. Platee tue ſternentur auro mundo. et candido. et in vijs eius cantabitur alleluia. Illud autem ſciendum eſt ꝙ quatuor ſunt ſolen nes proceſſiones. ſcilicet in purificatione beate virginis marie. in ramiſpalmarum. in paſca. de quibus in ſuis locis dicetur. et quarta que fit ī aſcenſione domini. ad repreſentacionem illius. vltime proceſſionis. quam diſcipuli poſt domi num in die aſcenſionis eius in celum fecerūt. ve nientes ſimul cum eo ad montem oliuēti. Vnde aſſumptus eſt videntibus illis. in cuius proce ſſionis repreſentacionem fit proceſſio in domī cis diebus. ¶ Sciendum eſt enim ꝙ primitiua eccleſia obſeruat diem dominicam ſolennem vt et modo. et fiebat in ea proceſſio in memoriam. reſurrectionis et obſeruabat etiam quintam fe riam. et fiebat in ea proceſſio in memoriam do n inice aſcenſionis. ſed multiplicatis ſanctorum. feſtiuitatibus ſublata eſt ſolemnitas quinte fe rie et eius proceſſio per Agapitum papam. in dominicā tranſlata eſt vt a populo tunc ad ec cleſiam conueniente ſimul et ſolenniter valeant celebrari. et propter hoc dies iouis dicit̉ vul gariter cognata diei dominice. quia videlicet antiquitus par ſolennitas fuit vtriqꝫ In diebus igitur dominicis proceſſionem facientes reſur rectionem dominicam memoramus et proceſſio nem per diſcipulos poſt dominum factaꝫ repre ſentamus. non ꝙ illi eam in dominica die fece rint vt premiſſum eſt empe egrediendo eccle ſiam et regrediendo ad eam. quaſi de hieruſalē redimus ad hieruſalem. prout illi fecerunt. et ſequimur crucem ſicut illi crucifixum. et licꝫ illi ſn e hieſu redierunt nos tamen cum cruce redi mus. pro eo quod ip̄e dixit. Vobiſcum ſum vſqꝫ ad conſumationem ſeculi. que proceſſio anteꝙͣ tercia dicatur facienda eſt. prout in ſexta ꝑte ſub aſcenſione dicetur. Non eſt etiam pretermit tendum ꝙ in dominicalibus proceſſionibus de nouo dumtaxat teſtamento cantare et virgineꝫ ſalutare. et aliquid quod ad eius laudem pro prie pertineat cantare debemus. exquo etiam conſuetudo mnoleuit vt in clauſtris oratorium virginis conſtruatur. quam in ſtacione prima ex priſtina conſuetudine ſalutamus. licet enim dicatur ꝙͣ xpriſtus reſurgens prius magdale ne apparuerit. verius tamen creditur ꝙ matri ſue ante omnes apparuerit. ſed ad euangeliſtas hoc dicere non pertinuit. quorum offitium fuit teſtes reſurrectionis inducere. nec decuit ad te ſtificandum pro filio matrem inducere. Si em̄ verba extranearum feminarum viſa ſunt incre dulis deliramenta quō non magis matrem pro filij amore crederent deliraſſe. et ſic romana ſē tire videtur eccleſia que in prima die poſt reſur rectionem ſcilicet in paſca apud beatam mariaꝫ maiorem celebrat ſtacionem. quaſi preponens hieruſalem id eſt virginem que vidit pacem p̄ alijs in principio leticie ſue. quocirca. ſicut pri ma die ad miſericordiam ſuam apud ſanctam ma iorem precurrimus. ſic et ad eius honorem in dominicalibus proceſſionibus prima ſtacio de putatur. vt eam laudibus extollentes. et ad eꝰ oratorium feſtinantes. cum ſponſo dicere vide amur. Vadam ad montem mirre. et ad collem thuris. MNons quidem eſt ipſa beata virgo. ad quam filius reſurgens vadit apparendo ⁊ nos adorando. ¶ Poſtremo notandum eſt ꝙ in qui buſdam eccleſijs poſt proceſſionem omnes cleri ci ante crucifixum veniunt inclinantes illi et di centes. Aue rex noſter benedictus. Sed et qui plumalia aut alias ſolennes veſtes portarunt ante altare illas deponunt. primo ad repreſen tandum ꝙ filij hebreorum ſternebant veſtimen ta ſuam via ante xpriſtum. in proceſſione ſibi. hieruſalem venienti facta. Secundo ad oſten dendum ꝙ diuino vacaturi offitio. omnia mun. dana a mentibus abicere debent ¶ De confeſſione Riuſqͣm ſacerdos vel epiſcopus gra dus altaris aſcendat. et anteꝙͣ ſacꝝ ordinētur offitium. ad ſeipſum reuer tens inclinat ſe ante altare. ſignificat xpriſti exinanitionem qui inclinauit celos et deſcendit cum ſe formam ſerui accipiens exinaniuit. ⁊ con fiderans quod ſicut dicit ſalomon. Iuſtus in prin cipio ſermonis accuſator eſt ſui. confiſus etiam de illa prophetica conſolatione. Dixi ꝯfitebor. et tu re. ⁊cͣ. De peccatis ſuis cum aſtantibus ge neraliter. psͣ. illum premittens. ex inſtitucione celeſtini pape primi. rite ad hoc conuenientem Iudica me deus. ⁊cͣ. vt diſcretus a gente non ſancta. et ab homine liberatus iniquo. ¶ Ad altare dei dignus introeat. petit enim liberari a tenitacione. et illuminari a gratia. vt patet in ipſo pſalmo. Petit etiam a deo. vt det ei quod offerat. ſcꝫ filium ſuum quem niſi ei daret. pro ut abrahe dedit non haberet quod offerret Fit ergo confeſſio vt purior ſit et ſine macula īgre diatur. in qua notandum eſt. quia non vt qͥdam mi nuſprouide faciunt in ſpecie. ne cauterizent̉ conſciencie auditorum. ſed in gn̓e ſūt ꝯfitenda

peccata. quoniam iſta confeſſio non eſt occulta ſꝫ manifeſta. Et nota ꝙ cum in templo ſalomo nis dedicato ſacerdotes dicerent Confitemini domino quoniam bonus quoniam in ſeculū mi ſericordia eius. nebula impleuit domuni domini et obumbrauit faciēs ſacerdotū. ita ꝙꝫ ſe inūiceꝫ videre non poterant. et ait Salomon. dixit dn̄s quod inhabitaret in nebula. dixit. id eſt opere demonſtrauit. quoniam in monte ſynai apparuit in nebula iſrahel in nube preceſſit. et ante moy ſen in cauerna poſitum tranſiuit in nebulam. Percuttimus autem pectus cum peccata confi temur. exemplo publicani qui pectus ſnum per cuciebat dicens domine propiciꝰ eſto mihi pe ccatori In tonſione quidem pectoris tria ſunt. ictus. ſonus. et tactus. per que ſignificantur tria que ſunt in vera penitencia neceſſaria. viꝫ cordis contricio. oris confeſſio et oꝑis ſatiſfac tio. quia in tribus peccamus. ſcꝫ corde. ore. et oꝑe. Deinde pro circumſtantibus orat indul gentiam peccatorum implorans. Nam xp̄s de ſe creto patris in mundum veniens. et de vtero vir ginali ꝓcedēs pr̄ibꝰ ſuſpiria ml̓tiplicātibus ꝓ nobis paſſurus hieruſalem introiuit. in mortē ſe inclinauit. cauſam ſuam contra hominem do loſum et iniquum deo committens. et patri con feſſionem fecit dicens Confitebor tibi pater ce li. etcͣ. ip̄e qͦꝫ nob̓ indulgens ꝓp̓o corpore pecca ta noſtra portauit. Sane pontifici facturo con feſſionem ſubdyaconus manipulum corā altare immittit. Primo ad notandum ꝙ conceſſa tꝑa lia per manum alienam puta ſubdyaconi. vel al terius. et non per propriā recipere et adnini ſtrare debet. Secundo ad deſignandum ꝙ non ſufficit oris confeſſio niſi et boni operis fructꝰ per manipulum deſignatus ſequatur. Tercio vt videns ſe inferioris miniſterij ornamento or nari animo humilietur Rurſus ideo pontifex poſt acceptam caſulam et non ante mampulum recipit. quia xp̄tiſtus cuius typum gerit non pͥ us manipulos operum. qui per manipulū ip̄m deſignantur obtulit. ꝙͣ celeſtem haberet ꝯuer ſationem que per caſulam figuratur. prout in parte tercia ſub dalmatica dictum eſt Sac̓dos vero econtra ante indictam caſulam mampulū ſumit. quoniam celeſtem conuerſationem adipi ſcinequit. niſi prius ſanctorum operum manipu los portet. Ad hoc pontifex. poſtꝙͣ ad altare peruenit manipulum recipit. ad notandum ꝙ tunc demum bonorum operum effectiuum pre mium percipiemus cum ad eterni tribunal iudi cis perueniemus. Sacerdos aūt dum facit con feſſionem et etiam ſepe in miſſe offitio manus iungit. que manuum iunctiones deuotionem ſig inficant. Et quia illa in aliquo eſt maior. et in aliquo minor. ideo certus manuum iunctionum non eſt numerus determinatus. Rurſus ſacerdo tis manuum iunctio ſignificat omnium bonorū adeo fluentium in ip̄o vnitatem et ꝯiunctionē et quia infinita bona infinitis et indetermīatis modis poſſunt a deo procedere. ideo manuū iun ctiones ſacerdotis numerus determinatus non eſt. Inclinationes vero ſacerdotis in offitio miſſe ẜm morem quarundam eccleſiarum ſub certo nu mero perſtringuntur. quomam regulariter oc to vicibus profunde coram altare. et tredecim vicibus mediocricer ſupra altare inclinat. octo profundas inclinationes ante altare facit ad re ferendas gratias ip̄i xp̄o. de octo principalibꝰ que egit ante ſui ymolationem ꝙͣ ſacerdos in of fitio figurat altaris. primum fuit admirabilis ī carnatio. ſecundum fuit diſcipulorum gratuita vocatio. terciū demonis in tenitacionibus ſuꝑe ratio. quartum miraculorum operatio. quintū infirmorum ſanatio. ſextum mortuorum reſuſci tacio. ſeptimum omnium queſtionum ei ꝓpoſita rum per ſuam ſapientiam determinatio. octauū ſalutaris populorum inſtructio. et quecunqꝫ an̄ ſui ymolationem egit. Ad hec octo ẜm bernh̓. reduci videntur. xiij. vero inclinationes medio criter facit ſupra altare. quia xp̄s. xiij. principa lia fecit in ara crucis ſumendo aram crucis pro toto tꝑe ſue paſſionis que quidem incepit ī ho ra captionis. primum fuit iude proditoris di ſcreta redargutio. dicens. iuda oſculo filiū ho minis tradis. ſecundū fuit ipſum capturis ſui prebitio dicens eis. quem queritis. qui reſpon derunt ih̓m nazarenum. quibus rn̄dit. ego ſum Tercium falſis teſtibus et regibus manſuetare ſponſio. Quartum ſputorum et verborum ſine murmuratione tolleratio. Quintum in his que vidit ⁊ audiuit nulla ſibi data perturbatio Sex tum diſcipuli eum ter negantis culpe ꝯdonatio Alia vero ſeptem enumerat ambroſius. ab eo ī ligno crucis facta dicens. Actor pietatis in cru cependens offitia diuidebat perſecutionē apo ſtolis. pacem diſcipulis. corpus iudeis. ſpiritū patri. paranymphum virgini. paradiſum la troni. et infernum peccatori. Oſcula qͦꝫ ſub cer to numero fiunt. prout dicetur in quarta parti cula canonis ¶ De incenſo benedicendo. et in thuribulum mit tendo Oſt factam confeſſionem. et datam ab ſolutionem pontifex vel ſacerdos priꝰ ꝙͣ dicat. Deus tu conuerſus. ⁊cͣ. incen ſum cum benedictione in thuribulo ap ponit repreſentans ꝙ legalis ſacerdos ferens ſanguinem et carbones. cum thymiamite in thuribulo orans ponebat. donec funus eum obumbraret. prout dictum eſt in prohemio huius partis Per hoc etiam illud inſinuans. quod angelus venit. et ante altare ſtetit. ha bens thuribulum aureum in manu ſua. quod impleuit de igne altaris. et data ſunt ei incenſa multa vt daret de orationibus ſanctorum.

Sane angelus eſt criſtus thuribulū aureū cor pus immaculatum altare eccl̓ia ignis caritas incenſum oracio ſecundum illud ꝓpheticum. Di rigatur oracia mea ſicut incenſum in conſpectu tuo. Venit ergo angelus id eſt criſtus qui ſte tit ante altare id eſt in conſpectu eccleſie ha bens thuribulum aureum id eſt corpus imma culatum plenum igne id eſt caritate et. data ſunt ei ſcꝫ a fidelibus incenſa multa id eſt ora ciones vt daret id eſt repreſentaret eas patri de oracionibus ſanctorum. Et nota qꝛ nō dicit oraciones criſtus enim nō omnes oraciones ex audit ſed dicit de oracionibus de illis videlicet que pertinent ad ſalut em. Vnde cū paulus ter dominum rogaſſet vt ab eo ſtimulū carnis auf ferret reſpondit ei dn̄s ſufficit tibi graciā mea nam virtus in infirmitate perficit̉. Epiſcopus ergo vel ſacerdos thus in thuribulo apponit. quia criſtus oraciones inſpirat in animo vt ꝑ ipſum offeratur incenſum in odoreꝫ ſuauitatis Sacerdos autem miniſter incenſum repreſen tat epiſcopo vel dyaconus ſacerdoti quia lex lud precioſum thymeamā confecit ꝙ in odorē ſuauitatis altiſſimo offerret de quo dominus ſubdit in exodo triceſimo capitulo. Talem con fectionen non facietis in vſus veſtros quia ſan ctum eſt domino. ⁊ homo quicūqꝫ fecerit ſimile vt odore illius perfruatur. peribit de populis ſuis. Et ex hͦ ꝟbo fuer̄t qui dicerent. ꝙ ſi obla to thure. et benedictio ſupra altare. thuribulū deſcendat. ab altari ad clericos vel laicos. tūc aliud ibi thus ſine benedictione apponendum ē et omnibus tam clericis quaꝫ laicis offerrendi tanꝙͣ illud ſpectet ad latriam iſtud ad duliam Melius tamen ſecundum ſpiritum. quam ſecun dum litteram intelligitur. nam littera occidit ſpiritus viuificat. et ꝓpter premiſſam eciā cau ſam odor thuris benedicti non datur in eccleſia ſponſo et ſponſe. Per concremacionem vel cō ſecracionem vero thuris ſignificatur. ꝙ ſacer dos oracionem feruentem et deuotā debꝫ ha bere. Thus enim virtutem habet aſcendendi ex fumi leuitate conſolidandi ex ſui qualitate. conſtringendi ex glutinitate ꝯfortandi ex aro maticitate. ſic oracio aſcendit in dei memoriam animam conſolidat. quantum ad culpam pre teritam impetrando medelam. et conſtringit. quo ad cōmitendi licēciam ⁊ confortat quo ad preſentem impetrando tutelam. de quo eciam dictum eſt ſub ti. de acceſſu pontificis ad alta re. et dicetur ſub ti. de thurificacione. Nauicl̓a vero in qua incenſum reponitur. deſignat ꝙ per oracionem quam incenſū ſignificat. de hu ius mundi mari magno et ſpacioſo ad celeſteꝫ patriam ſatagimus nauigare. Vnde in ꝓuer bi. facta eſt quaſi nauis inſtitoris. portans de longe panem ſuum. Pōt eſt eciam dici. ꝙ per thuribulum cor hominis. per ignem feruor de uocionis. per incenſum oraciones. per nauicu lam eccleſia in qua deuote oraciones offerunt̉. que per angelum ad deum perferuntur ſigna tur. Vaſcula quibus ignis recipitur ſunt flij. qui corda patrum pietate fluencia inuitatur. et flammam celeſtis ſacrificij. quaꝫ in proximo rum mentibus aſpiciunt in ſuis accendere ſata gunt. Inſtrumenta vero quibus ignis ad al tare portatur ſūt predieat ores. qui exemplis ſanctorum caritatis ignem ꝑ ortant ⁊ in corda fidelium tranſferunt. que corda patrum in fi lios conuertunt. Thuribulum auteꝫ quid ſig inficet. dicetur ſub ti. de thurificacione. ¶ De Oſculo altaris et libri. i. Oſt immiſſin in thuribulo incenſum ſacerdos ſeu epiſcopus dicto. deꝰ tu conuerſus ⁊cͣ. ſacrum oſculatur alta re vt noterur pacificacio cum iude is et ad d̓ſignandū ꝙ criſtus ad nos veniens. ſanctaꝫ ſibi cōpulauit eccleſiā. Iuxtailtud Epi talamicum oſculetur me. oſculo oris ſui. In oſcu lo ſiquidem os ori coniungitur. et in criſto non ſolum humanitas eſt vnitadiuinitati. Verum eciā ſponſa copulata eſt ſponſo iuxta illud pro pheticum. Quaſi ſpōſa decorauit me corona. et qua ſi ſponſam ornauit me monilibus. Rurſus quando ꝓphetalis verſus introitus a cantore in cipitur. ſacerdos ad altare aſcendens illud oſcu latur quia ꝓphetarum teſtimonio criſtus venit in mundum. et ad paſſionem altaris. Quociems autem in officio miſſe oſculetur altare. et in qua parte eius oſcula fiant et quare manibus ſupra illud depoſitis. et qͣre ſigno crucis in locis oſcu landis poſt impreſſo. dicetur ſub quarta parti cula canonis. In hoc autem loco altare ſignifi cat populū iudaicum. Codex vero euāgelij fute euangelium populum gentilem qui per euange lium credidit. Ideo ergo epiſcopus vel ſacer dos euangelium et altare oſculatur. quia criſtus vtriqꝫ dat pacē. quando lapis angularis factus fecit vtraqꝫ vnum. Poteſt eciam dici ꝙ ſubdia conus librum euangelij qui clauſus portabatur offerunt epiſcopo vel ſacerdoti. Ille vero ad al tare perueniens illum apperit. ad inſinuandum illud qd̓ in apocalipſi deſcribitur ꝙ nemo dig nus eſt aperire librum qui intus erat ſcriptus. et foris figillis ſeptē ſignatus niſi leo de tribu iuda clauis dauid. qui librum aperuit et vij. eiꝰ ſignacula ſoluit. Per altare vero eccl̓ia ſignat̉ iuxta illud exꝯ Si altare lapideū feceris michi non edificabis illud de ſectis lapidibꝫ. Per ſec tionem lapidū in altari diuiſionem fideliū repro bat eccl̓ia. ne vicꝫ per errores et ſciſmata diui danter. Liber ergo aperit̉. cum epiſcopus ad al tare ꝑuenit. quoniam vbi xp̄c primitiua apoſto lorum congregauit eccleſiam docens et predi cās ſcripture miſteria reuelauit dicens. Iobis datum eſt noſſe miſterium regni dei. ceteris au temin parabolis ¶nde poſt reſurrectionem aꝑuit illis ſenſum vt intelligerent ſcripturas.

Lectius igitur facit epiſcopꝰ cum ipſemet ape ruit librum euangeliorum. licet ⁊ xpriſtus per miniſtros ſuos patefecerit miſteria ſcripturaꝝ Libro vero aperto illum oſculatur a parte ſini ſtra ad ſignificandum ꝙ predicatores reconci liauerunt et obtulerunt gentes xpriſto. quibus ipſe per ſe non predicauit. licet et ip̄e per ſe pa cem in euangelio predicauerit dicens. Pacem meam do vobis. et cetera. quia vero ipſe etiam in cruce pendens pacem fecit. ideo mox tranſi turus ad dextrum cornu altaris ſignat ſe ſigno crucis. quia vt ait apoſtolus ad epheſeos. xp̄s pax noſtra vtraqꝫ fecit vnum. duos et diuerſos pariētes id eſt populos cōpulans. ¶ Poſt hoc cōdex euangelij ſuper altare clauſus ponitur. quod quantum ad hec ſignificat hieruſalem. ꝓ ut ſub euangelio dicetur. ¶ Deinde romanus pontifex et etiam alij quidam conuerſus oſcula tur dyaconus. vt oſtendat pacem illam in aduē tu xpriſti veniſſe quam prophete promiſerāt Vnde dauid. Orietur in diebus eius iuſticia. et habundantia pacis donec auferatur luna. Et alius propheta Pax erit in terra noſtra cum ve nerit. Et ideo xpriſto naſcente vox intonuit an gelorum. Et in terra pax hominibus bone vo luntatis. Oſculum enim quandoqꝫ pacem ſigni ficat. prout dicetur ſub titulo de oſculo pacis. ¶ Syaconus vero ſtatim ſe inclinans oſculatur pectus eius deſignans ꝙ inſpiratione diuina ꝓ phete pacem predixere futuram Nam et iohan nes ſuper pectus domini recumbens euangelij. fluenta. de ipſo ſacro dominici pectoris fonte potauit ¶ In nonnullis vero eccleſijs ep̄us pri mum oſculatur miniſtros. poſtea altare. deinde euangelium. quoniam xpriſtus primum reconci liauit ſibi apl̓os. pꝰ ea iudeos deinde gentiles In quibuſdam etiam locis offert oſculum pacis cantoribus quaſi retrorſum implens illud. Pa cem ieam do vobis. pacem meam. r. vobis Sat quidem preſentibus. relīquit abſent ibus. nec ante oſculum pacis cantores dicūt gloria patri quia fides trinitatis non ante claruit. ꝙͣ ſe do minus inclinauit et nos reconciliauit. et trinita tem per apoſtolos predicari mandauit. Et id̓o oſculo dato epiſcopus innuit eis vt dicant. Glo ria patri et filio et ſpiritui ſancto. Sicut erat ī principio et nunc et ſemper. ⁊cͣ. Ecce quod car tor annunciat. ſcilicet ꝙ corda patrum conuer tantur in filios. Abraham tres vidit et vnum adorauit. Sic oportet nos filios eius crede̓ tri nitatem in vnitate. Poſt datam ergo pacem cantor dat ſancte trinitati gloriam. quaſi dice̓t Referimus gloriam deo patri et filio et ſpiritui ſancto. quia pacem quam prophetauit per ſan ctos ſuos prophetās. nobis in nouiſſimis tem poribus dignatus eſt oſtendere. Quando vero dicit Sicut erat in principio. dyaconi ad altare procedunt et iterum reuertuntur ad epiſcopū. In quo figuratur ꝙ ideo apoſtoli ſe morti tra diderunt vt xpriſti corpore adunarentur. priꝰ autem ſteterunt cum epiſcopo ante altare incli nati. Sed cum verſus ip̄e incipitur ſe erigunt. quia chorus ſanctorum martirum ante nouiſſi mam tribulationem in conualle lacrimarum ma nent. Poſtea vero martirio coronati. erecti ſta bunt liberati et ſecuri ante dominum ſemper. Oſculo autem dato rurſus dyaconi cum pontifi ce orant. quaſi dicant. Domine doce nos orare. In quibuſdam etiam eccleſijs dyaconi bini et bi ni latera altaris altrinſecus ſiue alternatim oſ culantur. eo ꝙ dominus apoſtolos binos miſit ad predicandum. dicens eis. In quamcunqꝫ domū intraueritis. dicite pax huic domūi. qui reuerſi ſunt ad xpriſtū ſic̄ dyacones reuertunt̉ ad ep̄m. ¶ De Thurificatione. Oſt datum oſculum epiſcopꝰ ſeu ſacer dos accipi ens de manu dyacōni thuri bulum ſacrum incenſat altare. qꝛ xp̄s corpus aſſumens de genere prophetarum. fac tus ex ſemine dauid ẜm carneꝫ. ſiue orationibꝰ fouet eccleſiam. ẜm ꝙ orat in euangelio. pater ſancte ego pro eis rogo. et non pro eis tantum ſꝫ ⁊ pro illis qui credituri ſunt per verbum eoꝝ Qd̓ autem dÿaconus poſtea thuribulum accipit vt incenſet epiſcopum vel ſacerdotem moralit̓ inſtruit. ꝙ ſi digne volumus incenſum oracōis offerre thuribulum incarnationis debemus te nere. Naꝫ ſine fide mediatoris homines deo pla cere non poſſunt. ſed iuxta verbum promiſſiōis ipſius Siquid pecierint in oratione credentes accipient. Perthuribulum enim verbum accipi tur incarnatum. nam ſicut in thuribulo pars ſu perior et inferior tribus cathenulis vniuntur. ita in xpriſto tres ſunt vniones quibus diuini tas et humanitas vniuntur. vmio carnis ad ani mam. vnio diuinitatis ad carnem. et vnio diui nitatis ad animam. Quidam enim quartam vni onem aſſignant videlicet diuinitatis ad compo ſitum ſimul ex anima et carne. Vnde et quedam thuribula quātuor cathenulas habent De hoc autem thuribulo moyſes inquit ſpētialiter. ad aaron. Tolle thuribulum et hauſto igne de altari mitte incenſum deſuper. Eſt et alia ī thu ribulo conſideratio. prout in titulo de acceſſu pontificis ad altare tactum eſt. ¶Rurſus ideo thurificato altari epiſcopus vel ſacerdos thu rificatur. ad ſignificandum ꝙ ſicut xpriſtus eſt altare et hoſtia. ſic et pontifex et ſacerdos cui eſt orationis ſacrificium offerendum. qꝛ vero adoratur non ſolum inquantum deus. ſed etiaꝫ inquantum homo. Et ideo in quibuſdam eccle ſijs pontifice thurificato altare a dyacono cir cumcirca thurificatur. Vnde pſalmiſta. Circum dabo altare tuum domine. ¶ Sane thuribulum aureum ſignificat ſapientiam. quia omnes the ſauri ſapientie et ſcīe dei in ea fuer̄t abſconditi.

Vn̄ ſtetit angelus iuxta altare. h. t. a. in in. ſ. i. xpriſtus reſurgens carnē habuit in poteſtate Argentum ſignificat xpriſti carnem. ab omni labe mundam et munditia renitentem. Cupreū fragilem et mortalem fferreum reſurgentis for titudinem. Si quatuor habet cathenulas de monſtrat eam ex quatuor elementis conſtare. Vel quatuor virtutibus. ſcilicet iuſticia. pru dentia. fortitudine. et temporantia decorari. Quinta que partes diuidit animam deſignat q̄ ſe in morte a carne in illo triduo ſeparauit. Si vero tres habet cathenulas figurat animā car nem. et verbum in vna conuenire perſona Quar ta que partes ſeparat poteſtas eſt. qua animaꝫ ſuam poſuit pro ouibus ſuis. Si vna tantum ca thenula ſuſtentatur deſignat ꝙ ſolus de virgi ne generat̉. quodqꝫ ſolus eſt inter mortuos lib̓ Circulus cui hec omnia innectuntur eſt deitas que nullo termino clauditur. a qua hec omnia continentur et operantur. preter miſticaꝫ etiā rationem obhoc altare incenſatur vt omnis ab eo nequicia demonum propellatur. Fumus em̄ incenſi valere creditur ad demones effugandos Vnde cum thobias interrogaſſet angelū. quot remedia haberent eaque de piſce iuſſerat obſer uari. Reſpondit cordis eius particulam ſi ſuper carbones ponas. funius eius omne demoniorū genus extricat. Sother papa ſtatuit ne monia les incenſum circa altaria ferant ¶¶ Qualiter epiſcopus vel ſacerdos. et niniſtri ad altare ſtare debent. Hurificatione peracta epiſcopus vel ſacerdos. ad dextram altaris partem ſe tranſfert. ibi vna cum miniſtris pla ne offitium et kyrieleiſon dicit qui tranſitus de medio altaris ad dextrā partem. ſignificat xp̄i tranſitum de paſſione per reſurrectionem ad vi tam eternam. Item a leua tranſiens in dextram. imitatur xpriſtum ingredientem mundum. le uam enim tetigit xpriſtus quando temporaleꝫ aſſumpſit vitam. ad dexteram iuit. qn̄ carnem aſſumptam ad dei dexteram eleuauit. Rurſus per hoc ꝙ accedens ad altare. prius dexteram illius partem petit innuit. ꝙ emānuel in lege promiſſus prius venit ad iudeos ꝙͣ ad gentes. Iudei enim tunc propter legem in dextra ꝑte fuerunt. gentes vero quaſi in ſiniſtra. quia ydo la colebant. Sacerdos vero veſtibus ſacris or natus. xpriſtum carne noſtre humanitatis ve ſtitum ſignificat veniens ad altare. xpriſtū de celis veniſſe ad populum. vt eū ſaluaret. deſig nat. Deinde in dexteram tranſiens deſignat ꝙ xpriſtus in mundum veniens venit ad iudeos. de quibus voluit naſci. Beata em̄ maria iudea fuit. De hoc tranſitu dicetur ſub titulo de mu tacione ſacerdotis et oratione. Et nota ꝙ licet domino papa celebranti. vel miſſam audienti le gatur a capellanis ſuis introitus. et kyrieleiſo̓ et gloria in excelſis. et credo. et ſanctus. et ag nus. non tamen graduale. vel alleluia. vl̓ trac tus vel offertoriū. vel poſtcommunio. pro eo ꝙ illa inſtructoria ſunt et introductoria. qͥbus ip̄e non eget. Illud autem notandum eſt. ꝙ ſac̓ dos ſtat erectus ante altare. ad notandum ꝙ xpriſtus venit ſuos regere inuincibili doctri na. et reſpicit verſus orientem. quia xpriſtꝰ nō ſuam ſed patris voluntatem queſiuit. nec reſpi cit retrorſum tum quia xpriſtus ſemper patris faciem intuetur. Iuxta illud. Scio vnde venio. et quo vado tum quia nemo mittens manum ad aratrum et reſpiciens retro aptus eſt reg. dei. ymo ad populum dorſum vertit. repreſentans quod dominus ait ad moyſen. Videbis poſteri ora mea. faciem autem videre non poteris. exo. .xxxiij. c. Epiſcopi autem et ſuperiores celebrā tes nō ante altare. ſed remoti ab illo ad dextrū eius latus vſqꝫ poſt dictum offertorium manēt quod fit primo ad repreſentandum. ꝙ ex late̓ xpriſti. qui per altare ſignificatur. intium nr̄e redemptionis fuit. Secundo fit hoc non ſolum ad maiorem ſolennitatem vt per hoc a minori bus ſacerdotibus decernant̉. vni etiam fit hͦ qꝛ ipſa in miſſa repreſentant. non ſolū xpriſti dig nitatem et excellentiam ante eius oblationem. verum etiam humilitatem et obedientiam ī ip̄a ſui oblatione et conſecratione. Siquidem xp̄us quantum ad ſui dignitatem eſt patri equalis et ſedet a dextris dei patris. prout in ſymbolo legitur. quod repreſentat prelatus ſtans ante oblationem ad dextrum altaris In ſui vero obla tione xpriſtus pro nobis factus eſt hoſtia. Et ideo prelatus eius vices gerens ex tunc ip̄i alta ri. quod aram crucis inſinuat debet totaliter in herere. Tercio quoniam prelatorum actꝰ eſſe debent ſubditis ad doctrinam. ideo vſqꝫ tunc manet ab altari ſeparatus. et ex tunc manus la uandum et thurificandum et ſacrificandū ad al tare accedit vt oſtendat quecunqꝫ in miſſa pre cedunt ſolennitates et laudes eſſe. ſed tunc de inde ad eſſencialia ſeu ſubſtancialia peragenda accedit. Quarto in hoc repreſentat. ꝙ legalis pontifex intrans ſanctaſanctorum carbones fe rebat et ſanguinem prout tactum eſt in prohe mio huius partis. Quinto fit hoc ad repreſen tandum quod ait propheta. Dixit dominus do mino meo. ſede a dextris meis. Sonec ponam inimicos tuos ſcabellum pedum tuorum. Sacer dos quidem xpriſtum repreſentans ſedet a dex tris altaris deum patrem in hoc loco ſignantis donec ad conſecrandum hoſtiam accedat. per quam fracta ſunt tartara. et inimici demones deuicti et quaſi ſcabellum pedum poſiti. Mini ſtri vero ſcilicet dyaconus et ſubdyaconus retro illum ad altare ſtant. qui tamenin veniendo p̄ ceſſerunt ſignantes martires qui in veteri teſta mento fuerunt. ⁊ tamen poſt domini natiuitatē

digne coronantur. et ad quamcunqꝫ altaris ꝑtē ille tranſierit ipſum retroſtantes ſecuntur. vt oſtendāt impletum eſſe quod dominus ammo nuit dicens. Qui mihi miniſtrat me ſequatur et vbi ego ſum. ⁊cͣ. Intendentes ſemper atqꝫ ſolli cite in illum ad notandum ꝙ fideles quamuis ad hūc in hac vita poſiti. tamen eternitati xpriſti ſemper intendunt In quibuſdam etiam eccleſijs illo ſe vertente ad populum illi ſimiliter ſe ver tunt et illo ſe conuertente ad altare ſe ſimiliter conuertunt. ¶ Nam xpriſtus ab oratione ſe ad predicationem. aliquando vero econuerſo dum viueret ſe conuertit quod deſignat verſio ad po pulum et conuerſio ad altare. In quo quideꝫ imi tandum eſt a predicatoribus qui per miniſtros ipſos congrue deſignantur. ¶ Anacletus papa ſtatuit ꝙ epiſcopus deo ſacrificans ſecū teſtes habeat. dyaconos qͥ oculi eius dicuntur. et ſub dyaconos reliquoſqꝫ miniſtros qui ſacris induti veſtibus. in fronte id eſt ante. et a tergo et pre ſpiter ē regione. id eſt a parte dextra. leuaqꝫ contrito corde et humiliato ſpiritu. ac prono ſtent vultū. cuſtodientes eum a maliuolis homi nibus at conſenſum preſtantes ſacrifitio Et ẜm Lucium papam eum non deſerant. quia ꝓpter maliuolos oportet illum habere bonum teſti monium ab his que foris ſunt Statutum eſt eti am vt celebrans miſſam habeat a tergo vicini ſolaminis adiutorem. prout dictum eſt in pro hēmio huius partis Et ideo in quibuſdam eccle fijs aliqui dyaconi ſtant poſt epiſcopum. quaſi orantes vt eum ſequantur vſqꝫ ad mortem. et cū eo tranſeant ad vitam eternam Aaior tamen ꝑs in dextra parte moratur altaris et minor in ſi niſtra. quia vtrūqꝫ petit eccleſia ſcilicet et tꝑa lem benedictionem et eternam. vt ibi ſic tranſe amus per bona temporalia vt non amittamus eterna. Ceterum dicti miniſtri retro ſtantes in clinati ante facies ſuas. vſqꝫ in finem dominice orationis perſeuerant. ſignificantes illos apo ſtolos qui in paſſione domini in magna tribula tione oppreſſi non audebant ſe erigere. vt xp̄i diſcipulos ſe eſſe confiterentur Stabant tamē in facie fidei ſed poſtea eriguntur ſicut dicetur ſub vndecima particula canonis. ſuper verbo. Nobis quoqꝫ. ſignantes etiam chorum ſanctoꝝ martirum in conualle lacrimarum ante nouiſſi mam tribulationem manentium. poſtea erigun tur. quia illi qui poſtea martirio coronatī ſtāt erecti id eſt ab omni tribulatione liberati. Ad hoc ſtantes facie inclinati. ſignant mulieres. q̄ de cenaculo ad monumentum militibus declina tis currebant in xpriſti amorē ardentes. Sane ſacerdos miniſter inter moras puluinar molle. miſſali ſupponit. ad notandum ꝙ deuotum et molle cor. et quod facile diuinam impreſſionem recipiat ſupponi debet iugo domini et celeſti um preceptorum. iuxta illud ſapientis. Suſci piat verba mea cor tuum. et cetera. vt in exod̓. Spiritus domini requieſcat. De hoc etiam ſub euangelio dicetur ¶ De Gloria in excelſis. Ranſlatō in dexteram altaris partem epiſcopo ſeu ſacerdote. deinde quia tempus plenitudinis et annus benig nitatis aduenit. ſicut predictū fuit a pſalmiſta. Tu exurgens miſereberis ſion. quia. v. t. t. m. e Congrue chorus laudat et inuocat trinitatem triplicando kyrieleiſon. Ideo autem pꝰ introitū dicitur kyrieleiſon. quia ante omnem orationeꝫ ſacerdotum. neceſſe eſt miſericordiam domini implorare. Siquidem kyrieleiſon grece inter pretatur domine miſerere. Nam kyrie ſonat do mine. leyſon miſere. Et inde xpriſteleyſon. id eſt xpriſte miſerere. vel kyri xpriſte el deus eys miſerere. ſon nobis. Deinde kyrieleiſon.i. o xp̄e deꝰ miſerere nobis Vnhe propheta Niſe rere nobis. te enim expectamus. Dicitur autem noniēs. primo vt ordo decimus ex hominibus reparatus nouem aſſocietur ordinibus angelo rum. Secundo vt eccleſia perueniat ad ſociēta tem nouem ordinum angelorum Tercio contra nouem genera peccatorum Eſt enim peccatum originale veniale et mortale. Item peccatum co gitacionis locutionis et perpetracionis Item peccatum fragilitatis ſimplicitatis et maligni tat is. Fragilitatis per impotenciam. ſimplicita tis per ignorantiam. malignitatis per inuid iā Hoc eſt peccatum in patrem. in filium. in ſpm̄ ſanctum. Ad hoc ideo dicitur ter ad patrem ky rieleiſon. ad filium xpriſtel eiſon. et ter ad ſpm̄ ſanctum kyrieleiſon. Sed ad patrem et ſpiritū ſanctum ſub eodem tantum vocabulo. quia pat̓ et ſpirituſſanctus ſunt eiuſdem tantum nature Ad filium vero ſub alio. quia filius. et ſi ſit eiuſ dem nature cum illis. eſt tamen et alterius. vt gemine gygas ſubſtancie. Preterea ideo dicit̉ ter quantum ad patrem. et ter quantum ad fili um. ter quantum ad ſpiritum ſanctum. vt notet̉ pater in filio. et filius in patre. et ſpūſſanctus in vtroqꝫ. De hoc dicetur inquinta parte. ſub titulo de prima. ſed in medio mutatur kyrie in xpriſte. vt notetur duas eſſe naturas in xpriſto Rurſus kyrieleiſon ter triplicatum. ſignificat preces patrum veteris teſtamenti. multiplica tas ad hoc vt gracia ſumme trinitatis per ad uentum xpriſti eos conſociaret nouem agmini bus angelorum. Eſt autem magna iſtorum ver borum efficacia Legitur enimꝙ dum beatus ba filius kyrieleiſon clamaſſꝫ. porte ticine. ſiue pa pien̄. eccleſie ſunt aperte. Aurſus cum beatus Geminianus kyrieleiſon clamaret. quinqꝫ re ges conuerſi dicuntur in fugam Vnde forte ſig nificat aliud qͣmdomine miſerere. quod tamen nos ignoramus In quibuſdam eccleſijs. ſtatim poſt vltimum kyrieleiſon ſubiciunt ymas. quod verbū in grecum ſonat latine nobis. Et ſenſus

eſt kyrieleiſon ymas. id eſt potencia diuina mi ſerere nobis. Et bt̄s Greg̓. inſtituit kyrieleiſor noniēs. et a clero tantum publice in miſſa can tari. quod prius apud grecos ſimula clero et populo cantabatur. Silueſter vero papa illud de grecis aſſumpſit ¶ De Gloria in excelſis. Icto kyrieleiſon. mox ſacerdos vel pontifex ex inſtitucione Theleſphori pape inchoat ymnum. Gloria in ex celſis deo. quem angeli auditi ſunt decantare. ſicut legitur in euangelio luce. qui angelorum ymnus perhibꝫ teſtimonium temporali xpriſti natiuitati. Sane ſacerdos primus et ſolus illū inchoando prenunciat. qui angelum magni conſilij repreſentat. Nam ortum ſaluatoris ſolꝰ angelus cuius perſonam ip̄e gerit primo nunci auit Vnde luce ſecundo. Ecce euangelizo vobis gaudium magnum quod erit omni populo. qꝛ hodie natus eſt. ⁊cͣ. Et illum inchoando ſtat an̄ medium altaris. in hoc commemorans. ꝙ dum medium ſilentium tenerent natus eſt in medio. id eſt pro omnibus meſſias. quem prophete p̄ dixerant. repreſentans etiam. quia angelus xp̄i natiuitatem paſtoribus annuncians ſtetit in me dio eorum. et incipiens eleuat manus. propter cauſas ſcriptas in ſequenti titulo ad finem. jteꝫ incipiens vertit ſe ad orientem. tum quia ad ori entem dominum adorare ſolemus. Tercio īcho ans ſtat ante medium altaris. ad notandum ꝙ xpriſtus mediator fuit inter nos et deum. per cuius mediacionem deo pacificati ſumus. Cho rus vero concinendo reſpondens gerit perſo nam multitudinis de qua in euangelio ſequitur Subito facta eſt cum angelo multitudo ce. mi. lau. deum et di. gloria ī altiſſimis deo. et in ter ra pax hominibus bone voluntatis Ymnus aūt iſte non tantum eſt angelorum ſed etiam homi num congratulantium. ex eo ꝙ mulier illa que draginam ꝑdiderit decimam. iam lucernam ac cenderat. vt dragmam perditam inueniret. et paſtor dimiſſis nonagintanouem ouibus in de ſerto iam venerat vt quereret centeſimam ouē amiſſam. ¶ Ante natiuitatem enim xpriſti tres erant inimiciciaꝝ parietes. primus inter xp̄m et homines. ſecundus inter angelum et homi nem. tercius inter hominem et hominē. Homo nanqꝫ per inobedienciam creatorem offenſderat ſuum caſum reſtaurationem angelorum. impediuerat. atqꝫ per varios ritus ſe ab homi ne ſeparauerat. Iudeus nanqꝫ ceremonias ex colebat. gentil̓ ydolatriam exercebat. ſed ven ens pax noſtra fecit vtraqꝫ vnum. et huiuſmodi pariētes deſtruxit. Abſtulit enim peccatum et reconciliauit hominem deo. reparauit caſum. et reconciliauit hominem angelo. deſtruxit ri tus et reconciliauit hominem homini Reſtaura uit ergo ẜm apoſtolum eph̓.i. que in celis et in terris ſunt. et ob hoc illa celeſtis milicie multi tudo pſallebat. gloria in excelſis deo. id eſt in angelis qui nunꝙͣ peccauerunt nec diſcordiam cum deo habuerunt. Ideo et in terra pax a xp̄o facta hominibus videlicet iudeis et gentilibus bone voluntatis qui vſqꝫ ad xpriſti natiuitatē propter peccata ſua. cum deo et cum angelis diſcordiam habuerunt. Hinc etiam eſt ꝙ ange lis loquitur et congaudet paſtoribus. qꝛ pax eſt inter angelos et homines reformata. naſci tur deus homo. qꝛ pax eſt inter deum et hoīem reſtaurata. naſcit̉ in preſepio bouis ⁊ azini. qꝛ pax ē inter homines et homines reparata. per bouem enim iudaicus. per azinū gentilis ppl̓us figuratur. ẜm illud. non arabis in boue et azīo iudeo ſcꝫ et gentili. Et iteꝝ. ꝯgnouit bos poſ ſeſſorem ſuum. et azinus preſepe dn̄i ſui Ideo gͦ canitur ymnus iſte qꝛ quem venerantur angeli in celis hoīes venerantur in terris. Per hoc ꝙ dr̄ gloria in excelſis. ⁊cͣ. repn̄tatur meſticia an tiquoꝝ patꝝ ex tedio expectandi incarnacōꝫ dn̄i. yſa. xxviij. expectate deum. ⁊cͣ. et ideo etiā cantatur all̓a qꝛ habebat ſpem liberacionis Vn̄ psͣ. ſperauerunt et liberaſti eos. In hoc qͦꝫ ym no notatur ſpes eccleſieque cum angelis ſperat ſe canere. vnde iam illoꝝ canticum aſſumit. Se quitur laudamus teſcꝫ inenarrabilia oꝑa tua p̄ dicando que verba et ſequentia a beato hilario pictauien aſſeruntur appoſita fuiſſe. et precedē tia ſolum antiquitus dicebantur in miſſa. Inno cencius tn̄ tercius dixit illa a theleſphero papa addita fore. Alij vero quod a ſymaco papa. Si macus papa conſtituit tam in dominica die qͣm in natalicijs martirum gl̓ia in excelſis ad miſſam cantari. qꝛ ſanctos per dn̄icam reſurrectionem gloria angelorum ſocietas eſſe recolitur. Can tatur etiam in feſtis apoſtoloꝝ et confeſſorū in quorum honorem quecunqꝫ eccleſia dedicata eſt. et generaliter in feſtis. que nobis celeſtem ſolennitatem repn̄tant In diebus vero luctus ⁊ ieiuniorum non d̓r. preterꝙͣ ī duobus ſabbatis ſpecialibus miniſterijs adornatis iuxta illd̓ Can tate dn̄o canticum nouum. prout dc̄m eſt in ꝓ hemio hꝰ partis Dictus qͦꝫ theleſphorus papa precepit illam cantari ad miſſam nocturnam na talis dn̄i. quam et ip̄e inſtituit. Quidam dicunt non eſſe cantandum in miſſa niſi in hora tercia. qꝛ tunc ſpūſſanctus ſuper apoſtolos deſcendit. et eos gloria ⁊ exultacionē repleuit. Innocenciꝰ terciꝰ ſtatuit. vt qn̄ in diebus profeſtis celebra tur in honorem beate virginis vel ſpūſſancti. vel ſancte crucis. nec ymnus angelicus. nec ſym bolum dicatur. nec etiam te deum laudamus in laudibus matutinis In aduentu vero vel in ſep tuageſima non canitur. prout ibi in ſeptīa ꝑte et ſub ti. de ſeptemdiebus poſt paſca dicetur. Ep̄s tn̄ bethleemitanus ex abuſu oī die et oī mi ſſa et pro defunctis gloria in excelſis decantat ꝓ eo ꝙ ymnꝰ ille luca teſtante. primo in bethle emitana regione cantatus eſt.

le Salutacione ad populum. Agelico ymno finito ſacerdos ad ppl̓m ſe voluens illum ſalutat dicens. Dn̄s vobiſcum. quod ſumptum eſt de libro ruth ſecundo. Sic em̄ legitur boos ſa lutaſſe ieſſores ſuos. et ꝓph̓a in paralipo. Aza regem et qui cum eo erant. et ſalutans gedeonē dixit. dn̄s tecum. Hoos quidem figuram ſalua toris expreſſit. qui ruth moabitem duxit vxorē Et hec ſalutacio ſignificat ſalutacionem. quam xp̄s fecit apoſtolis poſt reſurrectioneꝫ. de quo in. v. parte ſub ti. de prima dicetur In omnibꝰ gͦ miſſe orationibus ſacerdos premittit. dn̄s vo biſtum. niſi ni orationibꝰ quē p̄cedūt ꝓphecias vel etiam orationes ſuper ppl̓m in qͣdrageſima. et niſi in orationibus que immediate ſecuntur poſt primam orationem. et in illis que dicuntur in paraſceue. ſꝫ tunc miſſa non dicitur lꝫ ſac̓dos ꝯmunicet. Cum em̄ per dictam ſalutacionem op tetur dn̄m eſſe cum ppl̓o qui eſt in eo per ſpiritu gratie ſeptiformis; Ideo eccleſia ordinauit ſep cies tantū in miſſa ppl̓m ſalutari vt iam dicetur Ideoqꝫ in premiſſis orationibus tantum dicit̉. premittitur tn̄ alijs exortacio ad humiliationem per flectamus genua. vel per humiliate capita veſtra deo; quia oratio que facienda eſt cum ie iunio ad malignum ſpm̄ eijciendum. tunc demū valet ſi cum humilitate fiat. Rurſus in diebus ieiunioꝝ repn̄tat eccleſia tp̄s babilonice capti uitatis. Merito ergo ſacerdos tunc populum vtpote abſenteꝫ non ſalutat. nec ſe ad illum cō uertit. ſꝫ abſolute incipiens. oremus. inſinuat ꝓ illo fore orandum. et quia oratio fieri debet cū effectū mox ſubijcitur flectamus genua. vel hu miliatē capita veſtra deo. repn̄tat etiam tpͥus dn̄ice paſſionis. quod precipue poſt cenam cum diſcipulis factū incepit. Quia ergo tꝑe illo dn̄s diſcipulos non ſalutauit. ſꝫ eos ad orandū pluri es excitauit. Ideo ſacerdos tunc populum non ſalutat ſꝫ ei orare inſinuat. Sed et quia tꝑe illo xp̄s in oratione genua flexit ideo mox ad genua flectendum inuitat. Dicit autem. flectamus ge nua in perſona vniuerſitatis omnium fidelium. quaſi omnium ſindicus ſeipſum includens. ⁊ id̓o loquitur in prima perſona excitans ſe et omnes ad orandum humiliter et deuote. Sed mox ſubi cit leuate. in perſona alterius ſcꝫ xp̄i cuiꝰ typū gerit in offitio miſſe et tunc loquitur in ſecunda perſona et in diſſimili cantū quaſi ip̄e xp̄s dicat ſurgite. qm̄ veſtram humilitatem et deuotionē video. Et tunc vice omnium ſequitur ſiue orat. Quid ſignificent collecte que dicuntur pꝰ flec tamus et poſt humiliate dicetur in quarta ꝑte ſub quarta feria in capite ieiunioꝝ. Alijs vero diebus et tꝑibus exultacionis et plenitudinis quod precipue fuit poſt xp̄i reſurrectioneꝫ re preſentat. et tunc ſacerdos populum ſalutat. repreſentans vt premiſſum eſt. ꝙ dn̄s poſt re ſurrectionem diſcipulos ſalutauit. Sacerdos ergo orationibus premittit. dn̄s v̓obiſcum. vt IC ppl̓m reddat attentum. ꝙ mens eius ad deū diri gatur. et ei per intencionem ſedulam ꝯiungat̉ Et eſt ſenſus. Dn̄s vobiſcum.i. in vobis maneat et vos premio vite eterne remuneret. et petici onibus veſtris effectum tribuat. ſeu gr̄am dei impetretis perſeuerantes in illa. Chorus vero et populus rn̄dent. et cum ſpū tuo. qd̓ ſumptū eſt ex epl̓a ſecunda. ad thimo. vltimo vbi dicit̉. Dn̄s hieſus xpriſtus cum ſpū tuo. hꝰ modi etem̄ mutue ſalutaciones notant. ꝙ ſacerdotis et ppl̓i vnus debet eſſe affectus. Et eſt ſenſus. Tu pro nobis facturus es preces ad dominum. ⁊ qꝛ dn̄s deus preces illas tm̄ approbat ⁊ exaudit. que ex bono corde procedunt oramus et nos ſimiliter pro te. vt ille ſine quo nullum eſt bonum ſit cum ſpū tuo. vt qui tecum eſt in ore ſit et in corde et in te maneat. et ſcd̓m hoc ceſſat heſitacio quē rentium quare populus rn̄det. et cum ſpū tuo. cum ſacerdos dicendo. dn̄s vobiſcum. optauerit dn̄m eſſe cum illis non ſolum in ſpū vni etiam in corꝑe. Nam et idip̄m populus per hanc rn̄ſionē optat vt premiſſum eſt. Poteſt etiam dici ꝙ in hac rn̄ſione populus ſe refert ſolum ad actioneꝫ ymolationis ad quam ſacerdos procedit in qua per ſpm̄ totaliter eleuatus et ab omni terrem tate prorſus abſtractus eſſe debet Poſtꝙͣ ꝟo chorꝰ rn̄dit ipſe ſe ad altare reuoluit ſcꝫ ad or entem vt dicetur in prohemio. v. partis. et qͣſi. paꝝ de ſua bonitate ꝯfidens vniuerſalem ad ſe colligit eccleſiam dicens quaſi omnium ſindicꝰ oremus quaſi dicat. Orate omnes ſimul mecum. vt quod poſtulamus cicius impetremus quoniā impoſſibile eſt multitudinem non exaudiri. et ſic orationeꝫ dicit. dicendo ergo oremus. hortat̉ alios ad orandum. quia ipſe xp̄s monuit diſcipu los orare dicens. Orate ne intretis in tēptacōꝫ ⁊ poſtea orat. quia ⁊ poſtea xp̄s orauit. ip̄e em̄ fecit et docuit. Qd̓ autem dicit oremus ab anti quis habemus qui premiſſo oremus ſubiūgebāt ꝯmuniter orationem Dicit autem oremus ſtans ante medium altaris. ꝓpter rationes poſitas in principio precedentis ti. Oratio aūt quaꝫ dicit ſignificat indulgentiam quam dn̄s repromiſit. Et deinde tranſit ad dextram partem altaris vt dicetur ſub ti. ſe. Oratione finita chorus rn̄det Amen. quod eſt hebraicum verbum. qͣſi diceret fiat nobis ſicut oraſti. ſeu fideliter acta ſit or̄o tua. Et eſt ſumptum amen ex apoc̄. ioh̓. ambro. exponit amen.i. vni eſt quod ſermo ſonat affec tus ſenciat. Quandoqꝫ ponitur pro vere. vt ibi amen amen dico vobis. prout ſub ti. de oratione dicetur. Et nota ꝙ premiſſa ſalutacio.ſ. dn̄s vo biſcum ad minores et imperfectos ad ſimplices pertinet ſacerdotes. Epiſcopus vel eiꝰ ſuꝑior qui perfectus eſſe debet. et expreſſam xp̄i ſimi litudinem gerit vt ſe vicariū xp̄i on̄dat orat̉us prima vice vtitur verbo dn̄i dicentis. ioh̓is. xx. Pax vobis. que fuit prima vox dn̄i ad diſcipl̓os qn̄ eis poſt reſurrectionem apparuit. qͣſi diceret In preſenti detur vobis pax pectoris ⁊ in fut̉o

pax eternitatis. de vtraqꝫ Ioh̓is. xiiij. Pacem relinquo vobis. pacem meaꝫ do vobis. Hoc etiā verbo vſus eſt diſpenſator ioſeph ad fratres eꝰ poſtea vero adinſtar ceteroꝝ ſacerdotum dicit dn̄s vobiſcum vt ſe eſſe vnum ex ipſis on̄dat. Et eſt aduertendum ꝙͣtunc demum pax vobis dr̄ qn̄ gloria in excelſis cantatur. et hoc ideo vt corre ſpondeat ei ꝙ ibi dicitur. et in terra pax hoībꝰ ⁊cͣ. Preterea hec ſalutacio a xp̄o tꝑe gaudij et leticie ſcꝫ reſurrectionis ad diſcipulos facta illi cantico leticie correſpondere debet Sunt etiam qui dicunt ꝙ pontifex ſolenniter celebrans in diebus quibus gloria ī excelſis dicitur. repn̄tat xp̄m poſt reſurrectionem ſeu reſurrectionis gau dium. quo tꝑe ſepe xp̄s dicta ſalutatione ad di ſcipulos vſus eſt; Ideoqꝫ xp̄m imitādo p̄miſſis diebus hͦ dicit. In miſſis vero quas alijs diebus vel tꝑibus dicit. vel etiam que ab inferioribus dicuntur xp̄i paſſio figuratur. et planctus atqꝫ afflictio ꝯformatur Et ideo ī illis pax vobis non dicitur; ne gaud ium cum dolore miſceatur. Pōt etiam dici ꝙ per xp̄m facta eſt pax. inter deum et hominem. et inter angelos et homines. quod manifeſtauit angelus qn̄ in xp̄i natiuitate canta uit. gloria in excelſis deo. et in terra pax h. b. v Pacem vero inter deum et homines manifeſta uit xp̄s qn̄ poſt reſurrectionem dixit apoſtolis. pax vobis. hec repreſentantur in miſſa primum per quemlibet ſacerdotem qui poteſt cantare. gloria in excelſis angelum repreſentans. Scd̓m per ep̄m qui ſolus dicit pax vobis. repreſentās xp̄m qui in perſona eccleſie dixit apoſtolis. pax vobis. vtrumqꝫ autem dicit ep̄s ſolenniter cele brans. quia vtrunqꝫ ſcꝫ xp̄m et angelū repn̄tat Ip̄e em̄ ſꝑetialior eſt xp̄i vicarius. qͣm ſimplex ſacerdos Ideoqꝫ cum omittit offitium angeli.ſ. tꝑibus quibus cantica leticie ſubticentur ſcꝫ. te deum laudamus. et gloria in excelſis omittit ſi militer et hoc offitium xp̄i non dicens pax vob̓. ſꝫ dn̄s vobiſcum ſicut ſimplex ſacerdos. non em̄ per ep̄m qui repn̄tat xp̄m et angelum vna pax ſine altera nunciatur. idem etiam eſt in ite miſſa eſt quod non dicatur niſi gloria in excelſis dicat̉ ¶¶ Sane dyaconus nondicit. dn̄s vobiſcum per horas. eo ꝙ non ita gerit typum xp̄i qͥ per booꝫ hac ſalutacione vſus eſt ſicut ſacerdos qui ea in perſona xp̄i vtitur. legens tn̄ euangelium hoc dicit. quia tunc vtitur offitio predicatoris ⁊ ꝓ nunciat doctrinam ab ip̄o xp̄o immediate prola tam. et etiam cereum paſchalem benedicens. qꝛ tunc xp̄i reſurrectionem repreſentat. ſunt tamē quidam qui dicunt ꝙ in diuinis offitijs q̄ dicere tenentur licite poſſet hoc dicere cum prohibitꝰ non legatur. quibus generalis vſus eccleſie ꝯtradicit vt ſe inferiores ſacerdotibus agſcant Notandum autem eſt ꝙ ſeptem vicibus populꝰ ſalutatur in miſſa quāt̄s excluſis ſeptem vicijs capitalibus ſuſcipiat gratiam ſeptiformem. mi ſterium em̄ miſſe ad ſeptem dona ſpūſſancti re fertur. Primo in ip̄o miſſe exordio an̄ collectam Secundo ante euangelium Tercio poſt euange lium ſiue dicto ſimbolo ante offertoriū. Quarto ante prefationem cum dicit ſacerdos. Per omīa ſecula ſeculoꝝ. et conſequenter. dn̄s vobiſcum. Quinto ante pacis oſculum. cum dicit. pax dn̄i ſit ſemper vobiſcum. Sexto ante primam. poſt ꝯmunionem. Septimo finito finali poſt ꝯmone vel oratione. In prima ſalutacione ſpūs ſapien cie intelligitur. quia ſapientia nitrauit in hunc md̓m vt ſaluaret nos In ſecunda ſpūs intellectꝰ ideo em̄ predicauit vt doceret nos. In tercia ſpūs ꝯſilij. hoc em̄ ſecreto dei ꝯfilio ſe paſſioni obtulit vt redimeret nos. In quarta ſpūs forti tudinis quia pendens in cruce dyabolum expug nauit vt redimeret nos. In quinta ſpūs ſcientie. quia reſurgens diſcipulos ſalutauit et eis ſenſū apperuit vt erudirent nos. In ſexta ſpūs pietatis qui a ſola pietate humanam naturam ſuꝑ aſtra leuauit vt exaltaret nos. In ſeptima pūs timoris quia angeli tremebunt cum venerit ad iuditium vt glorificet nos. Ceteꝝ in qualibet ſalutacōe mutatur offitiū miſſe. et de vno offitio ad aliud tranſitur. quare merito ſalutacio premittitur. cum em̄ ad oꝑarios nouiter ingredimur eos ſa lutare ſolemus. et ſcd̓m hoc octo offitia ſunt in miſſa. Rurſus ſalutatur etiam in octauo. vt qͥdaꝫ volunt. ſcꝫ poſt offertorium ante ſecretellam. Ntam voluens ſe ad ppl̓m dicturus fratres ora te. ⁊cͣ. debet dicere ſub ſilentio. dn̄s vobiſcum. vni licet eis quos ſalutamus faciem regulariter repreſentemus. tn̄ in quiqꝫ dumtaxat ex pre miſſis ſalutacōnibꝰ ſacerdos ad ppl̓m ſe ꝯuertit nam in illa ſalutacione que fit ante euangelium ſe non ꝯuertit. quia iam intentus eſt ad verba dei anuncianda. nec etiam in illa que fit ante pre fationem quia iam intentus eſt ad ſacrifitium al taris tractandum. nec etiam in illa que fit ante pacis oſculum. quia iam tenet corpus xp̄i in ma nibus. et cor habet ſurſum ad deum et omni no intentus eſt ad reuerenter illud tractandū. Ne mo em̄ mittens manum ad aratrum. et reſpiciēs retro aptus eſt regno dei. ¶ Ceteꝝ quinā ad ppl̓m cum dn̄s vobiſcum facta ꝯuerſio. ſig̓ficat quinqꝫ appariciones quas xp̄us fecit diſcipulis ſuis in die reſurrectionis. Prima fuit marte mag dalene. ioh̓. xx. et marci vlti. Secunda eidem et alijs mulieribus redeuntibus de ſepulcro. qn̄do dixit eis auēte. math̓i. vlti. Tercia petro. qͣrta duobus diſcipulis tranſeūtibus in emaus. qnͥta in domo decēm diſcipulis abſente thoma. ioh̓is .xx. Sed quia altera illaꝝ manifeſta non fuit. qn̄ videlicet primo apparuit marie magdalene. vel ẜm alios qn̄ apparuit petro. quia neſcitur qn̄ aūt vbi. ideo ſacerdos ante ſecretellam dicturꝰ orate fratres. predicit ſub ſilentio dn̄s vobiſcū ſꝫ patenter dicit orate. ⁊cͣ. quia patenter dixit apoſtolis. orate ne intretis in temptacionem. ffuerunt etiam et alie apparitiones. de quibus nil ad pn̄s. Non eſt etiam omittendum ꝙ ſac̓dos ſꝑ voluerit ſe ad populum a dextra. et ꝑ eandē

ſe ad altare r̓uoluit. qͣſi ip̄o facto dicens. dextra dn̄i fecit virtutem. dextra d. ex. m. dex. d. fe. v. Scd̓o ad deſignandum ꝙ in ſepulcro dominico angelus a dextris ſedebat. Tercio vt ſacerdos per hoc innuat ſe rectam et attentaꝫ hr̄e inten cionem pro ſe et populo ad celeſtem patriam q̄ per dextram ſignificatur. iuxͣ illud in canticis. Dexcra eius amplexabitur me. Quarto qꝛ ꝟſus ſalutando populum. ⁊ ꝯuerſus dicendo oremꝰ. hortatur tam ſe ꝙͣ populum ad orandum. ⁊ or̄o dꝫ fieri pro eternis que per dextram ſignificat̉ Vnde xp̄s ſedere dicitur ad dextraꝫ patris. me rito a parte dextra fit vtrunqꝫ. gerit quippe ſa cerdos typum xp̄i qui perfectus eſt in ſalutaci onibus et orationibus q̄ a dextra fiunt. Veꝝ tn̄ poſtꝙͣ dicit orate pro me fratres. ⁊cͣ. ſe reuol uit a ſiniſtra. iuxta illud psͣ. Circuiui et imolaui in taber. e. h. v. ⁊cͣ. preparans em̄ ſe ad īmolan dum quēdam circuitum facit. ſe igitur ꝯuertit tunc ad ſiniſtram que imperfectior et infirmior eſt. ad notandum imperfectionem cꝰlibet ſacer dotis preter xp̄m. Hinc eſt ꝙ premiſſa verba dicendo obſecrat tanꝙͣ imꝑfectus et peccator. et indigens alioꝝ auxilio. impendi ſibi ab alijs benefitium orationis. Secundo qͦꝫ reuoluitur tunc a ſiniſtra vt per hoc ſignificet triſticiaꝫ de paſſione xp̄i ad quam repn̄tandam ſtatim inten dit. triſticia em̄ recte per ſiniſtram ſignificatur iuxta illud apoſtoli. Adextris et a ſiniſtris per gloriam et ignobilitatem. per infamiam et bo nam famam Debent etiam fieri ille volutiones et reuolutiones ante medium altaris. iuxͣ illud. In medio eccleſie apperuit os ſuum. ⁊cͣ. In qūo et iliud ꝯmemoratur ꝙ redemptor noſter iuxta ſa lomonem corpus ſuū in media caritate ꝯſecͣuit. ꝓpter filias hieruſalem. Et attende qꝛ quidam dicto. dn̄s vobiſcum. ad altare reuoluti dicunt oremus ſtantes ante medium altaris. per hͦ inſi nuantes ſe in loco manifeſto. et ppl̓o ꝯuenienti orare ſcꝫ ante medium altaris. ꝙqꝫ populus dꝫ de medio cordis orationes ad deum effundere. Alij vero ad dextꝝ cornu altaris vbi orationeꝫ proferre debet. dieunt oremus. vt ſic inter inſi nuationem et orationem nullum actum alium in terponant. et vt ibi precedat orandi inſinuacō vbi mox ſubſequi ip̄a oratio et orantis populi eſſe debeꝫ intencio ¶¶ De oratione ſeu collecta A. Alutacione premiſſa orationes ſubici untur. quia em̄ omnis noſtra oꝑatio a deo inchoata circulariter in ipſum ter minari dꝫ. ideo miſſe offitium incipit ab oratione et terminatur in gratiaꝝ actione. Vnde videndum eſt quis dꝫ orationes dicere Qualiter et pro quibus eſt otandum ¶ Quid ſit oratio et quando et vbi Et verſus quaꝫ ꝑtem orationes dicende ſint De mutacione ſacerdo tis ab vna parte altaris ad alteram Vnde ora ciones dicātur ⁊ vnde originē habuerūt. Qua liter verba eoꝝ intelligantur Qualiter ora tiones terminentur ¶ Quare vocentur collecte ¶ Que et quot orationes dicende ſunt. et de in uentoribus eaꝝ ¶ Quomodo pontifex vel ſacer dos illas dicens ſtare debet MCirca primum no tandum eſt ꝙ ea quibus populus immediate or dinatur ad deum ſacerdotes tm̄ dicunt qui ſunt mediatores inter deum et popolum. et quorum quedam dicuntur publice ſpectancia ad totum populum In cꝰ perſona ip̄e ſolus ea deo ꝓponit ſicut ſunt orationes et gratiaꝝ actiones. q̄dam priuate que ad offitium eius tm̄ ſpectant vt cō ſecrationes et hꝰmodi orationes. quas ip̄e pro populo facit. non tn̄ in peaſona populi orans et In oībus premittit dn̄s vobiſcum. vt mens ppl̓i deo ꝯiungat̉. et qꝛ ppl̓s in his que ad deum per tinent ſacerdotem ducem hꝫ. Id̓o in fine cꝰlibet orationis populus ꝯſentit rn̄dens amen. vt iam dicetur. ꝓpter quod et omnis oratio alte termi natur. etiam ſi priuate fiat ¶ Sane orandum eſt breuibus verbis non in multi loquio. vt iā dicet̉ Vnde et greci paꝝ et frequenter orant. ſed in lacrimis et in puritate cordis. non in voce cla moſa ſꝫ in mentis intencione et lacrimaꝝ ꝯpunc tione Sic em̄ in ꝯſpectu diuine maieſtatis et an geloꝝ oportet nos eſſe vt mens noſtra voci cō cordet. iuxta illud psͣ. Exaudiuit dn̄s vocem fle tus mei. ⁊cͣ. Et iteꝝ. ſacrifitium deo ſpūs eontri bulatus. ⁊cͣ. Debet etiam oratio eſſe deuota. naꝫ omnium creatori cum deuotione eſt ſupplicandū Dum autem ſacerdos dicit alte orationeꝫ alij nō debent verbis orare ſꝫ illam orationem attende̓ et ad eam rn̄dere amen Pro quibus ſit orandū dicetur in. vj. parte ſub ti. de paraſceue. ¶ Quid ſit oratio et qua hora. et vbi hore canonice di cende ſunt. et verſus quam partem orandum. ⁊ dicetur ni prohemio. v. partis Quid ſignificet oratio que dicitur ante epiſtolam. dicetur ſub ti. de ſeſſione ep̄i ¶ Sane ſacerdos dum orat ad dextram ꝯſiſtit altaris. iuxta illud exo. xxx. De precabit̉ aaron ſuper cornualtaris. et placabit ſuper eum in generationibus ſuis. in hoc illud ſignans quod fuerat ꝓphetatū. Deus ab auſtro veniet. xp̄us em̄ iudeos docuit ad quos a patre luminū miſſus fuit. quia dextra iudeos. gētiles ſiniſtra figurat. et qm̄ leticia per dextram. tri ſticia vero per ſinſtram deſignatur. idcirco ad dextram partem altaris primum accedit vt gau dium dn̄ice natiuitatis on̄dat. Beinde dicturus euangelium ad ſiniſtram ꝯuertitur vt triſticiam paſſionis inſinuet. ſꝫ iteꝝ redit ad dextram. vt gaudiū reſurrectōis annunciet. de hoc aliter di cet̉ ſub ti. de mutacione ſacerdotis Rōͣnꝰ ꝟo pō tifex orat̉us ad ſedē poſt altare vel alius ep̄ūs ad latꝰ altaris aſcendit. et ſtās collectā ꝓnūciat quam libro legit aperto. Et deinde ſedet. quia ſicut euangeliſta teſtatur. Venit hieſus in naza reth vbi nutritus fuerat. et intrauit ſcd̓m ꝯſue tudinem diei ſabbati in ſynagogam. et ſurrexit legere. et traditus eſt ⁊ ei iber yſaie ꝓph̓e. que vt inuenit locum vbi ſtriptum erat. Spūs dn̄i

ſuper me ꝓp̓ter quod vnxit me. et cū plicuiſſet librum reddidit miniſtro et ſedit. Rurſus pon tifex ad latus altaris vſqꝫ poſt dictum offerto rium moratur. vt dictum eſt ſub ti. qual̓r ep̄us. vel ſacerdos. Sequitur videre vnde or̄o dicat̉ et vnde orationes originem habuerunt. ⁊ qͥdeꝫ dicitur oratio ab orando eo ꝙ per eaꝫ a populo bona corporis et anime orando petuntur. licet em̄ dn̄s ſciat quibus egemus orare tn̄ debemus. prout dicetur ſub oratione dn̄ica. Orat etiam ſa cerdos pro bonis vt aſſint et ꝓ malis vt abſint Deſignantur autem orationes in apoc̄. ꝑ funiū aromatum qui aſcendet in ꝯſpectu dn̄i de manu angeli. xp̄s em̄ verus homo ꝓpter nos paſſioni deditus. cꝰ illa vox eſt olocauſta etiam pro de licto non poſtulaſti. tunc dixi. ecce venio. ſemꝑ pro vobis orabat; quia ẜm apoſtolum Exauditꝰ eſt ni omnibus pro ſua reuerentiā ¶ Qualiter verba orationum intelligenda ſint videamus. et quidem quid in quibuſdam cōdicibus ꝯtinet̉ proſit huic vel illi ſancto talis oblatio ad gl̓iam et honorem ſic intelligi debet ꝙ ad hoc proſit. vt ille magis ac magis a fidelibus glorificetur. aut etiam honorētur in terris. Cum em̄ ip̄i ſint perfecti beati omnia eis in celis ad votum ſucce dunt. Vnde non egent noſtris orationibus ȳmo iniuriam facit martiri qui orat pro martire. licꝫ pleriqꝫ reputent non indignum ſanctoꝝ gl̓iam poſſe vſqꝫ in diem iudicij augmentari. et ideo ec cleſiam interim rite pro poſſe augmentacionem glorificationis eoꝝ optare. Qd̓ autem pꝰ finē orationis ſubiungitur per dn̄m nr̄m hieſū xp̄m. illud ſignificat quod ip̄e ī euangelio dicit Quic quid pecieritis patrem in nomine meo fiet vo bis. Orat em̄ ſacerdos ad deū patrem vt ꝑ filiū ſuum qui dn̄s. nr̄ eſt equaliter ſicut pater oratio perficiatur. Hinc em̄ eſt ꝙ omnis oratio gn̓ali ter ad patrem dirigitur et terminatur in nomīe filij. Non em̄ per aliā viaꝫ ad nos eternā dei be neficiā pn̄t decurrere ꝙͣ per eum qui eſt media tor dei et hominum homo xp̄s hieſus; ſicut per mediantem criſtallum mittitur ignis in eſcam ſuppoſitam a ſole longinquo. Et ſumptum eſt hͦ de epiſtola ad romanos. vbi dicitur. gloriemur in deo ꝑ dn̄m noſtrum hieſum. nemo em̄ vadit ad patrem niſi per me. Et ipſe alibi dicit. Siqͥd pecieritis patrem in nomine meo dabit vobis. Et nota ꝙ hieſus eſt ꝓpmͥ nomen. prout dictum eſt in prohemio ſecunde partis. Qd̓ vero ſequit̉ qui tecum viuit et regnat in v..ſ. ſ. ⁊cͣ. ita poteſt intelligi. In vnitate ſ.ſ. hoc eſt vna cum ſpū ſ. Nam pater et f. et ſ.ſ. ſunt vnus. vel in vnitatē ſpūſſancti. hoc eſt in ſpūſancto. qui eſt vnitas patris et filij. et amor et ꝯnexio vtriuſqꝫ. Pn̄t etiam ſic exponi premiſſa verba. per dominum noſtrum. ⁊cͣ. vt ſit ſenſus. O pater exaudi per fi lium tuum qui hoc vult et poteſt. vult qꝛ viuit poteſt quia regnat. viuit inꝙͣ et regnat tecum in vnitate ſpūſſancti. Non quidem viuit et reg nat vt tyrannus ſpū iniquitatis. ſꝫ viuit et regͣt deus ſpū benignitatis. Qd̓ vero ſequitur. Per omnia ſecula ſeculoꝝ vel ꝯſecutiue vel antho nomatice intelligi poteſt. ꝯſecutiue ſicut gene rationes generationum. quaſi diceret. per omīa ſecula ſeculoꝝ ſibiinuicem ſuccedentia. dicunt̉ em̄ ſecula quia ſecuntur; nam alijs deſcendentibꝫ alia ſecuntur. Anthonomatice ſicut cantica can ticoꝝ. et eſt ſenſus. ſicut ante omnia ſecula filiꝰ cum patre in vnitate ſpūſſancti in deitate vixit et fuit. ita. et ī pn̄ti ſeculo et in futuro. vbi iuſti cum ſanctis angelis permanebunt. et iniuſti cū dyabolis cruciabuntur. credatur equal̓r viuere cum patre et ſpūſancto et nullo fine concludi Sequitur amen. quod verbum optantis vel aff firmantis oſtendit affectum vel ꝯſenſum. vt pre miſſum eſt. populus em̄ aſſentiens voci ſacerdo tis. qui dixit. per omnia ſecula ſeculoꝝ. aſſentit ꝙ ſeculum per eum creatum eſt. Vnde in fi. psͣ. vbi nos dicimꝰ. fiat fiat. hebreus dicit amē amē Et xp̄s in euangelio ſepe dicit amen amen id eſt verum dico vobis. Reſpicit ergo vel ad formaꝫ orationis. vt quod oratur oꝑtetur vel ad modū ꝯcluſionis vt quod ꝯcluditur affirmatur. verū cum ſacerdos orationes dicit. Da nobis q̄ſumus omnipotens dn̄e ſalutem mentis et corporis. po pulus rn̄det amen..i. fiat. Et cum ſacerdos con cludit. qui tecum viuit et re. in v. ſ. ſ. d. p. o. ſ ſ. populus affirmando reſpondet amen. i. vni eſt. vel amen interpretatur veritas. vt in apoc̓. hoc. dicit. Amen teſtis fidelis. de hoc dictum eſt in p̄ cedenci tractatū ¶ Tirca terminacionem collec taꝝ notandum eſt ꝙ in eis qn̄qꝫ dirigitur ẜmo ad patrem. quandoqꝫ ad filium. qn̄qꝫ ad ſpiritū ſanctum. ⁊ qnͣdoqꝫ ad totam trinitatem. Si ſer mō ad ſolum patreꝫ dirigitur non habita inten cione de filio neqꝫ de ſpūſancto. tunc dicitur in fine per dn̄m nr̄m hi eſum xp̄m fi. t. q. t. v. ⁊. r. ī. v ſ. ſ. d. per o ſ.ſ. ſiue per eundeꝫ et eiuſdem vt in illa oratione. protector in te ſperantium. ⁊cͣ. Si vero fiat ibi mentio et de ſpūſancto refert. an ante finalem partem orationis? an in fine ip ſius fiat mencio de filio ante finem? tunc dicitur in fine per eundem dn̄m nr̄m. ⁊cͣ. vt in illa orati one. Deus qui de beate marie virginis. ⁊cͣ. ſi in fine tunc ſubijcitur immediate. qui tecum. ſiue per eundem et eiuſdem. vt in illa collecta ſancti ſtēpham. Omnipotens ſempiterne deus qͥ pri mitias martirum. ⁊cͣ. Et in illa. Deus qui ſalutis eterne. vel dominū xp̄m hieſum ſine per. vt in il la collecta. Deus qui nos redemptionis eterne. que dicitur in vigilia natalis. et in illa. Illumina queſumus. vt dicitur in eph̓ia. vel. hieſus xp̄us dn̄s noſter. ut in illa. Deus qui ad eternam. que dicitur feriā tercia poſt paſca. Et in ſecreta illa Ip̄e tibi. que dicitur in cena dn̄i. Si ꝟo in ora tione que ad patrem dirigitur fit mentio d̓ ſpū ſancto. dicitur in fine per dn̄m nr̄m. ſꝫ tunc dicit̉ in vnitate ſpūſſancti deus. ut in illa. Deus qui corda fidelium. et in illa. Aſſit nobis quēſumus ꝟtus ſpūſſancti. Qd̓ ſi fiat ibi mentio primo de

ſpūſancto et poſtea de filio. tunc ſubicitur ī fine immediate. qui tecum. vt in illa. Mentes nr̄as q̄s dn̄e paraclitus. et in illa. Ire ignē. ⁊cͣ. Rurſus qn̄ ad patrem dirigimus ẜmonem oran do vt ip̄e det nobis ſpm̄ viuificandi vel hꝰ modi tunc dicitur per dn̄m ſiue per eundeꝫ vel eꝰdem vt in illa que dicitur in benedictōe cineris. Deꝰ qui humiliatione. ⁊cͣ. et in illa que dicitur in be nedictione fontis Omnipotens ſempiterne deꝰ reſpice. ⁊cͣ. Si aūt ſermo ad filium dirigitur. vt in illa orationē. Excita dn̄e potenciam tuam et veni. Et ſil̓iter in alijs collectis de aduentū dn̄i. et in illa. Deus qui virginalem aulam. ⁊cͣ. tunc dr̄ in fi. qui viuis et regnas c. d. p. in v. ſ. ſ. d. ⁊cͣ Et ſi fiat ibi mentio de patre. tunc dicitur. qͥ cū deo patre. ⁊cͣ. vt in illa oratione canonis. Dn̄e hieſuxp̄e fili dei. ⁊cͣ. Si vero ſermo dirigitur ad ſpm̄ſanctum dicunt quidam ꝙͣ tunc dicitur in finē. qui cnm patre et f. v. et r. d. ⁊cͣ. Verunitn̄ omnis oratio dirigitur ad patrem vel ad filium et nulla ad ſpm̄ſanctum. quia ſpūſſanctus eſt do num. et a dono non petitur donum. ſed potius a largitore doni. Petitur ergo a patre et filio. ⁊ ad eos ſermo dirigitur tanꝙͣ a donatorē. et non a ſpūſancto qui eſt donum. ⁊ pariter abvtroqꝫ procedit. Si autem ad totam trinitatem ſermo dirigitur. tunc dr̄ in fi. per dn̄m ſiue per eundem vt in illa oratione canonis. Suſcipe ſancta trini tas. et in illa que dicitur ni fine miſſe Placeat ti bi ſancta trinitas. in qͥbus dicitur per xp̄m dn̄m quod ſuccedit in orationibus in locum. per dn̄m em̄ cauſa breuitatis Idemqꝫ eſt ſi in oratione q̄ ad deum patrem dirigitur de eo mentio fiat. vt ī illa. Omnipotens ſempiterne deus qui dediſti faml̓is tuis Tunc dicūtqͥdaꝫ. qui viuis et regnas vnus deus per omnia ſecula ſeculoꝝ. Alij vero intelligētes ꝙ oratio ip̄a ad deum ſi dirigatur dicunt tunc. qui v. ⁊ r. in v. ſ. ſ. d. per o. ſ. ſ. Et ī illa oratione. fidelium deus omnium ꝯditor To ta nanqꝫ trinitas ꝯditor et redemptor eſt. licet xp̄us ꝓprie ſit redemptor. Pōt eſt etiam dici. ꝙ oratio quir ad trinitatem dirigitur ꝯcludit̉ ſine aliqua perſonaꝝ diſtinctione ſic. qui v̓. et. r. ꝑ. o.ſ..ſ. Vel ꝯuertat orans ſermonem ad ſe vel ad populum dicens ꝙ ip̄e preſtare dignetur. ⁊ ſic etiam ꝯcluditur in orationibus benedictionali bus; ¶ Sane in oratione in qua ſermo dirigitur ad caput eccleſie videtur debere dici. qͥ. v. et r. cum xp̄us ſit caput eccleſie. ſꝫ non eſt ita. Tota. nanqꝫ triniſtas eſt caput eccleſie. ideoqꝫ dici dꝫ. per dn̄m nūm. In exorciſmis vero ad expellendū demonem aliter dicitur qm̄ in aque benedictōe dicitur. per eum qui venturus eſt iud. v. et mor. et ſeculum per ignem. Similiter et in catheciſ mis dicitur. qui venturus eſt. ⁊cͣ. ꝙͣcito em̄ dya bolus audiu xp̄m eſſe venturum iudicare ſecl̓m per ignem. fugit timens iuditium ignis. qꝛ ſcit ſe poſt diem iudicij eterno igne premendum. Cadem qͦꝫ ratione dixit magiſter Gilbertus. ꝙ orationes in exequijs mortuoꝝ dn̄t ſimili modo finiri. ꝯmunis tamen vſus eccleſie tenet vt dica tur per dominum noſtrum. ⁊cͣ. In illa tn̄ oracōe Fidelium deus omnium ꝯditor. dꝫ dici. qui v. et reg. ⁊cͣ. vt premiſſum eſt. Et aduerte ꝙ oratio nes in laudibus. in miſſa et in veſperis ſub eodē et ſolenmori tono dicuntur. pro eo ꝙ ille hore ſolennius et feſtiuius ī eccleſia dicuntur. In alijs vero horis et offitijs alius tonꝰ minus ſolennis ſeruatur. tum quia minus ſolenniter dicuntur. tum quia ille ad aliud referri poſſunt ſignatum omnibus auteꝫ orationibus preterꝙͣ exorciſmis premittitur oremus non tamen ſꝑ dn̄s vobiſcum vt dictum eſt in precedenti ti. Sequitur vi dere quare orationes que circa principiū miſſe dicuntur collecte vocantur. Et quidem ideo. qꝛ ſacerdos qui fungitur legatione ad deum pro populo in eis peticiones omnium in vnum colli git et ꝯcludit vt eis ad dominum referat. ꝓprie tamen dicuntur collecte que ſuꝑ collectum po pulum dicuntur puta in proceſſionibus. vel dū colligitur populus ad ſtacionem faciendam. vt de vna eccleſia procedat ad alteram. In vrbe nanqꝫ quelibet eccleſia ſtacionalis habet aliquā eccleſiam ſibi vicinam in qua colligitur populꝰ die ſtacionis. et ibi dicitur collecta ſuꝑ collectū populum. et inde omnes ſimul ad eccleſiam in qͣ fit ſtacio accedunt. Vnde in ꝯcilio agathen̄. dr ꝙ plebs collecta oratione ad veſperam dimitta tur ab ep̄o cum benedictione. et eſt ſumptum hͦ nomen de leuitico vbi cenophagia que eſt vlti mum feſtoꝝ legalium collecta vocatur. pro eo quia in fructuum collectione fiebat. et figura bat futuram oꝑm noſtroꝝ collectionem. cum di cetur. Ecce homo et omnia opera eius cum eo Orationum varij fuerunt doctores. quaꝝ nume rus et varietas intantum excreſcebat ꝙ octauū affricanum ꝯcilium ꝯſtituit. vt nulle preces vel orationes vel miſſe vel prefationes vel ꝯmenda tiones vel manus impoſitiones dicantur. niſi in ꝯcilio fuerint aꝓpbate. Et gelaſius papa tā a ſe ꝙͣ ab alijs compoſitas preces dicitur ordinaſſe. Beatus greg̓. ſecluſis his que nimia vel incon grua videbantur rationabilia coadunauit con grua multa nihilominus per ſe nec eſſaria ſuper addens ¶Ceteꝝ quidam modum et ordinem ex cedentes intantum orationes multiplicant. vt auditoribus tedium generant et faſtidium. qͣſi deus et homo verboꝝ multitudinē flecti poſſit vt premiſſum eſt. cum econtra yſidorus dicat. Cum multiplicaueritis orationes veſtras non exaudiam. Et dn̄s in euangelio dicat. Cum ora tis nolite multum loqui ſicut ethnici faciunt. pu tant enim in multiloquio exaudiri. Vnde cum ei dixiſſent apoſtoli. Dn̄e doce nos orare. ꝯpendi oſam eos orationem docuit. Pater noſter qͥ. ⁊cͣ. Huiuſmodi ergo orationis formam. ſequentes ſacerdotes in miſſa. ſeptenarium orationis nu merum non excedens. Nam xp̄s ſeptem peticioni bus omnia corpori et anime neceſſaria ꝯp̄hēdit in illa. prout ſub eo dicetur. quia vero numero

deus gaudet imꝑari. quidam obſeruant vt im pares dicant in miſſa orationes. videlꝫ vel vnaꝫ tantum. ſicut vna epiſtola vel vnum euangeliū dicuntur Et iſte numerꝰ ē ordinarius vel tres vl̓ quinqꝫ vel ſeptem. Vnam ad deſignandum fidei vnitatem vel vnitatis ſacramentum. Tres ad ſignificandum miſterium trinitatis. et qꝛ xp̄us ter in paſſione orauit dicens. Pater ſi fieri pōt tranſeat a me calix iſte. Quinqꝫ ad deſignandum v. plagas xp̄i. ſeu in quinqꝫ partitami xp̄i paſſio nem. Septem ad deſignandum ſpm̄ gratie ſep tiformis. ſeu ſepteꝫ dona ſpūſſancti. deus em̄ di uiſionem et diſcordiam deteſtatur. Vnde cum ce teroꝝ dieꝝ oꝑibus benediceret. oꝑibus tamer ſecunde diei benedixiſſe non legitur. et qui a ibi binarius numerus primo ab vnitate recedat et ab eo ceteri diuiſibiles numeri originem ſorciun tur. et impar numerus mundus eſt. Et nota ꝙ in ſummis feſtis tantummodo dicitur vna col lecta. niſi forte eadem die aliud feſtum ꝯcurrat Sciendum qͦꝫ eſt ꝙ tottidem collecte. et eodem ordine dici debent in ſecreta et poſt ꝯmunione. quot preceſſerunt ante epiſtolam in exordio mi ſſe. nec plures nec pautiores. finis nanqꝫ ſuo prī cipio et quelibet poſt ꝯmunio collecte et ſecre telle precedentibus ꝯuenire. Cauendū eſt etiā ſi collecta pro defunctis intermiſceatur in miſſa que dicitur pro viuis. non finalis ſꝫ penultima. vel antepenultima dicatur. quia finis debꝫ ad ſuum principium retorqueri. ſꝑ em̄ memoria fa cienda eſt pro defunctis. prout dicetur ſub. x. particula ſecrete ſuper verbo. Memento etiam dn̄e. ⁊cͣ. quia etiam illi viuoꝝ et etiam ſanctoꝝ in quoꝝ honore celebrantur qui vita glorie vi uunt auxilio egent. Sed in miſſa pro defunctis intermiſceri non debet collecta pro viuis. etiam vt quidem dicunt illa ꝯmunis. Deus qui viuoꝝ dn̄aris. ⁊cͣ. ab augͥ. ꝯpoſita. ad denotandum ꝙ defuncti iuuare nequeunt viuentes eterna vita licet ip̄i iuuari valeant ab vtriſqꝫ. In miſſa tn̄ ꝓ defunctis poteſt. vt quidam dicunt eſſe penul tima collecta de ſanctis et ē ꝯuerſo. Innocentiꝰ papa primus compoſuit quatuor collectas pro menſe ſeptembri. Innocencius vero papa t̓ciꝰ. ꝯpoſuit illā Acunctis nos queſumus dn̄e mē. et cor. defen. ⁊cͣ. In eccleſia lateran̄. nunꝙͣ dicit̉ oratio. ſꝫ in miſſa et in omnibus horis loco ora tionis alta voce pronunciatur oratio dn̄ica. que in nouo teſt. prima orotio fuit nam et in primi tiua eccleſia ſic fiebat. Sane pontifex ſeu ſacer dos dum orare ſeu orationem dicere incipit. ma nus eleuat et extendit. iuxta illud. Manus demi ſſas erigite et genuā debilia roborate. et romāo pontifici ac etiam alijs ep̄is. in multis eccleſijs miniſtri aſtantes manus eleuetas ſuſtentant. q̄ manuum eleuatio a lege ſumpſit exordium. Le gitur em̄ in exo. xvj. c. ꝙ cum iſrahel pugnaret aduerſus amalech indeſerto. moyſes aſcendit ſuper verticem collis. Cunqꝫ leuaret manus vi cebat iſrahel. ſi vero paululū remiſiſſꝫ amalech populum ſuꝑabat. aaron autem et hur ſuſtenta bant manus eius ex vtraqꝫ parte. Legit̉ etiam tercio Regum. c. viij. ꝙ ſalomon ſtētit ante al tare dn̄i. in ꝯſpectu eccleſie iſrahel et expandit manus ſuas in celum orans pro populo. et Gen̄. .xiiij. Leuo manum meam ad dominum deum in excelſuꝫ. Eleuatio autem ip̄a repn̄tat ꝙ xp̄s ele uatis manibus ferebatur in celum vl̓ eleuat ma nus adinſtar in cruce pendentis. Vnde illud. ele uatio manuum mearum ſacrifitium veſpertinum Extenſio vero manuum ideo fit. Nam xp̄us cum expandiſſet manus in cruce pro perſecutoribus orauit dicens. pater mi dimitte illis qꝛ neſciunt quid faciunt. Moraliter inſtruens quia xp̄us ſꝑ paratus eſt recipere penitentes. iuxta illud qd̓ ip̄e promiſit Omnis qui venit ad me non eiciam foras. Quidam tamen perfidi heretici derident huiuſmodi manuum extenſionem. propter illud yſaie. Cum extenderitis manus veſtras auertaꝫ oculos meos a vobis ¶ De Epiſtola. R. Ratiōne finita dicitur epiſtola que ſig nificat doctrinam apoſtoloꝝ. elegan ter autem illā precedit oratio. quia le gitur luc. x. c Rogate dominum meſſis vt mittat operarios ſuos in meſſem ſuaꝫ. Sane epiſtola ergo latine ſupermiſſio vel ſuꝑeroga tio dicitur. ab ep̄i quod ē ſupra et ſtolon miſſio Liſſio em̄ eſt ab apoſtolis ſupra legem moyſi. ſupra psͣ. et ꝓph̓as. ſupra euangelium ſicut et ꝓph̓cie ſupra legem. Vnde et littere de vna ꝑ ſona ad aliam miſſe appellantur epl̓e ſupramiſſe quaſi miſſe ſupra. ſeu preter id quod refert nun cius viua vocē. ſicut et apoſtolus ſupra id quod dixerat epheſeis. corintheis. et alijs epiſtolas mittebat Legi debꝫ epiſtola ẜm magiſtꝝ petꝝ antiſiodoren̄. in dextra parte eccleſie. qꝛ xp̄us primo venit ad iudeos qui dicebantur in dextra eſſe. Melius tamen fit in medio eccleſie. pro eo ꝙ iohannes fuit medius inter apoſtolos et pro phetas vt iam dicetur. Dicitur qͦꝫ epiſtola in lo co inferiori. euangelium in ſuperiori ⁊ ſuperpo ſito panno. de quo ſub euangelio dicetur. Pre mittitur autem epiſtola euangelio. epl̓a nanqꝫ deſignat offitium quod iohannes ante xp̄m ex ercuit. qui preiuit ante faciem dn̄i ꝑare vias eꝰ Sicut ip̄e teſtatur. ego vox clamantis in deẜto parate viam dn̄i. Iohamnies ergo quaſi ſubdya conus et ſubminiſter illius. qui deſe dicit. Non veni miniſtrari ſꝫ miniſtrare. Vnde ſicut predi catio iohannis preceſſit predicationem xp̄i. ita epiſtola euangelium precedit Gerit quoqꝫ ēpl̓a figuram legis et ꝓphecie. que xp̄i aduentum pre ceſſerunt. ſicut ip̄a euangelium precedit. Pre ceſſit quidem lex euangelium ſicut vrnbra luceꝫ ſicut timor caritatem. et initium perfectionem ¶ Sane ſubdyaconum epiſtolaꝫ lecturum. vnus tantum comitatur accolitus. quia predicationē iohannis ſecuti ſunt. qm̄ lex nemīeꝫ ad ꝑfectōꝫ ducit. Sed dyacōnum euangelium lectuꝝ. tam

ſubdyaconi ꝙͣ accoliti et ceteri comitantur. qꝛ predicationem euangelij q̄ perfectum facit plu rimi ſuſceperunt. Sici etiaꝫ pt̄ ꝙ ꝑ ſubdyaconi et dyaconi ad legendum proceſſum duplex xp̄i manifeſtacio per duplicem eius aduentum ſigni ficatur. quoꝝ primus vnum tm̄ habuit p̄curſo rem. ſcꝫ iohannem. qui per ſubdyaconum prece dentem ſignificat̉ Scd̓s duos hēbit viꝫ enoch et heliamqui per duos vel plures precedentes dyaconum figurantur. ¶ Faciēs aut epiſtolam legentis reſpicere dꝫ altare. qd̓ xp̄m ſignificat qꝛ iohannis predicatio ſe et alios dirigebat in xp̄m. de cꝰ vultū iuditium. et equitas ꝓdiunt. Is vero qui precedit ſubdyaconum eunteꝫ legē̓ non vertit faciem ad legentem qꝛ iohannes nō ad ſe audientes. ſꝫ potius ad xp̄m ſe dirigebat. ſꝫ qui dyaconū̄ euntem legere precedebant nūc reſpiciunt ad euangelium et ad faciem recitātis Primo vt ex mutua vtriuſqꝫ inſpectione. amor caritatis xp̄i notetur qui in euangelio p̄dicat̉. Scd̓o vt ſe eſſe ꝯteſtes euangelice doctrine oſ tendant. ſicut legitur in yẜ. Vos eſtis mei dicit dn̄s. qꝛ vero iohannes fuit limes precedentium et ſubſequentium medius inter apl̓os et ꝓph̓as Nam lex et ꝓph̓a vſqꝫ ad iohannem et ex eo reg num dei euangelizatur. ideo epl̓a nec ſꝑ legitur de ꝓph̓is nec ſꝑ de apl̓is. ſꝫ interdum ſumitur de ve. te. interdum de nouo. Ioh̓es em̄ eꝰ vocē re preſentat epl̓a cum antiquis xp̄m predixit ven tuꝝ dicens. Qui poſt me venit ante me factꝰ ē Et cum modernis xp̄m oſtendit pn̄tem dicens. Gcce agnus dei. ec. q. t. p. m. Interdum gͦ ſumi tur de apoſtolis. qꝛ lꝫ eoꝝ doctrina non p̄ceſſe rit euangelium tn̄ ad vitam actiuam refert̉. ſic̄ lex et ꝓphetia. Et interdum de ve. te. raro tn̄. qꝛ velū templi ſciſſum ē. nec ponendum eſt ante oculos velum. Epiſtola tn̄ non legitur de qnͥqꝫ libris moyſi. qꝛ in illi s tꝑalia promittebantur In cꝰ ſignum lectiones de illis ſumpte terminan tur in grauem accentum. vt iam dicet̉ ¶ Conſi derandum aūt eſt ꝙ qn̄ lectio vel epl̓a de libris moyſi vel ſalomonis ſumitur nomen eoꝝ recitet̉ vt dicetur ni prohemiovj. partis Item in epl̓is que ſumuntur de ꝓphetis. vel de actibus apl̓oꝝ ſiue de apoc̄. ponitur in principio hec oro. In diebus illis. et in fine d̓r. ait dn̄s omnipotens. eo. ꝙ in libris illis hoc ſepe ſcriptum inuenitur eadem etiam ratione d̓r in epiſtol̓. iacobi et pe tri. Cariſſimi. et in epiſtolis pauli. fratres. et in xp̄o iheſu dn̄o noſtro. In epl̓a tn̄ ad heb̓. dicūt quidam non debere apponi fratres. eo ꝙ apl̓us ſuſpectus erat hebreis. ſꝫ melius eſt vt appona tur. qm̄ quidam boni erant inter eos vt ip̄e eos in quodaꝫ loco eꝰdem epl̓e vocat fratres ꝓpter premiſſam etiam cauſam d̓r in euangello In illo tꝑe. ꝓprie tn̄ loquendo nulla epiſtola eſt d̓ ve. te. ſꝫ ille lectiones vocantur. Porro lꝫ in epl̓is que de apoc̄. leguntur dicatur. lectio libri apo. beati io. apoſtoli In quibꝰdam tn̄ ecc̄ijs et epl̓is tacetur illud verbum. beati. certum eſt em̄ ꝙ be atꝰ precipue fuit inter omnes apoſtolos a xp̄o dilectus. Dilectio aūt dei bonos nos efficit quia beatus quem elegiſti et aſſumpſiſti. Hac gͦ con fideratione eum ſicut ceteros ſanctos ſuꝑuacuū eſt beatitudinis titulo ſanctum on̄dere. et ſolem qd̓ammodo facibus adiuuare cum ip̄e velud ti tulus per ſe patens effectum beatitudīs. ſcꝫ dile ctionem dei cui debetur pre ceteris ſit ſortitus Ceteꝝ nullus dꝫ epiſtolam ſolenniter in eccīa legere niſi ſit ſubdyaconus qui ſi forte defuit di catur a dyacono. de quo dictum eſt in. ij. parte. ſub ti. de ſubdyacono et de dyacono vel etiaꝫ a ſacerdote. Lelius em̄ eſt vt ſacerdos etiā miſſaꝫ cantans illam legat. ꝙͣ ſi ab acolito vel alio infe rioris ordinis legatur. Circa hoc aūt notandū eſt ꝙ ppl̓i inſtructio fit per verbum dei qd̓ qͥdeꝫ a deo per eius miniſtros ad populum peruenit et ideo ea q̄ ad plebis inſtructionem pertinent non a ſacerdote ſꝫ a miniſtris dicuntur. Miniſte rium tn̄ verbi dei triplex eſt. Primū autoritatis quod ꝯpetit xp̄o. qui miniſter d̓r. ad roͣnos. xx. Erat em̄ ſub poteſtate docens Scd̓m manifeſte veritatis quod ꝯpetit predicatoribus no. teſt. de quo d̓r in. ij. cor. iij. qui et ydoneos nos fecit miniſtros. Tercium figurationis. quod ꝯpetit p̄dicatoribus ve. te. ideoqꝫ doctrinam xp̄i ꝓpo nit dyaconus. Doctrina vero predicatoꝝ ve. t. ꝓponitur per ſubdyaconos. nec obſtat ꝙ aliqn̄ per eos legitur loco epiſtole aliquid de ip̄o ve. te. qꝛ predicatores noui te. etiam vetus predi cant. Ceteꝝ doctrinia predicatoꝝ ve. te. nō ſꝑ legitur ſꝫ illis diebus qͥbꝫ precipue̓ ꝯfiguratio noui et ve. t. deſignatur. vt in ieiunijs quatuor tꝑm. et qn̄ aliqua celebrantur que in vet̓i lege figurata ſunt. ſicut paſſio natiuitas baptiſmus. et aliqͥd hꝰ mōi. et qm̄ vtraqꝫ doctrina ordinat ad xp̄m et eoꝝ que ſequebantur. ideo doctrina xp̄i poſtponitur quaſi finis. Cum autem dicitur epiſtola genua non flectimus cum ad nouum per tineat teſtamentum ȳmo ſedemus quia doctrīa in ſilentio et quietē audienda eſt. Vſus etiam ſe dendi a veteri teſtamento aſſumitur. ſicut in eſ dra legitur. Milites tamen ſtare conſueuerunt. qn̄ epiſtole pauli leguntur in honorem eiꝰ qui miles fuit. Vnde in ſignum militie ſue depingit̉ cum enſe in manu. vel ideo. qꝛ ip̄e ſuaꝫ p̄dicacōꝫ euangelium nominauit Et eſt ſciendum ꝙ nunꝙͣ in. xl. legitur epl̓a pauli niſi tm̄ in cena domini. que ad nouum ꝑtinet te. Sane lectiō es apl̓icas vel euangelicas quis ante ſacrifitium dici debe̓ ſtatuit non omnino certum eſt. creditur tn̄ ꝙ p̄ mi ſucceſſores apoſtoloꝝ eo ꝙ in illis eadem ſa crifitia celebrari iubentur. Queritur aūt quare ꝓphetias voce inferius deflexa. euangeliū ꝟo. et epiſtolam voce exaltando finimus Reſpōdeo per ꝓphetiam que eſt de ve. te. ſinagoga q̄ incli nata eſt et cecidit inteſligitur. ideoqꝫ inclinādo vocem et quaſi cadendo ꝓphetia finitur. Hinc etiam eſt ꝙ ſinagoga depingitur. quaſi fracta haſta vexilli. per euangelium vero et epiſtolaꝫ

eccleſia militans repn̄tatur que exaltata eſt. et ideo illa cum exaltacione vocis finiuntur. Pre terea in ve. te. tꝑalia et caduca promittebant̉ In cꝰ figura lectiones in grauem accentum ter minantur. In nouo vero te. ſpūalia et eterna. In cꝰ rei ſignum euangelium et epl̓a in accentū ter minantur accutum. Quedam tn̄ lectiones de ve. te. ſumpte que in offitio miſſe pro epiſtolis ſepe leguntur in accutum terminantur accentum. et ſub tōno epiſtolari leguntur. cum em̄ tunc in lo cum epiſtole ſuccedant merito et quo ad hoc ⁊ quo ad nomen illaꝝ dn̄t imitari formam. De graduali.R Oſt lectam epl̓am ſubdyaconus cū aco lito ad ſac̓dotē accedit illud inſinuās. quod iohannes cum audiſſet in vincul̓ oꝑa xp̄i miſit duos ex diſcipulis ſuis non creden tes xp̄m eſſe meſſiam vt interrogarent illū. Tu es qui venturus es. an alium expectamus? Et re ſpondēs hieſus ait illis. Tuntes renunciate ioh̓i q̄ vidiſtis et audiſtis. ceci vident. ⁊cͣvt dicet̉ in .vj. parte ſub tercia dn̄ica aduentus. Quia vero illi per viſa miracula ꝯgnouerunt hunc eſſe de quo eoꝝ magiſter predixerat. Qui poſt me ve nit ante me factus eſt. cꝰ non ſum dignus ſolue̓ calciamenta ſua. ideo pronus ad pedes calciamē ta romani pontificis ſubdyaconus oſculatur. qꝛ dextra dn̄i fecit virtutem. ideo ſubdyaconus in quibuſdam ecc̄ijs oſculatur dextram ſacerdotis ¶ Ad hec lecta epiſtola ſubdyaconus libꝝ clau ſum ep̄o pn̄tat. ip̄e vero ſupra illum manū poīt quam ſubdyaconus oſculatur. Nempe ep̄s xp̄m figurat. cui clauſus liber pn̄tatur. ad deſigͣndū ꝙ ſolus xp̄s potuit aperire libꝝ et ſolue̓ ſigna cula eꝰ in quo et ip̄e xp̄us et eiꝰ miſteria clauſa erant. donec cepit ab ip̄o xp̄o per predicationē euangelij aꝑiri. xp̄s aūt legeꝫ in qua clauſus te nebatur oꝑe impleuit. qui non venit legē ſolue̓ ſꝫ adimplere. qd̓ ſignificat manus impoſitio ſuꝑ libꝝ. manus em̄ opus ſignificat. ip̄a qͦꝫ manus poſitio ſignificat deſiderium et promiſſionē cre dendi. et oꝑe ꝯplendi que lecta ſunt. Quia ꝟo nemo accipit benedictionem in lege promiſſam. niſi qui cum amore. qui per oſculum deſignatur oꝑe perficit quod ſermone alios facere docet. ideo ad hoc deſignandum ſubdyaconus bn̄dicti onem accepturus manum ep̄i oſculatur. Rurſus qꝛ pontifex vt premiſſum eſt xp̄m repn̄tat Sub dyaconꝰ et ceteri dn̄t ei actꝰ ſuos humil̓r ſubde̓ et ab ip̄o benedictionis gratiam poſtulare. Vn̄ in euangelio. Cum oīa benefeceritis dicite ſerui inutiles ſumus. quod debuimus facere fecimus Et ſubſequenter ep̄us vel ſacerdos ſubdyacono bn̄dicit. quia et xp̄s ꝯmendauit iohanneꝫ dicēs Quid exiſtis videre ꝓphetam in deſerto? etiam dico vobis plus ꝙͣ ꝓphetam. Amen dico Inter natos mulieꝝ. ⁊cͣ. Subdyaconus gͦ poſt fineꝫ. dyaconus vero ante principium lectionis ad ſa cerdotem accedit et exhibet reuerentiaꝫ. qꝛ lex finem accepit in xp̄o. ſꝫ euangeliū originē ſump ſit ab ip̄o Naꝫ lex et prophete vſqꝫ ad iohannē euangeliū xp̄i et epiſtole poſt ioh̓. In miſſa ꝟo pro defunctis. ſubdyaconus lecta epiſtola non venit ad oſculum manus. tum qꝛ ibi ceſſat ratio ſupradicta tum quia in illa miſſa quelibet ſolen nitates ſubtrahuntur. ¶¶ De ſeſſione ſacerdotis vel ep̄i et miniſtroꝝ. Ratione finita ſacerdos ſeu ep̄ūs ſedet. Et eſt notandum ꝙ in miſſe offitio tribꝰ horis ſedet videlꝫ dum epiſtola legitur de quo in ti. de mutacione ſacerdotis dicetur. ⁊ dum all̓a et rn̄ſorium cantatur. ſignificans tres dies quibꝰ dn̄s ſedit hieroſolimis in templo in medio doctoꝝ audiens et interrogans illos. ſe dens autem ſtat ꝯuerſus ad populum vt on̄dat poteſtateꝫ a deo eē ſibi dataꝫ ꝙ poſſit ſpeculari et ſuperintendere. que ſtat in eccleſia huiliter. que ſuperbe. anime em̄ ei ꝯmiſſe ſunt. et de illis eſt rationem redditurus deo. Sedet etiam in lo co eminētiori vt quaſi vneator cuſtodiat vineā ſuam. et populo ſuperintendat. Nam et dn̄s in alta polorum ſedens cuſtodit ciuitatem ſuam. Porro oratio que dr̄ ante epiſtolam priuſꝙͣ ſa cerdos ſedeat ſpētialiter ſignificat tp̄s illud qͦ xp̄s celum aſcenſurus apoſtolis bn̄dixit. Seſſio vero que ſequitur. ſignificat xp̄i ſeſſioneꝫ poſt aſcenſionem ad dextraꝫ patris. ſedes quippe vic toris eſt. Vnde ſeſſio ſacerdotis victoriā xp̄i de ſignat vt dicetur ſub ti. de mutacōe ſacerdotis Seſſio miniſtroꝝ ſignificat ſeſſionem ip̄oꝝ qͥ bus dicitur ſedebitis vos ſuper ſedes iudicātes xij. tribus iſrahel. ſcꝫ illos qui in celeſtibus iam regnant. Qui vero in choro laborant. illos qui adhuc in mundo peregrinantur. Vnde lectores et cantores ad offitium ſurgentes negotium dei agunt. quibus dr̄ negotiamini dum venio. Qui dam gͦ miniſtroꝝ cum ep̄o ſedent per quos xp̄i membra in pace iam quieſcentia intelliguntur. dequibus apoſtolus ꝯſedere fecit nos in celeſti bus in xp̄o. aut illi qui iudicabūt. xij. tribus iſrl̓ Alij vero ſtant per quos xp̄i membra adhuc in certamine poſita intelliguntur. Nempe pontifi ce ſedente in quibuſdam ecc̄ijs candelabra mu tantur de locis ſuis. et collocantur in ordinem vnius linee a primo vſqꝫ ad altare. ad notandū ꝙ de plenitudine xp̄i omnes accepimus in ſpūs vnitate. ſꝫ gratiaꝝ varietate diuiſiones em̄ ſūt gratiaꝝ Idem autem ſpūs. ſpūs em̄ a primo ce reoſtato ſeu candelabro. id eſt a xp̄o procedens et vſqꝫ ad altare. id eſt electoꝝ corda ꝑueniēs alternatim in membris dona variat gratiaꝝ Et memento ꝙ accoliti deponunt candelabra ī ter ram. qm̄ poſt peracta predicationis offitia per humilitatem agnoſcunt ꝙ ſunt puluis et cinis ſicut dixit abraham. loquar dn̄o cum ſim puluis et cinis. In romano ordinario legitur vt pōtifex non ſedeat donec poſt primam or̄oꝫ dicat̉ amen non gͦ dꝫ ſedere vſqꝫ ad lectionem. qm̄ p̄cedens offitium gratulationi de aduentū et oꝑibus xp̄i deputatur. Ep̄s em̄ xp̄m venientem et oꝑanteꝫ

ſignificat. Ceteri vero eos qui preibant. ⁊ qui ſequebantur et qui obuiabant repn̄tant Ide graduali.A Oſt epiſtolam cantatur graduale ſeu re ſponſoriū. quod pertinet ad oꝑa actiue vite vt notetur nos operibus rn̄dere eis que in lectione audiuimus ſcꝫ predicationem Rurſus ꝙ iohannes predicabat pniam dicens. Penitenciam agite aꝓpinquabit em̄ regnum ce loꝝ. Et iteꝝ facite dignos fructus penitencie Aerito poſt epiſtolam graduale ſequit̉. quod pnīe lamentum inſinuat. ꝓpter quod in diebus penth̓. de offitio tollitur. vt iam dicet̉. Tertio ideo poſt epiſtolam graduale ſequitur. qꝛ poſt predicationem ioh̓is diſcipuli ſecuti ſunt xp̄m. ſicut ioh̓. euangeliſta deſcribit Stabat inqͥt io. et ex diſcipulis eius duo. et reſpiciens hieſū ani bulantem dixit Ecce agnus dei. et audierūt duo diſcipuli eum loquentem et ſecuti ſunt iohanneꝫ Ad hoc cantus epiſtolam comitatur. quia pre dicationes predicatoꝝ ſecuta ſunt gaudium ec cleſie et dei laudes ⁊ preconia de credentiū con uerſione. quia per graduale conuurſio de iudeis per verſum ꝯuerſio de gentibus. per all̓a vtri uſqꝫ in fidē leticia. ꝑ ſequentiā canticū victorie figuratur. Alia ratio ponetur ſub ti. de tractu. In quibuſdam tn̄ ecc̄ijs graduale ante epiſtolā cantatur. ad notandum ꝙ predicator priꝰ oꝑe et poſtea verbo debet docere. Dicit̉ aūt gradu ale vel gradale. a gradibus ſcꝫ humilitatis ſig nificans aſcenſus noſtros de virtute in virtute ſicut filij iſrahel de manſione in manſionem pro ceſſer̄t. vt tn̄ videātur deus deoꝝ in ſion. Vn̄ in deutro. terra noſtra monſtruoſa eſt. hͨ terra eſt celeſtis hieruſalem. que per cogitacioneꝫ ce leſtium habetur. ꝯuenit em̄ generale illi qͥ nec dum aſcendit de virtute in virtutem ſꝫ adhuc in ꝯualle poſitus lacrimaꝝ. iam tn̄ aſcenſiones in corde diſponit. Rectius gͦ faciunt qui graduale non feſtiuis et modulatis vocibus offerunt. ſed quaſi cantum grauem et aſpeꝝ ſimpliciter po cius et lamentabiliter canunt tn̄ reſponſorium. per quod et predicatio noui te. figuratur. alciꝰ fectio et epiſtola que ſignificant predicationeꝫ ve. te. canitur. vt ſiquis forte auribꝰ obturatis depreſſa ammonitione ve. te. non excitatur. ſal tem excelſa modulatione noui demulceatur. Ve rumtn̄ et lector et cantor offitium ſuū impleti. et gradum aſcendunt. qꝛ doctor ꝑfectōne vite vulgum tranſcendere dꝫ Poteſt etiam dici ꝙ ꝑ epiſtolam iohannis. per graduale apoſtolorū predicatio intelligitur. pey all̓a deuotio et leti cia. Rurſus per lectionem vetus. per cantum nouum intelligitur taſta. ſic gͦ cantus ſuauior ē lectione ſic nouum teſtamentum ſnauius eſt ve. Secundo dr̄ graduale a gradibus altaris. ſic et all̓a cantatur ad notandum premiſſos virtutum gradus. In profeſtis vero diebus in medio cho ri ante gradus altaris cantatur. ad ſignifican dum ꝙ in corde quod eſt in medio corporis pre miſſos gradus fundare debemus. Tercio dicit̉ graduale qm̄ apoſtoli poſt dn̄m gradiebantur vt iam dicetur. ¶ Reſponſorium vero dr̄. quia verſui vel epiſtole correſponde̓ dꝫ. vt ſi in epi ſtola agatur de gaudio et in rn̄ſorio ſimiliter ſi ibi de triſticia et hic ſimiliter. ne poſſit nob̓ im properari. quod dominus dicit Cantauimꝰ vo bis ⁊ non ſaltaſtis. lamentauimus et non plora ſtis Vnde apoſtolus. Gaudere cum gaudentibꝰ et flere cum fſentibus. Dicitur etiam rn̄ſorium. qꝛ choro reſpondente illud incipientibus cauſa tur. ꝓpter quod ſignificat vitam actiuam. ī qua ſancti ſe adinuicem hortantur. vt ad eternam ꝑ ueniant vitam. Poteſt tamen reſponſorium ad reſponſionem apoſtoloꝝ referre. qm̄ xp̄o vocā te et dicente. venite poſt me ip̄i non tm̄ verbo ſꝫ oꝑe reſponderunt. quia relictis oībus ſecuti ſunt eum. et gradiebant̉ poſt dn̄m diſcipuli. pꝰ magiſtrum. de hoc in prohemio quinte partis Significat auteꝫ graduale ſeu reſponſorium la borantes in hac vita. et ideo non dicitur infra octauas paſce et penth̓. per quas octaue nr̄e re ſurrectionis deſignantur qn̄ omnis laboris ex pertes erimus. Abſterget deus omnem lacrimā ab oculis ſanctoꝝ ſuoꝝ. itaqꝫ in graduali ſemi namus in all̓a mētemus Perſus reſponſorij ſic vocatur. qm̄ in eo fit reuerſio ad ip̄m rn̄ſorium prout ſub ti. de all̓a dicetur. Rurſus graduale bonum opus et vitam pn̄tem. in qua ſeminamꝰ et a dn̄o peregrinamur ſignificat. Verſus vero adiutorium deſignat. verſus gͦ poſt graduale canitur qꝛ adiutoriū nob̓ eſt neceſſarium ꝙͣdiuī hoc argaſtulo detinemur. Graduale plane inci pitur ne nimis verſus aſcendat. in quo deſignan tur qui religionem ꝓpter eius auſteritatem in gredi metuunt. verſus vero alte. in quo deſig nantur qui ieiunando orando et alia bona facien do aſcendunt non timentes carnem quam cum vi cijs et ꝯcupiſcentijs mortificāt. Ad hec qnͣdoqꝫ vnus ſolus verſum cantat ad monendum ꝙ qͥſqꝫ ſecum fragilitatem ſuam tractet. et qͣmꝙͣ gͣdum timor everſus alte non inchoet̉. in qͦ ec̄ ſi gͥfican tur hij qui ꝯſideratione ꝓprie fragilitatis quic quid agunt humilius agunt. finito tn̄ ꝟſu. vox fiducialiter exaltatur. in quo deſignatur. ꝙ de miſericordia dei ꝯfiſi fiducialiter omni ſue actio ni inſiſtunt. Cantatur auteꝫ graduale a ꝓfectis prout in ti. ſequenti dicetur. Porxo rn̄ſorium quod in miſſa cantatur nec perfecte nec imper fecte repetitur n̄ ec gloria patri ſubicitur quod tamen in reſponſorio aliarum fit horaꝝ. Circa quod attendendum eſt ꝙ alie canonice hore in ſtitute ſunt ad referendum deo laudes ꝓ diuer ſis benefitijs in illis horis ab eo receptis. Hinc eſt ꝙ lectio in illis primo dicitur in qͣ bn̄fitium vel pars eius in illa hora datum deſignatur Poſtea cantatur reſponſorium in quo laus bene fitio correſpondet. quia ergo laus repeti debꝫ iuxra illud apoſtoli. Gaudēte in domino iterum dico gaudēte. id ē laudem deo dicite. ideo hmō

reſponſorium repetitur. ſed et quia quis bene factori ſuo tenet̉. deo vero nihil aliud poſſumꝰ niſi gloriam et honorem offerre. ideo in fine re ſponſorij et cꝰ cunqꝫ nocturni. niſi in lectionibꝰ aliquod benefitium totū vel pars eius ē repeti tum. referimus gloriam et gratiam trinitati Rn̄ſorium autem quod in miſſa cantatur. gr̄am deſignat vt premiſſum eſt Rn̄ſioneꝫ apoſtoloꝝ xp̄o eos vocante omnia relinquentium. qꝛ ergo illi nihil retinuerunt. pro quo iteꝝ eos vocari oporteret; ideo rn̄ſorium illud nullomodo reꝑe titur. licet nec cum gloria patri finitur. qꝛ non adgloriam ſꝫ ad luctum vocati ſunt. dicente dn̄o in luc. ſicut miſit me pater et ego mitto vos. Et nota ꝙ gregorius. ambroẜ. et gelaſius ꝯpoſue runt gradualia tractꝰ et alleluia. ⁊ ea ad miſſaꝫ cantari ſtatuerunt. Ceteꝝ quandoqꝫ ſolum re ſponſoriumcantatur in miſſa. qn̄qꝫ ſolū alleluia quandoqꝫ rn̄ſorium cum alleluia. qn̄ꝫ cum tractu quandoqꝫ alleluia cum tractū. de quo dicetur ī vj. parte. ſub ti. de ſeptem diebus poſt paſca Via poſt luctum ſequitur ꝯſolatio Nā beati qui lugent. qm̄ ipſi ꝯſolabuntur ideo poſt graduale cātatur all̓a. quod eſt leticie canticum et auditum ab an gelis decantari. ſicut legitur in apoca. Aurſus qꝛ aſcenſus de virtute in virtutem. qͦs per gra duale diximus ſignificari. ſepe tedioſi eſſent niſi gaudium haberent admixtum ſicut filijs iſrahel multa inconuenientia acciderunt quando de mā ſione in manſionem proceſſerunt. ideo poſt gra duale cantatur all̓a. Thob̓. penultimo. Platee tue ſternentur auro mundo et candido et in vi cis eius cantabitur alleluia. ¶ Eſt autem all̓a laus angelica ſentencia quideꝫ breuis. magnum continens iubilum ſiue incitans ad iubi lum. Iu bilat enim eccleſia. ſciens ꝙ grandis reſtat via vſqꝫ ad montem dei oreb. quod interpretatur menſa. timens ꝙ fideles obdormiant in fide. et faciant vitulum conflatilem. id eſt laſciuiant in temꝑalibus. Et eſt all̓a hebraicum nomen. voca bulum ſiquidem ſignificans pocius ꝙͣ exprimēs ineffabile gaudium ab hac vitā peregrinū gau dium videlicet angelorum et hominium in etna felicitate let ancium. quod nec oculus vidit. nec auris audiuit. nec in cor hominis aſcen. Cuius verbi expoſitio ẜm Innoc̄. iij. ex centeſimo duo decimo pſalmō habetur cui cum all̓a premittat̉ in titulo. ſtatim psͣ. exponendo ti tulum incipit. Laudate pueri dominum. Vnde ẜm eum alleluia interpretatur. laudate pueri dominum. Augꝰ. vero ſic exponit. Al. id eſt ſaluum. le. id eſt me. lu. id eſt fac. ia. id eſt domine. Hieronimus ſic. alle. id eſt cantate. lu. id eſt laudem. ia. id eſt ad dominum. Gregorius ſic. alle. pater. lu. filius. ia. ſpūſſanctus. vel alle. id eſt lux. lu. id eſt vita. ia. id eſt ſalus Magiſter petrus anthiſiodoren. ſic. al. id eſt altiſſimus. le. id eſt leuatus eſt ī cru ce. lu. id eſt lugebant apoſtoli. ia. id eſt iam ſur rexit Petrus manducator dixit ſuper apocalip. et auguſtinus in gloſa pſalterij. ꝙ alleluia ver bum eſt imperatiui modi. et ſonat. allelu. id eſt laudate. ia. id eſt vniuerſalem. vel ia. id eſt inui ſibilem ſcilicet deum. quaſi laus inuiſibilis det et quoniam alleluia future beatitudinis. quaſi proprium eſt vocabulum. merito magis eo tem pore id eſt paſcali frequentatur. quo xp̄us re ſurgens eiuſdem beatitudinis ſpem nobis tri buit et promiſſum. prout ibi dicetur. Qd̓ enim alijs temporibus caneretur ad miſſam olim ec cleſie romane conſuetudo non erat. ſed a beato gregorio conſtitutum. ȳmo pocius reſtitutum eſt. Nam cum prius tempore daniaſi pape fuiſſꝫ eadem conſuetudo defecerat. Hieronimus dicit ꝙ alleluia dicatur in miſſa tractum eſſe de eccle ſia hieroſolimorum Canimus igitur alleluia pꝰ graduale canticum videlicet leticie poſt luctum penitencie ſumopere intentes exprimere mag nitudinem conſolationis que repoſita eſt lugo tibus. Iuxta illud. Beati qui lugent. quoniam ipſi conſolabuntur. Iubi lantes pocius ꝙͣ canen tes vnāqꝫ breuē digni ſermonis ſillabā i plures neuinas protrahimus. vt iocuūdo auditu mens attonita repleatur. et rapiatur illuc vbi ſemꝑ erit vita ſine morte et dies ſine nocte. Eſt enim alleluia modicum in ſermonē. et multum in neu ma. quia gaudium illud magis eſt qͣm poſſit ex plicari ſermone. Neuma enim ſeu iubilus qui fit in fine exprimit gaudium et amorem credentiū et quanta leticiā et laus ſecuta ſit per fidem pre dicatione audita Iuxta illud. Audiuit et letata eſt ſion. ⁊cͣ. Et in canticis. Exaltabimus et leta bimur in te. Quid ſit neuiiā dicetur in ꝓhemio quinte partis Quando autem dicitur ſequentia non dicitur neuiia poſt alleluia. prout ſub titu lo de ſequentia dicetur. Poteſt etiam alleluia referri ad exultacionem eorum qui de miraculis xp̄i gaudebant laudantes dominum et dicentes quia vidimus hodie mirabilia. et quia viſitauit domiinus plebem ſuam. tunc enim cantabatur in iubilo alleluia. quia omnis plebs vt vidit dedit laudem deo et gaudebat de vniuerſis que glo rioſe fiebant ab eo. Hinc eſt ꝙ a ſeptuageſima vſqꝫ ad paſca non cantatur alleluia. quia temꝑe triſticie non debet decantari carmen leticie. ꝓ ut ibi in prohemio ſexte partis dicetur. Porro ꝙ all̓e interpoſito verſu repetit̉. et ſic bis ī mi ſſa dicitur. deſignat eterne vite gaudium. et ꝙ interiecta leticia ſancti geminaꝫ glorificationis ſtolam accipient anime videlicꝫ et corꝑis. Nam ẜm ſtolam mentis ſeu anime exultabunt ſancti ī glo. le. in cū ſ. ⁊cͣ. ẜm ſtolam carnis fulgebunt et tanꝙͣ ſcintille in arundineto diſcurrent. de ſ. dicetur in ſexta parte ſub ſabbatbo in albis. Verſus ergo nihil ſiniſtrum aut triſte ſꝫ totum iotundum et dulce debet ſonare quales ſunt illi Dominus regnauit decorem. Sominus regna uit exultet terra. Iubilate deo. Iuſtus vt palma florebit. ⁊cͣ. Quonam abſterget deꝰ oēꝫ lacri mam ab oculis ſanctoꝝ. vt iaꝫ n. e. l. n. t. q. p. t

Verſus qͦꝫ dr̄ a reuertendo eo ꝙ per eum reuer timur ad all̓a qui poſt all̓a ſequitur. quia ſigni ficat oꝑationem que laudi ꝯiungi dꝫ. qꝛ non bn̄ deum laudat qui bene oꝑari ceſſat Per hoc ꝟo ꝙ all̓a cum neuiia repetitur laus et gaudium in effabile patrie ſignificatur. In nonnullis ecc̄ijs alleluia cantatur a pueris. graduale a magnis. vt notētur ꝙ ex ore infantium deus ꝑficit lau dem. et psͣ. Laudate pueri dn̄m. cꝰ psͣ. ti. e all̓a Illi em̄ qui pueri ſunt laudi xp̄i ꝯueniūt. fortes em̄ in fide et in tollerando aduerſa. q̄ pugnare pn̄t ꝯtra amalechitas graduale dꝫ cantari. Circa hoc notandum eſt ꝙ cantoꝝ alij ſunt qui in choro cantus voce magna diſtribuunt. hi ſūt rectores eccleſie qui deū laudant. et alios ꝟbo et exemplo ad laudandū inuitant. Alij ſunt pue ri. qui graduale in gradibus cantant. hi ſunt actiui de virtute in virtutem in caritatis gradi bus aſcendentes. qͥ dum graduale inchoāt alios ad ꝯpunctionem inuitant. Dum verſum ꝯcinunt ad ſe redeuntes ſuas cogitationes accēdunt. ⁊ dum illum finiunt ſe bonū certamen certaſſe. ⁊ curſū inſinuant conſumaſſe. Alij ſunt ꝑfecti viri qui in alijs eccleſijs all̓a vel tractus in pulpitis ꝯcinunt Hi ſunt contemplatiui carnē affligen tes ⁊ mentē excedentes quoꝝ ꝯuerſacō eſt īce lis non eſt hic hoīm ſꝫ angeloꝝ ¶ Sequenciā ve ro non illi ſoli decantant. ſꝫ chori conmuniter iu bilant. qm̄ iubilus eternus et in effabilis ange lis erit ꝯmunis et hoībus. Deberet etiam all̓a ī gradibus et verſus orientem decantari. et qm̄ vitam ꝯtemplatiuam ſignificat dꝫ legi in alci ori loco ꝙͣ rn̄ſorium quod actiuam deſignat. Rurſus in qͥbuſdam eccleſijs cantans all̓a. ſumit aliquid in manu vt inſinuet ſe deum non ſolum voce ſꝫ et oꝑe collaudare ſeu manꝰ ducit. iuxͣ psͣ Omnes gentes p. m ¶ Inpleriſqꝫ etiam eccleſijs alleluia de trinitate cantant in dn̄icis diebꝰ ſcꝫ Bn̄dictus. vel qualis pater. vt fidem hylariter profitentes ad ſpem perueniant. Et attende ꝙ alleluia dn̄icalia a penth̓. vſqꝫ ad aduentū ſepe omittimus. qm̄ aliter et al̓r in alijs et in alijs gͣ dualibus diſponuntur. Ea igit̉ diligens cantor attendat ⁊ diligenter vinuerſitatibus offitioꝝ ¶ Dn̄ica Septuageſime vſqꝫ ad vigiliam paſche ſcꝫ in diebus et officijs luctus. qꝛ tūc canit̉ carmē leticie loco all̓a. qd̓ ſignificat exultacioneꝫ habitam de ſpē eternoꝝ dicuntur tractꝰ ex inſtitucōe theleſphori pape Sr̄ aūt tractus a trahendo. qꝛ tractim et cū aſ peritate vocum et prolixitate verboꝝ canitur eo ꝙ miſeriam et laborem pn̄tis incolatus inſi nuant. de quo psͣ. Heu. in. qꝛ. nico. me. p. eſt. In tractibus em̄ repn̄tatur longa ſanctoꝝ patrū expectacio et iudeoꝝ captiuoꝝ meror et afflic tio qui tꝑe babilonice captiuitatis ſedentes ſuꝑ flumina babilonis et flentes in ſalicibus ſua or gana ſuſpenderunt. quod tp̄s eccleſia repn̄tat. a. lxx. cantica leticie ſubticendo et tractus dicem do Tantum autem intereſt inter alleluia et trac tum. quantum inter leticiam et tribulationem. Item tm̄ intereſt inter rn̄ſorium cui omnes re ſpondent. et tractum cui nemo. quantum inter actiuam et ꝯtemplatiuam vitam. Eſt autem tra ctus medius inter reſponſorium et alleluia. vt dicētur in ſexta parte ſudti. de ſeptem diebus poſt paſca Porro tractus quia gemitum et can ticum lacrimabile exprimit lacrimas ſanctorum ſiue in actiua ſiue ꝯtemplatiua vita repn̄tat. Vn̄ tractus dicitur. quaſi ſancti ſuſpirantes ab imo pectoris gemitum trahunt. quia licet ſpē gau deant vt mouet alſeluia. tamen hic in valle la crimaꝝ ꝯmorantes habēt irriguum ſuperiꝰ et infecius. quod tractus miſticat. gemit enim fle bi liter pro dilectione ſuperne beatitudinis. et ſuper flumina babilonis ſedentes patrie ſue me mores Item et lacrimas fundunt pro ſnis et ali oꝝ exceſſibus. dum ex vicinitate babilonici flu uij ſeipſos vident ſepe aſperſos et alios ꝑenitꝰ immerſos ipſius fluuij rapiditate ferri deorſū. Sed quia hic ploratus qn̄qꝫ eſt reſpectu ſuꝑm gaudij. quandoqꝫ reſpectu noſtre miſerie. ideo tractus ſimiliter qn̄qꝫ eſt de leticia pro ſuꝑiori irrigūo. vt de profundis et alijs hmōi. De vtro qꝫ irriguo tractat greg̓. ni li. iij. dyalogorum. .c. xxxiiij. Et eſt aduertendum. quia poſt duos tractus tribulationis ſequitur tractus leticie. prout ſub dominica ſeptuageſime et dominicis ſequentibus videri pōt. et hoc ideo qꝛ pꝰ duos dies ſepulture domini occurrit tercius reſurrec tionis Rurſus qꝛ gaudiū ſct̄oꝝ non ē hic plenū et ꝯtinuum ſꝫ ſepe interrumpitur. ideo eccleſia quandoqꝫ interponit tractum vt in tꝑe ſeptua geſimali. et cum in ſabbato paſcali poſt alleluia ſequitur tractus. quia hoc gaudium non expe dit ſine fletu In ſabbato tamen in albis duplicat̉ alleluia. quia in eterna vita perfectum erit gau dium glorificata carne cum anima et com pleta reſurrectione ſanctoꝝ cum reſurrectione xp̄i Sane in dn̄ica ſeptuageſime vſqꝫ ad quartaꝫ fe riaꝫ cineꝝ dicunt̉ tractus ſolum in dn̄icis diebꝫ eo ꝙ ppl̓s tunc melius ꝯuenit in eceleſia. qui in diget edoceri qualiter captiuitatem dyabolicaꝫ perbabilonicam ſignificatam dꝫ deplorare Tra ctus em̄ tp̄s babilonice captiuitatis repn̄tat. ſꝫ poſt dictam feriam que eſt caput ieiuninꝝ mā gis frequentatur. quia tunc magis eſt tempus meroris et afflictionis. vtpote ordinatum ad excutiendum iugum dyabolice captiuitatis per merorem ꝯtricionis et humilitatem ꝯfeſſionis atqꝫ aſperitatem ſatiſfactionis que precipue in ieiunio vigeritt Sꝫ et lꝫ dominica dies reſurec tionem figurētur. tn̄ in dominicis ſeptuagēſime cantica leticie ſubticentur. et tractus dicuntur. quia iudei toto ſeptuagenario babilonice cap tiuitatis ꝯtinue afflicti fuer̄t ⁊ nos in iſtiꝰ vite ſeptuagenario que ꝑ ſeptenariū. et ꝑ ꝯſequēs per ſeptuagenarium ducitur ꝯtinue dolores. et miſerias experimur donec ad octauam vere cū

perfecte et non figurate reſurrectionis per xp̄i miaꝫ veniamus Poſtremo ꝯſiderandum eſt ꝙ vſus ſequentiaꝝ bmni ⁊ bini ſub eodem cantū di euntur. quod ideo ꝯtingit. quia vt plurimū bini per richmos ſub partibus ꝯponuntur. quod in verſibus tractuum non reperit̉ qui ex ſacra ſcrip tura vt plurimum ſumuntur; ideoqꝫ in tanto ne queunt ꝯbinari Rurſus illi ſub vno cantū ꝯbi nantur ad notandum ꝙ exultacio ꝟe caritatis ī vno deo perficitur. ſequentia em̄ exultacionem. ꝯbinatio caritatem deſignat. verſus vero trac tuum. quia merorem ſignificant. ſingulariter de cant antur. iuxta illud psͣ. ſingulariter ſum ego donec tranſeam. Hiero. ſolus ſedebam qꝛ amari tudine plenus eram Non eſt etiam omittendū ꝙ licet regulariter graduale vel alleluia imme diate ſequātur epl̓aꝫ. ne nos muſicus ille repre hendat. d̓ Cantauimꝰ et non ſaltaſtis lamentaui mus et non planxiſtis. Alleluia em̄ cantat̉ pro ſaltacione. graduale pro planctu ſubiungit̉ pe nitencie. hoc tn̄ fallit̓ in ſabbatis quatuor tꝑm et in quarta et in ſextis ferijs maioris ebdomāde et in quibus tractus immediate ſequitur epl̓am et hoc ideo. quia in illis diebus muſicus ille nob̓ aufertur. Nam in dicta quarta feria venditur. ⁊ in ſexta crucifigitur. quod in dictis ſabbatis. qͦ ad quit repn̄tatur. et ideo ad maiorem luctum inſinuandum tractus in illis immediate epl̓aꝫ co mitatur Qd̓ aūt tractus maiorem inſinuet luctu ꝙͣ graduale. per hoc innuitur ꝙ nunꝙͣ cū all̓a cantat̉. niſi ob ſpētialem cāꝫ in ſabbatō paſcali Oſt alleluia proſa ſeu ſequentia dr̄. quod eſt ſimiliter canticum exultacionis. ad nō tandum geminam glorificationis ſtolaꝫ uam ſancti accipient. prout iam premiſſum eſt Cantatur aūt ſequentiā ab oībus ſimul ī choro vt notetur ꝯcordia caritatis. talis em̄ laus deo placet. Vnde in cant. Vulneraſti cor meū ſoror mea ſponſa mea ī vno oculoꝝ tuoꝝ Ideo dicit ī vno vt notētur ꝯcordia et voluntas vniformis quia laus ſic facta eſt cibus delicatiſſimus deo. hͦ eſt tunica illa inconſutilis. quam deus non patit̉ ſcindi. de hoc dictum eſt ſub ti. de all̓a. et dicet̉ in prohemio. v. partis. vbi de antiphonis agit̉ Nocherus abbas ſancti galli in teuthonia pͥmo ſeq̄ntias ꝓneumis ipſiꝰ all̓a ꝯpoſuit et nicolaꝰ papa ad miſſas cantari ꝯceſſit. ſꝫ et hermannus ꝯtractus teuthonicus inuentor aſtralabij ꝯpo ſuit ſequentias illas. Rex omnipotens. et Sct̄i ſpūs. et Aue maria. et antiphonam Alma redēp toris mater. Et ſymon bariona. Petrus vero cō poſtellanus epiſcopus fecit illam. Salue regi na. Quidam vero rex francie robertus nomine. ꝯpoſuit ſequentiam illam. Veni ſancte ſpūs. et ymnum. Chorus noue hieruſalem. Antiqͣn̄tus em̄ mos erat vt ſemper alleluia cantaretur cū neuina. ſꝫ poſtea dictus papa inſtituit loco illiꝰ neuine in precipuis feſtiuitatibus ſequentias di ci. Quando ergo non dicitur alieluia. non debet ſequentia dici qm̄ loco neuine eius dicitur et idē ſignificat quod neuina. ſcꝫ eterne vite gaudium et delitias que nullo verbo exprimi poſſunt. et ideo per neunia que eſt vox non ſignificatiua in telliguntur Et inde eſt ꝙ quedam ſequencie an tique ſolent verba noua et incognita habere ⁊ inuſitata. tum quia celi gaudium ſecretum atqꝫ incognitum mortalibus eſt. tum quia nobis in cognitus eſt modus laudandi deum in patria. tum quia iubilus cordis in pn̄ti vita incognitꝰ eſt ad plenum. tum quia omnia noua ſunt pulcri tudine decorata Hodie vero ſequentie cum vo ce ſignificatiua dicantur ad notandum ꝙ in illa magna feſtiuitate vite eterne iubilus plene ſcie tur. Sequentie vero eterne vite miſticant lau des. Iuxta illud. Beati qui babitant in domo tua dn̄e. ⁊cͣ. Habet verba laudiflua. et dulcem atqꝫ ſuauem cantum. quia ibi omnia erunt ple na laude et melodia celeſtis orgam habūdabit dulciflua leticia. quia ſicut letancium omnium habitacio erit ibi ¶ Rurſus qm̄ laudes eternita tis verbis humanis plene non reſonantur. ideo quedam ecclelie miſtice neumatizant ſequentias ſine verbis. aut ſaltem aliquos verſus eaꝝ. nul la enim erit ſignificatio verborum neceſſaria. vbi ſingulorum corda patebunt ſingulis intu entibus librum vite. et vbi idem erit teſtis accu ſator et iudex. Et nota ẜm yſido. ꝙ proſa eſt ꝓ ducta oratio a lege mētri reſoluta ſic dicta ex eo ꝙ ſit profuſa. Sequentia vero dicta eſt. quia neuina iubili ſequitur. et hic et in euangelio di citur ſequentiā. e. in numero ſingulari ¶ De mutacione ſacerdotis. R. Actenus dum epiſtola lecta fuit ⁊ cho ro graduale pſallente ſacerdos taci tus ad dextraꝫ partem ſedebat altaris inſinuans ꝙͣiohanne predicante xp̄s qd̓ammodo tacebat. quia non predicabat aperte. ſꝫ dictur? euangelium ſurgit. quia vt euangeliſta tradit. Poſtꝙͣ ioh̓es traditus eſt venit hieſus in gali leam predicans euangelium regni dei. et qm̄ ſe des victoris eſt ſeſſio ſacerdotis. victoriam xp̄i recte ſignificat. qui poſt ieiunium vicit dyabo lum. Nam reliquit eum temptator et acceſſerūt angeli et miniſtrabant ei. Poſt dictam gͦ ſequen tiam ſurgens ſacerdos. et ad ſiniſtram altaris ꝑ tem accedens pronunciat euangelium. ſignifi cans ꝙ xp̄s non venit vocare iuſtos ſꝫ pct̄ores. Iuxta quod ip̄e in euangelio dixit. quia non in digent qui ſani ſunt medico. ſꝫ qui male habent Per dextram em̄ iuſti. per ſiniſtram vero pecca tores ſignificantur. ꝓpter quod dn̄s in iudicio ſtatuēt quidem ouēs a dextris. edos a ſiniſtris. De hoc dictum eſt ſub ti. de orationē. Quidam tn̄ dixerunt ꝙ ideo ſacerdos in principio miſſe confiſtit ad dextra incum vero pronunciat euan gelium conuertitur ad finiſtram. et circa finem iteꝝ redit ad dextram. qꝛ cultus dei pͥmo fuit ī populo iudeorum et iudea tunc erat a dextra.

Deinde iudeis non credentibus. et verbum dei tanꝙͣ indigni reſpuentibus cultus dei tranſiuit ad gentes adquas appl̓i tranſierunt et tūc iudea fuit a ſiniſtra parte. ⁊ circa fineꝫ reuertet̉ iteꝝ ad iudeos ad predicationem enoch et h elie qui ꝯuertent corda patꝝ in filios. qm̄ in diebꝫ illis ſaluabit̉ iuda et reliqͥe iſrahel ſalue fiant. qͥ em̄ primo dixerat In viam gentium ne abieritis. pꝰ ea precepit dicens. itē in orbem vniuerſum. qꝛ gͦ predicatio ꝑuenit etiam ad illos qͥ in ſiniſtra parte fuer̄t dum ſiccato Gedeonis vellere. nos aream irrigauit. merito in parte ſiniſtra legit̉ euangelium. ſicut in ſe. ti. dicet̉. Vnde ꝟſus. Eſt rō cur pars altaris dextra in ſe. Principium fi nemqꝫ tenet mediumqꝫ ſiniſtra. Dextra iudeos. gentiles leua figurat. Cepit ab his. defert̉ ad hos. refertur ad illos. Nr̄a fides. et erunt om̄es in fine fideles. Sed cum ſacerdos qͥ pronunciāt euangelium repn̄tat perſonaꝫ xp̄i qui non pre dicauit gentibus ſꝫ iudeis. iuxta quod ip̄e dicit ī euangelio. Non ſum. m. m. ad. o. que per. d. iſr. Vtrum illud recte dicatur prudens auditor ad uertat de hoc dictum ſub ti. qualiter ep̄s vel ſa cerdos. ad ꝙͣcunqꝫ vero altaris partem ille ſe tranſferat. miniſtri eum retro ſequuntur. ꝓut dictum eſt ibidem e Euangelio. R. Vpra proxime tactum eſt qͣliter ſacer dos non ſolenniter celebrans ip̄emet euangelium dicit Vmi qn̄ ep̄s vel ſacer dos celebrat cum mīſtris cuncta ſolenniter per aguntur. tunc em̄ in qͥbuſdaꝫ ecc̄ijs vt romē dya conus dextra manu pontificis oſculata cōdicem euāgelij ſumit de altari illum ſubdyacono ad fe rendum tradens pꝰ ea bn̄dictioneꝫ poſtulat ab ep̄o vel a ſacerdote. et ei bn̄dicitur. In alijs tn̄ ecc̄ijs prius benedictionem poſtulat ꝙ cōdiceꝫ ſuſcipiat de altari. Data itaqꝫ bn̄dictione proce dit dyaconis ad pulpitum per dextram parteꝫ chori. quē precedit ſubdyaconꝰ cū textu euan zelij. et illum precedit thuribl̓m cum incenſo. Et ante thuriferarium ceroferarij cum faculis accenſis. ante illos in qͥbuſdam ecc̄ijs crucis vex illum. ſicqꝫ pulpitū aſcendit et euangelium inci pit. qͦ dicto ad ep̄m vel ſacerdotem ſil̓ redeunt que ſingula proſequem̉. Notandum eſt aūt ꝙ ī quibuſdaꝫ ecc̄ijs in precipuis feſtiuitatibꝰ dya conus proficiſci volens ad legendum euangeliū incipit antiphonam q̄ eſt in nocturnis ſuꝑ bene dictus. et dum ip̄e accedit ad pulpitū illa can tatur et finitur a choro vt notetur caritas. et cantatur ſine neuiia ad notandum ꝙ deus non ꝑ cipit nos hr̄e niſi ſimplicem caritatem. Sane iā figura mutat̉. naꝫ dyaconus qͥ prius repn̄tabat ꝓph̓aꝫ iam repn̄tat euangeliſtaꝫ. ꝙ lex et ꝓph̓e vſqꝫ ad ioh̓eꝫ. et ex eo regnum celoꝝ euangeli zatur. ideo aūt euangeliū legit̉ vt velud xp̄us pꝰ legeꝫ ꝓphetias et psͣ. ore ſuo predicauit. ita pꝰ epl̓aꝫ rn̄ſorium et all̓a per illud ppl̓o p̄dicacō eꝰ annuncietur. Et dr̄ euangelium quaſi bonus nuncius. ab eu quod eſt bonum. et angelus qd̓ ē nuncius. eſt em̄ euangeliū xp̄i ⁊ apl̓oꝝ p̄dicacō nunciat qͥdeꝫ vitaꝫ pꝰ morteꝫ. reqͥem pꝰ laborē. regnū pꝰ ẜuitiū. Eſt aūt ſciendū ꝙ ſic̄ p̄eminet caput ceteris corꝑis mēbris. et illi cet̓a mēbra ẜuiunt. ſic et euangeliū principale eſt oīm q̄ ad offm̄ miſſe dicunt̉. et toti p̄eminet offō miſſe. ⁊ q̄cunqꝫ ibi cantant̉ et legunt̉ illi ꝯſenciunt ī in tellectuali rōne. ꝓut in. vj. ꝑte ſub dn̄ica qͣlibꝫ dicet̉ Syaconꝰ gͦ primo dextrā manū pontificis oſculat nihil dicens. qꝛ p̄dicator euangelizare dꝫ pro gl̓a eterna. de qͣ ſponſa dr̄ in canti. Bext̉ illiꝰ āplexabit̉ me. naꝫ et angl̓s qͥ reſurrectōis xp̄i gl̓aꝫ ven̓at nunciare ſedebat in dextra ſtola candida cooꝑtus. In alijs tn̄ ecc̄ijs non oſculat̉ ſꝫ ſolū inclinans bn̄dictōꝫ poſcit Ymi ſubdyaconꝰ vel dyaconꝰ non manus ſꝫ pedēs rōm pon. oſcū lat̉. vt ſūmo pon. ſūmaꝫ exhibeat reue̓ntiaꝫ ⁊ eū illius on̄dat eſſe vicariū cꝰ pedēs oſcalabat̉ ml̓r illa q̄ fuerat in ciuitate peccatrix. Adorandū ē em̄ ſcabellum pedū eꝰ qꝛ ſct̄m eſt. cꝰ etiaꝫ reſur gētis a mortuis pedēs ml̓res tenētes adorauer̄t Gn̓al̓r em̄ nemo dꝫ manū ſūmi pon. oſcuſari. niſi cū de manibus eꝰ aliqͥd accipit. vel cū ad manꝰ eꝰ aliqͥd tribuit vt on̄dat̉ ꝙ ex vtroqꝫ debemꝰ ei gr̄as agere. qͥ ſic̄ ſꝑ dat ꝓpria ſic nunꝙͣ recipit aliena. qͣs oblacōes Ro. pon. recipiat ſub ti. de oblationibus dicet̉ Subſeq̄nter dyaconꝰ textū euangelij ſumit de altari. qꝛ de ſion exibit lex et verbum dn̄i de irl̓m nō vtiqꝫ moſayca lex qͦndā exiuerat de monte ſinay ſꝫ euangelica. deqͣ ꝓph̓a ait. ecce dies veniūt dic̄ dn̄s. ⁊ ꝯſumabo teſ. no. sͣ domui iſrahel et sͣ domū iuda Sumit̉ etiaꝫ lib̓ de altari qm̄ apl̓i de altari euangeliū acceper̄t. cū p̄dicātes paſſionē xp̄i euāgelizabāc vl̓ altae̓ in hͦ loco ſigͥficat iudeos a qͥbꝰ tranſfert̉ regnū dei et dat̉ genti facienti fructū eꝰ. Et ex eo ꝙ li ber ſumit̉ de altari notat̉ ꝙ euangeliū ē verbū dei. qd̓ per altare ſig̓ficat̉. ẜm illud exo. xx. alta re de terra facietis mihi Sumit aūt illū vt qͥdā volūt de dext̉ ꝑte altaris. qꝛ eccīa de iudeis a qͣ nr̄a ſumpſit exordiū antiqͥtꝰ fuit a dextris. ⁊ po nit euꝫ in manu ſinſtra dextrā ſupponēs. iuxͣ illd̓ Leua eꝰ ſub capite meo ⁊ dextͣ eꝰ āplexabit̉ me Et hͦ ꝓpter triplicē cāꝫ. pͥmo qꝛ enāgeliſta docꝫ celeſtia. q̄ ꝑ dextrā terenis. q̄ per ſiniſtram in telligunt̉ ſupponi Scd̓o niclinat̉ lib̓ ſuꝑ ſiniſtꝝ humeꝝ. ad notandū ꝙ xp̄i p̄dicatio de gentili ppl̓o tͣnſibit ad iudaicū. yſa. xx. c. in diebꝫ illis ſal uabit̉ iuda. Tercio qꝛ ī vitā tꝑali q̄ ꝑ illaꝫ ſigͥfi cat̉ ncc̄e eſt euangeliū p̄dicare. ⁊ textꝰ euāgelij in qͥbꝰdaꝫ ecc̄ijs ornat̉ exteriꝰ argento et lapi dibus. ꝓut dc̄m eſt in ꝑte. iij. ſub ti. de legalibꝫ indum̄tis. Liber aūt ip̄e ab aduētu ſac̓dotis ad altare donec euāgeliū legat̉ ſuꝑ altare remāſit qd̓ ꝙͣtū ad hͦ ſigͥficat irl̓m. qm̄ euangelica doc trina primū in irl̓m facta eſt. et ibi ꝑmanſit ab aduentu dn̄i illud donec publicaret̉ gentilibꝫ. Iuxta illud. de ſion exibit lex. vt. jͣ. Hieruſalē em̄ eſt locus paſſionis q̄ ꝑ altare etiam ſignificat̉.

Conſequenter bn̄dictionem poſtulat. qꝛ nullus dꝫ predicare niſi mittat̉. iuxͣ illud apl̓i quō pre dicabunt niſi mittant̉. et dn̄s inquit apl̓is. Ro gatē dn̄m meſſis vt mittat operarios in meſſem ſuam. Iſa. aūt cū audiſſet vocē dn̄i dicentis. quē mittaꝫ et quis ibit ex vobis rn̄dit. ecce ego ſum mitte me. dixitqꝫ dn̄s vade. et dic ppl̓o huic. au dite audientes. ⁊cͣ. Rurſus hmōi bn̄dictioneꝫ p̄ figurauit qͥ moyſes aſcendens in montē accepit tabulas et bn̄dictionem ⁊ ppl̓o mandata ꝓpoſuit Et dn̄s etiaꝫ bn̄dixit ordini dyaconali. cui dedit ſpm̄ſanctū et miſit ad predicandū ꝑ vniuerſum orbem. Pontifex gͦ vel ſacerdos viſibil̓r bn̄dicit dyacono qͥ lecturꝰ eſt euangeliū qd̓ non fecerat ſubdyacono lecturo epl̓aꝫ. qꝛ xp̄s inuiſibilis ma nens legē et ꝓph̓as q̄ per epl̓aꝫ ſi gͥficant̉. inui ſibil̓r miſit. ſꝫ poſtꝙͣ in terris viſus. et cū hoībꝰ ꝯuerſatus eſt. apl̓os et euangeliſtas viſibiliter miſit et docuit. euntes inqͥt predicate dicentes. Aꝓpͥmqͣbit regnū celoꝝ. Illi aūt egreſſi circū ibant caſtella euangelizantes ⁊ eūtes vbiqꝫ Et mittit eū ad legendū euangeliū. ad notandū ꝙ xp̄s miſit apl̓os ad predicandū regnū dei. dyaco nus aūt ea q̄ ſibi in bn̄dictōe dicunt̉. ꝯſiderās ſe corde puꝝ ore md̓m. et oꝑe caſtū ſtudeat ſe ex hibere qͣtenus ſacroſct̄m euāgeliū poſſꝫ digne proferre. qꝛ puteus aqͣꝝ viuenciū.i. euāgelica predicatio nō fluit impetu.i. liber de libano. i. de corde caſto et ore candido. Non em̄ eſt ſpecio ſa laus in ore peccatoris. ȳmo pct̄ori dixit deus Quare tu enarras iuſticias meas ⁊ aſſumis teſtā mentū meū per os tuū. et ideo ſigno crucis mu nit̉. Seinde licentia et bn̄dictōe obtentis. et in ſuꝑ cruce impreſſa vt ſecurus incedat procedit ad pulpitū cū ſilentio. inclinato capite. nihil in quibꝰdaꝫ ecc̄ijs ferens. ꝓpter illud qd̓ dn̄s ipſe precepit apl̓is qͦs miſit ad p̄dicandū regnū dei. nihil inqͥt tuleritis in via et nemīeꝫ ſalutaueri tis In alijs tn̄ ecc̄ijs dyaconꝰ fert libꝝ vt iaꝫ di cet̉. ſꝫ ꝑueniens ad ambonem ſalutat qͣſi intrans domū cui offert pacem vt jͣ. dicetur. et tranſit per dextram partem chori ad ſiniſtram. et liber euangelij de dextra ad ſiniſtram tranſfertur. ⁊ ibi legit̉ quia de ſion exibit lex vt ſupra. Iudea em̄ reſpuente verbum dei. apoſtoli tranſierunt de iudeis ad gentes. et poſtea predicatum eſt gentibus. que per ſiniſtram nitelliguntur. Vn̄ apoſtolus ad hebreos. Vobis oportebat prius predicari verbum dei. ſed quoniam repuliſtis illud. et indignos vos iudicaſtis. Ecce conuer timur ad gentes. de hoc ſupra in ti. proximo In eccleſia romana et in quibuſdam alijs ſubdya conus per vnam viam et dyaconus per aliam in pulpitum aſcendit. quoniam ille docendo et iſte diſcendo in augmentum ſciencie procedit. et qꝛ miniſtrator per meritum operis. et predicator per meritum oris in augmentum iuſticie pro greditur. Vnde pſalmiſta. Iuſtitia tua ſic̄ mon tes dei. per eandem tamen viam deſcendentes ad pontificem reuertuntur quia per finalem per ſeuerantiam pertingunt ad primum. ſic̄ dn̄s ait. Qui perſeuerauerit vſqꝫ in finem. ⁊cͣ. Et quia p̄ dicatio ſine oꝑe non ſufficit. cepit enim hieſus facere et docere. ideo predicator ꝑ eandē viam reuertitur per quaꝫ acceſſerat miniſtrator Pre terea ideo lecturus auangelium ab vna ꝑte pro greditur et aſcendit. iuxta illud euangelij. per aliam viam reuerſi ſunt in regionem ſuam. qm̄ apoſtoli prius predicauerunt iudeis. et poſtea gentibus. ẜm illud apoſtoli. qꝛ repuliſtis ꝟbū dei. et indignos vos fe. ⁊cͣ. ¶ Sane dyacōnum ſubdyaconus antecedit. quia iohannes et eius predicatio xpriſtum et eius predicationem pre ceſſit portans in quibuſdam eccleſijs puluiar. quod libro ſupponat. ¶ Per puluinar quidem. quod feſſo ſupponit̉ per quietem ſignificat̉ vite ſo latium ſiue tꝑalia. quaſi diceret. Si vobis ſe minemus ſpūalia non eſt mirum ſi a vobis mēti mus carnalia. Nam ſcd̓m apoſtolum prima ad Chorinthios. eorum qui altari ſeruiunt cum al tari participant Dignus eſt em̄ operarius mer cede ſua Math. x. et dominus precepit in lege Non claudes os bouis triturantis. Rurſus pul uinar ſupponitur euangelio ad notandum ꝙ ſu aue eſt iugum dn̄i. ſiue onus euangelij illud por tare volentibus. Vnde in matheo. Iugum meū ſuaue eſt et onus meum leua. Huic iugo qui ſu bicitur omnia ſubiecta habet. ẜm auguſtinum. Puluiar ergo ſuauitas et dulcēdo ī mandatis dei. Vnde ꝓph̓a. Paraſti in dulcedine tua pau peri deus. Et iterum. qͣm dulciā faucibus meis eloquia tua domine. In eccleſia tamen romana dyaconus precedit vt doctor. ſubdyaconus ſe quitur vt auditor. Ille precedit vt predicet. iſte ſequitur vt miniſtret. Poſt lectionem vero ſubdyaconus quaſi ſufficienter edoctus p̄cedit. referens euangelium. quoniam mercedem euan gelij de ſua miniſtracione reportat. Scd̓m illud quod domiius ipſe promiſit in euangelio. Qui recipit prophetam in nomine prophete. merce dem prophete recipietquem ideo premittit dy aconus ad pontificem vt on̄dat ſe fructū predi cationis referre. de quo dn̄s iuſſerat Poſui vos vt eatis et fructum afferatis. et fructus veſter maneat. Ad hec ſubdyaconus librum et pului nar reportans. ſignificat ꝙ predicator bono opere debet vitam ſuam deo offerre Vnde apo ſtolus ad chorint. ix. Omne quodcunqꝫ facitis. aut verbo aut oꝑe. in nomine domini hieſu xp̄i facite. ¶ Premittit qͦꝫ ep̄us ante euangelium thuribulum cum incenſo. quia xp̄i oꝑa preceſ ſerunt eꝰ doctrinam. Iuxta illud. cepit hieſus facere et docere Thuribl̓m aūt cū thure ſigni ficat orationem cum deuotione. quaꝫ tunc maxīe dn̄t habere fideles in audiendo diuinū ẜmonem ¶ Rurſus dyaconus ideo premittit thuribulum quia predicator debet odorem bone opinionis ex ſe mittere. Iuxta illud apoſtoli. Chriſti bo nus odor ſumus ni omni loco. Nam cuius vita deſpicitur reſtat vt eius predicatio ꝯtemnatur

Tercio thuribulum precedit vt ipſius dyaconi or̄o. ſic̄ incen. in ꝯſpectu dn̄i dirigatur Antē thu ribulum vero premittit duos ceropherarios cū faculis accenſis. Primo qꝛ dꝫ deſid̓iū et gaudiū in cordibus auditoꝝ accendere. quatenus et li benter audiant et gratanter obediant. ¶ In quibuſdam tamen eccleſijs thuribulum cereos precedit. qm̄ orationes opera et virtutes de ra tione famam lucem et ſigna precedunt. Iuxͣ illud luce. Luceat lux veſtra. et illud. et virtus exibat de illo et ſanabat omnes. Secundo ſacerdos vl̓ ep̄us premittit ante dyaconum duos accolitos portantes cereos et incenſum. ad notandum ꝙ xp̄s premittebat binos nuncios ante faciē ſuam in omnem ciuitatem et locum qūo ip̄e erat ven turus preferentes choruſcationes miraculorum et odorem virtutum. Vnde reuerſi dixerunt. D omine in tuo nomine etiam demonia ſubiciun tur nobis. facies enim xp̄i ꝯuenienter. hoc in telliguntur apoſtoli. qui normam doctrine ſue populis oſtendebant. ꝓpter quod ipſis aīebat. Qui vos recipit me recipit. Tercio ideo librum euangelij precedunt thuribulum et candelabra quia doctrinam xpriſti virtus et fama preibant euangeliſta teſtante. Exiuit hieſus in virtutem ſpūs in galileam et famā exiuit de illo in vniuer ſam regionem et ip̄e docebat in ſynagogis eoꝝ Quarto ꝓpter cauſam in ſecunda parte ſub ti. d̓ accolito ſcriptam. Rurſus duo cerei illuminati doctores eccleſie per quos eccleſia illuminatur et qui debent habere notitiam vtriuſqꝫ teſta. deſignantur. Hinc eſt ꝙ ipſi cerei plerumqꝫ qui buſdam diuerſoꝝ coloꝝ lineis decorantur. ad notandum ꝙ per doctores ipſos ſacra ſcript̉a diuerſis ſenſibus exponitur. prout dictum eſt in prohemio libri. Si vero linee ip̄e auree vel ar gentee ſint. deſignant ꝙ in ipſis doctoribus ē auꝝ ſapiencie et argentū eloquencie. vel ceret ipſi deſignant duo teſtamenta quibus genus hu manum illuminatur. vel legem et ꝓphetas. qui in quibuſdam eccleſijs dum euangelium legitur in pauimento ponuntur. qm̄ legis vmbra et ꝓ phetaꝝ eniginata per lumen euangelij. etiam ab humilibus intelliguntur. quia per euangeli cam doctrinam lex ⁊ ꝓphecia ꝑenitus euanuer̄t in littera. In quibuſdam tamen eccleſijs in die bus profeſtis vnus puer cum vno tantum cereo dyacōnum precedit. per quod ſignificatur ꝙ pͥ mum xp̄i aduentum qui humilis fuit et ocultus preuenit tantum vnus curſor. ſcꝫ iohannes bap tiſta qui fuit lucerna verbi. in diebus vero feſti uis duo cerei precedunt quia in ſecundo aduētu qui ſolennius erit et manifeſtus duo premitten tur precones. ſcꝫ helias et enoch. qui interfici entur ab antixpoini hieruſalem. quid ſignificat̉ per extinctionem cereoꝝ. De candelabris et etiam cereis aliter dictum eſt in prima ꝑte ſub ti. de picturis. ¶ Antecedit qͦꝫ crux primo ad no tandum ꝙ dyaconus debet predicare crucifixū. Secundo ꝙ qui eum intuetur per fidem ſanat̉. a morſu ſerpentis antiqui. ip̄e em̄ eſt ſerpens in palo. Tercio crux precedit euangeliū. in ſignū ꝙ predicator debet ſequi crucifixum. vnde dn̄s inquit petro ſequere me. ioh̓. xxj. c. ¶ Poſt hec dyaconus ſuper ambonem aſcendit. Dicitur autē ambo ambonis pulpitum vbi legitur euangeliū ab ambio ambis quia locus ille gradibus ambit̉ Sunt em̄ in quibuſdam eccleſijs duo paria gra duum ſiue duo aſcenſus in illum per medium cho ri vnus a ſiniſtris. videlicet verſus orientem. qͦ fiat aſcenſus. alter a dextris viꝫ verſus occiden tem quo fiat deſcenſus. vt premiſſum eſt. vel aſ cendit ab auſtrali parte. Nam xp̄s ad bethel. id eſt bethleem que eſt ad auſtꝝ venit in hieruſa lem. Vnde dicitur. deus ab auſtro veniet Aſcen dit ergo ſuper ambonem ad notandum. ꝙ xp̄us ambit omnes qui cuſtodiunt verbum euangelij et vt poſſit ambiri et ſic melius ab omnibus in telligi. Item aſcendit vt in edito et alta voce an nunciet euangelium tanꝙͣ vbiqꝫ et ab omnibus audiendum. Iuxta illud propheticum. Super montē excelſum aſcende tu qui euangelizas ſion exalta in fortitudine vocem tuam Et dn̄s inquit in euangelio. Quod dico vobis in tenebris dici te in lucem. et quod in aure auditis. predicate ſuper tecta vt imitemur dominum qui in montē aſcendit vt euangelium predicaret. ⁊ aperiens os ſuum docebat diſcipulos dicens. Beati pau peres ſpū ⁊cͣLex etiā in mōte data ē Euangeliū ergo in alto et eminenti loco legitur. quia doc trina euangelicā dilatata fuit vbiqꝫ terrarum. Vnde in omnem terram exiuit ſonus eoꝝ ⁊. ⁊cͣ. Epiſtola vero in loco inferiori. quia lex et pro phete que per illam figurantur clauſi fuerunt in iudea. Vnde notus in iudea deus. ⁊cͣ. Pret̓ ea per epiſtolam predicatio veteris teſtamenti. q̄ humilior. per euaugelium noui teſta. que excel lentior eſt intelligitur. doctrina em̄ xp̄i. vl̓ lex euangelica excellit apoſtolicam. et apoſtolica legalē doctrinam. Vnde apoſtolus ad hebr. vij Lex veniēt ad perfectionem ducit euangelium autem dat ſalutem omni credenti In miſſa tamē pro defunctis non in loco eminentiori. ſꝫ iuxta altare euangelium et epl̓a leguntur. ad notādū ꝙ quantum ſpectat ad defunctos. talia nō ſunt predicationes. que viuis publice fiunt. Ipſis autem cum ſint abſentes fieri nequeunt publice vel occulte. ſed magis ſunt pro ipſis orationes per quas ad xpriſtum qui per altare ſignifica tur appropinquantes eis poſſumus reuelationē aliquam obtinere Legitur etiam de more euā gelium ſuper aquilam. Iuxta illud. Et volauit ſuper pennas ventorum. Et aquila ip̄a ſeu locꝰ in quo legitur in diebus feſtiuis aliquo panno lineo vel ſerico oꝑitur. ad ſignificandum molli ciem cordium xp̄ianorum. Vnde dominus ꝑ pro phetam. Ecce cor carneum dabo vobis. ⁊ ſcribā legem meam in cordibus vr̄is. Locus ꝟo in quo epiſtola legitur non cooꝑitur. ad ſignificandū duriciē cordiū iudeoꝝ. Lecturꝰ aūt euangelium

tranſit ad partem ſiniſtram. prout iam et ſupra ſub titulo de mutacione ſacerdotis dictum eſt. ⁊ opponit faciem ſuam aquiloni. Iuxta illud yſā. xliij. Dicam aquiloni da et auſtro. noli prohibe̓ vt oſtendat nos doctrina euangelij debere arma ri. et predicationem xp̄i ꝯtra illum ſpēaliter di rigi. qui ait. Ponam ſedem meam ab aquilone. ⁊ ſimilis ero altiſſimo. Nam ⁊ ſcd̓m prophetam. Ab aquilone pandetur omne malum ſuꝑ habita tores terre. Rurſus verſus aquilonem euange lium legitur. Iuxta illud quod legitur in canti cis quarto. Aquilo ſurgat.i. dyabolus fugiat. ⁊ auſter veniat.i. ſpūſſanctus accedat. Recte em̄ contra dyabolum euangelium legitur. vt il lum ſua virtute expellat. quoniam dyabolus ni hil tantum quantum euangelium odit. Siquidē aquilo ventus frigidus dyabolum ſignificat. qͥ flatu temptacionum corda hominum a dei timo re ꝯgelat ⁊ refrigerat. Cum ergo fides in euā gelio contineatur. que eſt armatura noſtra ꝯtͣ dyabolum. Iuxta illud. Cui reſiſtite fortes in fide. merito legitur ꝯtra illum. Quandoqꝫ etiaꝫ verſus meridiem legitur. quia doctrina xp̄i que primo fuit inter iudeos. et nunc inter gentes. ad eos in fide redibit. Hi vero qui eum inuenien do preceſſerunt reſpiciunt ad euangelium. ⁊ ad faciem recitantis. prout ſub epiſtola dictum eſt Deinde lecturus euangelium ſalutat populum. vt illum ad audiendum verbum dei attentū red dat dicit. dominus vobiſcum. oſtendens etiam ꝑ hoc ſe orare vt dominus ſit cum eis. et obẜuans quod dominus iuſſit. In quamcunqꝫ domum in traueritis primum dicite pax huic domui. Cho rus vero ⁊ populus quaſi redditus attentus ad illum. et ad quamcunqꝫ partem euangelium le gitur ſe vertunt. quia omnibus propoſitum eſt Itē in mundum vniuerſum predicate euangeli um omni creature. id eſt homī pro qͦ facta ē oīs creatura. vel qui hꝫ aliquod participium cum omni creatura. Et reſpondent. et cum ſpū tuo. ſupple vt digne poſſis euangelium legere. acſi dicant. tecum ſit ad dicendum. et ſic mutuo ſe ſa lutant. prout ſub prefatione dicetur. Tanc euangelium ſtando et non ſedendo auditur. ſic̄ ſtatuit Anaſtaſius papa vt ad prelium pro xp̄i fide ſeruanda promptitudo notetur. Vnde luc̓. xxij. Qui non habet gladium vendat tunicam et emat illum. et quia ipſius doctrina ad amorem celeſtium dirigit mentes noſtras. Ad hꝰ modi etiam prmoptitudinem deſignandam quidaꝫ dū euangelium legitur clamides deponunt. et etiā ad denotandum ꝙ omnia temporalia dimit ten da ſunt ꝓpter xp̄m. Iuxta illud euangelij. Ecce nos reliquimus omnia et ſecuti ſumus te. Et ex quo ſtandum eſt apparet. ꝙ nec iacere. nec appo diari debemus euangelium audiendo. Reclina toria ergo tunc relinquuntur. ad denotandum ꝙ non debemus confidere in principibus. nec ſuſtentari in terrenis. quia vanitas vanitatum. et omnia vanitas. dicit eccleſiaſtes. Subaudit̉ ꝯparatione dei. in quem curam noſtram iactate debemus. Et ſcd̓m ipſum anaſtaſium ſtantes cur ui manere debemus vt humilitatem que a dn̄o docetur eciam corpore demonſtremus Auditur etiam capite nudato. Primo vt attencio adeſſe monſtretur. ob quam etiam cauſam quidaꝫ tunc mencionem et genas manu tenent. Secundo vt quinqꝫ ſenſus patuli ſint ad audiendum. Tercio ad notandum ꝙ omnia que ſub vel amine et fi gura in lege et ꝓphetis continebantur ſunt in euangelio manifeſtata In xp̄i enim paſſione ve lum templi ſciſſum eſt. ⁊cͣ. Deponuntur etiam tunc baculi et arma. Primo ne imitemur iudeos in conſpectu crucifixi arundines ⁊ arma ferētes Secundo ad notandum. ꝙ xp̄o predicante oēs legales obſeruantie qua per baculos ſignifican tur depoſite ſunt. Tercio depoſicio baculoꝝ ⁊ armnorm humilitatem notat et xp̄iane perfecti onis eſſe ſe non vindicare. ſꝫ domino reſeruare vindictam. iuxta illud. Mibi vindictam et ego retribuam dicit dominus. Et math. v. Qui te ꝑ cuſſerit in vna maxilla prebe ei et alteram Audi tur etiam euangelium in ſilentio. quia omnia ſo luta ſunt in euangelio que in lege et prophetis promiſſa erant. ¶ Pontifex quoqꝫ ſeu ſacerdos dum euangelium legitur faciem vertit ad illud ad notandum. ꝙ xp̄s predicatores euangelij ſꝑ ad adiuuandum reſpicit. ſtans ſuper ſcabellum. ad deſignandum ꝙ per hꝰ modi predicationem omnis aduerſa poteſtas debellatur. et xpriſti pedibus ſubmittitur. et ſic impletur quod in psͣ dicitur. Sonec ponam inimicos tuos ſcabellum pedum tuorum ¶ Syaconus vero ſtatim poſtꝙͣ ſibi reſponſum eſt. Et cum ſpū tuo. vt cunctos reddat dociles et beniuolos ad audiendum ver bum euangelij. id eſt bonum nuncium nunciantē regnum dei ſubdit. Sequentia ſaucti euangelij thurificans librumēt ſignans ſigno crucis. Et etiam in quibuſdam locis oſculatur librum. q. d hic eſt liber ſeu euangeliū dei. hic eſt liber cru cifixi quem predico. hic eſt liber pacifici. ꝑ quē reconciliationem accepimus. Vnde apoſtolus prima ad chor. primo. Predicamus vobis xp̄m crucifixum. per iicenſi autem funium bona pre dicationis opinio intelligitur ¶ Peinde ſignat ſe in fronte. in ore pariter et in pectore. ſeu in corde. ne dyabolus qui bonis oꝑibus infidiat̉. tollat ei per erubeſcentiam deuotionem de cor de vel ſermonem de ore. ac ſi dicat. ego xpriſti crucem non erubeſco ſꝫ eam ore predico. et cor de credo. quia corde creditur ad iuſticiam. ore autem confeſſio fit ad ſaluteꝫ. Predicamus inqͥt apoſtolus xp̄m hieſum et hunc crucifixū. iudeis quidem ſcandalum. gentilibus ſtulticiā. Et apo ſtolus ad Galat. vj. Michi abſit gloriari. niſi in cruce domini noſtri hieſu xp̄i. Dominus etiaꝫ in euangelio ait. qͥ me erubuerit ⁊ ſermones meos hunc filius hominis erubeſcet. cum venerit in maieſtate ſua et patris ⁊ angelorum ſanctorum Vn̄ in daniele legit̉. Non eſt ꝯfuſio ꝯfitētibꝫ te

Quidam autem ſignant ſe tm̄ in fronte et in pec tore quaſi in vtroqꝫ ſuperliminari. Clerus vero ⁊ populus audito titulo euangelij ſcꝫ ſequentia .⁊c̓. ſiue bono nuntio vertentes ſe ad orientem. ſiue ad altare vt deum qui verus eſt oriens glo rificent quia miſit eis verbum ſalutis ſic̄ legitur in actibus apoſtoloꝝ. et glorificau erunt deum dicentes. gͦ et gentilibus deus penitenciam de dit. et vitam cum reuerentiā et honorē. rn̄dent. Gloria tibi dn̄e. Propoſito itaqꝫ euangelio ad legendum. in quo agitur de gloria et de noſtra liberatione. ſcꝫ qualiter xp̄s dyabolum deuicit. et nos ab ipſius ſeruitute liberauit. ⁊ victor ad gloriaꝫ patris aſcēdit. ipſi auditores euangelij letantes in laudem ſui ſaluatoris ꝯclamant dicē tes Gloria tibi domine. quaſi dicant. gloria tua que nobis in euangelio predicatur nobiſcū ſine fine permaneat et ſꝑ creſcat. et hec dicendo ſig no crucis in fronte in ore et in pectore. ſe ſimil̓i ꝯtra dyabolum muniunt. ne eos impediat in au diendo. In fronte. quia ibi eſt locus pudoris et verecundie. Vnde per hoc ꝙ crucem fronti im primunt. oſtendūt ſe non erubeſcere crede̓ cru cifixum. cꝰ liber legitur. et eū habere et deum et dominū. Per hoc ꝙ in ore ſignant ſignificat ſe crucem domini audacter predicare Per hoc ꝙ ī pectore oſtendūt ſe libēter comꝑati ꝓ noīe xp̄i. qua etiam racōe quidam quādiu euangeliū legitur cum vtroqꝫ pollice ante pectus ſignum crucis figurant. Rurſus nos in ore ſignamus. ad deſignandum ꝙ de verbis euangelij debet eſſe locutio noſtra. In pectore vero ad ſignificandū ꝙ verba euangelij dn̄t nos percuttere in pecto re et in mente. Mox vero poſt factum ſignū cru cis verſus dyaconum audituri euangelium ſe con uertunt. De crucis miſterio dicetur in ꝓhemio v. partis ¶ Forro alicui ſubdyaconus dum legi tur euangelium ſiniſtram manum libro ſuppomi ad notandum ꝙ illi qui ſub tꝑe legis fuerunt. quoꝝ finis ſeu vltimus fuit iohannes. quem ſig nificat ſubdyaconus. et ſi aliqua bona agebant illa tn̄ debilia et infirma erant que per ſiniſtraꝫ ſignificantur qꝛ ſi lex ad gratiam diſponeret tn̄ gratiaꝫ non prebebat. Conuenienter gͦ ſinſtra manus libro euangelij ſupponitur. in quo xp̄i fi des predicatur. ſine qua oꝑa legis nemo ſaluat̉ ARurſus per ſiniſtram manum tꝑalia. per libꝝ euangelij ſpūalia ꝯgrue deſignantur. Manus gͦ ſiniſtra libro ſupponitur. ad notandum ꝙ ſic̄ aīa ſine corꝑe non viuit ita nec ſpūalia diu ſine tꝑa libus ſubſiſtere poſſunt. Terminatur aut euan gelium exaltando vocem in fine. prout ſub epl̓a dictum eſt. et mox illo finito munit ſe dyaconus ſigno crucis. ne dyabolus ſuſceptum ſemen euā gelij de vaſe ſignato ſurripiat. Et deinde euan gelium oſculatur. ad notandum ſe ex caritate et amore euangelizaſſe. Auditores vero ſe verſus orientem ꝯuertunt quaſi ad hieruſaleꝫ gratias agentes. quia inde venit ad nos euangeliū. Iu illud quod dn̄s dixit in euāgelio apoſtolis Vos eritis mihi teſtes hoꝝ in omnes gentes incipi entes a hieruſalem. et ſigno crucis in pectore ſe miniunt ꝯtra dyabolum ne ſemen verbi dei ſuf focetur in eis. Vnde luc̄. viij. volucres celi ꝯme derunt illud. Et ne ſermonem dn̄i rapiat de pec toribus eoꝝ. quaſi dicant. deus nos faciat ī doc trina xp̄i perſeuerare. et vt ſignificet ſe habere in corde quod exprimit ore. Quod etiaꝫ aꝑtius deſignatur in quibuſdam ecc̄ijs in quibus finito euangelio dr̄ amen et bene. quaſi dicant Verum eſt quod in euangelio dictum eſt. quod eſt ꝯtra quoſdam hereticos qui lecto euangelio qͣſi ꝯtra dicentes dicunt falſum eſt. vel amen q. d. Fiat nobis quod dominus in euangelio pollicētur. ī alijs vero ecc̄ijs dr̄ deo gratias. ſic fit pꝰ aliquā lectionem vel tapitulum. Quidam etiam lr̄ati di cunt. Benedictus qui venit in nomine domini. quod eſt finis euangelij mathei quod legitur in feſto beati ſtēphani et in dominica palmarum. In quibuſdam locis cerei qui ſignificant docto res per quos eccleſia illuminatur. ſtatim poſt le ctum euangelium extinguuntur. qm̄ xp̄o in eis loquente poſſunt eccleſiam illuminare. eo auteꝫ tacente. id eſt ſpūſancto ab eis recedentē hͦ ne queunt Preterea euangelij predicatione finita lex et ꝓphētie ceſſabunt. In nonnullis tn̄ ecc̄ijs dum euangelium legitur candelabra cum cereis deponuntur ad terram. ad notandum legem et ꝓphetiam inferiorem euangello eſſe. Conſequē ter ſubdyaconus cōdicem euangelij refert. dya couus vero vacuus redit. vt on̄dat ſe p̄dicacōe finita ꝯtemplationi vacare. veniens autē priꝰ ad legendum euangelium librum in quibuſdaꝫ ecc̄ijs ferebat. ad notandum ꝙ ip̄e nō ſolum de bebat doce̓. ſꝫ et facere. Redit etiam ad epiſco pum ſeu ſacerdotem vnde venit ad notandū ꝙ omnis doctrina a deo eſt et ad ip̄m reuertitur. Vnde ſalomon. Vnde exeunt flumina reuertunt̉ Textus qͦꝫ euangelij ſuper puluinar reportat̉. quia eccleſia vt audiuit euangelium illud ſuauit̉ corde ſuſcepit et letata eſt. Iuxta illud. Audi uit et letata eſt ſion. Et ait. Anima mea lique facta eſt. vt dilectus locutus eſt. Liber quoqꝫ euangelij et thuribulum ad pontificem repor tantur. quia ad eum omnia bona referenda ſunt a quo cuncta procedunt. Ip̄e em̄ eſt finis conſu mans ſꝫ non ꝯſumens. alpha et o primus et noui ſſimus. mitium et finis. Nam et apoſtoli predi catione peracta ad xp̄m ceuerſi ſunt. referentes. ei gratias de miraculis et predicationis effectu Ep̄s vero thus odorat et euangelium oſculat̉. Primo ad notandum. quia quod xp̄s inſpirauit et docuit hoc approbat et acceptat. Deus enim nihil accipit niſi quod efficit. nec remunerat niſi quod donat. quia ſicut cuncta que facit boͣ ſunt ſic nulla ſunt bona niſi que fecit Nam vidit deus cuncta que fecerat et erant valde bona. Scd̓o apertum cōdicem oſculatur. ad ſignificandum ꝙͣ ſcire dꝫ. et nuda ac aperta ſibi eſſe debent q̄ cunqꝫ ſunt in legē. Vnde luc. viij. vobis datum

eſt noſſe miſteriū verbi dei. Et malach. ij. Labia ſacerdotis cuſtodiunt ſcientiam. et legem exqui runt. ſupple ſubditi de ore eius. Tercio quia ip̄e ſolus intrat in ſanctaſanctoꝝ. prout in ꝓhemio hꝰ partis dictum eſt. Quarto quia hmōi oſculū ſignificat affectum amoris ad euangelium. qui precipue ī epiſcopo vigere dꝫ a deo vt paratus ſit mortem pro eo ſubire Quinto ſubdyaconus li brum apertum prelato ſeu ſacerdoti offert ad oſculandum. ad notandum ip̄m debe̓ delectari fide fidelium que infuſa eſt in eis ⁊ patefacta ꝑ euangelij predicationem que prius in lege fue rat clauſa. Poſtea in quibuſdam ecc̄ijs liber clau ſus illis qui ſuūt in choro oſtenditur. pro eo ꝙ poſt premiſſa verba. vobis datum eſt. ⁊cͣ. Seqͥ tur in apoſtolo. ceteris autem in parabolis. Et eſt aduertendum ꝙ poſtꝙͣ dyaconus lecto euan gelio librum oſculatus eſt ad notandum ſe ex ca vitatē et amore euangelizaſſe. tunc demum fert̉ euangelium epiſcopo. qui xp̄m ſignificat ad oſ culandum. id eſt ad p̄dicationem acceptandam ⁊ non ante ad figurand̓um ꝙ deus illaꝫ dūtaxat p̄dicationeꝫ acceptat que fit ex amore et carita te. Verumntn̄ in miſſa pro defunctis euangeliū non fertur pontifici ad oſculandum. tum qꝛ tūc premiſſe rationes ceſſant. tum quia in miſſa illa omnis ſolemitas ſubtrahitur. ne feſtiue ſolen nitates cum deſolationis meroribus miſceantur Legens tamen euangelium in miſſa pro defunc tis librum in quibuſdaꝫ eccleſijs oſculatur. quia quicunqꝫ illud pronunciat dꝫ caritatis amore in illum intendere cuius doctrina euangelicam re citauit qui amor per oſculum deſignatur. ¶ Et attende. quia ſtatim poſt libri oſculum ſac̓dos miniſter pontificem qui xp̄m deſignat incenſat. ad on̄dendum ꝙ ſacerdotis maxime offitium eſt orationis ignitum ſacrifitium. quod ꝑ incenſū ſignificatur. xp̄o offerre non ſolum in expiacōꝫ delicti. verum etiam in gr̄aꝝ actionem. prout in leuitico habetur. Pt̄ etiam ſub epilogo dici. qꝛ ꝙ liber euangelij per ſubdyaconum portat̉ ꝙ ſubdyaconus pulpitum aſcendit. ꝙ aperto li bro populum ſalutat. et omnes rn̄dent. ꝙ titl̓m euangelij premittit. ꝙ alta vocē et diſtincte et ꝯtra aquilonem legit. ꝙ omnis populus aures et oculos ad librum dirigit. et in ſilentio ac ſtan do audit. et in fine ad celum manus leuans orat dicens amen. hec inꝙͣ omnia et ſingula ex lege ſumuntur. Legitur em̄ in principio neemie. ꝙ ꝯgregatō populo ad plateam que eſt ante por tam aquarum eſdras ſcriba attulit librum legis moyſi. et ſtetit ſuper gradum ligneum quem fe cerat ad loquendum. et aperuit librum coraꝫ oī populo. Porro leuite ſilentium faciebant in po pulo ad audiendum legeꝫ benedicentes d̓o mag no. et omnis populus ſtans in gradū ſuo rn̄dit. amen. Et legerunt in libro legis dei diſtincte ⁊ aperte ad intelligendum. Omnis vero popul eleuantes manus ſnās adorauerunt proni ad ter ram. Illud qͦꝫ pretereundum non eſt ꝙ euange lijs que in ecc̄ijs leguntur generaliter due prefa tiones premittuntur. Prima eſt initium ſancti euangelij. Secunda ſequentia ſancti euangelij. Siquidem prima prefatio premittitur princi pio cuiuſlibet euangelij quatuor euangeliſtaꝝ ſcꝫ euangelio iohannis. In principio erat ver bum. euangelio mathei. Liber gn̓ationis. euan gelio luce. Fuit in diebus herodis. et euangelio marci. Principium euangelij hieſu xp̄i. quod in quibuſdam eccijs legitur in prima dominica de aduentū. vt ibi dicetur. et tunc non ſubicit̉ illis In illo tempore. quia in ipſis principijs agitur. et determinatur certum tempus. Vnde eſſet nu gatio et ſuperfluerent verba illa. Secunda ꝟo prefatio premittitur omnibus alijs euangelijs. Et dr̄ ſequentia quia verba ip̄a que legenda ſūt ſecuntur poſt imtium ſeu poſt ea que p̄cedunt ī euangelio vnde ſumpta ſunt. Vnde cum dicitur ſuquentia. ſupplendum eſt ſunt verba ſancti euā gelij. ⁊cͣ. vel ſequentiā eſt numeri ſingularis. et tunc cum dr̄. ſequentia ſancti euangelij ẜm iohā nem ſuppletur hec eſt Sane in euangelijs quibꝰ ip̄a ſecunda prefatio preponitur ſubicit̉ qn̄qꝫ In illo tempore. et quandoqꝫ non ſubicitur. Si quidem ſiue. In illo tempore dicuntur. quando ex eorum verbis certum eſt de tempore. vt pre miſſum eſt. ⁊ tunc incipiunt per aliquam de ter minationem regie vel alterius poteſtatis. vt il lud anno quindecimo tiberij vel per ſimplicem rei geſte narrationem certum tempus determi nantes. vt illud Cum eſſet deſponſata. ⁊ illud. Poſtꝙͣ conſumati ſunt. et illud. Cum natus eſſꝫ hieſus. et illud factum eſt autem cum baptizare tur. et illud. Cum eſſet hieſus annoꝝ duodecim et illud. Poſtꝙͣ impleti ſunt dies. et illud Veſꝑe autem ſabbathi. et illud. Elizabeth impletumē ⁊cͣ. Reliquis vero euangelijs ſubicitur In illo tempore et eſt ſenſus. In illo tempore ſcꝫ gracie de quo dicit apoſtolus Ecce nunc tempus accep tabile. ⁊cͣ. Non eſt etiam omittendum ꝙ euange lium legitur in eccleſia quandoqꝫ ẜm hiſtoriam. vt illud quod dicitur in die paſcē Maria magda lene et maria iaco. ⁊cͣ. Et illud quod cantatur in natali ad ſecundam miſſam de paſtoribus. Qn̄ꝫ ẜm allegoriam. vt illud quod legitur in aſſump tione beate marie. in quo mentio fit de maria et martha. vbi dicitur. Intrauit hieſus in quoddaꝫ caſtellum. ⁊cͣ. prout ibi in ſeptima ꝑte dicetur. Quandoqꝫ ẜm rem. vt illud de ſancta trinitate. Quandoqꝫ ẜm perſonam. vt illud qd̓ cantatur. in feſto ſancti thomē apoſtoli. vbi dr̄. Thomas vnus de duodecim. Quandoqꝫ ẜm partem vt il lud quod dicitur in feſto ſancte crucis de Nicho demo. vbi dicitur ſic. oportet exaltari filiū hoīs ⁊cͣ In quo verſu xp̄s paſſionem ſuaꝫ ſignificat. et exaltacioneꝫ corꝑis ſui in cruce. Et ideo euan gelium in quo hec clauſula ꝯtinetur. legitur in feſto ſancte crucis et in feſto michaelis archan geli. ꝓpter illum verſum angeli eorum ſemper vident faciem patris ſui qui in celis eſt. Item

etiam ẜm partem. vt illud. Liber generationis ⁊cͣ. et hoc propter vltimum verſum. in quo fit mentio de xp̄o. Quandoqꝫ ẜm totum vt illud qd̓ legitur in circumciſionē dn̄i. Poſtꝙͣ ꝯſumati ſūt dies octo. ⁊cͣ. Quandoqꝫ ſcd̓m tempus. vt illud quod dicitur in prima die quadrageſime. ſcilicet propter ieiunium. Quandoqꝫ propter letanias vt illud. Siquid pecieritis. ⁊cͣ. quod in letanijs dicitur. in quo fit mentio de ouo pane et piſcē. Et quandoqꝫ ꝓpter locum. vt illud quod legit̉ in dominica ſexageſime ſcꝫ Exijt qui ſeminat. ⁊cͣ ¶ Sane mulier etiam abbatiſſa non dꝫ lege̓ euan gelium. licꝫ em̄ beata virgo dignior et excellen tior eſſet apoſtolis vniuerſis. dn̄s tn̄ non ꝯmiſit ei claues regni celoꝝ. hinc eſt ꝙ abbatiſſa non poteſt ꝓprias moniales benedicere. vel earum ꝯfeſſiones in criminibus audire. vel euangeliū legere vel publice predicare. In matutino tn̄ poſſet. ſꝫ non publice euangelium dicere. Et noͣ ꝙ quatuor ſunt euangelia de beata maria. vt di cetur in vij. parte ſub feſto aſſumptionis. De Symbolo. K Vangelio lecto mox cantatur alta voce ſymbolum illud ſcilicet. Credo in vnum deum. quia em̄ corde creditur ad iuſticiā ore aūt fit ꝯfeſſio ad ſalutem Ideo eccleſia vi oſtendat ꝙ euangelij verbum ſeu p̄dicacōnem fide ⁊ corde recipit mox fidei ſymbolum ore de cantat. Symbolum ergo poſt euāgelium fidem poſt p̄dicacionem oſtendit. Vnde io. hec eo lo quente ml̓ti crediderunt in eū. Nam ſecundum apl̓m ad roma. x ffides eſt ex auditū. auditus aūt per verbum dei Dicitur autem alta voce vt oēs illud dicant et addiſcant. Omnis em̄ xp̄ianus te netur publice fidem catholicam profiteri ꝓpter quod in fronte ſignat̉. In prima vero et in cō pletorio ſub ſilentio dicitur. ne muſce moriētes perdant ſuauitatem vnguentiproūt in v. parte ſub ti. de prima tangetur. Rurſus ideo in miſſa patenter dicitur ad notandum ꝙ hodie fides ca tholica libere predicatur. et docetur In pri ma vero ſub ſilentio dicitur. ad notandum ꝙ in primitiua eccleſia preſertim tꝑe paſſionis xp̄i. predicatores. et fidei profeſſores filuerunt. et in ꝯpletorio ad notandum ꝙ ſimiliter in fine ſe culoꝝ. anti xp̄i perſecutione inualeſcente illoꝝ ora claudentur. Sane ſacerdos ſeu ep̄s illud in cipit ad deſignandum ꝙ omne bonum a xp̄o ꝓ cedit Nam omne datum optimum. et omnē donū perfectum deſurſum eſt. d. a. p. lu. Ne auteꝫ mu ſicus ille celeſtis dicat Cantauimus vobis et nō ſaltaſtis. Chorus euangelice doctrine conſona voce reſpondet. et ſolenni tripudio fideꝫ catho licam profitetur dicens. Patrem omnipotente ⁊cͣ. ꝙͣuis in miſſa pape quandoqꝫ al̓r obſeruet̉ prout iam dicetur. Ad hoc ſacerdos illud inci piens manet erectus ante medium altaris. mani bus extenſis ſurſum eleuatis qͣs poſtꝙͣ inceꝑat iungit. Siquidem ſacerdos xp̄m repn̄tans ereo tus manet. ad notandum ꝙ xp̄us ſꝑ paratus eſt cunctis ſpūalia bona largiri. et ante altaris me dium. innuens ꝙ non eſt perſonarum acceptor. ſꝫ quantum in ip̄o eſt omnibus equaliter influit nec angelum diligit nec ſinum manibus qͦꝫ exten ſis. ad deſignandum ꝙ paratus eſt habundant bene meritis illa largiri. ſurſum tn̄ eleuatis qͣſi ip̄o facto oſtendens ꝙ que ſurſum ſunt querere atqꝫ a deo miſericordiam poſcere. et in eo ſolo ſperare debemus. Deinde poſtꝙͣ inceperit ma nus iungit. quia ei ſoli de perceptis bonis gr̄as agere et humiliare debemus. Et qm̄ ſymbolum verbū eſt euangelicū quo ad ſenſum. ideo ſtan do illud audire ſicut et euangelium. et illo dc̄o ſignum crucis facere debemus. Symbolum autē grece latine ſonat iuditium vel ſignum. vel col latio. tum quia regulam fidei plenam iudicat et perfectam. tum quia ſimul in vnum fidei ꝯtinēt articulos. Et nota ꝙ triplex eſt ſymbolum. Pri mum eſt ſymbolum apoſtoloꝝ. quod vocatur ſymbolum minus quod videlꝫ ex inſtitucione da maſi pape dicitur tacite per ferias. in ſingulis canonicis horis. Et illud dicitur a ſyn quod ē cō et bolos quod eſt ſentencia. quia ꝯpoſitum fuit ex diuerſis verbis apoſtoloꝝ. ſicut pueri in fe ſtiuis ꝯu̓enientes afferre ſolent bolos.i. fruſta carmum et panis. que in vnum collecta ſymbolū vocantur. id eſt collectio inimicitiaꝝ. Tradit̉ em̄ ꝙ poſtꝙͣ apoſtoli ſpm̄ paraclitum acceper̄t cum iam foreūt ad predicandum euangelium ꝓ fecturi ꝯferentes in vnum ſuper articulis fidei ſtatuerunt. vt ſicut omnes erant in vna fidē ꝯcordes ſic omnes vnam fidem ꝯcorditer predi carent. et ideo ſymbolū minus ꝯponentes vnꝰ quiſqꝫ bolum. id eſt particulam vnam appoſuit. Vnde ẜm apoſtoloꝝ cathologum ſiue numerū duodecim particulas dinoſcitur ꝯtinere Petrꝰ nanqꝫ appoſuit Credo in deum patrem omnipo tentem cr. ce. et t. Andreas. Et in hieſum xp̄m. filium eius vnicum dominum noſtrum Iacobus Qui conceptus eſt de ſpūſancto natus ex maria virgine. Iohannes. paſſus ſub pontio pi lato cru cifixus mortuus et ſepultus. Philippus. deſcer dit ad inferna t. d. r. a m. Partholomeus. aſcen dit ad celos ſedet ad daxtram dei patris omnipo tentis. Thomas. inde venturus eſt iudicare vi gos et mortuos. Matheus. Credo in ſpm̄ſanctū Iacobus. ſanctam eccleſiam catholicam ſanctorū ꝯmūnionem. Symon. remiſſionem peccatorum. Thateus. carnis reſurrectionem. Mathias. Et vitam eternam. ¶ Secundum ſymbolum eſt. Qui cunqꝫ vult ſaluus eſſe. ⁊cͣ Ab anaſtaſio pr̄iarcha alexandri in ciuitate Treueri ꝯpoſitum. hoc tn̄ poteſt dici tercium. namnicenum de quo ſequit̉ fuit prius in prima nicena ſinodo compilatum. Tercium eſt nicenum. ſcꝫ Credo in vnum deum quod damaſus papa ex ꝯdicto vniuerſalis ſino di apud conſtantinopolim celebrare inſtituit. in miſſa cantari patenter. quamꝙͣ et marcius pa pa primus ſtatuiſſet illud alta voce cantari. Et vocatur ſymbolum maius. Agrecis ergo vſus

cantandi ad miſſam ſymbolum creditur ꝑueniſſe quod ſimiliter duodecim clauſulas ꝯtinet. Prīa eſt Credo in vnum deum. ⁊cͣ. Secunda eſt. et in vnum dominum hieſum xp̄m. Tercia. qui ꝓpter nos homines. ⁊cͣ. et cum dicitur ibi Et hō factus eſt debemus genua flectere. quia xp̄m homineꝫ factum et pro nobis crucifixum adoramus. qͣrta crucifixus etiam pro nobis Quinta. et reſurrexit tercia die. ẜm ſcripturas. id eſt eo modo. eo or dine. et eo tempore. quo predictum eſt in ſcrip turis. Sexta aſcendit ī celum Septima. et iteꝝ venturus eſt. ⁊cͣ. Octaua. et in ſpm̄ſanctum do minum. Nona. In vnam ſanctā catholicam eccle ſiam. Decima Confiteor in vnum baptiſma. Vn decimā. et expecto reſurrectionem mortuorum. ꝯuodecima. et vitam venturi ſeculi amen. ¶ Et eſt notandum ꝙ in predictis niceno et conſtan tinopolitano ꝯcilijs non leguntur verba illa ẜm ſcripturas. neqꝫ illa. filioqꝫ. Et qm̄ apud grecos in fine ipſius ſymboli ſub anathemate dr̄ prohi beri. ne quis de fide trinitatis aliud docere vel al̓r predicare ꝙͣ ibi ꝯtinetur preſumat. Sed et calcedonen̄ ꝯcilium apud eos celebratum. āna thematizari precepit eos qui alteram fidē aufi eſſent ꝯponere. proferre ſcribere. docere. vel aliud ſymbolum tradere ꝙͣ premiſſum eſt. id eo ip̄i greci nos anathematizatos aſſerunt. pro eo ꝙ ibi addimus verba ip̄a. ſꝫ minus bene dicunt. tum quia illud non fuit canon late ſentencie. ſed ꝯminatio quedam tum quia inferior potenciorē ligare non poteſt. Romana em̄ eccleſia non ſub eſt concilijs. ſꝫ potius concilia ſubſunt ſibi. Pre terea verba illa ẜm ſcripturas. ſumpta ſunt ex expoſitione fidei eiuſdem concilij ꝯſtantinopol̓ et ſic nihil videtur additum nec errorem aliquē ſapiunt. Sane vt ſupra ſunt expoſita intellecta Item per verba illa filioqꝫ. non docemus aliud vel al̓r de trinitate predicamus. ȳmo idem Cum em̄ filius idem ſit cum patre in ſubſtancia. ergo quod a patre procedit et a filio procedit. et ſic nihil addimus ſꝫ pocius declaramus. nec altera fidem conponimus. proferimus. ſcribimus. vel aliud ſymbolum tradimus. nec in aliquo contra p̄dictū facimus anathema. Mirum tamen eſt. qͥ auſu ipſi greci ſpm̄ſanctum a filio procedere ne gare preſumunt. cum et hoc in ꝯcilio epheſino apud eos edito contineatur expreſſe. Sed ip̄i ſe erraſſe. videntes quoſdam prelatos de ſuis ad generale concilium Lugdunen̄. ſub greg. papa decimo celebratum miſerunt. qui in dco ꝯcilio. publice nobis videntibus ſuo et omnium prela torum et imperatoris romane nomine profeſſi ſunt. ꝙ ſpūſſanctus eternal̓r ex patre et filio nō tanꝙͣ ex duobus principijs ſꝫ tanꝙͣ ex vno prin cipio. non duabus ſpirationibus ſꝫ vnica ſpira tione procedit. prout in eiuſdem gregorij ꝯſti tucione habetur coram toto ꝯcilio. ter grece ⁊ ter latine. ſymbolum cū dictis verbis. ẜm ſcrip turas. et filioqꝫ ſolenniter decantando. Cantat̉ autem hoc ſymbolum maius in ſolennitatibus eorum dumtaxat qui illud compoſuerunt. et in illis de quibus aliqua mentio fit in ipſo. videliꝫ in omnibus diebus dominicis. In feſtiuitatibus domini. ſcꝫ in natali. eph̓ia. cena domini. paſca aſcenſione. penth̓. in tranſfigurationē. et ī feſto de trinitate et ni omnibus feſtiuitatibus beate marie. ſancte crucis. angelorum et apoſtolorum de quibus fit mentio ibi. Et apoſtolicaꝫ eccīam In ſolennitatibus autem luce et marci euange liſtarum dicunt quidam non debere cantari. qꝛ illi apoſtoli non fuerunt. Item dici dꝫ in dedi cationibus eccleſiarum. et in commemoratione omnium ſanctorum. quamꝙͣ et ipſa ſit dedicati onis feſtiuitas. Et dicitur etiam infra octauas natalis domini. excepta die innocentum. in qua cantica leticie ſubticentur. In octaua tn̄ cantat̉ prout in ſexta parte ſub illo feſto dicetur. Can tatur etiam infra octauas eph̓ie. paſce. aſcenſio nis. penth̓. apoſtolorū petri et pauli. et aſſum ptionis beate marie. licet em̄ in natiuitatibus ſanctorum iohannis baptiſte et ſancti laurentij ſymbolum non cantetur. in octauis tamen eoꝝ cantatur. eo ꝙ infra octauas apoſtolorum. et aſſumptionis occurrunt. et ob hoc etiaꝫ in octa ua ioh̓ baptiſte. prefatio de apoſtolis et in oc taua beati laurentij prefatio de aſſumpcōe can tatur. In quibuſdam tamen ecc̄ijs dr̄ ſymbolum in feſto beati iohannis baptiſte. et non inconi petenter qꝛ ipſe non ſolum fuit propheta. ſꝫ ⁊ plus ꝙͣ propheta ¶ Ac in ſymbolo. de prophe ta fit mentio ibi. Qui locutus eſt ꝑ prophetas. De ipſo quoqꝫ ſcriptum eſt. ffuit homo miſſus a deo. ⁊cͣ. et ita fuit apoſtolus. de ip̄o etiaꝫ ait. Iohannes. os aureum in ſermone qui legitur in feſto decollationis io. par angelis apoſtolorū vox Ip̄e etiā primo baptizauit et baptiſmū p̄ dicauit. et in ſymbolo fit mentio de Baptiſmo. ¶ Horum quidem omnium fit commemoratīo in ſymbolo quorūdem tamen obſcure vt eph̓ie. eſt tamen illud profeſtum domini eſt etiam feſtum illud baptiſmatis de quo in ſymbolo continetur ibi. Confiteor vnum baptiſma. ⁊cͣ. et cene dn̄i. ſꝫ illa eſt ſolennitas eucariſtie. ad quam reſpicit illud ſanctorum communionem et angelorum. ſꝫ illi nomine celi debent intelligi. de quo in ſym bolo dicitur ibi. Creatorem vel factorem celi ⁊ terre. ⁊cͣ. Quibuſdam tamen videtur tunc non eſſe cantandum. eo ꝙ angeli nunꝙͣ habuerunt fi dem ſed ſpem. nec credunt ſꝫ ſciunt. qm̄ plenam ſcientiam habent. Fit etiam commemoratio. licꝫ obſcure dedicationis eccleſiarum ſꝫ ad illam re ſpicit illud. ſanctam eccleſiam tatholicam. tunc em̄ ſanctificatur. et vt ita dicam catholizatur eccleſia cum dedicatur. ¶ Ad octauas vero re ſpicit reſurrectio mortuorum. de qua dicitur ibi Et expecto reſurrectionem mortuorum. In feſto ſancte agnetis ſymbolum non cantatur. quia liꝫ in eccleſia celebretur. non eſt tamen feſtū octa ue. prout in ſeptima parte ſub ip̄o feſto dicetur Porro quidam non abſurde ſymbolum cantant

ſingulis diebus a die reſurrectōis vſqꝫ ad feſtū aſcenſionis. ſicut in omnibus dominicis diebus et etiam in ſolennitate beate marie magdalene dicentes illam fuiſſe apoſtolorum apoſtolaꝫ eo ꝙ ip̄a primo reſurrectionis gandium apoſtolis nunciauit et in feſto beati martini qꝛ de eo can tatur. Martine par apoſtolis. Quidam etiaꝫ di cunt illud in principali feſto cuiuſlibet eccleſie ſeu oratorij. non tamen in octauis illorum ſi eas celebrent. erumtn̄ de quibuſdam mentio fit in ſymbolo. in quorum commemoratione ſymbo lum non cantatur. vt paſſionis et ſepulture qm̄ illorum dierum offitium alioꝝ offitioꝝ regulā non ſectatur. Non dicitur etiam qn̄ in profeſtis celebratur ad honorem beate virginis vel ſct̄e ceucis vel ſancti ſpūs. In quibuſdam locis canta to ſymbolo. vel dum cantatur. populus cantat kyrieleyſon. qm̄ poſtꝙͣ xp̄s et apoſtoli docuer̄t fideles fide recepta. laudes deo dederunt quas forſitan repn̄tat ſuauiſſima ſymboli melodia Illud autem ſciendum eſt ꝙ xp̄s non venit pre dicare gentibus ſꝫ iudeis. iuxta illud euangelij. Non ſum miſſus niſi ad oues que perierunt do mus iſrahel. Vnde precepit apoſtolls. In viam gentium ne abieritis. et in ciuitates ſamaritano rum. ne intraueritis donec poſt reſurrectionem precepit eis dicens. Euntes in mundum vniuer ſum. predicate euangelium omni creature. Et idcirco romano pontifice ſolenniter celebrante ſymbolum fidei. non cantores in choro ſꝫ ſubdy aconi ad altare decantant. et generaliter ipſi ad vniuerſa reſpondent. vſqꝫ dum ip̄e pōtifex dicit. Pax domini ſit ſemper vobiſcum. quoniā vſqꝫ poſt xp̄i reſurrectōꝫ. ſola iudeoꝝ eccleſia que per ſubdyaconos. qui ſurſū ad altare con ſiſtant deſignatur. corde creditur ad iuſticiam et ore confeſſio eſt ad ſalutem. ſꝫ ex tunc canto res in choro reſpondent et vniuerſa decantant quia poſt reſurrectionem eccleſia gentiū quam cantores qui deorſum in choro ſubſiſtunt deſig nant fidem xp̄i. recipit et laudum preconia per ſonuit ſaluatori. Inter auangelium tamen et ſa crificiū chorus concinit offertoriumquoniā int paſſionem et predicationem gentilitas fidei vo tum deo offerens cantauit qn̄ mulier ch ananea de finibꝰ tiri et ſidoīs egreſſa clamauit et dixͣ mi ſerere mei domine fili dauid. filia mea male a de monio vexatur. cuius tandem fidem ꝯmendans dominus ait. O mulier magnā eſt fidēs tuā fiat tibi ſicut petiſti. Poſtremo ſymbolum apoſtolo rum tanꝙͣ breue et omnia ꝯtinens ſub ꝯpendio exponamus. Credo in deum patrem omnipoten tem creatorem celi et terre. ⁊cͣ. Nota ꝙ aliud ē vt ait auguſtinus credere deo. aliud crede̓ deū ⁊ credere in deū. Credere deo eſt credere vera eſſe que loquitur. quod etiam mali faciūt. ⁊ nos credimus homini et non in homine. Crede̓ deū eſt credere ꝙ ip̄e ſit deus. quod etiam demones. faciunt. Credere in deum eſt credendo amare. credendo in eum ire. credendo eī adhere̓. quod ſoli boni faciunt. ergo qui dicit. credo in deum mentitur ſi non diligit deum. niſi dixerit quod ī perſona eccleſie loquitur dicens. deum aūt ſi gulariter deorum effugit pluralitatem. Vnde notabiliter in maiori ſymbolo additum eſt hoc verbum vnum. iuxta illud Audi iſrahel dominꝰ deus tuus vnus eſt. Et apoſtolus vnus eſt deꝰ vna eſt fides. vnum baptiſma. dicens ꝟo patrē incipit perſonas diſtinguere. de quibus yſaie. Quis appendit tribus digitis molem terre. Et alibi. Seraphin clamabat. ſanctus. ſanctus. ſa. Et dominus. baptizate omnes gentes in nomine patris et filij et ſpūſſancti. Et iacōbus Tres ſūt qui teſtimonium dant in celo. Pater. verbū. ⁊ ſpūſſanctus. Pater eſt prima. non tempore ſed autoritate in trinitate perſona. Quod ſequitur omnipotentem nomen eſt eſſentiale ideoqꝫ illud ad ſubſtantiuum deum vel ad relatiuum patreꝫ non ſine ratione referimus. dicentes. Credo in deum patrem omnpotentem. vel credo in pa trem omnipotentem. Simil̓r et quod ſequitur. Creatorem celi et terre vbi ꝯfutatur hē reticꝰ qui alium celi alium terre aſſerit creatorem. ali um cęleſtium. aliū terreſtriū. aliū corpoꝝ. aliū animarum. contra quos ait moyſes. In principio creauit deus celum et terram. Et dauid. in prin cipio tu domine terram fundaſti. et oꝑa mānuū tuarum ſunt celi. Et apoſtolus. In ip̄o ꝯdita ſūt vniuerſa in celo et in terra. Sequitur. Et ī ih̓m xp̄m filium eius vnicum dominum noſtꝝ. Ecce altera in trinitate perſona hic eſt hieſus. qͥ ſal uum facit populum ſuum a peccatis eorum. hic eſt xp̄s oleo leticie pre conſortibus vnctus. hic eſt em̄ vnicus patris filius. de quo dauid. filius meus es tuego hodie genui te Et apoſtolus. mi ſit deus filium ſuum natum de muliere factum. ſub lege. hic eſt dominus noſter quia nos crea uit. qui nos ſeruos alienos precio ſanguīs emit. Sequitur. qui conceptus eſt de ſpūſancto natꝰ ex maria virginē. Ecce primum xp̄i ſacramentū ſcꝫ incarnatio. ac ſi dicat qui cum ſit deꝰ factus eſt homo non ex virili ſemine. ſꝫ conceptꝰ oꝑa tione ſpūſſancti. natus ex maria virginē. Inde yſa. Ecce virgo concipiet et pariet filium et vo cabitur nomen eius emānuel Et angelus in euan gelio. Aue maria gratia plena dominus tecum. Et illa Spūs ſanctus ſuperueniet in te et ꝟtus altiſſimi obumbrabit tibi. Quidam tn̄ hec ꝟ ba Qui conceptus eſt de ſpūſancto. iungunt cum precedentibus. Sequitur. paſſus ſub pontio pi lato. crucifixus mortuus et ſepultus. Ecce ſcd̓m ſacramentum ẜm humanitatem xp̄i ſcꝫ paſſio cꝰ tempus deſcribitur. ſub pontio pilato. Forma ſubditur. crucifixus. Finis concluditur mortuꝰ et ſepultus. Vnde plangens dicit ex ore dauid. et hieremie. Foderunt manus meas et pedes me os ⁊ dinumerauerunt omnia oſſa mea De morte ait ꝓpheta. Domus domini fuit exitus mortis. De ſepulcro ait yſaias. Sepulcrum eius extititꝰ glorioſum. hec ſunt in euangelio manifeſta.

Sequitur Deſcendit ad inferos tercia die reſut rexit a mortuis. Ecce tercium ſacramentum. ſcꝫ reſurrectio. ſꝫ de deſcenſu ad inferna premittit̉ exquo mortui liberantur. Vnde in oſee. d̓ mānu mortis liberabo eos. de morte redimam eos. ero mors tua o mors morſus tuus ero in fe. Hic eſt euangelicus fortis qui fortem ligauit et eꝰ va ſa diripuit. hic eſt qui dicit in psͣ. Ego dormiui. ⁊ ſoporatus ſum et exurrexi. quoniam dominus ſuſcepit me. qui patridicenti. exurge gl̓ia mea. exurge cum pſalmis et cythara. Breui ſermone reſpondet. exurgam diluculo cuiꝰ reſurrectioni mulieres et viri perhibent teſtimonium in euan gelio. Qd̓ autē dicit̉ in maiori ſymbolo. ſurrexit tercia die ẜm ſcripturas. exponitur.i. eo modo. eo ordīe et eo tempore quō predictum ē a ſcrip turis. Sequitur. aſcendit ad celos ſedet ad dex tram dei patris omnipotentis. Ecce quartum ſa cramentum. ſcꝫ aſcenſio. Aſcendit enim ſicut ait dauid ſuper cherubin. et volauit ſuper pennas ventorum. et parauit in celo ſedem ſuam. et reg num eius omnibus dominabitur. Cui ait pater. Sede a dextris meis donec pona inimicos tuos ſcabellum pedum tuorum. Et vt aſcenſioni de viſu qͦꝫ teſtimonium non deeſſet ait lucas Viden tibus diſcipulis eleuatus eſt. et n.ſ. e. ab oculis eorum ¶ Sequitur. Inde venturus eſt iudicare viuos et mortuos. Ecce quintum. quod nondum apertum eſt ſacramentum. veniet em̄ rex mani feſte cui pater iuditium dedit. Et ſicut ait dd̓. Parauit in iuditio thronum ſuum. et iudicabit orbem terre inequitate. iudicabit populos in iuſticiā. Et alibi. deus manifeſte veniēt deus nr̄ et non ſilebit. Et lucas Ita veniet ſicut vidiſtis eum euntem in celum. Et micheas. Iuditiū dn̄i cū ppl̓o ſuo. Heqͥt̉. Credo in ſpm̄ ſanctum. Ecce tercia in trinitate perſona ſcꝫ ſpūſſanctus. deqͣ moyſes Spͥus domini ferebatur ſuper aquas Et psͣ flauit ſpūs eius et fluent aque. Et dominus in euangelio Spūs qui a patre ꝓcedit docebit vos omnia. Ille em̄ docet. ille ſanctificat ille vi uit. ille peccata remittit. ꝑ hūc reſurrectōeꝫ in gloria. ꝑ hūc ꝯſequimur vitam eternam. Vnde ſequitur. Ianctam eccleſiam catholicam. ⁊ po ſſunt hec verba et ſequentiā ſic intelligi et con iungi. Credo in ſpm̄ ſauctum ſanctam eccleſiaꝫ catholicam.i. credo per ſpm̄ ſanctum.i. ſanctaꝫ eccleſiam fidelium ſanctificari Item credo ī ſpmn ſanctum ſanctorum communionem.i. ver ſpiritū ſct̄m. ſct̄os in vicl̓o caritatis vniri. Et credo in ſpm̄ ſanctum remiſſionem peccatorum. id eſt ꝑ ſpm̄ ſanctum peccata remitti. Et credo in ſpmn̄ ſanctum carnis reſurrectionem et vitam eternā id eſt per ſpm̄ ſanctum carnem gloriam conſecu turam et animam vitam eternam. Vel ſic Credo ſanctam eccleſiam catholicam. non ita dicimur vt aſſerit auguſtinus. credere in eccleſiam ſicut in deum. ſꝫ in eccleſiam ſanctam catholicam cre dimus dum in eccleſia conuerſantes. et in deum credimus. et que ſecuntur nos inde firmiſſime conſequi profitemur. ſcꝫ ſanctorum ꝯmunioneꝫ remiſſionem peccatorum carnis reſurrectionem et vitam eternam. Vnde ſic coniungens. Credo in ſanctam eccleſiam catholicam ſanctorum com mumionem.i. per fidem quam habeo exiſtens in ſancta et vninerſali eccleſia aſſequor ſanctorum communionem. id eſt concordiam et vnionem. ſi cut em̄ ē vnus paſtor ſic vnū ouile. ſic vnus deꝰ ſic vna fides et vnum baptiſma. vel percipio ſā ctorum communionem. id eſt panem bn̄dictōis De quo dicitur. crede et manducaſti. Similiter et que ſecuntur. Credo in ſanctam eccleſiaꝫ pec catorum remiſſionem.i. per fidem quam habeo. exiſtens in ſancta et vniuerſali eccleſia ꝯſequor remiſſionem peccatorum. et lepre curationem. de qua dicitur in lege et euangelio. maria ſoror aaron cum ſeptem diebus fuerat extra caſtra. ē a lepra mundata. Namā ſyrus ſepties lotus in ſordāne eſt a lepra curatus. et ſic dominus decē leproſos mundauit ſꝫ vnus tm̄ dedit gloriā deo De magdalena dicitur. quia dimiſſa ſunt ei pec cata multa. quia dilexit multum. Paralitico qͦꝫ ait dominus. Fili remittuntur tibi peccata tua. Seqͥt̉ Credo in ſanctaꝫ eccleſia catholicam carꝫ nis reſurrectionem.i. per fidem quam habeo ex iſtens in eccleſia conſequor carnis reſurrectōꝫ de qua iob. Credo ꝙ redemptor meus viuit. et in nouiſſimo die de terra ſurrecturus ſum. et in carne mea videbo deum ſaluator em̄ meum. Vn̄ in euangelio. deus abraham deus yſaac ⁊ iacob non eſt deus mortuorum ſꝫ viuoꝝ Et apoſtolus Omnes quidem reſurgemus. ſꝫ non omnes immū tabimur. Similiter coniungendum eſt quod ſe quitur. Credo in ſanctam eccleſiam catholicam vitam eternam. i per fidem quam habeo exiſtēs in eccleſia conſequar vitam eternam. hec ē ter ra viuentium. de quā dauid. Credo vide̓ bona domini in terra viuentium Eſt autem vitā eter na videre deum patrem et quem miſit ih̓m xp̄m De hoc etiam ſub ſabbato ſa ncto. in. vj. parte. vbi agiturdē baptiſmo dicet̉ ¶De predicatione..R. Voniam vt premiſſum eſt euangelium redicatio eſt et ſymbolum fidei pro feſſio. ideo poſt illa fit populo predi catio quaſi euangelici verbi et ſymboli ſiue noui et ve. teſtamenti expoſitio. qui modus ſumptus eſt ex libro neemie. in principio vbi le gitur Et legerunt leuite in libro legis dei. Ree mias autem ſacerdos et eſdras ſcriba interpre tabantur populo vniuerſa preterea monebant antiquitus qui in fraterno odio erant vt ad co cordiam venirent priuſꝙͣ communicarent et ꝙ mundi eſſent priuſꝙͣ coram ſuo ſaluatorē cui nō ta ſūt ſecreta cordium apparent. ex qͦ ſiquidem p̄ dicandi vſus in eccleſia inoleuit. Inde etiam eſt. ꝙ oratio dominica que ad primam et in alijs ho ris voce demiſſa dicitur ad miſſamalta voce. et patenter dicatur. Et in ea hoī fraterna monitio

continetur. communiter tn̄ poſt predicationem ſymbolum decantatur. quia fidem predicataꝫ ſe tene̓ eccleſia profitet̉ Ierum cum p̄dicādi of ficium pͥuilegiatum ſit nullus p̄dicare debet ni ſi cui ꝯmittit̉ aut cui ex officio ſibi iniūcto incū bit. Iuxta illud apoſtoli ¶ Quomodo p̄dicabūt niſi mittant̉ ⁊ ideo p̄dicaturus licentiam petit dicens ¶ Iube domine. Debet autem p̄dicator in loco eminentiori eſſe ſicut ⁊ euangelium le gens propter racōes ſub titulo de euangelio ſcriptas. Nam ⁊ videns ih̓us turbas aſcēdit in montem ⁊ aꝑiēs os ſuum docebat eos mathei. v. Et eſdras fecit gradum ligneum ad loquen dum vt dictum eſt ī prima ꝑte ſub titulo de ec cleſia vbi de puſpito agit̉. Iebet tamen humi liter ꝓferre que docet ne ſꝫm gregorium illum elatis moribus p̄dicet. quem incordibus audiē tium ſacris ẜmonibus inſectat̉ Et ſecūdum ani bro. p̄dicacio xp̄iana non indiget pōpa nec cul tu ẜmonis. Debet quoqꝫ ſecundum gregorium p̄dicator eſſe diſcretus in ſilencio vtilis in ver bo ne aūt tacenda proferat aut proferenda re ticeſcat. Sunt tamen nonnulli huius doctrine obliti qui ſicut ait beda. Auditores ſuos ī prin cipium mergunt quibꝰ non ſalutaria que corri gant ſꝫ que illos delectant erronea p̄dicāt. Alij vero ſecundum gregoriū dum extimari ebētes volunt ſepe eximmoderata ſubtilitate ſe īqui buſdam inquiſicōnibus pluſꝙͣ expediat exercēt ſecreta miſteria ſua p̄dicacōe non intelligenti bus reſerando oportet enim eum qui docet ⁊ ī ſtruit ꝓ ingenio diſcētium ſemetipſū aptare ⁊ verbi ordinem pro audientium capacitate diri gere. quonam qui docet ea que abauditoribus intelligi nequeunt non ad eorum vtilitatem. ſꝫ ad ſui oſtentacionem facit vt plura ſcire videat̉ vel adu̓latione vt eis placeat quibus ſecreta reuelat. Inxta quod apoſtolus ait. xp̄s me mi ſit predicare non in ſapientia verbi ¶ In ꝯcilio carthaginen̄. ſtatutum eſt vt ſacerdote verbum ſcꝫ pred icationis in eccleſia faciente. qui egre ſſus de auditorio fuerit videlꝫ contemnens ex communicetur. Poſt predicationem fit ꝯfeſſio et indulgentia pro commiſſis et obmiſſis conce detur. vt ſic conſciencijs emundatis Iuxta illud ꝓpheticum. Et ſcōpebam ſpm̄ meum. accedant ſinguli ad conmunionis ſacramentum. qd̓ mox ī miſſa. vel ſacramentaliter vel ſpūaliter recept̉i ſunt. que ſpūalis communio fit ꝑ fidem oꝑantē per dilectionem. Iuxta illud Auguſtini. Crede et mandūc HEcunda pars miſſe. de offertorio. R Ecunda pars miſſe in offertorio ſiue in dominus vobiſcum incipit q̄ in qͣtuor ſubdiuidit̉ particulas. Prima dicitur ſecretella. Scd̓a prefatio Tercia canon. Quarta oratio dominica cum ſua prefatione ſcꝫ p̄ceptis ſalut. Poteſt etiam quicquid ab hoc loco vſqꝫ ī finem miſſe dr̄. ſecreta vocari. que ſecreta in. v. diuiditur partēs. Trima eſt ab offertorio vſqꝫ ad prefationem. et hoc ſpetial̓r dicitur ſecreta. Secunda eſt prefatio. Tercia canon. Quarta oratio dominica Quinta eſt emboliſmus. Quina etem̄ fuit dominici ſanguinis effuſio. Prima in circumciſione. Secunda in ſudore. Tercia in fla gellationē. Quarta incrucifixionē. Quinta in mor tui lanceatione ¶ Sane ordo conueniens eſt vt poſt predicationem ſequatur fides in corde laus in ore. fructus in opere. Predicatio qͥdem eſt in euangelio. fides in ſymbolo. laus in offer torio. fructus in ſacrifitio. qua ꝓpter offerenda cantatur. quia ſacrifitium laudis offertur In de psͣ. Circuiui et ymolaui in tabernaculo eꝰ hoſti am vociferationis cantabo et pſalmum dicā dn̄o Et in paralipp Cum offerrent olocauſta ceper̄t laudes canere domino organis. et in dinerſis q̄ dauid rex comparerat concrepare. Offertoriū quidem inter euangelium et ſacrifium canitur. prout in titulo de ſymbolo dictum eſt. Sac̓dos autem dicturus oremus. premittit dominꝰ vo biſcum. quaſi diceret. niſi nobiſcum ſit dominus orare non poſſumus ad ſalutem noſtrā Subicit ergo oremus monens populum orare vt fidem ī ſymbolo recitatam credat et in ea ſtabilis per maneat. quia et xp̄s diſcipulis ſuis dixit. orate. ⁊cͣ. luce. xxij. Monens etiam vnumquemqꝫ ad ſe redire. conſcientiam ſuam diſcutere. et ſeipſum in holocauſtum iuſtum deo offerre. Prius ergo ꝙͣ chorus cantet offertorium ſalutatur a ſacer dote. vt poſſit deuote cantare. Et mox poſtqͣm ille dixit oremus. chorus cantat canticum offe rentium ſiue offertorium. et populus offert. vt notetur ꝙ poſt impletionem mandatorum offe rimus noſmētip̄os. ſicut ſub ti. de oblationē dice tur. Ac ſi vnuſquiſqꝫ offerens dicat. Credo. ⁊ fi dem quam in ſymbolo profeſſus ſum oꝑe ꝯpleo et orationi ſacerdotis conſentio. vnde et ſacer dos ſtatim offert dona conſecrāda. Et attende ꝙ offertorioꝝ verſus cum multa diligentiā ab antiquis patribus inuenti. hodie in pleriſqꝫ lo cis omittuntur. tum breuitatis cauſa. vt taꝫ mi niſtri ꝙͣ populus orationi et ſacramento altaris liberius vacent. Tum etiam quia ſicut ait augͥˢ Ipſam xp̄ianam religionem pauciſſimis et mani feſtiſſimis celebrationū ſacramentis miſecordia dei v̓oluit eſſe liberam. Et ẜm hieronimum Me lior eſt quinqꝫ pſalmorum cunicordis hilaritate decantacio. ꝙͣ tocius pſalterij cum anxi etate mō dulatio. verborum etiam multitudine deꝰ flecti non poteſt. Solum ergo in offertorio quod di citur in miſſa pro defunctis. verſus ip̄i hodie dn̄r. qꝛ offitium illud non ſequit̉ in multis nor mam alterius offitij. Porro a patribus introdu ctum eſt vt offertorium cantet̉. qui vt p̄miſſum eſt quando offerebant in tubis clangebant. hy larem nanqꝫ datorem diligit deus. Inductum eſt etiam ex eo ꝙ ſalomon in dedicationē templi et altaris innumerabilem multitudinē holocauſto rum obtulit cum magna ſolennitate. et a moyſe cui deſcendenti de monte et populum ſalutanti.

et oranti occurrit populus et munera obtulit. ¶ Cantatur etiam offertorium dum offertur. ad memorandum iecunditatem iſrahelitici populi offerentis donaria ad edifitium tabernaculi vel potius ad deſignandum clamorem mulieris. de qua legitur in apoca. xij. c Mulier id eſt eccleſia amicta. ſole id eſt xp̄o quem induit in baptiſmo habens lunam ſub pedibus. id eſt omnia muta bilia calcans. et in capite coronaꝫ duodecim ſtel larum. id eſt chorum duodecim apoſtolorum. ⁊ habens in vtero ſupple ea que viſui initio geſta ſunt clamat perturiens. et cruciatur vt pariat. Clamorem ergo eius perturientis vel ſalubreꝫ domini cruciatum imitatur offerenda per ſuum grauem et grandiſonum cantum que neuinis di ſcenta ⁊ verſibus fecundata quantum uis longa iubilatione qͥd ſignificat non ſatis exprime̓ vꝫ. Quis tamen offertorium cantari inſtituerit ig noratur? Traxit nomen offertorium a ferta qd̓ eſt oblatio que in altari offertur et a pontifici bus conſecratur. inde offertorium dicitur. qͣſi p̄fertū oblacō ꝟo vocat̉ qꝛ offert̉. dr̄ ec̄ offerto riū qꝛ dū offerēdacātat̉ ſac̓dos accipitoblacos vel hoſtias a miniſtris. de quibus ſub titulo de oblatione dicetur. Aduertendum autem eſt ꝙ lꝫ ſacerdos premittat oremus. non tamen immedi ate orat ȳmo thurificat. oblationes recipit. et alia agit quaſi ip̄o facto dicat. non ceſſat orare qui non ceſſat bene agere pum ergo offertoriū canitur et incenſum portatur inſtante memoria dominice paſſionis ſilentium obſeruat vſqꝫ dum alta voce dicit. Per omnia ſecula ſeculoꝝ Illud inſinuans ꝙ hieſus poſt ſuſcitacionem lazari nō palam ambulabat apud iudeos. cum cogitarent eum interficere. ſꝫ abijt in ciuitatē que dicitur effrenet ibi morabatur cum diſcipulis ſuis Col legerunt enim pontifices et phariſei concilium. et vnus ex ipſis cayphas nomine dixit. Expedit vt vnus homo moriatur pro populo et nō tota gens pe. et ab illo die cogitauerunt eum inter ficere. de hoc dicetur ſub titulo de inclinatione ſacerdotis Riuſꝙͣ ſacerdos offerat manus iterum lauat. ꝙͣuis prius dum veſtibus ſe or naret lauiſſet. prout dictum eſt ſub ti. de capitis compoſitione Et etiam poſt ſecundā thurificationeꝫ iterum lauat vt ſic magis ac ma gis mundatus offerat hoſtiam immaculataꝫ ſan ctam deoqꝫ placentem. Nam et psͣ. Cum munda tus eſſet petebat amplius emundari. dicit. Am plius laua me ab iniquitate mea. et a peccato meo munda me. ⁊cͣ. Lauat autem ſꝑ ad dextrum cornualtaris. nam dextra aſperitatem. ſiniſtra aduerſitatem ſignificat. quia igitur pluries pe c̓catur in proſperis ꝙͣ in aduerſis. Iuxta illud psͣ. Cadent a latere tuo ſcꝫ ſiniſtro mille. et de cemmilia a dextris tuis. merito magis lauandū eſt ad dextram ꝙͣ ad ſiniſtram. Sacerdos itaq hoſtiaꝫ oblaturus manus lauat. ad ſignificandū ꝙ lauare ac mundare dꝫ ꝯſcientiam lacrimis pe nitencie et compunctionis. Iuxta illud. Lauabo per ſingulas noctes lectum meum lacrimis meis ſtratum meum rigabo. Et ideo tunc dicit. Laua bo inter innocentes manus meas. id eſt oꝑa. Et yſa. Lauamini et mundi eſtote. nam et xp̄s priꝰ qͣm verum ⁊ vnicum ſacrifitium in ara crucis of ferret in reſuſcitatione lazari lacrimas miſera tus effudit euangeliſta teſtante. Hieſus inquit infremuit ſpū. turbauit ſemetipſum et lacrima tus eſt Lauat etiā manus ne reus ſit corporis et ſanguinis domini. Iuxta illud. Aunde ſūt manꝰ mee a ſanguine iuſti huius. et vt md̓i ſint a ter reno pane iam in populi oblatione recepto vel a terreno deſiderio Aterim vero dum ſacerdos manus abluit dyaconus corporalem pallam ſuꝑ altare diſponit. in quo ammonentur miniſtri et populus vt ſint ab omni carnali cupiditatē mū di ſicut ip̄a palla mundata eſt a naturali viridi tate et humore Aunditia qͦꝫ corporalis ſignifi cat munditiam populi fidelis. De hac palla ī ca nō ne ita dicitur. ex conſulto omnium ꝯſtituimꝰ vt ſacrifitium altaris non in ſerico panno. aut ī tincto qui ſquaꝫ celebrare preſumat. ſꝫ in puro lintheo ab ep̄o conſecrato terreno ſcꝫ. lmo id ē de terra procreato atqꝫ contexto. ſicut corpus domini noſtri hieſu xp̄i in ſyndone linea munda ſepultum fuit. et xp̄s veram carnem paſſibilem et mortalē d̓ terreno virginis corꝑe aſſumpſit De lino igitur candido non intincto ex inſtituci one fixti pape. id eſt et euſebij fit corporale. Significat autem corporale paſſionis intencōꝫ ſeu corpus xp̄i. quia ſicut linum multo labore. ac multis tunſionibus acquirit candoreꝫ. ita xp̄i caro multo certamine ad reſurrectionis gloriaꝫ peruenit. Significat etiam eccleſiam. per quaꝫ corpus xp̄i intelligitur. que multis paſſionibꝰ et preſſuris ad candorem eterne vite perducit̉. Tercio ſignificat ipſum xp̄m Cum em̄ ꝯplicet̉. vt nec initium nec finis eius appareat. ſic eius di uinitas initio caret nec finem habebit. Et ſicut oblata cōniungitur corporali et ponitur in alta ri. ſic xp̄i caro iuncta diuinitati affigitur cruci. Et nota ꝙ in quibuſdam ecc̄ijs palla corporal̓ que calici ſupponitur in longum altaris extendi tur. que qnatuor in longum et tres hꝫ plicat̉as in latum. Siquidem in longum altaris extendit̉ quia vt aiunt quidam. lintheamen quo xp̄i cor pus inuolutum fuit per illam figuram extenſum in longitudine ſepulcri inuentum eſt. Quatuor eius plicature in longū. quatuor deſignant car dinales virtutes. ſcꝫ iuſticiam. temperantiam. prudentiam et fortitudinē. per quas innate nō bis paſſiones reprimuntur. Tres vero plicat̉e in latum tres theologicas virtutes ſcꝫ fidē ſpēꝫ et caritatem. per quas deo vnimur figurant Pt̄ qͦꝫ et aliud in his figurari. Puplex enim eſt palla que dicitur corporale. Vna quaꝫ dyaconꝰ

ſuper altare extendit. altera quam ſuꝑ calicem plicatam imponit ſignificantes duo lintheami na. quibus ioſeph corpus xp̄i inuoluit Extenſa repn̄tat ſyndonem qua corpus fuit in ſepulcro iuolutum. et inde corporale vocatur. plicata ſuper calicem poſita ſudarium. quo caput eius fuit ſeperatim inuolutum. Siquidem extenſa q̄ corporale vocatur. ſignificat fidem. plicata que ſudarium vocatur. intellectum em̄ hoc miſteriū credi debet ſꝫ comprehendi non valet. vt fides habeat meritum cui humana ratio non prebꝫ ex perimentum. Secundo qͦꝫ corporale ſiue ſyndo ſubſiſtens ſignificat xp̄i humilitatem ī paſſione ſudarium vero laborem. Tercio etiam corꝑale ſignificat lintheum quo xp̄us erat precinctus. ſudarium laborem in perſecutionibus. Ad hoc palla ſuper calicem poſita aliquam ſcꝫ ſuperiorē eius partem non totum tegit. in quo datur in telligi ꝙ ſudarium aliquam part em̄ capitis xp̄i tegebat et aliquam non. ſicut mos eſt iudeis fa cere. quedaꝫ tamen eccleſie non habent niſi vnū corporale. pro eo ꝙ in euangelio legitur ꝙ io ſeph corpus hieſu inuoluit in ſyndone munda. non em̄ dixit in ſyndones in plurali et hoc ad ſi gnificandum ſacramenti vnitatem. et ſigͥficat ſyndonem. qua xp̄i corpus fuit inuolutum Corꝑale auteꝫ ideo remanet ſuꝑ altare vſqͣꝫ ad ſumptionem corporis et ſanguinis eleuationem calicis de altari. quia lintheamen et ſudarium ī ſepulcro vſqꝫ poſt domini reſurrectionem remā ſerunt. Preterea corporale remanens propter ſui albedinem oſtendit munditiam mentis quaꝫ ſemper habere debet corpus domini ſumens. Sother papa ſtatuit ne femine ſacrate vel mo niales ſacra vaſa puta calicem vel patenam vel ſacras pallas et corporalia attingant. Ip̄e tn̄ hmōi ornamenta altaris et miniſtrorum facere poſſunt. exemplo marie que talia fecit et texuit in vſum miniſterij tabernaculi federis Commū niter tamen palla vocatur mundā mappa ſupra quam corporale diſtenditur. Et dicitur palla. eo ꝙ palleat vl̓ abſcondit in ſe miſterium ſupra dictum. Debet autem altare duplici mappa oꝑe riri ad duplicem ſtolam mentis. ſcꝫ et corporis deſignandam. De oblatione ſacerdotis et de of fitio miniſtrorum circa illam. et de patena ⁊ de oblationibus populi et clericoꝝ. Otis igitur manibus dyaconus vel ſa cerdos. imiſter exterſis manibus me diante mundā taballia accipit manus epiſcopi. quaſi iuuans illū de faldiſto rio ad ſurgendum qd̓ quidem fit non ad adiuuā dum. ſꝫ pocius ad prouocandum illum. id ē xp̄m. quem ſignificat ꝙ ſurgat et pro populo oret. Iuxta illud. exurge domine adiuua nos. et iteꝝ Cxurge qui dormis. et ſic mediante munda tā ballia. ad notandum ꝙ mediante munditia ma nuum. id eſt operum noſtrorum excitatur dn̄s. ad adiuuandum nos apud patrem. Si auteꝫ hoc ad ip̄m pontificem xp̄i referatur vicarium. tūc dicendum eſt ꝙ ip̄e prouocatus adiuuatur. per munditiam manuum eorum pro quibus orat vt eius oratio efficax habeatur Rurſus xp̄s omnia bona opera eccleſie principaliter operatur. ſic̄ legitur in yſa. oīa bona opera nr̄a operatus es ī nobis domine cꝰ locum gerit ep̄s. Miniſter ꝟo tanꝙͣ eius famulus et eius cōadiutor typum cō operātis eccl̓ie gerit que in ſuis operibꝰ criſti oꝑantis miniſtra eſt et adiutrix ſicut dicit apl̓s Coadiutores enim dei ſumus. qui toballiam.i. deuotam reuerentiam adhibet. qm̄ ẜm apoſto lum. Non ſumus ſufficientes aliquid cogitare a nobis quaſi ex nobis. ſꝫ ſufficientia noſtra ex deo eſt. Deinde epiſcopus vel ſacerdos ingreditur ſanctuarium perueniens ad altare conſecratum hic eſt xp̄us qui cenaculum grande ſtratum eſt ingreſſus cum diſcipulis cenaturus et eis corpꝰ ſuum traditurus. vbi miſticam oblationem acci pit a miniſtris. inſinuans illud quod io. euange liſta deſcribit Iohannes inquit ante ſex dies pa ſce venit in bethaniam vbi lazarus mortuꝰ fue rat quem ſuſcitauit hieſus et fecerunt ei cenam in quā martha miniſtrabat. ¶ Procedit aūt ē ad altare abſqꝫ mitra et baculo et cum veſtibus ſa cris. prout in ſuis locis dictum eſt. Conſidera g ordinem. nam euangelium precedit. fides ī ſym bolo ſequitur. Deinde munera offeruntur. ncc̄e eſt em̄ primum audire quo inquitapoſtolus Cre dent niſi predicetur. Deinde. quis niſi recte cre diderit munus deo acceptabile offerre non po terit. quia ſine fide impoſſibile eſt deo placere Hic ergo de triplici oblationis genere dicendū eſt. videlꝫ de oblationibus ſacerdotis miniſtro rum et populi ¶ Sacerdos itaqꝫ primo offert ſeipſum. Offerenda etiam ſunt que ſunt dei deo id eſt anime habentes ſimilitudinem dei impre ſſam. Deinde que ſunt ſacrifitio neceſſaria ſcꝫ ꝑa nem et vinum et aquaꝫ. et alia ſacrifitio apta Et nota ꝙ in veteri teſtamento ponebantur ſuper menſam tabernaculi. xij. panes azimi de ſimula mundi valde et ponebantur ſen altrinſe cus et ſingul̓ ſupponebat̉ patena aurea et ſuꝑ patenā pugillus thuris. Panes autem iſti dicti ſunt ſa cerdotales. quia ſoli ſacerdotes eos de altari ſublatos commedebant. vel ẜm ioſephum. quia dominus preceperat ꝙ ſoli ſacerdotes illos for marent et cōquerent et ponerent in menſa ⁊ tol lerent. ip̄i tamen hoc non obſeruauerunt. Et ex his conuincitur ꝙ ſacerdotes debeant hoſtias facere per ſeipſos. Dicebantur etiam panes ꝓ poſitionis. quia poſiti erant ſuper menſam ꝓpo ſitionis coram domino in memoriaꝫ ſempiternā duodecim tribuum filioꝝ iſrahel. exo. xxv. cVl̓ porro poſiti.i. longo tꝑe poſiti. ſcꝫ per totam ebdomadam. Nam in diluculo ſabbati. recentes et calidi imponebantur menſe. ⁊ erant ibi immo ti vſqꝫ ad ſequens ſabbatum. et tunc ſubtrahe bantur. vel erant ibi ineternum per ſucceſſionē ponendi in menſa. Hoſtia autem format̉ rotūda

quia domini eſt terra. et plenitudo eius orbis terrarum et vniuerſi qui habitant in eo. vt ipſa ſui forma ſignificet illum. qui principio caret ⁊ fine. ꝙͣuis ip̄e ſit alpha et o. id eſt principium principians atqꝫ finis. apoc. i. c. Rurſus cum fi gura rotunda formetur a puncto ad punctum ꝑ hoc innuitur ꝙ ab ip̄o ſunt omnia. et ad ipſum omnia retorquentur Vnde psͣ. veritas tua ī cir cuitutuo. De hac figura dictum eſt in prohemio ſecunde partis. de hoc etiam dicetur in ſexta ꝑ ticula canonis ſuper verbo Accepit panem Ceterum duo ſunt que offeruntur. donū videlꝫ. et ſacrifitium. Donum dicitur quicquid auro vel argento vel qualibet alia ſpecie offertur Aliud tamen eſt donum et aliud munus. prout dicetur ſub prima particula canonis ſuper verbo. Hec dona. Sacrificium eſt victima et quecunqꝫ ī ara cruciantur ſeu ponuntur. quaſi ſacrum factū vl̓ ſignum. quia prece miſtica conſecratur pro no bis in memoriam dominice paſſionis. Quidam autem peruerſi heretici nobis ad preſumptionē magnam reputant. quia ſacrificamus et conſe crationem hoſtie ſacrifitium appellamus. Cum ſcriptura ex perſona domini dicat. nolo ſacrifici um. et yſa. ne offeratis vltra ſacrifitium fruſtra Et in euangelio. Miſericordiam volo et non ſa crifitium. Et dd̓. ſi voluiſſes ſacrifitium. ⁊cͣ. De hoc et quid ſit ſacramentum dictum eſt ī prima parte ſub ti. de eccleſiaſticis ſacramentis Om ne autem quod deo datur. aut dedicatur aūt conſe cratur. Quod dicendo datur vnde et appellatur Errant igitur qui conſecrationem dedicationeꝫ ſi gnificare putant. ymolatio ab antiquis dicta eſt eo ꝙ in mola altaris poſita victima creder et̄ mactari em̄ poſt ymolationem eſt. nunc aut em̄ ymolatio pani ⁊ calici conuenit libatio vero tm̄ calicis oblatio eſt. Iuxta illud. et libauit de ſāg uine vue. et illud poeticum. Nunc patenas liba re ioui. Libare em̄ ꝓprie eſt effundere. et antiqͥ tus. quod in liquidā materia offerebat̉ vt vinū et oleum libamendicebatur. quod ꝟo in ſi cca. vt ſimula. panis et thus oblatio nominabatur. Hoſtie apud veteres dicebantur ſacrifitia. que fiebant priuſꝙͣ contra hoſtes pergerent. victi me vero ſacrificia. que poſt victoriam deuictis hoſtibus ymolabant de quo dicetur ſub ſexta ꝑ ticula canonis ſuper verbo. Qui pridie. Et erat victime maiora ſacrificia ꝙͣ hoſtie. vel victima dicebatur. quia victa ducebantur ad aras. Olo cauſtum id eſt vbi totū quod offerebatur puta agnus vel vitulus in altari igne conſumit̉. olon em̄ grece dicitur totum. cauſtos incenſio. Ceri monie apud latinos dicuntur ſacra omnia. que apud grecos orgia vocantur. ꝓprie tamen ceri monie a carendo dicuntur. eo ꝙ in his quē in ſa cris offeruntur in ſuo vſu carcant homines. alij appellant cerimonias obſeruantias iudeorum in abſtinentia quarundam eſcaꝝ. ẜm vetereꝫ legē a carendo. quia carent rebus quibus abſtinent. Panis autem et calicis ſacramentum eucariſtie dicitur prout dicetur ſub dicto verbo. qͥ pridie Dorro circa oblationem ſacerdotis. miniſtri ſua offitia execuntur. Dyaconus em̄ corporale ſuꝑ altare explicat et diſponit. in quo oſtenditurꝙ euangelium xp̄m ſeu corpus xp̄i. ȳmo totam ip ſius humanitatem plene deſcribit. Corꝑale em̄ hoc corpus xp̄i ſignificat. prout in precedenti ti. dictum eſt. Deinde ſubdyaconus in primis ca licem preparat. panem et vinū in illo diſponēs a ſacerdote poſtmodum ꝯſecranda. quia nimiꝝ lex que per ſubdyaconum hic ꝯgrue deſignat̉. hmōi oblationis miſterium preſignauit dicens ꝙ melchiſedech ſacerdos obtulit abrahe panē ſcꝫ de frumento et vinum de racemis. a xp̄o pꝰ modum exhibenda. et in veritate conſecranda. ſicut habetur in gen̄. et dicetur ſub ſexta ꝑticl̓a canonis ſuper verbo. Accepit panem. Oblatio panis et vini ſignificat pia deſideria fidelium. ſeu pro ymolatione ſeu pro hoſtia viua Rurſus in pane corpus xp̄i in vino ſanguis eius. ī aqua populus repn̄tatur. Et dr̄ panis a pan quodeſt totum. qm̄ hic et in futuro eſt tota vitā noſtra Vinum dr̄a vite. cui dn̄s in euangelio ſe ꝯparat Aquaꝟo ab equalitate dr̄. qꝛ per hͦ ſacramentū angelis equari debemus. licet autem ſint due ſpēties non tn̄ ſunt duo ſacrifitia. vnitas em̄ ve bi vnitatem efficit ſacrificij. Hoc eſt em̄ illd̓ pal lium quod noe filij ꝯtexer̄t. quo xp̄iani xp̄i ebrie tatem.i. paſſionem ſub ſacrifitio teger̄t Deinde ſubdyaconus ferens ī manu ſiniſtra calicem ⁊ de ſuꝑ corꝑale et illum dyacono offerens ſigͥficās ꝙ dn̄s ſubdyaconus fuit qn̄ libꝝ aperūit ⁊ dyā conus qn̄ dixit. non veni miniſtrari ſꝫ miniſtrare Dyaconus vero patenaꝫ cum hoſtia de manu ſub dyaconi recipit int̓ ꝑ ollices et indicēs vtriuſqꝫ manus. interpoſito tn̄ manipl̓o inter ip̄os polli ces et patenam. Nemꝑe manus ſubdyaconi oꝑa ſūt legis. patena latitudo cordis mampl̓s oꝑa euangelij. pollex vigor ꝟtutis. index diſcretio Fiunt igit̉ hec ad ſig̓ficandum. ꝙ oꝑa legis ⁊ la titudo cordis ad oꝑa caritatis non ſufficiunt ad ſalutem. ni ſi operibus euangelicis. quoꝝ dyacō conus anunciator eſt cum vigore virtutis et di ſcretione mentis adhibitis. adiuuentur atqꝫ ꝑ ficiantur. Supponuntur aūt indices pollicibus. ad notandum ꝙ virtutis vigor exercendus non eſt abſqꝫ diſcretione. qūe cunctaꝝ eſt mater et fundamentum virtutum Subſequent̓ dyaconus ip̄e patenam cum hoſtia ex inſtitucione concilij anchiritani pontifici repn̄tat. ad notandum ꝙ per euangelicam traditionem quā dyaconus fi gurat ad altare.i. ad ſolennē ritū ꝑuenit eccīa. qꝛ lex que per ſubdyaconum ſignat̉ hoc noſtre ſalutis ſacrifitium ſolummodo prefigurauit. vt premiſſum eſt. Et pontifex ſeu ſacerdos hoſtiaꝫ collocat ſuꝑ altare. Calicem vero cū vino. ipſe dyaconus retinet et collocat in altari. Circa qd̓ notandum eſtꝙͣ hoſtia ſignificat corpus xp̄i nō ſanguinem. ſacerdos xp̄m Solus ergo ſacerdos abſqꝫ cuiuſqꝫ adiutorio illam offert dicens.

Suſcipe ſancte pater. ⁊cͣ. qꝛ xp̄s ſeipſum in ara crucis obtulit deo pr̄i ⁊ illā ī altari ſuꝑ corpo rale quaſi ſuper ſyndonem mundam diſponit; in nuens ꝙ ip̄emet xp̄s hoc ſacramentum inſtituit et eccleſie tradidit obſeruandum. dicens. hoc ē corpus meum ⁊cͣ. hoc facite in meam comme. ⁊cͣ diſponit aūt et collocat hoſtiancū ſigno cru cis. quia ſicut xp̄i oblatio in cruce facta fuit. ſic et oblatio ſacerdotis que in illius memoriam fit cum ſigno crucis fieri debet. Collocat etiaꝫ illā directe ſuper cruceꝫ in conſecratione altaris cū criſmate factam. quia et xp̄s carnem ſuam cruci affixit. Verum vinum in calice ſanguineꝫ xp̄i de ſignat. et ideo ſolus dyaconus abſqꝫ ſacerdote qͥ xp̄m deſignat calicem tenet. ad notandum ꝙ in xp̄i ymolatione ſanguis fuit a corpore ſeꝑatus non tamen ſolus ſꝫ vna cum ſacerdote illū offert et ſuper pallam corporalem collocat. ſeu pociꝰ ſacerdos illo mediante ꝙ ex eo patet. quia non dicit offero in ſingulari ſicut dicit̉ in hoſtie ob latione. ſꝫ dicit. Offerimus tibi domine. ⁊cͣ. Ex qͦ etiam clare conuincitur ꝙ ambo pariter debent verba ip̄a proferre. Dyaconus ergo caliceꝫ vna cum ſacerdote offert. quia non ſolum xp̄s ſeip̄m deo patri obtulit. verum etiaꝫ per euangelium ſuum. cuius dyaconus eſt figura et bayulus hꝰ ſacrifitij ritum inſtituit et eccleſie ꝯmendauit. quam inſtitucioneꝫ et commendationem. ip̄e dy aconus tanꝙͣ predicator euangelij nuntiare e manifeſtare debet. ex ſuo offitio ab iſta militāte eccleſia obſeruandā. ideoqꝫ participare debꝫ ſa cerdote in calice offerendo. non tn̄ ī ꝯſecrando quia illud ſolius eſt offitij ſacerdotis. ſolus tn̄ epiſcopus vel ſacerdos aquam vino commiſcet in calice. quod nulli inferiori face̓ licet qm̄ ſolꝰ xp̄us populos ſanguine ſuo redemit. preterea admixtio huius vnionem populi cū xp̄o deſigͣt vt ſequitur. que fieri non poteſt niſi per gr̄am xp̄i. cuius typum gerunt pontifex et ſacerdos Commiſcetur autem aqua vino in calice ex inſti tucione alexandri pape primi. Primo ad notan dum. ꝙ nunꝙͣ ſalus populi eſſe potuit ſine ſāg uinis xp̄i effuſione. nec etiam ſanguinis effuſio ſi ne populi ſalutē. quia xp̄s populum ſibi recon ciliauit in morte Scriptum eſt em̄ ꝙ aque ml̓te ſunt populi multi. xp̄us autem ſanguinem ſuum fudit pro populo. ſicut ip̄e teſtatur. Hic ē ſāg uis meus noui teſtamenti qui pro multis effun detur in remiſſionem peccatorum. Secundo ad notandum. ꝙ de latere xp̄i ſimul exiuit ſanguis et aqua. quatenus nec xp̄us ſit ſine populo. nec populus ſine xp̄o. Cum ergo aqua vino miſcet̉. tunc xp̄o populus adunat̉ Hocqͦꝫ miſterium lex moſayca preſignauit. ſicut apoſtolus exponit dicens bibebant de ſpiritaſi ꝯſequenti eos petͣ petͣ aūt erat xp̄s Quaꝓpter ſacerdos ī calice aꝙͣ fundit vt ſicut aqua non ſeperatur a vino ſic po pulus nunꝙͣ ſeꝑarētur a xp̄o. Tercio ꝯmiſcetur vt diuinitas et humanitas in vna perſona con iuncta eſſe intelligantur. Nam per vinum dini nitas. per aquam humanitas intelligitur. Qui ergo in altaris offitio aquam ſine vino vel econ uerſo ei miniſtrat. quantum in ſe eſt diuinitateꝫ ab humanitate ſeparat. de quo dicetur ſub ſex ta particula canonis ſuper verbo. hoc ē corpꝰ meum. et ſuper verbo. hic eſt calix. Sane ſacer dos vel miniſter miſſurus vinum et aquam in ca licem prius effundit modicum in terram. non ſo Ium vt meatus ſiue locus vaſis per quem fluere debent mundetur. et ſiquid eſt in ſuperfitie. vi ni vel aque emittatur. verum etiam ad oſtendē dum ꝙ ſanguis et aqua de latere xp̄i vſqꝫ i ter ram fluxerunt. ad quod miſterium ſe preparat peragendum. Conſiderandum etiam eſt. qꝛ aqͣ benedicitur quando vino admiſcetur. vinū ꝟo non. Et hoc ideo vt quidam dicunt. Primo. qꝛ vnium ſuam benedictionem expectat. ſꝫ hec ra tio non videtur ſuffitiens. quoniam in benedie tione vini ſub nomine calicis. tam vinum ꝙͣ aqͣ ſimul benedicuntur. Vnde poteſt ſecundomodo dic i. ꝙ vinum in hoc loco xp̄m ſignificat. qui nulla eget benedictione aqͣ populum qui in hac vita nequit eſſe ſine peccato ꝓpter quam indigꝫ benedictione dei vt reddatur dignꝰ ad p̄miſſaꝫ vnionem cum xp̄o. Ad hoc igitur ſignificandum aqua benedicitur quando vino admiſcetur Ter cio ec̄ vinum nō benedicitur. quia ſubdyaconus qui non poteſt benedicere. debet ex offitio ſuo illud in calicem mittere vt premiſſum eſt Quar to quia populus per aquam ſignificatus vnitur xp̄o ſolum per benedictionem gratie ip̄ius xp̄i. quem ſacerdos benedicens figurat. Eſt autem plus de vino ꝙͣ de aqua ponendum arbitrio ſa cerdotis. ita tamen ꝙ aquā a v̓mo abſorbeatur et vini ſaporem retineat. et hoc inſignum ꝙ ec cleſia debet incorporari xp̄o non xp̄s eccleſie. Vnde. augꝰ. non tu mutabis me in te. ſicut cibū carnis tue. ſꝫ mutaberis in me. de hoc etiam dice tur ſuper dicto verbo. hic eſt calix. Et in ſexta parte ſub quinta feria cene domini prope fineꝫ Predictus etiam alexander papa ſtatuit oblaci onem ex azimo et in modica fieri quantitatē di cens. hec oblatio quanto rarior tanto potior Non eſt etiam omittendum ꝙ in miſſis priuatis miniſtrans ſacerdoti ampullam cum vino manū eꝰ non oſculatur ſꝫ miniſtrans ampullam cū aqͣ ſic. quoniam vinum xp̄m. aquā genus humanum oſculum vero pacem inter deū et hominem ſig nificat reformatam. regulariter tamen cum cele be anti aliquid porrigitur vel ab eo recipitur. onus oſculum interponitur. ad deſignandū ꝙ tium omniſqꝫ reuerentia deo exhibita c ic lebrans gerit. procedere debꝫ ex fer uore caritatis et amoris. qui per manus oſculū deſignatur. de hoc etiam ſub euangelio dictū ē et ſub ti. de pacis oſculo dicetur. Calix aūt po nitur romēad dextrū latus oblate et bn̄. qͣſi ſāg uinem ſuſce p̄turus. qui de latere xp̄i noſcitur ꝓ fluxiſſe. Et ad deſignandum ſanguinem et aquā de dextro xp̄i latere emanaſſe. Preterea ſi a

latere ſtet recta pars crucis. que fit ꝯmuniter ſuper hoſtiam et calicem non producitur ſolum modo ſuper hoſtiam quod tamen fieri dꝫ. Crux em̄ ip̄a inchoari debet ſuper hoſtiam et perfici ſuper calicem. prout ex diuerſis locis et verbis ip̄ius canonis colligitur euidenter. De hͦ dicet̉ in octaua particula canonis ſuper verbo. hoſtiā ſanctam. Communiter tamen alibi ponit̉ hoſtia inter ſacer dotem et calicem. Primo ad notandū ꝙ xp̄s eſt mediator dei et hominum. et ẜm hoc ſacerdos deum patrem. hoſtia xp̄m. aqua in cali cepopulum ſignificat. quia non niſi xp̄o median te ad reſurrectionis gaudium poſſumus ꝑueīre Secundo ꝓpiūquior eſt ſacerdoti hoſtia ꝙ calix quia prius a xp̄o conſecrata legitur ꝙͣ ſanguis et apoſtolis prius data. ſꝫ hec ratio facit pociꝰ pro dictis romanis. qui cruces incipiunt ſuper hoſtiā. et deindeeas ſuper calicem producunt Porro cum ſacerdos accipit patenam cū hoſtia vrceolum cum aqua. calicem cum vino. thuribu lum cū incenſo efficit ſuꝑ ea crucis ſignaculū vt per crucis virtutem omnis conatus dyabolicē malignitatis effugiat. ne contra ſacerdotem vl̓ ſacrifitium aliquo modo preualeat. Et nota ꝙ in ampullis. in quibus vinum et aquā ꝯtinētur pro ſacrifitio ſpūaliter conſiderandum ea ꝙ in parua ſubſtantia inconprehenſibilia continent̉ futura ſacramenta ¶ Ficit̉ aūt ampulla qͣſi ani pla bulla. ſignificans cor humanum. qd̓ amplū debet eſſe latitudine caritatis. Rurſus ammū le. id eſt vaſa ad offerendum vinum. ſunt predi catores mordaciter increpantes. vel quilibet ſpūſſancti gratia inebriati et alios inebriantes ¶ Idrie vero id eſt aquatica vaſa. ſunt doctores aqua ſapientie ſalutaris potati ⁊ vitalibus aqͥs repleti. Rurſus adhuc premiſſa alio ordine pro ſequamur. In quibuſdam ecc̄ijs ſubdyaconꝰ por tat calicem in ſiniſtra. patenam in dextra. et de ſuper corporale vnus cantor. oblatam cum fa uonē et vnium cum ampulla. Aliter ꝟo prebet aquam vino miſcendam. vltimo dyaconus fun dens aquam in calice offert preſpit ero ſeu ep̄o Nempe ſubdyaconus eſt xp̄s. calix paſſio. pate na crux. ſiniſtra preſens vitā. dextra futura. cor porale eccleſia. vnus cantor iudaicum populū figurat. alter gentilem. ampulla deuotionem. oblata corpus. vnium ſanguinem. aqua eccleſiā archidyaconus xp̄m. p̄ſb̓r ſeu ep̄s deum patreꝫ Subdyaconus ergo. calicem portat in ſinſtra. quia xp̄s de torrente bibit in via. id eſt paſſione ſuſtinuit in preſenti vita. patena in dextra. qꝛ per crucem perueint ad gloriam. ꝓpter hͦ em̄ exaltauit illum deus. deſuper corporale. qꝛ eiꝰ paſſionem eccleſia non deſinit imitari. Corꝑale em̄ candidatur. et ecrleſia per multas tribulati ones xp̄o conformatur. Subdyaconus etiam nr̄ ſcꝫ xp̄s patenam cum calice portauit. qn̄ cruceꝫ in paſſione baiulauit. Primus cantor offert ob latam cum fauonē. et vnium cum ampulla. quia primitiua eccleſia de iudeis ſuſcepit fidem paſſi onis in deuotione mentis oblatam. ergo non nu dis manibus. ſꝫ cum fauone candido. id eſt cum manipula alba et mundā offert. ad notandū ꝙ xp̄i corpus ab his tantum digne ſuſcipitur qui carnem ſuam cum vitijs et concupiſcencijs cru cifigunt. Alius autem cantor offert aquam quā dyaconus miſcet vino. et offert preſpitero ſeu ep̄o. hec eſt gentilitas que ſuam obtulit multi tudinem. quam xp̄s in paſſionē obtulit deo pr̄i ¶ Poteſt em̄ non incompetenter dici. ꝙ altare menſam domini. in qua cum diſcipulis ſuis conui uabatur ara cruce. calix ſepulcrum vel paſſionē xp̄i. de quo in prima parte ſub ti. de picturis di ctum eſt. Et patena que a patendo dr cor latum et amplum ſignificat. ſuper hanc patenam. id ē ſuper latitudinem caritatis ſacrifitium iuſticie debet offerri. vt olocauſtum anime pingue fiat hanc cordis latitudinem habebant apoſtoli. cū petrus dicebat. Et ſi oportuerit me mori tecū. nō te negabo. Similiter et omnes apoſtoli xp̄o dixerunt. ſꝫ latitudo cordis ab eis aufugit. ⁊ la tu itcū om̄es nigro relicto xp̄o fugeīt ⁊ latuer̄t ad quod ſignificaudum poſt ſuſceptam inde ob lataꝫ. ſacerdos abſcondit ſub corporali patenā vel ſalt em̄ ea ab altari remotam. ſubdyaconus retro continet inuolutam. per hoc gͦ diſcipulo rum fuga vel latibulū. vel infidelitatis exceca tio deſignatur. qui dum verum ſacrifitium offe retur relicto xp̄o fugerunt et latuerunt. ſic̄ eis ip̄e predixerat. Omnes inquit vos ſcandalū pa tiemini in me in hac nocte. Scriptum eſt enim. percutiam paſtorem. et dipergentur oues gr. Poſtꝙͣ autem ſurrexero precedam vos in gali leam. De hoc dicetur ſub ti. de ſanctis. Et ideo ſacerdos dicturus. pax domini. quaſi dominice reſurrectionis anunciaturus. eulogium reſumit patenam. quia cum eſſet ſero die illa vna ſabba torum. et fores eſſent clauſe vbi erant diſcipuli congregati ꝓpter mētum iudeorum. venit ih̓s ſtās in medio dixit eis pax vobis. reſumens ouēs que trepediantes aufugerant. Rurſus patena que ꝓpter ſui formam diuinitatem que imcio ca ret et fine. ſignificat vſqꝫ ad dominicam oratio nem abſconſa tenetur. ad deſignandum ꝙ diui nitas nobis abſconſa et velata eſt in hoc mūdo Sed quando in oratione dominica dicitur. Pa nem noſtrum manifeſtatur. ad oſtendendum ꝙ quando ad panem noſtrum. qui in celis eſt per ueniemꝰ tunc diuinitas que in hoc mundo abſcon ſa. et velata eſt manifeſtabit ſe nobis et vidē bimus ipſum ſicut eſt. de hoc dicetur ſub ti. de reſumptione patene. In quibuſdam tamē locis patena diſcooperta tenetur. ad deſignandū ꝙ ſacerdos orat pro eternis. que per xp̄i predica tionem nobis reuelantur. Per patenam em̄ que rotunda eſt eternitas que principio caret et fi ne congrue deſignatur. Sane ſubdyaconus te net patenam a parte poſteriori eleuatam quafi dic eret. Imitamini me qui poſterioꝝ oblitus. ad anteriorā me extēdo. innuens etiaꝫ ꝙ referre

debemus omnia opera noſtra ad xp̄m et ad co ronam eternaꝫ. Patena qͦꝫ ſeorſum a calice reuo luta ſcꝫ pars ſuperior ſubtus poſita. ſignificat lapidem a ſepulcro commotum et reuolutum Et nota ꝙ dyaconus tradit patenaꝫ ſubdyacono te nendam. innuens ꝙ xp̄s contulit diſcipulis ſuis poteſtatem predicandi regnum dei. Circa hoc etiam videbitur ſub ti. de reſumptione patene Circa oblationem populi notandum eſt. ꝙ po pulus offerre debet. Iuxta illud exodi. Non ap parebis in conſpectu dei tui vacuus. per oblata qͦꝫ munera poſſumus commemorare copioſaꝫ vi ctimam. que oblata eſt a populo. cū rex ſalomō templū et altare domino ſacraret. Exemplo em̄ illius plebs fidelis offert ſe et dona deo. ſed in ve. te. conueniebat populus in hieruſalem qui buſdam magnis ſolennitatibus. ſcꝫ paſcā penth̓ et in feſto cenophegiarum vt orarent ī templo et tunc tenebantur offerre. Et nota ꝙ in ve. te. populus offerebat ſacrificium legale et volun tarium. ſcꝫ pro peccato. pro gratiarum actione dona vota et olocauſta. Sacrifitium legale ſūt decimē et primicie. vel ea que lex iuſſit offerri. Deutrono. xij. c. Voluntarium eſt. quod ſponte pro peccato et pro legis tranſgreſſione offere batur. Hona ſunt que in templi ornatū offere bantur Vota que pro periculis infirmitatis vel belli. De olocauſto premiſſum eſt. Vnde dicit̉ ni paralip. ꝙ obtulerunt principes pro votis pro ſpontaneis pro peccato. pro regno. ꝓſanc tuario. pro iuda. Ritus igitur ſinagoge tran ſiuit in religionem eccleſie. et ſacrifitia carnal̓ populi mutata ſunt in obſeruantiam populi ſpi ritualis. Nam ſicut populus ille moyſi deſcende ti de monte. diuerſa dona ad faciendum tabernā culum offerebat. ſic ep̄o de pulpitō venienti xp̄i ani deuotas offerunt oblationes. Alius offert aurum imitatus magos. qui aurum domino ob tulerunt. Alius argentum ſecutus illos. qui pe cuniam in gazophilatio poſuerunt. Alius vero aliquid de ſua ſubſtancia. vt aſſociētur illis qui per paulum et barnabam neceſſariā pauꝑibus tranſmiſerunt Nec eſt curandum que quantitas vel ſpētiēs offeratur. ſꝫ pocius mens attenditur offerentis. Vnde prouer. iij. Honora dominum deum tuum de tua ſubſtancia. Et thobie. iiij. Ex tua ſubſtancia fac elemoſinam. et magi obtule runt xp̄o nato. aurum thus et mirram. in ath̓. ij Iuxta illud psͣ. Tibi offerēt reges munera. Nec ẜm gregorium. offerens a muneribus ſꝫ munera ab offerente placent. Offerunt qͦꝫ legale ſacrifi tium in decimis et primicijs voluntarium. ī ſpon taneis oblationibus pro peccato dum penitenci as redimunt. pro gratiarum actione dū pro col latis a deo aliqua gratiā quicꝙͣ offerunt. Dona dum in edifitiā eccleſiarum vel vtenſilia aliqnid offerunt. Vota dum quod in periculis vouerūt exoluunt. Olocauſtum offerunt. qui ſeculum de relinquunt et ſua pauperibus diſtribuunt. Of ferens autem manum ſacerdotis oſculatur. per quod fides cum oꝑe deſignatur. de quo etiaꝫ iā premiſſum eſt. Offerentes vero panem et vniū ſignificant diſcipulos qui preueniūt parare ne ceſſaria ad paſca. Verum clerici vel monachi eē amminiſtrationes habentes. non offerunt niſi ī offitio mortuorum et in noua celebratione ſacer dotis et in quibuſdam pretipuis ſolennitatibꝰ cum em̄ ip̄i de oblationibus viuant et ip̄i ac ſua deo oblati ſunt non tenentur offerre. Viri ante mulieres offerunt. ip̄i em̄ fortes in xp̄o deſig nant ſcꝫ martires qui ni primitiua eccleſia pl̓es contumelias paſſi xp̄o victima obtulerunt dum occubuerunt. Seinde mulieres que fragiliores deſignant ſcꝫ confeſſores qui tempore pacis do mino laudis hoſtias obtulerunt. Preterea vir caput eſt mulieris et ideo a capite ratio ē eden dā. Subdyaconi autem vel acoliti recipiunt ob lationes que ad manum epiſcopi deferuntur. ad notandum ꝙ ip̄e non ſua ſꝫ aliena manu dꝫ tꝑa lia miniſtrare. Sane romanus pontifex nullam oblationem manibus tangit niſi illam que ꝓ de functis offertur. quam ideo manibus accipit vt ſugillet errorem dogmatizancium elemoſinas non̄ prodeſſe defunctis. et niſi oblationē panis quam tangit. tum ꝓpter reuerentiam ſacrificij. quod ex pane conficitur. tum quia eſt vicarius eius qui de ſe dicit. ego ſum panis viuus. Cet̓as vero oblaciones ad pedes accipit propter illud quod in actibus apoſtolorum habetur. quoniam offerebant precia eorum que vendebantur. et ponebant ante pedes apoſtolorum. et quia oīa ſua ſunt prout ſub euangelio tactum eſt. Et ſa cerdos oblationes manu tangit. repreſentans illud leuitici primo et quarto. ponetqꝫ manus ſuper caput hoſtie et acceptabilis erit atqꝫ in expiationem proficiens. Et nota ꝙ ꝓ defunctis offertur panis et vinum. Iuxta illud thobie. iiij. Panem tuum et vin um tuum ſuper ſepulturam iuſti conſtitue id eſt diſtribue̓. Et pecunia ſiue argentum exemplo iude machabei qui miſit of ferri duodecimmnilia dragmas argent ī pro pec catis mortuorum. ſecundamachab̓. xij Et precia eorum ponebantur ante pedes apoſtolorum vt premiſſum eſt. Et etiam lumen. ad illuminandū illos qui in tenebris purgatorij ſedent. quaſi offerens ip̄o facto dicat. Lux eterna luceat eis domine. ⁊cͣ. Sane moyſes videns ꝙ popl̓s mul ta obtuliſſet iuſſit preconis voce cantari ne qͥs vltra offerret. exo. xxxv⁊. xxxvi. cktullꝰ tamen ſacerdotum noſtri temporis talia facere viſus ē Suſceptis itaqꝫ a populo oblationibus et cho ro offertorium cantante. ep̄s ſeu ſacerdos ad al tare reuertitur. quoniam xp̄s ſuſceptis fideliū votis. cantantibus turbis. Oſanna in excelſis. ī prox imo ymolandus intrauit in templum. ¶ De ſecunda thurificatione Glatiōe miſtica de qua premiſſum eſt ſuſcepta ſtatim adoletur incenſum per qd̓ illud innuit̉ quod ſtatim ſubſcribit̉

a iohanne in euangelio. de qͦ premiſſum eſt ꝓpe principium precedentis tituli. Maria ergo ſcꝫ magdalena accepit librā vnguenti nardipiſcici precioſi et vnxit pedes hieſu. et domus impleta eſt ex odore vnguenti. et ſacerdos in modū cru cis ſuperducit et circumducit incenſum ſuper ſa crifitium et altare vt et crucis ſignaculo et thu ris incenſo dyabolice fraudis malignitas extri cetur et effugiat. Quod vero tercio ſuperducit et circuiducit incenſum. deſignat ꝙ maria ter exhibuit et adhibuit vnguentum circa corpus hieſu. Primo cum vnxit pedes ip̄ius in domo ſy monis phariſei. Secundo cum in domo ſymonis leproſi ſuper caput eius vnguentum effudit. Tercio cum emit aromata vt veniens vngeret hieſum iaꝫ poſitum in monumento voluntas em̄ reputatur pro facto cum et per ſeipſam non ſte terit quominus expleuerit quod incepit. Quod vero poſtmodum vndiqꝫ totum incenſatur alta re. deſignat ꝙ poſt factum illud totaꝫ reſperſit eccleſiam. ſicut dominus ip̄e teſtatur Amē amē dico vobis. vbicunqꝫ predicatum fuerit euange lium hoc in toto mundo dicetur. ꝙ et hoc fecit in memoriam eius. Poteſt etiam dici. ꝙ altare thurificatur in figuram angeli. qui ſtetit iuxta aram templi habens thuribulum in manu ſua. d̓ quo funus aromatum in conſpectu domini aſce debat. xp̄us em̄ magni conſilij angelus carnem immaculatam ignē ſancti ſpūs plenam ꝓ nobis in ara crucis obtulit doniō in ſuauitatem odo ris fumus aromatum ſunt orationes ſanctorum que per ardorem caritatis expaſſione domini ꝓ pagate ad deum patrem aſcendunt et nos ad cō ronam eternitatis prouehunt. id eoqꝫ ſacerdos thurificat in modum crucis et corone. ſi autem ſemel thurificat. recolit vnicam paſſionem. ſi ſe nel coronat vnius denarij retributionem Si ve ro ter eternitatis in paſſione operationē ⁊ triū ordinum glorificationē. et ideo thurificans ait Dirigatur oratio mea ſicut incenſum ī ꝯſpectu tuo. ⁊cͣ. Mor aliter autem incenſum deuotionis adolendum eſt in thuribulo cordis igne carita tis vt odorem ſuauitatis emittat. vt videlꝫ taꝫ nos ꝙͣ oblatio noſtra ſimus bonus odor deo. de quo dicit ſcriptura Fungi ſacerdocio et habere laudeꝫ in nomine ipſius. et o. il. m. d. in. o.ſ. hoc em̄ incenſum ſacerdos accipit id eſt xp̄s accep tat et incenſat ex eo ſacrifitium et altare. Pōt etiam dici ꝙ thuribulum quod oblationi ſac̓dos ſupponit ſignificat xp̄m per quem petit vt ſibi ꝓpicietur deus Sane omnibus defert̉ incenſum vtoſtendatur ꝙ omnia a ſacerdote facta perti nent ad omnes. Inde psͣ. Dirigatur dn̄e oratio mea ſicut incenſum in conſpectu tuo. niſi in mi ſſa pro defunctis. vt dicetur in vij. parte ſubti. de offitio mortuorum. In concilio rothomagen̄. in burcardo li. iij. c. vt tempore. ita legitur. In t eꝑequo legitur euangelium finito euangelio ſuper oblationem incenſum in mortem videlicꝫ redemptoris noſtri ponatur decreuimus. Leo etiam papa ſtatuit incenſum ſuper oblatam po ni. Quidam tamen heretici garriunt non eſſe in miſſa thurificandum. quoniam xp̄s in cena terre num incenſum non fumigauit. Et yſa. Incenſum eſt abhominatio mihi Quare altare et crucifixꝰ thurificantur dictum eſt ſubti de aque bn̄dicte aſperſione. Poſt thurificationem iteꝝ digitos lauat. nec vlterius vſqꝫ poſt communionemcū eis cum quibus ſacram hoſtiam tractare habet. aliquid tangat. ſꝫ poſt eius eleuationem eos iun gat vt dicetur ſub octaua particula canonis Miniſter quoqꝫ ep̄i trahit et ſuper brachia eiꝰ informat planetam et alia indumenta. Nam et legalis ſacerdos. dum ſacrif. cabat ſummitates balthei ſuper humerum reflectebat ¶ De inclinatione ſacerdotis et culatione altaris et oratione Hurificationis expletō miſterio ſacer dos ſe inclinando dicit Suſcipe ſancta trinitas. ⁊cͣ quod ſumitur de tercio da nielie. vt videlꝫ hoſtiam offerat expīg uedine caritatis. et ſic dignus ad ſacrifitiū ymo landum. Sacerdotis inclnatīo xp̄i humilitatē ſignificat. qui exinaniuit ſemetipſum. formam ſerui accipiens. factus obediens vſqꝫ ad morteꝫ mort em̄ autem crucis. qui etiam inclmans ſe ad pedes diſcipulorum poſt ſacramentum in cena traditum orauit ad patrem. Poſtea vero ſe eri gens oſculatur altare. ad notandum ꝙ per paſ ſionem xp̄i populus liberatus eſt. et deo patri reconciliatus. Vnde apoſtolus ad ep̄beẜ. tercō faciens pacem vt reconciliet ambos in vno cor pore deo. Conſequenter ſacramentum inceptu rus orat primum pro ſe deinde pro populo. cō uertens em̄ ſe ad illum ſub ſilentio dicit dominꝰ vobiſcum. ſicut dictum eſt ſub ti. de ſalutacione et mox voce aliquantulum eleuata. vt or̄o oīm auxilietur ei. quaſi non preſumens. ꝙ ſolꝰ poſſit tantum miſterium exequi. monet illum dicens. Orate pro me fratres. ⁊cͣ. et ego pro vobis. In quo ſignatur illud quod xp̄s diſcipulis ſuis dix. Luce. xxij. Orate. ne intretis in tentacionem. et ibidem. Igo pro te oraui petre. Monet autem orare vt ſacrifitium fiat deo acceptabile. et po pulus debet ſimiliter ſecret e orare. reſpondēs Memor ſit dominus omnis ſacrificij tui. et olo cauſtum tuum pingue fiat vel reſpondet. Suſci piat dominus ſacrifitium. ⁊cͣ. vel dicat Spiritꝰ ſanctus ſuperueniet in te. vel illud Mittat tibi dominus auxilium de ſancto. vel. Ymola deo ſa crifitium laudis. Debemus em̄ inuiceꝫ orare ẜm apoſtolum vt ſaluemur. Orauit em̄ et xp̄s pͥmū pro ſe. pater inquit. venit hora clarifica filium tuum. vt filius tuus clarificet te. deinde ꝓ po pulo dicens. Pater ſancte ſerua eos qͦs dediſti mihi. vt ſint vnum ſicut et nos. Dicturus ergo. orate prome fratres. ſe vertit ad populum. qꝛ ip̄m diſtincte alloquitur. ſed dicturus Oremus. poſt dominus vobiſcum ſe ad altare ꝯuertit. qꝛ

tunc non diſtincte. ſꝫ per modū conceptionis ad aliquid excitat ad ſecum orandum ſeu gratias re ferendum Monito itaqꝫ populo ſacerdos ſtatī reuoluitur ad altare per ſiniſtram partem. pro ut ſub ti. de ſalutacione ad populum dictum eſt. Et tunc tandem dicit orationem quam intermi ſerat ab offertorio citra quando dixit. Oremus ad notandum ꝙ xp̄s iterum redijt hieroſolimaꝫ ad domuni orationis quam ad tempus deſerue rat. cum ſeceſſerat in effren. Sic em̄ legitur in euangelio. Cum veniſſet hieſus hieroſolimam. intrauit ī templū ⁊ eiecit ementes ⁊ vendētes de templo dicens homus mea domus oracōis vocabitur. Inſtat enim ſacerdos oracōibus ne ī dignus inueniat̉ vt oza qui tetigit temere ar cam domini ⁊ ꝑcuſſus eſt a domino nec legitur aliud feciſſe niſi vxorē propriam cognouiſſe in nocte precedenti bethſamite qͦꝫ quia temere vo luerunt arcam domini tangere. occiſi ſūt. de po pulo. lxxxviii. de plebe. quiniquagīta milia pre cioſa arca eſt calix domini ¶ Orat autem vocē de miſſa. Primo ne vileſcat officiū miſſe ⁊ ideo ora cio ip̄a quia ſecrete dicitur a quibuſdam ſecreta a quibuſdaꝫ ſecretella. ad differentiam maioris ſecrete. a quibuſdam vero ſacra vocatur De qͦ ⁊ de hmōi ſilentio ſub ti. de ſecretā dicetur. vt dic tum eſt ſub ti. de offertorio. Secundo orat in ſi lentio vt deuociꝰ oret. nec cogitet quomodo eꝰ vox ⁊ corporis compoſitio placeant pupulo. qꝛ et dominus elongatus eſt a diſcipulis quantum continet iactus lapidis vt oraret. Tercio in hoc ꝙ ſecrete orat ſignificat ſecretas preces xp̄i di centis. Pater mi ſi fieri poteſt tranſeat a me ca lix iſte. Mathei. xxvi. Quarto hoc ſilentium re colit ſacramentum in ſacrificijs patrum abſcon ditum vt in abel. yſaac. in agno paſcali. in vitu la rufa. in hyrco emiſſorio. Quinto in hͦ repn̄ta tur ſilentium quod dominus habuit in paſſione quia tanquam ouis ad occiſionem ductus eſt. qd̓ etiam martires imitati ſunt. Vnde non niurmui reſonat nec querimonia. ⁊cͣ. Sexto ideo oratio nes que poſt oblationes ſecuntur in ſilentio et ſe crete̓ dicuntur. quia iudei ſtatim poſt ſuſcitacio nem lazari voluerunt occidere hi eſum. ille vero abſcondit ſe in ciuitate effren in ſolitudinē. et tacuit a predicatione et miraculorum oꝑatione vſqꝫ in ſabbathum in ramis palmarum qͦ venit in domun ſymonis leproſi. et tunc predicauit aperte. ad quod deſignandum. ſacerdos in fine ſecrēte iterum eleuat vocem. dicens palam et alta voce. Per omnia ſecula ſeculorum quod expoſitum eſt ſub ti. de oratione. Secundo ideo dicitur alta. per omnia. ad notandum ꝙ poſt re ſurrectionem xp̄s predicauit aperte. Tercio qꝛ eſt principium ſequentis orationis vt iam dicet̉ Quia vero querit aſcenſum populi et confirma tionem. quia ip̄e eſt quaſi legatus populi. ideo populus aſſenciens voci eius dicit amen. qui a ſe culum per ip̄m creatum eſt. ¶ Adhuc̄ dicturus Ner omnia ſecula ſeculorum deponit manꝰ ſuꝑ altare. primo ad notandumquod omnem co gitatum temporalem deponit ⁊ ſe totaliter d̓o committit. ȳmolatione dumitaxat tota mente in tendens. Secundo manus deponit. cum em̄ nūc ad cordis eleuationem et ad gratiarum actionē inuitet et eleuationeꝫ cordis per contemplatio nem precedere debeat exercitium bone operati onis. quam manuum depoſitio ſignificat. De qͣ operatione poſtea gratias referimus ei. qui in nobis incipit opus bonum. vt perficiat ſicut di cit apoſtolus. idcirco tunc manus deponit De prefatione ¶ Atē prefationem deſcribitur in libris quedam figura repreſentans ex parte anteriori lr̄am. v. ex parte vero poſte riori lr̄am. d. que due lr̄e coniuncte ꝓ vere dig num ponuntur. ſr̄a videlꝫ pro dictione. ¶Sane per lr̄am. v. que inferius clauſa et ſuꝑius aꝑta eſt. habens initium a linea longiori. humanitas ſiue humana xp̄i natura que ī virginē principiū habuit ſꝫ fine carebit. Per. d. vero circulariter clauſum. diuinitas ſeu diuina nat̉a. que nec prin cipium nec finem habet figuratur. Tractus ꝟo in medio vtrumqꝫ cōpulans partem. crux eſt. ꝑ quam diuinis aſſociantur et vniuntur humana. Ideo ergo hec figura in prefationis principio ponitur. quia per miſterium vnionis et doni im ce paſſionis pacificantur homines angelis ſoci antur. humana diuinis in precunio ſaluatoris. In prefationibus em̄ omnibus conueniunt ho mines et angeli ad concinendum preconia regi. Vnde et altā et delectabili voce cantantur quia in eis angelorum preconia repreſentantur. Et cantantur coram altari et a ſolo ſaterdote. Iuxͣ Illud apoc. iiij. Et cantabunt quaſi canticū no uum ante ſedem. et nemo poterat dicere canticū niſi. ⁊cͣ. Siquidem hec oratio vocatur prefatio quia precedit ſacrifitium principale. Eſt enim quaſi prelocutio. id eſt ad miſterium preparacō prelocutio videlꝫ tocius orationis ſecuture Ate igitur vſqꝫ ad agnus dei. In hac em̄ preloquit̉ ſacerdos grates et laudes deo vt melius ad con ſecrandum corpus xp̄i valeat peruenire. vocat̉ etiam preparatio. quia preparat fidelium men tes ad future reuerentiam conſecrationis. Dicit̉ etiam ymnus angelicus. quia angelicis laudibꝰ eſt plenus. Verumtamen ſacrifitium vocatur in ſecretella oblatio. ſꝫ a dominus vobiſcum quod ſtati in poſt illam ſequitur vſqꝫ ad ſanctus voca tur ymnus. Sane ſicut in proximo ti. dictum eſt in fine ſecretelle dicitur alta voce. Per omnia ſe cula ſeculorum. quod ſiquidem eſt finis illiꝰ ora tionis et initium prefationis. per qd̓ ſacerdos inſinuat ꝙ xp̄s eſt lapis angularis. qͥ fecit vtͣqꝫ vnum. iudeos continens et gentiles. vt ſit vnū ouile. et vnus paſtor. Dicturus ergo ſacerdos rem attencioni digniſſimaꝫ ſalutat populum. d. Dominus vobiſcum. optans nos tales exiſtere. cum quibus dominus manere dignetur. et illud

nobiſcum celebrare conuiuium. ad quod mulier attulit alabaſtrum vnguenti nardipiſtici p̄cioſi et effudit illud ſuper caput domini recūbentis et populus reſpondet dicens. Et cum ſpū tuo. et ſic mutuo pro ſe orant. Nam et in veteri teſta mento omnes ſacerdotes orabant dum conſuma retur ſacrifitium ionatha inchoante et ceteris reſpondentibus. Poſtea ſtatim ſacerdos eos in citans ſubiungit. Surſum corda. id eſt in celeſti bus non interrenis. et eleuat manus ꝓpter rati ones ſub ti. de oratione ſcriptas ad fineꝫ Chorꝰ reſpondet Habemus ad dominum. id eſt habere debemus. Vnde in canone cypriane pape ita di citur. Ideo ſacerdos ante orationem canonis p̄ fatione premiſſa parat fratꝝ mentes dicendo. Surſum corda. vt dum plebs reſpondet. habe mus ad dominum. ammoneatur nihil ad ſe ꝙͣ do minum cogitare debere. Rurſus ideo chorus ſub iungit habemus ad dominum. vt etiam vere ſic̄ mulier illa vnguentaria ſurſum ad illam verbi di uinitatem cor eleuet. et illud caput equali deo patri fide contingens. vnguento catholice pro feſſionis perungat. cꝰ ſane preconium ſacerdos proſequit̉ dicens. Gratias agamus domino deo noſtro. quia pro omnibus beneficijs. que nobis contulit grates ei referre debemus. Choruſqꝫ reſpondet. dignum et iuſtum eſt. quoniam gra tias omnipotenti deo referre debemus. Sequit̉ per xp̄m dominum noſtrum. ſupplendum eſt con fidentes et credentes ꝙ per xp̄m maieſtatem eˢ laudant angeli. adorant dominationes. tremūt po teſtates. Hoc ſacre confeſſionis preconium ita recte concludit eccleſia vt cum angelis ⁊ ho minibus decantet hunc deuoti pectoris ymnum Sanctus ſanctus. ⁊cͣ. de quo infra dicetur. Pōt etiam prefationis offitium ad illud referri. qͥa hieſus aſcendit in cenaculum magnum ſtatum. ī quo multa locutus eſt cū diſcipulis ſuis. et gr̄as agens. ymnum illum retulit deo patri. de quo dicit matheus. Et ymno dicto exierunt in montē oliuēti. ergo per dominus vobiſcum. or̄o quam diſcipulis fecit accipitur per Surſum corda. aſ cenſus ad cenaculum iterum per Surſum corda ad confitendum filio ſurgimus. et angelorū mi ſterium imploramus qui vota noſtra ſuſcipiant et ad eum perferant. per Gratias agamus. xp̄ſ recolimus gratiarum actionem et inuitamꝰ po pulum ad agendum gratias deo patri per filiū et per quem redimimur. et cum angelis ad lau dandum admittimur. Monet ergo ſacerdos po pulum ſurſum. id eſt ſupra ſemetipſum habere vel leuare corda ad dominum. Iuxta exhortacōꝫ apoſtoli dic entis. Que ſurſum ſunt querite. nō q̄ ſuper t̓raꝫ Nam qui in terrenis ſunt nihil dig num deo offerre poſſunt. vbi em̄ eſt theſaurus tuus ibi eſt ⁊ cor tuū. Multi quidem dum or ē lo cuntur celeſtia corde meditantur terrena. qͥbus dominus imꝓperat per ꝓphetam. Populus hic labijs me honorat. cor autem eorum longe eſt a me. Chorus vero reſpondens profitetur ſe ſa cerdotis monita ſuſcepiſſe. d. habemus ad dn̄m Vnde diligenter prouideat. nec cor habens de orſum ad ſeculum ſpūi ſcꝫ damnabiliter menciat̉ Sacerdos etiam poſtꝙͣ attentos reddidit ⁊ de uotos hortatur vt gratias agamus domino d̓o noſtro. quoniam ip̄e eſt deus. id̓ eſt creator. ip̄e eſt dominus id eſt redemptor. ip̄e eſt noſter ſcꝫ ſaluator. Tunc em̄ erit veriſſime noſter. cū erit omnia in omnibus id eſt ſufficientia ſingulorum Aurſus quia populus profeſſus eſt ſe intentū eſſe ad dominum. ideo preſpiter ſubiungit Gra tias agamus. Chorus vero ſacerdotis verbum approbans et affirmans reſpondet. Dignum et iuſtum eſt. Signum quidem. quantum ad deum. quia ip̄e eſt dominus deus noſter. Iuſtum ꝙͣtum ad nos qꝛ nos ſumus populus eꝰ ⁊ oues paſcue eꝰ dignū qͦꝫ ⁊ iuſtū ē ꝙͣtū ad vtꝝqꝫ vt ſcꝫ popu lus ſimul cum ſacerdote gratias agat deo a quo oīa bona ſuſcepimus. Subſequenter ſubiungit ſacerdos Iere dignum. ⁊cͣ. Et ſcd̓m magiſtrum petꝝ anthiſiodoren̄. Hic incipit prefatio. id eſt prologus vel prolocutio ſequentis canonis cap tans domini beniuolentiā. d. vere dignum et iu ſtum eſt equum et ſalutare. Signum quia bonꝰ eſt. iuſtū q̄ꝛbeneficus. Equum quia miſericors. ſalutare. quia ſalus vel dignum. quia nos mera voluntate feciſti. Iuſtum. quia nos pura mi. ſericordia redemiſti. Equum quia gratuite nos iuſtificas. ſalutare id eſt ſalute plenum quia p̄pe tuo nos glorificas. Nos tibi ſꝑ et vbiqꝫ gratias agere. domine ſancte pater omnipotens eterne deus. vbiqꝫ enim eſt dominus ſanctus. vbiqꝫ eſt pater omnipotens. et ſemper eternus deꝰ. Vn̄ psͣ. In omni loco dominationis eius benedic aīa mea domino. Et iterum. Benedicam dominium. in omni tempore ſemper laus eius in ore meo Sequitur per xp̄m dominum noſtrum. aduoca tum em̄ habemus ẜm apoſtolum apud patrem hieſum xp̄m dominum noſtrum. qui interpellat pro nobis. et ip̄e eſt ꝓpiciatio pro peccatis no ſtris. qui exauditur in omnibus pro ſua reueren tia. per eum ergo quaſi per mediatōreꝫ laudes offerimus. per eum quaſi per aduocatū gratias exhibemus. Per quem maieſtatem tuam. Maie ſtas dicitur. quaſi maior ſtans. vel maior pt̄as. quia maior eſt eius poteſtas ꝙͣ hoīm. Laudant angeli. adorant dominationes. tremunt pt̄ates vtiqꝫ per illum laudant. adorant et tremunt. ꝑ quem ſimul cum patre omnes ſpirituum ordīes ſunt creati. Nam dixit deus. Fiat lux et facta eſt lux. Verbo dixit et verbo fecit. quia verbo dn̄i celi firmati ſunt. et omnia per ip̄m facta ſunt et ſine ip̄o factum eſt nihil. Chorus angelorum no minat. quia angeli huic offitio non dubitantur abeſſe. Et ad notandum ꝙ eccleſia angelis ē aſſi milanda. adhuc vt placeat deo. Aurſus ꝑ hoc ꝙ dicit̉. homine ſancte pater omnipotens et er ne deus per xp̄m dominum noſtrum quē laudāt angeli. adorant d. ⁊cͣ. intelligitur ꝙ eccleſia et angeli laudant deum. non ſolum in ꝙͣtum deum

vni etiam inquantum hominem Dicit gͦ laudant Vnde psͣ. laudate eum omnes angeli eius. ado rant. Vnde eſdras. Exercitus celi te adorāt. tre munt. Vnde iob. Columne celi contremiſcunt ⁊ pauent aduentum eius Tremere vero dicuntur non mētu fortitudinis cum ſint perfecte beati. amminiſtrationis effectu vel ob̓ie famulatū. Cum ẜm apoſtolum omnes ſint amiminiſtratorij ſpūs in miſterium deſtinatiTremunt qͦꝫ pt̄ates non ꝙ ordines angelorum corporales ſint. ſed ideo hoc dicitur vt intelligamus omnia celeſtia terreſtria et infernalia ante conſpectum diuine maieſtatis tremere ac timere ſicut et nos treme̓ ac timere ante dominos noſtros ſolemus. Seqͥt̉ Celi celorum. Per celos hic throni accipiuntur quia dominus ait. Celum mihi ſedes eſt. Et di cuntur celi laudare deum. quia laudis materiam prebent. Vnde ꝓpheta. Celi celorum et aque q̄ ſuper celos ſunt laudant nomen domini. Celi qͥ dem diuine iuſſioni obediunt. quia ſe oſtendere ſerenos vel nebuloſos poteſtatem non habent. Cherubin qͦꝫ ⁊ ſeraphm ad intelligentiaꝫ eoꝝ que hic dicuntur Notandum eſt nouem eſſe ordi nes angelorum. videlicet Angeli. Archangeli Throni hominationes Virtutes Principatus Poteſtates Cherubin et Seraphm. Angeli qꝛ grece dicuntur nuncij latine. ſcꝫ excelſi et ce leſtes. eo ꝙ de celis ad anunciandum ⁊ exequen dum domini voluntatem mittuntur Angelorum autem vocabulum offitij nomen eſt. non nature ſpūs em̄ ſunt ſꝑ. ſꝫ cum mittuntur angeli vocant̉ Quibus ideo pictorum licentia pennas facit. vt celerem eoꝝ in cuncta diſcurſum ſignificet. ſic̄ et iuxtā fabulas poetarum. venti ꝑ ennas habe̓ dicuntur. ꝓpter velocitatem ſcꝫ Iuxta illud. qͥ ambulat ſuper pennas ventoꝝ. ¶ Archangeli ergo grece ſūmi nuncij interpretantur Qui em̄ ꝑua vl̓ minima angeli ſunt. qui ſūma archangeli nuncupantur. Archangeli ergo dicuntur eo ꝙ inter angelos teneāt principatum. Nā archos grece latīe princeps interpretatur. Sūt enim duces et principes. ſub quoꝝ ordine vnicuiqꝫ angelorum ſunt officia deputata. Quidam autē archangelorum priuatis nominibus appellant̉. vt per vocabula ip̄a in oꝑe ſuo quid valeant de ſignetur. Gabriel nanqꝫ hebraice. interpretat̉ latine fortitudo dei. vbi etiam ip̄a pōt encia di uina vel fortitudo manifeſtatur. Gabriel mittit̉ Vnde ip̄e anunciauit xp̄m naſciturum qui dyabo lū deuicit ⁊humiliter ad debellandas aereas po teſtates venit. Aichael interpretatur quis. vt deus. qn̄ em̄ aliquid mire virtutis in mundo fit hic archangelꝰ mittitur et ex ip̄o oꝑe nomen ē ei. quia nemo valet facere quod facere pt̄ deus vnde ip̄e miſſus eſt in egiptum ad immittendas illas plagas famoſas. Quidam tamen dixerūt ꝙ michael eſt nomen vnius angeli. Raphael inter pretatur curatio vel medicina dei. vbicunqꝫ em̄ curandi vel medicandi opus neceſſarium eſt. Ra phael archangelus mittitur. vnde ad thobiam Miſſus eſt vt eum a cecitate liberaret de gabri ele et michaele et raphaele dicetur in. vij. ꝑte ſub feſto michaelis. Vriel interpretatur ignis dei. ſicut legimus ignem apparuiſſe īrubo. legi mus etiaꝫ ignem miſſum deſuper et impleſſe qd̓ preceptum eſt. Hec ſunt nomina perſonalia an gelorum que nec a ſeipſis nec a deo impoſita ſūt ſꝫ ab hominibus et neſcitur a quibus. nec alia ꝑ ſonalia inueniuntur in ſcriptura. Alia vero ſūt nomina ordinum ¶ Ceterum throm. dn̄ationes. virtutes. principatus et poteſtates quibus vni uerſam celeſtem ſocietatem apoſtolus ꝯplectit̉ ordines angelorum et dignitates intelligunt̉. vt iam dicetur. Sed pro hac ip̄a diſtributione offitiorum. alij throni. alij dominationes. alij ꝟ tutes. alij principatus. alij poteſtates dicuntur pro certis dignitatibus quibus ab inuicem di ſtinguuntur ¶ Throni ſunt agmina angelorum qui latine ſedes interpretantur. et vocati ſunt throni quia illic conditor preſidet. et per eos ſua iuditia diſponit. ¶Dominationes ſunt hij q̄ virtutibus et principatibus preeminent. qui ꝓ eo ꝙ ceteris angelorum predominantur agnii nibus dominationes vocantur. Nominantur gͦ hic ad notādum ꝙ eis magis aſſimilare debemꝰ quia vſum dominandi docent. Eſt em̄ vera dn̄a tio facere dei voluntatem. ¶Virtutes angelice ꝙ miſteria perhibentur. per quas in md̓o ſigna et miracula fiunt. ꝓpter quod et virtutes dicūt̉ ¶ Principatus ſunt qui angelorum agminibus preſunt. qui pro eo ꝙ ſubditos angelos ad ex plendum miſterium diuinum diſponunt princi patus vocabulum acceperunt. Nam alij ſūt qui amminiſtrant alij qui aſſiſtunt. ſicut et per dani elem dicitur. Miliamilium miniſtrabant ei. ⁊ de ciesmilies. centenamilia aſſiſtebant ei ¶ Pt̄ates ſunt qͥbus virtutes aduerſe ſubiecte ſunt et inde poteſtatum nomine nuncupantur. qꝛ maligni ſpūs eorum poteſtate cohercentur. ne tantum noceant ꝙͣtum cupiunt. nominantur ergo h̓ ad notandum ꝙ poteſtatem dyaboli arcere debe bemus ¶ Cherubin autem et epiſcopi ſublimes celorum poteſtates et angelicā miſteria perhi bentur qui ex hebreo in latino ſciētie multitudo ſeu plenitudo interpretantur Sunt em̄ ſublimi ora agmina angelorum. pro eo ꝙ vicinius ſūt poſiti diuina ſcientia ceteris amplius ſunt pleni Ip̄i ſunt illa duo animalia. ſuper ꝓpiciatorium arce ficta ex metallo. ꝓpter ſignandam apoſto lorum penitēciam. in quorum medio medius oſ tenditur deus. ¶ Seraphin vero multitudo eſt angelorum. qui ex hebreo in latinum. ardentes vel intendentes interpretantur. eo ꝙ precet̓is ardent et ſuccēduntur in caritate. et quia inter eos ⁊ deum nulli angeli conſiſtunt. ¶ Et ideo. quanto vicimus coram eo ꝯſiſtunt. tantomagis claritate diuini luminis inflammantur. Vn̄ et ip̄i ſi cut yſa. legitur. velant faciem et pedēs ſe dentis in throno dei. Et idcirco cetera angelo rum turba. vere plene dei eſſentiam non valet.

qm̄ ſeraphin eam tegit. ẜm yſidorum. Noīantur ergo hic cherubin et ſeraphin. quia ſicut illi to ti in dei dilectione ardere debemus. Reperitur autem hoc nomen ſeraphin neutꝝ et maſculinū ſꝫ neutraliter terminatur in. n. vt in hoc loco. Beata ſeraphin. Maſculine vero terminatur in .i. Vnde ꝓpheta. Seraphim clamabant alter ad alterum. Hicremias dicit ꝙ cherubī et ſera phin ſingularis numeri et gn̓īs maſculini. cuiꝰ terminatio pluralis eſt per neutrum. non ꝙ in miniſtris dei ſit ſexus. ſꝫ vocabula diuerſis ge neribus. iuxta lingue ꝓprietatem appellantur. Greca vero ꝯſuetudo. neutro gn̓e. per. n. ſcriˢ bit. Ioſephus dicit. Cherubin et ſeraphin eſſe duo animalia volatilia. prout dictum eſt in pro hemio huius partis. Premiſſa autem ordinum nomina preter cherubin et ſeraphin. et pteter nomina angelorum et archangelorum latīa ſūt IVerum cum nouem ſnnt ordines angelorum. ſicut dictum eſt. qui poſtꝙͣ decimus cadens ꝓpt̓ ſuperbiam verſus eſt in dyabolum in perſeuerā tia eterne beatitudinis ſolidati ſunt. Queritur quare tribus excluſis ſex tm̄ in prefatione con mum ponuntur in qua celos throni excipiuntur vt dictum eſt. Videtur em̄ ex hoc ꝙ illi cum ce teris maieſtatem diuinam nō glorificant ⁊ ado rant. Sed abſit hoc. Nam virtutes celorum oēs ordines comprehēdunt vt teſtatur Gregorſꝰ. in omelia illius euangelij. Erunt ſigna in ſole et luna. Vnde psͣ. verbo domini celi firmati ſunt. et.ſ. o. e. o. ve. e. Et iterum. Sn̄s virtutum ipſe eſt rex glorie. Vel forte lꝫ occulta. tn̄ circa hoc prouiſum eſt ratione Pyoniſius quippe tres eſſe tradidit yerarchias ſiue ordines angelorum tri nos in ſingulis ponens. vt ſimilitudo trinitatis eis inſinuetur impreſſa. Et dr̄ yerarchia a yerat quod eſt ſacrum et archos quod eſt princeps qͣſi ſacri principatus. Sunt em̄ tres ordines ſuꝑio res. tres inferiores. tres medij. Superiores ſūt Cherubin. ſeraphin et throni. Aedij ſunt dn̄a tiones. principatus. et poteſtates. Inferiores ſunt vir tutes. archangeli. et angeli. De quorū ſingulis medius ordo in prefatione ſubtrahitur ad notandum ꝙ comperatione trinitatis eterne cuius maieſtas in ea precipue̓ recommendatur. omnis alia trinitas diminuta reperitur et imꝑ fecta. Nam quis in nubibus equabitur dominꝰ? quis ſimilis erit domino in filijs hominum? Pe ſuperioribus ſubtrahitur cherubi. de medijs principatus. de inferioribus archangeli. hanc quippe eternam et indiuiduaꝫtrinitatem laudāt angeli. adorant dominationes. tremunt pt̄ates. Cum quibus et noſtras voces Duas em̄ omni potens deus rationales edidit creaturas. ange licam videlꝫ et humanam que laudibus diuinis in ſiſterent et ei gratiarum redderent actiones quas dum pari voto concelebrant tanꝙͣ ſuperio res cum inferioribus corde. in celeſti cythara ſo ciantur. de qua dicit. Io. Et audiui vocem eytha redorum cytharizantium cythris ſuis. et canta bant quaſi canticum nouum. ideo gͦ dicit ſocia ex ultacione concelebrant. qm̄ omnes predicti or dines et etiam humana creatura maīe ſtateꝫ dei patris per xp̄m ſocia exultacione equaliter cor celebrant ſupplici confeſſione. quaſi non ſuꝑba preſumptione. ſꝫ humili laude dicentes. Sanctꝰ ſanctus. ſanctus. ⁊c̓. ¶ Porro gelaſius ꝑp trac tus et ymnos compoſuit et prefationes. cantu quidem et non elimato ſermone dictauit. Et eſt notandum ꝙ licet olim innumere eſſent prefa tiones. hodie decem tantum ſunt canonizate Vn̄ pelagius papa inquit Inuenimus has nouem p̄ fationes in ſacro cathologo tantummodo reci piendas vnam in reſurrectione et in albis paſca libus.i. in ſeptimana paſcali Aliam in die aſcenſi onis domini. Terciam in die penth̓. Quartam: natali domini. Quintam in eph̓ia domini Sextā de apoſtolis Septimaꝫ de ſ. trinitateOctauam de cruce. Nonam de ieiunio in quadrageſimā tā tummodo dicenda. De qua dicetur in ſexta ꝑte. ſub quarta feria cinerum Vrbanus quoqꝫ papa addidit decimam de beata virgine maria. Illam videlꝫ. Equū et ſalutare. q̄ et vnigenitū. t. ⁊cͣ. ¶ De Sanctus ¶ Ecleſia ſperans ſociari angelis ⁊ arch angelis de quibus in prefatione facta eſt inentio. ſtatim poſt illam ꝯformat ſe angelico cantui canens ymnum illum. Sanctꝰ ſ. ſ. ⁊cͣ. quem fixtus papa primus inſtituit decan tari. hic eſt cantus puerorum quem cantauerūt domino offerenti ſe illis in decima luna. qui qͣfi reſeruatus. vſqꝫ ad decimamquartam lunam in bethania. Cum ergo ſacerdos finit laudem ſiue prefationem totus chorus. qui repn̄tat eccīam ſimul canit. deinde euangelicum ymnum vt vna et equalis gloria et laus et honor decantetur. patri et filio et ſpūiſancto. Notandum autem ē ꝙ ymnus iſte partim angelorum et partim ho minum verba complectitur. Prima enim pars laudem continet angelorum. vltima hominum. Legitur enim in yſa. vi. c. ꝙ ſeraphin clamabāt alter ad alterum. et dicebant.ſ. ſ. dominus deus exercituum. plena eſt omnis terra gloria eius. Legitur quoqꝫ in euangelio mathei. xxi. capl̓o. et mar. xi. c. ꝙ qui preibant et qui ſequebantur clamabant. d. oſanna filio dauid. bn̄dictus qͥ ve nit in nomine domini. Siquidem vox angeloꝝ ſcꝫ oſanna in altiſſimis trinitatis et vnitatis in deo commendat archanum. Vox hominum. ſcꝫ oſanna filio dauid diuinitatis et humanitatis in xp̄o perſonat ſacramentum. Aerito aūt cantica angelorum in eccleſia cantamus. quia per hoc ſacrifit ium terrena celeſtibus iungi non dubita mus. et ideo cum eis ī excelſis ſaluari clamamꝰ. Illud etiam aduertendum ꝙ ter dicitur ſanctꝰ. vt notetur trinitas ſeu diſtinctio perſonarum. ſꝫ ſemel tm̄ dicitur dominus deus ſabaothvt nō tetur diuine vſie vnitas quia vnitas adoratur.

vt ſic trinitatis et vnitatis miſterio ꝯprobetur Item dr̄ ter in ſingulari numero ſanctus. et non dicit̉ pluraliter ſancti vt vna ſanctitas ī his tri bus ꝑſonis. ⁊ vna eternitas intelligatur hoc n̄ ſolum ſeraphin clamabant ſub excelſo dei ſolio ſecundum prophetam ſꝫ ⁊ quatuor animalia ſꝫm apoc̄. in circuitu ſedis requiem nō habebāt die ac nocte dicentia ſanctus ſāctus.ſ. dominus deꝰ omnipotens Dicit̉ aūt deus ſāctus.i. ſāctificās non autem ſanctificatus. Vn̄ ſancti eſtote. quia ego ſanctꝰ ſum. ⁊ dominus deus veſter dicit̉ pr̄ ſanctus dicente filio. Pater ſanctifica eos ī ve ritate qͦs dediſti mihi quia tu ſauctus es. Sicit̉ filius ſanctus angelo proteſtante. quod naſcet̉ inquit ex te ſanctum vocabitur filius dei ꝯicit̉ ſanctus ſpūs ſanctus xp̄o dicente. Accipite ſp̄m ſanctum quoꝝ remiſeritis peccata remiſſa er̄t Dicitur quoqꝫ dominus deꝰ ſabaoth.i. dominꝰ exercituum viꝫ angelorum ⁊ hoīm quorum ter ribilis eſt vt caſtrorum acies ordinat a de quo in pſalmo dicitur ab angelis. Quis eſt iſte rex glorie dominus virtutum ⁊cͣ. tot enim exercitꝰ habet deus in terra quot ſunt ordines in eccīa. tot hꝫ in celis quot ordines ſūt in angelis. No men gͦ celorum. et terre. et angeli. et homines diuina pleni gratia hic perhibentur vel ad lr̄aꝫ celi et terra gratia diuina replentur. qꝛ deitas eſt vbiqꝫ. Vnde ꝓpheta. Si aſcendero in celum tu illic es. ſi deſcendero ad infernum ades. Sa baoth gͦ dominus exexcituum ſiue miliciaꝝ v̓ir tutum ſeu victoriarum interpretatur. vel omni potens vt ip̄e ſit dominus deus et ip̄e oīpotens qui exercitus angelorum atqꝫ hominum diſpōīt Et ideo ſubdit. Pleni ſunt celi et terra gl̓ia tua. hoc eſt vt eius gloria celi et terra gubernentur et qui in celis et qui in terra ſunt glorificent et honorent nomen ſanctum eius. Celi auteꝫ plem ſunt gloria re. terra vero ſpe. Tunc vero in re plena erit. cum adimplebitur illud. fiat volun tas tua. ſicut in celo et in terra. dum autem dici mus pleni ſunt celi et terra gloria tua. agimus gratias creatori de omnibus benefitijs. Dū ꝟo ditimus. Benedictus qui venit agimus gratias ſpētialiter de benefitio redemptionis. quia em̄ nec eſſarium eſt ad eternam ſalut em̄ in carnatio nis miſterium confiteri recte ſubiungitur. Bene dictus qui venit in nomine domini. Ego inquit veni in nomine patris mei. nomen patris eſt fi lius. de quo dicit ꝓpheta. Ecce nomen dn̄i veint de longinquo. Dum ergo ſanctus inchoatur in clinati ſtare debemus. quia tunc incarnationem maieſtatemqꝫ diuinam per angelorum hoīmqꝫ cantum recognitam veneramur. Rurſus dicēdo Benedictus. ⁊cͣ Et cum hec ſint de euangelio de bemus ſignum ſeu vexillum crucis nobis facere ſeu imponere. quia xp̄s per crucem triumpha uit et nos triumphare facit. Quando em̄ xp̄s ve int ad hieruſalem et deſcendit de monte oliuēti tunc filij iſrahel clamauerunt dicentes Gn̄dictꝰ qui venit in nomine domini. qui aduentus xp̄i ī hieruſalem ſignificat futuram reſurrectionem. qn̄ ip̄e veniet iudicare. viuos et mortuos. et ap parebit nobis in eadem carne qua pro nob̓ paſ ſus eſt. et tunc in nomine hieſu omne genu fleo tetur ce. ter. et infernoꝝ. Vnde et ex nunc qͥdā intipiunt genu flectere et deuote orare. Sequi tur Oſanna quod eſt verbum hebreum et ſigni ficat ſalua obſecro. ſupplendum eſt populū tuū vel totum mndum. compoſitum quidem verbū eſt ex oſi quod interpretatur ſaluifica. et anna. quod eſt apud hebreos interiectio obſecrantis motum animi ſignificans ſub deprecantis affec tu. Integre ergo dr̄ oſanna quod nos corrupta medij vocabuli lr̄a et eliſa dicimus. oſanna qd̓ fa cimus vl̓ ex ignorātia aūt ſcient̓ ſynalimphantes vocalem elidius. prout in metris fieri conſueuit Dicitur autem bis oſanna in excelſis p̄pter duas partes ſalutis que ſunt ſtolamentis et ſtola car nis quibus ſancti beatificantur in gloria. vt vi delicet anima et corpore ſaluati inter angelos deputemur in excelſis id eſt ī altis ſcꝫ in celo. Re peritur autem hic verſiculus in psͣ. centeſimo decimoſeptimo. ꝙ em̄ turbe dixerunt oſanna. hͦ eſt quod dicitur ibi. O domine ſaluum me fac̄. et eiſdem verbis ibi ſubiungitur. Benedictus qͥ ve nit in nomine domini. Sane in hoc angelorum et hominum eoncentum. quandoqꝫ organā con crepant. quod a dauid et a ſalomone introduc tum eſt qui inſtituerunt ymnos in ſacrifitio dn̄i organis et alijs inſtrumentis muſicis concrepa ri. et laudes a populo conclamari. Veruntamē quanto cor maius eſt corpore tanto domino de uotius corde ꝙͣ corpore confite mur. De hoc dr̄ in fine prohemij quinte partis. Ex nunt aūt ge ſtibus et verbis xp̄i paſſio repreſentatur Nam dyaconus et ſubdyaconus. poſt dorſum vadunt epiſcopi ſeu ſacerdotis in quo fuga apoſtoloꝝ in xp̄i paſſione ſignificatur. prout in ti. de obla tione dictū eſt Siqͥ vero ſtant retro altare pro ſpicientes in ep̄m. ſignificant mulieres q̄ a lon ge ſtantes eius paſſionem viderunt Omnes aūt et qui retro ſtant. et qui in faciem epiſcopi in ſpitiunt. inclinant ſe maieſtatem diuinam et in carnationem domini venerantes. que per cantu angelorum et hominum introducta ſunt. Ordo enim angelorum dicit.ſ ſ.ſ. dominus deus ſaba oth. maieſtatem introduxit diuinam. Ordo ꝟo hominum dicit Benedictus qui venit in nomine domini aduentum ſignificauit in carne. Ip̄a qͦꝫ inclmatio meſticiam ſignificat diſcipulorum. de morte xp̄i qui non audebant ſe erigere et confi teri ſe eſſe diſcipulos eius. ideoqꝫ ſtant inclīati donec dicat̉. Libera nos a malo. vanum em̄ erat eis ante lucem ſurgere. id eſt ante reſurrectionē de xp̄o gloriari. per quam ſunt ab omnibus tri bulationibus liberati. Vnde et hec peticio ī do minica oratione ſeptima eſt qui numerus ē vni uerſitatis. De hoc dictum eſt ſub titulo. qualit̓ ep̄s vel ſacerdos

IDe ſecreta ſeu canone miſſe Oſt acclamatum preconium ſequitur ſe cretum ſilentium. in quo et miſſe can on deuote dr̄ et ſacrum miſterium peragit̉. quod fit per ſolum ſacerdotem. qm̄ ẜm matheū xp̄s ſolus orauit. Et ẜm quoſdam hic incipit mi ſſa qm̄ cetera ſunt de ſolennitatē. Canon auteꝫ miſſe et oblatio. vt dictum eſt in ti. de prefatio ne. et actio et canon. et ſacrifitium et ſecreta vo catur. Actio dicitur ꝓpter ſacra miſteria que in eo aguntur. et quia tunc cum deo agitur cauſa noſtra. vt dictum eſt in prohemio huius partiꝰ Vnde quia in. ca. illo. Communicantes. ⁊cͣ. et in illo. Hanc igitur oblationem. certis diebus vltͣ ordinaria canonis ſeu actionis verba quedaꝫ ad duntur et dicuntur; ideo in miſſalibus in varijs locis ſuper illas additiones. ſcribitur talis titu lus ſeu rubrica. Infra actionem eo ꝙ ille infra ſeu quaſi in medio ip̄ius actionis ſiue canonis dici dꝫ Canon vero dicitur quod regulis patꝝ ꝯpoſitū eſt. a ſanctis enim patribus aliqua verba miſti ca ſunt ibi inſtituta. Canon autem grece dicitur regula latine. Dicitur etiam canon quia regula riter xp̄s verus ſacerdos in eo repn̄tatur. ſeu qꝛ perhunc regulariter fit conſecratio ſacramenti Sacrifitium autem dicitur a ſua parte digniori de quo dictum eſt ſub ti. de oblatione. Secreta dicitur quaſi nobis occulta. quia humana ratio nequaꝙͣ tantum plenarie miſterium capere pt̄. Ad quod ſignificandum merito ſecreta voce ce lebratur Ad hoc etiam ſignificandum ſacerdos ſecretum intrans quaſi velatur quibuſdam cor tinis. que ſunt in lateribus altaris. prout. jͣ. dice tur in quarta particula canonis. ſuper verbo. Hanc igitur. Dicitur etiam ſecreta. quia ſecrete et ſub ſilentio dicitur. Xp̄s em̄ ad ꝯſecrationem corporis ſui venturus ſecrete et ſolus orabat. ab hora cene vſqꝫ dum ſuſpenſus eſt in cruce qͣs orationes ſecreta ſignificat. priſcis qͦꝫ tꝑibus an tiqui patres ſub ſilentio ſacrificabant et commū nicabant. quod etiam in ſabbato ſancto obſerua mus. Preterea vt iohannes euangeliſta deſcri bit. poſtꝙͣ xp̄s honorifice fuit receptus ⁊ mag nificatus a turbis cum palmis et laudibus. abijt et abſcondit ſe non vtiqꝫ trepidantis formidie ſꝫ diſpenſationis offitio. quia nondum venerat hora eius. qui poſtꝙͣ aduenit ſpontaneꝰ ad pa ſſionem acceſſit. Illud ergo xp̄i latibulum hoc ſecretum ſilentium repn̄tat. in quo ſola dirigit̉ ad dominum intenta deuotio. Tunc em̄ ſac̓ dos introre debet ad cubiculum cordis et hoſtio ſen ſuum corꝑis clauſo. deum patrem orare. qui ex auditor eſt clamoris cordis non vocis. Vn̄ anna typum gerens eccleſie. non peticione clamoſa ſꝫ tacita deuotione quod petiuit impetrauit. Peqͣ in li. R. legitur. ꝙ loquebatur in corde ſuo. et labia eius tantum mouebantur. ſꝫ vox penitus non audiebatur. Vnde et moyſi dominus inquit Quid clamas ad mē? cum tamen ip̄e tacerēt. ꝓ pheta etiam dicit. Dicite in cordibus veſtris ⁊ in cubilibus veſtris conpūgimmi. Poteſt tamē dici ꝙ prima ſecretella repn̄tat tꝑs illud qnͣdo xp̄s venit hieroſolimam ad diem feſtum nō ma infeſte. hec autem ſecreta tp̄s illud qͦ receptus fuit in hieruſalem cum ymnis et ramis Et ſexta feria ſequenti crucifixus fuit. Prefatio ꝟo illud qn̄ xp̄s in cenaculo ymnum retulit. Et illo dicto exierunt in montem oliueti. ſurſum corda aſcenſi onem. Secundo ideo ſecreta in ſilentio dicit̉. ne ſacerdos clamando his que aguntur minus in tendat Tercio ne vox ſacerdotis nimio clamore deficiat. Quarto ne ſacroſancta verba vileſcāt Fertur etiam ꝙ cum antiquitus publice et alta voce canon diceretur. omnes pene per vſū illū ſciebant et in plateis et in vicis decantabant. Vnde cum quidam paſtores illum in agrocanta rent et panem ſuper lapidem poſuiſſent ad ver borum ipſorum prolationem. panis in carnem conuerſus eſt. Ipſi tamen diuino iuditio igne ce litus miſſo percuſſi ſunt. ꝓpter quod ſancti pa tres ſtatuerunt verba iſta ſub ſilentio dici nihi bentes ſub anathematē. ne proferantur niſi a ſacerdotibus ſuper altare et in miſſa et cum ve ſtibus ſacris. quedam etiam orationes que ante prefationem ſub ſilentio dicuntur ſecrete vocan tn̄r. De qͦ et de ſilentio ſub ti. de inclinatione ſa cerdotis dictum eſt. Conſecrantis ergo mens. vt premiſſum eſt ad id ſolum debet eſſe intēta. Nam eos qui adorant in ſpū et veritate adorare oportet. ne vero muſce venientes perdant ſua uitatem vnguenti. id eſt ne importune cogitaci onēs tollant deuotionem orationis flabello ſpi ritus abigantur. id eſt inſpiracōe gratie repel lantur. quatenus auſter adueniens. et ſpūſſanc tus accedens perflet ortum. id eſt montem fe cundet vt aromata fluant. id eſt vt virtutes ha bundent. Ad quod etiam ſignificandum eſtiuo tꝑe materiale flabellum dum ſecreta diciturad hibetur Hac etiam ratione videlꝫ ne muſce veni entes perdant ſuauitatem vnguenti. dici pt̄ ꝙ canon dici debet expedite. non moroſe. et ne au ditoribus tedium generētur. Vnde in exo dicit̉ ffac feſtinanter quod de ymolationē agni dictū eſt. Et probatur etiam ibi. et ꝯmedetis feſtinan ter. ſꝫ nec nimis etiam feſtinanter. quia non debꝫ ſacrifitium ſine ſale id eſt diſcretione et deuocōe offerri. dꝫ etiam in libro legi ne vllus error con tingere poſſit Porro ſacerdos miſſam celebrās repn̄tat ea que olim pontifex inter ſanctaſct̄oꝝ egit. et que xp̄s egit quem ille prefigurauit Si quidem ea que fiunt a principio ſecrete vſqꝫ in finem paſſionem domini ſepulturam et reſurrec tionem dominicam repn̄tat. Recolitur enim ibi memoria eorum que geſta ſunt per ebdomodaꝫ ante paſcalem a decima luna primi menſis qn̄do hi eſus abijt hieroſolimam vſqꝫ ad ſeptimamde cimam quando reſurrexit a mortuis ꝓpter quod in pleriſqꝫ ſacramentarijs inter prefationem et canonem ymago crucifixi depingitur vt nō ſolū

intellectus lr̄e. vmi etiam aſpectus picture me moriam dominice paſſionis inſpiret. ⁊ forte di uina factum eſt prouidentia. lꝫ humana non ſit induſtria procuratum. ⁊ ab ea lr̄a canon inciꝑet ſcꝫ a. t. que hebraice tha dicitur. que ſui forma ſignum ⁊ miſterium crucis oſtendit et exprimit dicente domino per ezechielem. Signa thau in frontibus virorum dolentium et gementiū ſuꝑ abhominationibus hieruſalem. quonam ꝑ xp̄i paſſionem hec omnia in cruce impleta ſunt. et ef ficatiam habent. In qͥbuſdaꝫtamen cōdicibus et maieſtas patris et etiam ymago depingitur cru cifixi vt ſacerdos quaſi pn̄tem videat quem in vocat et quem alloquit̉. d. Te igitur. ⁊cͣ. Et pa ſſio que hic repn̄tatur cordis oculis in geratur Sacerdos auteꝫ oſculatur pedēs maieſtatis ip ſius. et ſe ſignat in fronte innuens. ꝙ reuerent̓ ad miniſterium paſſionis accedit. quedam tamē prius oſculantur pedes maieſtatis ⁊ poſtea cru cifixi. ẜm ſertem canonis. Alij econtra. quia per filium peruenitur ad patrem. deinde dicens Te igitur. ſe inclinat. vt ibi dicetur ¶ Secreta gͦ paſſionem repn̄tat. paſſio incipit ibi. Vnde et memores ⁊cͣ. crucifixio ibi. hoſtiam puram. hoſ ſtiam ſanctam. hoſtiam immaculataꝫ. Gratio ꝟo a xp̄o in cruce incepta ibi. Supplices te ro. ⁊cͣ. Ep̄i ſeu ſacerdotis inclinatio tunc facta ante al tare ſignificat emiſſionem ſpūs capite inclīato Eleuatio vocis cum dr̄. Nobis qͦꝫ. ſignificat ex clamationem centurionis dicentis. Vere filius dei erat iſte. Due cruces ſuper corpus et calicē facte docent xp̄m pro duobus populis crucifixū Oblata in calice ſignificat corpus xp̄i. vinum ī calice ſanguinem eius. Subdyaconus a facie ep̄i incipientis pater noſter ſignificat mulieres ſe pulto domino recedentes a monumento. Patēa ſignificat feminarum corda inobſequio ſepult̉e xp̄i latitudine caritatis patencia. prout ſub ti. de oblatione dictū eſt. Dehis per ſua loca dicet̉ Traditur autem ꝙ gelaſius papa. quinquagē ſimuſprimus a beato petro canonem principal̓r ordinauit. Non em̄ ſecreta tota ſimul ab vno cō poſita eſt. prout dicetur in tercia particula ſuꝑ verbo communicantes. Et lꝫ aliqua verba ſnnt ab aliquibus quos tamen ignoramus addita. q̄ in euangelij textu non continentur. vt dicetur in ſexta particula ſuper verbo. Eleuatis oculis. nulli tamen ſubtrahere vel addere lꝫ. niſi forte quandocunqꝫ eorum nomina pro quibus nomīa tim ſacrifitiū offert̉. ſicut inferius in. x. ꝑticl̓a oſtenditur. Notandum vero eſt ꝙ quidaꝫ ſedēt in canone miſſe ſignificantes apoſtolos qui ſe debant triſtes de nece domini in cenaculo. Alij ſtant ſignificantes moyſen. qui extenſis manibꝰ orabat. et aaron et hur illius manꝰ ſuſtentabāt De quo ſub ti. de oratione dictum eſt. Quidam vero vt aliqui ex miniſtris. nec ſedent nec ſtant ſꝫ in veſtibus ſacris ſunt facie inclinati. prout dictum eſt ſub ti. de ſanctus. et ſub ti. qualiter ſacerdos et miniſtri ad altare debent ſtare. ppoſitioni canonis hic vacare preui dimus Vnitamen quicquid exponendo conamur exprimere vix nullius apparet eeſſe momenti. Deficit nanqꝫ lingua. ſer mo diſparet. ſuperatur ingenium. opprimitur intellectus. pulſabo tamen ad oſtium vt amicꝰ accōmodet mihi tres panes. qui maxime in hoc conuiuio neceſſarij erunt vt videlꝫ fidem. que pe tit et accipit vitam. Spem que querit et inuēīt viam. et caritatem que pulſat et aperit verita tem. ¶Canon autem vndecim continet partes. Secunda incipit ibi. MNemento domine. Tercia ibi. Communicantes. Quarta ibi. Hanc igitur. Quinta ibi. Quam oblationem. Sexta ibi. Qui pridie. Septima ibi. Similimodo. Octaua ibi. Vnde et memores. Nona ibi. Supplices te rog. Decima ibi. Memento. Vndecima ibi. Nobis qͦꝫ. Alij dicunt ꝙ continet duodecim partes. Scd̓a pars incipit ibi. In primis. Tercia ibi Memēto Quarta ibi. Communicantes. Quinta ibi. Hanc igitur. Sexta ibi. Qui pridie. Septima ibi. Vn̄ et memores. Octaua ibi. Supra que ꝓpitio Nona ibi Memento. Decima ibi. Nobis quoqꝫ. Vndeci ma ibi Per quem hec omnia. Duodecimā ibiOre mus preceptis ſa. mō ¶ Sed ẜm alios ſex ſolum continet partes. Secunda incipit ibi. In primis Tercia ibi Communicantes. Quartā ibi. Hanc igitur. Quinta ibi. Supplices te ro. Sexta ibi. Oremus preceptis ISunt etiam qui dicunt ꝙ quinqꝫ tantum ſunt partes. Vnde et quinquies per xp̄m dominum noſtrum concluditur. eo ꝙ quinque partitam domini paſſionem. orat iō fi delium exauditur. de hoc dictum eſt in fine pro hemij huius partis. Incipit ergo canon et eius prima particula. Te igitur et exponitur ibi. id eſt certe. Sacerdos em̄ hoc dicens. alloquitur deum tanꝙͣ pn̄tem vel iſtud ergo continuat pre cedentia. quaſi diceret. Tu es ſanctus dominus igitur clementiſſime pater. id eſt clariſſima mē te habundantiſſime. vel id eſt miſericordiſſi me vel id eſt mentem clarificans. Iens em̄ clareſcit cum deum p̄picium ſentit. que verba dicendo ſa cerdos ſe ante altare inclinat. ſignificans ꝙ pe trus inclinauit ſe dum proſpexit in monumētū Rurſus hec ſacerdotis inclinatio in principio canonis humilitatem xp̄i ad paſſionem quodqꝫ ſacerdos ip̄e cum reuerentia ad miſteriū crucis accedit ſignificat. Et in his verbis notatur. ꝙ ſicut legalis ſacerdos vultū verſus ꝓpiciatoriū habebat. prout dictum eſt in prohemio huius partis. ſic et noſter ad dei clementiam cor debꝫ habe̓. et ſicut pontifex intrabat in ſanctaſct̄oꝝ ſemel in anno. ferens ſanguinem hirci aut vituli ſic et xp̄s per ꝓpͥmͥ ſanguinem ſemel introiuit in ſancta eterna redemptione inuenta. ſic et mini ſter eccleſie intrat cum ſanguine in ſancta ſanc torum. quotiens in mente memoriam ſanguinis xp̄i gerens. Secrete iichoat miſterium. qͥ non ſolum mente ſꝫ etiam crucis ſignaculo. de quo iā dicetur. xp̄i recitat paſſionem Sequit̉. ſupplices

id eſt humiles. vti accepta habeas. id eſt vt ac cipias. ſeu vt grata habeas. et hic oſculatur al tare in reuerentiam paſſionis. per hoc comꝑati ſe oſtendens Sane eadem die quā laudes a tur bis xp̄o ſunt aclamate videlꝫ. x. luna primi men ſis. qn̄ ẜm legem tipicus agnus in domos hebre orum inferebatur. Verus agnus hieſus xp̄s in greſſus eſt hieroſolimam. et multis inſidijs que rebatur ad mortem. traditus autem eſt a tribus ſcꝫ a deo pro nobis. Vnde apoſtolus. ꝓprio filio ſuo non pepercit deus. ſꝫ pro nobis tradidit il lum. a iuda. Vnde in matheo. Querebat iudas oportunitatem vt eum traderet. et a iudeis pi lato. Vnde in iohanne. Gens tua et pontifices tui tradiderunt te mihi. Prima traditio fuit ex gratia; quia dilexit nos. et tradidit ſeip̄m pro nobis. Secunda ex auaritia. quia conſtituerunt ei. xxx. argenteos. Tercia fuit ex inuidia. Scie bat em̄ pilatus ꝙ per inuidiam tradidiſſent cū Deus ergo tradidit ex dono. judas pro munere Iudeus in ſacrifitium illibatum. Ad quod deſig nandum. ſacerdos facit tres cruces ſuper obla tam et calicem cum dicit. Hec dona. hec munera hec ſancta ſacrifitia illibata. quaſi diceret. Offe rimus tibi clementiſſime pater. hec dona. hec munera. hec ſancta ſacrificia. commemorantes il lam traditionem. quaꝫ deus fecit ex dono. iudas pro munere. iudeus in ſacrifitium illibatum. ſin guli tamen ad mortem mortem autem crucis Se cundo etiam fiunt tres cruces in reuerentiaꝫ eꝰ qui eſt trinus deus. cuius potencia fit conuerſio panis et vim. ¶ Tercio in figuram triplicis vnionis. in acceptione ſaluatoris. ¶ Quarto. in memoriam trine crucifixionis. Prima fuit in voluntate perſequentium. de quā mathei. xxvi Collegerunt pontifices. ⁊cͣ. Secunda fuit ī vo ce clamantiū. de qua mathei. xxv. At illi magis clamabant. crucifige eum. Tercia fuit in cruci fixione manuum et pedum. de qua luce. Crucifix erunt eum. Quinto in tribus crucibus. tp̄s ante legeꝫ. quod tp̄s tribꝰ diſtinguitur interualli in nuimus ſcꝫ ab adam adnoe. inde ad abraham. et inde ad moyſen. Inde quibus tꝑibus iuſti xp̄m ſu is ſacrificijs prefigurauerunt. vt abel in agno. melchiſedech in pane et vino. et abraham in fi lio. Vni per premiſſa tria verba non aliud. nec aliud dicitur. ſꝫ res vna pro ſui magnitudine di uerſa appellatione laudatur. Bonum quidem eſt dantis. munus accipientis. Sacrifitium offeren tis. Pater dedit. filius obtulit. ſpūſſanctus acce pit. Vnde apoſtolus. Xp̄s per ſpm̄ſanctum ſe metipſum obtulit deo immaculatum. ſinguli tn̄ dederunt. obtulerunt et acceperunt. Sed ad di ſtinctionem dr̄ pater dediſſe ꝓpter autoritatem filius obtuliſſe ꝓpter humilitatem. ſpūſſanctꝰ accepiſſe ꝓpter benignitatem. Eadem em̄ ſacri fitia dona ſunt ſimul et munera. hona ſunt nol̓ ad ſuſtentacionem a deo collata. Munera ſunt a nobis deo vt laudetur oblata. nam et que ſacris offeruntur altaribus et munera nuncupantur ⁊ dona. Vnde et dominus inquit in euangelio ⁊i offers munus tuum ante altare. vade prius re ꝯciliari fratri tuo. Et daniel dixit ad balthaſer unera tua tibi ſunt. et dona tua alteri da. Et alibi reſpexit deꝰ ad abel et ad muna eꝰ. Sacri fitia dicuntur quia ſacrificantur et offeruntur. pro peccatis noſtris et nos ſacros efficiunt. Vn̄ apoſtolus inquit de pontifice. vt offerat dona et ſacrificia pro peccatis. Sermonum igitur in cultacio pie deuotionis eſt excitacio et ineffabi lis ꝯmendatio ſacramenti quod ſacramentū dig ne eucariſtia appellatur. prout dicetur in ſexta parte ſuper verbo. Qui pridie. ꝓprie aūt munꝰ hoī. donum deo datur. Nam munera dicuntur q̄ manibus dantur vel accipiuntur. Rurſus dicun tur dona quo ad panem. in quo eſt farina et aqͣ Munera quo ad vmum. in quo eſt vinum ⁊ aqua hec ſācta ſunt ſacrifitia quo ad vtrūqꝫ. ſꝫm augͥ. Dona referimus cum noſip̄os deo offerimus. et donamus Munera cum eius benefitiorum memo res ſumus. Sacrifitia illibata. cum ei humilita tem et laudes inpendimus. Et nota ꝙ ideo dici tur pluraliter dona. munera. ſacrifitia. qꝛ panis et vinum priuſꝙͣ conſecrantur. et diuerſe ſunt ſpēties ſubſtanciaꝝ et diuerſe ſubſtancie ſpēꝝ ſꝫ vbi conſecratio celeſtis acceſſerit. ſpeciēs qui dem remanent ſꝫ ſubſtancie conuertūt̉. Itaqꝫ di uerſa ſunt continencia. ſꝫ vnicum eſt contentum Nam idem ſub vtraqꝫ ſpecie continetur. lꝫ non ī idem vtraqꝫ ſubſtancia ꝯuertatur. ſicut. jͣ. plani us et plenius oſtendetur. Dicunt etiam et illiba ta. quia panis et vinum ſanctificātur in ſacroſāc tum corpus et immaculatum ſanguinem ih̓u xp̄i Non em̄ dicuntur illibata quaſi nondū guſtata. ſꝫ potius dicuntur illibata.i. immaculata. q̄ ſine macula cordis et corporis oportet offerri. qua tenus et cor ab iniquitate. et corpus ab immun ditia ꝑ urgētur anteꝙͣ offerantur. Quoniam vt ait apoſtolus. Quicunqꝫ manducauerit panem ⁊ biberit calicem dn̄i indigne. reus erit corporis et ſanguinis dn̄i. Probet autem ſeip̄m homo et ſic de pane illo edat et de calice bibat. qui enim manducat et bibit indigne iudiuium ſibi mandu cat et bibit. Sicuntur gͦ illibata.i. ſine labe. ſic̄ agnus paſcalis imimaculatus qui ſignificat xp̄m qui eſt ſine macula. i. ruga. vel illibata.i. incor rupta. non quia ſubſtancia panis et vini corrum pi non poſſit. ſꝫ quia corpus et ſanguis filij dei in que virtute verborum. ſpeciēs iam tranſſub ſtanciat ē ſunt. corrumpi non poſſunt. Vnde psͣ Non dabis ſanctum tuum videre corruptionem Tercio dicit illibata ad notandum ꝙ nullus extͣ neus ad fidem debet approximare illis. vt dicet̉ in tercia particula ſuper verbo Communicātes Tria autem ſunt eccleſie ſacrifitia. per tria que fiebant in ve. te. figurata. prout dictum eſt in prohemio huius partis. ¶ Sequitur In primis que tibi offerimus. ⁊cͣ. Sane legalis pontifex ī grediens ad ſanctaſanctoꝝ orabat vt dictum ē in prohemio huius partis. et xp̄s ante paſſionē

orauit ſe glorificari. diſcipuloſqꝫ conſeruari. Et nunc eciā ſedens ad dexteram pr̄is interpellat ꝓ nobis. ſic et noſter miniſter ſequens aaron et xp̄m ꝓ tota ſupplicat eccl̓ia que conſiſtit in pre latis et ſubiectis ⁊cͣ. Licet aūt vnus tātum ſacri ficium offerat. tn̄ pluraliterdicit. offerimus. qꝛ ſacerdos non tantū in ſua. ſed in tocius eccl̓ie ꝑ ſona ſacrificat qͣꝓpter in ſacramēto corꝑis xp̄i nila bono maius. nil a malo minus ꝑficitur ſace rdote prout dictum eſt in ꝓhemio huiꝰ partis Verū nobis hic īueſtigandum ocurrit quibꝰ et pro quibus. et qualiter et quare debeamꝰ ſacri ficium altaris offerre. Et quidem hec quatuor ex ipſo canone colligere poſſumꝰ euidenter qui bus ſoli deo vicꝫ indiuidue trinitati ꝓ quibꝰ ꝓ eccleſia ſancta catholica. vicꝫ pro omnibus or thodoxis. qͣl̓r in vnitate fidei viꝫ in ꝯīonē ſācto rum. qual̓r ꝓ beneficys corꝑalibꝰ ſpiritualibꝰ et eternis. ſed omnibus ꝓpter deū Primū noͣtur ibi. Tibi reddunt vota ſua eterno deo viuo et vero. Secundum ibi. pro eccleſia tua ſancta ca tholica. Tercium ibi. communicantes et memo. ve. Quartum ibi. pro redemptione animaꝝ ſu arum pro ſpe ſa. et in col. ſue. Sacrifitium ergo laudis offert̉. ⁊ generaliter ꝓ cunctis. ⁊ ſpeci aliter pro quibuſdaꝫ. ſcꝫ ꝓ p̄latis qui ſūt iuxta apl̓m ī ſublimitate ꝯſtituti. ⁊ ꝓ ſubditis ꝓ vi ris ⁊ mulieribus. pro ſacerdotibus. ⁊ aſtantibꝰ pro nobis et nr̄is. De p̄latis ⁊ ſubditis ibi. vna cum faml̓o tuo papa nr̄o et omībus orthodoxis De viris ⁊ mulieribus ibi. Memento domine fa mulorum tuorum famularumqꝫ tuarum De ſace̓ dotibus et aſtantibus ibi. oīm circumſtancium et qui tibi offer̄t hoc ſacrificium. De nobis et noſtris ibi. pro ſe ſuiſqꝫ oībus. ſic ergo ex ponē da eſt lr̄a. Que tibi offerimus in pͥmis. idē prin cipaliter ꝓ eccleſia tua ſācta catholica.i. vni uerſali. toto terrarum orbe diffuſa ſꝫ fidei ſacra mentis vnita quam.i. vt eā pacificare digneris vt habeat pacem ab hereticis et ſciſmaticis. et adunare que diſperſa eſt inter ꝑfidos et paga nos. Vel hic dicitur. ꝙ orandum eſt pro diſcor dantibus abinuicem. quam et cuſtodire digne ris. a vicijs et demonibus. et regere in proſꝑis et aduerſis. Idip̄m tamen videtur eſſe pacitica re quod adu̓nare cuſtodire qd̓ regere. Tunc em̄ pacificat cum fidelium mentes adunat. vt per ſpm̄ſanctum caritate diffuſa multitudinis cre dentium ſit cor vnum et anima vna. Tunc cuſto dit cum inter mundi pericula regit. vt de ſācto mittens auxilium eam de ſion tueatur. lꝫ enim in apoc. ſeptem ſcribatur ecc̄ijs. vna tn̄ in canticis eſt columna. Nam ſapientia edificauit ſibi domū et exci. co. ſep Vna igitur eſt eccleſia ſeptem or dinibus diſtributa. vl̓ ſeptem criſmatibus inſig nita. quam ip̄e pacificat et adunat. Ille cuſto dit et regit qui ꝓpter ipſius regimen ⁊ munime vnum ꝓpoſuit vniuerſis vt omnes ab vno. ſicut corpus a capite gubernentur. pro quo ſtatim oratur. cum dicit̉ vna cum famulo tuo papa nr̄o que verba addidit clemens papa. Nam vt inqͦt pelagius papa. conſtat ab vniuerſo orbe ſeꝑa tos eſſe. qui qualibet diſſenſione inter ſacra mi ſteriā apoſtolici pontificis menioriam ẜm ꝯſue tudinem non frequentant. qui vero non ſunt de romana dioc̓. pro ſuo qͦꝫ. dn̄t orare pontifice qͣ tenus vnitatem ſpūs in vinculo pacis obſeruet Vnde dn̄t dicere verba ſequeutia. ſcꝫ et antiſti te noſtro. Antiſtes tn̄ ip̄e celebrans non dꝫ ea dicere. Qd̓ vero addunt quidam de antiſtite et rege noua traditio eſt. vbi orandum eſſe pro p̄ latis on̄ditur. orandum etiam eſſe pro principe apoſtolus docet ad thimo. ij. c. Obſecro inquit primo omni fieri obſecratioēs. orationes. poſtu lationes et gratiarum actiones. pro omnibꝰ ho minibus. pro regibus. et omnibus qui in ſubli mitate ſunt conſtituti. vtquietam et tranqͥllam vitam agamus in omni pietate et caſtitatē. Si cut em̄ due ſunt vite. celeſtis videlꝫ et terrena. vna qua ſpūs viuit ex deo. et altera qua caro vi uit ex ſpū. ita due ſunt pt̄ates eccleſiaſtica vide licet et mundana. vna que moderat̉ ſpūalia. et altera que moderatur carnalia. Iſta ꝑ clericos et illa per laycos. poſtvtramqꝫ poteſtatē oran dum eſt pro omnibus orthodoxis. qui vtramqꝫ fidem catholicam viꝫ et apoſtolicam venerant et colunt. et ſic herecici et ciſmatici excludunt̉. Orthodoxi em̄ quaſi gloriantes dicuntur. qui vi delꝫ deum recte fidei confeſſione glorificant Emento domine famuloꝝ famularūqꝫ uarum et omnium circumſtantium. ⁊cͣ Secunda pars. in qua etiam oſtendit̉ orandum eſſe pro ſubditis. Et ex hac iunctura verborum euidenter conunncitur ꝙ in hoc loco debeat ſacerdos ſpētialiter viuos quos voluē rit memorare quonam ſub ſequenti. Memento defunctorum poterit agere memoriam ſpecialē Hinc etiam euidenter apparet. ꝙͣſanctum ſit et ſalubre miſſarum intereſſe miſterijs. cum ſacrifi tium eucariſtie pro circumſtantibus ſpētialiter offeratur. Verum cum deus nihil ignoret. nec alicuius valeat obliuiſci. quid eſt quod petimus vt deus meminerit noſtri Porro deus dicit̉ ſcire quos approbat. Vnde nouit dominus qui ſūt eˢ Et dicitur neſcire quos reprobat. Vnde non no ui vos. Rurſus dicitur obliuiſci malorum. cum malus ad bonum reuertitur. Vnde ſi impiꝰ ege rit penitentiam omnium iniquitatum eius nō re cordabor. et dicitur obliuiſci bonorum cum bo nus ad malum peruertitur. Vnde ſi iuſtus a iu ſticia ſua ſe auerterit omnes iuſticias eius non re cordabor. Deus etiam qn̄ꝫ recordatur ad miſe re ndum. vnde memento mei deus meus. qꝛ ven tus eſt vitā mea Quandoqꝫ ad puniendum. vnde emento domine filiarum edom in die hieruſa Iem. Petimus ergo non vt noſtri meminerit. ſꝫ vt noſtri miſereatur. Scd̓m illud. Reminiſcere miſerationum tuarum doni ine. et in. t. q. aſ. ſūt. Sequit̉. Quorum tibi fides cognita eſt. et nota

deuotio. ⁊cͣ. ꝙͣ qui ꝓpitiaris fidelibus ⁊ deuotis qui ſolus vides in conſciencijs quia recte credāt et deuote te diligant. vtpute re numſcrutator. et cordium deus ſcientiarum dominus occulto rum omnium perſcrutator. in cꝰ ꝯſpectu nulla creaturā eſt inuiſibilis. Pro quibus tibi offeri mus vel qui tibi offerunt hoc ſacrifitium laudis ⁊cͣ. quaſi diceret. Memento domine non ſolum eorum pro quibus offerimus. ſꝫ etiam ſacerdotū qui offerunt hoc ſacrifitium laudis. ⁊cͣ. Cum em̄ ſacerdos offert pro populo. nihilominus et ꝓ ſe. vel ideo dicit. Pro quibus tibi offerimus. vl̓ qui tibi offerunt. quia non ſolum offerunt ſacer dotes ſꝫ et vniuerſi fideles. Nam quod ſpētial̓r adimpletur miniſterio ſacerdotum. hic vniuer ſaliter agitur voto fidelium. vel pro quibus of ferimus ſcꝫ actu. vel qui tibi offerunt ſcꝫ deuoti one. Dicitur autem ſacrifitium laudis. ẜm illud apoſtoli. Quicquid faceredebetis omnia in lau de dei facite. vt deus laudetur in vobis. Scd̓o ſacrifitium laudis dicitur. quia xp̄s gr̄as agēs illud niſtituit. prout dicetur in ſexta particula ſuper verbo Gratias agens. Tercio ideo quia cum deo quicꝙͣ offerimus ſua ſibi reddimus. nō noſtra largimur. Vnde ſi eſuriero. non dicā tibi meus eſt em̄ orbis terre et plenitudo ēꝰ. Ergo ymola deo ſacrifitium laudis. et redde altiſſimo vota tua. Quarto quia deum laudare debemus non ſolum. quia paſſus eſt pro nobis. etiam no biſcum eſt quotidie vſqꝫ ad conſumationeꝫ vite vel quia non ſolum ſe dedit pro nobis in prētiū ſꝫ etiam. quia dedit ſe nobis in cibum. vt ꝑ p̄ciū redimeret nos a morte. per cibum aleret nos ad vitam. Vnde. qui manducat me viuit ꝓpter me pro ſe effegēſis eſt. id eſt expoſitio eius quodſe quitur. ſcꝫ pro redemptione animarum nr̄aꝝ. Pro ſpe ſa. et ncō. ſue. Sequitur. ſuiſqꝫ oībus. ⁊cͣ. videlꝫ conſanguineis vel affinibus familia ribus vel amicis. lꝫ em̄ diligere teneamur etiaꝫ inimicos. ẜm illud. diligite inimicos veſtros. Seruare tamen debemus ordinem caritatis. qͥ incipit a ſeip̄o. ẜm illud. Introduxit me rex in cellam vinariam. et ordinauit in me caritatem. Nam et apoſtolus ait. Dum tempus habemus. operemur bonum ad omnēs. Maxime autem ad domeſticos fidei pro redemptione animaꝝ ſua rum. ⁊cͣ. quaſi non pro temporali lucro vel ap petitu terrenorum. ſꝫ pro ſpē ſalutis et incolu mitatis ſue. id eſt ꝓ ſalute vel incolumitate ſpē randa. ſpe em̄ ſalui facti ſumus pro ſalutē qͥdeꝫ mentis et incolumitate corporis. Nam v̓traqꝫ ſaītas eſt ab illo qͥ dic̄. Salusppl̓i ego ſum. Ymi vtraqꝫ ſanitas. prouenit ex redemptione anīe. id eſt de remiſſione peccati. ſic econtra de reatu peccati procedit infirmitas vtriuſqꝫ. Iuxta ſen tenciam veritatis. Ecce ſanus in quit factus es. iam noli peccare ne deterius aliquid tibi ꝯtīgat Porro tria ſunt hominis bona. corporalia ſpiri tualia et eterna videlꝫ. infima media et ſupma. pro quibus ſacerdos dicit ſe offerre pro corpo ralibus. id eſt pro incolumitate. pro ſpūalibus id eſt pro redemptione. pro eternis. id eſt pro ſalute. Nam et dominus docet nos pro his tri bus orare. videlꝫ pro eternis. Vnde. adueniat regnum tuum. pro ſpūalibus Vnde. fiat volun tas tua ſicut in celo et in terra. pro corꝑalibus Vnde panem noſtrum cottidianum da nob. ho. Offermmus ergo ſacrifitium pro eternis. vt den tur nobis in premium. Pro ſpūalibus vt dent̉ nobis in meritum. Pro corporalibus vt dentur nobis ad mniniculū. vt per hͨ et illa perueniamꝰ ad illa. Verum cum dicat apoſtolus. ꝙ virtus in in firmitate perficitur. Et iterum. cum infirmor tunc fortior ſum. quid eſt ꝙ pro corporali incō lumitate ſacrifitium laudis offerimus? niſi vt nō bis conſeruata vel reddita ſanitate. gratiarum actiones in eccleſia referamus Sequitur Tibiqꝫ reddunt vota ſua. ⁊cͣ. Vota ſua dicuntur que voluntarie promittuntur. quia volenter et libe ter deo vouere et votum reddere debemus Vni cum noſtra donemus ⁊ aliena reddamus. quomō vota ſi ſua ſunt reddunt et non potius donant. vel ſi reddunt quomodo ſua ſunt et non potius aliena. Sane votum bonum et hominis et dei ē ſꝫ dei ꝓpter autoritatem gratie. hominis ꝓpter libertatem arbitrij ꝓpter quod dicit apoſtolus Non autem ego ſꝫ gra dei mecum Omnunicantes tercia pars Ciritiꝰ papa addidit hec verba. Conmunicantes. et me. ve. Sane pontifex vt lex iubeat thu ribulum viuis carbonibus plenum. intra ſancta ſanctorum ſecum portabat ſicut in prohemio hꝰ partis dictum eſt. Et xp̄s carnis ſue thuribulum omni virtute plenum tulit ad aſtra. ſic et ſacer dos noſter xp̄i vicem tenens. vacuus a peccatis et plenus virtutum odoribus ad ſacrifitium al taris accedere debet Communicantes et memo riam venerantes. Communicare.i. quod partici pare quia ſanctorum et angelorum paſcuis com municare debemus. Quatuor autem modis in ec cleſia conmunicatur. prout dicetur ī ſexta par ticula ſuper verbo. Qui pridie. Memoriam vene rari. id eſt ꝙ memoriam honorabiliter colere ꝙ beata maria virgo per aduentum.ſ.ſ. genitrix facta eſt filij dei hieſu xp̄i domini noſtri. qͥ deꝰ et homo eſt. Illud autem notandum eſt ꝙ ſecre ta non tota ſimul ab vno ſꝫ particulatim a pl̓ibꝰ ex eo perpenditur fuiſſe compoſita quia ter ī ea ſanctorum commemoratio repetitur. lꝫ hocip̄m prouenerit ad laudem et gloriam trinitatis In ſecunda quippe commemoratione ſupplentur. qͥ de primitiuis ſanctis d̓eſſe videbantur in prima. verum in ea commemoratione que fit ante ꝯſe crationem corporis xp̄i poſtulatur. ſanctorum ſuffragium. In ea vero que fit poſt ꝯſecrationeꝫ corporis xp̄i ſanctorum conſortium imploratur quia nimirum. anteꝙͣ corpus xp̄i quod eſt vni uerſalis eccleſia conſecretur.i. anteꝙͣ regnum adueniat neceſſarium eſt nobis in via ſanctorum

ſuffragium vt meritis eorum et precibus diuine protectionis muniamur auxilio. ſꝫ vbi corpꝰ xp̄i fuerit ꝯſecratum.i. vbi regnum aduenerit. aſſe quemur in patria ſanctorum ꝯſortium. vt ſocie tatem et partem cum ſanctis et apoſtolis ⁊ mar tiribus habeamus. In via quippe ꝯmunicamus cum ſanctis per fidem quam ip̄i hic habuerunt. et nos habemus In patria vero participabimꝰ cum ſanctis per ſpem quaꝫ ip̄i habent et nos ha bebimus. Nos em̄ fidem habemus ⁊ ſpem. et illi ſpem habent et rem. nos percurrimus ſtadium. iſti poſſident brauium. nos pugnamus in via. il li triumphant in patria Communicamus igitur et memoriam veneramur apoſtoloꝝ ac martiꝝ et precipue glorioſe virginis dei genitricis ma rie vt eoꝝ ſuffragio de fide perducamur ad ſpē de ſtadio perueniamꝰ ad brauium. de via ad pa triam tranſeamus. In primis auteꝫ noīatur nomē beate marie. quia ip̄a eum qui oblaturus eſt. et qui vera hoſtia eſt. genuit et in celis obtīet prī cipatum. Nominantur et duodecim apl̓i et. xij. martires. qui omnes hꝰ ſacrificij teſtes fuerunt et paſſionem xp̄i verbis et effuſionis ſanguinis teſtimonio probauerunt. In hac autem ꝯmemo ratione ſanctoꝝ illud obſeruat eccleſia. qd̓ anti quitas agere ꝯſueuit. vt in orationibus ſuis re colat patrum memoriam quatenus eoꝝ meritis ſuffragantibus facilius obtineat quod implo rat. ſic et moyſes pro peccante populo intercē dens patꝝ memoriā interpoſuit dicens. Recor dare abrahamyſaac et iacob ſeruoꝝ. ⁊cͣ. exod̓. .xxxij. ſic et azarias oraſſe legitur in fornace. ne qm̄s auferas mīaꝫ tuam a nobis dn̄e deus noſter ꝓpter abraham dilectum tuum. et yſaac ſeruum tuum. et iſrahel ſanctum tuum. Et qm̄ extra vni tatem eccleſie non eſt locus offerendi ſacrifitiū vnitatis. ideo ſanctoꝝ memorie communicamꝰ in ſacrifitio. quatenus in ꝯmunione ſanctorum ſacrifitium offeramus. Nam ſicut vnus panis ex multis granis. et vnum corpꝰ ex multis mēbris ſic ex multis fidelibus vna ꝯſtat eccleſia. Scrip tum eſt em̄. alienigena non veſcetur ex eis. qm̄ ſancta ſunt. et ideo ſolum illum ad eſum eiꝰ hꝰ agni recipimus qui noſtre ꝯiunctus eſt domui. videlꝫ omnem domeſticum fidei a principe vſqꝫ ad plebeum. a populo vſqꝫ ad publicanūper ip ſerunt autem quidam. ꝙ quia ſacerdos legalis ſcripta habebat in longion. nomina. xij. tribuū ſeu patrum. exo. xxx. Ideo in hꝰ rei memoriam preſpiter nominat memoriam beate virginis ⁊ apoſtolorum et quorundam martiꝝ Sed cū ec cleſia inter ſanctos magnifice memoriam confe ſſorum veneretur. quare in canone non fit de il lis commemoratio. Reſponderi poteſt ꝙ canon prius fuit editus ꝙͣ memoriam ſanctorum confe ſſorum eccleſia celebraret. Nam omnes fere ſanc ti qui in canone ꝯmemorantur preceſſere ſilue ſtrum. preter iohannē et paulum et marcellinū et petrum qui proximo ſucceſſerunt. Eccleſia ꝟo poſt tempus beati ſilueſtri cepit memoriam ſacͣ toꝝ ꝯfeſſoꝝ venerari Canon autem ex eo ꝯuin citur preceſſiſſe ꝙ apl̓oꝝ cathologus non ita reperitur in illo diſpoſitus. ſicut in emendatio ribus cōdicibus ſiue in euangelijs. Inuenit̉ em̄ in prioribus editionibus vt dicit hieronimꝰ. nō ſolum euangeliſtarum mutatus eſt ordo. ſꝫ etiaꝫ verboꝝ et ſnīaꝝ erat ꝯfuſa ꝯmixtio. Pt̄ etiam dici ꝙ ideo in canone ſolum fit mentio de marti ribus quia cum hoc ſacramentum ſit ſacramentū amoris. in ip̄ius ſacramenti miſterio dꝫ ſolum fi eri memoria de illis in qͥbūs ſpecialius apparuit ſignum veri amoris. In apoſtolis apparuit ꝑ tꝑa lium abiectionem In martiribus per corporum tormentis expoſitionem. De primo mathei. xix. Ecce nos reliquimus oīa. ⁊cͣ. De ſecundo ſap̄. iij Et ſi coram hominibus tormenta paſſi ſunt Rur ſus ideo nōfit mentio de ꝯfeſſoribus qꝛ illi non ſunt paſſi ſicut xp̄s. cꝰ paſſionis eſt memoriale hoc ſacramentum. Greg. iij. addidit hec verba. ſcꝫ illa que in quibuſdam ecc̄ijs dicuntur. ſcꝫ qͦꝝ ſolennitas hodie in ꝯſpectu tue maieſtatis cele bratur. Homine deus noſter in toto orbe terra rum. Terminatur autem hec particula. ꝑ eūdē dn̄m noſtrum. ſicut em̄ per filiū omnia facta ſūt ita ⁊ perip̄m habēt omīa eſſe reꝑata et termina ta Et ẜm quoſdam non dꝫ hic rn̄deri amen. neqꝫ vſqꝫ ad fractionem hoſtie. quia angeloꝝ chorꝰ ſancto miniſterio aſſiſtens rn̄det amē. hoc tn̄ nō vbiqꝫ ſeruatur. de hoc dicetur nn. xi. particula. Anc igitur oblationem. Quarta pars. Et hoc dicendo ſacerdos in quibuſdaꝫ ecc̄ijs profunde ſe inclinat. Sane lega lis pont̉ifex orans fumo thimiamatis obumbrat̉ et tegebatur. ne pateret alicui dum cremaret ī cenſum. ſicut in prohemio huius partis dictū eſt Et xp̄s dum patrem interpellat pro nobis an gelorum pertranſit intuitum. quia intelligi nō pōt ꝙͣtum penitencia ſumpte carnis impetret apud patrem pro nobis. Sacerdos qͦꝫ dū vicem xp̄i gerit. quodammodo tegitur et latet. qꝛ nec cogitari nec narrari pt̄ ꝙͣta virtus et potencia ſit in verbis eius in hoc miſterio. qꝛ latet hoīes et angelos. Ad quod rn̄dendum in quibuſdam ecc̄ijs ſocerdos ſecretam intrans quibuſdaꝫ cor tinis que tunc extenduntur quaſi tegitur et ve latur ſeruitutis noſtre.i. mee et cunctoꝝ qͥ tibi ſeruiunt et famulantur. Et nota ꝙ due ſunt ẜui tutis ſpecies. vna que ſoli creatori debetur que dr̄ latria. altera que creaturis impenditur. que vocatur dulia. quaſdam em̄ creaturas poſſumus inter omnia venerari. Vtramqꝫ ſpēciem domi nus detinet dicens. Reddite que ſunt ceſaris ce ſari. et que ſunt dei deo Vnde verſus. Latria fit dn̄o debetur dulia ſeruo. Ad corpus xp̄i fertur per dulia vere. Latria gͦ eſt ſeruitium ſiue cultꝰ ſoli deo creatori debitus. quem debemus ſuper omnia reuereri. Ad eam quidem pertinēt tem pla et altaria ſacerdotia ſacrifitia feſtiuitates. cerimonie et hmōi que ſoli deo ſunt exhibenda.

Iuxta illud. hn̄m deum tuum adorabis et illi ſo li ſeruies.i. ſoli deo ſeruitutem adorationis im pendes. Non em̄ ſanctis et angelis ad honorem dei. ſꝫ pocius deo ad honorem ſanctoꝝ et ange loꝝ dedicantur templa et altaria ꝯſecrantur. et ſacrifitia offeruntur. nec ip̄is adorationis ſer uitus ſꝫ ſoli deo impenditur. vt dicetur in ꝓhe mio. vij. partis. ne ſi ſecus fiat non theoſobſe cultus exhibeatur. ſꝫ ydolatrie crimen incurrat̉ ſeruiendo creature tanꝙͣ creatori. et mutando gloriam incorruptibilis dei. in ſimilitudinē cor ruptibilis hominis. Si igitur nec homines nec angeli adorandi ſunt. attendant quid agant. qͥ ſub pretextu cꝰdam religionis ſeu pietatis di uerſas adorant ymagines Non em̄ lꝫ manufactū aliquid adorare. vt probatum eſt in ꝑte prima ſub ti. de picturis Vna quidem tm̄ eſt dei patris ymago quam vna cum patre adoratione vene raridebemus. ſcꝫ vnigenitum dei filium hieſum xp̄m qui eſt ſplendor glorie et figura ſub ſtan cie eius. cꝰ non ſolum deitatem ſꝫ etiaꝫ hūanita tem adorare debemus. iuxta illud. Adorate ſca bellum pedum eius qm̄ ſanctum eſt Ceteras ꝟo ymagines et creaturas ſacras et ſanctas.i. an gelos et hoīes et ſacramenta non latria ſꝫ dulia poſſumus venerari. De adoratione angelorum legitur ꝙ abraham oculis eleuatis in conualle mambre tres vidit et vnum adorauit ex angel̓ Loth qͦꝫ duobus angelis intrantibus ciuitatem occurrens adorauit petens vt in domun ſuam hoſpitio declinarent. De adoratione hoīm legi turꝙͣ iacob videns eſau venientē p̄ceſſit vtrāqꝫ turmam. et pronus in terram ſepties adorauit Filij qͦꝫ iacob adorauerunt ioſeph in egipto. De adoratione ſacramentorum dicit eccleſia Crucē tuam adoramus dn̄e. Et alibi legitur. xp̄iami ſa cras ymagines pie venerantur et adorant̉. Se quitur dies qͦꝫ noſtros. Et nota ꝙ leo papa ad iunxit infra actionem. Hanc igitur oblationem. vſqꝫ. Placatus accipias. Beatus aūt greg̓. has tres peticiones in canonē dr̄ addidiſſe. Prima ē dieſqꝫ noſtros in tua pace diſponas. ſupple per eum qui pro nobis eſt traditus in manus eorum qui pacem oderunt. Secunda ab eterna damna tione nos eripi. ſuppl̓e per eum qui pro nob̓ tꝑa li mortē damnatus eſt. Tercia et in electoꝝ iu beas grege numerariſu pple per eum qui ꝓ nob̓ damnatus eſt cum iniquis. In pace tua. ⁊cͣ. Et nota ꝙ eſt pax peccatoꝝ. pax iuſtoꝝ que dicit̉ pax peccateꝝ ſiue ſpūalis. pax tꝑis et pax eter nitatis De pace peccatorum dicit psͣ. zelaui ſuꝑ iniquos pacem peccatorum videns. Et de pace iuſtoꝝ dicit apoſtolus. Fructus ſpūs eſt. cari tas gaudium. pax pacientia. Hanc reliquit dn̄s apoſtolis dicens. Pacem relinquo vobis. Te pa ce temporis inquit ꝓpheta. Orietur ni diebꝰ eꝰ iuſticia et habundantia pacis. De pace eternita tis dn̄s dixit apoſtolis. Pacem meam do vobis. non quomodo hoc mundus dat ego do vob̓ Pro hac triplici pace ter oramus in miſſa. Primo in hac oratione. Hanc igitur ibi. dieſqꝫ noſtros in tua pace diſpone Secundo in oratione. lib̓a nos ibi Da ꝓpicius pacem in diebus noſtris. Tercio ibi. pax dn̄i. da nobis pacem vt de pace te inpo ris per pacem peccatoris tranſeamus ad pacem eternitatis. Ob hoc etiam ſacerdos ter in miſſa oſculatur altare. videlꝫ in principio canonis. d. vti accepta. ⁊cͣ. et in oratione Iupplices. et pꝰ orationem. Domine hieſu xp̄e qui dixiſti apl̓is. licet quidam nomēs oſculentur. vt in ſui adiuto rium ad hoc impetrandum. ix. chorus vel ordi nes angelorum. in quibus omnes ſancti locati. vel locandi ſunt inuocent et inducant. vel hoc faciunt quaſi gras agentes. de. ix. ordībus qͦs qͥ libet ſacerdos gradatim ſuſcepit Circa hmōi al taris oſcula notandum ē ꝙ ſacerdos ea facit tri bus tꝑibus in miſſa. iuxͣ tria qͥbus indiget ⁊ alia tria ab eo in altari agenda Primo em̄ facit q̄dā oſcl̓a an̄ collocacōꝫ hoſtie et calicis. ſcꝫ qn̄ pͥmo ad altare accedit. et qn̄ ad pͥmā collectā dicturꝰ eſt. dn̄s vobiſcū. et iteꝝ pꝰ euangeliū dicturus eſt. dn̄s vobiſcum. q̄ oſcula facit vt fiat dignus mīſter ī ſacrificādo p̄cd̓o fac̄ alia pꝰ collocacōꝫ calicis et hoſtie priuſꝙͣ ꝯīcet ſcꝫ dicturus. orate fratres. ⁊cͣ. et qn̄ in canone̓ dicit. Vti accepta. et qn̄ dicit. Ex hac altaris participatione Et fi nita oratione illa. Domine hieſu xp̄e qui dixiſti apoſtolis que facit vt ſit iuſtus in xp̄i corpore recipiendo. Tercio vero facit alia poſtꝙͣ ꝯīca uit ſcꝫ dicturus Dn̄s vobiſcum ante poſt ꝯīonem et ꝯpletā oratione. Placeat tibi ſancta. ⁊cͣ. que facit vt ſufficiens inueniatur. et gratias deo ꝓ receptis referendo Vmi oſculaque fiunt ant e col locatiōeꝫ hoſtie et calicis. et ea que fiunt poſt ꝯīcationem fiunt ſupra altare viꝫ in medio eius Cum em̄ ſacerdotis dignitas et autoritas in ſa crificando necnon et ſufficientiā ad referendum gr̄as de acceptis ſit ſolum a deo a quo nr̄a ſuffi cientia eſt Idcirco ante calicis et hoſtie locacōꝫ et poſtꝙͣ ꝯicauit oſculatur medium altaris. per quod ꝓpter virtutem ꝯſecrationis et vnctionis ibi in menſa altaris facte maxime repn̄tatur deꝰ in quo vniuntur extrema. Oſcula vero q̄ fiunt poſt calicis et hoſtie collocatōem anteꝙͣ ꝯīcet fiunt a ſiniſtris calicis ꝓpe hoſtiam. Ad hoc em̄ ꝙ ſacerdos ſit iuſtus in ſacrificando requiritur nō ſolū actio diuīa. vni etiaꝫ ſua Vn̄ augͥ. qͥ fecit te ſine te non iuſtificabit te ſine te. Reqͥrit̉ gͦ di ſpoſitio ex ꝑte ſui. qd̓ fit ſi non reſiſtit diuīs mō tibus. ſꝫ infuſio gr̄e fit ex ꝑte dei. iōqꝫ oſcula q̄ fiunt an̄ ꝯīonem non directe fiunt in medio altā ris. Rurſus illud qd̓ eſt ex nobis in iuſtificacōne nr̄a eſt quid diminutm̄. et modicū reſpectu eꝰ q ex deo eſt. Lerito gͦ fiunt a ſiniſtra ꝑte calicis q̄ eſt ꝑs diminuta et obliqͣ reſpectu dextre. Fiunt tn̄ iuxta hoſtiam: tum qꝛ in iuſtificacōe plura ⁊ nobiliora ſunt a deo ſeu a xp̄o. tum qꝛ etiaꝫ illd̓ quod a nobis eſt pocius hr̄ et rationem mali qͣm boni. niſi quodammodo eſſet a deo per gratiam preuenient em̄. elicitum. regulatum et acceptū

Poteſt etiam ſecundo dici. ꝙ ideo qn̄ calix ⁊ hō ſtia non ſunt ſuper altare. oſcula fiunt in medio altaris videlꝫ directe ſuper locum crucis ex cri ſmate in ipſius conſecracione facti qꝛ xp̄s ſtans in medio diſcipulorum ſuorum dixit eis. Pax vo bis. que pax per ip̄a oſcula deſignatur. Tercio ad deſignandumꝙͣ ſicut habetur in canticis xp̄s aſcenſum in cruce purpureum. id eſt ſanguinem rubricatum media caritate conſtrauit. que cari tas ꝑ oſculum deſignatur que eciaꝫ media dicit̉ quia communis omnibus. pro omnibus em̄ veīt pati ex caritate. Porro fiunt oſcula ip̄a manibꝰ ſuper altare depoſitis. Primo ad notandum. ꝙ caritas ꝑ oſculum deſignata operibus dꝫ initi. Nam ẜm greg. operatur magna ſi eſt. ſi autem rennuit operari amor non eſt. Secundo nōt an dumꝙ in altaris ſacrifitio ſacerdos omnium tꝑa lium curam deponere. et ſolum ip̄i ſacrifitio aff fixam mentem debet habere. Tercio ad deſignā dum ꝙ ad hec opera eius non ſufficit ꝙ ſolū dei miſericordia obtinetur. Ad hoc nonnulli ī locis ip̄is oſculandis. ſignum crucis cum tribus exten ſis digitis prius inprimunt. tum quia omnia in fide trinitatis agenda ſunt. tum quia regularit̓ quicquid ori applicandum eſt. debet priꝰ crucis ſignaculo inſigniri. Et quamꝙͣ altaris menſa cō ſecrata fuerit et alia multa crucis ſigna in ipſo miſſe offitio preceſſerint. non tamen hec ſuper fluunt. tum quia non ratione ipſius loci. ſꝫ racōe operis in loco ip̄o fiendi fiunt. tum quia ꝙͣtum cumqꝫ altaris menſa fuerit conſecrata. neſcitur tamen quid in ip̄o loco maligno ſpūi permitta tur a deo. Alia etiam multa ſigna prius facta nō ratione loci ſꝫ ratione conſecrationis corporis ⁊ ſanguinis xp̄i facta fuerunt. Alij tamen in pe nultimo et finali dominus vobiſcum nec oſculan tur altare nec in illo inprimunt ſignum crucis ſꝫ ſe ſolum ante faciem ſuam ſignant et bene. tū qꝛ per altaris oſculum quod in fine miſſe fit intelli gitur ſacerdos omnia precedentia approbare et eis toto mentis affectu aſſentire. tum quia ꝑ cor poris dn̄i preſentiam omnis immundus ſpūs de loco ip̄o credendus eſt aufugiſſe. De oſculo etiā altaris et libri. ſub ti. de altaris oſculo dictum ē Vam oblationem. ⁊cͣ. Quinta pars in qua ſacerdos accedit ad dn̄ici corꝑis conſecrationeꝫ. d. Quam oblationeꝫ.i. terrenam materiaꝫ ad corpus tui filij deſtinat ā tu deus queſumus in omnibus tota cognitione tota mente et toto intellectu digneris face̓ bn̄ dictam. ⁊cͣSane quarta feria Iudas vnꝰ ex. xij a dyabolo ſupplantatus in mane ſacrilegium ppe trauit. dum filium dei. xxx. argenteis vendidit phariſeis in raconpenſationem danini. quod in currerat ꝓpter effuſionem vnguenti. quare inqͥt hoc vnguentum non venit tricentis denarijs et datum eſt egēnis. Dixit autem hoc non quia de egenis pertinebat ad deū. ſꝫ quia fur erat et lo culos hn̄s ea que mittebantur aſportabat. Qui libet autem argenteus valebat. x. denarios vſu ales. et ita damnum vnguenti quod valuerat tri centos denarios. xxx. recompenſauit argent eis Si vero dicamus argenteos fuiſſe denarios vſu ales. dicemus ꝙ iudas vendidit xp̄m quaſi vile mancipium. xxx. denarijs. qui ſunt. x. tricentoꝝ denarioꝝ quos valuerat vnguentum ꝓpter qd̓ dn̄s deſpectiue loquitur per ꝓph̓aꝫ Apprehen derunt inquit mercedem meam. xxx. argenteos pretium appreciati quo appreciatus ſum ab eis. Ad deſignandum ergo precij quantitatem quo xp̄s venditus eſt ſacerdos hocfacit tres cruces ꝯiter ſuper oblatam et calicem cum dicit. Bene dictam aſcriptam et ratam. Nam et tricenta pa riter et xxx. multiplicationem ſuſcipiunt a trinā rio. poſtmodum autem ad deſignandum vendi tionem et emptionem duas cruces inprimit ſi gillatim. vnam ſuper oblatam et alteram ſuꝑ ca licem cum dicit vt nobis corpus et ſanguis fiat .q. d. Illa venditio fuit maledicta. proſcripta. ir rita. iniqua et dete ſtabilis. ſꝫ tu deus hanc ob lationem digneris facere benedictam aſcriptaꝫ ratam rationalem et acceptabilem Iudas enim dilexit inaledictionem et venit ei. et noluit bene dictionem et elongabitur ab eo. ſꝫ tu deus hanc oblationem digneris facere benedictam ꝑ quaꝫ nos in celeſtibus benedicas. Iudas deletus ē de libro viuentium et cum iuſtis non ſcribetur. ſꝫ tu deus hanc oblationeꝫ digneris facere aſcriptā per quam nos inter electos aſcribas. Iudas la queo ſe ſuſpendit et ep̄atum eius accepit alter Sed tu deus digneris hanc oblationem face̓ ra tam. per quaꝫ ratum ſit noſtre ſalutis ꝓmiſſum vel ratam quo ad confirmationem in omnibus boni s ne ſicut cayn offeramus. qui ſe non deo ſꝫ dyabolo obtulit ſacrifitium Item iudas exiuit condemnatus et oratio eius facta eſt in peccatū Sed tu deus hanc oblationem facere digneris. rationabilem.i. ratione plenam. per quam rati onale fiat noſtre ſeruitutis obſequium Iudas qͦꝫ reddidit malum pro bonis. et odium pro dilecti one retribuit. Sed tu deus hanc oblationem fa cere digneris accptabilem. per quam nos tibi tradas acceptos. Secundo fiuūt tres cruces ꝯī ter ſuper oblatam ⁊ calicem. qꝛ xp̄s tria ꝯnīter egit circa panem et vinum. videlꝫ accepit bene dixit et dedit. Poſtmodum ſpētialiter facit vnā crucem ſuper oblatam. quia dixit. ꝯmedite hoc eſt corpus meum. et alteram ſuper calicem. quia dixit. bibite. hic eſt ſanguis meus. Et ẜm hunc ſenſum recte ſubiungitur Qui pridie ꝙͣ paterēt̉ ⁊cͣ. Tercio fiunt tres cruces. quia iudas vendi dit xp̄m ad crucifigendum tribus. ſcꝫ ſacerdoti bꝰ. ſcrib̓ et phariſeis Ad notandū gͦ ꝯmuniter tres emptores. facit ſacerdos tres cruces ꝯīter ſuper oblatam et calicem dum dicit. benedictaꝫ aſcriptam et ratam. Ad notandum vero diſcrete venditorem et venditum. vel tradentem et tra ditum. facit duas cruces diſcrete ſuper oblataꝫ et calicem cum dicit. vt fiat corpus et ſanguis.

Quarto tres prime cruces notant quod factum eſt eſſe ex virtute crucifixi. vel ſignificant tres dies quibus xp̄s predicauit poſt dn̄icam in ra mis palmarum vel triduum quo in ſepulcro qui euit. vel tria loca corporis in quibus paſſus eſt .i. manus pedes. et latus. Due vero ſequentes. ſignificant diuinam et humanam naturam. Vel ꝙ xp̄us in anima et corpore paſſus eſt. Et fiunt quinqꝫ in figurā ꝙ xp̄s quinqꝫ vulnera habuit vel in quinqꝫ crucibus tꝑs legis exprimimus qd̓ quinqꝫ libris diſtinguitur. et in quolibet xp̄i pa ſſio denotatur. que lex quinqꝫ perſonis regē batur. ſcꝫ iudice. rege. principe. ꝓpheta. et ſa cerdote. quibus xp̄s aſſimilatur. Poſſunt qͦꝫ ver ba premiſſa ſecundomodo ſic exponi. petimus vt deus hanc oblationeꝫ faciat benedictaꝫ aſcri ptam et ratam. id eſt vt eam conſecret. aꝓpbet et confirmet in rationabilem hoſtiam et accep tabile ſacrifitium. vt ita nobis.i. ad nr̄aꝫ ſalutē panis fiat corpus et vinum ſanguis. dilectiſſimi filij tui domini noſtri hieſu xp̄i. Patri quidem. dilectus eſt filius. ſicut ip̄e pater de celo teſta tus eſt. d. Hic eſt filius meus dilectus. ⁊cͣ. ⁊ nos eum dilige debemus. quia ip̄e prior dilexit. nos. et pro nobis eſt paſſus. Tercio modo ſic. Que ſu mus vt tu deus hanc oblatōꝫ facere digneris be nedictam.i. vt a te ſpūaliter benedicatur vnde virtute patris noſtri ſit benedictus fructus vir ginis marie. aſcriptaꝫ.i. talem que de memoria tua nulla poſſit obliuionē deleri. ratam.i. taleꝫ que de bn̄placito tuo nulla poſſit obliuione con uelli. raiōnabileꝫ.i. talem que tue diuine ratio ni conueniat. Refert em̄ inter rationabile ⁊ ra tionale. Ratiōnabile dicit̉ quod de ratione pro cedit. rationale vero quod vtitur ratione Vnde et libes iſte rationale vocatur. quia eorum que in eccleſiaſticis officijs aguntur ꝯtinet rationes Acceptabilē.i. vt per eaꝫ tibi deo acceptemur Quartōmodo ſic. digneris facere benedictaꝫ.i. ſpūſancto replere. aſcriptam.i. diuinitati aſcri bere. ratam.i. in veritate vt ad ſalutem ſufficiat ſolidare. ratiōabileꝫ.i. in noſtra fide acceptabi lem noſtra deuotionē. Quintomodo ſic. quā ob lationem tu deus omnipotens digneris face̓ in omnibus benedictam. hoc eſt tranſferre in eam hoſtiam. que eſt omnimode benedicta. aſcripta rata. rationabilis et acceptabilis Penedicta dr̄ hoſtia ſalutaris.i. ab omni cauſa maledictionis immunis tam originali ꝙͣ actuali. tam crinmali ꝙͣ veniali. ſicut elizabeth inquit ad virgineꝫ ſe nedictus fructus ventris tui. aſcripta dicitur.i. ſcripturis et figuris veteribus aſſignata. tam ī agno paſcali. ꝙͣ in manna celeſti. tam in yſaac ymolando ꝙͣ in abel ymolato. quoniam vt inqͥt 19. Hic eſt agnus qui occiſus eſt ab originē md̓i Rata dicitur quaſi non tranſitoria. ſicut vetus. lex que ceſſit vbi noua ſucceſſit. ſꝫ que ꝑmanet ineternū. ẜm ordinem melchiſedech. rōnabilis dicitur quaſi non pecualis. ſicut erat legalis. q ſanguine thauroꝝ et hircorum non poterat a peccato mundare. ſꝫ que ſanguine ꝓprio conſci entias emundat ab operibus mortuis. Accepta bilis dicitur quaſi non illa. de qua dicit ꝓpheta. Sacrifitium et oblationem noluiſti. ſicut ait do minus. Non accipiam de domo tua vitulos. neqꝫ de gregibus tuis hyrcos. ſꝫ illa de qua dicit ps Tibi ſacrificabo hoſtiam laudis. Vnde dn̄s ait. Sacrifitiū laudis honorificabit me. Et ẜm hāc expoſitionem recte ſubiungitur. vt fiat corpus et ſanguis dilectiſſimi filij tui. ⁊cͣ. Patri em̄ di lectus eſt filius. Iuxta illud hic eſt filius meus di lectus. ⁊cͣ. et nos eum diligere debemus. qꝛ ip̄e prior dilexit nos et paſſus eſt pro nobis Augu ſtinus vero ſic exponit. Benedictam per quam benedicimur. aſcriptam. per quaꝫ in celo hoīes aſcribimur. ratam per quaꝫ in viſceribus xp̄i.i. de corpore xp̄i quod eſt eccleſia cenſemur. ratio nabile per quama beſtiali ſenſu exuimur. accep tabilem vt qui nobiſipſis diſplicemus ꝑ hanc ac ceptabiles eius vnico filio ſimus. Subiungens ꝙ ſacerdos euangeliſtarum verba aſſumens dic̄ Qui pridie ꝙͣ pateretur. ⁊cͣ. Ambroſius dicit ꝙ hec verba. quam oblationem aſcriptam rationa bilem. ⁊cͣ. ſunt verba euangeliſte vſqꝫ ibi. Acci pite et manducate et bibite ex hoc omnes. Alij vero dicunt ꝙ alexander papa primus addidit canoni verba illa. qͥ pridie. vſqꝫ hͦ ē corpꝰ meū. Vi pridie ꝙͣ pateretur. ⁊cͣ. ſexta pars Et hec verba dicitur alexander papa primus addidiſſe vt premiſſū eſt. Qd̓ autem ab hoc loco agitur repn̄tet id quod xp̄s in cena fecit. Et eſt ſenſus horum verborum. qͥ pridie ꝙͣ paterētur.i. vna die anteꝙͣ ip̄e paſſus eſt pro nobis voluit tradere diſcipulis ſuis cor poris et ſanguinis ſui miſterium vt illi traderēt nobis. Quintadecima nanqꝫ die primi menſis. qͥ tunc extitit feria ſextā paſſus eſt xp̄s. et prece dentē nocte videlꝫ decimaquarta luna pͥmi men ſis ad veſperam. vt legis ſcripturas impleret poſt typicum paſca corporis et ſanguinis ſui ſa cramentum inſtituit ⁊ eccleſie tradidit frequen tandum. Sic em̄ fuerat prefiguratum in exod̓. .x. die menſis primi. Tollat vnuſquiſqꝫ agnum per familias et domos ſuas. et ſeruabit eū vſqꝫ ad quartamdecimam diem menſis huius. Ymola bitqꝫ eum vniuerſa multitudo filiorum iſrahel ad veſperam. et ſument de ſanguine agni ac po nent ſuper vtrumqꝫ poſtem. et in ſuperliminari bus domorum. in quibus ꝯmedent illum. Et pꝰ pauca. eſt em̄ phaſe.i. tranſitus dn̄i. Illud auteꝫ notandum eſt ꝙ ſicut manna datum fuit hebreis poſt tranſitum maris rubri. iam ſubmerſis egip cijs. ſic eucariſtiā datur xp̄ianis. poſt ablutione baptiſmi iam deletis peccatis vt per baptiſmū emundemur a malo. per eucariſtiā confirmemur in bono. Sicut em̄ manna populum illum ꝑ va ſtitatem in vie ſolitudinis ad terram promiſſio nis perduxit. ſic eucariſtia populum iſtum per nicolatum vite pn̄tis ad pr̄iam paradiſi ꝑducit

ſic dicta. quia non aliud inuenitur vocabulum. quo digne tantum ſacramentum valeat appella ri. niſi ꝙ grece melius dicitur eucariſtia. quod latine exponitur ẜm yſidorum bona gratia. vel ẜm alios dator gratie. viaticum qͦꝫ recte appel latur. quia reficiens in via deducit ad patriam. ¶ Sicut em̄ filijs iſrahel a tranſitu maris rubri manna non deſeruit donec venirent ad terram promiſſionis. ita et fidelibus renatis per bap tiſmum rubricatum et ſanctificatum. ſanguine xp̄i non deficiet eucariſtia. donec veniet finis ſeculi. Sed nec tunc niſi qūo ad hec quia vlteri us non ſumetur ſub ſpecie. ſꝫ videbimus deum fa cie ad faciem. Hoſtia vero ẜm hebreos. dicitur ab hoſtio. quoniam ad hoſtium tabernaculi offe rebatur. ſꝫ ẜm gentiles dicitur ab hoſte. quia deuictis hoſtibus fiebat hoſtia.i. ſacrifitium. et victima pro vincendis. de quo dictum eſt ſub ti. de oblacione. Dicitur qͦꝫ hoſtia ymolacio. qꝛ ibi xp̄s ſacramentaliter ymolatur. qui ſemel in veritate pro peccatis ymolatus eſt in cruce qd̓ tractum eſt a mola. que fieri ſolebat de quodam genere frumenti. quod far ſeu ador dicitur. quod ergo in manna preceſſit in eucariſtia ꝯſu matur. nam quantam lꝫ quiſqꝫ parte in accipiat totam percipit eucariſtiam. ſicut euent de mā na. quia nec qui plus colligerat habuit ampliꝰ nec qui minus parauerāt reperit minus. Hanc gͦ prefigurabat panis ille celeſtis. de qͦ ſapiēs proteſtatur Panem de celo preſtitit ſine labore omne delectamentum in ſe habentem. et omnis ſaporis ſuauitatem. quod de ſe xp̄s exponens. Ego inquit ſum panis viuus qui de celo deſcer di. ſiquis manducauerit ex hoc pane viuet in et̓ num. et panis quem ego dabo caro mea eſt pro mundi vita. Et eſt notandum ꝙ in eccleſia com municatur corpus xp̄i ſumendo. pacem dando. panem benedictū et benedictionem ſuſcipiendo vt dicetur ſub ti. de pacis oſculo. Qui autē vult communicare dꝫ timorem fidem et dilectionem habere. Sequitur accepit panem. ⁊cͣ. Hunc ſa crificij ritum melchiſedech legitur primus cele braſſe. offerens panem et vnium. Frat em̄ ſacer dos dei altiſſimi. vnde dauid inquit ad xp̄m. Tu es ſacerdos ineternum ẜm. o. m. ⁊cͣ. Sacrifitiū igitur euangelicum preceſſit legale non ſolum dignitate ſꝫ etiam tꝑe. ſicut apoſtolus plenus on̄dit in epl̓a ad heb̓. Ideo vero panem et vinum in ſacrifitium corporis et ſanguinis ſui xp̄s inſti tuit. vt in ſumptione corporis et ſanguinis xp̄i doceatur eſſe perfecta refectio. quia ſicut pre ceteris cibis et potibus corporalibus panis cor hominis confirmat et vinum cor hominis letifi cat. ita corpus et ſanguis xp̄i pre ceteris cibis et potibus ſpūalibus interiorem hominem refi ciunt ⁊ ſaginant. vnde poculum tuum mebriās ꝙͣpreclarū eſt. In his em̄ duobus plena ꝯſiſtit et ꝑfecta refectio. ſicut ip̄e teſtatur. Caro mea vere eſt cibus et ſanguis meus vere eſt potus. De hoc etiā dicetur in. vij. particula ſuper ver bo. Hic eſt calix. Ceteꝝ panis dꝫ eſſe de frumē to. vinumqꝫ de vite. quia xp̄s ſemetip̄m ꝯꝑauit frumento. cum ait. Fiſi granum frumenti cadēs in terra mortuum fuerit ip̄m ſolum manet. ⁊ vi ti. cum dixit. Ego ſum vitis vera. ip̄e etiam fuit racemus in torculari crucis preſſus. Vnde yſid̓. lxij. Veſtimenta tua ſicut calcantium in torcula ri. porro nec racemus vue. nec granum frumēti dꝫ offerri. niſi vel expreſſum in vinum vel redac tum in panem. quia xp̄s et panem ſe dicit. ⁊ fru mento ſe comꝑat. In canone tamen apoſtoloꝝ in burcardo. li. v. c. ſiquis ita canitur. Siqͥs ep̄s vel preſpiter preter ordinationeꝫ dn̄i. alia que dam in ſacrifitio offerat ſuper altare et mel aut lac̓ aut pro vino ficeram. aut confecta quedam. aut volatilia aut animalia aliqua aut ligumina. conſtitucionem faciens deponatur. De hͨ dictum eſt ſub ti. de oblatione ſacecdotis. Non dꝫ etiam in pane ip̄o poni ſal. ꝙͣuis quidam heretici ꝯtͣ faciant. ꝓpter illud quod ſcriptum eſt. Quicqͥd obtule ris ſacrificij ſali condies et illud. Non au feres ſal federis dn̄i dei tui de ſacrifitio tuo. et illud. In omni oblatione tua offeres ſal. Et in euangelio. Omnis victima ſalietur. que de ſale diſcretionis non materiali intelliguntur Panis autem hic formatur in modum denarij. tum qꝛ panis vite pro denarijs traditus eſt. tum quia idem denarius in viea laborantibus in premiū dandus eſt. et in forma rotunda. vt dictum ē ſub ti. de oblatione. In hoc etiam pane ſepe ſcribit̉ nomen et ymago imperatoris noſtri. quia per eum in ymaginem dei reformamur et noīa nr̄a ī libro vite ſcribuntur. nonnulli etiam ibi agnum figurant. tum quia is qui ymolatur. verus eſt agnus. tum etiam ꝓpter illud quod legitur. exo. xxix. Hec quidem facies in altari offerens agnos iugiter et vnum ad libandum in agno. Panis qͦꝫ non fermentatus ſꝫ azimus in ſacrifitium debet offerri. tum ratione facti. tum ratione miſterij. Scriptum nanqꝫ eſt in exo. primo menſe. et. xiiij die primi menſis ad veſperam. ꝯmedetis azima. vſqꝫ ad diem. xx. primam eiuſdem menſis ad ve ſpēram. Item ſeptem diebus fermentatum nō inueniētur in domibus veſtris. Item qui ꝯme derit fermentatum. peribit anima eius de cetu iſrahel. Item omne fermentatum non ꝯmedētis Item in cunctis habitaculis veſtris ꝯmedetis azima Cum gͦ xp̄s die. xiiij. primi menſis ad ve ſperam cenauerit cum diſcipulis ⁊ agnum paſca lem commederit. et vtiqꝫ ritū legali cum azimis panibus et lactucis agreſtibꝰ. ꝯſtat ꝙ ea hora ferm̄tatū nō inueniebat̉ in doīb̓us hebreoꝝ et ita panemazimum in corpus ſuum abſqꝫ dubio conſecrauit. Cum em̄ fermentum corruptionem ſignificet. Vnde ẜm apoſtolum. Modicū fermē ti totam maſſam corrumpit. vt nihil corruptū. vel corrumpens. ſꝫ totum fincerum vel ſincerās in hoc eſſe ſacramento monſtretur. Non fermen tatum ſꝫ azimum conſecramus. Iuxta illud apl̓i. Paſca noſtrum ymolatus eſt xp̄s itaqꝫ epulem̉

non in fermento v̓eteri ſꝫ in azimis ſinc. ⁊ veri. Greci tamen in ſuo perſiſtentes errore. de fer mentato ꝯficiunt latinos azimitas vocantes cū ip̄i verius fermētarij valeant nuncupari. Sicūt em̄ in paraſceue lunam. xiiij. extitiſſe. in qͣ verꝰ agnus eſt ymolatus. vt legis impleret̉ figura. que. xiiij. luna primi menſis paſcalem agnum iu ſſerat ymolari. Dominus ergo eo die ſe paſſuꝝ eſſe prenoſcens In precedenti veſpera ncc̄itate ductus. anticipauit commedere paſca. Et quia tunc licite poterat commede̓ fermentatū. ideo et ipſi corpus domini de fermentato conficiunt Dicunt etiam ꝙ cum beata virgo maria preg nans fuerit deſpūſancto recte per fermentatum ſignificatur domini incarnatio. ꝓpter virginei vteri tumorem. Sꝫ reſponderi pt̄ ꝙ non offeri mus in ſacrifitium virginis vterum. nec ille eſt. ad tranſſubſtanciandum neceſſarius. ſꝫ fides et dei verbum. Sed nunquid conficit qui fermēta tum vel azimum ſimul ⁊ fermentatū hodie apd̓ nos ſacrificat Et videtur ꝙ non. cum xp̄s azimū ꝯſecrauerit qn̄ ſacramentum inſtituit. vt dc̄m ē Preterea vt iaꝫ dicetur eccleſia a beatis petro et paulo hunc ſacrificij ritum accepit. Quidam tamen ꝯtradicunt preſertim ſi negligentia vel ignorantia hoc facit. Nam et legitur in leuitic. offerētis panes fermentatos cum hoſtia gr̄aꝝ que offerētur pro pacificis Item ī penthateuco legitur. Offeretis panes primitiaꝝ de duabus decimīs fermentate ſimile et multis cū fermen tato ſacrificantibus eccleſia communicat. Seqͥ tur. eleuatis oculis in celum. ⁊cͣ. Per hoc quod xp̄s oculos in celum leuauit. inſinuat nobis ſe habere a patre. quod hꝫ. quodqꝫ in principio noſtrorum opeꝝ debemus dirigere mentis ocu los ad dominum tanꝙͣ ad auctoreꝫ omnium oꝑm bonorum. Item per hoc ꝙ oculos ad celum leua uit et patri gratias egit. docuit nos ꝙ ſꝑ patri ſupplicare debemus vt hoc tanꝙͣ magnum ſacra mentum per manus noſtras perficere dignetur Hic autem tria commemorantur que nullus euā geliſtarum deſcribit videlꝫ. Ceuatis oculis in celum. ⁊cͣ. vſqꝫ diſcipulis ſuis. Item eterni teſt. Iterum. miſterium fidei. Quis gͦ tante audacie extitit vt h̓ nobis de corde ſuo tentauerit inter ponere. Sane formam iſtam verborum ab ipſo xp̄o acceperunt apoſtoli. et ab ipſis eccīa. mul ta quidem tam de verbis ꝙͣ in factis dominicis ꝓpter breuitatem pretermiſerunt euangeliſte. que tamen apoſtoli ſuppleuerunt vt eſt qd̓ apo ſtolus ait in epiſtola ad chorinth Viſus eſt plꝰ ꝙͣ quingentis fratribus ſimul. deinde viſus eſt iacobo. deinde apoſtolis omnibus. Nouiſſime au tem tanꝙͣ abortiuo viſus eſt et mihi. Nam ⁊ int̓ ip̄os euangeliſtas quedam omittuntur ab vno. que ſupplentur ab alio. Vnde cum tres euange liſte commemorent hoc eſt corpus meum. ſolꝰ lucas adiecit. quod pro vobis tradetur. ⁊ cum matheus et marcus dicant pro multis. lucas dic pro vobis. ſꝫ matheus abdidit in remiſſionē pe ccatorum. Sequitur Gratias agens. ⁊cͣ. Hic co ligitur vnde ſacrifitium laudis dicatur. Dicitur em̄ ſic ꝙ xp̄s gratias agens illud inſtituit Gra tias autem agebant on pro ſe ſꝫ pro nobis. id ē pro reparationē oīm ſit futura. De hoc dictum eſt in ſecunda particula ſuper verbo. pro qͥbus benedixiſti. ⁊cͣ. Benedixit em̄ benedictione cele ſti et virtute verbi. quā conuertitur panis in ſubſtanciam corporis xp̄i ſcꝫ hoc eſt corpꝰ meū Et in prolatione hꝰ verbi fit crux ſuper paneꝫ que ſignificat ꝙ xp̄s paſſus ē etiaꝫ in natura. to tus em̄ paſſus eſt. et ẜm animam et ẜm corpus vt dicetur in. xi. particula ſuper verbo. et pre ſtas vt totum hominem redimeret. Quia enim xp̄s accepit panem et calicem in ſanctas ac ve nerabiles manus ſuas vtrumqꝫ benedixit. id eo ſacerdos xp̄i exemplopanem et calicem in manꝰ accipiens vtrumqꝫ per ſe crucis ſignaculo bene dixit. que due cruces innuunt tempus cene. et tempus gratie. in qua duo parietes in angulari lapide coniunguntur. vel ꝙ gygas gemine ſub ſtancie crucifigitur. Cum autem ad prolationeꝫ iſtorum verborum Hoc eſt corpus meum. hic ē ſanguis meus. ſacerdos conficiat credibile iudi catur. ꝙ et xp̄s eadem verba dicendo confecit. Verum cum dominus prius fregerit. ꝙͣ conſe crauerit. videtur ꝙ eccle ſia. que prius ꝯſecrat ꝙͣ frāgat. aliter agit ꝙͣ xp̄s egerit. et ſic peccat quoniam eius actio noſtra debet eſſe inſtructio Super hoc dixerunt quidam ꝙ xp̄s poſt bene dictionem et conuerſionem fregit. nam tūc con fecit cum benedixit lr̄am hoc ordine ꝯſtruētes. Accepit panem et benedixit ſubaudiendum eſt dic ens. hoc eſt corpus meum. et tunc fregit. et dedit et ait. Accipite et commedite. ⁊ iterauit hoc eſt corpus meum. Prius gͦ protulit hec ver ba vt eis vin confictendi tribuerēt. deinde pro tulit eadem. vt apoſtolos formam conficiendi doceret. Alij dixerunt ꝙ etiam xp̄s priꝰ fregit ꝙͣ conſecrauerit. nam prius benedixit et poſtea fregit. demum protulit verba illa. hͦ eſt corpꝰ meum. ⁊cͣ. et tunc dedit. et ẜm hoc et ſacramen tum confecit et formam inſtituit poſt benedicti onem. cum dixit. hoc eſt eorpus meum. intelli gentes illam benedictionem fuiſſe. vel aliquod ſignum quod ſuper panem impreſſit. vel aliqd̓ verbum quod ſuper panem expreſſit. quibus il lud videtur obſiſtere. ꝙ prius fregit ꝙ dixit. hͦ eſt corpus meum. nec eſt etiam credibile. ꝙ pri us dederit ꝙͣ confecerit. Sane dici pt̄ ꝙ xp̄us virtute diuina nobis occulta primo confecit. et poſtea formam expreſſit. ſub qua poſteri bene dicunt. Ipſe nanqꝫ virtute ꝓpria benedixit. nos vero ex illa virtute quam indidit verbis. Cum ergo ſacerdos illa xp̄i verba pronunciat. Hoc ē corpus meum. et hic eſt ſanguis meus. panis et vinum in carnem et ſanguinem conuertunt̉. Na verbi virtute. qua verbum caro factum eſt. et habitabit in nobis. qua dixit et facta ſunt. man dauit et creata ſunt qͥ feminaꝫ mutauit in ſtatuā

⁊ virgam conuertit in colubrem. qua fontes mutauit in ſanguinem et aquam ꝯuertit in vinū Nam ſi verbum heli e potuit ignem de celo de ponere. nonne verbum xp̄i poterit paneꝫ in car nem mutare. certe maius eſt de nihilo creareqd̓ non eſt. ꝙͣ quod eſt in aliud tranſmutare. et in comparabiliter maius eſt ꝙ deus ita factus eſt homo ꝙ non deſinat eſſe deus ꝙͣ ꝙ panis ita fi at caro ꝙ deſinit eſſe panis. Illud per incarna tionem ſemel factum eſt. iſtud per conſecracōꝫ iugiter fit. Ad prolationem ergo verboꝝ pa nis diuinitus trāſſubſtanciatur in carneꝫ diuina em̄ ⁊ materialis hꝰ ſacrificij ſubſtanciā ē verbū quod accedens ad elementum perficit ſacramen tum. ſicut verbum carni vnitum efficit homineꝫ xp̄m Notandum autem eſt ꝙ in corpore xp̄i. xi. miracula conſiderantur. de quibus expreſſa red di racio non poteſt licet ſimilitudinarie racōes ad hoc deſeruiant. Primum eſt quia panis et vi num tranſſubſtanciantur in corpus et ſanguinē de quo iam rationes poſite ſunt. Alia etiaꝫ racō huic deſeruit. quia et cibus et potus corporalis fit caro et ſanguis mediante natura. multo ergo fortius ip̄a natura ſcꝫ deus immediate facere pt̄ ꝙ panis ꝯuertatur in corpus ſuum et vinum in ſanguinem Secundum eſt ꝙ quotidie panis trā ſſubſtanciatur in corpus et nullum fit augmen tum in deo Ratio huic deſeruit quia et ſi ſcio ali quod ſecretum quod pluribus manifeſto. lꝫ illd̓ omnes illime reuelante ſciant tamen in me ſolo ſiue in mente mea nullum propter hoc fit augͥ mentum. Tercium quia quotidie ſumitur ⁊ ꝯme ditur. nec aliqua fit eius diminūcio ratio quia ſi de lumīe meo lumina mille ſumantur. nil reꝑit in meo nā ⁊ vidua ſareptena commedebat ⁊ nū quam diminuebatur forma de ydrīa. nec oleū de lechitō Quartum eſt quia indiuiſibile diuiditur et in qualibet parte eucariſtie totus et īteger remanet ratio in ſpeculo in quo aliquid rep̄ſen tatur et ſi diuidatur ꝑ partes in qualibet ꝑte idem repreſentatur vt dicetur in ſequenti parti cula ſuper verbo. ſimilimo. Quintū quia a crimi noſis ſumptum nō coinquinatur racio quia nec ſol tranſiens ſuper loca fetidā coinquiat̉. Sex tum quia corpus xp̄i quod eſt cibus vite. pecca toribus eſt mortale vt dictum eſt ī ꝓhemio hꝰ partis. idem quia ⁊ infirmis ⁊ debilibus corꝑe. bona cibaria vt capones et bona vina ſūt nociua Septimū quia ſūptum a ſacerdote et quolibet alio ore clauſo in celum rapitur. vt iam dicetur ſuper verbo. accipite. ratio quia decorpore vir ginis in corrupte xp̄s exiuit qui eciam de monu mento. clauſo ſurrexit. cum ſit res ſimpliciſſima et hoſtio eciam clauſo in locū vbi erat diſcipl̓i intrauit. Octauū cum ſit corpus inmenſū et ī ta parua hoſtia ſtat. racio quia et pupilla oculi. que mīma ē et magnum montem apphēdit Nonū quia idem corpus totum ſimul in diuerſis locis conſiſtit et a diuerſis ꝑcipitur et videtur. racio quia et verbum hoīs ſemel ꝓbatū. iuxta vocis naturam totum ſimul eſt in auribus diuerſorum Pretereaqui fecit corpus et locum vtrūqꝫ fa cit in altero eſſe vt vult. Rurſus luna et ſol et lumen in diuerſis locis et aduerſis videntur. De cimum. quia pane tranſſubſtanciato remanent accidentiā panis ſcꝫ pondus color et ſapor. Rō per ſimilitudineꝫ deficit hic vt dicetur ſub ver bo fregi. Vndecimum quia ſub ſpecie panis eſt et ſumitur corpus et ſanguis xp̄i. ȳmo totꝰ xp̄s ſimiliter ſub ſpētie vini eſt et ſumitur vtrumqꝫ et tn̄ non eſt ibi duplex ſumptio corporis ⁊ ſāg uinis xp̄i. Ratio quia lꝫ in vno prandes ꝯmeda ante potum et poſt non tamen dicor bis pran dere. et de hoc dicetur ſub. vij. particula ſuper verbo. Similimodo Verumtn̄ ſicut ait leo papa Quid queris nature ordinem in xp̄i corpore? cū preter naturam ſit ip̄e natus xp̄s ex virgine Et nota ꝙ quedam matrona ſingulis diebus dn̄icis offerebat panes beato gregorio. qui cum poſt miſſarum ſolennia corpus dn̄i illi offerret et. d. Corpus domini noſtri hieſu xp̄i cuſ. t. in v. ett̓. Illa laſciua ſubriſit. ip̄e vero mox dextram ab eius ore conuertens partem illaꝫ dn̄ici corporis ſuper altare deponit. deinde coram populo ma tronam interrogauit ob quam cauſam ridere p̄ ſumpſerit. At illa inquit. quia panem quem pro prijs manibus feceraꝫ tu corpus dn̄i appellabas Tunc gregorius per mulieris incredulitateꝫ ſe in orationem proſtrauit. et ſurgens particulam illam panis adinſtar digiti carnem factaꝫ reꝑit et ſic matronam ad fidem ꝯuertit. Orauit iterū et carnem illam in panem conuerſam vidit ⁊ ma trone ſumendam tradidit. Legitur qͦꝫ ꝙ cū hu go de ſancto victore doctor excellentiſſimꝰ vltīa infirmitate laboraret. corpus dn̄i inſtanter pe cijt ſibi dari. cunqꝫ vllum cibum retinere poſſet fratres eius turbationem timentes ſimplicē ſibi hoſtiam attulerunt. quod ille per ſpiritum ag noſcens ait Liſereatur veſtri deus fratres. cur me deludere vultis. Iſte em̄ quem portaſtis dn̄s meus non eſt. at illi attoniti mox corpus domini attulerunt. ſꝫ ip̄e videns ſe non poſſe recipere. eleuatis in celum manibus ſic orauit. Aſcendat filius ad patrem et ſpūs ad eumqui fecit illum. ecc. vl. Et inter hec verba ſpm̄ emiſit et corpus ibidem diſperauit. Quinqꝫ autem ex cauſis ſacͣ mentum corporis et ſanguinis ſui xp̄us ſub alia ſpetie ſumendum inſtituit. Prima eſt ad augen dum meritum. quoniam aliud ibi eſſe cernitur et aliud eſſe creditur. vt fides habeat meritum cu humana ratio non prebet experimentum. Scd̓a eſt ad fouendum ſenſum. ne abhorreat animus. quod cerneret oculus. quia non conſueuimꝰ car nem crudam ꝯmedere vel ſanguinem humanum bibere. Fouetur em̄ ſenſus in vno dum videlicet ſolita percipit et edificatur fides in altero. dū in eo quod videt quale ſit illud quod non videt agnoſcit. Tercia eſt ad vitandum ridiculum ne in ſul taret paganus cum illud ageret xp̄ianus vt ita veritas aſſit et ridiculum deſit. Quarta.

quia non poſſet mortalis homo intueri claritatē que eſt in corpore xp̄i quod experti ſunt diſcipl̓i in tranſfiguratione. preterea panis ꝯfirmat ⁊ vinum letificat cor hoīs Quinta non ſumitur ſub ſpētie agni. ne iudaizare videamur. de mote le gali agnum offerentes Sequitur fregit. Queri ſolet. quid. xp̄s in menſa tunc fregit? et quid ſacerdos nunc in altari frangit? Et fuerunt qui dixeruntꝙ ſicut poſt ꝯſecrationem vera pam s remanent accidentia; ſic et vera panis ſubſtan cia. quia ſicut ſubiectum non poteſt ſubſiſte̓ ſine accidentibus. ſic accidentia non poſſunt ſubſiſte̓ ſine ſubiecto. qm̄ accidentis eſſe non eſt aliud ꝙͣ ineſſe. ſꝫ panis et vini ſubſtancijs permanentibꝰ ad prolationem illoꝝ verboꝝ corpus et ſang uis xp̄i veraciter incipiunt eſſe ſub illis. ita ꝙ ſub eiſdem accidentibus vtrumqꝫ vere ſuſcipitur ſcꝫ panis et caro. vinum et ſanguis. quoꝝ altmͥ probat ſenſus. reliquum credit fides. Hij dicūt ꝙ ſubſtancia panis frangitur ac atteritur. indu centes ad hoc illd̓ apoſtoli panis quē frangimꝰ Et lucas. Vna ſabbati cum veniſſemus ad fran gendum panes. ⁊cͣ. Et ẜm eos dum ſacramentū a mure corroditur. etiam ipſa panis ſubſtancia ꝯmeditur. ſub qua corpus xp̄i mox eſſe deſinit. eum corrodi incipit. Innoc̄. iij. dixit in ſpeculo eccleſie. ꝙ forma panis frangitur et atteritur. ſꝫ corpus xp̄i ſumitur et ꝯmeditur. ea q̄ notant corruptionem referens ad formam panis. ea ꝟo que notant acceptionem ad corpus xp̄i. Beren garius quippe. quia ſuſpectus habebatur de he reſi coram incolao papa confeſſus eſt panem ⁊ vinum que in altari ponuntur poſt ꝯſecracōeꝫ non ſolum ſacramentum. ſꝫ etiam in veritate ve rum corpus ⁊ ſanguinem xp̄i eſſe ſenſualiter nō ſolum ſacramentum ſꝫ etiam in veritate manibꝰ ſacerdotum tractari. frangi et fidelium dentibꝰ atteri. non autem corpus xp̄i vel in partes diui ditur vel dentibus laceratur. cum ſit immortale et impaſſibile. Sed in qua re fiat fractio vel at teritio. beatus auguſtinus on̄dit dicens. Qn̄do xp̄s manducatur reficit non deficit. nec qn̄ man ducamus partem de illo facimus. et quidem in ſacramento ſic fit. nam et xp̄us carnalem ſenſum diſcipulorum redarguit. qui putab ant carnem eius ſicut aliam carnem diuidendam in partes ⁊ morſibus lacerandam. Dicitur autem forma pa nis non ꝙ ſit ſꝫ ꝙ fuit. ſicut dicebatur ſimon le proſus. nonꝙͣ talis exiſteret. ſꝫ qꝛ talis extit̓at. Si vero queratur quid a mure ꝯmeditur dū ſa cramentum corroditur. vel quid incineratur. cum ſacramentum crematur. Rn̄det ip̄e Innoc̄. ꝙ ſicut miraculoſe ſubſtancia panis ꝯuertitur ī corpus dn̄i. et cum incipit eſſe ſub ſacramento. ſic quodammodo miraculoſe reuertitur. cum ip ſum ibi deſinit eſſe. non ꝙ illa panis ſubſtancia reuertatur que tranſiuit in carnem. ſꝫ eius loco aliud miraculoſe creatur. ꝙͣuis hꝰ modi acciden taliter ſine ſubiecto poſſint ſic eſſe ſic edi. Seqͥt̉ Sedit. Queri ſolet. quale corpus xp̄i in cena de dit? mortale aut immortale? paſſibile aut impa ſſibilec ac cetera que ad hanc pertinent queſtio nem. Et lꝫ ſimplicitate fidei ſufficiat dicere. ꝙ tale dedit quale voluit. et rurſus. quale ded̓it. ip̄e nouit. Fuer̄t tn̄ qui dixer̄t ꝙ ſicut veraciter ip̄e idē erat qͥ dabat ⁊ qͥ dabatur. ita in eo ꝙ da bat erat paſſibilis et mortalis. et in eo ꝙ daba tur erat immortalis et impaſſibilis. ſicut viſibili ter geſtabat. et inuiſibiliter geſtabatur. Inuiſi biliter inquam ꝙͣtum ad formam corporis. non quantum ad ſpeciem ſacramenti Nam in eo ꝙͣ ge ſtabat quod erat hoc apparebat In eo vero qd̓ geſtabatur. quod erat ip̄e non videbatur quia forma panis et vin velabat formam carnis et ſanguinis Hic eſt ille verus dauid qui coram ar cis rege geth ſuis manibus ferebatur. Quoniā igitur immortalis dabatur. incorruptibiliter edebatur. Hij profecto ꝯcedunt ꝙ pars aliqua ſacramenti per triduum mortis xp̄i ſeruata fui ſſet. Idem corpus ſimul et iacebat mortuum in ſepulcro. et manebat viuum ſub ſacramento. in ara crucis paciebatur. et ſub forma panis non ledebatur Sed qm̄ incredibile iudicatur. vt ẜm eandem naturam ſimul eſſet mortalis et immor talis. quod tn̄ ꝯgruebat ei ẜm eandem ꝑſonam. fuerunt alij qui dixerunt ꝙ xp̄s mortalis vtiqꝫ fuit non neceſſitate ſꝫ voluntate. in eo quippeꝙͣ immunis erat ab omni culpa. liber erat ab omī pena vt nil morti deberet. pro eo ꝙ nil peccati haberet. Suſtinuit tn̄ ſponte mortalitatem qꝛ mortem ſuſtinere volebat. qm̄ ſi mortalitatem non ſuſcepiſſet omnino mori non potuiſſet. vt gͦ probaret ꝙ mortalis erat non neceſſitate ſꝫ vo luntate. qn̄ voluit mortalitatem depoſuit. ſꝫ qn̄ voluit mor talitatem recepit. Legitur in euan gelio ꝙ cum iudei duxiſſent hieſum vſqꝫ ad ſinci lium montis et eum precipitare vellent. ille trā ſiens per medium illorum ibat. cum ergo eſſꝫ du cendus teneri ſe ſicut paſſibilem tollerabat. ſed cum eſſet precipitandus ſic impaſſibilis per me dium illoꝝ tranſibat. Ot̄ tn̄ ſalua fide concedi. ꝙ tunc tale dedit quale tunc habuit. mortale vi delꝫ et paſſibile. non ꝙ poſſet pati ſub ſacramē to ſcꝫ nunc ſꝫ ꝙ ſub ſacramento poterat patiſcꝫ tunc. Nunc aūt ſumitur a nobis immortale et im paſſibile. nec tn̄ maiorem hꝫ nunc efficatiaꝫ. ſic̄ nec maiorem potenciam. ꝙ ergo paſſibilis ede batur. et tn̄ non ledebatur. non erat humane na ture ſꝫ diuine potencie. qua valebat quicquid oī no volebat. Seqͥt̉. diſcipulis ſuis. Iubitari ſolꝫ vtrum iudas cum alijs accepit eucariſtiam. Lu cas em̄ oſtendit iudam interfuiſſe cum alijs qui ſtatim poſt calicem traditorem cōmemorat. d. Hic eſt calix noui teſt. in ſanguine meo qui pro vobis effundetur. Verumtn̄ ecce manuꝫ traden tis me mecum eſt in menſa. quot quot aut inter fuerunt eucariſtiam acceperunt. Marco aūt te ſtante qui ait. Et biberunt ex eo omnes. Iuxta quod xp̄s ip̄e preceperat. teſte matheo. Sibite ex hoc omnes. Econtra iudas non interfuiſſe

probatur. Nam ẜm matheum ſtatim dixit hieſus bibentibus calicem. Non bibam anmodo de hoc genimine vitis vſqꝫ in diem illum. cum illd̓ bibā vobiſcum nouum in regno patris mei. Iudas gͦ non aderat. qui cum eo non erat bibiturus in regno in hoc caſu forte tenendum eſt illd̓ quod inſinuat. quia cum iudas accepiſſet buccellam exiuit ꝯtinuo. Erat em̄ nox. xp̄s autē poſt alios cibos tradidit eucariſtiam. Luca teſtante qͥ ait. Similiter et calicem poſtꝙͣ cenauit. Patet gͦ ꝙ iudas prius exiuit ꝙͣ xp̄s traderet eucariſtiaꝫ. ꝙ gͦ lucas poſt calicem ꝯmemorat traditorem ꝑ recapitulationem dictum intelligi poteſt quod ſepe in ſacra ſcriptura. quod prius factū fuerit poſterius enarratur. ſicut mathei. Biduo ante paſca ꝯmemorat alabaſtrum vnguenti. qd̓ ẜm iohannem ante ſex dies paſce mulier in domo ſy monis leproſi effudit. Sed ꝯceſſo ꝙ iudas acce pit eucariſtiam quod pleriqꝫ ꝯcedunt. quare me dicus ſalutaris medicinam dedit egroto. quam ei mortiferam eſſe ſciebat. qm̄ qui manducat in digne iudicium. ⁊cͣ. Reſpondeo forte. vt ſuo do cerēt exemplo. ꝙ ſacerdos non dꝫ illi ꝯnīonem negare. cꝰ crimen et ſi ſit ſibi notum. non eſt tn̄ eccleſie manifeſtum. ne forte non ſit corrector ſꝫ proditor Vnde legitur in canone. Non prohibe bat diſpenſator.i. ſacerdos. pingues terre. id ē peccatores. menſam dn̄i..i. corpus et ſanguīem xp̄i manducare ſꝫ moneat exactorem timere. ſꝫ cū minus malum ſi reddi ſuſpectum de crimine qͣm ꝯmittere crimen et de duobus malis cum alteꝝ vrget minus tn̄ ſit eligendum Videtur ꝙ diſcre tus ſacerdos negare dꝫ eucariſtiam crimmoſo. quatenus minus malum incurrat vt maius eui tet.i. vt reddat̉ ſuſpectus. ne manducet indig ne. Sane cum nemo debeat vnum mortale com mittere ne proximus aliud mortale committat. eligendum eſt pocius ſacerdoti non prode̓ pec catorem ꝙͣ vt ille non peccet. ſꝫ ille pocius di eligere vt abſtinendo reddatur ſuſpectus. qͣm ꝙ ꝯmunicando manducet indigne. Sed querit̉ an xp̄s ad bonum. an ad malum eucariſtiam iude tradiderit? Et quidem. non videtur ad bonū de diſſe ne ſua ſit intencione fraudatus. qui teſte ꝓ pheta. fecit vniuerſa que voluit. iudas em̄ non ad bonum ſꝫ ad malum accepit. ſꝫ nec ad malum dediſſe videtur. quia xp̄s non eſt actor malorum ſꝫ vltor Rn̄detur ꝙ ſi hec prepoſitio ad. cum dr̄ dedit ad malum intentionem denotet vel affec tum falſa eſt propoſitio. Si autem ꝯſecutionem innuat vel affectum vera eſt. Sane xp̄s buccel lam intinctam iude porrexit. ꝯſtitutum eſt ab eccleſia. ne eucariſtia detur intincta. Nec debet intelligiꝙ ſub buccella panis intincta xp̄s eūca riſtiam dederit traditori. ſꝫ per buccellum intīc tam atqꝫ porrectam ſuum deniqꝫ traditorem ex p̄ſſit Sequitur. accipite et manducate. Quis vn ꝙͣ crederet ꝙ panis in carnem et vinum ī ſang uinem ꝯuerti potuiſſet. niſi ip̄e ſaluator hoc di ceret. qui panem et vinum et omnia ex inuiſibi libus creauit. Voluit ergo per nos panem et vi num ſibi offerri. et ab ip̄o diuinitus ꝯſecrari vt fidelis populus credat verum eſſe miſteriumqd̓ ip̄e tradidit diſcipulis ſuis dicens. Accipite et manducate Similiter et de calice dixit Sane nō eſt intelligendum ꝙ ſumptum corpus de manu dn̄i ſibi diſcipuli miniſtrarent. ſꝫqui conſecrauit idem et miniſtrauit. Ac ſi diceret. Commedite. Hanc vtramqꝫ huius ſacramenti conimeſtionē inſinuans. Dupliciter em̄ corpus xp̄i ꝯmeditur quia dupliciter intelligitur. ſcꝫ verum quod de virginē traxit et in cruce pependit. et miſticū quod eſt eccleſia xp̄i ſpū vegetata. De ꝟo cor pore dominus ait. Hoc eſt corpus quod provo bis tradetur. De miſtico dicit apoſtolus. Vnus panis et vnum corpus multi ſumus Vni corpus xp̄i ꝯmeditur ſacramentaliter. id eſt ſub ſpecie Aiſticum autem commeditur ſpūaliter. id ē ſub ſpecie panis in fide cordis. De commeſtione ſa cramentali dicit dominus. Accipite et ꝯmedite hoc eſt corpus meum quod pro vobis tradētur hoc facite in meam commemorationem Hoc mō tam boni ꝙͣ mali xp̄i corpus manducant. ſꝫ boni ad ſalutem. mali vero ad iuditium. Niſi em̄ ⁊ ma li xp̄i corpus commederent. non dixiſſet apl̓us. ad chor. xi Qui manducat indigne iuditium ſibi manducat non diiudicans corpus domini. Ille autem indigne ſumit qui ſacramentaliter et non ſpūaliter ſumit. Nam et iudas cum alijs eucari ſtiam traditur accepiſſe. vt iam dictum eſt. De ſpūali commeſtione dominus ait. Niſi manduca ueritis carnem filij hominis et biberitis eꝰ ſāg uinem non habebitis vitam in vobis Hoc modo corpus xp̄i commedunt ſoli boni. Vnde qͥ man ducat in. c. et b. in. ſ. in me m. ⁊ ego in eo. Nam qui in caritate in deo manet etdeus in eo Vt qͥd paras dentem et ventrem crede et manducaſti Qui credit in xp̄m ꝯmedit ip̄m. qm̄ incorporat̉ xp̄o per fidem id eſt membrum eius efficit̉. vel vnitate corporis eius firmus ſolidatur. Alibi em̄ quod manducatur incorporatur. et qui man ducat incorporat hoc autem quod manducatur incorporat. ⁊ qui manducat incorꝑat̉ Vtrumqꝫ modum edendi xp̄s inſinuat vbi dicit Ipus eſt qui viuificat. caro non prodeſt quicꝙͣ. qꝛ car o. xp̄i niſi ſpūaliter commedatur non ad ſalutem ſꝫ ad iuditium manducatur Sed quid fit de corꝑe xp̄i poſtꝙͣ ſumptum fuit et commeſtum Rn̄deri poteſt ꝙ ſi pn̄tia queritur corporalis. in celo querātur vbi xp̄us eſt in dextra dei ſedens. Ad tp̄s tn̄ pn̄tiam adhibuit corporalem vt ad ſpū alem preſenciam inuitaret. Vnde cum ſacramē tum tenetur guſtatur et commeditur. Xp̄s cor poraliter adeſt in viſu et in ſapore. et ꝙͣdiu cor poralis ſenſus afficitur corporalis preſencia nō aufertur Poſtꝙͣ vero in percipiendo ſenſus de ficit corporalis. deinceps non eſt querenda cor poralis pn̄tia. ſꝫ ſpūalis eſt retmenda. quia di ſpenſatione completa xp̄s de ore tranſit ad cor Melius eſt em̄ vt procedat in mentem ꝙͣ deſcen

dāt in ventrem. cibus eſt non carnis ſꝫ anime. Venit vt commedatur non vt conſumatur. vt guſtētur non vt incorporetur ore ꝯmeditur. ſ ſtomacho non digeritur reficit animum ſꝫ non effluit in ſeceſſum Illud vero quod dominuꝰ ait Omne quod in os intrat in ventrem vadit. et in ſeceſſum emittitur non de ſpūali ſꝫ de carnali ci bo dictum eſt. ꝙ ſi forte ſeceſſus ſeu vomitꝰ pꝰ ſolam eucariſtie perceptionem euenerit ex acci dentibus humoribus gereratur. cum interdum humores abſqꝫ cuiuſlibet cibi materia. vel efflu ant in ſeceſſum vel emittantur ad vomitum. ita ꝙ quancum ad nos ſeruat per omnia corrupti bilis cibi ſimilitudinem ſed quantum ad ſe. non emittit inuiolabilis corporis veritateꝫ ſpeciēs qn̄qꝫ corroditur et inaculatur. ſꝫ veritas nun ꝙͣ corrumpitur aūt inquinatur. ſi qn̄ tale quid vi dcris noli timere ſibi. ſꝫ eſto ſollicitus tibi. ne tu forte ledaris ſi male crederis. Sequitur. Hoc ē corpus meum. Tum ad prolationem iſtorum ver borum hoc eſt corplis mieum. panis mutētur in corpus. et ad prolationem illorum verborum. hic eſt ſanguis mieus vinum mutetur in ſangui nem. et prius proferant̉ iſta verba ꝙͣ illa. videt̉ ꝙ panis prius mutetur in corpus. qm̄ vinum in ſanguinem. Et ita videtur per conſequens. ꝙ corpus ſine ſanguine eſt vel ſanguis eſt ſine cor pore. Propterea dicitur a quibuſdam ꝙ cum to tum eſt dictum totum eſt factum. volentes vel non volentes ipſius conuerſionis determinare monentum. Alij vero dicunt ꝙ lꝫ ad prolationē precedentium verborum panis antea mutetur ī corpus. et ad prolationem ſequentium. vinum poſtea mutetur in ſanguinem. Nunꝙͣ tn̄ corpus eſt ſine ſanguine et ſanguis ſine corpore. ſicut neutrum eſt ſine aminia. ſꝫ ſub forma panis ſang uis exiſtit in corpore per mutacionem panis in corpus et eꝯuerſo. non ꝙ panis id eſt corpus in ſanguinem. vel vnium mutetur in corpus. ſꝫ neu trum poteſt exiſtere ſine reliquo. Sed queritur quid demonſtrauit xp̄s qn̄ dixit. hoc eſt corpꝰ meum. per hoc pronomen hoc? non em̄ videtur ꝙͣ panem. quia panis non erat corpus xp̄i. nec etiam corpus. quia nondum illa verba protule rat. ad quorum prolationem panem mutauit in corpus. Fuper hoc dicunt quidam. ꝙ per hoc pronomen mldemonſtratur ſꝫ illud materialit̓ ponitur. Sed ſcd̓m hoc quomodo per dictioneꝫ nihil ſignificantem fit tranſſubſtanciatio. Pre torea dominus vtebatur illa voce ſignificatiue et nos vtimur materialiter. ergo non facimꝰ qd̓ ip̄e fecit. Alij dicunt ꝙ ea vis data eſt ip̄is ver bis. ꝙ ad ipſorum prolationem fit tranſſubſtan ciacio. Itemideo ſacerdos non profert ea ſigni ficatiue. quia non poſſet ea ſic proferre. Ienti retur em̄ ſi diceret Hoc eſt corpus meum. Vni a premiſſe queſtionis laqueo facile ſe abſoluit qͥ dicit ꝙ xp̄s tunc confecit qn̄ benedixit. De quo dictum eſt ſuper verbo Benedixit. Nam ſi oppo natur de ſacerdote qui tunc conſecrat. cum illa verba pronunciat. Reſpondetur ꝙ ſacerdos n hil demonſtrat cum illis verbis non vtatur enu ciatiue ſꝫ recitatiue quemadmodum et cum ait. Ego ſum vitis vera. ego ſum lux vera. ego ſum lux mundi. et enumera talia Rurſus queritur. quid demonſtrauit cum dixit. Nanducate ex hoc omnes. lꝫ in nullo quatuor euangeliſtarum hoc legatur de corporeſꝫ tm̄ de ſanguine inuenitur dictum. Bibite ex hoc omnes. Cum em̄ iam pa nem fregiſſet. ſi demonſtrauit aliquid fragmen torum. iliud non debebant omnes commed ece ſꝫ ſingulis debebat ſingula diſtribuere. ſi demor ſtrat corpus non poterant ex illo. ſꝫ illud ꝯme dere quia corpus xp̄i non manducatur per ꝑtes ſꝫ integrum Sane frequenter in ſacra ſcriptura videtur agi de vno. ſꝫ agitur de diuerſis. vt eſt illud. Penedixit. fregit et dedit. Benedixit pa nem. fregit formam. et dedit corpus. Eode mō cum dixit. Aanducate ex hoc omnes hͦ ꝓnomer oſtendit integrum corpus. et prepeſitio innuit formam diuiſam. vt iſte ſit ſenſus. Commedite corpus integrum ſub forma diuiſa Nam ſola for ma per partes diuiditur. et totum corpus inte grum manducaturᵈ dimilimodo poteſt intelligi quod ſubiunxit hoc eſt corpus meum. id eſt illd̓ quod prebeo ſub hac forma. Queritur etiam ſi additio. vel ſubtractio. vel tranſpoſitio. vel in terpoſitio vel mutacio fiat in illa forma verbo rum quam xp̄s expreſſit. vtrum effectum conſe crationis impediat. vt ſi dicatur addendo. hoc eſt corpus meum. quod aſſumpſit de virgine vl̓ ſubtrahendo hoc eſt corpus. non dicendo meū. aut tranſponendo dicendo. corpus meum hoc ē vel interponendo. hoc eſt vtiqꝫ corpus meum. ſiue mutando. hoc eſt corpus meum hieſu Sane grauiter peccat qui quodlibet horum. quolibꝫ attemptauerit. preſertim ſi formam intendat mutare vel hereſim introducere quia forma ver borum quaꝫ xp̄s expreſſit per omnia dꝫ illibata ſeruari. ꝙͣuis ẜm pb̓m. nomina et verba trāſpō ſita idem ſignificent. neqꝫ vtile per inutile vici etur. et non verbum ex verbo. ſꝫ ſenſum ex ſenſu tranſferendum eſt Quid ſi inter prolationeꝫ for me panis et vini interponatur ſpācium. et qͥdē nihilominus fit tranſſubſtanciatio de hoc tamē dubium non eſt. ẜm illos qui duas aſſerunt eſſe formas. vt iam dicetur. Sed cum ad prolationē iſtorum verborum. hoc eſt corpus meum pame mutetur in carnem. Et ad prolationem illorum Hic eſt ſanguis meus. vinum mutētur in ſang uinem. videtur ꝙ panis ſine viio et vinum ſine pane valeat conſecrari vt premiſſum eſt. ⁊ ita ſi poſt prolationem iſtorum et ante prolationē illorum impedimentum ac cedat ſacerdoti. quo minus procedere valeat. videtur ꝙ panis ſit mutatus in carnem vino in ſanguinem non mu tato. Nunquid ergo hoc caſu alius ſacerdos to tum repetet a principio? et ſic ſuper panem ite ratur conſecratio. an vero ab eodem loco tantū incipiet in qͦ ſacerdos ille dimiſit? et ſic diuidet̉

miſterium vnitatis. Super hoc itaqꝫ legitur in concilio tolethano. Cenſuimus conuenire vt cū ſacerdotibus miſſarum tꝑe ſacra miſteria conſe crantur ſi egritudinis accidat cuiuſlibet inter uentus quo ceptum nequeat conſecrationis ex plere miſterium. ſic librum epiſcopo vel preſpi tero alteri conſecrationem exequi cepti officij. vt precedentibus. ſupple qui deferunt libenter alij pro conplemento ſuccedant. de hoc etiaꝫ di cetur in ſeptima particula ſuper verbo. noui et eterni ad finem Verum cum inter theologos de tꝑe conſecrationis ſit diuerſa ſentencia qͥbuſdā dicentibas. ꝙ cum totum eſt dictum totum eſt factum. alijs aſſerentibus ꝙpanis ante mutatur in corpus. et poſtea vinum mutatur in ſangui nem. vt dictum eſt. Ideo pleriqꝫ tucius inceden tes. affirmant ꝙ alius ſacerdos repetere debet conſecrationem atqꝫ perficere. qm̄ non dr̄ itera tum quod neſcitur eſſe factum. tamen ne vlla fi at iteratio vel diuiſio ſacramenti. nec aliqͥs ſcri pulus erroris vel dubitacionis remaneat ꝯſulci us iudicatur. vt illa talis oblata ſtudioſiſſime ꝓ infirmis recondatur. et ſuper alijs ſpeciebus pa nis et vini totus canon repetatur. et premiſſa hoſtia ꝯſecrata in fine miſſe a miniſtro vel alio ſumatur. Sed ſi vinum inueniri non poſſit. vel aliquo caſu intercedente defuerit. Querit̉ vtꝝ neceſſitate cogente vel caſu intercedente ſala panis materia poſſit in eucariſtiam ꝯſecrari ſic̄ et ſub ſola panis ſpecie debet eucariſtia reſerua ri. Sunt ſane qui dicunt ꝙ cū verbum et elemē tum conficiant ſacramentum. nec forma verbo rum nec materia rerum. quas xp̄s mutari ſiue di midiari poteſt. quia ſicut vinum ſine pane. ſic panis ſine vinominime conſecratur. Vnde ſiue aqua pro vino mittatur in calicem. ſiue ordeum pro frumento formetur in panem. ſicut neutrum per ſe. ſic neutrum cum alio tranſſubſtanciatur in carnem aūt mutatur in ſanguinem. Nam ſi pa nis ſine vino vel vinum ſine pane mutari poſſet in carnem aut ſanguinem In his itaqꝫ regionibꝰ in quibus alterutrum inueniri non poteſt licite poſſet alterum ſine altero conſecrari. minus em̄ ignorantia ꝙͣneceſſitas. vel negligentiaꝙͣ diffi cultas excuſat. Alij vero dicunt ꝙ cum xp̄s priꝰ conuerterit panem in carnem. et poſtea mutaue rit vinum in ſanguinem. ſicut euangelice lectio nis textus oſtendit et ſine vino panem. et ſine pane vinum conſecrari contingit. Grauiter tn̄ offendit qui negligenter vel ignoranter alter utram ſpeciem pretermittit. grauius qui ſcient aut ſponte. maxime ſi formam intendit mutare. vel hereſim introducere. Quid ergo faciendum ſacerdoti. ſi vinum poſt conſecrationem ꝯpexiat pretermiſſum. Reſpendeo ſi hoc ſtudioſe cauſa introducendi hereſim factum eſt. non eſt ſacra mentum corporis. Si vero per obliuionem vel negligentiam. aut nihilominus facta eſt conſe cratio corporis vt premiſſum eſt. Tunc tamē vt dicunt aliqui vmum apponi dꝫ. et ſuper verba ad conſecrandum ſanguinem repetere ſcꝫ ab illo lo co Similimodo ⁊cͣ. vſqꝫ in finem. obmiſſis tamē crucibus duabus que fiunt ſigillatim ſuper pa nem. Alij vero dicunt ꝙ vino appoſito in calice panem conſecratum debꝫ immittere. ſic ꝙ abſqꝫ alia repeticione ſumere ſacrifitium ſicut fit ī die paraſceues. Alijs videtur ꝙ non dꝫ vinū apponi ne ſcandalum generetur Sed quod primi dicūt verius eſt. nam vtilius ſcandalum naſci permit titur ꝙͣ veritas relinquatur. Si em̄ hec ꝟitas pretermittatur. ſcꝫ ꝙ vnium non apponatur nō poteſt vere dici hoc ſacramentū commixtio cor poris et ſanguinis. nec corpus xp̄i ſine ſanguīe ſumi debet vel hoſtia ſeruetur ⁊ ſuper alijs ſpe ciebus canonrepetatur vt premiſſum eſt Vnitn ſi ſacerdos aquaguſtata ieiuniū ſoluerit illa die non iteret ſacramentum. Si autem ante verba tranſſubſtanciationis. ſcꝫ. hic eſt calix. ⁊cͣ. ad uerterit. vinum fore pretermiſſum. vel etiam vtrumqꝫ ſcꝫ vinum et aquam. tunc illa apponat in calice. et in ꝯonſecratione procedat. reincipi ens ab illo loco. Hanc igitur oblationem. ⁊cͣ. Si vero vinum ſine aqua apponatur. non ideo minꝰ eſt ſacramentum. vt dicetur in ſequenti particū la ſuper verbo. noui et eterni teſtamenti. Qd̓ ſi aliquid de ſanguine ſtillauerit. de hoc etiam di cetur ſuper verbo. qui pro multis. Vetum cum interdum vni pontifici multi ſacerdotes conce lebrent. prout dicetur in ſexta parte ſub quīta feria cene domini vbi agitur de oleo infirmoꝝ Si forte non ſimul omnes conſecratoria verba pronuncient. queritur an ille ſolus conficiat. qͦ primus illa pronunciat? et an ceteri iterant ſa cramentum. Si em̄ hoc concedatur poterie con tingere ꝙ ille non conficit qui principaliter ce lebrat. et ille conficit qui ſecundario celebrabit et ſic pia celebrantis intencio defraudatur Sa ne dici poteſt ꝙ ſiue prius ſiue poſterius profe rant ſacerdotes referri dꝫ eorum intencio adin ſtans prolationis epiſcopi. cui principaliter ce lebranti concelebrant. et tunc omnes ſimul con ſecrant et conficiunt. quamꝙͣ nonnulli ꝯſenciāt ꝙ qui primus pronunciat ille conſecrat. ne alio rum defraudatur intencio quia factum eſt quod intenderant. ¶ Conſueuerunt autem preſpiteri cardinales romanorum circumſtare pontificem et cum eo pariter celebrare. et conſumato ſacri fitio. de manu eius conmunionē accipere. ſignā tes apoſtolos. qui cum domino pariter diſcum bentes ſacram de manu eits eucariſtiam accepe runt. Et in eo ꝙ concelebrant oſtendunt apl̓os tunc a domino ritum huius ſacrificij didiciſſe Sane dictis verbis illis. hoc eſt corpus meum. ſacerdos eleuat corpus xp̄i primo vt cuncti aſtā tes illlud videant. et petant ꝙ proficit ad ſalu tem. Iuxta illud. Ego ſi exaltatus fuero a terra ⁊cͣ. Secundo ad notandum ꝙ non eſt aliuddis num ſacrifitinm. ȳmo eſt ſuper omnes hoſtias. Tercio exaltacio eucariſtie in manu ſacerdotis ſignat xp̄m verum panem. per ꝓph̓as ī ſcript̉is

exaltatum. quando ſcꝫ eius incarnationem pro phetizabant. Vnde yſa. Ecce ꝟgo concipiet. et hunc cibum fore ceteris excellentiorem. S imil̓r et de potū. Quarto ſignat reſurrectionem. Guī to hoſtia eleuatur. vt populus non preueniens conſecrationem ſꝫ ex hoc cognoſcens illaꝫ factā eſſe et xp̄m ſuper altare veniſſe reuerenter ad terram proſternantur. iuxta illud ad philipp. In nomine hieſu omnē genu flectatur. ⁊cͣ. et il lum corde et ore adorent. iuxta illud apoſtoli. ad romanos. Corde creditur ad iuſticiā. ore aūt confeſſio fit ad ſalutem Alia ratio ponetur ꝓpe finem vndecime particule canonis. Licet igitur fides ſufficiat ad ſalutem. iuxta illud auguſtini Crede et manducaſti. non tamen ſuperflua eſt eleuatio. tum ꝓpter cauſas premiſſas. tum quia ibi tempus et locus agendi opus ſe offerunt. fi des ſine operibus. ẜm iacobum. mortua eſt ꝓpt̓ eaſdam qͦꝫ cauſas calicis eleuatio. lꝫ ſanguis vi deri non poſſit ſuperflua non eſt. Vtrum autem calix coopertus eleuari debeat. dic etur in ſeq̄r ti particula ſuper verbo. qui pro vobis. Et taꝫ corpus ꝙͣ calix cum vtraqꝫ manu eleuantur ꝓpt̓ maiorem reuerentiam et ſecuritatem. Et exinde ſtringit pollices et indices. prout dicetur ſuꝑ verbo. Vnde et memores. In eleuatione autem vtriuſqꝫ ſquilla pulſatur. nam et in veteri. teſt. leuite tempore ſacrificij tubas clangebant ar genteas. vt earum ſonitu populus premunitus foret ad adorandum dominum preparatus. Et ꝓpter cauſam eandem ſquilla pulſatur. dum cor pus xp̄i ad infernum portabatur. Aula etiam capellam domini pape baiulans ſquillam fert. ob reuerentiam reliquiarum quas portat. Tūc etiam cerei accenduntur ꝓpter cauſam in ſecun da parte ſub ti. de accolito ſcriptaꝫ Imilimodo. ⁊cͣ. ſeptima pars licet ſub vtraqꝫ ſpecie ſumatur vtrumqꝫ ſcꝫ cor ☞ pus et ſanguis. vtraqꝫ tn̄ ſpeciēs con ſecratur et neutra ſuperfluit. vt oſtendatur ꝙ xp̄s humanam naturam aſſumpſit ſcꝫ corpus et animam vt totum redimeret. Panis em̄ī refert̉ ad carnem et vinum ad animam. quia vinum ſanguinem operatur. in quo ſedes eſt anime. vn̄ legitur in leuitico. Anima carnis in ſanguine ē Aoyſes qͦꝫ teſtatur ꝙ caro pro corpore. ſang uis autem offertur pro anima. quo circa panis et vinum in ſacrifitio offeruntur. quod valet ad tuicioneꝫ corporis et anime. ne ſi ſub ſpecie pa nis ſanguis ſumatur cum corpore ⁊ ſic ſub alte ra tm̄ ſpecie ſumatur ad alterius tm̄ putētur ꝑ tinere ſalutem. Et ꝙͣuis ſub ſpecie pani s ſang uis ſumatur cum corpore. et ſub ſpecie vini ſu matur corpus cum ſanguine. tn̄ ẜm Innoc. iij. nec ſanguis ſub ſpecie panis nec corpus ſub ſpe cie vini bibitur aut commeditur. quia ſicut nec ſanguis commeditur nec corpus bibitur. ita neu trum ſub ſpecie panis bibitur aut ſub ſpecie vi ni commeditur. Et ſi conceſſibile videat̉ ꝙ cor pus bibendo et ſanguis commedendo ſumatur Eſt ergo ẜm eum modus ſumendi carnem et ſāg uinem quo neutrum manducatur aut bibitur Et id eo recte ſtatuitur in canone. ꝙ corpus xp̄i ſa cerdos ſine eius ſanguine non ſumat. Vnde in qͥ buſdaꝫ locis pꝰ ſumptionem corporis et ſangui nis xp̄i aliquid de ip̄o ſanguine reſeruatur in ca lice. et ſuper infunditur vnium purum. vt alij communicantes inde ſumant. non em̄ eſſet decēs tm̄ ſanguinem conficere. nec calix capax inueni retur. Vtrum a utem per contactum ſanguinis vinum appoſitum efficiatur ſacramentum. dicet̉ ſuper verbo hic eſt calix. Sequitur. poſtꝙͣ ce natum eſt. ⁊cͣ. xiiij. luna primi menſis ad veſpaꝫ xp̄s ẜm legem typicum paſca cum apoſtolis ce lebrauit cum qūo dixiſſet. deſiderio deſideraui. hoc paſca manducare vobiſcum anteꝙͣ patiar. Cur hoc diceret. ſtatim oſtendit. vt ſcꝫ veteri paſce finem imponens noui paſce ſubſtitueret ſacramentum. Accipiens em̄ panem benedixit. at fregit. deditqꝫ diſcipulis ſuis dicens Accipi te et commedite hoc eſt corpus meum quodpro vobis tradētur. Similiter et calicem poſtꝙͣ ce nauit dicens Pibite ex hoc omnēs. hic eſt ſang uis noui teſtamenti qui pro vobis et pro multis effundetur in remiſſionem peccatorum. hoc fa cite in meam commemorationem. Hac igitur in ſtitucione formati celebramus iugiter ꝑ miſte rium quod ſemel offerebatur in precium. nā vbi veritas venit figura ceſſauit. Ips em̄ pꝰcenaꝫ corpus et ſanguinem ſuum dedit apoſtolis. vt hoc ſacramentum velud vltimum teſtatoris mā datum arcius memorie commendaretur. Vnde nouiſſimum condens heredibus teſtamentū dix it. vos eſtis qui per manſiſtis mecum in temtaci onibus meis. et ego diſpono vobis regnum. ſic̄ pater meus mihi diſpoſuit. vt edatis et bibatis ſuper menſam meam in regno meo. Et licet apl̓i eucariſtiaꝫ non ieiuni acceperunt. non ideo calū niandum eſt. ꝙ pranſi debeant hoc ſacramentū recipere. ſicut faciebant illi quos apoſtolus ar guit dicens. Conuenientibus vobis in vnum iā non eſt dominicam cenā manducare. vnuſquiſqꝫ em̄ preſumit cenam ſuam ad manducandum. et alius quidem eſurit. alius ebrius eſt. jtem ex hoc verbo. poſtꝙͣ cenatum eſt. videtur ꝙ ſacerdos communicare debeat priuſꝙͣ tranſeat ad calicis conſecrationem. Sed de hoc dicetur ſub ti. de communicatione ſacerdotis. Sequitur. accipiēs et hunc preclarum calicem ⁊cͣ. ponitur ꝯtinens pro contento. Nam et vnus et idem. et tunc et nunc et hic et alibi ſacrificatur ab omnibus to tus eſt in celo. totus eſt in altari ſimul. et ſedet addextram patris. et manet ſub ſpecie ſacramē ti. ſicut tactum eſt in ſexta particula ſuꝑ verbo eleuatis oculis. Qd̓ autem vnium in calice conſe crauit patet ex eo quod ip̄e ſubiunxit. Non bil bam ammodo ex hoc gemmine vitis ⁊cͣ. Et fuit iſte conſecrationes cum ſigno crucis vt dictum. eſt inſexta particula ſuper verbo Benedixit qꝛ

virtute crucis et verborū fit tranſſubſtanciacō naturarum Hec autem ſunt verba. Hic eſt calix mei ſanguinis ideſt continens ſāguinem meum vel ſanguis ſignificans paſſionem. Et nota qd̓ paſſio dicitur calix vel a calida pocione. vel qꝛ menſurate ſumitur ffidelis enim deꝰ qui nō ſinit nos affligi. pluſꝙͣ portare poſſumus. De calice dictū eſt ī parte prima ſub ti. de picturis. Hic autem parum eleuato calice ſacerdos illū depo nens non deſerit eum. ad notandum ꝙ quilibet apl̓oꝝ ſic calicem accepit. ꝙ vnicuiqꝫ dominus miniſtrauit ¶ Sequitur noui ⁊ et erni teſtamē ti⁊c̓ ſubaudi confirmacio noui dicit. quia nos in nouat per fidē xpriſti eterni. dicit. quia lex no ua non eſt tranſitoria ſicut antiqua. Vetus eīm te ſtamentum quod hircorum et vitulorum fuit ſāguine dedicatum. promittebat homini tem poralia et tranſitoria. Nouum vero quod xpriſti ſāguine fuit conſecratum ꝓmittit eterna et id eo teſtamentum ſcꝫillud fuit vetus et tranſito rium. hoc autem nonum eſt et eternum. De nouo habetur luc̓. xxii. Diſpono vobis regnum ⁊cͣ. vt ſupͣ vel inde ꝓbatur eternum id eſt perpetuū Inde aſſeritur. nouum id eſt vltimum. Nouiſſi mum em̄ hominis teſtamentum immobile perſe uerat. quia teſtatoris morte firmatur. Iuxta il lud apoſtoli. Teſtamentum in mortuis ꝯfirma tum eſt. alioquin non valet dum viuit. qui te ſtatus eſt. Porro teſtamentum non ſolum dicit̉ ſcriptura ſꝫ et promiſſio. vt dicetur in pro heīo ſexte partis. et ẜm hunc modūdē Hic eſt ſāguis noui et eterni teſtamenti.i. confirmatio noui ⁊ eterni promiſſionis. ſicut dominus ip̄e ꝓmi ttit Qui manducat corpus meum. et bibit meum ſag uinem habet vitam eternam. Vnde nec primum teſtamentum vt inquit apoſtolus ſine ſaguine dedicatum eſt. Lecto em̄ vniuerſo legis manda to moyſes accipiens ſanguinem hircorum aut vitulorum. ip̄m librum ⁊ omnem populū aſpſit dicens. Hic eſt ſanguis teſtamenti quod manda uit ad vos deus Ecce ꝙͣ ꝓprie moyſes verba pre dicit. quibꝰ xp̄s vſus eſt in cena. Queritur vtꝝ aqua cum vino conuertatur in ſanguinem. De etiam iam..jͣ. dicetur. Si em̄ ꝯuertitur. gͦ aqua ē ſacramentum ſanguinis. ȳmo videtur ꝙ populi Nam aque multe populi multi. et ob hoc aqua vīo miſcet̉ vt xp̄o ppl̓s aduneturNam et de late̓ xp̄i ſanguis exiuit et aqua. prout tactum eſt ſub ti. de oblatione. Si vero non ꝯuertitur. querit̉ vbi poſt ꝯſecrationem exiſtit et quō ſeꝑaratur a vino cui fuerat in vnum ꝯmixta. Si aūt poſt ꝯſecrationem aqua pura permanſerit. ẜm hoc non bibit ſolum ſanguinem ſacerdos in hoc ſacͣ mento. et ſic poſt primā ſumptionem iteꝝ eodē die ꝯmunicare nondꝫ. ac ſi priuſꝙͣ aquaꝫ bibiſſꝫ Nam idcirco ſacerdos poſtꝙͣ perfudit eodē die iteꝝ nō ſacrificat qꝛ vinū purificationes ſumit An forte dicetur ꝙ ſicut vinum mutatur in ſacͣ mentum redemptionis. ſic et aqua tranſit in ſa cramentum ablutionis. que de latere xp̄i ꝑiter effluxerunt. Quis hoc audeat diffinire. Nam et illud inquiritur. Vtrum xp̄s reſurgens ex mor tuis ſanguinem illum reſumpſit quem in cruce effudit Si em̄ capillus de capite noſtro non pe ribit ꝙͣtomagis ſanguis ille non perijt qui fuit de veritate nature. et tamen ille in pleriſqꝫ ec cleſijs dr̄ ꝯſeruari. Quid etiam de circunciſione preputij vel de preſciſione vmbelici dicet̉? an i xp̄i reſurrectione redijt ad veritatem humane nature et ad locum glorificatum. Sed melius ē totum deo ꝯmittere ꝙͣ aliquid temere diffinire Creditur tn̄ preputium in lateran̄. baſilica ꝯſer uari. lꝫ a quibuſdam dicatur. ꝙ illud fuit ī irl̓m delatum ab angelo karolo magno qui trāſtulit illud ⁊ poſuit aquiſgran honorifice in eccīa. b. marie. Sed poſt a korolo caluo poſitum eſt in eccīa ſcꝫ ſaluatoris apud karoſium. ſꝫ ſi hoc vni eſt mirandum eſt. Cum em̄ caro illa de veritate humane nature fuerit. creditur ꝙ xp̄o reſurgē te ad locum ſuum glorificatum redijt. Aliqui tn̄ dixerunt ꝙ hoc vni eſſe poſſet. iuxta opinioneꝫ eoꝝ qui dicunt id ſolum eſſe de veritate nature humane et reſurgere. quod ab adam traductū eſt. Allud aūt omnino nephas eſt opinari. qd̓qͥdā dicere preſumpſer̄t. viꝫ aquaꝫ in fleumā ꝯuerti Nam et de latere xp̄i non aquam ſꝫ aquaticū hu morem.i. fleumamenciuntur exiſſe. Duo nanqꝫ p̄ cipue eccīe ſacramenta de xp̄i late̓ fluxer̄t. viꝫ ſacramentum redemptionis in ſanguine. et ſacͣ mentum regn̓ationis ī aqua. non em̄ baptizam̉ in fleumate ſꝫ in aqͣ Iuxta illud euangelij. niſi qͥs renatus fuerit ex aqͣ et ſpūſancto non intrabit ī regnum celoꝝ. Quibuſdaꝫ tn̄ non videt̉ abſur dum ꝙ aqͣ cum vino tranſeat in ſanguinem. ea viꝫ rōne ꝙ aqua per admixtionem tͣnſit in vinū et vinū per ꝯſecrationem tranſit in ſanguineꝫ Aqͣ nanqꝫ tranſit in vinum. cum multo vni mō dicum infundit̉ aq. alioquin tota vini ſub̓a ꝓpt̓ guttam aque mutaretur. vt qͦddam fiat ex illis ꝯfuſum. quod nec ſit aqͣ nec vnium. et toͣ fontis vel fluminis aqͣ ꝓpter modicaꝫ vini ſtillaꝫ in cō fuſionis ſpēciem mutaretur. nec panis ille poſſꝫ in eucariſtiam ꝯſecrari. qͥ factꝰ eſt de frumēto cui forte ꝯmixtū fuit vnū granū ordei vl̓ auene Si gͦ plꝰ apponatur aqͣ ꝙͣ vini erit irritū ſacr̄m Oportet qͥdeꝫ vt tm̄ ibi vini ponat̉ ꝙ aqͣ ꝯmixtū ſaporem vim retineat. de hͦ dicet̉ in. vi. ꝑte ſub qnͥta feria cene dn̄i ad fi. Si aūt pꝰ calicis ꝯſecͣ tionem aliud vinū mittat̉ in calicem. illd̓ qd̓ nō tranſit in ſanguinem. nec ſanguini ꝯmiſcētur. ſꝫ accidentibus prioris vim. Commixtū corꝑi qd̓ ſub eis latet vndiqꝫ circūfundit̉ non inadidans circūfuſum. ip̄a tn̄ accidentia vinū appoſitum vi dentur affice̓. quod inde ꝯficitur. qꝛ ſi aqͣ pura fuerit appoſita vini ſaporem aſſumit Quidā aūt voluer̄t aſtrue̓. ꝙ ſicut aqͣ pura per aq̄ bn̄dicte ꝯtactum efficitur bn̄dicta ſic et vinum per ſa cramentū ꝯtactum efficitur ꝯſecratum et Enſit in ſanguinem. qͦꝝ aſſertionem mīme rō ſuffra gatur. De quo etiam dicet̉ ſub qͣnͥta feria cene

dn̄i Sed nunqͥd irritum eſt quod geritur? ſi for te aquā pretermittatur. Et videt̉ ꝙ ſic ex his que ſub ti. de oblatione tacta ſunt. Cautū qͦꝫ eſt in canone cipriani. ꝙ non pt̄ calix dn̄i eſſe aqua ſola nec vinum ſolum. niſi vtrumqꝫ miſceatur. Et calix dn̄i non eſt aqua ſola nec vinum ſolum. Sic nec corpꝰ dn̄i pt̄ eſſe farina ſola. niſi vtꝝqꝫ fuerit adunatum. ⁊ panis vnius ꝯpage ſolida tum. Et hͦ quidam ꝯſtanter affirmant aſſerētes ꝙ ſicut aqua ſine vino ꝯſecrari non pt̄. ſic nec vi num ſine aqua tranſſubſtanciari valꝫ. qꝛ de late̓ xp̄i ſimul vtꝝqꝫ manauit. Alij vero ꝯcedūt. ꝙ ſiquiſꝙͣ non intendens hereſim introducere obli uione vel ignorantia pretermiſerit aquam non ſit irritū ſacr̄m Illā tn̄ ꝑ obliuionē pret̓mittēs venial̓r peccat. per negligentiam mortaliter ⁊ grauiter eſt puniendus. et ſꝑ pt̄ apponi an̄ tran ſſubſtanciationem. et ꝙ predicitur. vinū ſolum non poſſe offerri. intelligunt. niſi fiat ſimplicit̓ vel ignoranter. vel non pt̄. i. non debꝫ. Nam dr̄ grecoꝝ eccleſia non apponere aquam in ſacr̄o. Ait em̄ ciprianus. Siquis de anteceſſoribꝰ vel ignoranter vel ſimplititer non obſeruauerit qd̓ nos dominus facere exemplo et magiſterio do cuit pt̄ ſimplicitati eius de indulgencia dn̄i ve nia ꝯcedi. nobis vero non pt̄ ignoſci qui nunc a dn̄o inſtructi ſumus. vt caliceꝫ dn̄i cum vino mix to. i. vinum cum aqua in calice mixtum. ẜm quod dn̄s obtulit offerimus. Ex quibus verbis aꝑte colligitur. ꝙ vinum aque mixtum xp̄s in cena di ſcipulis tradidit. Si vero vinum p̄t etermittit̉. de hoc dictum eſt in ſexta particula ſuꝑ verbo hoc eſt corpus. Forro licet diligenti ſtudio vinum optimum pro ſacrifitio ſit querendū. vi ciū tn̄ vini non maculat menditiaꝫ ſacram̄ti. quo circa. ſiue nouum vinum quod appallatur accētū ſiue etiam muſcidum in ſacrifitium offeratur. ſa cramentum ꝯficitur et diuinitus ꝯſecratur. Vi tandum eſt tn̄ ne tale vinum mixtum vel coctū. vel roſatum vel ſpeciatum in calice ponat̉ Sūt tn̄ qui dicunt acetum non eſſe vinum. cum ꝓpriā mutauerit naturam. nam vinū eſt calidum. illd̓ frigidum. et ideo ex eo ꝯfici non poſſe. ſicut nec ex agreſta. Quod ꝯcedi pt̄ in acēto ex alio ꝙͣ ex v̓ino facto. Nam ſi ex vino factum fuerit ſecus. cum eadem ꝓpe ſit vſia.i. ſub̓a. Iulius qͦꝫ ppͣ dixͣ ꝙ cum lacte ꝯfici non pt̄. Potrus aūt vue in ne ceſſitatē ꝯprimi et inde ꝯfici pt̉. ſꝫ de ip̄o botro non ꝯpreſſo non pt̄ ꝯīcari. Non pt̄ et iam confici cum aqua. cum qͣ pannus in muſto intinctus la uatur. Illud aūt notandum eſt ꝙ ſi vinū in cali ce ꝯgelatum fuerit dꝫ tamdiu exalare ſacerdos donec glacies ſoluatur quod ſi ſic ſolui neqͥuerit adhibeat ignem. Si aūt muſca. vel aranea. vel aliquid tale ceciderit in ſanguinem proici debꝫ vinum illud in piſcinam et aliud vinum et aqua apponi Si vero pꝰtranſſubſtanciationē ibi ceci derit vel ſanguinem tetigerit. ſanguis ſumatur et illud prius in aliquo calice ſepe vino perfun datur. Et ꝙͣto caucius et diligentius fieri pōt abluatur. et demum ſuper priſtinam cremetur. qꝛ vix poſſet abſqꝫ horrore et vomitu ſumi Ab lutionem vero ip̄aꝫ ſacerdos poſt ꝯſecrationeꝫ vel miniſter ſumat Sed et ſiqͥs ſtatim xp̄i corꝑe ſumpto nauſiam patitur. vomitus ſimiliter ſuꝑ priſtinam ꝯburatur et puluis in priſtinaꝫ mitta tur. Si tn̄ aliqua hoſtie particula videatur ibi. vel ſi corpus xp̄i infirmo datum reicitur illud re uerenter ſuſcipiatur. et ꝯtritum cum vino in ca lice ſumatur. ſi integꝝ nequeat recipi. et ſi hor ror ſit illud ſumere. pro reliquijs cuſtodiatur. Non eſt igitur danda eucariſtia egroto vomenti ſꝫ credat et manducauit Sed et ſiquis adeo egro tus aſt vt maſticare non poſſit. tunc tm̄ ſumat aquam a xp̄i corpore tactam. minimam tn̄ parti culam ſumens totum ſumlt vt premiſſum ē. Non eſt etiam danda ebrio in ſano. heretico. epilenti co et ſimilibus. niſi infirmitate ceſſante. leproſo tn̄ dari pt̄ et muto. et egroto ꝯpoti ſue mentis. poſt ꝯfeſſionem et abſolutioneꝫ a peccatis Qua lis aūt penitencia imponenda ſit. et qui ꝓpter ebrietatem et voracitatem. vel per infirmitate eucariſtiam euomit in canonē bede habetur. Et nota ꝙ is qui ꝯicauit ſi ꝯmode et abſqꝫ violen tia nature pt̄. dꝫ abſtinere a ſputo. alioqnͥ poſt horam ꝯuenientem ſpuere pt̄. ſaltem ī loco vbi ſputum nequeat pedibus ꝯculcari. Siquidem ſpūalis omnia iudicat et ip̄e a nemine iudicatur et omnia md̓a ſunt mundis. ꝙ ſi ſuper lignū vel lapidem. vel terram. eucariſtia. vel aliquid de ſanguine ceciderit. ſanguis lingua lambendus ē et deinde radendus et extergendus eſt ip̄e locꝰ et puluis in ſacrario ſiue cum reliquijs reponen dus. Si vero ſuper corporale ceciderit. ſugat̉. ſicut diligentius fieri poterit. et lauetur ter in calice. et aqua locionis ſumatur poſt miſſaꝫ. de inde corporale recondendum eſt. ⁊ loco reliqui aꝝ ſeruandum eſt. Si vero palla altaris intinc ta fuerit. eodem modo ip̄a particula intincta in ſciſa. eſt pro reliquijs ſeruanda Si autem ſuper caſulam vel albam degūttet. ſimil̓r fiat Si ſuꝑ quodcunqꝫ prophanum veſtimentum. ꝯburēda eſt pars illa. et cinis ī loco ſacro reponendus vt dicunt. Pius tn̄ papa ſtatuit. vt ſi aliquid de ſanguine ſtillauerit in terram lingua lambatur Si vero fuerit tabula locus corrodatur. ne cō culcetur. et raſura igne ꝯſumatur et cinis intra altare condatur. Et ſi ſuper altare ſtillauerit. ſorbeat miniſter ſtillam ꝙͣtum poterit. ſi ſuꝑ lintheum altaris. miniſter lauet lintheamina. q̄ ſtillam tetigerunt tribus vicibus calice ſubter poſito et aqua ablutionis ſumatur in calice. et iuxta altare recondatur Ibidem etiaꝫ ſequitur qualis penitencia ſacerdoti cui hec ꝯtigerunt. ſit priuſꝙͣ celebret imponenda. Et nota ꝙ ſi an̄ tranſſubſtanciationem effuſa fuerit. ꝑs mutet̉ palle ſub ſilencio. et celebrans ſuum offitium ex equatur. Si totum effuſum ſit tunc premiſſa cō feſſione miniſtret denuo et reincipiat offitium ab illo loco. Hanc igitur oblationem ⁊cͣ. Si ꝟo

poſt tranſſubſtanciationem pars effuſa eſt tūc ſimiliter/ offitium exequatur. Si totum. ita ꝙ nihil hauſerit. qd̓ valde enorme eſt. tūc ponat hoſtiam ſuper ꝓpiciatorium et miniſtret denuo panem vinum et aquam. et reincipiat. Hanc igi tur ob. ⁊c̓. ꝯfeſſione tn̄ premiſſa hoſtia vero ſei uata ſumatur poſtmodum a miniſtro in finē mi ſſe. vel ſeruētur pro infirmis Rurſus concilium aurelian̄. ſtatuit ꝙ qui non bene cuſtodierit ſa crifitium. et mus vel aliud animal illud ꝯmed̓et xl. dies peniteat. Qui aūt perdiderit illud in ec cleſia. vel pars eius ceciderit. et inuenta non fuerit. xxx. dies peniteat. In eodem etiaꝫ capl̓o ita ſequitur in burcardo. l. vnde ſcriptum eſt perfundens aliquid ſuper altare de calice̓. qn̄ offertur ſex dies peniteat. aut ſi habundantius vij. dies peniteat. Qui autem perfundit caliceꝫ dum miſſe ſolennitas celebratur. xl. dies peni tebit Si vero miſſa celebrata preſpiter nēglex erit accipere ſacrifitium. ſimiliter. xl. dies peni teat. Et qui pollutus nocturnō tēꝑe acceperit ſacrifitium. vij. dies peniteat. Qui negligentiā erga ſacrificium fecerit vt a vermibus cōſūptu ad nihilum deuenerit. tres quadrageſimas cum pane et aqua peniteat. Si integꝝ inuentum fu erit. et in eo finis ꝯburatur et cinis ſuper alta re recondatur. Et qui nēglexerit quaternis di ebus ſuam negligentiam ſoluat. Si cū amiſſio ne ſaporis ſacrifitium decōloratur. xx. dies ie iunio exp̄leantur. Qui vero ꝯglutinatum miſe ritſeptem dies peniteat. Si ſacrifitium fuerit ſordida vetuſtate perditum. ignē ꝯburendum eſt. et cinis iuxta altare ſepeliendus eſt. ſic legi tur in burcardo. li. v. c. omne Iſtud etiam notā dum eſt ꝙ ſi a naſo ſacerdotis celebrantis ſang uis exierit vel nauſea ſuperuenerit recipiatur ī aliquo flaſculo ne ſancta ꝯtaminentur. et terſo naſo vel ore abluto reincipiat ſub ſilentio vbi dimiſit. Si vero infirmitas ſuperuenerit inuita tur ſuper crepitudinem ſiue aram altaris vel ſe deat donec ꝯualeſcat. et ſic incipiat vbi dimiſit Sed ſi nullomodo poteſt ꝯſumare miſteriū aliꝰ ſacerdos paratus incipiat vbi ille dimiſit. ꝓut dictum eſt in ſexta particula ſuper verbo. hoc eſt corpus meum Sed ſi incertum eſt vbi ille di miſit. tunc quia ꝑ ericuloſum eſſet verba ſacra menti iterare vel pretermittere. poſita oblata illa ſuper ꝓpiciatorium. miniſtret denuo vt pre miſſum eſt. ¶ Sequitur fidei. ideo dicitur. mi ſteriū fidei. quia aliud videt̉. ⁊ aliud intelligit̉ hoc credere iubemur. diſcutere. non audemus. fides em̄ non eſt niſi de ocultis. Iuxͣ illd̓ fides nō hꝫ meritū. ⁊cͣ vt sͣ g̓g̓. dicit ꝙ ideo dr̄ miſteriū fidei. quia crede̓ debemus ꝙ ibi ſalus noſtra cō ſiſtit. vel quia ſine fide non fit hoc ſacramentū. .i. ſine ea illud intelligi plene non poteſt. Sicit̉ autem miſterium. quia ſecretam et reconditam hꝫ diſpenſationem Miſterium em̄ grece̓ dicitur ſecretum latine. et ẜm Innoc̄. iij. nullus euange liſtarum dixit hec verba. Ex his autem et alijs ſcripturis verbis quidam dixerunt in ſacram̄to altaris veritatem corporis et ſanguinis xp̄i nō eſſe. ſꝫ ymaginem tm̄ ſpēcie et figuram. pro eo ꝙ ſcriptura memorat aliquotiens id quod in al tari ſuſcipitur eſſe ſacramentum et miſterium ⁊ exemplū. ſꝫ hij profecto laqueum erroris incur runt. de quo etiam dictum eſt in ſexta particl̓a. ſuper verbo fregit. Nunquid em̄ ideo ſacramē tum altaris veritas non eſt. quia figura eſt. ab ſit omnino ſi em̄ hoc eſſet. gͦ nec mors xp̄i veri tas eſt quia figura eſt. et reſurrectio xp̄i ꝟitas non eſt. quia figura eſt. nam mortem et reſurre ctionem xp̄i figuram et ymaginem et ſil̓itudīem eſſe. manifeſte declarat apoſtolus dicens. Xp̄s mortuus eſt pro delictis noſtris. et reſurrexit ꝓpter iuſtificationem noſtram. Et petrus apl̓s Ip̄s paſſus eſt pro nob̓. nob̓ relinquens exem plum vt ſequamur veſtigia eius. gͦ mors xp̄i ex emplum fuit vt peccato moriamur. Et reſurreo tio eius exemplum fuit vt iuſticie viuamus. Si em̄ veritas non fuit. gͦ xp̄us vere mortuus non fuit. et vere non reſurrexit. ſꝫ et mors eius et re ſurrectio eus vera non fuit. ſꝫ abſit hoc. Nam ꝓ pheta de eo predixit. Vere languores noſtros ip̄e tulit et dolores noſtros ip̄e portauit. Alta ris gͦ ſacramentum eſt veritas et figura. Tria quippe ſunt in hoc ſacramento diſcreta. videl forma viſibilis. veritas corporis. et virtus ſpū alis. forma panis et vim. veritas carnis et ſāg uinis. virtus caritatis et vnitatis. Primum ocu lo cernitur. Secundum animo creditur Terciū corde percipitur. Primum eſt ſacramentum et non res. Secundum eſt ſacramentum et res Ter cium vero eſt res et non ſacramentum. Sed pri mum eſt ſacramentum gemimine rei. Tertium ē res genimini ſacramenti. Secundum autem eſt ſacramentum vnius et res alterius. Nam forma panis vtramqꝫ xp̄i carnem ſignificat.i. veram et miſticam. ſꝫ veram carnem et ꝯtinet et ſignifi cat. miſticam vero ſignificat ſed non continet. Sicut em̄ vuns panis ex multis granis ꝯficitur et vnum vinum ex diuerſis racemis confluit. ſic et corpus xp̄i ex multis membris componitur ⁊ vnitas eucariſtica ex diuerſis perſonis conſiſtit ſcꝫ in predeſtinatis. vocatis. iuſtificatis et glo rificatis. nam quos deus predeſtinauit hos et vocauit. et quos vocauit hos et iuſtificauit ⁊cͣ Vnde apoſtolus. vnus panis et vnum corpus multi ſumus. In cuius rei tip̄um eſt facta archa domini de lignis ſethim. que ſunt incombuſti bilia. et albe ſpine ſimilia. Patet ergo ꝙ ſub̓a corporis et ſanguinis xp̄i eſt ſacramentū et res ſꝫ alterius ſacramenti eſt res. et alterius rei eſt ſacramentum. Eſt em̄ res primi quia ſignatur et ꝯtinetur a primo videlꝫ a forma viſibili. ⁊cͣ. Et eſt ſacramentum tercij. quia ſignificat ⁊ efficit. tercium. id eſt vnitatem eccleſiaſticam. Dicit̉ gͦ hic miſterium fidei. qm̄ aliud ibi cernitur. et ali ud ibi credt̉. Cernitur em̄ ſpeciēs panis et vini. et creditur veritas carnis et ſanguinis. Quod

autem hic dicitur miſterium fidei. alibi dicitur ſpūs et vitā. Spūs em̄ eſt miſterium. ẜm illud. Lr̄a occidit ſpūs autem viuificat. et fides eſt vi ta. ſecuūdum illud. Iuſtus meus ex fide viuit. Huic gͦ dn̄s ait. Verba que locutus ſum vobis. ſpūs et vita ſunt. Vmi cum ꝯſecratio perficiat ſacramentum et poſt ꝯſecrationem non ſit in al tari panis aūt vinū q̄rit̉ Quis panis eſt corꝑis aūt quod vinum eſt ſanguinis ſacramentum. nā ſi dicatur ꝙ panis qui fuit. vel vinum qd̓ extitit profecto nec ille corporis. nec illud eſt ſanguīs ſacramentum. quia panis tranſiuit in corpus. ⁊ vinum in ſanguinem. Si vero dicatur ꝙ ſpecies illa que remanſit. illa quidem nec extitit ex gra nis nec ꝯfluxit ex racemia cinijs. qm̄ ex his nor prouenit accidens ſub ſub̓a. Quam gͦ ſimilitudi nem aſſignabimus inter ſacramentum rei. et reꝫ ſacramenti. Nam ſi ſacramenta non haberent ſi militudinem reꝝ. quare ſunt ſacramenta. ꝓprie ſacramenta non dicerentur. ſicut ſacramentum baptiſmi quod eſt ablutio carnis exterior. ſimi litudinem hꝫ ſignificati. quod eſt ablutio men tis interior. Sane ſacram entum iſtud in eo ge rit ſimilitudinem corporis. in quo panis ſimili tudinem repn̄tat. ſpecies gͦ panis ſacramentum eſt corporis. non ſolum ratione rei ſignate. vni etiam ratione ꝯtente. Queritur aūt vtꝝ ſpēs panis et veritas corporis vnum ſint ſacramentū an diuerſa? Et videtur ꝙ diuerſa. cum em̄ diuer ſa ſint ſigna videtur ꝙ diuerſa ſint ſacramenta. Preterea ſcriptum eſt. proficiant in nobis qm̄s dn̄e tua ſacramenta. quod ꝯtinent. Que verba ſub ti. de oratione nouiſſima exponentur. Sed videtur ꝯtra ꝙ ſint ſolum vnum. cum em̄ eandē rem ſacramenta ſignificent videtur ꝙ idem ſint ſacramentū. Preterea alibi legitur. preſta vt hoc tui corporis et ſanguinis ſacramentum nō ſit nobis reatus ad penam puper hoc dicūt qui dam ꝙ forma panis et vim ſint vnum ſacramen tum. non ꝓpter vnum ſignatum. ſꝫ ꝓpter vnum ꝯtentum. Species aūt panis et veritas corꝑis ſunt vnum ſacramentum. non ꝓpter vnum con tentum. ſꝫ ꝓpter vnum ſignatum. Hij dn̄t ꝯcede̓ ꝙ ſicut diuerſe res ꝓpter vnum et idem ſignatū idem ſunt ſacramentum. ſic eadem res ꝓpter di uerſa ſignificata diuerſa ſunt ſacramenta Quibꝰ obicitur ꝙ ſi ſpeciēs panis et veritas corporis idem ſunt ſacramentum. cum ſpēs panis ſacra mentum ſit corporis. gͦ veritas corporis idem eſt ſacramentum. et ita idem eſt ſacramentū ſui Sed hoc non procedit. quia ſpecies panis. ⁊ ē quoddā ſacramentum quod eſt veritas corꝑis. et eſt quoddam quod non eſt illa. qm̄ ſunt duo ſacramenta diuerſa. Alij vero dicunt. ꝙ ſiue di uerſa ſint ſignificata ſiue diuerſa ſignificantia. ſꝑ diuerſa ſunt ſacramēta. quos oportet ꝯcede̓ ꝙ in altari ſunt ad minus quatuor ſacramenta. videlꝫ ſpēs panis. et ſpēs vnii. veritas carnis et veritas ſanguinis. Preterea cum panis et vi in diuerſa ſint accidentia. vt ſapor et odor. pon dus et color. ꝙͣtitas et figura videtur ꝙ ſingl̓a per ſe ſint varia ſacramenta. qua em̄ ratione po cius vnum ꝙͣ aliud dicendum eſt ſacramentum. Sed cꝰ rei ſacramentum eſt odor aūt ſapor Ad hoc poteſt non in congrue rn̄deri. quod omnia ſimul accepta ſunt vnum eucariſtie ſacramētū. eo ꝙ nullum per ſe ſolum ſignificet. ſꝫ omnia ſil̓ panis ſpēm repn̄tant. que corpus xp̄i ꝯtinet et ſignat. Signoꝝ autem alia ſunt naturalia. aut poſitiua. Naturalia ſunt que ẜm naturaꝫ ſignāt. quorum quedam ſunt que per antecedens ſig nant ꝯſequens vt rubore veſꝑtino ſignatur ſe renitas matutina. Alia ſunt quē per ꝯſequens ſignant antecedens. vt fumo vel cinere. ſignat̉ ignis fuiſſe. Poſitiua ſunt illa qne ẜm impoſiti onem ſignant. quoꝝ alia ſunt ſigna rei ſacre. vt ſerpens eneus erectus in heremo. Alia ſunt ſigna rei non ſacre. vt arcus triumphalis erec tus in biuio. Porro ſignorum rei ſacre. alia ſūt ſacra vt baptiſmus. alia non ſacra. vt agnꝰ pa ſcalis. Sacra ſunt ſigna noui teſtamenti. Non ſacra veteris. Quamuis em̄ vtraqꝫ ſint ſigna rei ſacre. rem ſacram ſignantia. non tamen vtraqꝫ ſunt ſacra id eſt iuſtificantia. Licet nonnulli dixe rint ſacramenta legalia iuſtificaſſe. Hec em̄ eſt differentia inter legalia et euangelica ſacͣmen ta. quia illa ſignificabāt tm̄. hec aūt ſignificāt et iuſtificant. Verum qn̄ꝫ largē qn̄ꝫ ſtricte ſtri cte ſacramentum accipitur. Large ẜm qd̓ omne ſignum rei ſacre. ſiue ſit ſacrum ſiue non ſacrum dicitur ſacramentum. Vnde ſigna legalia ſacra menta dicuntur. Stricte ẜm quod ſacrum ſolū modo ſignum dicitur ſacramentum. Sacramen tum autem dicitur actiue et paſſiue. q. ſacꝝ ſig nans vel ſacrum ſignatum. Nam nomine ſacra menti. quandoqꝫ ſignum rei. quandoqꝫ res ſigni varie nuncupatur. ẜm ꝙ ſacramentum accipit̉ pro ſigno rei Sacramentum dr̄ a ſacro et ſigno q. ſacrum ſignum Sed ẜm ꝙ ſacramentum acci pitur pro re ſigni. ſacramentum dr̄ a ſacro ⁊ ſe creto. q. ſacru in ſecretum. Species gͦ panis dr̄ ſacramentum actiue. id eſt ſacrum ſignans. vni tas autem eccleſie dicitur ſacramentum paſſiue et ſacrum ſignatum. Corpus vero dominicum vtroqꝫ modo dicitur ſacramentum. id eſt et ſa crum ſignans et ſacrum ſignatum. Sacramentū vero conſiſtit in tribus. ſcꝫ in rebus. in factis in verbis. ẜm ꝓprietatem. ſimilitudinem et inter pretacionem. Leo nanqꝫ ẜm proprietatem ſigͣt dyabolum. Vnde aduerſarius noſter dyabolus tanꝙͣleo rugiens circuit querens quem deuoret Semmare ẜm ſimilitudinem ſignificat p̄dicare Vnde. Exijt qui ſeminat ſeminare ſemen ſuum. et aliud cecidit in terram bonam. et aliud ſuper petram. et aluid inter ſpinas. Emānuel ẜm int̓ pretacionem ſignificat xp̄m. Vnde et vocabitur nomen eius emanuel. quod interpretatur nobi ſcum deus. Nes vt aqua baptiſmi. factum vt ſignacl̓ in crucis Verbū vt inuocatio trinitatis Singula reperiuntur in hoc excellentiſſimo ſa

cramento. res id eſt corpus et ſignis factum.i. eſca et potus. Verbum hoc eſt corpus meum. h̓ eſt ſanguis meus. Sequitur. qui pro nobis et ꝓ multis effundetur in remiſſionem peccatorū. ⁊cͣ Pro ſolis predeſtinatis effuſus eſt quantū ad efficatiam. ſꝫ pro cunctis hominibus quantū ad ſufficientiam. Effuſio quippe ſāguinis iuſti pro iniuſtis tam fuit diuēs ad pretium. vt ſi vniuer ſitas crederet in redemptoreꝫ nullum omnino vī culum dyaboli retnieret. verbum em̄ effuſionis habundantiam notat. Peccatum autem duobus modis remittitur videlꝫ. quo ad meritū culpe. et hoc per ſāguinis fidem. qua iuſtificamur a culpa et quo ad debitum pene. et hoc per ſang uinis precium quomodo redempti ſumus a pe na. Omnes em̄ quaſi oues errauimus vnuſquiſqꝫ in viam declinauit. et dominus poſuit in eo ini quitat es omnium noſtrorum. Vnde vulneratus eſt ꝓpter iniquitates noſtras. Attritus eſt ꝓpt̓ ſcelera noſtra. diſciplina pacis noſtre ſuper eū et liuorē eius ſanati ſumus. Vere languores no ſtros ip̄e tulit. et dolores noſtros ip̄e portauit Quia ergo iuſtus iniuſte punitus eſt. iniuſti iu ſte ſunt liberati. Aſſumpſit em̄ in ſe penam pro omnibus. vt daret ſemper gratiam vniuerſis. Hic autem ſacerdos eleuat calicem vt illum po pulo oſtendat. nec eſt ſuperflua hec eleuatio. prout dictum eſt in fine particule precedentis Eſt autem notandum ꝙ quedā eccleſie duas hn̄t pallas corporales. et ibi eleuatur calix cooper tus cum altera earum In quo oſtenditur hoc ſa cramentum occultiſſimum fore et difficilimū ad intelligendū. ꝙqꝫ tꝑe inſtitucionis hꝰ ſacramē ti ſanguis xp̄i inuiſibilis erat. quia inter venas eius exiſtebat. Alie vero eccleſie vnam tm̄ hn̄t pallam. et ibi eleuatur diſc oopertus abſqꝫ vela mine. Primo ad deſignant um ꝙ poſt inſtitucōꝫ hꝰ ſacramenti ſanguis xp̄i factus fuit viſibilis ꝑ ipſius effuſionē in cruce vn̄ hic dr̄. Hic eſt ſāg. meus. ⁊cͣ. In eo em̄ ꝙ calix non eſt coopertus cū palla ſupra quā eſt hoſtia ꝯſecrata deſignatur ꝙ ſanguis xp̄i a corpore effuſus et ſeparatus ē Secundo quia hoſtia eſt ſuper pallam corꝑalē nec bo̓no modo poſſet alibi pōni. Tercio qꝛ ꝓpt̓ ventum flati periculoſum eſſet coopertum cum palla leuare. Et nota ꝙ ſacerdos actus xp̄i rep̄ ſentans dum dicit. Accipiens calicem. paꝝ ele uat calicem. deinde. d. benedixit vt ſine ꝑiculo calicem benedicat illum in altari deponit Sub ſequenter etiam dicens. Accipite. parum tenet eleuatum vſqꝫ dum in altum eleuet vt illum po pulo oſtendat Sequitur. hoc quocienſcunqꝫ fe ceritis. ⁊cͣ. hec clauſula quia conſecrationem taꝫ corporis ꝙͣ ſanguinis reſpicit. poſt depoſitum calicem dꝫ dici. Sane in perceptione corꝑis xp̄i et ſanguinis magna eſt nobis adhibenda diſcre tio. Cauendum eſt em̄ ne ſi minium differatur. mortis periculum incurrat̉. domino proteſtāte miſi manducauer tis carnem filij hominis et bi. eius ſang. non habebitis vitam in vobis Si ꝟo quis indigne ſuſcipit. ẜm apl̓m. iuditium ſcꝫ damnitionis ſibi manducat et bibit Ideoqꝫ ẜm eundem apoſtolum. Probet ſeip̄m homo. et ſic de pane illo edat et de calice bibat. ⁊cͣ. Dicet gͦ quiſnam ꝯīcandum eſſe quotidie. Alius vero di cet econtra. Faciat igitur vnuſquiſqꝫ. quod pie cre diderit faciendum. Non em̄ litigauerunt ad inuicem. nec alter alteri ſe prepoſuit. zacheus ſcꝫ et ille centurio cū alter eorum gaudens xp̄m in domo ſua ſuſcepit. et alter dixerit. I omine non ſum dignus vt intres ſub tectum meum Et hoc eſt quod auguſtinꝰ ait. alij quotidie ꝯīcant copori et ſanguini domini. alij certis diebus ac cipiunt. quod liberam hꝫ obſeruationem. de hͦ ſub ti. de oſculo pacis dicetur. Et nota ꝙ lꝫ xp̄s ſemel credentes ſua morte redemerit. eccleſia tn̄ hoc ſacramentum quotidie neceſſario repetit. ob tres precipue cauſas. Primo quia in vinea la borantes eo quotidie reficiuntur. Secundo vt neophiti per illud incorporentur xp̄o. Tercio vt memoriam paſſionis xp̄i quottidie mentibus fidelium ad imitandum infigatur. quotidie em̄ egemus. ideoqꝫ panis quotidianꝰ vocatur Quo tidianum gͦ ſacrificium quod probat paſchaſius papa eſt ꝯmemoratio. non iteratio paſſionis. et ideo ſequitur. In mei memoriam faciētis. id eſt in hoc ſacramento nobis quotidie mortis et pa ſſionis xp̄i memoria renouatur. Vnde. i. ad cor̓. x. Quotienſcunqꝫ manducaueritis panem hunc. et calicem biberitis mortem dn̄i anunciabitis do ec veniat. ꝓpter quod ip̄e dicebat apoſtolis. Hoc facit e in meam commemorationem. Hācvl timam nobis memoriam dn̄s dereliquit. prout dictum eſt ſuper verbo. Poſtꝙͣ cenatum eſt Et nota ꝙ habemus triplex memoriale dn̄ice paſſi onis. Primum ꝙͣtum ad viſum. in ymaginibus et picturis. et ꝓpterea crucifixi ymago depingi tur in libro et in ecc̄ijs. Secundum ꝙͣtum ad au ditum. ſcꝫ paſſio xp̄i predicata. Tercium ꝙͣtum ad guſtum ſcꝫ ſacramentum altaris. in quo ipſa xp̄i paſſio patenter exprimitur. Et ꝓpter hoc premiſit. Et memoriam venerantes. Et ſequitur Vnde ⁊ memores. Qui autem calicem diſcooper tum eleuant illum in hoc loco cum palla corꝑali Cooperiunt innuentes ꝙ ſepulto dn̄o aduoluto lapide. clauſum eſt hoſtium monumenti. vt dic̄ marcus. ⁊cͣ. Ade et memores. ⁊cͣ. Octaua pars. qꝛ dominus ip̄e preceperat in. c. Simili modo. ⁊cͣ. vt hoc in ſui memoriam face remus Idcirco in hac parte tria ſibi ꝯmemorā dā proponit eccleſia. ſcꝫ tam beatam paſſionem necnon et ab inferis reſurrectionem. ſꝫ et ī celos glorioſam aſcenſioneꝫ. quorum primum. i paſſio excitat caritatem. ſecundum i. reſurrectio corro borat fidem. tercium.i. aſcenſio letificat ſpem. Quid em̄ in nobis magis caritatem accendit. qͣ ꝙ ꝓprio filio ſuo non pepercit deus. Quid ma gis in nobis fidē confirmat. ꝙͣ ꝙ xp̄s reſurrexit

a mortuis. Sicut em̄ in adam omnes moriuntur ita et ī xp̄o omnes viuificabuntur. Quid magis in nobis amplificat ſpem. ꝙͣ ꝙ xp̄s aſcendens ī altum. cap. d. c. de. d. h. vt vbi ip̄e eſt illic ſit ⁊ miniſter eius Sacerdos igitur hoc repn̄tans. d. tam beate paſſionis. manus in modum crucis ex tendit vt habitu corporis. manuum xp̄i extenſi onem in cruce repn̄tet. quod tamen alij faciunt quando dicunt. Hanc igitur oblationem. repre ſentantes crucifixionem ſtatim ſecuturam Et qꝛ xp̄s prolixius orans factus eſt in agonia. Ideo agomam illam habitu oculorum et faciei. quod ammodo repn̄tans Dicens aūt necnon ab inferis reſurrectionis illas ad ſe vt prius reducens eas parum erigit. Vnde in cantico abacuc. altitudo manus ſuas leuauit Et hoc in ſignum ꝙ xp̄s in uictus leo ſurrexit a mortuis Item dicens. Sed ī celos glorioſe aſcenſionis eas erigit equaliter vſqꝫ ad humeros inſignum ꝙ xp̄s eleuatis mani bus ferebatur in celum. ⁊ ſedet ad dextram dei patris. Qd̓ igitur dr̄. Vnde et memores. ⁊cͣ. ſic eſt intelligendum. q. d. nos eſſe ſacerdotes pro fitemur. et plebem tuam memorem eſſe teſtam̄ xp̄i filij tui. ⁊cͣ. Sacerdotes quidem memores ⁊ inſtructi eſſe dn̄t. quia ip̄i miſſam celebrant. et ſacrifitium xp̄i exemplo offerunt. Plebs etiam ſancta memor eſſe dꝫ. quia xp̄s non ſolum pro ſa cerdotibus verum etiam pro plebe paſſus eſt. que ſanctad̓r. quia fide et baptiſmo xp̄i precep to ſanctificata eſt. Item ex nunc ſterguntur di giti. ſcꝫ pollices et indicēs. nec diſiunguntur. niſi qn̄ oportet hoſtiam tangi. vel ſigna fieri. quod fit. Primo ob reuerentiam ſacramenti. ne videlꝫ aliquid tangant poſt tactum corꝑis xp̄i Secundo videlꝫ in ſignum ꝙ in hoc ſacramento ſenſus accedit. Primo id eſt filius patri obedit Et ideo ſubicitur. Vnde et memores. tam beate paſſionis reſurrectionis et aſcenſionis. ⁊cͣ. Ter cio digiti qui corpus xp̄i tetigerunt iunguntur ad oſtendendum ꝙ fideles illud fide et deuotio ne tangentes dn̄t eſſe caritatē ꝯiuncti. et ſicut digiti in tangendo et ſignando ab inūicem ad oram ſic et fidelium operationes in hac vita cū expedit ſeꝑarantur qm̄ qn̄ꝫ per ꝯtemplationē ad ſpūalia eleuantur. et qn̄ꝫ pro mundanis ne ceſſitatibus tꝑalia amiminiſtrant. Quarto digi toꝝ ꝯiunctio indicat. ꝙ corporis et ſanguinis domini noſtri ſacramento et mens et corpus ſa cerdotis inſeparabiliter eſſe dn̄t affixa Quinto ſtringuntur nepuluis ſeu particula hoſtie illis forte adherens cadat. Quia vero eccleſia dixit ſe memorem dn̄ice paſſionis. ideo ſtatim acerbi orem ſpeciem ipſius paſſionis ꝯmemorat recō lens in quinqꝫ crucibus quinqꝫ plagas. Sicut em̄ ſubſequēs expoſitio declarabit ab hinc vſqꝫ dum corporale deſuper calicem remouetur. dn̄i ce paſſionis ordo memoratur. Nam vbi dicit ſa cerdos hoſtiam puram hoſtiam ſanctam. hoſtiā inimaculatam. panem ſanctum vite eterne. et ca licem ſalutis perpetue. quinarium crucis ſigna culum imprimit. ſuper oblatam et calicem. ſig nans quinqꝫ xp̄i plagas. videlꝫ duas manuum. totidemqꝫ pedum et vnam lateris. Vel quinqꝫ cruces ſignant. ꝙ xp̄us quinqꝫ ſecula redemit. Tres autem cruces ꝯiter facit ſacerdos ſuꝑ ob latam et calicem. qm̄ in tribus verbis vtrūqꝫ pariter intelligitur. Nunꝙͣ em̄ in crucis ſigna culo panis ſeparatur a calice. niſi cum ſeparatī nominantur in canone. et qn hoſtia collocatur a ſiniſtro latere calicis. recta pars crucis ſolum modo ſuper panem. tranſuerſa vero vſqꝫ ſuper calicem dꝫ protendi. qm̄ erecta pars crucis cor pus xp̄i ſuſtinuit. tranſuerſa vero brachia de ſcendit. due vero cruces ſeparatim facte animā xp̄i ſeparatim a corpore ſignant. Sed cum iam plene et perfecte ſit ꝯſecratio celebrata. nam materia panis et vini iam tranſijt in ſubſtanciā carnis et ſanguinis. nec vlterius pt̄ deteriorari vel meliorari. et ſacerdos vlterius vtitur ſuis. non xp̄i ſermonibus Queritur quare ſuper euca riſtiam adhuc bn̄dictionis ſignum imprimitur aut aliquod conſecrationis verbum profertur Preterea quedam ſubiunguntur in canone innu entia ꝙ nondum ſit tranſſubſtanciatio conſuma ta. Super hoc dicunt quidam ꝙ ſcriptura non attendit hic hmōi anguſtias tꝑis. ſꝫ ſacerdos cum non poſſit ſimul multa proferreēt age̓. ita loquitur et agit. ac ſi tp̄s ſtaret. et eſſent adhuc facienda. que in principio ſermonis nondū erāt facta. et verba et ſigna non ad tp̄s ſue prolatio nis ſꝫ ad ꝯceptionem loquentis ſunt referenda. Innoc. papa. iij. dixit. ꝙ in canone aliud verba ſignificant. et aliud ſigna protendunt. Verba nanqꝫ principaliter ſpectant ad eucariſtiam con ſecrandam. ſigna vero principaliter pertinent ad hyſtoriam recolendam. Nam verbis vtimur ad conſecrandum panem et vinum in corpus et ſanguinem hieſu xp̄i. Signis vtimur ad recolen dum ea que per ebdomadam ante paſtalē geſta ſunt circa xp̄m. Patet gͦ ꝙ ꝙͣtum ad ordineꝫ eu cariſtie conſecrande capl̓m illud. Qui pridie ꝙͣ pateretur. ⁊cͣ. ni fine canonis ſubici debuiſſet. quia in eo ꝯſecratio conſumatur. ſꝫ qm̄ impedi ſſet ordinem hyſtorie recolende. quia quodfuit geſtum in medio poneretur in fine. prouidus ca nonis ordinator vt ordinem ſeruaret hyſtorie. quaſi quadam neceſſitate compulſus capitulum illud. Qui pridie. ⁊cͣ. quaſi cor canonis ī medio collocauit. vt que ſequantur intelligantur pre cedere. ẜm illam figuram. qua ſepe fit vt que narratione ſuccedunt intellectum precedant vl pocius vt tam lr̄e ꝙͣ hyſtorie ſuus ordo ſeruet̉ Dicatur itaqꝫ ꝙ pertinent ſigna ad hyſtoriam paſſionis recolendam. quia ſignificant quinqꝫ ſenſus. qui tunc reuera paciebantur in xp̄o ve quinqꝫ eius ꝑlagas. vt dictum eſt. Sed verba non pertinent ad eucariſtiam conſecrandā. ymo pertinent ad eucariſtiam conſecratam Hoc mō nos ſeruitui videlꝫ ſacerdotes. ſꝫ et plebs tua ſancta ſcꝫ populus xp̄ianus. Nam quod populꝰ

agit voto. ſacerdotes peragunt miſterio. Offe rimus preclare maieſtati tue.i. preceteris clare Nam ſi iuſti fulgebunt ſicut ſol in regno patris eorum. quanto clarius maieſtas diuina p̄fulget de tuis donis.i. de frugibus ſegetum. et hoc ÿͣtum ad panem. qui eſt ꝯſecratus in carnem. Ac datis. id eſt de frugibus arborum. et hͦ ꝙͣtū ad vinum quod eſt conſecratum in ſanguinē. De his inꝙͣ et illis offerimus hoſtiam puram. ho ſtiam ſanctam. hoſtiam immaculatam. id eſt eu cariſtiam immunem ab omni culpa originali. ve niali et criminali. Vnde dicatur hoſtia dictum ē in ſexta particula ſuper verbo. qui pridie. Vel puram ꝙͣtum ad cogitacioneꝫ. quaſi puro corde Sanctam ꝙͣtum ad locutioneꝫ. Immaculatam qͣn tum ad operationem. quia peccatum non fecit nec dolus inuentus eſt in ore eius. ſupple hoc ē panem ſanctum. id eſt ſanctificantem. ſupple da torem vite eterne. ꝙͣtum ad ſtolam carnis et ca licem ſalutis eterne. perpetue ꝙͣtum ad ſtolam anime. ſcd̓m illud. Ego ſum panis viuus qui de celo deſcendi. ſiquis manducauerit ex hoc pane viuet ineternum. Poſſunt etiam ſecundomodo hec verba exponi. vt videlꝫ xp̄s dicatur hoſtia pura. quia conceptus eſt ſine peccato. dicatur panis vite eterne. quia eſt refectio angeloꝝ. ⁊ calix ſalutis perpetue. quia refectio eſt ho minum. Vel terciomodo hoſtiam puram. qꝛ xp̄s oblatus eſt vt nos liberaret a feditate origina lis peccati. Sanctam quia vulneratus eſt vt ꝑ fluerent ſacramenta. quibus eccleſia ſanctificat Immaculatam. quia mortuus eſt vt nos libera ret de morte eterna. Panem vite eterne quia ē noſtrum viaticum. quaſi via noſtra. Et calic em̄ ſalutis perpetue. quia eſt refectio angelorum. inebrians in patria. ¶Vel ſic quartomodo. De tuis donis ac datis Dona ſunt in re eterna. data in opere temporalia. Offerimus hoſtiam puraꝫ ſcꝫ corpus. hoſtiam ſanctam ſcꝫ ſanguinem. ho ſtiam immaculatam quo ad vtrunqꝫ. Vel puraꝫ id eſt ab alijs ſeparatam. Sanctam id eſt ſancti ficatam. Immaculatam. id eſt a maculis emunda tam hoſtiam. de corde puro. conſcientia bona. et fide non ficta. Sequitur. Supra que. ⁊cͣ. Cū autem orauerit pro hoſtia tranſſubſtancianda. eamqꝫ iam tranſſubſtanciatam patri obtulerit. nunc orat pro ipſius acceptacōe vt eā adinſtar antiquoꝝ ſacrifitioꝝ acceptet ꝓpitio ſupple no bis. ac ſereno vultu.i. reſpectu placabili Digne ris reſpicere. non ꝙ vultus eius mutetur aliqn̄ ſꝫ tunc deus vultum ſuum ſuper nos illuminat. ⁊ ſerenat cum miſericordiam ſuam ſuper nos ex hibet et declarat. Scd̓m illud psͣ. Illuminet vul tum ſuum ſuper nos et miſereatur noſtri. Item per hoc ꝙ dicit digneris reſpicere. notatur ꝙ ſacerdos noſter vultum hꝫ verſum ad ꝓpiciato rium. de quo in prohemio hꝰ partis dictum eſt At tunc aſpergit intus tabernaculum. dum per dei miſericordiam querit eius propiciationem. vt deus habeat illa munera accepta. ſic̄ habuit. munerā abel iuſti. Ynde ſequitur Sicuti accep ta habere dignatus es munera abel⁊cͣ. Hoc aūt aduerbium ſicuti ſimilitudinem innuit. non expͥ mit quantitatem. Aulto quippe acceptius eſt. hoc ſacrificium deo. ꝙ quod obtulit abel. quod obtulit abraham. quod obtulit melchiſedech. videlꝫ em̄ amplius res ꝙͣ vmbra. veritas ꝙͣ fi gura. Ipſam gͦ ſimilitudinem magis ꝙͣ quanti tatem debemus attendere Offerendo gͦ ſil̓es ſu mus abel. ſi recte quidem offerentes. recte ni hilominus diuidamus. quodquia cayn non egit peccauit. ſua namqꝫ recte cui debebat obtulit deo. ſꝫ retinens ſibi ſeip̄m. et cor ſuum ſubtra hens deo male diuidit. Abel autem acceptum deo intus in corde obtulit olocauſtum. quia ſe non ſibi retinuit ſꝫ deo totum ſe ſubdidit et im pendit. Et ideo legitur in gen̄. Reſpexit deus ad abel et ad muna eꝰ ad caynꝟo et ad munera eius non reſpexit. Prius reſpexit ad abel et pꝰ ea ad munera eius. quia non offerens a muneri bus. ſꝫ munera ab offerente placuerunt. Simili ter et abraham egregius fide. totum prius ſe offerebat altiſſimo. et ꝓpterea cum ſua ducerēt offerenda. placitas ei hoſtias offerebat. quod vt nos ſcientes ymitaremur patrios ab illo deꝰ ex egit affectus. Tolle inquit filium tuum vni genitum quem diligis yſaacͣ. et offer eum in ho locauſtum. ſuper vnum montium queꝫ monſtra uero tibi. ſtatimqꝫ promptum ⁊ obedientem in uenit. ȳmo nobis oſtendit. ¶ Aōchiſedech qͦꝫ niſi ſe prius acceptum deo ſacrifitium obtuliſſet futuroꝝ cauſas minime preuidiſſet. quaꝝ intu itu miſticum panis et vini primus obtulit ſacri fitium. Erat em̄ ſacerdos altiſſimi. Nominantur igitur iſti tres patres veteris teſtamenti. quia illi et eorum ſacramenta ſpecialius ceteris hoc ſacramentum preſignauerunt. Quid enim per munus abel offerentis de primogenitis gregis niſi xp̄s primogenitus in multis fratribus expͥ mitur. qui malicioſe occiſus eſt a populo iudeo rum. ſicut ille inuidioſe a fratre ſuo. Nam ſcd̓m apoc. Ipſe eſt agnus dei qui occiſus eſt ab ori gine mundi Quid per ſacrifitium abrahe. dilec tum et vnicum filium offerentis. niſi xp̄i paſſio deſignatur. De quo dicit apoſtolus. proprio fi lio ſuo non pepercit deus. ſed pro nobis omni bus tradidit illum. Hic eſt inquit filius meus di lectus in quo mihi bene ꝯplacuit Oblatioqͦꝫ meſ chiſedech tam proprie nouum ſacrifitium pre ſignauit vt inde predictum ſit. Tū es ſacerdos ineternum ẜm ordinem melchiſedech. qui ẜm apoſtolum aſſimilatus eſt per omnia filio dei. manet ſacerdos imperpetuum. Abel dicitur pu er non tam a pueritia qͣm a puritatē. ſcd̓m illud Ecce puer meus dilectus quem elegi poſui ſuꝑ eum ſpiritum meum. Abraham dicitur patri archa non tam iſrahelitice plebis. qͣm populi xpriſtiam. illius per carnem. huius per fidem.

ſcd̓m illud. Non vltra vocabitur nomen tuum abram. ſed appellaberis abraham. qꝛ patrem multarum gentium conſtitui te. Melchiſ edech interpretatus eſt rex iuſticie. Deinde rex ſalem id eſt pacis. propter illud quod legitur. Orie tur in diebus eius iuſticia. et habundantia pa cis donec auferatur luna. Sanctum ſacrifitium. immaculatam hoſtiaꝫ hoc addidit in canone leo papa primus Vpplices te rogamus. ⁊ cetera. nona pars. Pontifex. vt lex iubebat. et in prohemio huius partis dictum eſt. Aſpergebat tabulam et aram. et ex terius ſacrum ſanguine pacifico. et xpriſtus to ciens aſpergit patrem ſanguine quotiens eum placat per carnem aſſumptam. Aram aſpergit qͣ indiu numerum reſtaurat angelorum. Exteri us ſacrum aſpergit. dum homines ſanctificat et pa tri qui in terris ſunt reconciliat. Sacerdos eoſdem aſpergit. quia hoc ſacrifitium placat deum. et veniam impetrat. et ſic etiam ſuper hos aſpergit. Nam qui nos emundat. augmen tat numerum ciuium ſupernorum. ¶ Aſpergit etiam intus tabernaculum. prout in precedenti particula dictum eſt. Dum autem hic nominat ſu blime altare commemorat ſanctaſanctorum. ¶ Sane ympno dicto poſt cenam exiuit hie ſus in montem oliuēti tranſtorrentem cedron. et progreſſus puſillum cecidit in faciem ſuam. orans et dixit. Pater ſi fieri poteſt tranſfer ca licem hunc a me. Sed et ſecundo et tercio abijt et orauit eundem ſermonem dicens. et factus eſt in agonia. Prolixius orabat. et factus eſt ſudor eius. ſicut gutte ſanguinis decurrentis in terram. tunc venit ad diſcipulos ſuos dicens ¶ Surgite eamus. ecce appropinquat qui me tradet. Traditor autem dedit eis ſignum di cens. quem oſculatus fuero ipſe eſt tenete eum Et confeſtini accedens oſculatus eſt eum. quia ergo hieſus procidit orans. et dicens. Pater ſi fieri poteſt tranſfer. etcetera. Ideo ſacerdos ſe inclinans orat et dicit. Supplices te roga mus. et cetera. Vel ſacerdotis inclinatio ſignifi cat emiſſionem ſpiritus xpriſti prout dictum eſt in prohemio canonis. ¶ De inclinationibus dictum eſt ſub titulo de confeſſione. ¶ Item di cit. Vt quotquot ex hac altaris. et ce̓tera. oſcu latur ſemel altare. per quod repreſentatur oſ culum proditoris. poſtqni dominus ab oratio ne ſurrexit Quidaꝫ ter oſculantur agentes gra tias trinitati. que per paſſionem domini genꝰ reconciliauit humanum. Alij bis. ad notandum geminam in xpriſto naturam. ſeu ipſum in ani ma et corpore paſſum. quia vero in agonia pro lixius orabat. Tercio dicens eundem ſermonem Ideo ſacerdos facit tres cruces. Primam ſuper oblatam dicendo. Sacroſanctum filij tui corpꝰ Et ſecundam ſuper calicem dicendo et ſangui nem. Terciam. ſignando ſeipſum in facie. cum dicit. Omni benedictione celeſti. forte propter ſudorem corporis cruces imprimens. ſuꝑ er cor pus et propter guttam ſanguinis crucem im primens ſuper ſanguinem. et quia procidit in faciem ſuam orans ideo imprimit ſibi crucem in facie. Vel pocius crux que fit ſupra corpus de ſignat vnnicula quibus eſt ligatum corpus. illa que fit ſuper ſanguinem deſignat flagella. qui bus alliſus eſt et ſanguis eductus. ¶ De vineū lis legitur. Ainiſtri iudeorum comprehende runt hieſum. et ligauerunt et vincientes duxe runt. et tradiderunt pontio pylato. ¶De fla gellis legitur. Apprehendit pilatus hieſum. et flagellauit. cuius liuore ſanati ſumus. Per terciam vero crucem que fit in facie. recolitur illud ꝙ expuebant in faciem eius. et palmas in faciem eius dabant. et velantes faciem eius di cebant. Prophetiza nobis xpriſte quis eſt qui te percuſſit ¶ Tercio crux que fit ſupra corpus martirium xp̄riſti. que fit ſupra ſanguinem mar tirium ſanctorum deſignat. ¶ Quarto prime due cruces ſignificant. quod xpriſtus pro duo bus populis paſſus eſt. Tercia que fit in facie. quod in corpore ſuo paſſus eſt. Alij vero non faciunt premiſſas duas cruces ¶ Conſiderari etiam oportet. quod ſacerdos dicendo. Sup plices te rogamus. etcetera. Stat inclinatus cancellatis manibus ante pectus ad deſignan dum quod orationis humilitas per inclinatio nem deſignata. tunc demum et non alias exaudi ri digna eſt. Si ex fide procedat pectoris. id eſt mentis. Fide dico per dilectionem operante que operatio per manus intelligitur. ¶ Quia vero quedam ſunt opera vite actiue. quedam vero opera vite contemplatiue. ſed opera vite actiue quodammodo cancellatim ad opera con templatiue vite. ſicut ſmiſtra ad dexteram ope rantur. eo quod opera actiue ſicut ſuppoſita. ſeu inferiora ad operā contemplatiue diſpo nunt. et opera contemplatiue ſicut ſuperpoſita et altiora illa perficiunt et conſumant. Ideo in ipſa manuum cancellatione dextera ſuperpo nitur ſiniſtre. ¶ Rurſus orat cancellatis ma nibus ante pectus. quaſi ipſo facto dicat. Ob ſecro te per crucem et paſſionem tuam. vt iube as hec perferri. etcetera. Cancellatio enim ma nuum paſſionem xpriſti figurat. et dextera per quam reſurrectio leue. per quam paſſio deſig natur ſuperponitur. vt per hoc xpriſti reſur rectio a mortuis inſinuetur. ¶¶ Verum in non nullis eccleſijs dyaconus infra actionem lauat manus. ſignans primo. quod pylatus ſe lauit. cum ſe mundum a xpriſti ſanguine proclamauit Vel ſecundo quod noſtra ſordidā opera xpriſti paſſione mundantur. Tercio ꝙ nullus niſi mun dus ad percipienda fidei ſacramenta procedat

Sequitur. Iube hec perferri. ⁊cͣ. tante ſunt ꝓ funditatis hec verba. vt intellectus humanus vix ea ſufficiat penetrare. Vnde beatus gregꝰ Tanti ſacramenti dignus interpres de illis tan ꝙ de re ineffabili pene ineffabl̓r loquens Quis inquit fidelium habere dubiū poſſit in ip̄a ymo lationis hora? ad ſacerdotis vocem celos aꝑiri ī illo hieſu xp̄i miſterio angeloꝝ choros adeſſe ſummis yma ſociari. terrena celeſtibus iungi. vnū ex inuiſibilibus atqꝫ viſibilibus fieri Idem etiam alibi dicit. Vno eodemqꝫ tp̄e ac momento in celum.i. celeſtem naturam rapitur ī miſterio angelorum ꝯſociandum corpori xp̄i ſcꝫ miſt ico et ante oculos ſacerdotis in altari videtur. Saluo tn̄ occulto celeſtis oraculi ſacramento. poſſent hec verbalꝫ ſimplitius tamen ſecurius ſic exponi. Iube. i. fac. hec ſcꝫ vota fidelium.i. ſupplicationes et preces. perferri.i. preſentari per manus ſancti angeli tui..i. per miſterium an gelorum. qui ſunt amminiſtratorij ſpūs. et vota noſtra coram deo offerunt Iuxta illud quod ait raphael angelus ad thobiam. thob̓. xij. Qn̄do orabas cum lacrimis ego obtuli orationem tuaꝫ domino. Ex hoc gͦ euidenter apparet. ꝙ angelꝰ ſacris miſterijs adeſſe credendus eſt. non vt cō ſecret quia hoc non poteſt. ſꝫ vt orationes ſacer dotis et populi deo repreſentet ẜm illud apoc̄. Aſcendit fumus aromatum in ꝯſpectu domini de manu angeli. que ſunt oraciones ſanctorum. In ſublime altare tuum. ſupple hoc eſt in ꝯſpe ctū diuine maieſtatis tue.i. in ꝯtemplatione ma ieſtatis et curie tue celeſtis. Nam ip̄e deus dicit̉ altare ſublime. exod. xx. Non aſcendas ad altare meum per gradus.i. in trinitate non facies gra dus. Porro ſicut beatus auguſtinus determiat Nondicitur angelus offerre orationes deo. qͣſi tunc primo deus nouerit quid velimus. qꝛ deus omnia nouit anteꝙͣ fiant. ſꝫ quia neceſſe hꝫ rōna lis creatura tꝑales cauſas ad eternitatem refer re. ſiue petendo quid erga ſe fiat. ſiue ꝯſulendo quid faciat aūt quid deo iubente implendū eſſe ꝯgnouerit. hoc nobis vel euidenter vel latent̓ reportet. Poſſunt etiam ſecundomodo premiſſa verba ſic exponiOmnipotens deus iube hec ſcꝫ panem et vnium. perferri id eſt tranſmutari. in ſublime altare tuum. id eſt in corpus et ſangui nem filij tui. ſuper choros angeloꝝ ex altari. qꝛ corpus domini dictum eſt altare ẜm illud. Alta re de terra faciētis mihi. per manus angeli tui .i. per miniſterium ſacerdotis Non em̄ ẜm augͥ. depoſcit ob aliud illic deferenda. niſi. vt intelli gatur ꝙ iſta fiant. id eſt tranſſubſtancientur in eo ſacerdotio. id eſt in eius miniſterio virtute ſpūſſancti. Sed cum iam tranſſubſtanciata ſint. exponi poſſent terciomodo ſic. Iube hec. id eſt xp̄i corpus miſticum ſcꝫ eccleſiam xp̄i militantē perferri. id eſt aſſotiari in ſublime altare tuum id eſt in eccleſiam triumphantem. que dr̄ altare ẜm illud leuit̉. Ignis in altari meo ſꝑ ardebit. id eſt feruor caritatis in eccleſia triumphanti et hͦ per manus angeli tui. id eſt per operationeꝫ ⁊ virtuteꝫ xp̄i filij tui qui eſt magni conſilij ange gelus. yſa. ix. ip̄e em̄ corpus ſuum miſticum deo patri ꝯiungit et eccleſie triumphanti. Quarto modo hic eſt angelus magni conſilij. conſiliariꝰ ille cuius ꝯſilio pater mundum creauit et recre auit. Sublime altare in ꝯſpectu dei eſt xp̄s cru cifixus ſedens in dextra patris. Igitur angelus fert hec ſacramēta in ſublime altare ni ꝯſpectu dei. dum cicatrices oſtendens interpellat apud patrem pro nobis hec ſacramenta ꝯficientibus Que vero ſint illa que petit in ſublime altare ꝑ ferri determinat dominus dicens. Vt quotquot ⁊cͣ. per hoc em̄ demonſtratur corpus xp̄i miſti cum. quod xp̄s quotidie ad ſe trahit ꝑ membra Vnde hieroꝰ. Patrem vocabis me. et poſt me me ingredi non ceſſabis Emento etiam domīe. ⁊cͣ. decima pars Hec ꝯiunctio etiam ꝯtinuat ſequentia ¶ proxime precedentibus. Vel dici pōt ꝙ ſuperfluit. nam in antiquis cōdicibus p̄cede bat immediate quedam oratio incipiens. Memē to mei queſo dn̄e. ⁊cͣ. in qua ſacerdos pro ſe ora bat vt digne poſſet offerre. Vnde tunc recte ſe quebatur Memento etiam dn̄e famulis. ⁊cͣ. ſꝫ qꝛ in multis modernis cōdicibus oratio illa non in uenitur. ideo ẜm illos illud etiam ſuperfluit vl̓ quod melius eſt reſpicit aliud. Memento quod p̄cedit. in quo rogauit pro viuis. hic aūt orat pro defunctis. Grat ergo pia mater eccleſia non ſolum pro viuis vni etiam pro defunctis. et eos deo patri ſacre ob lationis int̓ceſſione ꝯmēdat. certiſſime credens ꝙ ſanguis ille pretioſus. qui pro multis effuſus eſt in remiſſionem peccato rum. non ſolum ad ſalutem viuuentium. vni etiam ad abſolutionem valeat defunctorum. Ideoqꝫ gabilon̄ ꝯcilium ſtatuit. ꝙ in omnibus miſſaꝝ ſolennijs loco competenti videlꝫ in hoc loco ſe crete. vel in diebus non ſolennibus. In dominica enim die ob reſurrectionem dominicam anime r̓ quiem creduntur habe̓. eccleſia pro defunctis dominum deprecetur. Iuxta illud auguſtini. nō ſunt pret̓mittende ſupplicationes pro ſpiritibꝰ mortuorum. quas faciendas pro omnibus in xp̄i ana catholica ſocietate laudumus. Et quia qn̄qꝫ deſunt defunctis parentes filij cognati et amici qui ſupplicationes pro eis effundant. vna et pīa mater. id eſt tota eccleſia omnes defunctos ſub gn̓ali commemoratione ſuſcipit tacitis illorum nominibus. ⁊ eis exhibet communionem. Inno. qͦꝫ papa ſtatuit. vt ante conſecrationem hoſtie non recitētur nomina defunctorum. poſſent em̄ populo recitari. ſꝫ deo quem nihil latet nec eſſe non eſt. qui cum ſigno fidei nos p̄ceſſerunt. ſcꝫ ad dominū. non ꝙ ibi ſit fidēs aut ſpes vbi ſpes eſt et res. Nam fides euacuatur. caritas nunqͣm excidit. ſꝫ ſignum fidei pro caracte̓ fidei xp̄iani tatis accipitur. quo fideles ab infidelibus diſcer nuntur. ẜm illud Audiui numerum ſignatorum.

c. xliiij. milia ſigͣ. exoī tribū filioꝝ iſrl̓ ⁊dormiūt in ſomno pacis ẜm illud. In pace in idip̄m dormi am et requieſcam. Frequenter em̄ ſacra ſcript̉a defunctos dormientes appellat. pro eo. quia ſic̄ dormientes euigilant. ita mortui reſurgēt. ꝓpt̓ quod dicit apoſtolus. Nolo vos ignorare de dor inientibus vt non contriſtemin. ſicut et ceteri qͥ ſpem non habent. Et dn̄s inquit in euangelio. Lazarus amicus noſter dormit Ipſis domine et omnibus in xp̄o quieſcentibus. In hoc loco ſacer dos quorum maluerit defunctorum dꝫ age̓ me moriam ſpētialem. Finita eſt em̄ memoria mor tis domini. et ideo ſequitur mors noſtra. xp̄us preceſſit et nos eius veſtigīa ſequimur. hic aūt vocantur quieſcentes in xp̄o qui in caritate mor tui ſūt. hn̄tes tn̄ aliqͣ purgabilia eo ꝙ nō plene ſatiffecerant pro peccatis confeſſis ꝓpter quod ad locum purgatorij deſcenderunt vbi exiſten tes ſuffragio indigent eccleſie militantis tanꝙͣ nondum habentes in re. pacem et refrigerium glorie. lꝫ habeant incerta et infalibili ſpē locū refrigerij. in quo non eſt ardor penarum Lucis in quo non eſt obſcuritas tenebrarum. et pacis in quo non eſt conflictus pugnarum. Nazabſter get deus omnem lacrimam ab oculis eorum. et iam non erit amplius. neqꝫ luctus neqꝫ clamor. ſꝫ nec vllus dolor qm̄ prior tranſierunt. ſꝫ dele ctabuntur in multitudine pacis. cum placebunt coram domino in regione viuētium. Paradiſus dr̄ gͦ locus refrigerij ꝓpter ardorem ignis pur zatorij per quem anime tranſiunt. Iuxta illd̓ psͣ. Tranſiuimus per ignem et aquam. ⁊cͣ. Locus lu cis ꝯtra tenebras inferni De quibus math. xxiij. ittite eum in tenebras exteriores. Locus pa cis ꝓpter mentis tranquilitatem. que ibi ē ꝯtra vernem ꝯſcientie eoꝝ qui ſalui non erunt. Vn̄ yſaias. vernis eorum non morietur. nec ignis eoꝝ extinguetur Obis qͦꝫ. ⁊cͣ. xi. pars. Hec autem oratio protenditur. vſqꝫ Per omnia ſecula ſe tuloꝝ. Et hec verba proferendo ſac̓ dos paululum expreſſa voce percuſſo pectore ſilentium interrumpit. repn̄tans contri cionem et confeſſionem latronis. in illo paſſio nis dominice articulo increpantis alterumai. d. Nos digna factis recipimus. hic autem nihil ma li geſſit. Et dicebat ad hieſum. luc. xxiij. Homīe memento mei dum veneris in regnum tuum ꝓpt̓ quod dixit illi hieſus. Amendico tibi hodie me cum eris in paradiſo. Rurſus per exaltacionem vocis. et percuſſionem pectoris exprimitur illd̓ quod centurio et qui cum illo erant. viſis illis q̄ fiebant timuerunt valde dicentes. Iere filiꝰ dei erat iſte. et omnis turba que ſimul aderant ad ſpectaculum illud percucient es pectora ſua re uertebantur. Note vero eius et mulieres q̄ xp̄m ſecute fuerant a galilea ſtabant a longe hoc vi dentes quos ſignificant miniſtri. ſcꝫ dyaconus et ſubdyaconus retroſtantes. qui ad hanc vocē erecti in os ſacerdotis vel ep̄i intuent̉ Premiſſa autem pectoris vnica tunſio. ſignat quod ſcd̓m apoſtolum ad romanos. vij. criſtus ſemel ꝓ pec catis noſtris mortuus eſt. Et fit cum tribus di gitis. ſcꝫ ſine pollice et indice. vt trinitas ī vni tate notetur. Pectoris qͦꝫ tunſio. qn̄ꝫ penitenci am deſignat. prout ſub ti. de confeſſione dictū eſt peccatoribus. Hec ideo dicit. qꝛ ſi dixerimꝰ ꝙ peccatum nonhabemus noſmētip̄os ſeducimꝰ et veritas in nobis non eſt. Licet em̄ omni tꝑe debeamus ex corde nos recognoſcere peccato resprecipue cum pro remiſſione peccatorum ſa croſanctū miſterium celebramus d̓ multitudine miſerationum tuarum ſperantibus. Iuxta quod inquit psͣ. ẜm multitudineꝫ miſerationum tuaꝝ dele iniquitatem meam. Et nota ꝙ vna tm̄ eſt dei miſericordia. non aliud quidem ꝙͣ ip̄e eſt mi ſericors. ſꝫ multi ſunt eius effectus qui miſerati ones dicuntur. Vnde Reminiſce̓ miſerationum tuarum domine. et miſericordiarum tuarum. q̄ a ſeculo ſunt. Partem aliquā et ſocietatem do nare digneris. ISed cum ip̄e deus ſit omnia in omnibus ſalus et premium. et gloria ſinguloꝝ Iuxta illud. Salus populi ego ſum. Quid eſt ꝙ dicitur partem aliquam et ſocietatem ⁊cͣ. tanꝙͣ non omnes ſint eundem denarium accepturi. Sa ne licꝫ vnum et idem ſit premium ſinguloꝝ. viꝫ ip̄e deus. in cuius ꝯgnitione ſalus eterna con ſiſtit. ẜm illud quod ip̄e dicit in euangelio Hec eſt vita eterna vt cognoſcant te verum deum. et hunc quem miſiſti hieſumxp̄m. tn̄ ẜm drn̄am meritorum. alij plus. alij minus diuina viſione fruuntur. Nam et ſtella differt a ſtella in clari tate. ꝓpter quod ip̄e dominus ait. In domo pa tris mei multe manſiones ſunt. Sicut vnus ē ſol cuius linmine participant vniuerſi. alij plus. alij minus ẜm differentiam intuencium Cum iohāne Stēphano. mathia. barnaba In hac ſecunda cō memoratione ſanctorum. magna ex parte ſupplē tur. qui de primitiuis ſanctis deeſſe videbantur in prima. Sed quare iohannes repetitur ⁊ ſte phano ſociatus iohanni premittitur. mathie ac barnabe apoſtolis. Super hoc dici poteſt ꝙ io hannes in prima commemoratione diſponitur. et cum ceteris numeratur ꝓpter dignitatē apo ſtolatus. In hac autem commemoratione repeti tur et cum ſtephano ſociatur. ꝓpter priuilegiū celibatus Virgines em̄ ſunt et ſecuntur agnum quocunqꝫ ierit. preterea ceteris premittitur. Virginitas em̄ iohannis inde maxime ꝯmendat̉ quia xp̄us in cruce matrem virginem diſcipulo virgini ꝯmendauit. et ex illa hora accepit eam diſcipulus in ſuam. Stēphani vero virginitas ex eo maxime comprobatur. quia ip̄e deputatꝰ eſt ab apoſtolis ad miniſterium viduarum. et ī eo ꝙ feminis eſt prepoſitus teſtimoniū meruit ſinceriſſime caſtitatis. Poſſet autem non euan geliſta ſꝫ baptiſta iohannes intelligi niſi pre mitteretur. Cum tuis ſanctis apoſtolis ac mar tiribus vnde conijcitur ꝙ apoſtoli tm̄ ac marti res ſubnotantur. quamuis ⁊ iohannes baptiſta

in rxito poſſit inter martires numerari Enumat erego ſacerdos ſanctos. quoꝝ ſocietatem petit. o uia et ſacerdos legalis nomina filioꝝ iſrahel cabebat ſcripta. vt ſupra dictum eſt. Et aduer re. ꝙ hic octo vixi. et ſeptem mulieres compu tantur. quia per hoc ſacrifitium ſeptē criſmata gratiarum. et octo beatitudines iunguntur in nobis. Sequitur non eſtimator meriti. quia non ẜm exigentiam meritorum retribuis. ſed minus puniendo vel magis remunerando ꝙͣ quiſqꝫ me ruit. Vnde. non ẜm peccata noſtra fecit nobis. neqꝫ ẜm iniquitates noſtras retribuit nobis Et alibi menſuram bonam et confertam et coagita tam et ſupereffluentem reddent in ſinum vr̄m. Per xp̄m dominum noſtrum. Hic non rn̄detur amen. Tum quia angeli qui ſꝑ aſſiſtunt rn̄dent prout in fine tercie particule dictum eſt. Tum quia hec tacite dicuntur nec reſpondentes au dire poſſunt. Tum quia verba ſequentia. ꝑ que omnia f. ⁊cͣ. iſtis coniunguntur et ab eis depen dent. ita ꝙ nihil interponi poteſt. Hoc autem loco benedicunt̉ vue. prout dicetur in. vij. ꝑte ſub quinta feria cene domini. vbi agitur de diur noofficio in canone apoſtolorum in burcardo li. .v. c. offerri ita legitur. Offerri non lꝫ ad altare ſcꝫ ad bn̄dicendū preter nouas ſpicas et vuas. et oleum et luminaria et fabas et thimiania. ad incenſum tempore quo ſancta oblatio celebrat̉ Sequitur. per quem hec omnia. ⁊cͣ. Ideo dicit omnia. quia per filium omnia creata ſunt Vnde Iohannis.i. Omnia per ipſum facta ſunt. et ſine ip̄o factum eſt nihil. Et vidit deus cuncta que fecerat et erant valde bona. Creas igitur con dendo naturam. Sanctificas ꝯſecrando materi am Viuificas tranſſubſtanciando creaturā. Be nedicis acumulando gratiam Qd̓ autem dicitur hec omīa. eſt ſimplex pronominis demonſtracō ſicut tempus verbi confuſum. Nam preſens cō fuſum p̄ſentis non tenet vſum et eſt ſenſus. Hec omīa ſcꝫ panem vinum et aquam ſemper bona creas ſecundum cauſas canonicas pͥmordiales et ſanctificas ſecundum cauſas ſacramentales. Viuificas vt tranſeant in carnem et ſanguinem Et bn̄dicis vt ꝯſeruant vnitatem et caritatem. ¶ Rurſus in eo ꝙ dicit. ſanctificas. notatur ꝙ quodcunqꝫ ſanctificatur per gratiam xp̄i ſancti ficatur. De plenitudine em̄ eius omnes accepi mus. Vnde ioh. xvi. Pater ſanctifica eos in veri tate. id eſt in filio In eo ꝙ dicit viuificas notat̉ ꝙ quicquid viuificatur per filium viuificatur. Iohā. xi. Ego ſum via veritas et vitā. In eo ꝙ dicit benedicis. inſinuat̉ ꝙ benedictio celeſtis datur nobis per fructum virginis benedictum. Vel creas vt ſint. ſanctificas tibi deputando. viuificas animando. benedicis vt vtilia ſint. p̄ ſtas vt proſint. Fiunt autem tres cruces ſuper dictis verbis. ſanc. vi. be. in quibus eccleſia pri mitiua repreſentatur. que fideꝫ trinitatis ſuſce pit. De hoc tamen aliter iam dicetur. Siqͥdem ſacerdos dicturus. et preſtas nobis. vel dyaco nus remouet corporale deſuper calice ad notan dum ꝙ quando xp̄us emiſit ſpm̄. velum templi ſciſſum eſt a ſummo vſqꝫ deorſum. et aperta ſūt nobis que prius obſcura erant in lege et clauſa ſicut dicitur in euangelio de quibuſdam Et erat abſconditum verbum iſtud ab eis. vbi em̄ ſump to aceto. conſumatum eſt. reuelatum eſt. Et ca lice diſcooperto accipiens hoſtiam dicit et pre ſta nobis. Dubi tari autem vidimus. quare calix et non hoſtia cooperitur Ad quod quadruplex poteſt ratio aſſignari. Primo ꝓpter periculum quia ſanguis facilius poſſet recipere immundi tiam ꝙͣ hoſtia. Secundo quia in calice et ſang uine. magis ſignificatur paſſio xp̄i ꝙͣ in hoſtia. Vnde illud. Pater ſi fieri poteſt. tranſeat a me calix iſte. et in canone in forma ſanguinis poni tur actus effuſionis ibi. Qui pro vobis effunde tur ibi⁊cͣ. quia ergo in calice et in ſanguine ma gis ſignificatur xp̄us mortuus. ꝙͣ in corpore. Ideo ſicut et mortuus pannis et lapidibus oꝑi tur. ita et calix panno et ſanguis calice et cor porali cooperitur Tercio ſanguis in calce coop to repreſentat corpus xp̄i in ſepulcro. clauſo. et ſignat. Hoſtia vero corpus xp̄i extra ſepul crum. Quarto ſanguis calice cooperto repn̄tat xp̄i corpus in ſyndone inuolutum. hoſtia ꝟo nō inuolutum. Sequitur per ipſum ⁊cͣ. Si abſqꝫ ali cuius verbi vel temporis interpoſitione. ꝯiun gas p̄miſſa verba Per xp̄m dominum noſtrum per quem hec omnia. ⁊cͣ et facis punctum ibi. ⁊ preſtas nobis. plana eſt lr̄a. Sic gͦ. per ipſum. id eſt tanꝙͣ per mediatorem. cum ip̄o tanꝙͣ cū coequali qꝛ ip̄e eſt coequalis patri. in ip̄o tanꝙͣ in conſubſtancionali vel in ip̄o..i. in membris eꝰ In patre quippe notatur autoritas ꝓpter prin cipium. in filio equalitas. ꝓpter medium. in ſpū ſcꝫ communitas ꝓpter conſortium ISane ſexta feriā crucifixus eſt xp̄s hora tercia linguis iude orum quod narrat marcus. hora ſexta manibus gentilium. quod narrat iohannes. Circa horaꝫ autem nonam inclinato capite tradidit ſpm̄ Ad recolendam igitur crucifixionem hora tercia fac tam linguis iudeorum clamantium ter crucifige cru. eū. ⁊ rurſus Tolle tolle crucifige eum. ſac̓ dos facit tres cruces ſuper oblatam et calicem. Sum dicit. ſanctificas. viuificas. benedicis. Ad recolendam vero crucifixionem que poſt inter uallum trium horarum facta eſt manibus genti lium cum milites crucifixerunt hieſum. ſacerdos iterum facit tres cruces cum hoſtia ſuꝑ calicem ſuper premiſſis tribus verbis. ſcꝫ per ipſum. et cum ip̄o. et in ip̄o. Poſtmodum autem ad deſig nandam diuiſionem carnis et anime domini mō rientis. facit duas cruces cum ip̄a oblata in ore calicis dum dicit. Eſt tibi deo patri omnipotēti in vnitate ſpūſſancti. Cum em̄ in xp̄o tres ſint vnite ſubſtancie. videlꝫ. diuinitas. corpus ⁊ aīa due tm̄ ſcꝫ corpus et anima fuerunt in mortē di uiſe. Nam diuinitas a naturā eſt diuiſa et ſeꝑata Et ꝓpterea non tribus crucibus ſꝫ duabus mors

domini deſignatur. Ceterum ſacerdos faciendo cruces manus ſuper menſam altaris extendit qꝛ et xp̄s ſuper araꝫ crucis manus exꝑandit. iuxta illud ꝓpheticum. Expandi manus meas ad popu lum non credentem mihi. Secundo etiam premi ſſe tres cruces cum corpore ſuper nūdum calicē facte. ſignificant tres cruciatus. quos xp̄us in nuda cruce ſuſtinuit. videlꝫ paſſionem. ꝓpaſſio nem et compaſſionem. Paſſionem in corpore ꝓ paſſionem in mente. compaſſionem in corde. De paſſione corporis ait dominus per prophetam O vos omnes qui tranſitis per viam. attendite et vidēte ſi eſt dolor ſicut dolor meus. Foderūt em̄ manus meas et p. in. d. o. o. m. De ꝓpaſſione mentis dn̄s inquit apoſtolis. Triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad mortem. cepit em̄ hieſus tedere et pauere. cepit contriſtari et meſtus eſſe. Ex com paſſione vero cordis pro crucifixioribꝰ orauit ad patrem dicens. Pater ignoſce illis. qꝛ neſci unt quid faciunt. Si em̄ ꝯgnouiſſent nunꝙͣ do minum glorie crucifixiſſent. Et ideo ſacerdos fa cit has cruces cum hoſtia ſuper calicem. qꝛ xp̄s ſuſtinuit hmōi cruciatus in corpore ſuper pati bulum. Per calicem em̄ paſſio deſignatur vt iā dictum eſt Terciomodo tres cruces cum hoſtia ſuper calicem facte. ſignificant fidem centurio nis dicentis. Mathei. xxvij. Vere filius dei erat iſte. et ita ꝯgnouit eum vnum eſſe in trinitate. ſcꝫ xp̄m deum et hominem. Due vero que fiunt in ara ſeu latere calicis. deſignant duo ſacͣmen ta que de latere xp̄i profluxerunt. videlꝫ aqua regn̓ationis. et ſanguis redemptionis. Iuxta teſtimonium iohannis dicentis. Ynus militum lancea latus eius apperuit. et ꝯtinuo exiuit ſāg uis et aqua Et ideo immediatē pꝰ has duas cru ces latus calicis in quibuſdam ecc̄ijs cum hoſtia tangitur. per quod percuſſio lateris xp̄i cum lā cea militis deſignatur. ¶ Quarto tres premiſſe cruces in quibuſdam ecc̄ijs ita fiunt ⁊ bene. Nā prima q̄ fit ſuꝑ perip̄m fit ſupra os calicis exte rius. ſignans ꝙ deus eſt extra omnia non exclu ſus. Secunda que fit ſuper. cum ip̄o. fit parum inferius ſub prima videlꝫ a labio calicis in labiū ſignificans ꝙ deus eſt ſuper omnia non eleuatꝰ Tercia que fit ſuper in ip̄o. fit inter os calicis. circa medium concauitatis eius. ſignificans ꝙ eſt intra omnia non incluſus. Quarta que fit ſu per. deo patri. fit a mediooris calicis recto dya metro contra faciem ſacerdotis. ſignificans ꝙ omnia que in miniſterio miſſe occulte aguntur in fine nobis ante oculos ponentur Quinta que fit ſuꝑin vnitate ſpūſſancti. fit a late̓ calicis int̓ ipſum calicem et ſacerdotem. viꝫ deſcendendo a ſummitate calicis contra pedem. ſignificans ꝙ deus eſt ſubter omnia non compreſſus ſeu ꝓ ſtratus. Quidam tn̄ de his duabus vltimis non faciunt niſi vltimam Quinto dicte tres cruces ſignificāt tres cruciatus quos xp̄s ſuſtinuit tri bus tꝑibus viꝫ ante mortem. alapas. flagella. ſputa et hmōi. in mortē. crucifixionē. et pꝰ mor tem lateris perforationem. prima ſignificat pͥ mum. ſecunda ſecundum. tercia tercium. quarta vero ſignificat ſe parationem anime a corpore xp̄i. quinta deſcenum in limibum vel cruciatum in pedibus; ¶ Sexto quinqꝫ ordines ſignorum que fiunt ante ſextum ſcꝫ ante tactum calicis cū hoſtia qn̄ꝫ viꝫ de duabus vltimis non fit niſi vna ſignificant quinqꝫ mundi etates que fuerunt an̄ xp̄i natiuitatem. ſextum vero viꝫ ip̄e tactus ſig nificat ſextum tempus ſcꝫ a xp̄i natiuitate vſqꝫ ad finem mundi. ip̄e em̄ vnicus tactus ſignifi cat dominum ſemel aſcendiſſe crucem. vt finem haberet. ip̄a autem res eſt cruciatus qui ꝑ dic tas quinqꝫ etates omnibus fiebat hominibus Notandum igitur eſt ꝙ ſacrifitium ſeptem vici bus ſignatur in canonē. Prima vice ter vbi dr̄. Hec dona. hec munera. ⁊cͣ. Secunda vice quin quies vbi dicitur. Quam oblationem tu deus ⁊cͣ Tercia vice bis. ſemel vbi dicitur. Qui pridie. ⁊cͣ. ibi. Tibi gr̄as agens. benedixit. ⁊cͣ. et itmͥ vbi dicit̉ Similiqꝫ modo. ⁊cͣ. ibi Item gr̄as agēs Quarta vice quinquies vbi dicitur. Hoſtiam pu ram. Quinta vice bis vbi dicitur. Sacroſanctū filij tui corpus. ⁊cͣ. Sexta vice ter vbi dicitur. Sanctificas. viuificas. ⁊cͣ. Septima vice quin qui es. vbi dicitur. Per ip̄m. ⁊cͣ. prout in ipſis locis dictum eſt ¶ Inter quas ſeptem vices ſacrifitium ſignificatur duabus vicibus bis. et duabus vicibus ter. et duabus vicibus quin quies. Septima vero vicebis et ter. Signatur ergo ſimul omnibus vicibus iunctis. quinquies quinqꝫ que ſunt ſimul quindecim. qui numerus per ſe ductus ſemper in ſeipſum reducitur. ſi du catur in infinitum. ꝙͣtumlibꝫ em̄ multiplicetūr eucariſtie ſacramentum ſemper eſt idem ſacrifi tium. Auguſtinus tamen dicit ꝙ ſi tm̄ ſemel ſig num crucis fieret ſuper panem et vnium ſuffice̓ poſſet. quia ſemel dominus crucifixus eſt. In hͦ etiam ſacramento quinqꝫ ſenſus corporis. ſcꝫ vi ſus. auditus. guſtus odoratus. tactus. exercent̉ ſcꝫ circa colorem. ſaporem. odorem. fractionem et ſumptionem. vt quinqꝫ ſenſus anime ſpūales exuberent. ſcꝫ viſus intelligentie. auditus ob̓ie odoratus diſcretionis. guſtus dilectionis. et ta ctus operis. De quibus reperitur in euangelio Somine quinqꝫ talēta tradidiſti mihi. ecce alia quinqꝫ ſuperlucratus ſum. Sed et binarius et ternarius bene congruit ſacramento. Ginarius ꝓpter carnem et ſanguinem. Ternarius ꝓpter panem vinum et aquam. Item binarius ꝓpter du plicem modū edendi. ſcꝫ ſacramentalem ſub ſpē panis et vini et ſpūalem in fide cordis. Et ter narius ꝓpter tria que ſunt in hͦ ſacramentodiſcre ta. videlicet forma viſibilis panis et vini. veri tas corporis et ſanguinis. et virtus ſpiritualis vnitatis et caritatis. De quibus dictum eſt in ſeptima particula ſuper verbo. Miſterium fidei vt ita ternarius binariū. id eſt fides trinitatis per dilectionem dei et proximi operetur. Fiunt igitur tres cruces que quatuor habent angl̓os

ſuper ſacrifitium. quia xp̄s dum in cruce pepen dit quatuor climata mundi redemit. et ſeptem ordinibus ordinātur ad notandum ſeptiformeꝫ ſpirituſſancti graciam que in hoc miſterio nece ſſaria eſt. Et fere in quolibet ordine ꝑ numerū imparem ſignacula diſponūtur qꝛ corpus criſti vnum manens non ſcinditur omnis honor tanꝙͣ domino. ⁊ gloria tanꝙͣ deo. ¶ Sequit̉ ꝑ omnia ſecula ſeculorum. non ſolum crucis impreſſiove rum eciā vocis expreſſio et pectoris ꝑcuſſio. ꝙ geſta ſūt iuxta crucem inſinuant. ꝓut dictū eſt ſuper verbo. Nobis quoqꝫ quia ergo iheſus cla mans vocē magna tradidit ſpiritū. Ideo ſacer dos d̓dꝰ. Per omīa ſecula ſeculorum exaltat vo cem et eciam aliquantulum calicem eleuat. Vel dicit̉ alte ad incitacōnem ppl̓i vt ſciens finē ca nonis reſpondeat amen. Vel ideo quia centurio clamauit. Vere filius dei erat iſte. Quia vero mulieres lamentabantur flentes dominum. Id eo chorus quaſi lamentando reſpondet amen re p̄ſentans fideles qui dominū contrito corde lu gebant velut quondam abel inuidi fratris furo re occiſum parentes eius lamentabantur. Con ſequenter dyaconus accedit ⁊ exaltatum ꝑumꝑ ſacrificiū ſeu calicem cum corpore de altari taꝫ ipſe ꝙͣ ſacerdos deponit. quia vt legitur ioh̓is xx. Venerūt ioſeph ab aromathia ⁊ nicodemus et impetratum corpus iheſu a pilato deponen tes ſepelierunt Sacerdos gͦ eleuans nicodemū repn̄tat. ip̄a vero eleuatio xp̄i depoſitionem de cruce. depoſitio collocationem in ſepulcro de monſtrat. Et aduerte qꝛ ſacerdos dicens. Pre ceptis ſalutaribus moniti calicem ſimul ethoſti am deponit. A d cuius rei euidentiam notandum eſt ꝙ xp̄i corpus ⁊ ſanguis bis in ſexta feria ele uata et depoſita fuerunt. ſemel in cruce eleuata et de cruce ad terram depoſita. et ſemel de t̓ra cleuata et in ſepulcro collocata. Primum repre ſentatur in prima eleuatione et depoſitione cor poris et ſanguinis xp̄i que fit ſtatim poſt eoꝝ ꝯſecrationem. Alia repn̄tatur in eleuatione et depoſitione que fit in hoc loco Congrue igitur dum hec verba proferuntur fit corporis et ſāg uinis eleuatio et depoſitio. deſignantes eleuati onem corporis xp̄i de terra. et locationem eius in ſepulcro. quia ioſeph qui illud de cruce et de terra leuauit et in ſepulcro locauit. monitus et inſtructus erat preceptis ſalutaribus xp̄i. ſicut fidelis diſcipulus eius. ¶ Vnde de eo legitur in marco. Et ip̄e erat expectans regnum dei. Si militer autem eleuantur corpus et ſanguis iam ꝯſecrata. quia ip̄e ioſeph vt aiunt quidaꝫ ſimul corpꝰ cum ſanguine in ſepulcro locauit. dhuc in ip̄a eleuacōne tenetur hoſtia cum quatuor di gitis. Cum em̄ expectemus ⁊ neceſſe habeamus impetrare quatuor principal̓r per merita paſſi onis xp̄i. ſcꝫ poteſtatem ꝯtra dyabolum. humili tatem ꝯtra mundum. caſtitatem contra corpus ꝓpm̓. et ſubiectionē ad dilectionem quo ad deū et proximum. ideo ad hoc repreſentandum me rito cum quatuor principalibus digitis hoſtia tenetur. Quedā tn̄ eccleſie in tribus primis pe ticionibus dominice orationis tenent caliceꝫ ele uatum. et tunc calicis eleuatio aliud ſignificat prout ibi dicetur In quibuſdam etiam eccleſij dum calix parumper ab altari eleuatur. quidaꝫ puer ſtat vltimus poſt ſubdyaconum hn̄s cappa ex tranſuerſo. ad deſignandum ꝙ caput.i. iudei expectantes meſſiam.i. xp̄m cū iam venerit trāſ uerſum eſt in caudam. Quia vero nycodemus ſe pulto domino aduoluit ſaxum magnum adhoſti um monumenti. ideo dyaconus ſuper os depoſi ti calicis corporale deponit Iyaconus qͦꝫ calicē cum corporali inuoluens repreſentat ioſeph. qͥ corpus dn̄i ſyndone munda inuoluit. Rurſus qꝛ in pace factus eſt locus eius. Syaconus ẜm mo rem quarundam eccleſiarum menſam oſculatur altaris. Et qꝛ factus eſt principatus ſuꝑ hume rum eius oſculatur dextrum armum pontificis. vt in vtroqꝫ ſignificet xp̄m et quieuiſſe pꝰmor tem et viciſſe poſt mortem. Iuxta quod ip̄e pre dixit in psͣ. In pace in idip̄m dormiam et reqͥeſcā Et alibi. O mors ero mors tuā morſus tuus ero inferne. Xp̄us em̄ per mortem triumphauit de morte. Nam qꝛ factus eſt obediens vſqꝫ ad mor tem. mortem auteꝫ crucis. Idcirco deus exaltauit illum. ⁊cͣ. Hocip̄m etiam ſignificat ꝙ xp̄us ſibi crucem ſuper humerum baiulauit Secundo dya conus oſculando dextram ſacerdotis ſignificat ꝙ vult eſſe partīceps laboris vt ſit ſocius et̓ne retributionis Tercio per ī hoc innuitꝙ ioſeph deponens corpus illud fuit oſculatus. In qͥbuſdā eccleſijs ſacerdos hic etiam hoſtiam oſculatur innuens ꝙ et nycōdemus idem fecerit quod io ſeph. vel pocius per domini paſſionem factam eſſe noſtram reconciliationem Poſt oſculum hꝰ dyaconus retrocedit a facie ſacerdotis. repre ſentans mulieres ſepulto domino a monumento recedentes. ¶ De pater noſter Cd̓m eos qui dicunt ꝙ tercia ꝑs miſſe que dr̄ poſtulationes incipit hic. Gre mus preceptis ſalutaribus. ⁊cͣ. et qd̓ durat vſqꝫ ad collectas. Hec pirs ꝯtinet quīqꝫ clauſulas. prima eſt ip̄a prefatio. ſcꝫ oremus p̄ ceptis quod addidit beatus gregorius Secūdā eſt pater noſter. Tercia. Libera nos queſumus domine. Quarta. pax domini. Quinta. fiat com mixtio ¶ Quia gͦ hieſus voce magna clamabat. Pater in manus tuas commendo ſpiritum meū ſacerdos et non totus populus. prout greci fa ciunt. eleuata voce pronunciat Oremꝰ p̄ceptis ⁊cͣ. Non em̄ dicitur ſub ſilencio. ſꝫ palam. quia eſt de euangelio. ad notandum ꝙ rex celorum ī noua lege palam loquebatur. et ſine velamine predicauit. Ad hoc ideo hec dominica oratio ⁊ etiam. Credo in vnum deum alta voce dicuntur vt omnes illa dicant et addiſcant Alia etiaꝫ rō poſita eſt ſub tul̓o de predicatione. Sed tercia

clauſula. ſcꝫ libera nos. ⁊cͣ. ſub ſilentio dicitur ī ſignum ꝙ xp̄us interdum a predicatione ſiluit. aliter tn̄ ibi dicetur. Sed et proferens. pater noſter. etcͣ. jtem ſicut prius extendit. ac ſurſum eleuat manus Primo em̄ dicens. preceptis ſalu taribus. Actus ioſeph. de quibus in precedēti columna dictum eſt. quos preceptis ſalutaribꝰ monitos et diuina inſtitucione informatos ge ſſit repn̄tauit. quia igitur doctrina. audiendo. meditando et inquiete diſcenda eſt. ideo verba iſta depoſitis ſuper altare manibus protulit d. ante pater. etcͣ. xp̄m populum orare docentem repn̄tat. Ideoqꝫ moyſi orantis exemplo manus extendit. et ſurſum eleuat. vt feruorem cordis. et rectam ad deum intencionem on̄dat. Rurſus dicendo. preceptis ſalutaribus. etcͣ. calicem ſil̓ et hoſtiam deponit. vt premiſſum eſt. Sane le galis pontifex regreſſus ad populum lauabat veſtes. immundus tn̄ erat vſqꝫ ad veſperam. ſic̄ in prohemio hꝰ partis dictum eſt. Sic et xp̄us qui intrauit ad ſanctaſanctorum redit in eccīaꝫ ſanctos mundificat. et tn̄ vſqꝫ ad finem mundi ꝯpaciendo et auxiliando et lauat veſtes ſuas.i. membris eius alique macule adherent. Sac̓dos etiam redit ad populum. quia dum rurſus alta voce multiplicat preces foras exire videtur Et precibus velud aquis. veſtimenta ſua id eſt po pulum lauat et mundat. et tn̄ immundus iudica tur. quia vſqꝫ ad mortem erit in omni homine ꝙ lauetur. Oraturus ergo et oſtenſurus ſe caꝫ ſuam agere coram deo. et que quotidie pete̓ de beamus. monet populum orare dicens. Pater noſter. ⁊cͣ. que oratio habetur math̓. vi. c. Fidu cialiter em̄ orare poſſumus vt filij patrem qͦs ip̄e dn̄s ad ſic orandum informauit. et ip̄e vice vniuerſalis eccleſie. quam repn̄tat. orat. Ne tn̄ ſua autoritate et quaſi preſumptiue pete̓ vide atur premittit quaſi loco prefationis p̄ceptis ſalutaribus. ⁊cͣ Dicit autem preceptis et/ diuīa inſtitucione. quia dominus et hanc orationem inſtituit. et apoſtolos ſic orare precepit. Et ex tunc maxime proſtrati orare debemus vſqꝫ in finem dominice orationis. ſaltem in profeſtis diebus. In feſtiuis vero ſtantes. Tres autem articuli ſequentes. ſcꝫ preceptis ſalutaribus pr̄ noſter. ⁊ libera nos ſignificant tres dies dn̄ice ſepulture. ideoqꝫ et his duintaxat vtimur in pa raſceue. In quibuſdam ecc̄ijs dum ſacerdos dicit. Pater noſter a dyacono. et dum prelatus dat benedictionem ſolennem poſt pater noſter ma nus eius a dyacono et ſacerdote ſuſtentantur. ī quo repn̄tatur. ꝙ Hur et aaron ſuſtentabant manus moyſi orantis. De quo ſub ti de oratione dictum eſt. ¶ ¶ Beatus gregorius. domini cam orationem poſt canonem ſuper hoſtiaꝫ cen ſuit recitari. aſſerens in regeſto in congruū eſſe vt ſuꝑ eucariſtiam dice̓t̉ oro quam ſcolaſticꝰ cō poſuerat et illa omitteret̉. quam dominus ip̄e dictauerat et apl̓i dice̓ conſueuerant. Et cantat̉ apud grecos a toto populo. ſꝫ apud nos a ſolo ſacerdote. Illud autem notandum eſt ꝙ hec or̄o ceteras orationes ꝓpter quatuor antecellit. ſcꝫ autoritate doctoris. breuitate ſermonis. ſuffici entia peticionum. et fecunditate miſteriorum. Autoritate doctoris. quia fuit ipſius ſaluatoris apoſtolos orare docentis ore prolata. et inde dicitur oratio dominica Breuitate ſermonis qꝛ facile diſcitur et profertur Muxta illud. Cum oratis nolite multum loqui. ⁊cͣ. Sufficientia pe ticionum quoniam vtriuſqꝫ vite neceſſaria con tinēt. Fecunditate miſteriorum. quia immenſa contiriet ſacramenta. ¶ Verum lꝫ ſciat dominus quid velimus vult tn̄ nos orare vocaliter ꝓpter multa Primo pro excitanda deuotione. qꝛ quod facit flatijs carboni hoc facit pronunciatio de uotioni. Vnde ad ip̄m ore meo clamaui et exal taui ſub lingua mea Scd̓o pro aliorum inſtruc tione vt cortina cortinam trahat. et qui audit dicat veni. Vnde luceat lux veſtra coram homi nibus. Tercio pro lingue obſequio. vt qd̓ ling ua peccamus lingua ſatiſfaciamus. Vnde. ſicut exhibuiſtis membra veſtra ẜuire iniquitati ad iniquitatem. ita exhibete ea ẜuire iuſticie ī ſanc tificationem. Quarto pro rei petende comme moratione quia facilius obtinetur quod inſtan cius poſtulatur. Vnde petite et accipietis. pul ſate et aperietur vobis. Quinto pro impetrate rei cuſtodia quia quod ſepius requiritur dilige tius cuſtoditur. Vnde tene quod habes ne alius accipiat coronam tuam. Sane in hac oratione oratur pro bonis adipiſcendis. et pro malis vi tandis Peo bonis tꝑalibus ſpūalibus ⁊ et̓nis. Pro malis preteritis pn̄tibus et futuris De bo nis eternis dicitur Adueniat regnum tuum. De bonis ſpūalibus. Fiat voluntas tua ſicut in celo et in terraDe tꝑalibus. Panem noſtrum quot tidianum da nobis hodie. Eterna petuntur in p̄ mium. ſpūalia in meritum. tꝑalia in ſuſtentacu lum. De malis preteritis. Simitte nobis debita noſtra. ⁊cͣ. De pn̄tibus. Sed libera nos a malo. De futuris. Et ne nos inducas etcͣ. Pret̓ita ſunt dolenda. pn̄tia ſunt vincenda. futura ſunt p̄ca uenda. ¶ Septem ſunt orationis dominice peti ciones preter captacionem beniuolencie q̄ ſigni ficant ſeptem verba in xp̄i cruce. Primum fuit. Pater ignoſce illis. Secundum. Ecce mulier fi lius tuus. Tercium. Ecce mater tua. Quartum. Hodie mecum eris in paradiſo. Quintum. Eloy eloy. Sextum. pater in manus tuas Septimum Conſumatum eſt. Vel ſignificant ſeptem ꝟba. que tm̄ beata virgo legitur de xp̄o dixiſſe. Pri mum fuit diſcretionis. Quomodo fiet iſtud. Se cundum humilitatis Ecce ancilla domini Terciū ſalutacionis. Ecce vt facta eſt vox ſalutacionis in auribus meis. Quartum graciarum actionis. Magnificat anima mea dominum. Quintum cō paſſionis. fili vinum non hn̄t. Sextum inſtruc tionis. Quodcunqꝫ dixerit vobis facite. Septi mum amoris. Fili quid feciſti nobis ſic. Prima autem peticio eſt. Sanctificetur nomen tuum.

Secunda. Adueniat regnum tuum Tercia. fiat voluntas tua. Quarta. panem noſtrum quotti. Quinta. Et dimitte nobis debita noſtra Sexta Et ne nos inducas in tentacionem. Septima. li bera nos a malo. Et hec ſeptem peticiones. ẜm apoſtolum ſepteꝫ poſtulationes dicunt̉ Quaꝝ prime tres ſpectant ad vitam eternam. ſiue ad patriam. Et ideo ſacerdos in quibuſdā locis ele uato calice dicit eas et prefationem. Preceptis ſalutaribus. ⁊cͣ. dicens vero. ſicut in celo. parū magis eleuat illum et dicens. et in terra. illum deponit. Tres vltime ad preſentem vitam ſiue ad viaꝫ pertinent. et ideo depoſito calice dicit eas. Aedia vero ſcꝫ panem noſtrum. ⁊cͣ ꝑtinet ad vtrumqꝫ. Porro tres prime ſuccedunt ordīe tp̄is. ſꝫ precedunt ordine dignitatis. Tres vlti time ſuccedunt ordine dignitatis. ſꝫ precedunt ordine tp̄is. Duplex igitur ordo eſt in domīca oratione notandus. vnus in aſcendendo qui con uenit cum virtutibus. alter in deſcendendo qui concordat cum donis. Hona nanqꝫ de ſummis ad yma deſcendunt. Vnde requieſcet ſuper eū ſp̄s ſapientie et intellectus. ⁊cͣ. Virtutes vero de ymis ad ſumma ꝯſcendunt Vnde. Beati pauꝑes ſpū. qm̄ ipſoꝝ eſt regnum celoꝝ. Beati mites ⁊cͣ. Nempe dn̄s in oratione ip̄a ſecutus eſt ordi nem dignitatis. qui eſt artificialis. vt de maio ribus ad minora deſcenderet. Sed doctores in illius expoſitione ſecuntur ordinem tꝑis qui eſt naturalis vt de minoribus ad maiora. id eſt de tꝑalibus ad eterna conſcendant. quem modum ſeruamus exponendo. Et fit hic adaptacio ſep tem peticōnum. ſeptem virtutū. ſeptē donoꝝ ſpirituſſancti. ⁊ ſeptem beatitudinum. cōtͣ ſep tem vicia capitalia ſeptem virtutibus oppoſita Nam dona peticionibus. virtutis donis. et bea titudines virtutibus obtinentur. Septeꝫ dona ſunt hec. ſapientia. intellectus. conſilium. forti tudo. ſcientia. pietas et timor. De quibus dicit ꝓpheta. Requieſcet ſuper eum ſpūs ſapientie et intellectus. ſpūs conſilij ⁊ fortitudinis. ſpūs ſcientie et pietatis. et replebit eum ſpūs timo ris dn̄i. Septem vero virtutes ſunt hee. pauꝑ tas ſpūs. manſuetudo luctus. eſuries iuſticie mi ſericordia. munditia cordis et pax. Sept em qͦꝫ beatitudinēs ſunt iſte. regnum celorum. poſſe ſſio terre. ꝯſolatio. ſaturitas. miſericordie ꝯſe cutio. viſio dei. filiatio dei. De quibus ꝯiunctim dominus ait. De prima beati pauperes ſpū qm̄ ip̄oꝝ eſt regnum celoꝝ. De ſecunda. bt̄i mites qm̄ ip̄i poſſidebunt terram. De tercia. beati qui lugent. qm̄ ip̄i ꝯſolabuntur. De quarta. beati qͥ eſuriunt et ſitiunt iuſticiam qm̄ ip̄i ſaturabunt̉. De quinta. beati miſericordes. qm̄ ip̄i mīam con ſequentur. De ſexta. beati mundo corde qm̄ ip̄i deum videbunt. de ſeptima. beati pacifici. qn̄ filij dei vocabuntur. Septem vero vicia capita lia ſunt. Inanis gloria ſiue ſuperbia. ira. inuidia. accidia. auaritia. gula. et luxuria. que ſignifica ta fuerunt in ſeptem populis. qͥ terram iſrahel promiſſam tenebant viꝫ. Etheus. Gergeſeus. morreus. Chananeus. Fereſeus. Eneus et Le biſeus. Homo igitur eſt egrotus. deus medicus vicia ſunt languores. peticiones ſunt planctus. dona ſunt antidota. virtutes ſunt ſanitates. be atitudines ſunt felicitates ⁊ gaudia. Hec ſeptē vitiā per ſeptem peticiones huius fugantur ora tionis. prout inferius oſtendetur Ad orationis gͦ ipſius expoſitionem veniamus. Et nota ꝙ in quibuſdam ecc̄ijs dum hec ſeptem peticiones di cuntur. dyaconus ſtat inclinatus. ꝯmunionem expectans. in quo ſignificat apoſtolos. qui pꝰ mortem domini per ſeptem ebdomadas. confir mationem ſpūs expectauerunt. Subdyaconus vero quieſcit. quia mulieres in ſabbato que eſt dies ſeptima ſiluerunt Ater noſter. ⁊cͣ. Ordinem tꝑis vt pre miſſum eſt in hꝰ orationis expoſitione ſeruantes. a fine eius initium ſumamꝰ verſus principium ordine retrogrādo ꝓceden do. Siquidem homo multis malis circundatus. primo petit liberari a malo. Quia vero ſine tem tacione non eſt vita hominis ſuper terram. ideo liberatus a malo petit vt in tenitacionem non in ducatur. Et quia dum in hac vita conſiſtit ſemꝑ eſt in quocunqꝫ peccato. Nam ſi dixerimus. quia peccatum non habemus veritas in nobis non ē ideo petit vt debita.i. peccata ſibi dimittantur Cum autem fuerit liberatus a malo cum vicerit tentaciones. cum debita fuerint ei dimiſſa. qꝛ qͥ per ſe ſtare non pt̄ neceſſarius eſt ei ſpūs forti tudinis ne premium expectando deficiat. ideoqꝫ petit vt panis qͦtidianus ſibi donet̉. Seinde cū fuerit liberatus a malis. et roboratus in bonis petit vt fiat voluntas dei ſicut in celo et in t̓ra Et qm̄ premiſſa in hac vita. perfecte fieri non poſſent. mox petit vt regnum adueniat. in quo nomen patris ſanctificetur in celis. vt nunꝙͣ de cetero poſſit a ſanctificationis gratia ſeparari ¶ Poſtꝙͣ peticionum ꝯtinuationem p̄miſimus. mox ad eorum expoſitionem veniamus. Preno tandum tn̄ eſt ꝙ illud quod in oratione premit titur viꝫ Pater noſter qui es in celis. captacio beniuolentie eſt vt iam dicetur. Nempe pr̄ gre ce dr̄ latine genitor Et dr̄ deus pater a patͣndo ſiue perficiendo quia per eum omnia facta ſunt D eus autem et gn̓aliter et ſpētial̓r ⁊ ſingularit̓ dr̄ pater. Gn̄aliter omnium per creationē Spe cialiter iuſtorum per adoptionem. Singularit̓ xp̄i per gn̓ationem. Per creationem vt ibi. flec to genua mea ad te deum patrem omnipotentē a quo omnis paternitas in celo et in terra noīa tur. Per adoptionem vt ibi. ſi vos cum ſitis ma li noſtis bona data dare filijs veſtris. ꝙͣtomagīs pater veſter de celo dabit vobis ſpm̄ bonum. petentibus ſe. Per gn̓ationem vt ibi. Nemo nō uit filium niſi pater. et patrem niſi filius. et cui voluerit filius reuelare. Et per hoc ꝙ dicit Pr̄ noſter qui es in celis. dehortatur nos a duobus

viꝫ a ſuperbia. ne dicamus pater mi quaſi repu tantes ꝓpmͥ quod eſt ꝯmune. et ab indignitate ſcꝫ ne reddamur indigni tanto patre qui conſi ſtit in celis Deus em̄ ſolius xp̄i pater eſt per na turam. cui ſoli competit dice̓ pater mi Fidelium autem eſt pater ꝑ gratiam quibus ꝯpetit dice̓. Pater noſter. ille dicit. Pater mi ſi poſſibile eſt tranſfer a me calicem hunc. Iſti dicunt pater nr̄ qui es in celis ſanctificetur nomen tuum. ⁊cͣ. Et ip̄e met dicit. Vado ad patrem meum et ad pa trem veſtrum. Aeum quidaꝫ ꝑ naturam. veſtrū per gratiam. Hortatur etiam nos per hͨ ad duo ſcꝫ ad ſeruandam grātiam adoptionis cum dicit Pater. ⁊ vnionem fraternitatis. cum ait noſter Rurſum per hoc ꝙ dicit. pater. quod eſt nomē pium. notatur bonitas eius et eccleſie deuotio. que ip̄m patrem appellat. per hoc vero ꝙ dicit̉ noſter. oſtenditur dilatacio caritatis. Per hoc ꝙ dicit in celis.i. in ſanctis. quoꝝ ꝯuerſatio a fe ce mundi remota ē dei pietas deſignatur. Quia igitur captacio beniuolentie in hac oratione p̄ mittitur. Sciendum eſt ꝙ beniuolentia captat̉ a tribus. ſcꝫ a perſona ꝯgnitoris. petitoris et af ſeſſoris. Cognitor eſt deus. Petitor eſt homo. aſſeſſor eſt angelus. Aperſona ꝯgnitoris. cum ait pater. petitoris cum ait noſter. aſſeſſoris cū ait qui es in celis. id eſt in angelis vel in ſāctis De quibus habetur. Celi enarrant gloriam dei Vnde ſpēs nobis tribuit̉ vt ſanctos nos factat. Vel in celis. id eſt in ſecreto maieſtatis diuine. per quod datur fiducia obtinendi bonū occultū quod oculus non vidit. nec auris audiuit nec in cor hominis aſcendit. Sat gͦ fiduciaꝫ impetͣndi bonum Vnde non dicitur. dn̄e cui ſeruitur timo re. ſꝫ pater cui ſeruitur amore. q. d. qꝛ pater es vis. quia in celis es. potes g̓. libera nos a malo Et nota ꝙ celum dicitur a celando. qꝛ celat di uina ſecreta. vl̓ a celſitudine quia alcius eſt ter renis rebus. Sed libera nos a malo Triplex aūt ē malū. a quo petimus liberari innatum additū et inflictum. primum contrahitur ſcꝫ originale Secundum ꝯmittitur ſcꝫ actuale. Tercium ſuſti nemus ſcꝫ penale Malum autem vitamus ꝑ ſpm̄ timoris. Nam vt inquit ſcriptura. Timor dn̄i ex pellit peccatum. Porro triplex eſt timor. quo ceſſamus a malo. Seruilis. initialis. et filialis. Timore ſeruili ceſſamus a malo. formidīe pene. Timore filiali ceſſamus a malo. amore iuſticie. Initiali timore ceſſamus a malo. partim formi dine pene. partim amore iuſticie. Seruilis tīor eſt incipientium. Initialis proficientium. Filial̓ perficientium. Dicit gͦ. ſꝫ libera nos a m. qͣſi. d. Da nobis ſpm̄ timoris. et paupertatem ſpūs vt per ſpm̄ timoris vitemus mala. Per pauꝑtateꝫ ſpūs abdicemus bona. quatenus excluſis vicijs ⁊ ꝯtentis terrenis habeamus eterna ſcꝫ regnū celoꝝ. quod lucifer et primi parentes ꝑ inaneꝫ gloriam ſiue ſuperbiam amiſerunt. Per hoc gͦ ꝙ ſe humiliando petit liberari a malo. quod fit per donum timoris fugatur ſuperbia. que oppo nitur timori. et ſic finis orationis concordat cū principio. vbi ab humilitate ꝯtra ſuperbiam in cepit vt premiſſum eſt. ¶ Et ne nos inducas in temptacōꝫ ſcꝫ dyabolica. Nota ꝙ temptat nos deus. temptat homo. temptat dyabolus. Deus temptat vt probet. homo vt ſciat. dyabolꝰ vt fallat. De primo legitur Temptauit deus abra ham. de ſecundo. Tempta nos obſecro diebus decem. De tercio. Cur ſathanas temptauit cor tuum ¶ Porro duobus modis temptamur inte rius per delectacioneꝫ et exterius per ſuggeſti onem. Interior temptacio parum efficit. ext̓ior multum proficit ſi non conſenciatur ſꝫ reſiſtatur Scriptum eſt em̄. Temptacio vos non apprehē dat niſi humana. Aurſus. beatus vir qui ſuffert temptacionem. quia cum probatus fuerit accipi et coronam vite. Cum gͦ circa ꝯſenſum tempta mur ducimur in temptacionem. cum conſentimꝰ in temptacionem inducimur. ſicut piſcis an̄ cap turam in rethe ducitur. Cum autem inducitur capitur et tenetur. tunc impletur quod iacōbꝰ apoſtolus ait. Temptatur autem vnuſquiſqꝫ a concupiſcencia ſua mala abſtractus et illectus. Deinde concupiſcencia cum ꝯceperit. parit pec catum. peccatum vero cum conſumatum fuerit. gn̓at mortem. Verum cum idem apoſtolꝰ dicat quia deus eſt interpretator malorum. Quid eſt quod petimus ne deus nos inducat in tempta cionem. Sed dicendum eſt ꝙ deus quodammo do temptat. et quodammodo nontemptat. tēp tat vt probet. Iuxta illud. Proba me deus ⁊ tēp ta me. non temptat vt fallat. Iuxta illud. Deus neminem temptat. Petimus gͦ. ne nos deus in temptacionem inducat. id eſt ne permittat in duci. quia ſicut dicitur. Non eſt malum in ciuita te quod deus non faciat. id eſt quod fieri non ꝑ mittat. Scriptum eſt em̄. Fidelis deus qui non patitur vos temptari ſupra id quod poteſtis. quaſi dicamus. da nobis ſpiritum pietatis ⁊ mā ſuetudinem ſpūs ſue. vt per ſpiritum pietatis vincamus temptacionem exercendo nos ad pio tatem. et per manſuetudinē ſpūs vincamus irā non reddendo malum pro malo. Vincamus etiā inuidiam que opponitur pietati. vt ita poſſidea mus terram viuentium. quam per ſpm̄ pietatis et per manſuetudinem ſpūs obtinebimus. Nam pietas promiſſionem habet vite que nunc eſt ⁊ future. Et beati mites. qm̄ ip̄i terram poſſide bunt. Vnde psͣ. Manſueti poſſidebant terram. et delectabuntur in multitudine pacis. Dimitte nobis debita noſtra. ⁊cͣ. Debita dicuntur pecca ta. que nos debitores pene conſtituunt Non em̄ hic agitur de debitis penitenciarum ſꝫ offenſa rum Tria autem ſunt debita. que petimus nob̓ dimitt iſcꝫ peccatū in deum patrem et proximū et peccatum in nos. Vnde peccauimus cum pa tribus noſtris iniuſte egimus. iniquitatem feci mus Peccauimus cum patribus noſtris in deum iniuſte egimus in proximum. iniquitatem feci mus in noſipſos. Et quia peccauimus in deum.

id̓o petimꝰ vt ip̄e dimittat n. d. n̄ qꝛ peccauimꝰ in nos. ideo petimus vt dimittat nobis debita noſtra. quia peccauimus in proximum. iSicut et nos dimittimus debitoribus noſtri? Hoc pac to ergo et ea conditione nobis dimittuntur. ſi nos debitoribus dimittamus. alioquin etiam di miſſa reuocantur in debitum. Scd̓m illud euar gelium. Serue nequam omne debitum dimiſi ti bi. quoniam rogaſti me. Nonne ergo oportu et te miſereri conſeruo tuo. ſicut et ego miſertꝰ ſum tui. et iratus dominus eius tradidit eū tor toribus. quoaduſqꝫ redderet vniuerſum debitū ſic et pater meus celeſtis faciet vobis ſi non di miſeritis vnuſquiſqꝫ fratri ſuo de cordibꝰ vr̄is Vt ergo dominus euidenter oſtenderet. ꝙ nul lus eſt tocius orationis fructus. niſi debitoribꝰ dimittamus. in fine eiuſdem euangelij ſubiuxit ad omnia. Si dimiſeritis hominibus peccata eo rum dimittet vobis pater veſter celeſtis pecca ta veſtra. Si autem non dimiſeritis hominibus peccata eorum. nec pater veſter dimittet vob̓ peccata veſtra. His ergo qui debitoribus non dimittunt hec oratio non prodeſſe videt̉ qn̓imo videtur obeſſe. Nam qui ſic petit ſibi dimitti ſicut debitoribus ſuis ip̄e dimittit. profecto ſi non dimittit ip̄e debitoribus. videtur petere. vt ſibi non dimittatur. Sed queritur quid tene tur ille dimitte̓ qͥ nec ſatiſfacere vult. nec veni am poſtulare Sane diſtinguendum eſt inter ꝑ fectum et inperfectum. Is qui viam perfectio nis arripuit. dꝫ etiam non petenti veniam omni mode indulgere. Vnde in canone Inno. legitur falſa eſt penitencia. ſi penitens offenſo non ſa tiſfacit. aut ſi offendenti offenſus non indulgē at. Qui vero nondum perfectionis votū aſſūp ſit. tenetur quidem rationem cordis deponere ſꝫnon tenetur ſatiſfactionem debitam ꝯdonare Vnde in canone fabian ita canitur. Siquis cō triſtatus reconciliari noluerit fratri ſuo ſatiſfa ciente eo qui contriſtauit acerrimis maceretur medijs vſqꝫ dum gratanti animo ſatiſfactionem recipiat. Quamꝙͣ omnes vniuerſaliter teneam̉ diligere mimicos noſtros. benefacere his qui oderunt nos. ⁊ orare pro perſequentibus et ca lumniantibus nos. Quia vero ſunt culpe in qui bus culpa eſt relaxare vindictam. et ſi peccatū in nos teneamur dimittere. peccatum tamen in deum ⁊ peccatum in proximum debemꝰ punire Quiſquis ergo laborans odio vel inuidia gra uatur magis hac oratione ꝙͣ iuuētur. niſi forte iam propoſitum habeat dimittendi. Veruntn̄ non in ſua quiſqꝫ ſꝫ in tocius eccleſie videtur ꝑ ſona orare. Vnde non dicit. Dimitte mihi debi ta mea. ſicut et ego dimitto debitoribus meis. ſꝫ dicit. dimitte nobis debita noſtra. ſicut et nos dimittimus debitoribus noſtris. Quidam eriaꝫ volunt illud ita intelligi. dimitte nobis. ⁊cͣ. d̓ eſt ſic dimitte nobis debita noſtra vt et nos d mittimus debitoribus noſtris. qͣſi. d. Da nobis donum ſcienciam luctum et virtutem. quātenus tam noſtra ꝙͣ aliena peccata cognoſcamus ⁊ de fleamus. vt nobis debita noſtra dimittas. ⁊ ſic conſolationem habebimus aduerſus inuidiam. que facit homineꝫ dolere de alieno bono. et ad uerſus iram que eſt contraria ſcientie. quia ira impedit animum ne poſſit cernere verum. Per ſcientiam em̄ et luctum in preſenti remiſſionem accipimus et in futuro conſolationem habebi mus. Iuxta quod legitur. Adelicto meo mūda in e. quoniam iniquitatem meam ego cognoſco Et beati qui lugent quoniam ip̄i ꝯſolabuntur. Panem noſtrum quotidianum. ⁊cͣ. In euangelio iohannis. Domine ſemper da nobis panem hūc Panis autem grece interpretatur latine omīs Vnde oramus et omnipotens pater omnem vic tum ſpūalem et carnalem omni tempore nobis largire dignetur. Quinqꝫ autem panes ſunt no bis neceſſarij. In via quatuor et quintus in pr̄ia Corporalis ad ſuſtentacionem. Spūalis ad in formationem. Doctrinalis ad eruditionem. Sa cramentalis ad expiationem et eternalis ad fru itionem. De primo legitur. Non in ſolo pane vi uit homo. De ſecundo. Amice accōmoda michi tres panes. De tercio. Venite commedite panē meum. De quarto. Qui panem domini māducat indigne reus erit corporis domini. De quinto Ego ſum panis vite viuus qui de celo deſcendi. Poſtꝙͣ em̄ fuerunt hominum peccata dimiſſa. neceſſarius eſt ei ſpūs fortitudinis vt p̄miſſum eſt. ideo dicit. Panem noſtrum quotidianum..i. nobis quotidie neceſſarium. alioqui quod no ſtrum eſſet nobis dare non poſſet. niſi prius de ſineret eſſe noſtrum. da nobis hodie. q. d. Da nobis ſpm̄ fortitudinis qui multiplici pane ro borat animam. ne deficiamus in pn̄ti eſuriendo iuſticiam. per quam expellentes accidiam et te dium de bono plena iuſticia ſaturabimur in fu turo. ẜm illud. Beati qui eſuriunt et ficiunt iu ſticiam. quoniam ip̄i ſaturabuntur. Matheus dicit. Panem noſtrum ſuper ſubſtancialem. qd̓ duobus modis poteſt intelligi. vel vt vna ſit dictio. da nobis panem noſtrum ſuper ſubſtan tialem. id eſt xp̄m qui eſt ſuperſubſtantialis. id eſt ſuper omnem ſubſtanciam. ſcꝫ creatam. qui panis eſt in altari. Vel vt ſint due dictiones. qͣ ſi da nobis panem noſtrum. id eſt xp̄m qui eſt proprius cibus fidelium. et hoc ſuper paneꝫ. id eſt preter panem ſubſtancialem. id eſt neceſſari um ad ſuſtentacioneꝫ quaſi. d. Da nobis vtrūqꝫ panem ſcꝫ mentis et corporis Lucas dicit. pane nō ſtrum quotidianum. quod tam de corporali. ꝙͣ de ſacramentali pane poteſt intelligi videlꝫ de viatico. Grecus hꝫ epynſion quod interpre tatur ſuperſubſtantialem. Ebreus ꝟo ſegola. quod interpretatur egregium vel peculiarem Ob hoc forte lucas videns matheum dixiſſe ſe gola. quod ſonat peculiarem dixit quotidianū Grecus autem interpres mathei. quia vidit eū dixiſſe ſegola qd̓ ſonat egregiū dixit epinſionē id eſt ſuꝑee ſubſtancialem Fiat voluntas tua.

Hoc rogamus. vt quomodo angeli vel omnes ſancti inculpabiles deo ẜuiunt. ita et nos abſqꝫ graui peccato illi ſeruiamus in terra. Volūtas dei dupliciter intelligitur. ſcꝫ et beneplacitū dei eternum. et ſignum beneplaciti temporalis Beneplacitum dei eternum ſꝑ impletur. Vnde et voluntati eius quis reſiſtēt? Et omnia que cunqꝫ voluit dominus fecit. Signa beneplaciti temporalis ſunt quinqꝫ. preceptio. prohibitio permiſſio. conſilium et operatio. vnde. Magna opera domini exquiſita in omnes voluntates eꝰ Hec non ſꝑ implentur. ſꝫ vt impleantur oratur Vnde dr̄. fiat voluntas tua. id eſt oꝑe ꝯpleat̉. quod precipis. quod conſulis. quod ſuades. qꝛ non ſufficit voluntas niſi aſſit facultas. Sicut ī celo et in terra. id eſt illi qui ſunt in celo volun tatem eius faciunt. ſic et nos in terra faciamus. Vel ſicut in celo et in terra. id eſt ſicut in ange lis ita et in hominibus. vel ſicut in profectis. ita et in conuerſis. vel ſicut in xp̄o ita et in ec cleſia. vel ſicut in mente. ita pariter et ī carne. vt caro non concupiſcat aduerſus ſpm̄. ẜm illd̓ Cor meum et caro mea exultauerunt in deū vi uum. q. d. Da nobis ſpm̄ conſilij vt faciamus vo luntatem tuam maxime miſericordiam que peri mit auaritiam. quatenus miſericordiam conſe quamur. ẜm illud. Beati miſericordes. quonaꝫ miſericordiam conſequentur Sicut em̄ auaritia conſiſtit in acquirendo et retinendo. ita miſeri cordia conſiſtit in dando et dimittendo. Huius peticionis et aliarum duarum impletio inichoa tur in via et conſumatur in patria. vbi nil velle poterimus. niſi quod deum velle ſciemus. tunc diligemus deum ex toto corde. et ex tota mēte. et ex tota anima. Et ex corde id eſt intellectu di ligimus filium toto id eſt ſine errore. Ex mente id eſt memoria diligimus patrem. tota id eſt ſi ne ebliuionē. Ex anima. id eſt voluntate diligi mus ſpm̄ ſanctum. tota id eſt ſine contrarietate patrem pōt enciam. filium ſapientiam. ſpiritum ſanctum bonitatem. Adueniat regnum tuum Hoc rogamus vt ſꝑ xp̄s regnet in nobis et non peccatum vt nos paratos inueniat qn̄ animam a corpore iubebit exire. Regnum autem dei di citur et militans eccleſia. quia regitur. et triū/ phans eccleſia quia regnat. Item regnum dei dicitur a gratia fidei et gloriā ſpei Rurſus reg num dei dicitur et intellectus ſcripture et locꝰ patrie. De regno militantis eccleſie ſcriptum ē Exibunt angeli meſſores et colligent de regno eius omnia ſcandala. De regno triumphantis eccleſie reperitur. Venient et recumbent cum Abrahamyſaac et iacob in regno celorum. De regno fidei dicit ſcriptura. Regnum dei intra vos eſt. De regno ſpei ait dominus. Precipite regnum. qued vobis paratum eſt ab origine mundi. De regno ſcripture legitur. Auferetur a vobis regnum dei. et dabitur genti facienti fructus eius. De regno patris reperitur. Ful gebunt iuſti ſicut ſol in regno patris eoꝝ Sed etiam ip̄e xp̄s dicitur regnum dei. ẜm illud Si ego in digito dei eitio demonia profecto venit in vos regnum dei. Adueniat igitur regnum tuum. id eſt adueniat regnum ad regnum mili tans videlꝫ ad triumphans. Vel regnum tuum adueniat.i. ad videndum te veniat. vt regnū fidei ad regnum tranſeat ſpei. quoniam hec eſt vita eterna. vt cognoſcamus te ſolum. verum deum et quem miſiſti hieſum xp̄m. q. d. Da nob̓ ſpm̄ intellectus. quo mundati corde intelliga mus te in pn̄ti regnare per fidem. vt in futuro videamus te regnantem in nobis per ſpem Tūc cognoſcemus ſicut et cogniti ſumus. videntes nunc quaſi per ſpeculum in enigmnate. ſꝫ tunc facie ad faciem eum videbimus deum deorum in ſyon. Quod eſt contra gulam. De qua ꝓpheta. Vinum inquit et ebrietas aufert cor Per intel lectum em̄ deſinit homo carnaliter viuere. Yr̄ hier̓. Ama ſcientiam ſcripturarum et carnis vi cia non amabi s. ¶ Sanctificetur nomen tuum. Hoc rogamus vt nos ſancti ſimus et iuſti. et rece damus a malo et ſemper faciamus bonum Et noͣ ꝙ nomen patris quātuor modis ſanctificatur ī filijs. duobus in via et duobus in patria In via per efficientiam et perſeuerantiam. In patria per conſumacionem et effectionem. In via nanqꝫ nomen patris ſanctificatur in filijs quando ſāc tificationis effectum operatur in eis Vel quādo ſanctificatio quam acceperunt. in nomine pr̄is. perſeuerat in illis. In patria vero nomen patris ſanctificatur in filijs. qꝛ ſanxitur et ꝯfirmatur ī eis. vt nunꝙͣ poſſint a filiationis gratia ſeꝑari hic eſt quaſi mobile nomen patris in filijs. Naꝫ et iudas qn̄ꝫ fuit filius. qn̄ꝫ non fuit. Pro quā poſſibilitate mouendi dixit apl̓is. Caſtigo cor pus meum et in ſeruitutem redigo. ne forte cū alijs predicauerim ip̄e reprobus effitiar. ibiqꝫ nomen patris ſanctificatur in filijs. qꝛ ibi tales ſunt filij in quibus pater ſanctus apparet. tunc erunt manifeſti qui nunc ſunt occulti. ẜm illud Nos inſenſati vitam illoꝝ eſtimauimus. inſani am et finem illoꝝ ſine honorē. et ecce quō com putati inter filios dei et inter.ſ.ſ. illoꝝ ē dicit gͦ ſanctificetur nomen tuum. q. d. Da nobis ſpm̄ ſapientie. prout d̓r a ſapore id eſt iocunditateꝫ eternam vt guſtemus ꝙ ſuauis eſt dn̄s gn̓ans ī nobis pacem.i. motuum interiorum quieteꝫ vt caro noſtra non ꝯcupiſcat aduerſus ſpm̄. quia non ē pax oſſibus meis a facie peccatoꝝ meoꝝ vt ita ſanctific etur nomen tuum. i. pr̄ in filijs. quatenus in pn̄ti difficile. in futuro nequaꝙͣ a filiationis gratia ſeꝑarentur. Quod eſt manife ſte ꝯtra luxuriam. qua qui laborat non iocunda tur in deo. pacem mentis non hꝫ filius dei non eſt ſꝫ iumento aſſimilatur. qꝛ quaſi iumentum ī ſuo ſtercore ꝯputreſcit. guſtato em̄ ſpū den̄ pit omnis caro. In fine dn̄ice or̄onis ponitur amen quod ad oēs peticiones refertur. Ebreus autem ponit in fine vnum ex his tribus. amen. ſe la. ſalem. que ſonant vere ſꝑ pacem. De amen

dictum eſt ſub ti. d̓ ſalutacōe ad ppl̓m. Licꝫ aūt amen qn̄ꝫ affectum optantis exprimat hic tamē ꝯcluſionis affirmationē oſtendit Vn̄ glo. math̓ vj. amen ſignificat in his omnibus peticōibus indubitanter a dn̄o tribui quod petitur. ſi vlti me ꝯditionis pactum ſeruauerimus. Vn̄ ſubdit ſi dimiſeritis. ⁊cͣ. Et ideo amen hic non a ppl̓o. vel clero. ſꝫ a ſacerdote profertur. Cum em̄ ip̄e ſit mediator inter deum et hominem. qꝛ eius ē vota ppl̓i deo offerre. et ip̄ius voluntateꝫ ppl̓o renunciare. ſicut legitur exod. xix. Magis con gruit illud a ſacerdote proferri. a quo ꝯuenit petita a dn̄o fuiſſe ꝯceſſa affirmari ꝙͣ a populo cui hꝰ renunciatio ip̄o mediante fieri dꝫ. In alijs vero orationibus que in offitio ecīaſtico dicūt̉ Amen pocius exprimit affectum optantis. qͣm ꝯcluſionem affirmantis. ideoqꝫ in illis ꝯgrue ꝓ fertur a ppl̓o. a quo optatur quod illis a ſacer dote orante poſtulatur. Profert tn̄ hic ſac̓dos amen ſub ſilentio. Primo inſignum ꝙ dn̄s vult orātes latere ꝙ a dn̄o exauditi ſint ne pꝰ modū tēpeſcant. Secundo. qꝛ ſi alte proferret amen quo affirmatur orationem dn̄icam exauditā eſſe iudicari poſſet preſumptio et quedam oſtenta cio ſacerdotis ¶ Tercia pars miſſe de ſilentio poſt dominicam orationem Ercia pars miſſe incipit in hac oraˢ tione. Libera nos q̄s dn̄e. ⁊cͣ. Que or̄o d̓r emboliſmus vel ſuper excreſcentia. eo ꝙ nihil in ea petitur quod in precedenti do minica oratione petitum non fuerit. nec tamen ſuperfluit. qm̄ eſt repeticio et expoſitio nouiſſi me peticionis illius. Illa em̄ dicit. Libera nos a malo. iſta dicit. Libera nos q̄s. ⁊cͣ. Et ſubdit. a quibus malis ſcꝫ pn̄tibus. preteritis et futuris Et ſubditur etiam tranſitus ad orationem pro pace. ibi. Intercedente beata. ⁊cͣ. Vel dr̄ ſuꝑex creſcentiā. quia in primitiua eccleſia multo tꝑe dicta non fuit. Et nota ꝙ duplex eſt emboliſmꝰ viꝫ quotidianus et annuꝰ. Quotidianus eſt hec oratio. Cum em̄ amen ſit finis dn̄ice orationis. et illud reſeruatur ſacerdoti a clero dicente Sꝫ libera nos a malo vt premiſſum eſt. ptꝫ ꝙ hec oratio intelligitur emboliſmus non ſolum quo tidianus vni etiam dn̄ic e orationis. Emboliſmꝰ etiam quotidianus ſunt prefationes. vt ꝟe dig num. ⁊cͣ. Et ꝯmunicantes. et hanc igitur oblati onem⁊cͣ ⁊ Te igitur clementiſſime pater Annuꝰ vero emboliſmus eſt ꝯſecratio olei infirmorum De qua dicetur in ſexta parte ſub ti. d̓ cena dn̄i et benedictio vuaꝝ et agni paſcalis et hmōi. ⁊ etiam frugū et fabaꝝ primaꝝ. q̄ ex inſtitucōe euthiciam pape ſuper altare bn̄dicuntur. Em boliſmo finito non ꝯcluditur Per dn̄m. hec em̄ eſt emboliſmoꝝ et prefationum ꝯſuetudo. ſꝫ et ꝯtinuatur oratio pa ꝓpitius pacem ⁊cͣ Da pacē inꝙͣ pectoris vt ſimus a peccato liberi. Da pa cem tꝑis vt ſimus ab oī perturbatione ſecuri. Hocet em̄ infirmis perturbatio. et ecce ꝙͣ aꝑte enodatur. a quibus malis erui deprecemur Hec autem oratio. libera nos. ⁊cͣ. ſub ſilentio dicitur prout dictum eſt ſub ti. de pater noſter. ſuper verbo Oremus preceptis. quod ſilentium ſigni ficat ſabbatum quo corpus dn̄i in ſepulcro quie uit. Tunc em̄ nullus fidem predicauit. Vn̄ luca teſtante Nulieres que parauerant vngenta ſab bato quideꝫ ſiluerunt ẜm mandatum legis. xp̄s tn̄ non ſiluit. ȳmo ip̄e qui ẜm carnem ī ſepulcro quieuit ẜm animaꝫ deſcendit ad inferos. vt for tior ſuperuenieus ſuꝑaret fortem armatum. ad quod ſignificandum eccleſia romana dicit ip̄am orationem alta voce indie paraſceue. Et medi olanenẜ ſꝑ. et tunc momordit infernum duc ens ſuos vinctos de lacu vbi non erat aqua. lib̓ans eos de malis preteritis pn̄tibus et futuris. et dans eis perpetuam pacem in qua ſunt ſꝑ. et a peccato liberi et ab oī perturbationē ſecuri Vn̄ de hoc lacu liberari ſe et totam eccleſiam. orat preſpiter. d. Libera nos ⁊cͣ. Et qꝛ nos indigni ſumus veniā de preteritis ⁊. de pn̄tibus atqꝫ fu turis cautelam promereri. niſi nobis donet̉ or̄o ne beate virgīs. et beatoꝝ petri et pauli atqꝫ andree. et alioꝝ ſanctoꝝ. Ideo hic eos in noſtꝝ patrocinium inuocamus. Ad impetrandam gͦ pacis gratiam importatur mater ſalomonis.i. viri pacifici. et michael nuncius pacis et bap̄ta preco pacis. et tres apl̓i teſtes pacis et nō plu res. qꝛ in ore duoꝝ vel trium teſtium ſtat om̄e verbum. Primꝰ gͦ orauimus vt liberaremur a malis. nunc vero pro pace oramus. Rurſus licꝫ oēs apl̓i ſuperius fuerunt ꝓpter autoritatē apo ſtolatus ꝯnumerati. in hac tn̄ oratione que tri duum quo dn̄s in ſepulcro iacuit deſignat tres repetuntur. et ſpecial̓r iſti tres. ꝓpter aliquas eoꝝ prerogatiuas. viꝫ ꝓpter priuilegium pro gatiue dignitatis quo ad petrum. ꝓpter priui legium predicationis. et immenſi laboris qͦ ad paulum. et ꝓpter priuilegium minium ꝯcupite crucifixionis quo ad andream. Adhuc ī hac ora tione eſt intencio. inuocare non ſolum apl̓os vni etiam omnes ſanctos. qui per triplicem ſtatum diſtinguuntur. ſicut et omnes qui ſunt in mili tante eccleſia. aut em̄ fuerunt vel ſunt in ſtatu ꝯiugali. qui per petꝝ. aūt in ſtatu ꝯtinencie et viduali. qui per andream. qui ẜm criſoẜ. credit̉ in viduali ſtatu fuiſſe. aut in ſtatu virginali. qͥ per paulum deſignatur. ad quem ſtatum etiam angeli reducuntur. qꝛ virginitas ſoror eſt an geloꝝ. et de beata maria etiam fit mentio tan ꝙ de porta miſericordie. ¶ Poſtremo nota. ꝙ poſt ſecretam tria dicuntur ad miſterium con ſecrationis corporis domini perfitiendi videli Preceptis ſalutaribus. et oratio dominica. et hec oratio. Libera nos q̄s. et hoc propter tres dies quibus domini corpus iacuit in ſepulcro. ſiue ꝓpter triplicem legem. ſcꝫ naturalem mo ſaycam et euangelicam

¶ De reſumptione patene. Yia poſt paſſionis triſticiam ad reſur rectionis gaudium peruenitur. Iuxta illud Ad veſperum demorabitur fletꝰ et ad matutinū leticiā. ideo ſubdyaconus int̓ea dum chorus rn̄det. Sed libera nos a malo. acce dens ad dyaconum tradit illi patenam inuolutā Dyaconus vero illam recipiens eam reuelat. et reuelatam repn̄tat et tradit ſacerdoti oſculan do illius manum aut humerum dextrum. Sacer dos vero cum ea ſignum crucis ſancte ſibi facit in facie et eum poſtmodum oſculatur. Hij qͥdeꝫ tam numero ꝙͣ obſequio ſanctas illas mulieres ſignificant. De quibus narrat euangeliſta ma theus. Et veſpere ſabbati. que luceſſit in pͥma ſabbati venit maria magdalena et altera mar. videre ſepulcrum. pn̄tantes patenam.i. cor pa tens latitudine caritatis in obſequium ſepult̉e. Iuxta quod legitur ꝙ mulieres emer̄t aromata vt venientes vngerent hieſum. Et valde mane vna ſabbatoꝝ veniunt ad monumentum. ortu iam ſole. et dicebant ad inuicem. quis reuoluet nobis lapidem ab oſtio monumenti? Acceſſus igitur dyaconi qui marias ſignificat in tͣdendo patenam. ſignificat illud ꝙ marie venerunt vi dere ſepulcrum et reſurrectionem xp̄i late cre dentes. eam apoſtolis nunciauerunt. qui demū dn̄o ſue fidei latitudinem obtulerunt et ideo de manū dyaconi patenam. id eſt latitudinem cari tatis accipit ſacerdos. id eſt xp̄s acceptat Vel per ſubdyaconum intelligitur nycodemus. qui etiam late credidit et obſequium exhibuit ſal uatori. Qd̓ vero patena prius inuoluta. de hic reuelata ad altare deportatur. Hic eſt moyſes de fitella ad regiam perductus domuni. exodi. .ij. Lex quidem que latuit. ſꝫ ꝯgnitis miſterijs ab eccleſia exaltata ad xp̄m aſcende̓ de egipto docens. Qd̓ vero ſacerdos ſuper patenam ſibi a miniſtris oblataꝫ ſignum crucis facit repn̄tat illud quod in matheo legitur. quia principes ſacerdotum et phariſei ſignauerunt lapideꝫ cū cuſtodibus. ſꝫ nec ratio iſta. nec ſignum crucis neceſſitatis ſunt. Item ꝙ patenam oblatam reci pit ſignificat ꝙ xp̄s omnes ad ſe ex caritate re deuntes cum deſiderio recipit. quod etiaꝫ ex eo patet. ꝙ ſtatim marie perſeueranti et alijs com paruit. De hoc etiam dictum eſt ſub ti. de obla tione ſacerdotis. Poſt traditam dyacono pate nam. ſubdyaconus manipulam qua patenam te nuerat. inuolutam. plicatam. non ſuper pallas altaris. ſꝫ alibi deponit. in quo ſignificatur illd̓ quod legitur. Ioh̓. xx. c. quia petrus in monumē tum intrans vidit ſudarium. quod ſuper caput xp̄i fuerat non cum lintheaminibus poſitum. ſꝫ ſeparatim in vnum locum inuolutum. Dyaconꝰ autem manum ſeu humerum dextrum ſacerdo tis oſculatur. ad notandum ꝙ ip̄e vult eſſe ſoci us in paſſione. vt ſocius ſit in regno. ẜm ꝙ dic apoſtolus Si ꝯpatimur ꝯregnabimus. Aurſus ꝙ oſculatur dextrum illius humerum. ſignificat ꝙ deum hic videre non poſſumus niſi per ſpe culum et in enigmnate. in futuro vero videbimꝰ eum ficuti eſt. Quia vero crucifixus ardenti de fiderio quereba tur. Iuxta quod angelus īquit mulieribus. p̄cio quia hieſum queritis crucifix um. Idcirco cum patena ſignatur crux in facie ſacerdotis. in qua maxime vires anime vigent. et vt hoc ſigno munitus poſſit dei ſeruitiū ſine impedimento ꝯſumare ptatimqꝫ ſacerdos oſcu latur patenam. oſtendens ꝙxp̄s ꝯfeſtim imple uit deſiderium mulierum. Aox em̄ occurrit illis dicens Auete. que procidentes tenuerūt pedēs eius et adorauerunt. Nec eſt dubium qnͥ pedes eius fuerunt oſculati. De hoc ſub ti. de oſculo pacis dicetur. Oſculatur etiam patenam. quaſi petens a deo pacem corporis et anime. Orandū eſt em̄ pro pace. quod fit ſpecialiter in quibuſ dam eccleſijs. oſculum em̄ huius caritatem ſig nificat. prout dicetur ibidem. ¶Rurſus ideo ſe ſignat cum patena. et oſculatur poſt illam. ad notandum ꝙ ſi per paſſionem filij reconcilian̉ deo patri. erimus et heredes regni celeſtisel ſignum crucis cum oſculo ſignificat gloriacōeꝫ xp̄i in cruce cum caritate. Quidam etiam cū pa tena ſe ſignant ante pectus. per quod ſignifica tur fincera affectio. que per partes corporis ⁊ cordis in ſacra ſcriptura ſignificatur. Quidam autem prius oſculantur patenam. cum dicūt Da ꝓpitius pacem. et poſtea cum oſculata patena in vltima clauſula. ſcꝫ Ab omni perturbatione ſecuri ſe ſignant. quia per crucem et hoc ſacri fitium et odoreꝫ eius omnia in celis et in terris pacificata denunciant. Quidam qͦꝫ ꝯſequenter oſculantur ſummitatem et pedem calicis. quod oſculum pretendit intimum affectum. ad monu mentum ſeu ſepulturam xp̄i. exemplo magdale ne. que affectu ſtabat ad monumentū foris plo rans. vt dicit̉ in iohannē. Oſculum qͦꝫ pedis ca licis. ſignificat oſculum pedum xp̄i. de quo iam dictum eſt. Aliqui etiam cum patena ſummitatē latus et pedem calicis tangunt. quod ſimil̓r ex affectu intimo faciunt. quaſi totum monumentū amplectentes. quod per calicem et patenam re preſentatur. hoc em̄ ꝓpmͥ eſt feruenter aman tium. ꝙ non ſaciantur dilectum ex oī parte cor poris ſui tangere. et etiam res dilecti. qd̓ maxi me oſtendit. magdalena. que a monumento non recedebat Tactus qͦꝫ cum patena in ſummitate et latere et pede calicis. ſignificat tres crucia tus dn̄i. ſcꝫ in capite. in latere et in pedibus. Imta oratione premiſſa. ſcꝫ Lib̓a nos a malo. ⁊cͣ. et reſumpta patena dyacō ius cooperit calicem. inde remouens corporale. et ſuper calicem ſedulo intuetur De inde ſacerdos intendens hoſtiam frange̓. ip̄am de altari leuat. et ſuper patenam collocat. Vn̄ tollens eam ſuper calicem. per mediū frangit dicens. Per eundem dn̄m nēm. Et in quibuſdam

ecc̄ijs partem que poſt fractionem in dexͣ manu remanſit ponit ſuper patenam dicendo Qui vi uit ⁊cͣ Partem vero que in ſiniſtra remanſit. itē rum per mediū frangit. et particulā que poſt ſubdiuiſionem in ſiniſtra manu remanſit. coniun git parti prius ſuper patenam poſite dicendo In vnitate.ſ. ſ. ⁊cͣ. Alteram vero ꝑticulam in dextra remanentem tenet ſuper os calicis cum duobꝰ digitis.ſ. cū pollice ⁊ indice ⁊ erecto cali ce ſil̓. et ip̄a particula parum cum ambabus ma nibus eleuatis. alta vocē dicit. Per omnia ſecū la ſeculorum Quo dicto calicem ſiml̓ cū hoſtia deponit proferens. Pax domini ſit ſꝑ vobiſcum et hoc dicendo producit ter ſignum crucis ſuꝑ caliceꝫ cum dicta hoſtie particula. deinde emit tit particulam illam in calice dicens. Fiat ꝯmix tio corporis. ⁊cͣ. et pꝰ ea per ep̄m datur bn̄dio tio ſolennis. De ſingulis igitur eſt videndum. ⁊ primo quare dyaconus diſcooperit calicem. et ī eum diſcoopertum intuetur. Circa qd̓ dicendū eſt ꝙ os calicis in hoc loco. hoſtium ſignificat monumenti. de quo dyaconus corporale remo uet et in eum ſedulo intuetur. ſignificans ꝙ an gelus dn̄i lapidē ab oſtio monumēti reuoluit. ⁊ lintheamē amouit. et in ſepulcro diligenter aſ pexit. Secundo videndum eſt quare ſacerdos hoſtiaꝫ ſuper patenam locat. et inde eaꝫ tollēs ſuper calicem frangit. Circa quod dicendum e. ꝙ per calicem xp̄i paſſio vel etiam eterne beati tudinis fruitio deſignatur. Vnde psͣ. Et calix meus inebrians ꝙͣ preclarus eſt Et iteꝝ. Inebri abuntur ab vbertate domus tue. ⁊cͣ. Per pate ne rotunditatem bonoꝝ oꝑm perfectio ſignifi catur. Sacerdos gͦ volens hoſtiam frange̓. pri mo eam ſuper patenam locat vt inde illā tollēs ſuper calicem frangat. ad ſignificandū ꝙ nemo paſſionibus hꝰ md̓i meritorie valꝫ exponi. vel etiam ad eterne beatitudinis fruicionem admit ti. niſi prius in bonoꝝ oꝑm perfectionē fuerit ſolidatus Vnde apl̓s ad eph̓. vj. accipite arma turam dei vt poſſitis reſiſtere in die mala. et in oībus perfecte ſtare Adhuc patena hoſtie ſuꝑ ponitur et ſuper calicem frangitur. ad ſignifi candum ꝙ xp̄s ex latitudine caritatis per pate ne diſpoſitionē ſignificate ſe ſuppoſuit paſſioni Rurſus ſuper caliceꝫ frangitur ne minucie ſpar gantur. ſꝫ in eius ꝯcauitate caute recipiantur. Alibi tn̄ ſuper patenaꝫ hoſtia frangitur vt eſſe panis viuus qui de celo deſcendit fractꝰ pro nō bis in ara crucis rememoretur. Alicui qͦꝫ hoſtia ꝯmedenda de altari tollitur. Nam et in ve. teſ. ſacerdos panes ꝓpoſitionis d̓ altari ſublatos cō medebat. prout eſt dictum ſub ti. de oblatione ſacerdotis. Tercio videndum eſt quare hoſtia frangitur. et quidem qꝛ in lege videbat̉ ſil̓ago fruſtratim offerri Sed et redemptor nr̄ bn̄dixit panem et fregit. fractūqꝫ diſcipulis diſtribuit Et ideo ſacerdos et legeꝫ et xp̄m ſequens pane ſacroſanctum in tres partes partitur. vt in fra ctionē panis dn̄m agnoſcamꝰ. ſicut et illi duo di ſcipuli dn̄m ꝯgnouer̄t. quibus ip̄a reſurrectōis die euntibus īemaus apparuit Pum em̄ ſicut ait proſper hoſtia frangitur. ⁊ ſanguis in ora fide lium infunditur ȳmolatio corꝑis xp̄i in cruce et effuſio ſanguinis eius de late̓ deſignat̉ Quartō quare per medium hoſtia frangitur. Circa qd̓ notandum eſt ꝙ in duas medietates frangitur iuxta duplicem predeſtinatoꝝ ſtatum ſcꝫ et̓ne glorie et tꝑalis miſerie. Ideo vna medietas ſub diuiditur in duas partes. quaꝝ vna eſt pro p deſtinatis. qui purgant̉ in purgatorio. alia ꝓ illis qui adhuc viuunt in hͦ md̓o caduco. prout infra dicētur ¶ Quinto quare pars hoſtie poſt fractionem in manu dextra remanens pocius po nitur ſuper patenam ꝙͣ que in manu ſiniſtra re manſit. ⁊ quidem pars ip̄a. que in dextra manu remanſit deſignat predeſtinatos qui iam ſunt ī gloriā. et iam tenent illam inrectitudinem. cui nulla inrectitudo admiſceri pt̄. et ideo merito ī parte dextra tenetur. Altera vero pars deſig nat illos predeſtinatos qui adhuc ſunt in tꝑali miſeria. vbi multa obliqua et pauca recta inue niuntur. quare merito in ſiniſtra tenetur. Illa igitur que eſt in dextra cum diuidenda non ſit vt iam dicetur ſuper patenam ponitur. q̄ vero eſt in ſiniſtra cum diuidenda ſit non deponitur ſꝫ diuidenda retinetur. Sexto quare ꝓars q̄ in ſiniſtra remanſit iteꝝ ſubdiuiditur. Ad qd̓ di cendum eſt ꝙ illi qui ſunt in gloria vniformem ſtatum tenent. et vna beatitudine fruunt̉. Ideo pars in dextra manu retenta et ſuꝑer patenam collocata. que illos vt premiſſum eſt ſignat. nō frangitur. ſꝫ illi qui ſunt in tꝑali miſeria ī ſtatu et miſeria ſunt diuiſi. Nam alius eſt ſtatus et mi ſerie eoꝝ qui adhuc viuunt in corpore. Et aliꝰ eſt eoꝝ qui purgantur in purgatorio igne. et ideo pars que in ſiniſtra tenetur illos ſigni ficans ſubdiuidi dꝫ. Septimo quare ꝑticula pꝰ ſubdiuiſionem remanens in ſiniſtra ꝯiungitur parti ſuper patenam prius poſite. Ad quod di cendum eſt ꝙ ẜm augͥ. deus duas hꝫ manus. ſcꝫ dextram quā miſeretur et ſiniſtram qua punit. illos qui ſunt in purgatorio. Inꝙͣtū ibi purgan tur rn̄dēt ſola punitio. et ide̓o particula que in ſiniſtra tenetur illos figuratHij vero qꝛ adhuc ſunt in pn̄ti vita. in qua eſt ſtatus merendi con ſequi poſſunt mīaꝫ. et ideo ip̄i per aliaꝫ ꝑticl̓am que eſt in dextra ſignantur. Quia gͦ de his que ſunt in purgatorio nullum eſt dubium. ſic̄ nec de illis qui ſunt in paradiſo. ꝙͣtum ad futuram gloriaꝫ. Ideo merito particula q̄ erat in ſiniſtra eos deſignans ꝯiungit̉ parti prius ſuꝑ patenā poſite. que illos qui ſunt in paradiſo deſignat. qm̄ iſti illis indubitanter ſunt ꝯiungendi. De hͦ tn̄ al̓r. jͣ. dicetur. Sed ꝑticula q̄ in dextra reman ſit deſignat eos qui ſunt in pn̄ti vita. illi parti que eſt ſupra patenam non ꝯiungitur. ſꝫ in ſāg uinem mittitur. qꝛ illi adhuc egent meritis pa ſſionis xp̄i. que merita proceſſer̄t ex effuſione ſanguinis agni immaculati. Ex premiſſa autem

duaꝝ partium ꝯiunctione duo reſultant. quaſi in modum lune cornua ꝯnexitatem vtriuſqꝫ te. in xp̄i paſſio ne factam deſignantia. Et illa ver ſus calicem dirigenda ſunt quaſi ſibi incorꝑent ſanguinem ſine quo corpus non eſt. In hac etiaꝫ oiunctione repn̄tatur ꝙ poſtꝙͣ aliqui taꝫ pn̄ti bus ꝙͣ futuris preſſuris purgati fuerint. ipſi deo qui eſt noſtra beatitudo perfectiſſima vni one iungenturOctauo quare premiſſe due ꝑtes extra calicem ſupra patenam reſeruantur. Supͣ quo aiunt quidaꝫ. ꝙ tres partes hoſtie tres ſta tus beatoꝝ figurant. ſcꝫ qui ſunt in celo. qui in purgatorio et qui in mundo verſantur. vt iam dicetur. Per calicem aūt ẜm aliquem reſpectum ip̄a eterna fruitio vt premiſſum eſt. Quia gͦ taꝫ illi verſantur in hoc ſeculo ꝙͣ illi qui ſunt ī pur gatorio nondum ad illaꝫ fruitionem admiſſi ſūt Ideo ip̄e due partes extra calicem reſeruantur donec ſi mantur. Sed hec ratio non concordat per oīa cum premiſſis. et ideo alia ratio inferiꝰ aſſignatur. Pōt etiam dici ꝙ due hoſtie partes ideo ſuper patenam ponuntur. qm̄ ſi oēs ꝑtes ſuper. os calicis cumambabus manibꝰ tenerent̉ multa quidem pericula ꝯtingere poſſent. de fa cili em̄ poſſet errore pars non mittenda in cali cemmitti Vel ꝓpter manuum tremorem omnes partes poſſent in calicem cadere. Sac̓dos etiaꝫ taliter impeditus non poſſet que incumbunt li bere expedire et ſimilia. Alij tn̄ omnes partes ſupra os calicis tenent. ne forte ꝓpter illaꝝ de portacioneꝫ ſeu tranſlationem aliqua nide parti cl̓a cadat aut remaneat in patena. de quo etiaꝫ ſub ti. de ꝯīcatione ſacerdotis dicetur. ¶ Nono quare particula que remanſit in dexxͣ ſacerdos ſupra os calicis tenet. Ad quod dicendum eſt. ꝙ particula ip̄a vt premiſſum eſt repn̄tat illos qui adhuc in corpore viuentes indigent mīa d̓i ſiue predictis meritis paſſionis xp̄i ⁊ ſanguinis eius effuſionis procedentibus. Tenetur gͦ ipſa particula ſupra os calicis. reſpectu directo ad ſanguinem. vt detur intelligi intencio. necnon expectacio et ꝯſideratio viuentium quo ad meri ta et paſſionem xp̄i. Et tenetur cum pollice. ꝑ quem vigor virtutis. et cum indice per quē me tis diſcretio ſignificatur. ad on̄dendum ꝙ cum fidei vigore et mentis diſcretione hec ꝯſideran da et expectanda ſunt. Vel cum duobus digitis tenetur ad deſignandum duplicem naturam. q̄ fuit in corpore xp̄i. diuinitatem ſcꝫ et humani tatem. Et ꝯiungitur ſanguini. ad on̄dendum ꝙ qui digne et cum fide. merita et paſſionem xp̄i ꝯſiderant et expectant. eiꝰ paſſione et meritis iuuantur Decimo quare ſacerdos dicturus Per omnia ſecula ſeculoꝝ ſe erigit. Et eſt dicendū. ꝙ cum ip̄e petere velit perpetuam exiſtentiaꝫ dn̄i nobiſcum. et omne datum optimum et omē donum perfectum deſurſum ſit. merito ad deū ſe tunc corpore et mente erigit ſperans ſe acce pturum quod petit Vndecimo quare verba ip̄a proferens vocem ſuam exaltat. et parum calicē eleuat Super quo dicendum eſt ꝙ ſacerdos xp̄i vicarius hoſtia vt premiſſum eſt fracta mox pa cem anunciaturus vocem exaltat. vt populus pacem deſiderans hoc intelligens dicat amen. et calicem parum ab altari eleuando. on̄dit ꝙ xp̄us qui per paſſionem. que per calicem deſig natur deſcenderat. eleuatus per reſurrectioneꝫ a mortuis. pacem poſtmodum diſcipulis timen tibus nunciauit dicens eis. pax vobis Pt̄ etiam dici ꝙ quemadmodum premiſſum eſt. ꝑticula q̄ ſuper os calicis tenetur repn̄tet viuentes. cre dentes et expectantes iuuari meritis paſſionis et effuſionis ſanguinis xp̄i. Sed vt credamus duo. Primū ſcꝫ xp̄m verum fuiſſe deum ⁊ ſang uineꝫ et corpus nunꝙͣ fuiſſe adiuinitate ſeꝑata Secundo xp̄m verum fuiſſe hoīem. et corpꝰ ve rum et ſanguinem verum dicta non ꝯſequimur Propter hoc gͦ calicem. et dictam particulam paꝝ ſimul eleuat. vt on̄dat ꝙ firmiter credimꝰ primum. et eam ſtatim deponit. vt on̄dat ꝙ etiā eodemmodo credimus ſecundum. Duodecīo qͣre dicta eleuatio et depoſitio fit cum vtͣqꝫ manu. et non cum altera tm̄. Ad quod dicendum ꝙ hͦ fit vt per hoc detur intelligi. ꝙ ſicut premiſſa duo credit intellectu. ita amat et appetit affec tu et toto conatu Fit etiam hoc modo vt ſecuriꝰ et decentius fiat. Tredecimo. quare mox dicit altiori voce. Pax dn̄i ⁊cͣ. Et quideꝫ. qꝛ nō ſolū ꝑ ſigna. verū etiam per verba reſurrectionis eſt gaudium exprimendum Ideo ſacerdos per leti ciam de reſurrectione habitam procedens ſtatī depoſito calice altiori vocē dicit. Pax dn̄i ſit ſꝑ vo biſcum. repn̄tans ꝙ vna ſabbatorum hieſus poſtꝙͣ reſurrexit a mortuis ſtans in medio diſci puloꝝ dixit eis. pax vobis. et iteꝝ pax vobis. Ioh̓. xx. q. d. Bo vobis pacem pectoris in via. et pacem eternitatis in patria. Idem gͦ innuit ſacerdos dicens Pax dn̄i. id eſt pax pectoris ſit ſꝑ vobiſcum. id eſt in pn̄ti hic. et pax eternita tis in futuro. Hec quidem pax eſt illa que tunc iuſtis data eſt. qn̄ aīa xp̄i deſcendens in infer num. inde omnes fideles eduxit. abſtergens oēꝫ lacrimam ab oculis eoꝝ vt amplius non ſit eis dolor ſꝫ pax. qua cum eo viuant ineternum. vel illa que data eſt corpori xp̄i. qn̄ aīa eius ad cor pus redijt. vt ſicut nunꝙͣ aīa turbata eſt ꝓ cor poris morte. ita nec ip̄m corpus vlterius de ſua mutacione turbetur. ſꝫ vtraqꝫ pace fruatur et ſꝑ de eterna beatitudine letetur. Decimoqͣr to quare dicendo Pax dn̄i. ⁊cͣ. facit ſignum cru cis ſupra ſanguinem cum dicta hoſtie ꝑticula. Ad quod dicendum eſt ꝙ tres cruces ſignificāt triduum quo xp̄us fuit in ſepulcro. Vel ꝙ tres mulieres querebant xp̄m crucifixum ad oſtium monumenti. Vnde illud. Quem queritis viuen tem cum mortuis. Quindecimo quare dicto pax dn̄i. ⁊cͣ. chorus rn̄det. et cum ſputuo. Et quid eſt hoc dicendo optat pacem ipſi ſacerdoti. et petit etiam pacem ſibi dari vt dignus ſit illam recipere. predicit ter Agnus dei. Verunntamen

pape celebrāti in eccleſia ſancte marie maioris in vrbe. et dicenti. pax dn̄i. nil rn̄detur. prout ī ſextā parte ſub ti. de paſca dicetur. Decīoſexto quare dicta hoſtie particula immittitur in ſāg uinem. Nemꝑe fit hec commixtio. primo ad nō tandumo xp̄i corpus non fuit ſine ſanguine nec ſanguis ſine corpore. Secundo ad deſignandū ꝙ vnum ſacramentum ꝯficitur ex ſpeciebus pa nis et vini. Tercio corporis et ſanguinis poſt trinum crucis ſignum ꝯmixtio. eſt anime ad cor pus reditio. Omnibus em̄ in celo et in terra pa cificatis. virtus trinitatis animam crucifixi re duxit ad carnem ne derelinqueret animam eius in inferno. nec daret carnem eius vide̓ corrup tionem. Iuxta quod ip̄e dicit in psͣ. Ego dormiū et ſomnum cepi et exurrexi. quia dominus ſuſce pit me. ſignificat ergo vnitatem anime et car nis. que in reſurrectione xp̄i denuo ſunt vnite. Nam vt premiſſum eſt panis ad carnem. et vinū refertur ad ſanguinem. quia ẜm ph̓m. in ſang uine eſt ſedes anime. De hoc etiam ſub titulo de oblatione dictum eſt. Decimoſeptimo quando immiſſio ſit facienda. et quideꝫ. aliqui infundūt particulam ip̄am in calicem poſtꝙͣ dicunt. Pax domini. ⁊cͣ. quoniam manifeſtum eſt pacem da tam eſſe hominibus bone voluntatis. per reſur rectionem quam verba ip̄a ſignificant. Alij ꝟo dicto pax domini ⁊cͣ. et dicto etiam prius agnꝰ dei. ⁊cͣ. Semum immittunt ip̄am in ſanguinem vt eorum oratio efficatior ſit. pro eo ꝙ tenētes eam in manibus. dū dicūt Agnus dei. oſculo cor porali et mentali reuerenter intuentur. Tercij vero eam immittunt cum dicunt Bona nobis pa cem. Cum em̄ ter dicatur. Agnus dei. et in pri mis duabus vicibus dicatur miſerere nobis. In primo dicitur miſerere nobis. quantum ad aīam que maxime fundatur in ſanguine. In ſecundo ꝙͣtum ad carnem Patet ꝙ iſta duplex oratio di uiſim dicitur. et ideo illa pars hoſtie. per quam caro ſignificat̉. et ſanguīs per qꝫ anima intelli gitur. non debēt cōmiungidum illis duabus vi cibus dicitur Agnus dei. ſed ſolum in fine tercij Agnus dei. vbi petitur pax ẜm vtrūqꝫ. ſcꝫ ẜm corpus et ẜm animam. Ip̄e em̄ lauit nos a pec catis in ſanguine ſuo. Quarti rectius et vſita cius agunt. quoniam dicto Pax domini. ⁊cͣ. pri uſꝙͣ dicant Agnus dei. ⁊cͣ. immittunt. Certum enim eſt ꝙ agnus dei poſt ſalutacionem repre ſentat illud quod dominus fecit poſtꝙͣ diſcipu los viſitauit. quando videlꝫ dedit eis poteſta tem dimittendi peccata. et ideo ſacerdos illud repn̄tans poſt immiſſionem particule hoſtie in ſanguine dicit Agnus dei qͥ tollis peccata md̓i miſerere nobis Ad deſignandum ꝙ ſicut ip̄e cor pus ſanguini coniungit. ita nos cōniunctos ei dem ſanguini ſeu meritis. ex eius effuſione pro cedentibus ex ſua bonitate a peccatis emundēt Et immittendo dicens verba illa. Fiat ꝯmixtio corporis. ⁊cͣ. que verbareferenda ſunt ad ſpe cies panis et vmi. quibus corpus xp̄i et ſāguis continetur. Dicit autem agnus dei calice iam co operto. ad notandum ꝙ xp̄us in domohoſtijs clauſis dedit apoſtolis poteſtatem ip̄am dimit tendi peccata. Decimooctauo quare fiunt tres partes. Ad quod dicendum eſt ꝙ frangitur in tres partes. Primo in memoriam trinitatis Se cundo in memoriam triplicis ſtatus xp̄i. primꝰ fuit cum hominibus manens. ſecundus fuit mor tuus in ſepulcro iacens. tercius eſt immortalis in celo exiſtens Tercio vero in memoriam et ſig num ꝙ xp̄s paſſus fuit in triplici parte ſui. ſcꝫ ī pedibus in manibus in late̓. Quarto in ſignum ꝙ tres ſunt partes miſtici corporis. Prima eſt in celo ſiue in patria. ſcꝫ eccleſia triumphans. Secunda eſt in terra ſcꝫ eccleſia militans. Ter cia eſt in purgatorio. et hec dicitur purgans. Quinto in typum trium perſonarum euntium ī emaus. ſcꝫ xp̄i et cleophe. et vt quidam dicunt luce. Secimonono quid partes ip̄e ſignificant. videndum reſtat. et quidem. Primo ẜm gelaſiū papam. pars in calice poſita ſignificat corpus xp̄i quod de virgine traxit. ꝑs ficca commeſta ſignificat omnes fideles. pars reſeruata vſqꝫ ī finem miſſe. ẜm antiquum eccleſie romane morē pro miniſtris vel infirmis ſignificat omnes mor tuos. Secundomodo pars in calice poſita ſig nificat eccleſiam militanteꝫ. pars commeſta tri umphantem. pars reſeruata eos qui ſunt in pur gatorio. Tercio Sergius papa ita dicit. Tri forme eſt corpus domini. pars oblate in calice miſſa corpus xp̄i quod iam reſurrexit monſtrat pars a ſacerdote commeſta ambulans adhuc ſu per terram. pars in altari vſqꝫ ad miſſe finem remanens corpus xp̄i. Vel ẜm alios corpus fi delium latens in ſepulcro. hec pars remanet in altari vſqꝫ ad finem miſſe. quia vſqꝫ in finem ſe culi corpora ſanctorum in ſepulcris erunt. ſꝫ ꝙ pars vſqꝫ in finem miſſe reſeruetur non ē in viu Quarto etiam modo poteſt hoc miſterium ex plicari. eſt enim corpus xp̄i vniuerſalis eccleſia ſcꝫ caput cum membris. Iuxta illud apl̓i. Vnus panis et vnum corpus multi ſumus. Et inueni untur in iſto corpore quaſi tres partes ex qui bus totum conſiſtit. vna pars eſt ipſum caput. videlicet xp̄us qui caput eſt et pars corporis. Altera pars ſunt illi quorum corpora requieſ cunt in tumulis. et anime que regnant cum xp̄o et ſunt quaſi ſimul iuncte. Hec due ꝑtes caput ſcꝫ et hec corporis pars altera ſicut ſcriptum ē Vbicunqꝫ fuerit corpus. illic congregabuntur et aquile. propterea in altari ſeu ſuper patenā due partes coniuncte extra calicem reſeruantur quaſi extra paſſionem que per calicem deſigna tur. Xp̄s em̄ reſurgens a mortuis iam non mo ritur. mors illi vltra non dominabitur. et qui cum ip̄o ſunt ſancti non eſurient neqꝫ ſitient. am plius non cadet ſuper illos ſol neqꝫ vllus eſtus quomam priora tranſierunt. Tercia pars in ca lice ponitur. ſignificans ſanctos. qui adhuc in mundo viuunt. paſſiones que paſſuri ſunt donec

de hac vita migrantes ad caput ſuum tranſeāt vbi nec moriantur amplius. nec vllatenus paci antur. Vnde verſus. Tres partes facte de xp̄i corpore ſignant. Prima ſuam carnem. ſanctoſqꝫ ſecunda ſepultos Tercia viuentes hec eſt in ſāg uine tincta. Martirij calicem. guſtant in carne fideles; ¶ Quintomodo ſcd̓m magiſtrum Guill. antiſiodoren̄. pars que in ſanguinem mittitur. ſignificat viuos. vna aliaꝝ eos qui ſunt in pur gatorio. Alia vero illos qui ſunt in paradiſo. Orat em̄ eccleſia pro viuis vt in bono ꝯſeruēt̉ pro eis qui ſunt in purgatorio. vt citius libe rentur et purgentur. pro eis qui ſunt in celo. vt orent pro nobis Sexto etiam modo ẜm augͥ. ꝑs in calice mittit̉ vel ponit̉ ꝓ non ſanctis viue tibus. qui voluuntur in ſanguine et in peccatis Alie vero due pro mortuis offeruntur. vna ꝓ ſanctis qui iam ſunt in requie et illa eſt gratia rum actio. quia nihil reſtat in eis purgandum. Altera pro illis animabus. que licet ſaluande ſint. tamen adhuc ſunt in penis. et ideo ꝑs illa dicitur oblatio pane particula hoſtie in calice dimiſſa. ſtatim calix cum palla corporali cooꝑe ritur. quia xp̄i corpus de cruce depoſitum latu it in ſepulcro ſyndone inuolutum. que per ip̄aꝫ pallam ſignificatur. Viceſimo loco videndum e quare nunc ſolennis benedictio datur. Et qͥdem hoc loco ſcꝫ ante pacem ſolennis ep̄alis bene dictio datur. ad notandum ꝙ pacem nullatenus habere poſſumus. niſi dominus noſter hieſus xp̄s preueniat nos in benedictionibus dulcedīs que ſunt benedictiones gratie ipſius. quia ẜm psͣ. homini eſt ſalus et ſuper populum ſuum be nedictio ſua. Hum autem epiſcopus ſe ad popu pulum benedicendum conuertit. populus reue renter genu flectit quaſi ip̄o facto dicat Bene dicat nos deus deꝰ noſter et metuant eum oēs fines terre. Nam ip̄e eſt dn̄s qui ad illius inuo cationem benedicit. Vnde psͣ. Benedixit filijs tuis in te. Et licet hic ſolemnter benedicatur nihilominus quidem in fine miſſe iterum ſolen inter benedicunt. de qua benedictionē ibi dicet̉ Tum quia poſtꝙͣ dominus ſalutauit apoſtolos iteꝝ dixit eis. pax vobis. vt iam dictum eſt. et dicetur ſub ti. de pacis oſculo. Tum quia ſicut non poſſumus bene incipere vel pacem acquire̓ niſi diuine benedictionis gratia preueniat. ita nec in bono proficere. nec in pace finalit̓ perſe uerare. niſi benedictionis ſue gracia ſubſequat̉ In miſſa vero pro defunctis pontifex ſolennit̉ non benedicit. Tum quia in illa omnes ſolenni tates ceſſant. Tum qꝛ hec ſolennis benedictio fit non ſolum pro venialium delectacione. Tm̓ etiam pro populi excitacione vt in domini ad iutorio confidat. et benedictum in ſecula confi teatur. ac defuncti velut abſentes excitari nec unt. licet poſſint noſtris ſuffragijs adiuuari Tu quia gaudium non debet luctui admiſceri Illud autem notandum eſt ꝙ per mortem et in morte domini fidelis anima benedictionem percepit. Vnde circa mortis offitium rite dyaconus ad eā humiliari inuitat dicens. Humiliate vos ad be nedictionem. ſtatim pontifex benedicit Quidaꝫ aſſerunt hoc offitium non eſſe de ſepteꝫ officijs miſſe. eo ꝙ has benedictiones romana non inue nit eccleſia. vnde nec vtitur eis. et ideo non hic ſꝫ in fine miſſe benedicit. Sed quicunqꝫ inuene rit recte in hoc loco ponuntur. vbi xp̄s ad infe ros deſcendiſſe repreſentatur. ſcꝫ proximo ante reſurrectionem cum eductis de carcere eternaꝫ tribuit benedictionem. Has benedictiones pre figurauit iacob qui filijs et moyſes qui filijs iſ rahel. ⁊ xp̄s qui diſcipulis moriens benedixit. Via hieſus ſtatim vt ſalutauit apoſto os vt iam premiſſum eſt dedit eis po teſtatem remittendi peccata dicens. Quorum remiſeritis peccata remittun tur eis. et quorum retinueritis retenta ſunt Id circo chorus clamat ad deum et poſtulat Aignꝰ dei qui tollis peccata mundi miſerere nobis Si quidem iohannes videns hieſum ambulantem. dixit. Ecce agnꝰ dei. ecce qui tollit peccata md̓i Quare autem eum vocauerit agnum. determīat ſubdens. qui tollit. id eſt qui venit vt tolleret peccata mundi. quia peccatis tollendis paſcha noſtrum ymolatus eſt xp̄s. Nempe in veteri te ſtamento offerebatur agnus pro peccatis po puli. et in nouo teſta. xp̄us obtulit ſe ip̄m d̓o. patri. vt humanum genus liberaret. et lauaret a peccatis in ſanguine ſuo. Merito ergo dū cor pus et ſanguis domini ſumitur. agnus dei can tatur vt omnes credamus. quia ipſius agni cor pus et ſanguis tunc ſumitur. quia peccata md̓ in oriendo tulit. et vitam eternam nobis reſut gendo donauit. hieſus xp̄s dominus noſter. et vt oremus ipſum nunꝙͣ deſiſtere miſere̓ nobis. qui in paſſione miſertus eſt noſtri. Agnus aūt grece dicit̉ ab agon quod eſt pium. quia ip̄e ve rus agnus ſola pietate ſua ſe obtulit hoſtiaꝫ ꝓ nobis et nos redemit. Dicitur etiam agnus ab innocentia. quia agnus nec hominibus nec beſ tijs nocet. In premiſſis ergo verbis Agnus dei qui tollis peccata mundi miſerere nobis eſtque dam deprecatio. vt videlicet innocentis agni miſericordia peccata irruentia et ſubitanea au ferantur. Terciomodo dicitur agnus ab agno ſcendo. quoniam in magno grege. ſolo balatu matrem agnoſcit. ſic et xp̄s in ara crucis donans nobis prius pacem agnouit nos cura. vt iam di ctum eſt. ignouit etiam patrem obedientia. iuxͣ illud apoſtoli ad epheẜ. ij. factus eſt obediens vſqꝫ ad mortem. Agnouit etiam matrem cura. quam de ea habuit Vnde illud iohannis. xx. ecce mater tua. ¶ Ob hoc ergo in altaris ymolatione ter dicitur agnus dei. quaſi agne qui agnouiſti patrem miſerere nobis. Agne qui agnouiſti ma matrem miſerere nobis. Pie qui redemiſti md̓m et qui obtuliſti te pro nobis dona nobis pacem Vel ideo ter dicitur vt triforme corpus domini

intelligatur. videlicet ambulans in terra. quie ſcens in ſepulcro ⁊ reſidens in celo Poteſt eciā dici. ꝙ xp̄s ad tria venit Primo vt nos liberaret a miſeria culpe. Scd̓o vt nos redimeret a malo pene. Tercio vt nobis daret de plenitudīe gra cie ſue Quantū ad duo prima. bis dr̄ miſere̓ nob̓ Quantum ad tercium dicit̉ dona nobis pacem. que peticio pacis ſequitur ſtatim poſtꝙͣ agnꝰ dei dictum eſt ter. ad notandū ꝙ ex beneuolen cia trinitatis agnꝰ miſſus eſt Ynde yſaias Emit te agnum domine ⁊cͣ. Nam ſicut in apoc. legit̉ Criſtus eſt agnus qui occiſus eſt ab originē mū di. ¶ Et attende quia quidā ſacerdotes dicūt Agnus dei. manibus ſuper altare depoſitis. oſtendentes in hoc. ꝙ ad ea que ꝓferunt tota mente intendunt. Intencio em̄ ꝓprie per ling uam exprimit̉. non per manus. Ideoqꝫ loquente lingua manus quieſcūt quodqꝫ ipſam miſericor diam ⁊ pacem celeſtem. pro populo petunt nō autem terrenam. quod in manuum depoſicione ſignificatur. Alij vero ſtant in manibꝰ iunctis parum ſuper altare inclinati. oſtendentes in ī clinacione humilitatem. que in oracione neceſſa ria eſt et in manuum coniunctione vnicam et nō variam intencionē. ¶ Porro ſecundū antiquā conſuetudinem ſcole cantorum in eccleſia roma na. quam adhuc ipſa ſcola obſeruat nullatenus variatur. ſed tribus vicibus vniformiter dicit̉ xp̄s miſere̓ nobis ꝓpter tria genera peccatoꝝ que petimus remitti. cogitacionis in corde. lo cuconis in ore. et actionis in opereᵐel ī hono rem trinitatis. vel ꝓpter tres ordines fideliū in eccleſia. qui ſunt noe. daniel. et iob. quos eꝫ echiel vidit in viſione ſaluandos. Poſtmodum autem multis ac varijs eccleſie aduerſitatibus ingruentibus. cepit ad dominū de tribulacione clamare. Hona nobis pacem. Et vt clamor eius facilius audiatur. et ideo in ipſa immolaconis hora clamat Ethec varietas non diſcrepat a cō ſuetudine veteris te. vbi cum ſecundo repetit̉. Parce domine parce ppl̓o tuo. Tercio variat̉. et ne des hereditatem tuam in opprobriū Dica mus ergo miſerere nobis quantum ad animam. Item miſerere quantum ad carnem. et dona no bis pacem quantum ad vtrumqꝫ. vt habeamus pacem pectoris ſpūalem et pacem corꝑis tꝑa lem. Eſt em̄ pax peccatorum. pax iuſtorum. pax tꝑis et pax eternitatis Vnde et ter oratur in mi ſſa pro pace. de quo dictum eſt ſub quarta ꝑti cula canonis ſuper verbo. dieſqꝫ noſtros Et qꝛ deus non dat pacem niſi illis quoꝝ miſeret̉. id̓o vltimo dicitur dona nobis pacem Eccleſia nāqꝫ latran̄. nunꝙͣ dicit Iona nobis pacem. ſicut nec ſcola cantoꝝ ſequens. vt premiſſum eſt. morem antiquum. Vnde nec valet nec vera eſt ratio di centium ꝙ in eccleſia latran̄. ideo non dr̄. hona nobis pacem. qꝛ omnes alie eccleſie ab illa que primo fuiſſe ꝯſecrata d̓r. ſume̓ dn̄t pacem. non ip̄a ab alijs ¶ In feria quinta cene dn̄i Agnus d̓i ter d̓r cum miſere̓ nobis. vt ibi dicetur. Rurſus in miſſa pro defunctis. d̓r bis Agnus dei. cum dona eis requiem. tercio additur ſempiternam nec d̓r. dona nobis pacem. quia tunc imitamur exequias ſaluatoris Vltimo gͦ agnus dei tm̄ ad iungitur ſempiternam Super quo notandum ē ꝙ pro fidelibus defunctis triplex requies debꝫ optari. Primo vt auferatur ab eis pena. in qua eſt eis labor non requies Secundo vt eis gloria anime ꝯferatur. qꝛ tunc veraciter requieſcēt in bono deſiderato ſcꝫ in ip̄o deo Tercio vt docen tur gloria corporis. ne illud vlterius miſerijs ex ponatur. Prima non eſt requies ſempiterna. qꝛ pena ſublata adhuc deſiderant gloriam. Scd̓a etiam non totaliter requies ſempiterna. qꝛ ẜm augͥ. ante reſurrectionem corꝑm ſꝑ ineſt aīabus quidam naturalis appetitus reſumendi corpora quo aliqualiter corpora retardantur ne total̓r ferantur in deum. ¶¶ Sed tercia requies cum premiſſis eſt vere requies ſempiterna quia anime. que deum preſentialiter vident. re ſumptis corporibus. in ip̄a vlterius et eterna liter et perfectiſſime requieſcent. ideoqꝫ ſolum in tercia vice. et non in duabus precedentibus. congruit dicere requiē ſempiternam. Sergius papa primus conſtituit Agnus dei inter com munionem ter a clero et populo decantari. Oſtqͣm dominus ſalutauit apoſtolos. vt premiſſum eſt iterum dixit eis Pax vobis. oſtendens ꝙ non ſolum debemꝰ pacem habere in ore. verum etiam in pectore. ne ſimus ex illis qui loquuntur pacem cum prox imo ſuo mala autem in cordibus eorum Ideoqꝫ cum hec dixiſſet apoſtolis inſufflauit in illos. et dixit. Accipite ſpiritum ſanctum. ad quod de ſignandum vtiqꝫ ſacerdos facta commixtione ⁊ finita oratione. accipit in quibuſdam eccleſijs pacem ab eucariſtia ſiue ab ip̄o corpore domini vel ẜm alios ab ip̄o ſepulcro id eſt calice vel al tari. et mox prebet oris oſculum miniſtro. ſcꝫ dyacono. Qui ab ip̄o corpore accipiunt. hoc fa ciunt in ſignum ꝙ pax ſpūalis a xp̄o data eſt hu mano gn̓i. Alij etiam idem ſignant. Syaconus vero dat pacem alijs. et alij inter ſe in ſignum ꝙ omnes dn̄t pacem habe̓. preſertim filij eccīe Ip̄e vero dyaconus pacem a ſacerdote accipiēs reuerenter inclinat et pectus oſculatur ipſius ẜm morem quarundam eccleſiarum. et planetaꝫ extendit vt per pacis oſculum et per planēte ex tenſionem caritas extendenda monſtretur quā per planetam in parte tercia diximus deſigna ri. Quia ergo caritas dei diffunditur in cordi bus noſtris per ſpiritum ſanctum. qui datus eſt nobis. ideoqꝫ pacis oſculum per vniuerſos fide les in eccleſia diffunditur. Nam et apoſtolꝰ am monet. Salutate vos niuicem in oſculo ſancto. Rurſus ꝙ ſacerdos pacem populo tribuit pre figuratum fuit a ioſue. qui hoſtibus ſuperatis terram obtinuit quam ſorte diuiſit. et in pace poſſedit. ⁊ xpriſtus reſurgens dyabolo ſuꝑato

pacem. et dona dedit hominibus ¶ Pontife vero primo dat pacem miniſtro qui prius erat a ſmiſtris. ſꝫ pacem recepturus accedit ad dex tram eius per quem ſignatur populus gentilis qui primus in pace tranſiuit a ſinſtra infideli tatis ad dexteram fidei et eternitatis. Et ꝑ hūc pax ad populum deſcendit. Ceterum in primiti ua eccleſia omnes qui celebrationi miſſarum in terer ant ſingulis diebus communicare ſolebāt eo ꝙ apoſtoli omnes de calice biberunt domīo dicente. Bibite ex hoc omnes. Offerebant em̄ magnum panem et omnibus ſufficientem. quod adhuc greci ſeruare dicuntur. ſed excreſcente fidelium multitudine traditur inſtitutum vt tm̄ diebus communicarent dominicis. De quo dc̄m eſt ſub ſeptima particula canonis ſuper verbo Hoc quotienſcunqꝫ. Poſtmodum autem qꝛ nec digne hoc potuit obſeruari tercia ſecuta eſt in ſtitucio vt ter ſaltem in anno quilibet xp̄ianus acciperet eucariſtiam. vel hodie ad minus in paſca. hoc inuento remedio vt videlicet pro eo ꝙ ſingulis diebus communicabatur. ſingulis di ebus pacis oſculum daretur pro miniſterio vni tatis. quod ſacerdos dans miniſtro dicit in qui buſdam locis. Sumite vinculum pacis et dilec tionis. vt apti ſitis ſacroſanctis miſterijs. qua ſi dicat. Sumite ex hoc omnes et diuidite inter vos. Et pro communione que ſingulis diebus dominicis fieri ſolebat daretur in diebus domi nicis panis benedictus ſancte communionis vi carius qui et eulogia dicitur. Sed et loco quo tidiane communionis in quadrageſima dicitur in fine miſſe oratio ſuper populum cui predicit̉ Humiliate capita veſtra deo. et cetera ¶ Sane populus in miſſa ſe oſculatur. Primo quia cum ſicut premiſſum eſt per ymolationem hoſtie ſa lutaris dimiſſis peccatis reconciliemur altiſſi mo. recte pacis oſculum dari decreuit eccleſia. cum pro peccatis ymolatur hoſtia ſalutaris Homnies igitur oſculum. id eſt pacis ſignum ſibiinuiceꝫ dant vt oſtendant ſe coniunctos eſſe in corpore xp̄i. per quem pax facta eſt in celo ⁊ terra. Secundo Innocencius primus qui oſcu lum in eccleſia dari decreuit. quod etiam Leo ſecundus primo ſtatuerat. ita dicit Pacem aſſe ritis ante confecta. id eſt conſecrata miſteria. quoſdam populis imperari. vel ſibi inter ſe ſa cerdotes tradere. cum poſt omnia id eſt poſt cō ſecrationem que aperire non debeo. id eſt non poſſum. pax ſit neceſſario. id eſt cauſa miſt erij indicenda. per quam id eſt quia per eam ꝯſtat populum ad omnia que in miſterijs aguntur. ac in eccleſia celebrantur prebuiſſe conſenſum ac finita eſſe pacis concludentis id eſt determi nantis ſignaculo demonſtrantur. Tercio. ideo populus ſe inuicem oſculatur. quia domini ſui gratiam et angelorum concordiam per morteꝫ eius ſe promeruiſſe gratulatur. Quarto vt qꝛ in oſculo caro carni et ſpūs ſpūi iungitur. Et vos qui carnis propagine de adam ꝯiungimur etiam caritatis vinculo connectamur. Qui gͦ ſe odientes oſculantur. inde proditoris oſculum imitantur Quinto propter preceptum apoſto li. de quo premiſſum eſt. Aurſus ideo priuſ qͣm communicemus pacem damus. vt inter nos eſſe concordiam oſtendamus. et cum illa corpꝰ domini ſumamus. ſine qua munera noſtra non recipiuntur a deo. ¶ In miſſa vero pro defunc tis pax non datur. quia fideles anime iam non ſunt nec vlterius erunt in tribulatione huius mundi ſed quieſcunt iam in domino. Vnde non eſt eis neceſſarium. pacis oſculum. quod eſt pacis et concordie ſignum. Et ideo in illa miſ ſa non dicitur oratio illa. Domine hieſuxpriſte qui dediſti apoſtolis tuis pacem. et cetera. Nec ſacerdos pacem recipit ab altari. De hoc etiaꝫ dicetur in ſeptima parte. ſub titulo. de offitio mortuorum. Hinc eſt etiam quod inter mona chos pax non datur. quoniam mundo mortui reputantur. ¶ Viri quoque et mulieres non ſibiinuicem oſculum in eccleſia porrigunt. ne forte aliquod laſciuie ſurrepat. quia ibi carna les fugiendi ſunt amplexus. et caſti et ſpirita les actus habendi. propter quod etiaꝫ in eccle ſia ſitu ſequeſtrantur locali. Odia pax pellit caſtum pax nutrit amorem. ¶ Sane oſculum in ſacra ſcriptura ſignificat. vnionem. carita tem. pacem et reuerentiam. ¶ De oſculo vmio nis dicit ſponſa in canticis. Oſculetur me oſcu lo vnionis oris ſui De oſculo caritatis yſaac inquit ad filium. Accede ad me. et da michi oſ culum fili mi ¶ De oſculo pacis dicit apoſtolus Salutate vos inuicem in oſculo ſancto. Deus autem pacis et dilectionis. et cetera ¶ De oſcu lo reuerentie. dominus inquit ad Symonem. Oſculum michi non dediſti. Hec autem exquo intraui. non ceſſauit oſculari pedes meos. Et Heſter in ſignum reuerentie ſummitatem vir ge regie dicitur oſculatus eſſe. ¶ Ad deſig nandum igitur tres vniones in xpriſto. ſcilicet ymonem diuinitatis ad animam. diuinitatis ad carnem. et carnis ad animam. Iel viionem. qͣ viita ē xpriſto humana natura ſancta eccleſia. et fidelis anima. Et ſacerdos ter oſculatur alta re vt dictum eſt ſub quarta particula canonis ſuper verbo. Dieſqꝫ noſtros ad deſignandū tri plicem pacem. ſcꝫ temporalem. ſpūalem et eter nam. Epiſcopus ſolenniter celebrans iuxͣ morē quarundam eccleſiarum ter oſculatur. ſemel mi niſtrum et ſecundo dyaconū et tercio ſacerdote Sed in miſſa ter oratur pro pace. vt dictum ē ſuper verbo Di eſqꝫ noſtros. Aurſus ad notan dum duorum teſtamentorum concordiam ep̄us duabus vicibus cōdicem oſculatur. quia rota continetur in medio rote. et duo cherubni ſeſe reſpiciunt verſis vultibus in propiciatorium. Ad notandum etiam caritatem ſacerdos oſcula tur patenam. que deſignat eor patens. latitu dine caritatis. Vnde Nonne cor noſtrum ardens erat in nobis. dum loqueretur nobis in via.

Inſignum vero reuerentie ſubdyaconus et dya conus pedes et manus pontificis ſummi oſculan tur. pedem ſubdyaconus oſculatur poſt epl̓am lectam. et dyaconus ante legendum euangeliū manum vero ſubdyaconus oſculatur. offerens ampullam cum aqua calicēqꝫ cum vino et dyaco nus offerens patenam cum hoſtia et thuribulū cum incenſo. vterqꝫ etiam de manu ſummi pon tificis accipiens eucariſtiam vt dicetur in ti. ſe. Allud qͦꝫ vacare non creditur a miſterio ꝙ ſum mus pontifex ſepteꝫ modis accipit oſculum viꝫ ad os. ad pectus. ad humeꝝ. ad manus. ad bra chia. ad genua et ad pedēs Ic incipit quarta pars miſſe Poſt pa cis em̄ oſculum ſacerdos communicat hoc modo. Nam ſicut in niceno ꝯſilio. legitur eucariſtiaꝫ ꝯfectam per ſe de altari ſiue de patena ſumit et commedit Calicem vero cum ſanguine non ip̄e ſꝫ dyaconus eleuat de altari. et porrigit ei Vnde in canone hier̓. inter cetera ita legitur ſacerdotibus etiam ꝓpter preſump tiones non lꝫ de menſa calicem domini tol le̓ niſi eis traditus fuerit a dyaconibus. Ideo autem ſa cerdos corpus xp̄i per ſe ſumit. et non calicem cum ſanguine. quia ſumptio corporis ſignificat corporum noſtrorum reſtaurationem. quaꝫ xp̄s nullius miniſterio perfecit et futuram reſurrec tionem. quam ſuāa virtute abſqꝫ omni miniſtro faciet Sumptio vero ſanguinis redemptionem animaꝝ ſiue peccatoꝝ ſignificat que fit inter ceſſionibus alioꝝ. Hoc tamen etſi iure cautum ſit non tamen ſeruari videmus Sane ſacerdos ip̄e omnes partes hoſtie ꝯmedit. In quibuſdāꝫ tamen eccijs ip̄e vnam partem ſumit et reliquā eucariſtie medietatem ſuper patenam in duas ꝑtes diuidit quas miniſtris. ſcꝫ dyacono ⁊ ſub dyacono commedendas impendit. inſinuans il lud quod lucas ꝯmemorat. quia hieſus in emaus accepit panem et fregit ſuper menſam Et etiaꝫ vt aīunt quidam commedit coram duobus diſci pulis. ſumenſqꝫ reliquias dedit illis. ſp̄e quoqꝫ poſtmodum partem piſcis aſſi et faui mellis ma ducauit et reliquias diſcipulis dedit Et ideo pꝰ ꝙͣ dyaconus et ſubdyaconus conmunicarunt. clerici et religioſi ad conmunicandum accedūt vt ipſi partem ſancte communionis accipiant. Poſtmodum communicat populus. qꝛ et xp̄us commedit non ſolum cum paucis apoſtolis vni etiam aſcenſurus in celum commedit cum multi tudine diſcipulorum. Vnde et ſumptio corꝑis. aſcenſionem ſignificat ſaluatoris. Illud autem p̄ termittendum non eſt ꝙ vt in perceptione cor poris et ſanguinis xp̄i nulla poſſit fallat iā ſub oriri. ſꝫ vtraqꝫ perceptione veritas euidenter appareat. ſummus pontifex non ſtatim ꝑticulaꝫ hoſtie permittit cadere in calicem. ſꝫ eam poſt trinum crucis ſignaculum ſuper patenam repo nit. et poſt oſculum pacis ad ſedem aſcendens. ibiqꝫ conſiſtens vniuerſis cernentibus maiorem partem oblate ſuſcipit de patena quaꝫ ſubdya conus apportauerat de altari. ip̄amqꝫ dentibus ſubdiuidens. vnam particulaꝫ eius ſumit et aliā in calicem mittit et de ſanguine cū calamō hau rit Deinde alteram particulam tradit cum oſcu lo dyacono. aliamqꝫ ſubdyacono ſine oſculo quā dyaconus miniſtrans ei ad altare calicem oſcu latur. et tūc ſubdyaconꝰ reſiduum ſanguinis cū particula immiſſa in calice ſumit. Romanꝰ itaqꝫ pontifex ideo non conmunicat vbi frangit qm̄ ad altare frangit et ad ſedem communicat. qꝛ xp̄s in emaus coram duobus diſcipulis fregit. et in hieruſalem coram diſcipulis duodecī man ducauit. In emaus em̄ fregiſſe legitur ſꝫ non com mediſſe legitur. In hieruſalem vero fregiſſe nō legitur ſꝫ legitur commediſſe. ẜm. Innocen̄. iij. Aſcendens igitur ſedem ibi communicat Siq̄dē ẜm apoſtolum xp̄s caput eſt eccleſie. caput aūt in corpore ſublimius et excellentius ob ſui per fectionem ceteris membris collocatur. Per cali cem vero ẜm quendam reſpectum eterna bea titudo ſeu ipſius fruitio deſignatur. quia igit̉ in eccleſia militante ſummus pontifex. ſicut xp̄i vicarius et caput omnium prelatorū perfectiˢ xp̄m repn̄tat. congruum eſt vt ip̄e non in alta ri ſꝫ in loco ſublimiori communicet. oſtendens ꝙ xp̄s etiam in ſua humanitate perfectius et cō pioſius ꝑticipat illa ineffabilia gaudia vtpote in bonis potioribus collocatis. cum vero cele brat pro defunctis. tunc ſuper altare communi cat. quia tunc ſpecialiter membrorum xp̄i hinc fideliter decedentium gloriaꝫ repn̄tat ac mem bra xp̄i cum ad illam gloriam perueniunt. infe riorem poſt xp̄m gradum obtinent ſicut mēbrā poſt caput In paraſceue qͦꝫ ad altare comnum cat. tum ob reuerentiam paſſionis xp̄i. tū quia tunc quaſi exequias celebrāt hieſu xp̄i. tū etiaꝫ. ſolus communicat. quia in xp̄i paſſionē omnibꝰ diſcipulis fugientibus ip̄e ſolus remanſit. Alij autem prelati non ſic ſꝫ ſuper altare ꝯmunicat. quia non ita ꝓprie xp̄m caput eccleſie repn̄tant iniſtri aūt repn̄tant pontifici oblatam et ca licem. qꝛ diſcipuli obtulerunt xp̄o partē piſcis aſſi et fauum mellis. Pars piſcis aſſi eſt corpus domini crucifixi qui fuit in ara crucis aſſatus fa uus mellis eſt ſanguis xp̄i. ſuper mel et fauum dulcis faucibus anime diligentis. ambo de ma nu pape ꝯīcant. qꝛ et apl̓i de manu xp̄i ꝯicauē runt. Ad notandum vero diſtinctionem inter ſacros ordines et non ſacros. Syacōni qui et ſu perioris ordinis ſunt cum recipiunt eucariſtiaꝫ oſculum ſuſcipiunt ab ip̄o. Acolitus et qui ſunt inferioꝝ ordinum non ſuſcipiunt Subdyaconꝰ etiam qui caracter hꝰ quondā inter non ſacros ordines. nunc autem inter ſacros ordines repu tatur in perceptione corporis non ſuſcipit oſcū lum a pontifice. ſꝫ in perceptione ſanguinis ſu ſcipit oſculum a dyacono vt ſic qui non ſacri ſūt minus. et qui ſacri ſunt amplius honorent̉ ꝙͣuis et in hoc miſtica poſſit ratio aſſignari. jp̄e autē

ſumit illam eucariſtie partem. per quam. ꝓut ſub ti. de fractione hoſtie dictū eſt. Caput eccīe ſcꝫ xp̄s intelligitur cꝰ typum eccleſie ſpecialiꝰ gerit. quod facit hoc modo. ea nanqꝫ dentibus ſubdiuiſa particulam in ore remanentem ſumit alteram vero inter digitos reſidentem in cali cem dimittit. ad notandum ꝙ xp̄s reſurgens qͥ ẜm Sergium papam per partem in calicem im miſſam ſignificatur infernum momordit ⁊ ſuos inde ſumptos in paradiſum miſit. Iuxta illd̓ oſee vlt. c. Ero mors tua. ⁊cͣ. Alia vero pars ex qua miniſtri ꝯīcant. ſignificat membra magis ipſi xp̄o ꝯformia. et ideo ip̄i ꝯīcant de illa. ad oſter dendum miſterium vnionis. Eucariſtia eciaꝫ ſa cramentum eſt maxime vnionis. Partem vero in calice intinctam que ſignificat membra ꝓpt̓ xp̄m paſſionibus ſubiecta. dn̄s ppͥ non recipit. Primo quia ip̄e magis ꝙͣ alij repn̄tet in offitio miſſe xp̄m. cui mors illa vltra non dominabitur Secundo qꝛ ip̄e illoꝝ typum gerit in eccleſia. qui ꝓpter eximiam ſanctitatem a vitā actiua ſe moti per ꝯtemplatiuam iam xp̄o ſociantur. Sꝫ miniſtri Alam ſumunt. qꝛ typum actiue ꝯnīter repn̄tant. et precipue ſubdyaconus eam ſumit. pro eo qꝛ ip̄e vltimo ꝯīcat. et vltimi eſt reliqͥ as ſumere et calicem purificare Vnde et dn̄s re liquias dedit diſcipulis vt premiſſum eſt. Pōt etiā miſtice dici ꝙ pars intincta ſignificat ꝑteꝫ corporis miſtici que iam regnat cum xp̄o. Cum g dn̄s papa expreſſe repn̄tat xp̄m. qui realiter et ſacramentaliter incorporatus eſt parti ip ſius miſtici corporis. ideo ip̄e non recipit illaꝫ nec etiam dyaconus qui legem euangelicā qua pronunciat repn̄tat que eſt lex amoris. Propt̓ amorem em̄ caritatis quilibet incorporat̉ xp̄o capiti et omnibus partibus corꝑis eiꝰ miſtici. Subdyaconus vero repn̄tat veterem legē. quā ſepe pronunciat que fuit lex timoris. ſꝫ tior nō eſt in caritate ymo eum foras mittit. ⁊ ideo ip̄e particulam in ſanguine miſſam ſacramenta lit̓. ſiue in ſignum recipit. quia immixtio ip̄ius par tis cum ſanguine dictam incorporationem fi gurat quam non faciebat lex illa lꝫ eam figura ret. Hoc autem breuiter notandum eſt ꝙ ſacer dos ante perceptionem corporis et ſanguinis xp̄i dꝫ dicere orationes a ſanctis patribus inſti tutas. deinde meditari dꝫ in incarnatione. ī pa ſſione. in virtute hꝰ ſacramenti dicens. Paneꝫ celeſtem accipiam. ⁊cͣ. ſꝫ cum ſtatim poſt verba ip̄a ſubiungat. Domine non ſum dignus. ⁊cͣ. vi detur ꝯtrarius ſibiipſi. ſꝫ abſit hoc. ſꝫ dicens pa nem ⁊cͣ. ſeipſum incitat ad deuotionem reduces ad memoriam. quid eſt quod ſumere debet. qͥa panē qͥ de celo deſcendit et qual̓r ſumere dꝫ. qꝛ nomen domini inuocando. vt ſic cum maiori ſu mat reuerentia et timore. Dicendo ꝟo ſubſeqͥn̄ ter. Domine non ſum dignus. ⁊cͣ. ex humilitate ſuam profitetur indignitatem. ac excitacio ad deuotionem. et profeſſio humilitatis cōtraria non ſunt. Legittimum itaqꝫ communicandi tp̄s eſt ante vltimam orationem que dicitur ad coni plendum. quia ibi maxime peticio pro eis eſt qͥi communicant. Seinde corpus et ſanguinē dn̄ ſumpturus. ſe cum illis ante faciem cruce ſigͣt. Sicut em̄ prius cruces faciendo actiue. tanqͥm miniſter illa ſanctificauit. ſic ſe eis nunc cruce ſignando paſſiue petit ſanctificari. Dicto itaqꝫ Corpus domini cuſtodiat. ⁊cͣ. ſumat eucariſtia Deinde iunctis manibus inclinans ſanguini dic̄ Quid retribuam. ⁊cͣ. Et dicens. Calicem dn̄i ac cipiam. et non prius accipit et eleuat calicē de altari. Poſtea vero dicens. Laudans inuocabo dominum. ſe ſignat cum illo. quo verſu expleto ſanguinem ſumit. Sane quia circa maiora cau cius eſt agendum. ſacerdos ſanguinem ſumens propter maiorem ſecuritatem et reuerentiaꝫ ca licem cum vtraqꝫ manu tenere debet. ſꝫ in ſūp tione perfuſionis ſufficit altera tm̄ duobus di gitis alterius adiunctis. quaſi per hoc innuens iam ſanguinem ibi non eſſe. Sed et ſanguinem ſumendo. ter haurit trinitatem deſignans. per fuſionem vero ſumendo bis. vt per hoc hec ca ritas que inter duo conſiſtit ſignificetur. ſeu eti am quotiens nouerit expedire. Rurſus qͥ eadeꝫ die debet iterum celebrare non ſumat vinū per fuſionis vt dictum eſt in prohemio huius ꝑtis. Sed cum in canone dicatur. Similimodo pꝰ ꝙͣ cenatū eſt accipiens et hunc preclarū calice. ⁊cͣ Videtur ex hoc ꝙ ſacerdos ſtatim hoſtia conſe crata illam debet ſumere. priuſꝙͣ ad calicis con ſecrationem procedat. quia omnis xp̄i actio nr̄a debet eſſe inſtructio. Sed ad hoc dicendum eſt ꝙ eccleſia inſtituit illam poſt vtramqꝫ conſecͣ tionem ſumi. ad on̄dendum ꝙ ſolam hoſtiam re cipi ens non plenum ſacramentaliter recipit ſa cramentum. Et n̄ em̄ in hoſtia conſecrata xp̄i ſanguis ſit. non tamen eſt ibi ſacramentaliter. eo ꝙ panis corpus. non ſanguinem. et vnium ſanguinem ſignificat et non corpus Quia ergo ſub altera tantum ſpecie non eſt completum ſa cramentum. quo ad ſacramentum vel ſignū. dꝫ hoc ſacramentum compleri priuſꝙͣ preſpit̓ eo vtatur. Verunitamen cum vnum ſine reliqͦ. nec ſit nec vnꝙͣ fuerit. niſi in ſolo triduo ante paſca in quo xp̄i corpus mor tuum fuit. in quo triduo ſiquis de apoſtolis conſecraſſet ſanguis ibi nō eſſet. ſi vinum caro ibi non eſſet. quia vt premi ſſum eſt. nec panis ſanguinem. nec vinum ſigni ficat carnem. ẜm hoc nunc xp̄i ſangnine intra venas exiſtente. vnum ſine reliquo. ꝓpter vmo nem ſeu mixtionem hꝰ recipi non poteſt. qd̓ tn̄ non eſt ratione ſacramenti vel ſigni. quod idem eſt. Poſt ſumptum ſacrifitium non eſt ſpuendū prout dictū eſt ſub ſeptima particula canonis. ſuper verbo. Noui et eterni. Sed nec eucariſtia ſicut alius cibus eſt maſticanda. ſꝫ diſcrete. mo derate ac leuiter anterioribus dentibus teneda etlingua mollificanda ne qua eius particula dē tibus adhereat. quam forte poſtmodū emitti ſcreando contingat. Poſt communicationem

illico calix de altari offert̉. circa qd̓ notandū ē ꝙ corpus domini remaret ſuper altare vſqꝫ dū tria capitula compleatur ſcꝫ ꝓlogus domini ce orationis et ipſa oracio. Libera nos queſumus quia et dominus tribus diebus in ſepulcro qui e uit. Poſtea vero commixtio domini corpore cū vio ſimul. quia pace anunciata aufertur corpꝰ donimicum de altari. quonam in tercia die ⁊ia eꝰ que deſcendit ad inferna vt liberaret iuſtos et membra viuificaret redijt ad corpus nec am plius inuentum eſt corpus dominicum inſepul cro. Quia ergo xp̄us totus homo reſurrexit ſi ideo ad hoc notandum illico ſimul cum oblacōe corpus domini de altari auferetur. et inde calix et corporale de altari totaliter eleuantur. ꝓut dc̄m eſt ſub ti. de pallis corꝑalibus. Poſtremo notandum eſt ꝙ quiſqꝫ communicare debet cor pore a carnalibus eſcis ieiunio. Cum em̄ anime ſpūales ſint ⁊ immortales ſpūalia primitus ali menta vite eterne ſumere debent. ſt ſumptum eucariſtie ſacrifitium ſā cerdos digitos abluit et perfundit ne quid forte incaute remaneat ſeu adhe reat ex contactū diuini ſacramenti. non ꝙ qͥcꝙͣ immundum ex ip̄o contactu contrax erit. ſed vt pocius ſuam commemoret indignitatem qui ſe iudicat tantis ſacramentis celebrandis indignū Iuxta illud quod dominus ait. Cum omnia be nefeceritis dicite ſerui inutiles ſumus. ſicut et ſacerdos legalis immundus erat vſqꝫ ad veſpe ram poſt ymolationem vitule rufe. Vnde omīa veſtimenta ſua lauabat indignū quideꝫ exiſte̓t. vt manus que corpus incorruptibile contracta runt corpꝰ corruptibile contingant. vel ad res ꝯmunes tangendas accedant. donec ſtudioſe la uentur. Et propter hoc etiam quidem. miſſa fi nnita exutis ſacris veſtibus iteꝝ manus lauant. Perfuſionis auteꝫ aqua debet in locum mundū honeſte diffundi vt altitudo ſacramēti reuerēt̓ honorētur. Trina ergo ſacerdotis ablutio que fit in principio. in medio. et in fine. deſignat mundationem cogitacionis. locutionis et actio nis. vel purgationem peccati originalis. venia lis et criminalis. ſiue quod agitur per ignoran tiam et negligentiam et induſtriam. ad quorū mundationem offertur ſacrifitium ſalutare Hec tn̄ ablutio referri pt̄ ad ablutioneꝫ baptiſmi. cꝰ formam xp̄s poſt reſurrectionem inſtituit. d. Euntes docēte omnes gentes. baptizantes eas in nomine patris et filij et ſpūſſancti. qui credi derit et baptizatus fuerit ſaluus erit. Sane ſa cerdos digitos perfundit et perfuſioneꝫ ſumit in dextro cornu altaris vel ſaltem reuolutꝰ ad illud. Primo ꝓpter rationem tactam ſub ti. de manuū ablutione. Secundo quia ip̄m cornu iu daicum populum. ex quo naturaꝫ humanaꝫ xp̄s aſſumpſit ſignificat. Sicut autem ab illis natu ram accepit. ſic et ab eis illius nature purgati onem ab oībus defectibꝰ quos aſſumpſit habuit qm̄ ab eis occiſus fuit. ad quaꝫ mortem ꝯſecuta eſt reſurrectio. in qua omnes defectus dimiſit. et eis oppoſitas virtutes accepit. Ad hoc igit̉ repn̄tandū in dextro cornu altaris vel ſalteꝫ re uolutus ad illud perfundit et perfuſionē ſumit Tercio quia vt aiunt quidam hec purificatio de ſignat ablutionem manuū quam pylatus fecit a perditione ſanguinis iuſti ſuper iudeos ꝑ dex trum cornu altaris ſignificatos Atiphona. que poſt ꝯmunio apluribus nuncupatur. ideo ſic appellata eſt. qm̄ poſt ꝯmunicationem ſeu in ſignum ꝙ cō municatio expleta eſt concinitur In primitiua nanqꝫ eccleſia omnes fideles qualibꝫ die corꝑi et ſanguini xp̄i conmunicabant. prout dictum eſt ſub ti. de communicatione ſacerdotis. et ſta tim poſt communionem cantus iſte fiebat vt po pulus oſtenderetur gratias et laudes agere de xp̄i corpore et ſanguine ſuſceptis Verum ꝓpter circumſtans nos peccatum ſequenti tꝑe ſtatu tum eſt vt ter in anno communionem. et ſacer dos quotidie pro omnibus ſacramentaliter ſu mat. prout ſub ti. de pacis oſculo dictū eſt Quis autem ſpecialiter introduxerit vſum cantandi hanc antiphonam ignoratur. Hec aūt antipho na apoſtolorum gaudium de xp̄i reſurrectione ſignificat Iuxta illud Gauiſi ſunt diſcipuli viſo domino. et pre gaudio mirabantur Qd̓ vero re ciprocando in quibuſdam eccijs cantatur. iniſi nuat ꝙͣdiſcipl̓i reſurrectōis gaudiū ſibi mutuo nūciabant Vn̄ duo diſcipuli cum inueniſſent cō gregatos vndecim. et eos qui cum ipſis erant dicent es. quia ſurrexit dominus vere. et appa ruit ſymoni. narrabant que geſta erant in via et quomodo cognouerunt eum in fractione pa nis. Cantur etiam ab omnibus vt notetur com munitas gaudij. et ꝙ omnibus diſcipulis dn̄s apparuit. Eſt ergo communio gratiarum actio. Iuxta illud Edent pauperes et ſaturabuntur. et laudabunt dominum. Proprie tn̄ nouiſſima oratio/ de qua. jͣ. dicetur poſtcommunio dici pt̄ Eracto communionis miniſterio ponti fex ſeu ſacerdos oſculatur altare innu ens ſe credere firmiter. et conſentire his que circa ſacrifitium acta ſunt et conuerſus populum ſalutat. et deinde redit ad dextrū cor nū altaris ſignificans ꝙ in fine mundi poſt anti xp̄i mortem xp̄i predicatio ſiue xp̄s rediturus ē ad iudeos quos iam reprobauit. Tunc em̄ ꝯuer tent̉ et reliquie iſrahel ſalui fient. Et eleuatis manibus vltimam orationem que proprie poſt cōminunio vocatur exequitur. in qua rogat et gratias agit de ſacramenti perceptionē dicēs collectas pro numero ſecretellarum. Orat em̄ pro his. qui ad hanc communionem eucariſtie acceſſerunt. Hec autem oratio ſignificat oracio nem capitis noſtri hieſu xp̄i qui pro nobis int̓ vellat quotidie apud patrem. Significat etiaꝫ

ꝙ apoſtoli poſt aſcenſionem domini in oratione perſeuerauerunt. Finis vero illius orationis vbi dicitur. Per dominum noſtrum hieſum xp̄m ⁊cͣ ſignificat ꝙ aduocatum habemus in celo apud patrem. Illud autem conſiderandum eſt ꝙ ſa cerdos dicturus poſtcommumonem premittit Dominus vobiſcum. et oremus ſtans an̄ mediū altaris Deinde tranſiens addextrum cornu̓ alta ris ibi pronunciat orationem. qua finita rediēs ante altaris medium ibi dicit. Per dn̄m. prout tactum fuit ſub ti. de ſalutacione. Circa quod notandum eſt ꝙ dextrum cornu altaris ſignifi cat populum iudaicum. ſin iſtrum vero gentileꝫ Predicatio xp̄i et euangelium eius incepit a iu deis et tranſiuit ad gentiles. et iterum redire dꝫ ad iudeos. ad quod ſignificandū ſacerdos a dextro cornu altaris tͣnſit ad ſiniſtꝝ ⁊ ecōuerſo erito ergo poſtcommunio. que eſt qͣſi finis miſſe dicitur in dextro cornualtaris. Quia ꝟo altaris medium repn̄tat fidem xp̄i et ip̄m deum in quem vterqꝫ populus vnitur. reducitur. et finitur. ideo per dominum noſtrum. ⁊cͣ. quod ē quaſi finis poſtcommunionis vbi diciur. Ip̄e etiā eſt qui vtrumqꝫ populum ad ſe petendum indu cit et illuminat. et ideo Dominus vobiſcum ibid̓ dicitur. Per ipſum etiam quicquid boni in ora tione petimus impetramus. et ideo ibidem pro nunciatur. oremus. De hoc dictum eſt ſub ti. de mutacione ſacerdotis. Et nota ꝙ in ſabbato qͣt uor tꝑm menſis ſeptembris. dr poſtcommunio illa. Proficiant in nobis queſumus domine tua ſacramenta quod ꝯtinent. vt que nunc in ſpētie gerimus. rerum veritate capiamus. Cꝰ vltīam partem Greg̓. exponens ita dicit. Poſtulat qͥp pe ſacerdos vt corpus xp̄i quod ſub ſpecie pa nis et vini nunc geritur manifeſta viſione. ſicu ti reuera eſt quando capiatur. ꝙͣuis non impro babiliter quidam exponunt hoc loco carnis et ſanguinis veritatem ip̄am eorundam efficienci am id eſt peccatorum remiſſionem. De hac etiā oratione dictum eſt ſub. vij. particula canonis ſuper verbo Miſterium fidei. Sane oratione fi nita iterum populum ſalutat dicens. Dominus vobiſcum. Circa quod notandum eſt ꝙ xp̄s pꝰ reſurrectionem bis legitur diſcipulos ſalutaſſe dicens. Paxvobis in ſignum duplicis pacis. viꝫ pectoris et eternitatis. que ẜm ꝓphetam ē pax ſuper pacem. de qua dominus inquit apoſtolis Pacem relinquo vobis. pacem meam do vobis Hanc duplicem pacem per duplex oſculum ſac̓ dos inſinuat. cum viꝫ prius oſculatur miniſtrum et poſterius oſculatur altare. Prima ergo ſalu tacio que fit ante orationem ſignificat benedi ctionem illam quam xp̄s aſcenſurus in celum le gitur dediſſe diſcipulis ſuis. Nam vt lucas com memorat. Eduxit eos foras in bethaniam. et ele uatis manibus benedixit eos. et cum benedixiſſꝫ receſſit ab eis et ferebatur in celum. Vnde poſt ſalutacionem nouiſſimam quam ſacerdos orone expleta facit ad populum que ſignificat vitaꝫ eternam dyaconus alta voce pronunciat. te mi ſſa eſt. repn̄tans quod dictum eſt ad apoſtolos Hic eſt hieſus qui aſſumptus eſt a vobis in ce lum. Notandum eſt autem ꝙ miſſa tribꝰ modis finitur. Primo per ite miſſa eſt. et hoc in ſolen nitatibus quotiens cantatur. Te deum lauda mus et Gloria in excelſis deo. prout dicetur in prohemio ſeptime partis. quaſi dicat. Redite ad ꝓpria. quia miſſa ſeu oblata eſt deo hoſtia ſa lutaris pro genere humano. prout tactum eſt ī prohemio ſeptime partis. Vel anunciat popu lo ꝙ miſſe ſeu preces ſunt finite. qm̄ ſtatutum eſt in concilio aureolan̄. ꝙ nullus exire debꝫ de eccleſia donec ānunciatum ſit per miniſtrum il eſt ſenſus. Itē miſſa eſt. id eſt. ite poſt xp̄m et ſequimini ip̄m. Non eſt em̄ in hoc md̓o ſtandum ſꝫ ad patriam per bona opera feſtinandum. qd̓ leuiter facere poſſumus. quia miſſa eſt ad deum patrem placandum hoſtia. per quam fracta ſūt tartarā et reſeratus paradiſi introitus. Dicēs autem. Itē miſſa eſt dirigit vultum ad populū. quia ad eos quos pn̄tes licenciamus ſermonem dirigimus. et eis ad quos ſermonem dirigimus faciem repn̄tare ſolemus. ſicut fit quando dicit̉ Dominus vobiſcum. vel. Grate fratres. prout dictum eſt ſub titl̓o de inclinatione ſacerdotis. Sed dicens. Benedicamus domino. vel requie ſcat in pace. vel oremus. non ſtat verſus ad po pulum. quia illum diſtincte non alloquitur. ſed dirigit faciem ad orientem vel mentem ad deū Dicto autem. Itē miſſa eſt. clerus et populꝰ gra tulando reſpondēt Deo gratias. imitantes apo ſtolos qui adorantes ingreſſi ſunt in hieruſalē cum gaudio magno et erant in templo laudan tes et benedicentes deum. Eſt em̄. prout qͥdam aſſerunt. Deo gratias interiectio gratulatiua. vel congratulatiua. et hoc ſumptum eſt de exo do. non ẜm verba ſꝫ ẜm ſenſum. qm̄ ppl̓s iſrahel permiſſu pharaonis licenciante tyro de babilo nica captiuitate ad hieruſalem reuerſus. gr̄as egit deo. Sed et apoſtoli poſt aſcenſionem dn̄i regreſſi ſunt ni hieruſalem. benedicentes dn̄m ſic et nos vltima benedictione accepta ad cele ſtem patriam ibimus. vbi ſemper in gratiarum erimus actione. Apoſtoli qͦꝫ predicantes dice bant. Gracias agite. ſine intermiſſione orate. Poteſt etiam dici ꝙ ſacerdos incipiens Gloria in excelſis deo. ſignificat angelum anuncianteꝫ paſtoribus ineffabile gaudium de xp̄i natiuita te. Itē miſſa eſt deſignat acceſſum paſtorum ad locum natiuitatis xp̄i. prout dicetur in prohe mio ſeptime partis Chorus rn̄dens. Deo gr̄as. repreſentat ꝙ ſicut lucas refert. ip̄i paſtores reuerſi ſunt glorificantes deum in omnibus que viderant et audierant̉ ¶ Secundomodo miſſa terminatur per Benedicamus domino videlicꝫ in profeſtis diebꝰ. et generaliter. quando pre miſſa cantica leticie non dicuntur. per quodpo pulus ad gratiarum inuitatur actiones. qꝛ poſt omnia debemus deo humiliari. et eſt ſumptum

de apoſtolo. vel de pſalmiſta. vel de ymno triū puerorum. vbi dicitur. Benedicamus patrem et filium. et reſpondetur Deo gratias. quod ad gaudium apoſtolorum. de quo premiſſum eſt. refertur. De hoc dicetur ꝓpe finem in proheīo quinte partis. Et populus. deo gratias agēdo ad propria rediens ſignificat diſcipulos cū gra tiarum actione poſt paſſionem domini in hie ruſalem reuertentes Circa hoc etiam dicendum eſt ꝙ in primitiua eccleſia. cum miniſtri eccleſie miſſaꝫ ſine populo celebrabant. claudebat̉ mi ſſa per benedicamꝰ. quando vero populus erat preſens. quia alias neſciebat ille. quando miſſa finita eſſet dicebant. Itē miſſa eſt. Quia ergo in profeſtis diebus miniſtri vt plurimum. quaſi ſo li ſine populo miſſas dicunt ¶ Ideo iuxta morem antiquum in illis diebus dicunt. Benedicamus In ſolennitatibus vero. quia tunc populus con uenit dicunt. Itē miſſa eſt. Prima tamen miſſa in tali natali domini in quibuſdam locis claudit̉ ꝑ benedicamus domino. eoꝙ ſaluatoris natiuitas de qua in illa agitur. paucis ab angelo nuncia ta eſt ſcilicet paſtoribus. qui miniſtros eccleſie figurant. et preterea ſepe quaſi ſoli miniſtri in illa preſentes ſunt. Alia tamen ratio ſcribitur in ſeptima parte ſub titulo de aduentū In diebꝰ qͦꝫ ieiuniorum clauditur miſſa per benedicamus ad notandum ꝙ ſi domino ſemper benedicendū ſit. multofortius hoc tempore id face̓ debemꝰ Significat autem benedicamus idem quod be nedictio. de qua iam ſub titulo. de benedictione dicetur ¶ Tercio finitur miſſa per requieſcant in pace. ſcilicet miſſa pro defunctis. et tunc re ſpondetur. Amen id eſt fiat. Optatur enim eis requies. Rurſus finis miſſe finem mundi ſignifi cat. Itē miſſa eſt. Vel benedicamus libertatem q̄ dabitur iuſtis in patria vbi ſemper deum bene dicent. Icto it̓e miſſa eſt ſacerdos qui aſſiſtit piſcopo ad altare. in quibuſdaꝫ eccle ſijs menſam altaris. ad armum dextrū pontificis oſculatur. oſtendens hunc illum eſſe pontificem cui. ẜm legis figuram dex ter armus ſeparationis delebatur de hoſtijs ſa lutaribus et pacificis. Sane per humerum ex primitur principatus ẜm illud propheticum. Factus eſt principatus ſuper humerum eius Principatum vero ſaluatoris vere expreſſit. vox angelica. prophetica et legalis. Angelus enim dixit ad virginem. ꝑabit ei dominus ſede dauid pr̄is eꝰ. ⁊ regͣbit in domo iacob ineternū et regni eius non erit finis. Propheta dicit Se des tua in ſeculū ſeculi. virga directionis ⁊ vir ga regni tui. propterea vnxit te deus deus tuꝰ oleo leticie pre conſortibus tuis. Moyſes inqͥt in lege. Letamini ſimul cum eo celi et adorent eum omnes angeli domini dei. Ad quod deſig nandum in eccleſia romana tres humerum pon tificis in ſignum reuerentie oſculantur. videlicꝫ primicerius in principio. dyaconus in medio et ſacerdos in fine Itari ſeu humero oſculatis. epiſcopꝰ vel ſacerdos populum benedicit Rite Itur. Nuomam ſicut legitur luce vltio quidem poſt communionem benedici Poſtꝙͣ xpriſtus in cruce orauit et coram diſci pulis mandū cauit. et reliquias eis dedit. eleua tis manibus eos benedixit. Vnde ſtatuit ꝯciliū aurelianen̄. vt populus ante benedictionem ep̄i ſcopi vel vbi ip̄e abeſt ſacerdotis de eccleſia nō diſcedat. ¶Hec autem vltima benedictio ſuper populum miſſionem ſpirituſſancti ſignificat. quem dominus aſcendens in celum de celo miſit in apoſtolos. iuxta quod ip̄e promiſerat eis Ac cipiētis inquit virtutem ſuperuenientis in vos ſpūſſancti. vt iam dictum eſt ſub titl̓o de oratio ne nouiſſima Vn̄ hec benedictio per ꝟbum oris et ſignum crucis exprimitur quoniaꝫ illa miſſio per ſonum aeris et linguam ignis innotuit. iux ta illud factus eſt repente de celo ſonus tanꝙͣ aduenientis ſpūs vehementis. et apparuerunt illis diſperdite lingue tanꝙͣ ignis. ⁊cͣ. Et licet ſpūſſanctꝰ ſpecialiter miſſus fuit in apoſtolos quia tamen indiuiſa ſunt opera trinitatis miſſio nem illam. tota fuit trinitas operata. Deoqꝫ be nedictionem iſtaꝫ facit epiſcopus in nomine tri nitatis autoritate pſalmīſte dicentis. Benedi cat nos deus deus noſter et benedicat nos deus Secundo hec vltima benedictio ſignificat illaꝫ vltimam benedictionem. Venite benedicti pa tris mei. ⁊cͣ. Tercio illam quam xp̄s aſcenſurus in celum diſcipulis dedit. Vnde ea facta ſacer dos ſe ad orientem vertit quaſi ſe xp̄o aſcenden ti commendans. ¶ Ceterum benedictionis for mam legis expreſſit autoritas. dicente domino per moyſen Inuocabis nomen meum ſuper filios iſrahel. et ego dominus benedicam. Et iterum propheta Effundam ſuper vos ſpiritum gracie et precum. Item aaron poſtqͣm ſacrificauerat ex tendens manum contra populum benedixit illi Leuitici. ix. Item moyſes et aaron expletis hoſ tijs et holocauſtis. intrauerunt tabernaculum teſtimonij. et poſtea exeuijtes benedixeruūt po pulo. Leuitici. xi. in fine. Huiuſmodi ergo fina les benedictiones a veteri teſtamento ſumunt̉. quoniam et iacob in fine vite ſue filijs benedix it. et moyſes populo ante mortem. ſicut et xp̄s diſcipulis ante aſcenſionem. vt predictum eſt. Et inde eſt ꝙ cum ſeparamur comitiuam et ꝓ tectiuam querimus benedictionem. Sumuntur etiam ab eo. ꝙ dominus precepit dari benedi ctiones in monte garizam ſuper legis obſerua tores. Sicut econuerſo maledictiones in Ebal. ſuper tranſgreſſores. a quibus excommunicati ones originem habuerunt. Regulariter autem maior minori benedicit. Vnde abraham a mel chiſedech benedicitur et non econuerſo. Nullꝰ ergo ſacerdos maiore ſuo non innuēte bn̄dictōꝫ

darenitatur. ymmo epiſcopo miſſam audiente ſacerdos celebrans. in cunctis illius licentiam et benedictionem expoſcit. Sacerdos tamen mi ſſam celebrans poteſt benedicere etiam epiſco po preſente et permittente. ac bn̄dice̓ nolente aliter non. prout in premiſſo concilio aurelian̄. cauetur. Nam ẜm hieronimum. preſpiter popu lum bn̄dice̓ poteſt. qui xpriſtum non metuit cō ſecrare. Illud autem quod in carthaginenẜ. cō cilio legitur. ꝙ preſpitero benedictionem ſuꝑ plebem fundere non licet de ſolenni benedi ctione ſoli epiſcopo competenti. que fit per hec verba. Sit nomen domini benedictum. ⁊cͣ. eſt intelligendum. Rurſus benedictio epiſcoꝑa lis fit per modum manus impoſitionis. Vnde et epiſcopus ipſam dicens tenet manum more aaron ſuper populum eleuatam ⁊ exemplo xp̄i qui. vt premiſſum eſt. coram diſcipulis mandu cauit in celum aſcenſurus. eleuatis manibus eis benedixit. Quia ergo ſoli epiſcopi manus impo nunt. quia ſicut legitur in actibus apoſtolorū. Soli apoſtoli manus imponebant et nullus ali us diſcipulus. ideo ſolennem benedictionem ſo lus epiſcopus dat ¶ Sane poſt benedictionem ſolennem que fit per epiſcopum ante agnus d̓i iterum benedici ſolenniter in fnie miſſe non oꝑ ortet. In miſſa tamen pro defunctis non bene dicitur. prout ſub titulo de fractione hoſtie di ctum eſt. Placeat tibi. et cetera. quia luca teſ tante actulim primo hominꝰ hieſus poſtquam locutus eſt diſcipulis benedicens illis. aſſump tus eſt in celum et ſedet ad dexteram dei. jdeo ſacerdos non ad xpriſtum ſolum. quem nubes ſuſcepit ab oculis eorum ſed ad totam trinitatē ſermonem dirigit dicens. Placeat tibi ⁊cetera Qua oratione finita oſculatur altare oſtendens per hoc ſe premiſſis omnibus deuote. toto men tis et corporis aſſentire affectu. quo facto re cedit a conſpectu populi. ingreditur veſtia rium. vel interponitur velum. reprenſentans quod vt premiſſum eſt xpriſtum in celum aſcen dentem. nubes ſuſcepit ab oculis intuentium eum. et ſicut legitur Luce vltimo. Receſſit ab eis. et ferebatur in celum. ¶ Et deinde ſtatim dicuntur ympm illi. Benedicite. et Laudate. vel in totum vel in partem. quis deo pro om nibus beneficijs gracias agere debemus. queꝫ ineternum laudabimus. Vnde in concilio aga thenen̄. ita legitur. Poſt concluſionem matu tinarum. vel veſpertinarum miſſarum. id eſt que dicuntur mane. vel circa nonam. poſt ymp nos id eſt poſtquam ſacerdos dixit ſpenedicite et Laudate. capitula de pſalmis dicantur. ſcili cet. Confiteantur tibi domine omnia opera tua et cetera. Et plebs collecta oratione et ora tionis cauſa ad veſperam ab epiſcopo dimitti tur cum benedictione. Per hoc autem quod di cit ad veſperam. innuitur. quod loquitur de miſſis que in quadrageſima dicuntur poſt quas ſtatim veſpere decantantur. Et ſic innuit quod epiſcopus vel preſpiter. non debet tunc bene dicere donec veſpere ſunt cantate. quod tamen in vſu non eſt. Poſtremo licet preter propo ſitum notandum eſt. quod benedictio menſe du pliciter inchoatur. Primo quia maior incipi ens dicit. Benedicite. et ceteri reſpondent. po minus. quia ſicut debemus domino per graci arum actiones benedice̓. ad quod maior dicen do. Benedicite. hortatur. ſic et indigemus be nedici a dominio ſue gratie infuſione. quam illi optantes poſtulant reſpondendo. Dominus. ſupple benedicat ſue gratie infuſione. Secun do modo maiore incipiente. Benedicite. ceteri ſimiliter reſpondent Benedicite. ad oſtenden dum. quod ad dei benedictionem debemus mu tuo nos hortari. Poteſt etiam dici. quod in pri ori modo reuerentia dei conſideratur. Cum em̄ reſpondetur Dominus. ſupplendum eſt. bene dicat. quia nos digni non ſumus benedicere. In ſecundo vero reuerentia ſuperioris. Cum enim reſpondetur Benedicite. ſupplendum eſt vos pater. quia minor maiore preſente bene dicere non debet. ¶ Deinde maiore verſum in choante. ceteri cōadiuuant ad dicendum. ad no tandum quod inferiores coadiutores ſunt pre poſitorum in oneribus ſuꝑportandis. In non nullis eccleſijs pueri benedicunt menſas. etiam prelatorum. pro eo quod lectoris offitium eſt benedicere panem. Conuenientius tamen fit per prelatos exemploxpriſti qui in emaus men ſam coram duobus diſcipulis benedixit. ¶ Poſt omnia in quibuſdam eccleſijs benedicitur a ſa cerdote panis populo diſtribuendus. exemplo xpriſti. qui in deſerto quinque panes benedix it. Et ex eis quinquemilia hominum ſaciauit. De quo pane ſub titulo de pacis oſculo dictum eſt. ¶ Deinde ſacerdos et alij ad propria reuer tuntur. Sacerdos quidem ad propria rediens. eſt xpriſtus. qui legatione peracta in gloriam patris aſcendit. Et fideles etiam reuertuntur. dum de carceris exilio liberati. in glorie liber tatem eripiuntur. ¶ Firt. lbex quartus feliciter.

ALiber quintus de diuinis officijs tam nocturnis quam diurnis in genere incipit. R. Egit̉ in exo. xxv. ca. in fine. dominū dixiſſe ad moyſen. Omnia fac ſecū dum exemplar quod ti bi in montē monſtratū eſt quo circa cōformari nos conuenit illi celeſti iheruſalē. que dominuꝫ laudare iubetur. ⁊ que ſicut ait apl̓us ad gala th̓. iiij. deſurſum eſt et mater noſtra eſt p̄ſertī in laudando deum. Iuxta illud Suꝑ muros tu os iheruſalem conſtitui cuſtodes. qui tota die et tota nocte nō ceſſabāt laudare nomē domini Et in apo. iiij. c. habetur ꝙ animalia requiem nō habebāt dicencia. Sanctus ſanctꝰ ſāctꝰ ⁊cͣ Verunitamē militans eccleſia imitari plene ne quit triumphantē quia ſicut legit̉ in li. ſapiē cie. c. ix. Corpꝰ quod corrūpit̉ aggrauat ani mam. nequimꝰ em̄ in firmitate noſtra p̄pediēte in ſingulis. xij. diei horis iugiter diuinis inſi ſtere laudibꝰ. quoniā neceſſe habet homo ali quando neceſſarijs corꝑis intendere. Iuxta il lud gen̄. c. iij. In ſudore vultꝰ tui veſceris pa ne tuo. et ideo facimꝰ quod poſſumꝰ. certis di ei naturalis horis deū laud ando. Vnde eſdras ꝓpheta. populū iſraheliticū de babilonica cap tiuitate reuerſū. docuit deum laudare quāter in nocte et quater in die. vt vnūquodqꝫ qͣtuor elementoꝝ. ex quibꝰ homo conſtat. per coni petentes horas obſeqͥoſe offerat creatoris vi de nocte in veſperis. in completorio. in noctur nis. in diluculo ſcꝫ in laudibꝰ matutinis De die vero in prima. in tercia. in ſexta. ī nona horis Veſpertinū officiū igitur quod eſt cuiuſcunqꝫ officij iniciū. ad nocte ꝑtinere probat̉ qd̓ ſecū dum yſidorum libro ethimologiaꝝ dicit a ve ſpera ſtella. que ſurgit nocte orientē Verū da uid inquit. Sepciēs in die laudem dixi tibi Et rurſus. media nocte ſurgebam ad confitenduꝫ tibi. ⁊cͣ. Quem ordinē cōcilium agathen̄. appro bat et ſancta eccl̓ia ſeruat. quoniā nocturnū of ficium media nocte canitur. Relique vero. ſep tem canonice hore de die dicuntur. viꝫ laudes matutine que olim in aurora dicebant̉. licꝫ ho die cum nocturnis cōiūgant̉. pͥma. tercia. ſex ta. nona. veſpere. cōpletoriū que ſeptem hore vocatur canonice. quaſi regulares. quia regū lariter a ſanctis patribꝰ obſeruate ſunt. Nam canon grece regula dicitur latine. Miſſe auteꝫ oblacio ꝓpter tanti ſacramenti excellenciā. qd̓ in ea conficit̉. ſuꝑ alias laudes eſt. et eſt laus per ſe. nec ſub numero cōprehendit̉ aliarū ꝓp ter quod et in hoc opere tractatū per ſe opti net ſpecialem. ꝙͣuis nōnulli aſſeruer̄t illā fore de officio tercie ſiue nōne pro eo quia in his du abus horis ſolet regulariter celebrari ¶ Pane nocturnum officium tempus miſerie quo genus humanum a dyabolo tenebatur obſeſſum repre ſentat Diurnum vero. noſtre redempcionis et liberaconis per xp̄m ſolem iuſticie facte tem pꝰ ſignificat qui claritate ſue diuinitatis tene bras noſtras illuminauit et a ſeruitute dyabo li nos eduxit. Quia ergo tantum bonū dono ſep tiformis gracie ſpirituſſancti adepti ſumꝰ. me rito ſepciēs laudem deo cantamꝰ. Secundo qꝛ dies natural̓ rep̄ſentat vniuſcuiuſqꝫ etatē non quam quilibet homo habet. ſed quā ſi nō pec caſſet haberēt. Que naturalis dies ſeptem ha bet varietates. Prima eſt infancia que per ma tutinas laudes rep̄ſentat̉ Secūdā puericia que per pͥmā. Terciā adoleſcencia que per terciam Quarta iuuentꝰ que per ſextam. Quinta ſenec tus que per nonā. Sexta ſeniū que ꝑ veſperas Septima decrepita etas ſiue finis vite noſtre que per cōpletorium deſignat̉ In his ideo ſin gulis etatibꝰ creatoreꝫ noſtrum ſuper iudicia iuſticie ſue laudare debemꝰ. De infancia beatꝰ nicolaꝰ nobis oſtendit̉ in exemplū. qui quarta et ſexta feria virtute abſtinēcie materna vbera non ſuggebat niſi ſemel in die. De alijs quoqꝫ etatibꝰ ſatis liquēt. Tercio quia ſecundū ſalo monem. Sepcies in die cadit iuſtus per negli genciam. ideo merito ſepciēs vt per oracionis vigilanciam reſurgere valeat. diuinum debet ſubſidium inuocare. Quarto quia numerꝰ ſep tenariꝰ vni uerſitatis eſt. ¶ Ceterū cū duodecī hore diei attribuant̉. in quibꝰ oībus laudandꝰ eſſet dominꝰ. Quare in quatuor tantū diei ho ris in eccleſia pſallitur. Reſpōdeo cuꝫ in ſingu lis horis vt p̄miſſum eſt diuinis iugiter inſiſte re laudibꝰ nequeamꝰ. quod in alijs minꝰ fit. in prima in tercia in ſexta in nona horis ſupplet̉. In eaꝝ nanqꝫ qualibet dicunt̉ tres pſalmi. ⁊ ſic in quatuor horis numerꝰ pſalmoꝝ reſpon det numero horarū. Et quilibet pſalmꝰ cōtinꝫ verſuū octonarios octauam reſurrectionis ſig nificātes. de quibꝰ ſub ti. de cōpletorio dicet Per octōnarios ſiquidē in his horis pſallimus qꝛ de reſurrectōis gl̓ia exultamꝰ Rurſus ī qua libet ip̄arum horaꝝ dicit̉ ter ſuper pſalmos. gloria patri ⁊cͣ. vt quot diei hore nobis ꝓ cor poris ſuſtētacione ad laborandū conceſſe ſunt tociēs in ip̄is horis gloriā patri dicat̉. vt per hoc in dei ſeruicio. omni hora nos eſſe mōſtre mus. Siquidē tres glorificacōes que ſūt ī ho ra pͥma indicāt nos eſſe in dei famulatū in pͥma ſecunda et tercia horis. Et tres que ſūt in ter cia. nos ꝓtegunt in quarta quinta. et ſexta ho ris Tres quoqꝫ que ſunt in ſexta. nos muniunt contra infidias dyaboli in ſeptima octaua et no na horis. Nona vero cum ſuis glorificacōibus nos ꝓtegit in decimā vndecimā et duodecima horis. Poſſet eciā non incōpetenter dici ꝙ ſub prima due hore cōprehendunt̉. viꝫ ip̄a pͥma et ſecundā. Sub tercia tres ſcꝫ ip̄a tercia. quarta et quīta. Sub ſexta ſimiliter tres ſcꝫ ip̄a ſexta ſeptima et octaua. Sub nona due ſcꝫ ip̄a nona

et decima Veſpere vero repreſentāt vndecimā et completoriū duodecimaꝫ. Sed in premiſſis ſex diei horis. videlicet in pͥma tercia ſexta nō na veſperis et cōpletorio ¶ deo ſpecialiter de um laudamꝰ et non in ſecūda. quarta. quinta. ſeptima. octaua. decima. quia ille in aliquibus pre alijs ſunt priuilegiate. prout in priucipio tractatus cuiuſlibet eaꝝ oſtendetur. propter quod merito in illis diuinum celebrat̉ officium Nempe in nocte xp̄s eſt ꝯprehenſus. mane illu ſus. et hora pͥma gentibus traditus. tercia fla gellatus et vere crucifixꝰ. Sexta cruci affixus Nona mortuꝰ. Vndecima de cruce depoſitꝰ ¶ In duodecīa ſepultꝰ ¶ Itē ī nocte ſpoliauit īfernū Mane ſurrexit ¶ In pͥma hora marie apparuit Tercia de mōnumēto redeūtibꝰ obuiauit. Sex ta iacobo. Nona petro. Veſpera duobꝰ eūtibꝰ in emaus. ſcripturas aperuit. et ſe manifeſta uit ¶ In cōpletorio apl̓is. pax vobis dixit. et cū eis mauducauit. ¶ Has auteꝫ horarum laudes qualiter exſoluere debeamus. oſtendit Bern̄. dicens. Fratres mei ymolantes hoſtiam laudis iungamus verbis ſenſum. ſenſui affectū. affec tui exultacionem. exultacioni maturitatē. ma turitati humilitatē. et humilitati libertatem. Preterea diutine pſalmodie. ideo a pͥma. tercia ſexta. et nona. et non ab alijs nomē ſūpſerunt. vt per eas dei ſeruicium agamꝰ quoniā pater familias cōmemorat̉ in euangelio. exiſſe in ill cōducere operarios in vineam ſuam. que ſanc tam ſignificat eccleſiam. Sunt eciam qui dicūt morem cantandi terciam ſextam et nonā fuiſſe a daniele ſumptū. qui intellecto ꝙ nabuchodo noſor ſtatuam erexiſſet. quam omnibꝰ adoran dam p̄ceperat intrauit domū ſuam. et apertis feneſtris ter in die genua flectebat ꝟſus irl̓m qd̓ hieroꝰ exponens dic̄ hnic hꝫ eccīaſtica tra ditio ꝙ ter in die ſunt genua flectēda. ſcilicꝫ in tercia ſexta et nona. ¶ In eiſdē quoqꝫ horis beatam virginem mariam laudare debemus.ſ. in nocturnis ſiue matutino. quia tali hora que dam ſtella apparet in celo. que tremontana vo catur. cuius ductū naute ꝑueniunt ad portum. et ip̄a beata virgo eſt ſtella tremōtana. quia ſi eam digne laudauerimꝰ. nos qui ſumus in hoc ſeculo ducit ad portū ſalutis Item in prima nā tunc apparet quedaꝫ ſtella que dyana vocatur poſtꝙͣ ſequitur ſol. Et ip̄a beata virgo eſt ve̓ ſtella dyana que verum ſolem ſcꝫ xp̄m nob̓ por tauit qui illuminat totum mundum ¶ Item in tercia. Nam hora tercia conſueuimꝰ eſurire. et ip̄a portauit panem verum ſcꝫ xp̄m cuꝫ quo eſt omnis ſacietas Item in ſexta quia illa hora ma gis feruet et calefacit ſol. et ip̄a laudanda ⁊ rō ganda eſt vt nos frigidos calefaciat in carita te ꝑ ſolem xp̄mqꝫ genuit Item in nona qꝛ illa ſol declinat ad occaſum et ip̄a iuuat nos et ꝓ tegit cum ad occaſū id eſt ad ſenectutē declina mus. ¶ Item in veſperis. quia tunc incipit dies finiri. et ip̄a laudatores ſuos ī hora mortis de fendit IItem in cōpletorio. Naꝫ tali hora dies eſt completa et ip̄a in cōplemento vite noſtre pro nobis intercedit. et ineterna tabernacula recipi facit. vbi completū eſt gaudium electo rum. Officium beate marie inſtituit vrbanꝰ pa pa cantari vt dicet̉ in ti. de temꝑe aduentus. ¶ Nocturnale autem officium nobis ad memori am reducit tempus ab adam vſqꝫ ad noe Matu tinale tēpꝰ a noe vſqꝫ ad abraha. Prima tēpꝰ ab abraham vſqꝫ ad moyſen. Tercia a moyſen ad dauid. Sexta tempus a dauid vſqꝫ ad aduen tum xp̄i. Nona tempus ſequens vſqꝫ ad ſecun duꝫ aduentū quando venturꝰ eſt reddens vicē pro abditis. Per veſperas recolimꝰ ſabbatum ideſt requiem animaꝝ poſt exitū a corporibꝰ vſqꝫ ad diem iudicij. Per completoriū vero re colimus repletum numerum et cōſumatum gau dium ſanctoꝝ. ¶ qūod complebit̉ in die magne feſtiuitatis. quando benedicti ꝑcipient regnuꝫ dei In hac igitur ꝑte de officijs eccleſiaſticis in genere tractare intendimꝰ. viꝫ d̓ his que in of ficio cuiuſlibet eccl̓ie dicuntur. De nocturnis ¶ De laudibus matutinis. De Prima ¶ De tercia ¶ De ſexta ¶ De nona. De veſperis ¶ De completorio. St autem officium ſecunduꝫ yſidorū propriꝰ vel cōgruus actus vniuſcu iuſqꝫ ꝑſone ſecundū mores ciuitatis ¶vel inſtitute ꝓfeſſionis. Alia naꝫ ha bent inſtituta monachi. Alia canonici. Alia he remite et ſic de reliquis. Et dicit̉ officiū ſecūdū hieronimū in libro d̓ officijs. ab efficiēdo quaſi efficium ab efficio efficis vna littera in aliaꝫ ꝓp ter decorem ſermonis mutata Vnicuiqꝫ et enim conuenit ſuum efficere officium. Vel ſecundum yſidorum officium dicitur vt quiſqꝫ illa agat q̄ nulli officiāt ſed oībus ꝓſunt. Ceterum in ec cleſia generaliter nil canendū aūt legendū eſt quod a ſancta romana eccleſia canoniſatum et approbatum expreſſe aūt per pacienciam nō ſit In primitiua tamen eccleſia diuerſi diuerſa qͥſ qꝫ pro ſuo velle cantabant dūmodo quod can tabant ad dei laudem ꝑtinere. Quedam tamen officia obſeruabant̉ ab omnibꝰ ab inicio cōſti tuta. vel ab ip̄o xp̄o vt oracio dominica. vl̓ ab apl̓is vt ſimbolum. Succedentibꝰ vero tempo ribus quia eccleſia dei ꝓpter hereſes ſciſſa eſt. Theodoſiꝰ imꝑator hereticoꝝ extirpator. ro gauit Damiaſū papam. vt per aliquem pruden tem et catholicū virum eccleſiaſticum faceret officium ordinari ¶ Vnde idem papa precepit hieronimo p̄ſpitero. tunc in bethleem cū pau la euſtochio et alijs virginibꝰ moranti. qui pri us ſub ſeptem apl̓icis romē vixerat. quatenus officium eccleſie ordinaret. Ip̄e namqꝫ nouerat liguas. hebraicā grecam. caldaycam. et latinā. quod ille obtemꝑans fecit ordinauit itaqꝫ qͣ tum de pſalmis in dominica die. quantum in ſe cunda feria et quantum in tercia feriā. et ſic de inceps legeretur. Euangelia quoqꝫ et epl̓as ⁊

cetera que de nouo et veteri teſta. in eccleſia legunt̉ p̄ter cantum. magna ex ꝑte ordinauit quod opus expletum idem hieronimꝰ romā mi ſit et a damaſo papa canoniſatū eſt et p̄ceptū a cunctis eccleſijs obſeruari et appropriatū eſt ip̄i damaſo ꝓpter auctoritatē ſuam quam inter poſuit. Conſequēter tamen beatꝰ gregoriꝰ et gelaſius. oraciones et cantꝰ addiderunt ⁊ lecti onibus et euangelijs. Reſponſoria coaptaue rūt. Gradualia vero Tractꝰ et alleluia ambro ſius gelaſiꝰ et gregorius. ad miſſam cantari in ſtituerūt. Pleriqꝫ qͦꝫ alij doctores eccleſie. ali qua alia ſuꝑaddidiſſe noſcunt̉. Sancti etenim patres. non ſimuſ omnia ad decorem officij per tinencia. ſed diuerſa diuerſis temporibꝰ ordi nauerunt. Vnde et miſſe incepcio tres habuit varietates. Aliquando enim alectione inchoa batur. ꝓut fit hodie in ſabbato ſancto Poſtea celeſtinus papa pͣs. ad miſſe introitū dici inſti tuit. Gregoriꝰ vero introitꝰ cum cantu ordina uit. Legitur in vitā beati eugenij ꝙ duꝫ adhuc officium ambroſianū magis quam gregorianū ab eccleſia ſeruaret̉. Adrianus papa. ꝯciliū con uocauit vbi ſtatutuꝫ eo ꝙ gregorianū deberꝫ vniuerſaliter obſeruari ad quod Carolꝰ imꝑa tor omnes clericos minis ⁊ ſupplicijs per diuer ſas ꝓuincias cogebat. libros ambroſiani officij comburens. Beatꝰ vero eugeniꝰ. ad cōcilium quoddam ꝓpter hoc cōuocatum veniens inueīt ipſum concilium per triduum iam ſolutum indu cens dominū papam ꝙ omnes prelatos qui cō cilio interfuerāt ⁊ iam per tres dies receſſerāt reuocaret. Concilio igitur iterum congregatō omnium patrum fuit vna ſentēcia ꝙ miſſale ani broſianū et gregorianū ſuper altare beati pe tri apoſtoli ponerēt̉ plurimoꝝ epiſcoporum ſigillis munita et fores eccleſie clauderent̉ et ip̄a tota nocte oracioni inſiſterent vt dominus per aliquod ſignū indicaret quod hoꝝ magis ab eccleſia ſeruari vellet. ſicqꝫ ꝑ omnia factum eſt Mane igitur eccleſiam intrantes vtrūqꝫ miſſale ſuper altare apertuꝫ inuenerūt. vel vt alij aſſerunt miſſale gregorianū penitꝰ diſſo lutum et hūc illucqꝫ diſperſum inuenerūt. Am broſianū vero ſolūmodo apertum ſuper altare in eodem loco vbi poſitum fuerat inuenerunt quo ſigno edocti ſunt diuinitꝰ. gregorianum officium per totū mundum diſpergi. ambroſia num vero tantuꝫ in ſua eccleſia obſeruari debe ret. et ſic vſqꝫ hodie obſeruat̉. Siquidē temꝑe karoli imꝑtoris officium ambroſianum preci pue dimiſſum eſt. ⁊ gregorianū imꝑiali auto ritate plurimū adiuuante diuulgatum Ambro lianus enim multa inſtituit iuxta ritum greco ruꝫ vt dicet̉ infra vbi de ymnis agetur. Vt autem muſce morientes abigant̉ et mens oran tis ſer enet̉. vt digne cum deo loquatur ⁊ vt ſi mēte non orauerit. dominus in furore non īra ſcatur. ſed miſereatur. Ideo laudabili cōſuetu dine inductum eſt vt ſaceidos an̄ canonicaruꝫ horarum inicia. et in fine dominicam oracionē et an̄ horas Beate marie. ⁊ ī fine aue maria ⁊cͣ. voce ſubmiſſa p̄mittat Vnde in concilio geru den̄. de con. di. v. id ſemꝑ ſtatutum eſt. vt eciā poſt ſingulas horas dicatur. ne dyabolꝰ decor de ſacerdotis rapiat. ſi quod boni ibi ſeminatū eſt. Vnde in pͥmitiua eccleſia poſt quanilibꝫ ho ram alta voce abſqꝫ alia oracione dicebat̉. qd̓ adhuc eccleſia lateran̄. dicitur obſeruare. Qui dam eciam in fine horarū dicunt Dominus det nobis ſuam paceꝫ. De hac dominica oracōe ſub prima et ſub veſperis dicetur ¶ Quia vero do minus ait in euangelio. Sine me non poteſtis facere quicꝙͣ. Ideo in ſingulis diuenis horis ſacerdos incipit. Deus inadiutoriū meum intē de. et ſingule finiunt̉ per deo gracias. ⁊ ſic ini cium et finis referunt̉ ad idem ſcꝫ ad deum. qui eſt alpha et o ideſt principiū ⁊ finis. xxxv. di. ab exordio. Dicendo igitur. Deus in adiutoriū meū intende Mater eccleſia inuitat omnes. Iuxͣ illud. Venite filij audite me. qd̓ ideo introduc tum eſt quoniā dum archa domini ad portan dum leuabatur. dicebat moyſes. Exurge deus ideſt exurgere fac. et diſſipentur inimici tui et fugeant qui oderunt te a facie tua Sic ⁊ ſacer dos noſter dicit. Deus in adiutoriū meum intē de. hoc eſt preſta michi auxiliū in reſurgendo a peccatis. et cōtra varios immicos qui tua cir cundant eccleſiam. Per arcam em̄ intelligitur eccleſia. que vſqꝫ in finem circūdabitur a perſe cutoribus. ſiue apertis. ſiue occultis. ſicut met arca ab inimicis circūdabatur. Orat ergo ſace̓ dos ne inimici ꝑualere valeant. aliquos a cetu fidelium per aſtuciam forſitan ſeꝑando. Cum enim ꝑſecūcio iuſte ſit a leone id eſt a dyabolo. impetū id eſt manifeſte ſeuiente vel adoracōne ideſt a dyabolo. ī inſidijs id eſt occulte ꝑſequē te. om̄s clament Deus in adiutoriū meū intēde ¶ Pretētea cum ſecundū apoſtolū in dei nomi ne omnia facienda ſint. merito eſt ab eo inchoā dum ¶ Circa hoc notandū eſt ꝙ contingit tri bus modis peccare videlicet corde. ore. et oꝑe Ideoqꝫ tribꝰ diuerſis modis hore inchoantur videlicet cōpletoriuꝫ per conuerte nos deꝰ cō tra peccatum cordis. Nocturne per domine la bia mea aperies contra peccatu oris. Alie ve ro om̄es diei hore. per deus in adiutoriuꝫ me. contra peccatū operis. Et quoniam in peccato cordis et oris eſt aliquid operis. ideo in oībus horis tam nocturnis ꝙͣ diurnis dicit̉. Deus in adiutoriū meum intende. contra peccatū oꝑis Monachi vero dicunt. primo in nocturnis. De us in adiuto. me. inten. et poſtea domine labia mea aperies. qꝛ ſine adiutorio dei. nec cor. nec labia ad ipſius laudem aperire valeant. Io. xv Sine me nihil poteſtis facere. ¶ Interea vero ſacerdos cum dicit. Deus in adiutori. me. intē. ſigno crucis ſe munit. ad effugandam illius vir tute. quemlibet dyaboli verſuciam et poteſta tem. valde em̄ timet ſignum crucis. Vn̄ Criſo.

Vbicunqꝫ demones ſignū crucis viderint. fugi unt timentes baculum quo plagam acceperūt Stēphanꝰ quoqꝫ papa ait. Nūquid non omnia criſmata id eſt ſacramēta que cū criſmatis vnc cione preſtantur ſacerdotalis miniſterij crucis figura ideſt ſigno perficiunt̉. Qunquid bapti matis vnda. ſine cruce ſanctificata peccata re laxat. et vt cetera p̄tereamꝰ ſine crucis ſigna culo quis ſacerdocij gradus aſcendit. Baptiſā dus quoqꝫ ſigno crucis ſignatur in frōte et in pectore ¶ De profundo quidem crucis miſtei̓o dicetur in ſexta parte ſub ti. de paſceue̓. ⁊ hic eciam aliqua ſupponamꝰ. ¶ Sane crux domini multipliciter fuit in veteri teſtamēto p̄figu rata. Legitur ſiquidem ꝙ moyſes ad mandatū domini eneum ſerpentem erexit in palo in deẜ to pro ſigno. quem aſpiciētes qui percuſſi fue rant a ſerpentibꝰ illico ſā nabantur. quod ip̄e xp̄s exponens inquit in euangelio. Sicut moy ſes exaltauit ſerpentem in deſerto. ita exaltari oportet filium hominis. vt omnis qui credit in ipſum non periat. ſed hab eat vitam eternam. Legitur eciaꝫ ꝙ cū ioſeph applicuiſſet. manaſ ſen ⁊ effraym ad iacob ſtatuens maiorē ad dex tram et minorem ad ſiniſtrā vt eis ſecundū or dinem benediceret. iacob manꝰ cōmutās ideſt in modum crucis cancellās dextrā poſuit ſuper caput effraym minoris. et ſiniſtrā ſuper caput manaſſe maioris. et dixit. Angelꝰ qui eruit me de cunctis malis. benedicat pueris iſtis ⁊cͣ. jtē moyſes ait. Die ac nocte erit vitā noſtra pen dens et videbitis et cognoſcetis. Xp̄s em̄ noc te fuit in crucependens. quia tenebrē facte ſūt ab hora ſexta vſqꝫ ad nonam. Quod eciam fue rit pendens certū eſt. Rurſus legit̉ ezechielis ix. Gzechiel audiuit dominū dicentem ad viruꝫ veſtitum lineis. habente attramentum ſcrip toris ad renes. tranſi per mediam ciuitateꝫ. et ſigna thauin frontibꝰ viroꝝ dolencium et ge niencium. Poſt hec dixit ſeptem viris. Trāſite per mediam ciuitatem. et ꝑcutite omne ſuper quem non videbitis thau. nemini parcet ocu lus veſter. Item hiero. Congregabo om̄s gē tes. ⁊ erit eis in ſignum thaū. Item alibi. Et erit pnͥcipatꝰ eius ſuꝑ humeꝝ eiꝰ. Criſtus em̄ portauit ſuꝑ humeros crucem in quā triūpha uit. Io. quoqꝫ vidit angelū aſcendentem ab or tu ſolis. hebentem ſignum dei viui. ⁊ clamabat voce magna quatuor angelis. quibꝰ datum eſt nocere terre et mari dicens Nolite nocere ter re et mari neqꝫ arboribꝰ quouſqꝫ ſignemꝰ ſer uos dei in frōtibus eoꝝ Item lignum miſſum in marath. aquas dulcorauit amaras. et ad lig num miſſum in iordānem Ferrum quod incide rat enatauit. hoc eſt lignum vite in medio pa diſi de quo ſapiens ꝓteſtatur. Benedictuꝫ lig num per quod fit iuſticia. quomam regnauit a ligno deus. Hoc ergo crucis ſigno ſe armat ec cleſia in pectore et in frōte. ſignificans crucis miſterium eſſe corde credendū ⁊ manifeſte ore cōfitendū. Per hoc em̄ ſignū confūdit̉ ciuitas dyaboli et triumphat eccleſia. Terribilis vt ca ſtrorum acies ordinata Iuxta illud Terribilis eſt locus iſte ⁊cͣ. Et alibi. Vidi ciuitatē magnā ſanctam hieruſalem nouam ⁊cͣ. Auguſtinus tn̄ dicit. ꝙ nulla ſcriptura no. teſta. vl̓ veteris do cet fideles crucis ſignaculo inſi gnari ¶ Eſt aūt ſignum crucis tribꝰ digitis exprimendū. quia ſub inuocacōne trinitatis imprimit̉. De qua ꝓ pheta ait. Qui appendit tribꝰ digitis molē ter re. Pollex tamen ſuꝑeminet. quoniam totā fi dem noſtram ad deum vnū et trinum referimꝰ et mox poſt ip̄aꝫ inuocacionē trinitatis poteſt dici verſus ille fac mecum domine ſignum in bo num vt videant qui me oderunt et cōfundant̉. quoniā tu domine adiuuiſti et conſola. es me. Iacobite vero aſſerētes ſicut et euticiam. vnā tantum naturam ſcilicet diuinam eſſe in xp̄o. ſi cut vna eſt perſona. vno tantum digito ſe ſig nare dicunt̉. quoꝝ error in canonibꝰ extirpat. ¶ Verum quidam ſignant ſe a fronte deorſum in quo illud expͥmitur miſteriū ꝙ inclinauit de us celos et deſcendit in terrā. Deſcendit quidē vt nos de terra leuaret in celum. Deinde a dex tra ad ſiniſtrā. Primo vt eterna que ꝑ dextraꝫ temporalibꝰ que per ſiniſtrā ſignificant̉. pre ferenda deſignent. Secūdo ad notandū ꝙ xp̄s de iudeis tranſiuit ad gentes Tercio quia xp̄s a dextra id eſt a patre veniens. dyabolū qui ꝑ ſiniſtram ſignificat̉. in cruce peremit. Vn̄. Exi ui a patre et veni in munduꝫ. Alij vero ſignum crucis a ſiniſtra ꝓducunt in dextram. fulti aucͣ toritate illa. Egreſſus eiꝰ a patre. excurſus vſ qꝫ ad inferos. recurſus ad ſedem dei. Incipiunt enim ſe ſignare a parte ſuꝑiori que patreꝫ ſig inficat. deſcendunt quoqꝫ ad inferiorem q̄ mun dum deſignat. Deinde a ſiniſtra ꝑte quē infer num producunt ad dextrā. que celū ſignificāt Nam xp̄s deſcendit de celo in mundum de mun do ad infernum. ab inferno aſcendit in celum. vbi ſedet ad dextram dei patris Secūdo hͦ fac unt ad inſinuādum quia de miſeriā tranſire de bemus in gloriam. et de vicijs que per ſiniſtrā ad virtutes que per dextram ſignificantur. vt legitur in euāgelio Mathei. nam et xp̄s d̓ mor te trāſiuit ad vitam Tercio quia xp̄s a tempo ralibus ad eterna per fidem crucis nos eleuat. Conſiderandū autem eſt. ꝙ quia ſiniſtra ꝓdū cunt in dextra. ſeip̄os et alios pariter ꝯſignāt Sed tunc ſuper illos ſignuꝫ crucis a dextra in ſiniſtram producunt quia non cōſignāt eos qͣſi vertentes dorſum. ſed quaſi facieꝫ p̄ſentantes ſed et cum ſuꝑ alios principaliter ſignū crucis imprimūt. eciam ſeipſos a ſiniſtra in dextram. ſed alios a dextra in ſiniſtram conſignāt ¶ Sa ne regulariter in omnibus euangelicis verbis debemus facere ſignum crucis. vt in fine euan gelij. ſimboli dominice oracionis. Gloria in ex celſis deo. Sanctus ſanctꝰ. Agnꝰ dei. Bendic tus dominꝰ deus iſrahel. Magnificat. et Nunc

dimittis. et in principio horarū. ⁊ in fine miſſe quando ſacerdos dat benedictionē. et eciā vbi cūqꝫ de cruce vel crucifixo mencio fit. que eciā omnia ſtando ſicut et euangelium audire debe mus. In omni eciam actu noſtro ſignum crucis facere debemꝰ. Vnde ambroſiꝰ Ad omne actuꝫ inceſſum ve manus impingat in crucem Et ad uerte quoniam crucis figura quadriꝑtita eſt. vel ꝓpter quatuor elemēta que in nobis vicia ta. criſtus ſua paſſione curauit vel ꝓpter homi nes quos ex quatuor partibꝰ orbis ad ſe trax it. luxta illud. Si exaltatꝰ fuero a terra. omnia traham ad meipſum. vel ⁊ hec quādratura ꝑ tinet ad moralitateꝫ. habet enim longitudinē latitudinem. ſublimitatē et ꝓfundum Profun dum eſt acuiiē quod̓ terre infigit̉. Longitudo eſt inde ad brachia. Latitudo eſt in expanſione Altitudo ſeu ſublimitas ē a brachijs ad caput. Profundū ſignificat fidem que eſt poſita in fū damento Altitudo ſpem que eſt repoſita ī celo Latitudo caritatē. que eſt ad ſiniſtra ⁊ ad ini micos extendit̉. Longitudo ꝑſeueranciā que ſi ne fine cō cluditur. De hoc dicetur in vj. parte ſub ti. de ꝑaſceue. De ſigno crucis qd̓ fit in pnͥ cipio et in fine euangelij dictum eſt in quarta parte ſub ti. de euangelio. ¶ Poſt deus in adiu torium me. inten. ⁊cͣ. ſtatim in ſingulis horis ſubicit̉. Gloria patri ⁊cͣ. Sicut erat ⁊cͣ. Quos duos verſus beatꝰ hiero. ſcripſit inter opuſcu la que pape damaſo miſit. ⁊ ipſiꝰ rogatu idem damaſus illos in fine pſalmoꝝ cantari inſtituit ipſum tamen verſum. Gloria patri nicena ſyno dus dicit̉ edidiſſe. quia em̄ dominꝰ dixit adhuc te loquentē. Ecce aſſum ideo quaſi iam nos in tellexerimꝰ exauditos eſſe. graciarum actōes trinitati tribuimꝰ dicentes. Gloria patri ⁊cͣ. In exequis tamen mortuoꝝ. nec deus in adiuto. nec gl̓ia patri dicimus quia in illis ſaluatoris exequias imitamur. in quibꝰ hec ceſſant prout in ſequēti parte ſub ti. de quinta feria cene do mini dicetur. Similiter poſt vnumquēqꝫ pſal mum dicit̉. gloria patri ⁊cͣ. quia verſus iſte to cius trinitatis ſimplex laus eſt pſalmꝰ nāqꝫ bo nam operacionem ſignificat. qua finita merito deo gloria danda eſt. qui pro omni opere bo nō laudandus eſt et nunc et ſemper ſicut lau dandus erat in princi. quando ce. et ter. crea. Sicut em̄ ſibi ſoli laus eſt de creacionē celi et terre. ſic et ei ſoli laus eſt de omni opere bono nūc et ſemper in premiſſo quideꝫ verſu. Sicut erat in pr̄in. ⁊cͣ. multiplicium tempoꝝ varie tas demonſtrat̉. videlicꝫ in ſicut erat in prin. preteritum. inet nunc p̄ſens. in ⁊ ſemper. futu rum et eternum. et in ſecula ſeculoꝝ lōgitudo magna. Vnde origen̄. Quociēs ſecula ſeculoꝝ nominatur. fortaſſe licet nobis ignotꝰ. tamen a domino ſtatutꝰ aliquis terminus indicatur. Legitur ꝙ Ildebrandus pͥor duniacen̄. factꝰ papa gregoriꝰ. Dum in minoribꝰ agens lega cionis officio fūgeret̉. Archiep̄m. Ebreduneẜ de ſymonia accuſatū. et accuſatores omnes cor rumpentem. ita vt conuinci non poſſet miracū loſe conficit. precepit em̄ illi vt diceret verſū gloria patri ⁊cͣ. Ille vero licet expedite dicerꝫ Aloria patri. tamē ⁊ ſpiritui ſancto ꝓferre nō poterat. quippe quia in ſpiritum ſanctū pecca uerat. Reatum ergo ſuum cōfeſſus ⁊ depoſitꝰ mox expedite. et ſpiritui ſancto pronunciauit. Et nota ꝙ gloria patri dicitur. xxiiij. vicibꝰ in nocturnis feſtiuitatū. ꝓut dicet̉ in ſexta par te ſub ti. de quinta feria cene domini. quod fit in honorē. xij. apoſtoloꝝ qui ſūt. xij. hore diei ideſt xp̄i. a vero ſole illuminate. et ſunt duode cim hore. noctem. id eſt eccleſiam illummantes qui dominum glorie in nocte huiꝰ ſeculi p̄dica uerunt. Tulliꝰ dicit. ꝙ gloria eſt frēquens de aliquo fama cum laude. Ambroſiꝰ dicit. ꝙ glo ria eſt clara cum laude noticiā. Auguſtinꝰ dic̄ in. v. de ciuitate dei de gloria ſeculi. ꝙ gloria eſt iudicium hominū. bene de hominibꝰ iudicā cium Et poſt gloriā patri ſubicitur alleluia de quo ſub ti. de pͥma dicētur.¶ Himi quoqꝫ tam ex inſtitucione Gelaſij pape. quam ex approba cione concilioꝝ tholetam et agathen. in ſingū lis diuinis officijs canunt̉. Eſt auteꝫ himnꝰ gre ce. latine laus dei cum cantico vel vox humana in laudem dei metrice cōpoſita. Caticum vero eſt exultacio mētis. habita de eternis. in vocē humani ꝓrumpens. quia vero pſalmi ſūt ymni Vnde et pſalteriū dicitur liber himnoꝝ. ideo ī quibuſdaꝫ eccleſijs himnos non cantant. quod tamē approbandum nō eſt. quoniā non ſine cau ſa ſunt a ſanctis patribus inſtituti. ⁊ preterea non omnis himnꝰ pſalmꝰ eſt vt quādo nil oꝑe rando. deum cum mentis exultacione laudamꝰ propter quam laudem expͥmendā ymnꝰ cantat̉ Pſalmi vero opera bona ſignificāt. vt infra di cetur. Illud autem notandum eſt ꝙ in diurnis officijs ymni p̄cedūt pͣs. In nocturnis ꝟo.ſ. in veſperis cōpletorio et laudibꝰ. matutinis ecō uerſo. dies enim ꝑtinet ad ſpirituales qui ha bent gaudium cōſciencie. nox ad penitētes qui habēt remorſū conſciēcie. illos exultacio ducit in operacionē quibꝰ dicit̉ Cātate ei canticum nouum. bene pſallite ei in vociferacionē. Iſtos per oꝑacionē oportet venire ad exultacionem Idcirco in diuenis officijs ymni precedunt pͣs. In nocturnis vero ecōuerſo. In veſperis autē et in prima qūo loco ymni canentur ibi dicetur Rurſus ſtādo ymnos cātamꝰ. in erectōe corpo rum oſtendētes ꝙ in laudādo deum. corda fur ſuꝫ erecta habere debemꝰ. Verūtamē niſi mēs cōſonet lingue. certum eſt vocem quātumlibꝫ clamoroſam domino nō placere diferēcia ergo eſt inter pſalmū ymnum et cāticum. Nam in p̄s opera. in ymno laus. in cātico mentis exultacio intelligitur. De quo dicetur ſub ti. de laudibꝰ matutinis. De his tribꝰ dic̄ apoſtolꝰ ad coloc̓. iij. in pſalmis et ymnis ⁊ cāticis ſpiritualibus. cantates et pſallētes in cordibꝰ veſtris dn̄o.

et in his tribus varietatibꝰ omnē genꝰ muſico rum accipi poteſt prout iam dicetur. ¶ In no uo teſtamēto hilariꝰ pictauien̄. epiſcopꝰ. pri mus ymnoꝝ carmine floruit. et poſt eum An broſiꝰ ideoqꝫ ymni ambroſiani dicunt̉. quia eiꝰ tempore plurimū in eccleſia mediolan̄. cantari ceperunt. Poſtea vero in eccleſijs occidentali bus. quecūqꝫ carmina in dei laude dicunt̉ ymni vocantur. ¶ Auguſtinꝰ dicit in li. confeſſionuꝫ ꝙ cum ambroſiꝰ a iuſtinā imꝑatrice. arriana ꝑ fidia dampnata. perſecucionē pateret̉ et intra eccleſiam cum plebe catholica inſidijs vrgeret̉ inſtituit ymnos et pͣs. ſecūdum morem orienta lium decantari. ne populus meroris tedio con tabeſcerꝫ. quod ad omēs fuit poſtmodū deri uatum. ¶ Et aduerte ꝙ in quibuſdam eccleſijs ymnus natalis domini. et feſtorum illiꝰ ſeptima ne. ſub eodeꝫ cantu dicuntur Racio eſt. quoniā ſicut membra adcaput. ſic ſancti ſe habent ad xp̄m. a quo ſicut a capite influēcie eterne bea titudinis ꝑticipare noſcunt̉. quia igit̉ hoc in choatum extitit in eius natiuitatē. et cōſuma tum in reſurrectione. quia tunc cyrographus dampnacionis deletꝰ eſt et reſeratum celum quod tot annis manſerat clauſū. Idcirco eo p̄ cipue tempore. ſolēnitates ſanctoꝝ ſub cantu ſolēnitatis xp̄i raōnabiliter recolunt̉ Hoc aūt nō contingit in cantu ymnoꝝ paſcalis temꝑis in quo ſignificatur ꝙ ſanctoruꝫ gloria. in ipſis nōdum totaliter eſt perfecta. propter appeti tum reſurrectionis corpoꝝ ſuoruꝫ. et ideo ipſ xp̄o nondum totaliter conformant̉ ¶ Antipho ne quoqꝫ in ſingulis horis. ex inſtitucōne beati ambroſij dicunt̉. pro eo ꝙ beatꝰ ignacius ter cius a beato petro anteocenꝰ epiſcopꝰ. audiſſe legitur in tripertita hyſtoria ſuper quendam mōtem. angelorum choros antiphonas canen tes inde em̄ greci primo antihonas cōpoſuer̄t et eas cum pſalmis in choro quaſi in corea can tari ordinauerūt. qui mos ad vniuerſas trāſijt eccleſias. vt iam vbiqꝫ antiphone decantentur Dicuntur auteꝫ antiphone reſpectu ad pſalmo diam cui reſpondēt. ſicut ⁊ rn̄ſoria reſpectu ad hyſtoriam vnde et antiphona dicitur quaſi an̄ pſalmum ſonās inchoatur enim ante pſalmum qui opus ſignificat. ip̄a vero ſignificat carita tis copulam ſeu mutuam dilectionē ſine qͣ opꝰ non prodeſt. ⁊ per quam opus incipit merito rium eſſe. Recte igitur ſecundum eius tōnū me lodia pſalmi informatur. quia dilectio opera noſtra informat et ſecundum hoc dicit̉ ab anti quod eſt contra. et phanos quod eſt ſonꝰ quia pſalmus ſecundum in elos eius intonatur. et ma nus operatur ſecundum quod caritas igniculo excitatur. Pſalmus autem antiphone intermi ſcetur. quia fides ꝑ dilectionē operat̉. verum ante pͣs imperfecte. et poſt ꝑfecte dicit̉. quia caritas in via imꝑfecte habetur ſeu hic inicia tur. ſed in patria per bona opera que hic ex ca ritate fiunt ꝑficiētur. Iuxta illud yſaīe. Viuit dominus cuius ignis in ſyon et caminꝰ in iheru ſalem. In p̄cipuis tamē feſtiuitatibꝰ. eciaꝫ an̄ pſalmum ꝑfecte dicitur. ad notandum ꝙ in ill̓ perfectiores in bonis operibus nos exhibere debemus Inchoatur quoqꝫ ab vno vniꝰ chori. et finitur a pluribꝰ vtriuſqꝫ chori ¶ Primo qꝛ caritas a viro ſcꝫ xp̄o incipit ⁊ in membris eiꝰ cōſumatur ab ipſo ſicut ip̄e dicit in euangelio iohānis Mandatum nouum do vobis. ⁊cͣ. Deꝰ eniꝫ prior dilexit nos. Vnde et nos cōmuniter dilectioni eius correſpondere debemꝰ. Secun do ad notandū ꝙ vox predicatoꝝ. q̄ ſemꝑ ad vnitatem tendit nos monet. vt ꝙ vnuſquiſqꝫ ſingulariter operando acquirit alteri ꝑ dilecti onem porrigat vt ſi vnus addiſcit in ſcolis ⁊ al ter ſeminat in campo temꝑe fructus doctor ſe minati doctrinaꝫ porrigat. et ſator doctori pa nem. ¶ Ceteꝝ antiphona poſt pſalmos cōmu niter ab omnibꝰ cantat̉ quia dedilectione cō mune gaudium ſurgit. Catatur eciam a duobꝰ choris alte̓natim Ad notandū mutuam dilecti onem ſiue caritatem que in paucioribus quam duobus cōſiſtere nequit. Coniungit ergo anti phona duos choros vt caritas per bonū opꝰ cōiungat duos fratres. Iſidorus dicit in li. vj. ethimo. ꝙ antiphona grece interp̄tat̉ latine vox reciproca qꝛ duo chori. ſiue de vno ad vnū reciprocādo. viciſſim melodiaꝝ cantꝰ alterna nt quaſi duo ſeraphin. duoqꝫ teſtamenta inui cem ſibi cōclamancia. Vnde clerici antiphonas cantates nō vertunt vultꝰ ad altare. ſed ſe ad inūicem verſis vultibꝰ reſpiciunt. quod genus canēdi greci adinueniſſe tradunt̉. Eſt itaqꝫ an tiphona quedam cantilena diuinis laudibꝰ ad recreacōeꝫ inſerta. Nichil em̄ ampliꝰ caritate recreat animos que quia modulando cantatur mētis iocūditate ſignificat. Iuxta illud pſalmi ſte pſallite ſapiēter Tunc em̄ iocunditas ſapi da eſt. cum de deo eſt. Tunc eciam manꝰ ſub pē nis ſunt. Ezechielis.i. et in ꝓuer. Beatꝰ vir qͥ inuenit ſapienciam et qui affluit prudencia. qꝛ qui habet iocūditatem mentis de eternis. de facili affluit prudēcia id eſt bonis operibꝰ qui bus ſibi ꝓuidet in futuro. Vel ſecundū moyſē antiphona eſt quedam vox qua ſibi inuicem an geli collocunt̉ Sex autem antiphone que die bus feriatis an̄ pͣs. nocturnales dicunt̉ de pſal mis ſumunt̉ et bonoꝝ operū ꝑfectionē. vl̓ ſex oꝑa miſericordie deſignāt quoniam ſenariꝰ nu merus ꝑfectus eſt. Ille vero que dicunt̉ ſuper benedictus in laudibus. ⁊ ſuꝑ magnificat ī ve ſperis. de euāgelijs dierum in quibus dicuntur ſumunt̉. exceptis illis. que īquinta feria dicū tur. ꝓut dicetur. in. vj ꝑte ſub. v. feria ſecūde dominice. xl. ¶ Rurſus in quibuſdam eccleſijs ī fine antiphone fit neuia ſeu iubiſꝰ. qꝛ beatꝰ populus qui ſcit iubilacōneꝫ. Eſt autem neuina ſeu iubilꝰ īeffabile gaudiū ſeu mētis exultacio habita de eternis Ideoqꝫ in diebꝰ ieiunioꝝ et afflictionum. non debent fieri ſicut nec in luctu

citharizari. et fit neuiia ī vinea ⁊ finali littera antiphone. Ad notādū ꝙ laus dei ieffabil̓ ⁊ in ꝯp̄hēſibil̓ ē īeffabile nāqꝫ gaudiū ꝑ neuiia ſig nificatū. quod hic ꝑguſtatur. nec penitꝰ expͥ mi. nec penitꝰ taceri valet. quia merito eccl̓ia verbis omiſſis iubilādo cum neuiiā. quaſi ī ami racionem ꝓſilit. ac ſi dicat que vox. que pote rit lingua retexere. ⁊cͣ. Verba em̄ hic nō ſuffi ciunt nec intellectꝰ capit nec amor eciaꝫ dicere ſinit. Euis enim plene enarraret quod oculus non vidit. nec auris audiuit. nec in cor hominis aſcendit. Neumatizādo ergo exp̄ſſiꝰ quodamō ſine verbis dicit. ꝙͣ per verba inuat. quantum ſit illud celi gaudium vbi verba ceſſabunt. et omnes omnia ſcient. Verum quia ꝑfectoꝝ tan tum iubilus eſt et in magnis ſolēnitatibꝰ non tam maiores ꝙͣ eciaꝫ minores exultant inde eſt ꝙ in quibuſdam eccleſijs in quibus neumia non dicitur. vox non ſignificatiua in vocem ſignifi catiuam conuertitur. qui a loco iubili et neuine trophi ⁊ ſequencie decantant̉ ad quas laudes et minores ⁊ maiores paſſim admittunt̉. ⁊ ideo cōmuniter ab omnibꝰ decantant̉. In quibꝰ an tiphonis dicatur neuma ſeu iubilꝰ ⁊ quia hoc pocius fit in tempore paſcali. dicetur ſub ti. d̓ laudibꝰ matutinis. Iubilꝰ autem diuerſa ſig nificat et in diuerſis locis in eodem reſpōſorio ſepe fit ꝓut dicetur in ſexta ꝑte ſub natali Itē de neuiiā que fit ſuper alleluia. in quarta ꝑte ſub alſeluiā dictum eſt. Item in quibus anti phonis dicatur alleluia in ſequenti ꝑte ſub fe ſto natalis dicet̉. Et nota neuiia neuine fine. p. et in feminino genere eſt iubilus de quo dictū eſt Sed pneuma ꝑneumatis grece ſcriptū per p. in neutro genere eſt ſpiritus ſāctus vtrūqꝫ tamē pro femmino ſepe ponitur in ſcripturis Sane neuine que in miſſa fiūt. repreſētat gau diū. que pociꝰ fieri ſolēt in. e. vt in kyriel̓. vel in a. vt all̓a. ꝙͣ in alijs vocalibꝰ. Ad notandū gaudium ſpirituale quod nobis reſtitutuꝫ eſt in partū virginis. cui facta eſt mutacio huius nominis eua in aue dicēte āgelo. Aue maria ⁊cͣ et ibi mutās nomē eue Significacō nāqꝫ huius nomīs eue māſerat vſqꝫ ad angeli ſalutacionē Illam autem ſignificacōeꝫ ade ⁊ eue naſcentes infātes expͥmunt. Nam femina naſcēs ꝓfert. e. maſculus vero a. vn̄ ver. Et dicūt ē vel a. quot quot naſcunt̉ ab eua. Ille ergo neuine nō ſigni ficant dolorem quem nobis attulit trāgreſſio ade et eue ꝓut quidam ſcripſerūt ſed gaudium nobis in p̄miſſa ſalutacōe virginis reſtitutum ¶ Rurſus cōſiderandum eſt ꝙ fere vbicūqꝫ in catu ſcribitur iheruſalem neuma ꝓducitur. vt celeſtis iheruſalem iubilacō figurētur. exen plum habetur in alleluia. Te decet qd̓ cātant̉ dominica decimā poſt pethecoſtē. Idem eciam eſt. quociēs alleluia duobꝰ verſibꝰ inſignimꝰ vt de ſtola duplici gaudeamꝰ. Exempluꝫ eſt in all̓a Paſcha noſtrum quod dicitur in die reſur rectionis et in alleluia. Angelꝰ domini quod dicitur in ſexta feria tūc ſequenti. Vtrūqͣꝫ all̓a duos habet verſus. prout gradualia antiqua oſtendunt et ſic de alijs In quibuſdam tamē fe ſtiuitatibꝰ quidam verſiculi in nocturnis anti phonas precedunt. de quo in ſequenti parte ſub dominica de trinitate dicetur ¶ Poſt anti phonas in ſingulis horis diuenis et nocturnis ex inſtitucōne. Damaſi pape. pͣs ad antiphone ſimphoniam canunt̉ et ſignificat pͣs bonā et di uinam oꝑacionem. Vnde dd̓ in pſalterio deca cordo pſallam tibi In tali em̄ inſtrumēto pſal lebat innuens ꝙ in pſalterio ſpirituali ſpiritu viuificato per fidem debemus pſallere deo. de cem legis mādata implendo. Ip̄e autem dama ſus inſtituit vt chori in duas ꝑtes diuiſi pſal mos canerent alternatim. Et dicunt̉ pſalmi al ternatī. ad notādam alternā ſanctoꝝ ad bene operādum exhortacionē. Priſcis nāqꝫ tempo ribus. cōfuſi et quaſi in chorea dicebant̉. Ideo qꝫ ſancti patres ordinauerunt vt alternatiꝫ di cerent̉ id eſt vna ꝑs chori vnum verſum. et al tera. alium diceret. quod beatꝰ ignaciꝰ pͥmus ſtatuiſſe fertur in eccleſia antiocena. ꝓ eo qd̓ in viſione audiuit angelos antiphonatim pſal mos pſallētes De hoc eciam dictum eſt in pͥma parte ſub ti. de eccleſia. Dicuntur eciā alterna tim. ad notandum ꝙ alter alteriꝰ onꝰ ferre de bet. Pſalmos quoqꝫ ſtādo dicimus ad oſtendē dum ꝙ ſtantes in bonis operibꝰ vincimꝰ. Dum enim populus iſrahel cum amalech pugnabat quandiū moyſes manꝰ leuabat populꝰ vince bat. quādo vero manꝰ dimittebat. populꝰ vin cebatur. Eleuācio igitur ad ſtanduꝫ ſignificat mentis noſtre deuocōem. vt ſtatu corꝑis. men tis affectionē moſtremꝰ videlicꝫ nos paratos eſſe ſiue ad domandum carnem. ſiue ad exercici um operis. Lectiones vero que ſūt doctrina nō ſtra in ſilēcio et ſedendo audimꝰ. quoniā doctri nam ſedēdo et qui eſcēdo recipimꝰ. Vn̄ eccl̓ia ſticus. Sapienciam ſcribe in temꝑe ocij. et qui minoratur actu ꝑcipiet eam. Et iterum verba ſapiencie in ſilēcio et quiete diſcuntur. Et ꝓhe ta ait. Erit cultus iuſticie ſilenciū. Sanctos qͦꝫ ſtātes oramꝰ. ſignificātes eos in ꝑpetua leticia fore. Iuxta illud. Stātes erāt pedēs noſtri in a t.i. Sane in diuinis horis. ſex pſalmi dicuntur ꝑ quos ſex opera miſericordie denotātur. qui bus in vinea domini laborātes intēdere debēt. que ſi pie et mūdo corꝑe exerceamꝰ. a ſeruitu te dyaboli liberati ad libertatē vite ꝑueniemꝰ et retribucionē diuini denarij recipiemꝰ. Ve rūtamē ſub tribꝰ glorificacōibꝰ dicūtur ad in ſinuādum fidem ſancte trinitatis. ad quam diui na ſūt opera referēda. In veſperis vero quīqꝫ dicūtur. prout ibi dicētur. Et ſūt pſalmi hora rum inuariabiles prout ſub ꝯpletorio dicetur ¶ Illud quoqꝫ pretermittendum non eſt ꝙ vnꝰ atqꝫ idem pſalmꝰ in varijs feſtiuitatibus cātatur pro eo quia ibi verſus ꝑtinētes ad il las inueniūtur. vbi gr̄a in natiuitate cātamus

pͣs. Eructauit. ꝓpter verſum illum. Specioſus forma cātamꝰ eciam illum in feſto virginū ꝓp ter verſum. Adducētur regi ꝟginēs ⁊cͣ. et ec am in feſto apoſtoloꝝ ꝓpter verſum. Pro pa tribus tuis ⁊cͣ. Item pͣs. Quare frēmuerūt. cā tantur in natiuitate ꝓpter verſum. Dominꝰ dix it ad me et in paſſione domini ꝓpter verſū Aſti terūt regēs terre. ⁊ ſic de alijs. Preterea vnū et idem vocabulum ſepe diuerſimode accipitur verbi gracia hoc nomē templū ſingnificat cor pus criſti vt ibi. Soluite templū hoc. aliquan do ſignificat templū materiale. inde ē ꝙ pſal mum illum. Magnus dominus ⁊cͣ. cātamꝰ in na tiuitate ꝓpter verſū illum. Suſcepimus deꝰ ⁊cͣ. intelligimꝰ em̄ ibi de templo corporis. Canta mus eciam eundem pſalmum in purificacone ⁊ ibi accipimus de materiali templo in quo fuit eadem die p̄ſentatꝰ. ¶ De pſalmodia tam noc turna quam diuena in ſuis locis dicetur. ¶ Et nota ſecundum hiero. Quod melior eſt quinqꝫ pſalmoꝝ cum cordis puritate et ſerenitate ſpi rituali et hilaritate decātacō. ꝙͣ tociꝰ pſaltē rij cum anxietate cordis atqꝫ triſticiā modula cio ¶ Poſtremo notandum eſt ꝙ pſalmi grādū ales ſunt. xv. qui ſignati ſūt ꝑ quindecim gra dus quibus aſcendebatur ad templū ſalomoīs quod erat in monte Hos quindecim gradꝰ vo cat quidam canticum graduum eo ꝙ in qͦlib et premiſſoꝝ quindecim graduum. ſinguli pſalmi decant abant̉. et hͦ verbum graduum caſus ge nitiui eſt De dictis gradibꝰ dictum eſt in pͥma parte ſub ti. de altari. Significati ſunt eciam dicti. xv. pſalmi. per alios quindecim gradus. Ezechielis. quibus viſum eſt ei aſcendi in ciui tatem dei. de quibus habetur ezechiel̓. xl. vbi pͥmo habetur de ſeptem gradibus ⁊ poſtea de viij. Nemꝑe quindenariꝰ numerꝰ conſtat ex nu mero ſeptēnario et octenario. Septenariꝰ re fertur ad vetus te. quia antiqui. vij. diem. vi. nenſem et. vij. annū celebrabat Octenarius ad nouum teſtamētum refertur ꝓpter reſurrectōꝫ dominicam que octauo die facta eſt. Quindeciꝫ ergo pſalmos pſallimꝰ. oſtendētes ꝙ vtriuſqꝫ teſtamenti p̄cepta obſeruare debemus. primi quinqꝫ pſalmi quinqꝫ corporis ſenſus. ꝑ quos peccamus ſignificāt. et ideo in aliquo illoruꝫ nō dicitur. Gloria patri. quia illa peccata que per quinqꝫ ſenſus corꝑis cōmittunnt̉ nobis nō deo imputare debemus. Sed dicitur poſt illos Requiem eternaꝫ. quonam in illis ꝓ defūctis oramus. ac ſi quis dicat. oramus dne ne ꝓ pec catis illis. que cōmittunt̉ corꝑis ſenſibꝰ. vita negētur eterna. ſed per dei miſericordiam reqͥ es cōcedatur eterna. In ſequentibꝰ decē pſal mis nobis et noſtris ꝓximis et ꝯgregacionibꝰ et prelatis. dei miſericordiam imploramus. et gloria patri ſubiūgimꝰ quia ꝙ a cathena pec catoꝝ abſoluim̉. ꝙ tedeum toto corde ꝑquiri mus. ꝙ tuum decalogum obſeruamꝰ. nō nobis domine nō nob̓. ſꝫ nomini tuo gloriā exhibemꝰ Rurſus numerꝰ. x. ex ſeptenario et ternario cō ſtat. Ternarius ad p̄cepta pͥme tabule. que ad deum ſpectāt. Septenariꝰ vero ad p̄cepta ſe cunde tabule. que ad ꝓximū ſpectant refertur ac ſi dicat ꝙ decalogꝰ obſeruātur per deū eſt ¶ Verſicuſi eciam in ſingulis dicuntur horis. Legitur in libro numeri. ꝙ dū archa domini q̄ eccleſiam figurabat in tabernaculo reponeba tur. dicebat moyſes Reuertere domine ad mul titudinem filioꝝ iſrahel Sane reuerſio domini ad iſra hel nichil aliud eſt. ꝙͣ vt reuerti facerꝫ iſrahel ex toto corde ad ſe. Deus em̄ cui omne tempus preſens eſt nō habet ad quos reuerta tur. et intelligitur reuertere ideſt fac nos re uerti ad te. Iuxta illum ergo morem verſiculi dicuntur. vt ſi forte mentes noſtre cogitando vana. pre nimio pſalmoꝝ opere deuiauerunt audito verſu conuertant̉. ad orienteꝫ id eſt ad xp̄m. qui eſt noſter oriēs. ſeu ad mentem ſecun dum verſus ſignificacōeꝫ. qui ab ip̄a reuerſio ne nomen traxit. Nam dicitur a verto vertis. ⁊ inde eſt ꝙ duꝫ verſus dicitur ad oriētē ſiue ad altare nos vertimꝰ Recte ergo verſus qui ſig inficat fructum boni operis alta et acuta voce dicit̉. ad excitandū pigros qui in laudādo deū et in intelligendo diuina torpent. vt reuertam̉ ad cor. vt videlicet eo audito omnis cogitacio que forte videndo tamꝑalia foras exijt. reduca tur intra nos. Rurſus verſus nocturnal̓ ſigni ficat. quia ab officō pſalmoꝝ ſiue a laborē. tūc vero reuertimur ad officia lectionū ſiue ad qui etem. vt qui pſallendo ſtabat nūc ad lectionem ſedeat. Vnde verſus dicitur a vertēdo De hoc dictum eſt in quarta parte ſub ti. de graduali ¶ Et nota ꝙ in quibuſdam eccleſijs in die domi minica poſt pͥmam nocturnam dicitur iſte ver ſus. Memor fui nocte nominis tui dn̄e. Poſt ſe cundam dicitur. Aedia nocte ſurgebam. Poſt terciam. Exaltare domine. Primꝰ ſiquidem ver ſus ſcilicet. Aemor fui ⁊cͣ. ad quid eccleſia de lecto ſuo ſurrexit oſtendit. Quo vero tempore ſurgendum ſit notat ſecundꝰ ſcilicꝫ Media noc te ⁊cͣ. Et ad quid ſurgenduꝫ ſit. oſtendit quod ſequitur. Ad cōfitendū nomini tuo. ¶ VVerū qͥ dam volētes mētiri quia non ſurgunt in media nocte. loco huiꝰ verſus ponūt illum. Quoniaꝫ tu illuminas lucernam meam domine. Quod tn̄ media nocte ſurgendum ſit. oſtendit dauid di cens. Media nocte ⁊cͣ. ⁊ alibi Preueni in matu ritate ⁊ clamaui quod ē idē. Nam in maturita te vnicā eſt dictō. Vnde ⁊ quidam libri habēt in maturitate. ⁊ ſonat in maturitate quaſi tem pus non apertū operi. Alia tamen littera ha bet. Preueni in tempeſtate nocte. quia tempe ſtum apud antiquos idem erat ꝙ oportunuꝫ. a tempore vel a tempeſtate vocabulo ducto Vn in antiquis hyſtorijs ſepe ita legitur. Hoc fac tum eſt in illa tempeſtate id eſt ī illo tempore Vnde intempeſtinum vel intempeſtum aiunt tempus in ꝯportunū ideſt nocturnis actōnibꝰ

non oportunum. Tercius autem verſus ſcilicet Exaltare domine ⁊cͣ. manifeſte ꝑtinet ad nouū teſtamētum in quo ſaluator noſter ſecundum humanitatem fuit exaltatus. Auidam tamē di cunt tunc. Ego dixi domine miſerere mei. quia ad gloriam que data eſt temꝑe noui teſtamēti non ꝑuenitur. niſi per remiſſionem peccatoꝝ. ¶ Sed queritur quare verſiculi in nocturnis ante lectiones dicuntur. in alijs vero horis pꝰ ſcilicet poſt capitula. Reſpōdeo in nocturnali bus lectionibus ꝓpter earum numeroſitatem et magnitudinem ſedere ſolemꝰ. Ne igitur ꝓpter longam ſeſſionē aūt ꝓpter laſſitudinē ſiue ociū obliuiſcam̄ doctrine domini quam lectiones ſig nificant cogitando forte inania aut dormiendo vel confabulādo. Ideo verſu p̄cedente ad lecti ones audiēdas incitam̉. In alijs vero horis. qꝛ nec tot nec tāte ſunt lectiones nō eſt ncc̄e ſede̓ nec verſiculos p̄mitti Vel ideo ī alijs horis ver ſus poſt lectiones dicuntur ad notandum ꝙ ꝓp ter interualla horarum doctrina domini nō ne gligitur ¶ Rurſus verſus ſepe a pueris cātat̉ ad notandum ſeruicium noſtrū cum innocencia preſtitum. domino fore gratum. De verſiculis qui in veſperis ſeu in laudibꝰ dicuntur. ſub ill̓ locis dicetur et vide quia verſus debet notare aut ſtatum temꝑis. aut officij. Statum temꝑis notat verſus pͥme.ſ. Cxurge xp̄e. adiuua nos. vbi cum dicitur. Exurge innuit inicium opere. Simi liter in verſu tercie Adiutor eſto meꝰdo mine ne derelin. me. Cum dicitur ne derelinqͣs me. notatur ſtatus pugne. ſimiliter in verſicl̓o ſextē.ſ. Dominus regit me et ⁊ nichil michi de erit in loco paſ. ibi me col. ſignificat̉ ſtatus ꝑ fectus ⁊ ꝑfectionis. In verſiculo none. ſcilicet Ab occultis meis mūdā me. d. et ab ali. p. ſer. t ſtatꝰ demōſtrat̉ frīgeſcētis dilectionis. Sta tum quoqꝫ temporis innuunt verſiculi qui in paſſione et reſurrectione cantant̉. Sed verſus veſpertinalis officij. ſtatum officij inſinuāt vt veſpertina oracio. ⁊cͣ. Et dirigatur oraco ⁊cͣ. Ex quibus verbis colligitur ꝙ veſpertina ora cio accitatur. ¶ Poſt verſū ſequitur oracō do minica ⁊ poſt eam p̄ces. De quibus dicetur ſub nocturnis. Lectiones quoqꝫ in ſingulis horis. tam nocturnis ꝙͣ diurnis dicuntur. Et dicitur lectio quia nō cantatur vt pſalmꝰ vel ymnus. ſed legitur tantū. Illic em̄ modulacio. hic ſola pronūciacio queritur Siquidem lectiones noc turnales ſūt doctrina nr̄a. quia ꝑ eas docemur opera noſtra retorquere ad deum. optinent gͦ vicem lectionum. quas doctores faciunt ad ig naros. Per eas quoqꝫ ſanctoꝝ opera imitam̉. et earum comemoracione ad dei laudem cōpun gimur. Et ideo vt p̄miſſum eſt ſedendo ⁊ in ſi lencio audiuntur. ¶ Lecturus autem lectionem ad libruꝫ accedens ſuꝑ gradum aſcendit. quia doctor ꝑfectiori vita vulgos trāſcendere de bet. Et a preſpitero vel epiſcopo henedictōeꝫ tanquam legēdi licenciā poſtulat dicens. jube dompne benedicere. ꝑ quod principatꝰ ec cl̓ie quodqꝫ nullus niſi a maiore iuſſus debet in ec cleſia legere deſignat̉ Et dic̄ dompne ⁊ non dn̄e quia ſolus deus vere dominus eſt. hinc eſt ꝙ p̄ ſpiter ſeu ep̄us nō a ſe benedictionē largit̉. ſed diſcrete a deo poſtulat illam dare dicēs. Bene dictionem ꝑpetuam tribuat nobis ⁊cͣ. In fine ve ro dicit. Tu autem domine miſerere ⁊cͣ. qꝛ tūc ſermone ad deum dirigit qui vere dominiꝰ eſt. ¶ Rurſus ideo in principio imꝑfecte et ſincu ꝑato vocabulo ꝓnūiciat. quia tunc ad imꝑfectū videlicet ad hominem ſermonem dirigit Iuxta illud ꝓhete. Imꝑfectum meum viderūt oculi tui quod eciam monachi cōmuniter obſeruant dicentes. Dominꝰ abbas. Hac quoqꝫ cōſidera cione. famuli dominis ſeruientes alteꝝ genu tantum ſcilicet ſiniſtrum flectere debent. ꝑ ꝙͣ p artem corꝑalis ſeruitus ſignificatur que tā tum hominibus ⁊ non ſpiritualibus debet̉. ſed in eccleſia vtrūqꝫ genu̓ flectendū eſt. nō alte rum tantum ne iudeis aſſimilemur. Nam ⁊ xp̄o om̄e genu flectetur ad philipen. ij. c. Salomō quidem pro populo orans vtrūqꝫ genū in ter ram figebat. et manus ad celum expādebat ꝓ ut legitur. iij. R. c. viij. Eadem eciam racōe nō eſt acclinādum principi ſeculari facie recta. ſi ue ſecrete ſibi loquendo ſiue auſcultādo ſed dū taxat ab aure ſinſtra capite flexo. In fine vero ꝑfecte et cōplete ꝓnunciat. quia ad ꝑfectum ⁊ ꝑfecto vocabulo dignum videlicet ad deū diri git ſermonem. Porro epiſcopo volenti legere et dicēti. jube dompne benedicere. nullꝰ minor benedicere debet Vnde in quibuſdam eccleſijs nihil ei reſpondet̉. In alijs vero reſpōdet vnꝰ p̄ſpiter. Ora ꝓ nobis pie pater ad dominū. Et tunc epiſcopꝰ dicit. Magnificate dominuꝫ me cum. Tunc autem epiſcopus debet ꝑfecte ꝓnū ciare. ſube dn̄e quoniā ad deum qui ꝑfectus eſt ſermonē dirigere intelligit̉. In nonnullis vero eccleſijs epiſcopo legere volente ſacerdos diē Iube dompne benedicere ⁊ ip̄e epiſcopꝰ dicta benedictione legit. Cum em̄ legere lectionē nō ſit ſacerdotis vel epiſcopi officium. ſed lecto ris. ſi nullus alius epiſcopꝰ vel ſacerdos aſſit. poteſt aliꝰ inferioris ordinis tanꝙͣ lecturus in ꝑſona eccleſie dicere. ſube domine benedicere. Et ip̄e ſacerdos vel epiſcopꝰ lecturꝰ in ꝑſonā xp̄i ei reddit benedictionē vel legat abſqꝫ iube domine benedicere. In quibuſdā eccleſijs ipſe epiſcopus dicit. ſube dn̄e. et minor cui volūta rie in hoc ſe ex humilitate ſubicit bn̄dicit. Lec cione finita dicit lector. Tu autem ⁊cͣ. qd̓ neqꝫ de lectione eſt. neqꝫ ei continuatur. ſed ille ad deum ſermone dirigens ſe excuſat quaſi dicat. Domine peccaui legendo. forſan modulate ꝓ nunciās cupidimi laudis humane. vel captādo ventū humani fauoris. et audiētes ſil̓iter for te peccauerūt vanis cogitacōibꝰ intendentes vel a lectione auditum auertentes. Autem pro ſed tu dn̄e miſerere nr̄i. Quod vero reſpondet̉

a cunctis. Deo gracias non ad tu autem. ſed ad lectionem refert̉. Eſt aūt vox eccleſie deo gr̄as exoluentis. ac ſi dicat. Deus pauit nos verb̓ ſa lutis que ſūt cibꝰ anime. et ꝓ huiꝰ bn̄ficio Deo gr̄as ſupple exoluimꝰ ¶ Rurſus pluralitas lec cionum. pluralitateꝫ ſignificat p̄dicatoꝝ. qui ſūt tempore gracie ſicut ⁊ paucitas in ꝓfeſtis raritatem ſignificat temꝑe legis. Sed ⁊ viciſ ſitudines lectoꝝ ſūt ſucceſſiones legatoꝝ. qui dum iube dn̄e benedicere dicūt licenciā ꝓficiſcē di petunt ⁊ dū eis bn̄dicit̉. licencia dat̉ in quo inuit̉ ꝙ nullꝰ p̄dicare debeat niſi miſſus Quo modo em̄ p̄dicabūt niſi mittant̉ Ip̄a em̄ lectō eſt iniuncte legacionis execucio. Tū autē dn̄e. legati reuerſio vbi in eo ꝙ miſericordiā implo ratur innuit̉ ip̄m legacionis vel p̄dicacōis of ficium. nō ſine alicuius vel leuis culpe puluere peragi poſſe. vnde auguꝰ. Verbū p̄dicacōnis ſecuriꝰ audit̉ ꝙͣ dicat̉. p̄dicator eniꝫ per terrā ambulat. et difficile ē ei. qui ꝑ terrā ambulat. pedēs nullo pulue̓ ſordidare. ⁊ p̄dicatorē cuꝫ ſe bn̄ p̄dicare ſēſerit nulliꝰ ſpiritū elacōis erigi Et attende ꝙ ſicut in eccleſia duo ſunt ordines ſapientes et inſipientes. ſic due ſunt lectionum maneries. In illis em̄ lectionibus que ad miſſaꝫ leguntur ſapientes inſtruuntur. in his vero q̄ in nocte dicuntur inſipientes erudiuntur. vnde et exponuntur. ¶ Et nota ꝙ terminantur lectio nes quatuor modis Primo generaliter per Tu autem. Secundo in aduentū et in natiuitatē et in eph̓ia lectiones de yſaia finiuntur per. Hec dicit dominꝰ ꝯuertimini ⁊cͣ. qͥ in natiuitate hoc dicunt mouentur ex illo capitulo yſaie. qd̓ tunc legitur. primo tꝑe alleuiata eſt. vbi dicitur. et in omnibus his non eſt auerſus furor meus. et populus meus non eſt ꝯuerſus; Et ideo eccleſia hortatur in perſona xp̄i populum peccatorem. vt ꝯuertatur. Hoc idem etiam fit ꝓpter eandeꝫ cauſam. In quibuſdam ecc̄ijs qn̄ legitur de hiē remia exprobrante duritiam peccatoꝝ. qui per pnīaꝫ non ꝯuertuntur. Tercio modo. lectiones que leguntur in triduo an̄ paſca de trenis hire mīe finiunt̉ ꝑ iheruſalē iherli cōuertere ⁊cͣ. prout ibi dicetur Quarto lectiones ꝓ defūctis finiunt̉ ſimpliciter ſine altero p̄miſoꝝ. In qui buſdam tamen eccleſijs finiunt̉. per beati mor tui qui in domino moriunt̉. quod ſumit̉ ex fi ne cuiuſdam ſermonis queꝫ auguꝰ de mortuis compilauit. ¶ Hoc eciam nota qd̓ in tercia noc turna legit̉ euangeliū ⁊ omelia euangelij eiuſ dem diei. Quia tercia nocturna deſignat tēpꝰ gracie in quo euāgelium recitatū eſt. ⁊ in quo euāgelica p̄dicacō celebrat̉ ꝓut ī ti. de noctur nis dicetur ¶ Non eſt eciam omittendū. ꝙ an tiquis temporibꝰ. eliminatis hereſibꝰ. que ve ritatem trinitatis impugnabāt. ſancti patres ad hoc vt ſancta trinitas magis nota eſſꝫ ordi nauerunt ꝙ nona lectio ſemꝑ de trinitate lege retur. et nonū reſpōſorium ſiml̓r de eodem can taret̉. et ꝙ eciā in pͥma feria miſſa detrinitate diceret̉. quo diuciꝰ obſeruato. et trinitate cūc tis innoteſcente eccleſia lectionem de trinitate omiſit. Sed reſpōſoriū de trinitate. ⁊ eciā all̓a in miſſa in dominicis diebꝰ. vel ꝓpter ſolitū vſū vel ꝓpter dulcem cātilenā in pleriſqꝫ locis reti nuit. et ita nūc improprie vocat̉ reſponſoriū. quia lectioni p̄cedēti nō rn̄det. ¶ Diurne vero lectiones a qͥbuſdā. eo ꝙ breues ſunt lectiūcule nūcupāt̉ a pluribꝰ vero capitula eo ꝙ vt plu rimū de capitibꝰ epiſtolaꝝ illoꝝ dierū quibꝰ dicuntur ſumunt̉. Hec ſiquidem poſt pſamos et anthiphonas in ſingulis horis dicunt̉ ꝓut ſtatutum eſt in cōcilio agathan̄. qui modꝰ ab eſdra ſumptꝰ eſt vt p̄miſſum eſt. Et ſignificāt capitula doctrinam. Ne em̄ ꝓpter pſalmodiā au diēciū aīꝰ ſe faſtidiū īgerat. ſic̄ iudeis qͥ māna faſtidiebāt ꝓpt̓ qd̓ deꝰ miſit ī eos ẜpētes igni tos. qͥ eos int̓ficiebāt. iō p̄mittit̉ capl̓uꝫ. ideſt breuis lectō ſūpta a nouo. vel veteri teſta. ꝓ uocās ad deuocionē. q̄ faſtidio ꝯtraria ē. et ex hortās ad ꝑſeueranciā in bono. Iuxta illud Hor tamur vos. ne in vacuum graciam dei recipia tis. In nocturnis autem copioſiꝰ. quam diur nō officio lectionibꝰ vacamꝰ. quia tunc eis au res libertꝰ accōmodamꝰ. Et dicunt̉ huiuſmodi capitula ſiue exhortacōes in pleriſqꝫ eccleſijs per paſtoreꝫ ad domeſticos ⁊ ſcientes. quia ſi cut ligna lignis addicimus. vt ignis magis ar deat. ita ignitis domeſticorum cordibꝰ. ignita paſtorum verba addiciuntur vt magis ignian ur. Legūt̉ eciā hee lectiōēs. ſine iube dompne et abſqꝫ benedictione quoniaꝫ vt plurimū ep̄s aut ſacerdos. qui vicem xp̄i gerūt. et quorum officiū tarꝙͣ maiorū eſt excitare pigros illa le gunt cuiꝰ ꝓprium eſt licenciam et benedictionē dare ⁊ non petere. nam maior minori benedicit et non ecōtra. Nocturnales vero lectiones a mi noribꝰ legunt̉. Ideo a ſuꝑioribꝰ licenciā ⁊ be nedictione petunt. ¶ In his eciam diuenis lec cionibꝰ non dicit̉ in fine. Tu autem. ſicut fit in nocturnalibꝰ. qꝛ ſacerdos debꝫ eſſe ꝑfectus et qui dyabolicis ſugͣgeſtiōibꝰ defacili nō ſuccū bat. et. qꝛ in breui ſermone. et inter familiares vix eſt. quin vētus humani fauoris captetur. ꝓut qn̄qꝫ fit in nocturnalibꝰ lectionibꝰ. vt p̄ miſſum eſt. reſpondet̉ tamē deo gratias. ꝓpter cauſā in nocturnalibꝰ lectionibꝰ aſſignatam. Ad hoc in capitulis horaruꝫ. officia diuidētes per p̄cedēcia laborē ꝑſequēcia. p̄mium ſignifi camus. Ideoqꝫ p̄cedencia cōſiſtunt in pſamis ſe quencia in ymnis ⁊ canticis. ¶ Notandum vero eſt. ꝙ pulcerrimꝰ mos ī eccl̓ia moleuit vt qͣter in die. ⁊ quater in nocte. ꝑ ſingulas diurne ſi ue noctur ne pſalmodie horas. lectō vna ſiue ca pitulum. de veteri ſiue nouo te. dicat̉. Quedam tn̄ eccl̓ie nō dicūt capitulū in pͥma. nec in ꝯple torio Sꝫ qꝛ ſcd̓m hoc lectiones noſtre nō erūt octo ſicut erāt ſecundū eſdram in veteri teſta. prout p̄miſſum eſt. Ideo eccl̓ie ille poſt primā legūt in capitulo lectionē in pͥma p̄termiſſam

dicit enim aliquis. Iube domine benedicere et ſacerdos benedicēs. rn̄det regularibꝰ diſcipu lis ⁊cͣ. que ſecuntur. Et ante cōpletoriū legunt pretermittendam in completorio ſcꝫ. ffratres eſtote ſobrij ⁊cͣ. Vel legitur de dyalogo vl̓ hu ius. de hoc ſub ti. de pͥma dicetur. ¶ Querit̉ au tem quare in nocturnalibꝰ ſiue inidiurnalibus lectionibus nō ꝓnūciatur auctor eaꝝ. ꝓut fit in his. que in miſſa leguntur. Reſpondeo hij qͥ ſemper lectionibꝰ ⁊ diuinis obſequijs inſiſtūt vt ſunt miniſtri et domeſtici eccleſie. earū auc torem et ipſis lectionibꝰ agnoſcūt. quia igitur illi nocturnalibꝰ lectionibus aſſunt officijs. nō eſt neceſſe nomen aucͣtoris exprimi lectionum. In miſſa vero ideo exprimitur. quia ibi cōueni unt bubulci. oꝑarij. et agricole. vt ſi quis eoꝝ forte. ꝓ eo ꝙ raro talia audit. incognitam ha bet hyſtoria. audiat eꝰ aucͣtorem. qui forte nō eſt ei incognitus vt ex illiꝰ auctoritate firmius infigant̉ verba lectionis in corde. In quibuſ dam tamen nocturnalibꝰ lectionibus. qͥn̄qꝫ aucͣ tor ipſarum exprimitur. puta in ſermonibus ⁊ omelijs gregorij et augu. ⁊ alioꝝ de quo in ꝓ hemio ſeptime partis dicetur ¶ Porro in con cilio magocien̄. in burgcar. li. viij. c. Laycꝰ ſta tutum eſt. vt laicus in eccleſia non recitet lecti onem. nec alleluia dicat. niſi pſalmos tantū et reſponſoria fine alleluia. Reſponſoria qͦꝫ poſt lectiones ſubiciuntur. cum enim per lectiones doctrina. per rn̄ſoria vero bona opera ſignifi cētur. rite poſt lectiones reſponſoria ſubiciunt̉ quia per bona opera doctrine rn̄dere debemus ne cum ſeruo pigro. qui peccuniam domini ſui abſcondit. in tenebras exteriores mittam̉. Di citur namqꝫ reſponſoriū. quia lectioni reſpon dere. id eſt conſonare debꝫ. vt ſi forte lectōnes ſunt de actibus apoſtoloꝝ. reſponſoria ſint ſi militer de eodem. Vnde nonum reſpōſoriū re ſpondere ſolet none lectioni. q̄ olim erat de tri nitate. prout iam dictum eſt. Hoc autem fallit in reſponſorijs de hyſtorijs que poſt euangē lium in nocturnis cantant̉. que euangelicis le cionibus non reſpondent. De hoc eciam dictū eſt in quarta parte ſub ti. de graduali Dicitur quoqꝫ reſponſorium. quia vni cantanti. ceteri concorditer reſpondent. Iuxta illud apoſtoli. i. cor. pͥmo. Vt idipſum omnes dicamus et non ſint in nobis ſciſmata. Cantauit em̄ vnꝰ ſcilicꝫ xp̄s. et petrus et ceteri eum ſecuti ſunt Vel qꝛ choro illud cātanti verſus reſpondet̉ ab vno. Iſidorus dicit ꝙ ytalici reſpōſoria tradiderūt que inde reſponſorios cantus vocant. qꝛ alio deſinēte id alter reſpōdeat ¶ Porro reſponſo ria nocturnalia ſpiritualibꝰ caticis cōparatur Dicuntur enim cantica quia cantant̉. Sūt ſpiri tualia quia ex iubilacōne ſpūalis mentis ꝓce dunt Cantantur vero vt recitacōne lactionum ad ſuꝑne patrie cōcentum. mentem noſtrā in citent ſubleuari. quod eciam inſinuat. Gl̓ia pa tri quod in vnoqͦꝫ reſponſorio canitur. Ceteꝝ reſponſorium ab vno incipitur vt ab alijs cor cinatur per quod fratris ad fratres exhorta cio ad ſeruiendum deo intelligit̉. Per verſū ve ro reſponſorij qui totus ab vno canitur ſingu laris ad deū dep̄cacio denotatur Adhuc reſpō ſorium cantando quaſi per tubam vocem exal tamus. excitando fratres ad alciora vſqꝫ adeo vt ad laudem ſancte trinitatis. preueniamꝰ di cētes. Gloria patri ⁊cͣ. Quandoqꝫ autem reſpō ſorium tres habet verſus. ꝓut in ſexta parte ſub pͥma dominicā de aduentū dicetur. Reſpon ſorium qͦꝫ poſt verſum imꝑfecte recantatur ad notandum ꝙ ſi in monte ideſt in ſtatu ꝑfectio nis ſaluari non poſſumus ſaltem in ſegor ideſt alia via ſaluemur in ſtatu videlicet imꝑfectio nis. Adhuc ſemiplene. ſiue ꝓ parte repetitur. ad notandum ea que viuuentes facimꝰ imꝑfec ta eſſe Et fit pͥmo repeticio a remociori quo ad finem et poſtea a minus remoto et vltimo Gl̓ia patri dicitur prout ſub dicta dominica d̓ aduē tu dicetur. In feſtiuis vero. iterum totum per fecte repetitur ad notandum leticiā et ꝑfectio nem ſanctoꝝ. ¶ Oraciones ſimiliter in ſingulis horis dicuntur per quas ꝓmiſſio impetrāda ē Oracio nanqꝫ peticio eſt. Nam orare petere eſt ſicut exorare eſt impetrare. Et ſecundū greg̓. Veraciter orare ē amaros ī ꝯpūctione genitꝰ et cōpoſita verba ſonare. Oracio autem dei mi ſericordiam ſignificat que p̄cedit et ſubſeqͥtur hominem in bonis operibus. et ideo dic it̉ ī pnͥ cipio miſſe et in fine. Eſt autem vitima oracio domini ad operarios benedictio. Quod oracio nes in fine dicunt̉ ab actibꝰ ſumitur apoſtolo rum. qui quādo diſiungebātur poſitis genubꝰ ¶ ſuis orabant. Siquidem oraturꝰ ſacerdos po pulum ſalutat dicens. Dominꝰ vobiſcū. et hoc ideo. vt illum animet ad orandum. pro ipſo ꝙ eius oracio ſit accepta deo. qd̓qꝫ deus graciam ſuam fibi donet. Oracione autem finita iterum orat dicens. Dominus vobiſcuꝫ. De quo ſub ti. de pͥma dicetur. Et nota ꝙ omne officium p̄ter nocturnum. oracionē ⁊ benedictōne cōcluditur ad notandum ꝙ quia dum in hoc ſeculo ſumus. Lre jljj neceſſe habemꝰ p̄ſpiteroꝝ oracionibꝰ muniri. Et mos eſt ꝙ quando cum famulis dei fam ilia re habemꝰ colloquium. cum ab illis ſeꝑamur benedictionem ab eis poſcimꝰ. In nocturnis ve ro hoc nō fit. quia ibi nō fit ſeꝑacio. ſed matu tinū et matutine laudes cum eo ꝯiūctī canūtur ¶ Porro licet deus ſit vbiqꝫ tamen ſacerdos ī altari et in diuinis officijs debet ex inſtitucōe. Iulij pape verſus orientem orare. Vnde in eo cleſijs hoſtium ab occidente habentibꝰ miſſam celebrans in ſalutacione ad populum ſe vertit quia quos ſalutamꝰ facie ad faciem p̄ entamus prout in quarta ꝑte ſub ti. de ſalutacione dic tum eſt. Et deinde oraturus ſe ad orientē con uertit. In eccleſijs vero hoſtia ab oriēte haben tibus. vt roma nulla eſt in ſalutacōne neceſſa ria conuerſo. quia ſacerdos in illis celebrās ſꝑ

ad populum ſtat conuerſus. Templum quoqꝫ ſalomonis et tabernaculum. Moyſi legūtur ab oriente hoſtia habuiſſe. exo. xxxviij. c. ¶ Verſꝰ orientem ergo oramꝰ. Primo memores ꝙ ille qui eſt ſplendor lucis eterne. ſedentes in tene bris illuminauit. quoniam viſitauit nos oriens ex alto. de quo legitur. Ecce vir oriens nomē eius. Cuius argumēto in libro ſāpi encie dicit̉. Oportet ad ortum lucis adorare. nō ꝙ diuina maieſtas localiter in oriente conſiſtat. que po tencialiter et eſſencialiter eſt vbiqꝫ Iuxta illud Celum ⁊ terram ego impleo. et ꝓph̓a. Si aſcē dero in celum tu illic es. ſi deſcēdero ad infer num ades. Sed quia deum timentibꝰ oritur ſol iuſticie. qui illuminat omnem hominē veniēteꝫ in hunc mundum. Secūdo ideo verſus orientē oramus vt animus noſter ſe ad pociora cōuer tere ammoneatur Tercio quia qui deum lauda re volunt. non debent ad illum vertere terga. Quarto ſecūdum iohannē damaſcenū qui quā tuor ſequētes raciones ſcripſit in quarto libro Canon̄. v. c. vt patriam noſtraꝫ nos requirere oſtendamus. Quinto vt xp̄m crucifixū qui ve rus eſt oriens ⁊ ad quem oramꝰ directe reſpi ciamus. Sexto vt veniētem iudicem nos expec tare monſtremꝰ. Ait em̄ ſic. idem damia. ibideꝫ Deus ꝑadiſum ſecundum orientē plantauit vn hominem trangreſſum exulem fecit et ante pa diſum ex occidentē habitare fecit. antiquā igit̉ patriam requirentes. ⁊ ad ipſam aſpicientes. deum ad oriētem adoramus. Septimo quia do minus crucifixꝰ ad orientem reſpiciebat. ideo et nos oramꝰ ad eum reſpiciētes. Sed ⁊ ip̄e in celum aſſumptus ad orientē ſurſum ferebatur et ita ipſum apoſtoli adorauerūt et ita veniet quemadmodū viderūt eum euntem in celum. ipſum igit̉ expectantes ad orientem adoramus Daniel quoqꝫ in babilonica captiuitate ⁊ iudei ſimiliter verſus templum orabant. Auguꝰ tn̄ dic̄ ꝙ nulla ſcriptura nos docu it verſus orien tem orare. Adhuc ſtantes. oramus ſanctos. ꝓ ut iam premiſſum eſt. vbi de pſalmis agit̉ Orā dum autem eſt in eccleſia que ad hoc inuenta ē ꝓut in pͥma ꝑte de eccleſia ſub ti. dictum ē Vn̄ pͣs. lxvij. In eccleſijs benedicite domino deo d̓ fontibus iſrahel Et alibi adorate dominū in au la ſancta eius et illud. Introibo domine in do mum tuam adorabo ad templum ſanctum tuuꝫ in timore tuo. Item p̄ceptum eſt coram altare hoc adorabis Item propheta. Venite adoremꝰ et ꝓcidamus ante deum. ploremus coram do mino qui fecit nos quia ip̄e eſt dominꝰ deus nō ſter. Deus id eſt creator dominꝰ id eſt redemp tor noſter ideſt ſaluator. ¶ Sed cum deus ſit vbiqꝫ vt p̄miſſum eſt. quare pocius in templo qua alibi eſt adorandus. Preterea legit̉. Ioh̓. iiij. c. ꝙ cum mulier ſamaritana ſolucionē que ſtionis que de loco adoracōis inter iudeos et ſamaritanos ſepe vertebatur. a xp̄o queſijſſet. Patres inquit noſtri in monte hoc adorauer̄t et vos dicitis. quia hieroſolimis eſt locus vbi adorare oportet reſpondit illi ih̓s. Mulier cre de michi quia venit hora quando neqꝫ in mon te hoc. neqꝫ in iheruſolimis ſupplendum eſt. tā tum ador abitis patre. ſed veri adoratores ado rabunt patrem in ſpiritū et veritatē. quaſi di cat. Non p̄fero locum in adorādo vbicūqꝫ ado retur deus. dumtaxat in ſpiritū id eſt ꝓ ſpiritu alibus. ⁊ veritate idē ſt eternis. Vn̄ apl̓us in quit. Tu autemcum oraueris intra cubiculum tuum. et clauſo oſtio ora patrem tuum. ¶ Sed licet vbiqꝫ ſit deus adora ndꝰ. ſpecialiter tam̄ in eccleſia. alioquin fruſtra. tāto ſtudio. tāto qꝫ impendio templum domino fierēt. niſi grati us in eo adorari acceptaret. Vnde ſaīomon in templo conſtructo ⁊ dedicatō orauit ad domi num vt quicunqꝫ illud aſcenderet ꝓ peccatis ſu is. vel pro quacūqꝫ tribulacione clamās ad do minum. ī his que iuſte poſtularet exaudiret̉ ꝙͣ oracionis formam ſequitur eccleſia in oracionē quam dicit in eccleſie dedicacionē. Aſſiſtūt em̄ angeli ibi adorantibꝰ vt deuotas eoꝝ oracio nes domino offerant ſecundum illud. In con ſpectu angeloꝝ pſallam tibi. adorabo ad tem plum ſanctum tuū. ad cōfitendum nomini tuo dominē. Hinc angelus ad thobiam. Ego obtu li oracionem tuam domino. Requieſcunt eciam ibi ſanctoꝝ reliquie qui nobis deuote deū ado rantibꝰ ſuis p̄cibꝰ aſſecuntur quod nos noſtris meritis non valemꝰ. In plateis vero ⁊ in pub lico more phariſeoꝝ orare a domino ꝓhibem̉ quod vero apl̓us ad thimotheum inquit volo vos orare in omni loco. leuātes puras manꝰ ſi ne ira. ad internaꝫ ꝑtinet oracionē. In omni em̄ Ioco orat qui per caritatis officiā ⁊ opera bona vbiqꝫ manus cordis mundas ad deum leuat Ce terum adorandus eſt pater. ⁊ filiꝰ. et ſpiritus ſanctus quoniam omnes ⁊ ſinguli ſūt vnꝰ ſolꝰ et verꝰ deus. Licet em̄ alia ꝑſona ſit pr̄. alia fi lius ⁊ alia ſpiritus ſanctus tamē patris et filij et ſpiritus ſancti vna eſt diuinitas. coequalis gloriā coeterna maieſtas. Vna igitur et eqͣlis tocius indiuidue trinitatis eſt oracō. de qua ſa ne poteſt intelligi quod dominꝰ ait. Veri ado rat ores adorabunt patrem in ſpiritu ⁊ verita te. Nāqꝫ qui deum veraciter adorat ipſe quidē adorat patrem in ſpiritu. ⁊ veritatē id eſt ī fi lio qui de ſe dicit. Ego ſum via veritas et vita Ego ſum inquit ī patre ⁊ pater in me eſt. Ideo pater adorandus eſt in filio. et filiꝰ in patre. et ſpiritus ſanctus in vtroqꝫ. Eſt autem deus adorandus de corde. puro. cōſciencia bona. ⁊ fi de non ficta. De corde puro non vt quidā faci unt qui in ꝓſeritate deum glorificat. ſed eum in aduerſitate blaſphemant de quibꝰ ꝓpheta. Confitebuntur tibi dum benefeceris eis. ſi ꝟo non fuerint ſaciati. murmurabūt. De cōſciēcia bona. non vt quidam faciunt. qui contra deū grauiſſime peccāt. et poſtea teme̓ illi ſac̓ficāt De quibus ꝓpheta peccatori dixit deus quare

tu enarras iuſticias meas et aſſumis teſtamen tum meum per os tuum illud vtiqꝫ teſtamentū De quo veritas ait. Hic eſt ſanguis meꝰ no. te. De fide non ficta. non vt quidam adorant. qui recte dicunt. ſed praue viuunt. quibꝰ dominꝰ improperat dicens. Hic populus labijs me ho norat. cor autem eorum longe eſt a me. Dicūt em̄ ⁊ nō faciunt Adorandus eſt itaqꝫ deꝰ corde per deuocionem. ore per confeſſionem. et oꝑe per veneracionē ¶ Sunt autē due ſpeciēs ado racionis. ſcilicet latria que ſoli deo debetur. ⁊ dulia que quibuſdam creaturis exhibet̉. vt dic̄ tum eſt in quarta ꝑte ſub quarta particula ca nonis ſuper verbo ſeruitutis ¶ Rurſus canoni ce hore in ip̄is horis diei dicende ſunt. nec ob ſtat illud pſalmiſte Benedicam dominū in om̄i tempore. nec illud apoſtoli. Sine intermiſſio ne orate quomam benedicere dominū in omni tempore. eſt illum ſemꝑ digna ouerſacione lau dare. Sine intermiſſione orare eſt omnia ī dei laude ſeu gloria agere. ſicut idem apoſtolꝰ ait Siue māducatis ſiue bibetis ſiue aliquid aliud faciatis in gloria dei facite. Ceterum oracōeꝫ ſalutacio precedit et ſequitur ad illam reſpon ſio prout ſub prima dicetur. ffinaliter autē pꝰ oracionem dicitur. Benedicamus domino quod ſumptum eſt de apoſtolo vel de pͣs. vel de yni no trium pueroꝝ vbi dicitur. Benedicamꝰ pa trem ⁊ filium ⁊cͣ. Et dicitur quandoqꝫ a pueris qui ſūt imꝑfecte etatis ad notanduꝫ om̄ia oꝑa noſtra imꝑfecta eſſe. Iuxta illud. Imꝑfectum meum viderunt oculi tui ⁊cͣ. Et ꝙ oīs laus nr̄a puerilis ⁊ imperfecta eſt ad comꝑacionem dei quem laudamus. Quicquid hic em̄ dici poteſt. minus a laude dei eſt. ac ſi dicat eccleſia lauda mus. ſed laudando non ſufficimus. quia ſuꝑemi nencia dei eloquium noſtrū ⁊ intellectū ſuꝑāt quia accedet homo ad cor altū. ⁊ exaltabit̉ de us. Inde ab omnibus conſequenter dicit̉. Deo gracias quaſi placet ſicut pium eſt in dei laude ſuꝑari. Dicitur eciam a pueris ad notandum ꝙ ſoli pueri ideſt puri a maliciā. digne laudāt de um ⁊ gracias agunt. Dicit̉ eciaꝫ quādoqꝫ a ma ioribus. ad ſignandum ꝙ in eterna beatitudīe cum domino ꝑfecti erimus laudatores. quia in hac vita non poſſumus eſſe perfecti ¶ Rurſus poſt ſuffragia dicit̉ alia oracio. que miſericor diam dei ſignificat que p̄cedit et ſubſequit̉ ho minem in bonis operibus. Dicitur ectam iteruꝫ Benedicamus. ⁊ deo gracias. quia ſicut domīꝰ poſtꝙͣ iterum poſt reſurrectionē ſuam ſaluta uit diſcipulos ſuos. benedixit eis ⁊ illi gracias referendo illum adorauerunt. ita et preſpiter vel alius iterum dicta oracionē dicit. Benedica. mus domino ⁊ eſt ſubaudiendum cuiꝰ membra ſumus. et in quo benedicimꝰ. ⁊ eciam benedicit Chorus vero gracias agēs dicit. Deo gracias quod ſūptum eſt de apoſtolo. per quod ſigni ficatur ꝙ vſqꝫ in finem vite noſtre innocēciam debemꝰ ſeruare et deo bn̄dicere ei ꝓ beneficijs gracias exſoluendo. Vel benedicamus domino cum deo gracias eſt laus finalis et exultaciō in effabilis que erit in gloria cum graciaꝝ actō ne. Vel deo gracias eſt d̓ cōſumato curſu gr̄a rum actio De hoc eciam dictū eſt in quarta ꝑte ſub ti. de oracōe nouiſſima. Sed videtur ꝙ po cius deberet reſponderi Amē id eſt fiat. ſeu ita ſit ſcilicet ꝙ deus ſit benedictꝰ Sed bene rn̄de tur Deo gracias vt notētur. ꝙ hoc ipſū quod deum benedicimꝰ. ab ip̄o deo habemꝰ ¶ Por ro quia quandiu viuimus in lubrico poſiti iu mus ⁊ a demonibus impugnam̉. quare ſemper ſanctoꝝ ſuffragijs indigemus Idcirco in ple riſqꝫ eccleſijs in ſingulis horis. poſt benedica mus ſuffragia ſanctoꝝ ſubiciuntur. Et nota ꝙ qui a totum tempꝰ a natiuitate domini vſqꝫ ad feſtum purificacōis eſt de infancia ſaluatoris. Ideo vt quidam dicunt non debent fieri tunc comemoraciones p̄ſertim de cruce. iuxta illud. Non coques edum in lacte matris ſue nec eciā a dominica de paſſione vſqꝫ in ſabbatū pꝰ pēth̓ vt ibi dicetur ¶ Hoc eciem ſciendum. ꝙ qꝛ pe trus ⁊ paulus in vita ⁊ in morte non ſūt ſeꝑati prout cantat eccleſia. Ideo nec in commemora cionibus ſeꝑantur que ſimul fiunt ⁊ ꝯmuniter de vtroqꝫ. Vltimo notandū ꝙ cantandi vſus a veteri teſtamento ſumpſit imcium. ſicut in eſ dra legit̉ De quo in ꝑte ſcd̓a ſub ti. de cantore et in quarta ꝑte ſub ti. de alleluia dictū eſt Et eccleſiaſtici. c. xlvij. Dedit illi contra inimicos potenciam et ſtare fecit contra altare catores in ſono eoꝝ dulces fecit modulas ⁊ pͣs. Canta te eī canticum nouum bene pſallite ei in vocife racionē. Celebratur ei itaqꝫ cantꝰ vt oſtēdat̉ homines debere referre gracias ⁊ laudes deo. dum manibus ceteriſqꝫ membris ſatagūt age̓ opera. quibus valeant deo placere. Vſum tā men cantandi quidam reprobāt ꝓut dictuꝫ eſt in ꝓhemio quarte partis Crdinem cantilene in diurnis ſiue nocturnis horis creditur. Beatus greg̓. plenaria ordinacione diſtribuiſſe cū mul ti. et ante. et poſt eum. oraciones antipho nas. ⁊ reſponſoria cōpoſuerunt. Et nota ſcd̓m hugonem de ſancto victore. ꝙ tres ſūt ſpecies ſonoꝝ qui tres modulos faciunt. Fit em̄ ſonus pulſu. flatū ⁊ voce. pulſus ꝑtinet ad citharaꝫ flatus ad tubam. ⁊ organum. vox vero ad can tum. Hec genera muſicoꝝ antiquꝰ populꝰ in dei laudem exercebat. Hec autem conſonanciā ſonoꝝ. aſſignari poteſt cōcordie morum. ſi ad pulſum cithare. manuum operacō. ad flatū or gam. mentis deuocio. ad cantum vocis. ſermo nis exortacio referant̉. Bernhardus inqͥt. qͥd prodeſt dulcedo vocis ſine dulcedine cordis. frāgīs vocem. frāge et volūtatē. ſeruas cōſo nanciam vocum. ſerua cōcordiam morum vt ꝑ exemplum cōcordes ꝓximo per voluntatē deo, et per obedienciā magiſtro. De organo dictuꝫ eſt in quarta ꝑte ſub ti. de ſanctis. ¶ Rurſus hͦ triplex genꝰ muſicoꝝ ad triplicem differenciā

officij eccleſiaſtici refertur ſecundum ſicardum epiſcopū cremon̄. in mitrali. Nam ipſū officiū eccleſie conſiſtit in pſalmis. in cantu et lectioni bus. Primum muſicoꝝ genus eſt quod fit pul ſu digitoꝝ. vt in pſalterio et ſimilibꝰ. ⁊ ad id pertinet pſalmodia. luxta illud. Laudate eum ī pſalterio ⁊ cithara. Dicit̉ em̄ pſalteriū a pſal lingrece quod eſt tangere latinē. Secundum eſt quod fit voce ſcilicet humana. et ad iſtud pertinent lectiones. Vn̄ pͣs. Bene pſallite ei in vociferacionē Et apoſtolus lectionē vocē vo cauit dicens. Ignorantes iheſum ⁊ vocem pro phetarum que per ſabbatum leguntur. Terci um eſt quod fit flatū. ſicut in tuba. et ad iſtud pertinet cantus. Vnde pͣs. Laudate eum in ſo no tube. Sane racionabilis diuerſoꝝ ſonorum concentꝰ. et cōcordiam vartetate compactam et bene ordinate ciuitatis vnitatem ſignificat Suauis vero cantꝰ fit ex diuerſis. ſed nō ex ad uerſis vocibus. Aurſus cantus in eccleſia letici an celi ſignificat. Voces vero graues acutē ⁊ ſuꝑacute. inuūt tribus modis p̄dicanduꝫ eſſe tribus eccleſie ordinibꝰ. ꝓpter triceſimū ⁊. ſex ageſimū et centeſimum fructū. Vel iuxta tria volumina ſalomonis ſignificat ordinem incipi encium ꝓficiencium. ⁊ ꝑfectorum De choro dic tum eſt in pͥma ꝑte ſub ti. de eccleſia. ¶ Sane ſtatutum eſt in cōcilio tholetan̄. et gerunden̄. vt tam miſſe ordo. ꝙͣ pſalſendi. ꝙͣ miniſtrand cōſuetudo ſeruetur in omnibꝰ eccleſijs. qui in eccleſia metropolitana ſeruātur. Abbatibꝰ qͦꝫ vel monachis curam animaꝝ habentibꝰ. non licet publica officia aliter celebrare. ꝙͣ ī eccle ſia ep̄ali. Quamuis auguꝰ. dicat. Quod neqꝫ contra fidem neqꝫ contra bonos mores eſſe cō uincitur indifferenter habendum eſſe. et in ec cleſiaſticis ſacͣmētis ſit d̓ iure ꝯſuetudo ẜuāda. De nocturnis. R. Icet eccleſiaſtica officia aveſperis in cipiant. ¶ Iuxta illud. De veſpera in veſperam celebrabitis ſabbata ve ſtra. quia tamen ordo conueniēs eſt. vt a tenebris ꝓdeamus in lucem et nō ecōuer ſo. ideo a noctis officio inchoemus. Tempꝰ au tem nocturnum. ſignificat vitam noſtrā ī pec catis. Nocturnum officiū noſtri exilij ſeruicium Laus matutina penitencie ſuffragium. ꝑ quam tendimus ad lucis gaudiū et libertatis. Vel tē pus ante nocturnum. ſignificat tempꝰ an̄ legē mortis. in quo omnes ſilebāt a laudibꝰ dei. Tē pus nocturnum. ſignificat tempus legis date moyſi. Tempus laudis matutine. ſignificat tē pus gracie a reſurrectione vſqꝫ ad finem mūdi in quo tempore deum laudare tenem̉ De bonis nature. que in illa hora nobis contulit crean do. De bonis gracie. que in illa nobis contulit reſurgendo. Et de bonis glorie. que in ea nob̓ dabit reſuſcitando. ¶ Sane nocturnale officiuꝫ media nocte canit̉ ꝓpter quinqꝫ raciones. Pri mo. quia pͥmogenita egipti de nocte int̓fecta ſūt. et primogenita iſrahelis ſaluata. Vt igit̉ dominus nobis ſeruet pͥmogenita noſtra ideſt hereditatem regni celeſtis. ꝙͣ nobis pͥmo pͥmo genitus dei filius acquiſiuit. Ideo ei canimus officium nocturnale ne ſimꝰ ſicut eſau. qͥ ꝓ edu lio lenticule rufe ꝑdidit pͥmogenita ſua. Secū do quia dei filiꝰ fuit media nocte natus Iuxta illud Sapiencie. c. xix. Dum medium ſilencium tenerent omnia et nox ⁊cͣ. vſqꝫ a regalibꝰ ſedi bus venit. Ih̓s filius tuꝰ vt ergo ip̄iꝰ natiuita ti grati ſimus eum denocte laudamus. et gr̄as de ip̄ius natiuitate agimꝰ. Tercio quia xp̄s in nocte hac hora captus ⁊ illuſus eſt a iudeis. ea eciam hora ſpoliauit infernum. large noctē ac piendo ſcilicet ante lucem. Mane vero ſurrexit edia eciam nocte ad iudicium venturꝰ aſſeri tur. Vnde ſtatutum fuit vt in die vigiliarū pa ſche ante noctis medium dimittere non liceant populos expectātes xp̄i aduentum. vt dicetur in fexta parte ſub ſabbato ſācto. Ideo hac ho ra deum laudamꝰ gracias agentes de ip̄iꝰ cap cionē. et patrum liberacōne eiꝰ eciam aduentu ſollicite expectantes. Quarto vt noctes delic toꝝ noſtroꝝ illuminarent̉. Vnde paulus Et ſi leas in vinculis exiſtentes media nocte orātes vninum cunctis audientibꝰ dixiſſe memorantur vbi terremotu reꝑente facto ianua ſpōte pate facta eſt. ⁊ eoꝝ vincula illico ſūt ſoluta. Qum to ꝓpter carnis illecebras pſallendo et orando edomādas. quia ſicut dicit̉ eccl̓iaſtes xxij. Vigi lia honeſtatis domat carnes ¶ Sciendū autē eſt ꝙ in primitiua eccleſia miniſtri eccleſie ter denocte interpolatim ſurgebāt ad diuinū offi cium celebranduꝫ tria in hoc tempora deſigna tes. videlicet tempus ante legem. tempus ſub lege ⁊ tempus gracie. Surgebāt em̄ pͥmo c̓ca primū ſomnū qn̄ vulgus ſolet ire dormitū. Se cundo circa mediam noctem. Tercio paululum ante diem. Sic ordinātes officium vt nocturne finite et lectiones cum ſuis reſponſorijs ꝑlecte eſſent pͥuſqͣꝫ luceſceret. apparente vero aurora pulſatis campanis cātabat Te deum laudamꝰ et matutinas laudēs. Ad pͥmam nocturnam pō tifex ſolum et miniſtri eccl̓ie ſurgebāt que ſine inuitatorio cantabatur. ꝓ eo qꝛ nullꝰ ad hanc inuitabatur. Et vocabatur vigilia. qꝛ habuit inicium a paſtoribꝰ. vigilias noctes ſuper gre ges ſuos ſeruantibꝰ ¶ In p̄cipuijs tamen ſolē nitatibꝰ populus tota nocte in dei laudibꝰ ꝑſ ſtebat. ſed illud ſublatum eſt ⁊ ieiuniū loco illi us vigilia ordinatum ꝓut dicetur in ſexta ꝑte ſub quarta feria. tercie ebdomade de aduentu. ¶ Ad ſecundam nocturnā ſurgebāt miniſtri ſi mul. ⁊ cōiugati tam mulieres ꝙ viri. que cum inuitatorio dicebatur. ad ſignificandū āgelos imitantes paſtores ad videndum regem natū Ad terciam ſurgebāt omnes cōmuniter. Sed poſtea algeſcente caritate. cum omnes tam mi niſtri eccleſie ꝙͣ populus ſurgere ad nocturnū officiū pigritarent. ſtatutū eſt vt om̄s media.

nocte ſurgerent. Iuxta illud prophete. Media nocte ſurgebam ⁊cͣ. et totum noctis officiuꝫ cō tinue cātaretur. Et plures adhuc illa hora ſur gunt. Quia vero quidā nocturnis delicijs pluſ ꝙ dei ſeruicijs vacantes inſtitucione huiuſmōi non ſeruabant cōſequēter ſtatutū eſt vt ſaltē temꝑe vltime nocturne omnes ſurgant. ¶ Pōt eciam dici ꝙ quatuor ſunt eccleſie hoſtes. ſuꝑ iores ideſt demones malignātes īferiores ideſt homines aduerſantes interiores id eſt cōcupi ſcencie carnales. ⁊ exteriores id eſt illecebre ſe culares. De pͥmis inquit apl̓us. Nō eſt vob̓ col luctacio aduerſus carne et ſanguinem. ſꝫ aduer ſus ſpūalia nequicie in celeſtibꝰ ¶ De ſecundis pͣs. Supͣ dorſum meum fabricauerunt peccato res ꝓlō. im. ſi. De tercijs apoſtolus Caro cōcu piſcit aduerſus ſpiritum. Spiritꝰ autem adue̓ ſus carnem. De quartis io. Nolite diligere mū dum neqꝫ ea que ſunt in mūdo. quia quicqͥt eſt in mundo. aut eſt ꝯcupiſcencia carnis aut ocu lorum aūt ſuꝑbia vite. Aduerſus hos quatuor hoſtes rectores eccleſie debent quatuor noctis vigilias ſollicite cuſtodire ¶ Nam paſtores cu ſtodiebant vigilias noctis ſupra gregem ſuuꝫ videlicet cōticinium gallicimiuꝫ. intempeſtum et anteluciniū. in quibꝰ obſeſſe ciuitatis cuſto des vigilant alternatim. Primam ergo vigili ami cuſtodire debent contra fallacias pͥmorum hoſtium. Secundam cōtra verſuciam ſecundo rum. Terciam contra tercias. Quartam contra quartas. Et ideo nocturnuꝫ officiū in quatuor eſt partes diſtinctum. ſcꝫ in tres nocturnos et matutinas laudes quod per quatuor noctis vi gilias contra dictas quatuor hoſtium ꝑſecucō nes antiquitꝰ eccleſia decantabat Porro in me moriam illiꝰ laudabilis cōſuetudinis ⁊ deuocō nis ant iquoꝝ in temꝑe eſtiuali celebrat eccl̓ia nocturnum officiū in temꝑe pͥme nocturne. licꝫ quandoqꝫ tempeſtiuiꝰ. quod quidam vigilias ſub antiqūo nomine vocant et ſpecialiter feſti uitatibꝰ beatorum iohannis baptiſte. petri et pauli ⁊ aſſumpconis beate marie que ſūt pre cipue illiꝰ temporis ſolēnitates ⁊ hoc facere incipiunt in ip̄o feſto beati Iohannis in crepu ſculo. pro eo ꝙ ip̄e fuit finis veteris teſtam̄. ⁊ micium noui. Romam eciam adhuc in omnibus p̄cipuis feſtiuitatibꝰ tocius anni in ſero dicūt tres pſalmos et tres lcōnes quos vigilias vo cant et in nocturnis idē repetūt et totū officiū matutinum ꝑficiunt. Rurſus in memoriaꝫ dicte deuocionis antiquorū ter in nocte ſurgencium Tres nocturnos dicimus qui et inde nomen et originem habuerūt. Et nota ꝙ nocturna ne po nitur ꝓ hora. Sed nocturni. noꝝ. pro officio. vel nocturna ne. eſt collectio ꝑſa moꝝ qui di cuntur ante lectiones in dominica vel eciam in profeſtis diebꝰ Nocturne in plurali. dicuntur tempora in quibus pſalmi cantant̉. Nocturni noꝝ. dicunt̉. ix. pſalmi ⁊. ix. lectiones cum ſuis reſponſorijs in ſolēnitatibꝰ. ¶ Sane per nocturnas excubias dyaboli vitamꝰ inſidias. et iō nocte ſurgētes currimus campanis auditis ad eccleſiam veluti exercitus ad miliciā audito clā gore tubarum. Aulam igitur regiam ideſt ec cleſiam ingredientes ad altare inclinamꝰ qui quaſi regem milites adoramꝰ eterni em̄ regis milites ſumus. Inclinantes autem trinam faci mus oracionem dicentes ter. Pater noſter. ſer monem ad patrem et filium ⁊ ad ſpiritum ſanc tum dirigentes. Cum ad patrem loquimur ad medium altaris intencionē cordis et ſtatu cor poris nos pn̄tamus ꝓpter patris potenciam ⁊ noſtram ꝑſeueranciam. Cum ad filium loquim̉ ad ſiniſtram altaris ꝑtem nos conuertimꝰ ꝓp ter ip̄ius exinanicione ⁊ noſtri lapſus offenſio nem. Cum ad ſpiritū ſanctuꝫ ad altaris dextrū tranſimus ꝓpter ipſius benignitatē. ⁊ noſtram gracie cōſecucionē. Quidam tamen ad hoc ha bent ſpeciales oraciones deinde quidam pſal mos graduales incipiunt de quibus dictū eſt ī prohemio huiꝰ partis ¶ Sacerdos itaqꝫ noc turnum inchoans officiū a domino qui ē alpha et o ideſt pnͥcipium ⁊ finis. ⁊ bonoꝝ largītor omnium incipit. Et quonam ſcriptum eſt Io. xv. Sine me nichil poteſtis facere ⁊ os aꝑire petit an̄ omnia fiducialiter ab eo qui dicit Aꝑi os tuum et ego adimplebo illud. vt eī os aꝑiat ad digne ipſum laudandum dicens. Domine la bia mea aperies ⁊ os meum ⁊cͣ. quia nō eſt ſpe cioſa laus dei in ore peccatoris niſi ipſe in lau dem dei ſui ip̄ius os aperire dignetur. Iuxta ꝓ phetam quare tu enarras iuſti. me. ⁊ aſſu. teſt. m. per os tuum ffinit eciam hoc officium in ip̄o deo dum dicitur. Deo gracias. vt inicium ⁊ fi nis circulariter referant̉ ad eum qui eſt alpha et o. Et quod dicitur aperies. ponitur tempꝰ pro tēpore ideſt aperi Rurſus petit ſua labia aperiri quoniā p̄dem in cōpletorio nos deo cō mendauimꝰ et os et pectꝰ ſigno crucis munien tes cōcluſimꝰ. quare merito nunc eum p̄catur vt labia clauſa aꝑiat ad laudandum. Chorꝰ ve ro ad notandum armoniam nō mutata perſona reſpōdens dicit. Et os meum annū. lau. tū. Eſt enim vera armonia vt ſit credenciū cor vnum ⁊ anima vna. Act. c. iiij. Et in tali vnitate deus laudatur. ¶ Quia vero dyabolus dei laudē ab horret ꝓpter quod deum laudare volētem ſata git impedire. Nam ꝯtēptus pharao ideſt dya bolus ſurgit in ſcādala. Ideo eccleſia ne ſuccu bat ſtatim impetrata loquēdi licencia. orat di cens alta vocē Deus in adiutoriū meum intēde Chorus reſpondens dicit. Domine ad adiuuan dum me feſtina. ¶ Sane p̄miſſis duobꝰ habitis videlicet graciā per quam os aperitur. ⁊ dya bolo per auxiliuꝫ dei repulſo nihil aliud reſtāt niſi laudare. Vnde ſtatim eccleſia laudans ſubi cit Gloria patri ⁊cͣ. De quo in ꝓhemio dictum eſt ¶ Verum quia non ſufficit deū laudare niſi eciam ad laudandum alios inuitemꝰ vt qui au dit dicat veni. Apo. vltimo. Et cortina cortinā

trahat exodi. xx. jdeo ſequitur inuitatorium et inuitatorius pſalmus. Venite exultemus. Vbi multiplex cauſa reddit̉. quare deo exultare et iubilare debemus dum ibi dicitur. Quoniā deꝰ magnus ⁊cͣ. Et vltimo aſſignatur cauſa ſcilicꝫ Ne ingrati ſimꝰ ſicut iudei. qui ꝓpter ſuā ingra titudinem ⁊ maliciam. terram ꝓmiſſionis nō in trauerunt. Vnde dicit̉ ibi. Si introibūt in reqͥ em̄ meam. quaſi. di. non Inuitatoriū auteꝫ alta voce dicitur quaſi mater eccleſia per illud in uitet omnes ad confitendū domino. Iuxta illud Venite filij audite me. quod notat ſecundꝰ ver ſus. Preocupemus ⁊cͣ. Hinc eſt ꝙ in quibuſdā eccleſijs iacentes ad oracione. ante matutinum ante ſingula altaria ſtatim cum audiunt cātari Venite exultemꝰ. chorum intrāt. Incipiēs em̄ inuitatorium eſt quaſi pco. tanquam tuba exal tans vocem ſuam Premittit̉ quoqꝫ inuitatorio vox humilis Sed cū venitur ad pſalmum inui tatorium exaltat̉ quia eccleſia pͥmo ſecreto qͣſi oſtio clauſo laudat deū ꝓpter ſe ſed poſtea ma nifeſte ꝓpter alios vt ardor accendat ꝓximos. Hinc ergo eſt ꝙ in p̄cipuis feſtiuitatibꝰ inui tatorium quaſi voce valde demiſſa inchoatur. Sed cum venitur ad verſū Hodie ſi vocē eiꝰ ⁊cͣ exaltatur ne quis corde forte obduratꝰ de vo ce non audita cauſetur. Vnde yſaie Quaſi tuba exalta voceꝫ tuam. Rurſus voce demiſſa incho atur ad notandū ꝙ in pͥmitiua eccleſia populꝰ clam ad fidem et ad xp̄m colendum inuitabat̉ Sed poſtea vox exaltatur vt oſtendatur ꝙ ho die liber inuitat̉ p̄dicatur ⁊ adoratur. Itē in uitatorium ip̄m. ad aliquos verſus illiꝰ pſal mi. Venite repetit̉ integre ⁊ ad aliꝯs imꝑfec te. quia licet omnes per ipſum inuitatoriū ad laudes ⁊ gloriam dei inuitent̉ aliqui tamen ꝑ fecte. et aliqui imꝑfecte hāc inuitacionē reci ꝑiunt Dicitur autem ſexiēs integre. quia illi in tegre muitacioneꝫ recipiūt. qui ꝑfecte laudes deo referunt. Perfecte autem laudes referunt qui nil quod non ſit laudis interponunt. Quia ergo ſenariꝰ eſt pͥmus numerus perfectꝰ quod patet. quia conſtat ex ſuis patribus aliquotis ſcilicet vno duobꝰ ⁊ tribꝰ. Ideo ſexies ītegre repētitur. Ter vero impefecte repetit̉ ꝓpter illa tria hominum genera qui ad cenam inuita ti inuitacionem non receperunt. ſcilicet auari. ſuꝑbi. et luxurioſi vt dicetur in ſexta ꝑte ſub ſecunda dominica poſt penth̓. Vel ꝓpter nr̄am intribus ſcꝫ in corde. in ore. ⁊ in opere imper fectionem Ceterum eph̓ie officium inuitato rio caret ꝓut ibi in ſexta ꝑte dicetur. Et eciam mortuoꝝ officium. niſi funere p̄ſente. quia in illo officio xp̄i exequias imitam̉. non em̄ in ꝑa ſceue dicitur ¶ Adhuc quia non ſufficit deum ore laudare. niſi et mente laudetur. Ideo poſt inuitatorium ſubicitur. Ymnus id eſt laus dei Item quia poſt inuitacionem ꝯſequenter ml̓ ti deum cū leticiāa laudant iuxta illud. Audiuit et letata eſt ſyon Ideo poſt inuitatoriū cātat̉ cōmuniter ymnꝰ. Tercio dicitur ymnꝰ in ſignū quia ſicut in actibus apoſtoloꝝ gentes gauiſe ſunt quia ad fidem vocate ſūt. ¶ Porro qꝛ ite rum non ſufficit laus oris et cordis niſi ⁊ opus ſequatur. quia fides ſine operibꝰ non prodeſt ymo mortua eſt. Ideo poſt ymnum ſecunt̉ pſal mi qui bonam operacionem deſignāt. ¶ Dicun tur eciam antiphone que ſignificant caritatem ſine quā opus non ꝓficit. ⁊ verſiculi de quibꝰ in ꝓhemio dictū eſt. ¶ Poſt verſus ante lectō nes per quas doctrinam habemꝰ dicitur oracō dominica. Primo ad notandum ꝙ qui eget ſa piencia et intellectu doctrine. poſtulet illam a deo qui ſecundum beatum iacōbum dat affluen ter omnibus ⁊ non improꝑat. Secūdo vt ip̄iꝰ oracionis auxilio ꝓficiat in nobis verſus inten cio. Tercio vt per illam dyaboli tentacōes pel lantur. Ille em̄ ſenciens nos velle lectiones lege re. in quibus ſanctoꝝ victorie contra ipſū ha bite leguntur ſatagit nos acrius impugnare. Vnde nos illa oracione munimꝰ Dicitur autem ſecrete per quod ſecretum regis cōciliū intel ligitur vt ꝓpoſite ſimilitudinis ꝓſe quam̉ exem plum ⁊ vt diligenciꝰ capiatur. vel qꝛ in ea loqͥ mur deo. Vltima tamen pars patenter cōcludi tur vt pateat ad quid oracō ip̄a dicatur ſcilicꝫ ne lector per fanthaſiam tentaconuꝫ efferat̉ ⁊ auditor a lectionis intellectū ⁊ ꝓfectu fraude tur. De hoc ſub ti. de pͥma dicetur. Per p̄ces vero que dominicam oracionē ante lectiones ſe cuntur imploratur ſanctorum interceſſio ad optinendum ꝙ in ip̄a oracionē poſtulat̉. Ora mus enim dominū vt mittat operarios in meſſē ſuam. Et aperiat cor noſtrum in lege ſua. et in preceptis ſuis. ne ſemen verbi dei quod aūditu ri ſumꝰ. aut volucres cōmedant. aut ſpine ſuf focent. aut inpetra vbi non habet humorē are ſcat. ¶ Conſequēter lectiones que ſūt doctrina ſubiciunt̉. et poſt lectiones reſpōſoria. que bo na opera ſignificāt De quibꝰ in ꝓhemio dictū eſt. Illud autem cōſiderandū eſt ꝙ in diebꝰ fe ſtiuis. ⁊ dominicis tres dicimꝰ nocturnas in ꝓ feſtis vnam. Siquidem in trium nocturnorum officijs tria tempora rep̄ſentamꝰ. ſcꝫ tempus ante legem. tempus ſub lege. et tempꝰ gra cie quoꝝ quodlibet tribꝰ diſtinctionibus variat̉ Tempus ante legem has dictinctiones habuit Prima fuit ab adam vſqꝫ ad noe. Secūda noe vſqꝫ ad abraham. Tercia ab abraham vſqꝫ ad moyſen. Tempus ſub legē hās diſtinctō es ha buit. Prima a moyſe vſqꝫ ad dauid. Secunda a d̓ auid vſqꝫ ad trāſinigͣconē babilonis Tercia a tranſmigracione babilonis vſqꝫ ad criſtum. Tempus vero gracie has diſtinctones habuit Prima diſtinctio fuit apl̓ice et euāgelie ē p̄dica conis Secunda tempꝰ impugnacōis ꝑ hereſes emergentes. Tercia tempꝰ pacis qn̄ videlicꝫ hereſes eliminati ſūt. ¶ Recte autem tres noc turni patres ſeu fideles vtriuſqꝫ temꝑis ſigni ficant. qui vigilātes per dei laudem ad eternā

peruenient laudē. Vnde apoſtolꝰ ad corinth̓. j. Omnes ſtabimꝰ ante tribunal iudicis ⁊ nos qui viuimꝰ et qui reſidui ſumus non p̄ueniemꝰ eos qui dormierunt. Quia ergo illi bonis inſiſten tes operibꝰ bene vigilauerūt merito et nos vt eoꝝ meritis trinitati placere et. ix. ordinibus angeloꝝ ſociari poſſimus. In nocturnali offi cio ſub antiphonarum. pſalmoꝝ verſuum. lec cionum. reſponſorioꝝ nouenario deo laudes ca nimus. Antiphone ad dilectionē. Pſalmi ad ac cionē. Verſus ad exercitacōeꝫ Lectiones ad dei cognicionem. Reſponſoria ad gaudium. et can tum ꝑtinent angeloꝝ. Nouenarij vero antipho naruꝫ. pſalmoꝝ. lectionū ⁊ reſponſorioꝝ pro eodem accipiunt̉ quantuꝫ ad numeri ſignifica cionē. De hoc eciam dicetur in ſexta ꝑte ſub fe ſto natalis et ſub feria quinta cene domini. et ſub ti. de vij. diebus poſt paſcha In quibuſdā tamen eccleſijs quando dicitur Te deum lauda mus nonum reſponſorium non dicit̉. Premiſ ſas itaqꝫ trium temporum nouem diuerſitates ſeu diſtinctiones īuenimꝰ in nocturnis ſolēnita tum ſanctorum ⁊ dominicarū. In ſolēnitatibus enim ſanctorum tres nocturnas celebrātes imi tamur excubias celeſtis iheruſalem. que edifica tur vt ciuitas et conſeruat̉ per angeloꝝ excu bias qui tantum trinas diſtinguunt. ideſt dum ter tria trinitati concinūt. ſic ⁊ nos qui in illaꝫ credimꝰ tres nocturnas celebramꝰ. Imitamur et in hoc pͥmitiue eccleſie tres interpolatas ex cubias que ter in nocte ſurgebāt ad ꝯfitendū domino vt p̄miſſum eſt. Siquidem canimꝰ. ix. lectiones. ix. pͣs. ix. anti. ⁊ ix. reſpō. videlicet in vtroqꝫ nocturna tres. ſiue tria. ad notandum omnes electos qui fuerāt ante legem. ſub lege et ſub gͣcia aſſociatos eſſe ī cognicione ſancte trinitatis ix. ordinibꝰ angeloꝝ et in celis ipſi trinitati ꝯgaudere. et vſqꝫ in fine ſociabuntur Sicut autem angeli pͥores electis fuerunt. ita et pſalmi lectiones p̄cedunt ¶ In dominicis qͦꝫ diebus. in quibꝰ aliud feſtum nō occurrit tres nocturnos celebramus. Et dicunt̉ in pͥmo noc turno. xij. pſalmi. ⁊ tres antiphone. quarū q̄li bet reſpondet. iiij. pſalmis et in pleriſqꝫ locis vnum Gloria patri. iiij. pͣs. reſpōdet. Sane do minicam diem dominus ſua reſurrectione glori ficauit et in ea angeloꝝ conſorcia ꝓmeruimꝰ. Vnde dominica vox dominicam reſurrectioneꝫ nobis ad memoriam reducet. ⁊ eciam reſurrec cionē omniū fideliū. qui ab inicio mūdi fuerūt et vſqꝫ ad finem ſeculi futuri ſūt. quia in reſur rectione domini omniū electoꝝ reſurrectio ſig nificata eſt. Primum nocturnū recolit tempus an̄ legē tēpꝰ ſcꝫ legis naturalis. xij. pͣs. illiꝰ re colit reſurrectione. omniū ſanctoꝝ illiꝰ tēpo ris. p̄ſertim. xij. patriarchaꝝ qui tunc maxime viguerunt. ⁊ vigilauerūt a quibus populꝰ do mini in xij. tribubꝰ fuit ꝓpagatus. qui fuit do mino populꝰ peculiaris. ſicut in temꝑe gracie xij. apl̓i pre ceteris p̄fulſerunt. Quaternarius pſalmoꝝ numerꝰ. quatuor pͥncipales ſeu cardi nales virtutes p̄tendit. videlicet prudenciam iuſticiam. fortitudinē et temꝑanciam. quas cre dimus ſanctos patriarchas ſuo temꝑe pre cēte ris habuiſſe. ⁊ alijs exemplo monſtraſſe. Tres antiphone fidem ſancte trinitatis ſiue dilectō nem in ea oſtendunt. Quarum quelibet reſpon dent quatuor pſalmi. Nam quilibet tenēs fidē ſancte trinitatis quatuor p̄miſſis virtutibꝰ eſt quadratꝰ. Ciuitas em̄ in quadro poſita eſt ſic̄ habetur apo. c. penult̓. Ideo aūt quatuor pͣs. ſub vno gloria dicunt̉ nec ſeꝑantur. qꝛ quatu or p̄miſſe virtutes inſeꝑabiles ſūt. ſed qui ha bet vnam. habet omnes. ſicut ꝓbat Auguſtinꝰ Item in eo ꝙ ſub vna glorificacōne trinitatis quatuor pſalmi cōpulant̉ oſtendit̉ dictos pat archas ī vna fide trinitatis dictas quatuor vir tutes habuiſſe. ⁊ ceteris exemplo monſtraſſe. Verum quidam omnes pſalmi prime nocturne ſub vna antiphona cantāt ad notandū delecta cionem quam habent in cognicione trinitatis. Quidam eciam ad quēlibet pſalmuꝫ dicūt Gl̓ia ſed per tres antiphonas eos diſtinguūt. quia quilibꝫ tenetur ex ſuo dono reddere laudes tri nitati ex hac delectacione quam habet in cog nicione trinitatis. ¶ Et attende quia in prima diſtinctione temporis ante legem vigilauerūt. Abel. Enos. Enoch. et Lamech. quod in pͥmis quatuor pͣs. inuitur. Beatꝰ vir. cantat. Abel qui tanꝙͣ lignum plantatū ſecus decurſus aqͣ rum dedit in tempore ſuo fructum iuſticie. dum pro iuſticia cōſeruanda ſuccubuit. Quare fre inuerunt cantat. Enos qui dn̄o in timore ſerui uit. dum nomen domini vocauit. Domine quid multiplicati ſūt. cantat. Enoch quem dominꝰ ſuſcepit. Dum eum in paradiſum trāſtulit. Do mine ne in furorē. cātat. Lamech. quē dominꝰ exaudiuit. dum eī talem filium dedit qui genꝰ humanum a furore dei in archa ſaluauit. qꝛ igi tur quatuor dūtaxat pſalmi dicunt̉. Ideo duo pſalmi de matutinali officō ſubtrahunt̉ vide licet. Tum inuocarem et verba mea. Et ideo illi pocius ꝙͣ alij. quia pͥmus ſemper in cōpleto rio ⁊ ſecundꝰ in ſecunda feriā ad laudes dicit̉. In ſecunda vero diſtīctione pͥmi temꝑi s. vigi lauerunt. noe. ſem. heber. ⁊ phare homine deꝰ meus. cantat noe. quem dominꝰ in illa genera cione iuſtum inuenit. ⁊ ideo aquis ꝑſequētibꝰ ſaluum fecit. Domine dominus noſter. cantat. Sem. quem dominus gloria et honore corona uit. dum eum ſuper fratres patris benedictōe ſublimauit. Confitebor tibi cantat. Heber qͥ mi rabilia dei narrauit. cum ciuitatem gigantum diſſipauit In domino confido. cantat Phare. qͥ in vrbe caldeoꝝ poſitꝰ in domino confidit. cū ius pars calicis ignis ſulphur extitit ¶ In ter cia diſtinctione pͥmi temꝑis vigilauerūt. Abra ham. Iſaac̓. Iacob. et. Ioſeph. quod ſequentes pſalmi declarant. Saluum me fac. cātat. Abra ham. quem deus ſaluum fecit. in cuiꝰ tempore

ſanctus defecit. quia ydolatrie ſeruiunt. Vſqꝫ quo. cantat. Iſaac quem dominus in ſacrifico reſpexit. Dixit inſipiens. Cantat. Iacob. qͥ ſpēs domini fuit. Vnde ibi dicitur. Exultabit. Iacob et letabitur iſrahel. Domine quis habitabit. cantat. Ioſeph. qui fuit ſine macula. dum adu̓ſ terium recuſauit. ¶ Secundum vero nocturnū dominicalem ſiue tres pſalmi. qui tunc dicūtur cum tribus antiphonis. et tribꝰ glorificacioni bus recolunt reſurrectionē eorum. qui ſub lege moſaica fuerunt. et licet tunc multi ſancti fuer̄t tamen tres ordines fuerunt ſcꝫ legiſſator cum ſuis imitatoribꝰ ⁊ pſalmiſta cum ſuis. ⁊ ꝓphete fFuerunt nāqꝫ aliqui doctrina legis cōtenti. Fu erunt eciam aliqui. qui cū dauid vel ad modum ip̄ius. dn̄o pſalmos decantauerūt ante archam eius. ffuerunt ⁊ ꝓphete quibus datum fuit cor rigere populum doctrina ⁊ ſapiencia ſibi a deo data. ⁊ p̄dice̓ eis futura. ꝓpter hos tres ordi nes tres pſalmos dicimus. et quia iſti ſeruierūt trinitati cum delectacione ſpirituali ¶ Ideo ad ſingulos dicimus. Gloria patri cum antiphona Qui auteꝫ omnes pͣs prime nocturne dicūt ſub vna antiphona. ⁊ omnes ſecunde nocturne ſub tribus hoc attendunt. quia ⁊ ſi illis qui fuerūt tempore legis nature. reuelata fuerit aliquan tulum veritas. illis tamen qui fuerūt ſub lege moyſi magis. et inde maior eſt eis exultacio qd̓ notat antiphonarū triplicacio. Preterea illis qui fuerunt ſub lege nature. ꝓmiſſa fuit here ditas. ſed his qui fuerunt ſub legē moyſi colla ta. ¶ Et nota ꝙ in prima diſtinctione tempore legis vigilauerunt ſacerdotes vt aaroncū do cuit quos expͥmit pſalmiſta Conſerua me. qūo rum dominus pars fuit hereditatis et calicis. In ſecunda iudices vt Gedeondum iudicauit quos exprimit pſalmiſta Exaudi domine iuſti ciam meam. quorum iudicium prodijt de vultu omnipotētis. In terciā regēs vt Salomon dū populum rexit quos inſinuat pͣs. Diligā te qͦs dominus conſtituit ſuper gentes. ¶ In tercio vero nocturno tres pͣs dicimꝰ recolētes reſui rectionem omniū illorum. qui temꝑe gracie ſi ue in nouo teſta. in tribꝰ mundi partibꝰ ſcilicꝫ Aſia affrica ⁊ Europa. viguerūt ⁊ vigebunt. Et quia temꝑe gracie maxime facta eſt reuela cio ⁊ implecio veritatis Ideo pſalmi illi cantā tur ſepius cum antiphonis habentibꝰ alleluia ad magis gaudium defignandū ꝓut pleniꝰ in ſexta parte ſub natali dicetur. Hinc eciā eſt ꝙ in quibuſdaꝫ eccleſijs ſemꝑ in omni tercio noc turno. ſiue dominicali. ſiue feſtiuali. lectōes ex nouo teſta. ſubiciunt̉ ſcꝫ expoſiciones euangē liorum. Et dicitur. Te deum laudamꝰ Et at tende quoniam in prima diſtinctione temporis gracie vigilauerunt apoſtoli qui expͥmuntur ī pͥs. Celi enarrant quia in omnem terram exiuit ſonus coꝝ In ſecundo martires quos declarat pͣs. Exaudiat te. quia dominꝰ ꝓtexit eos in die tribulacionis eoꝝ. In tercia cōfeſſores quos fnnuit pſalmus. Domine in virtute qui non ſūt fraudati voluntati labioꝝ ſuoꝝ. ¶ Illud er go intereſt inter xij. pͣs. pͥmi nocturm qui ſine antiphonis dicuntur quia non quilibꝫ eoꝝ ha bet antiphonam. ⁊ tres pſalmos alioꝝ noctur norum. qui cum antiphonis dicuntur. qd̓ inter eſt inter xij. patriarchas qui peregrim erāt ⁊ ſperabant hereditatem quam eoꝝ poſteri poſ fiderunt ⁊ eorum poſteros qui terram patribꝰ eoꝝ ꝓmiſſam hereditauerūt. Inter illos quoqꝫ tres pͣs. tercij nocturm qui dicuntur cum anti phonis habentibꝰ all̓a. ⁊ illos ſecūdi nocturni qui dicūtur cum antiphonis ſine alleluia illud intereſt. quod intereſt inter illos qui habue runt teſtamentum imitanduꝫ. ⁊ eos qui habēt non imi tandum. Maior nanqꝫ eſt gloriacō noui quam veteris teſta. ⁊ de p̄ceptis ꝙ de ꝓmiſſis ¶ Premiſſi igit̉ tres nocturni ſunt illi tres āni ficulnee quam dominus inutilem inuenit dicēs de illa. Dimitte me vt ſuccidam et reſponſū eſt ei. adhuc dimitte eam hoc anno vt circūfodiaꝫ eam ⁊ mittam ſtercora. Cātamus em̄ in prima nocturna vt recolētes facta patrum qui ſub le ge nature fuerūt nō inutiles inueniam̉. Canta mus eciam in ſecūda ⁊ tercia vt recolētes fac ta patrum qui ſub lege moſaica. et qui eciā an̄ nos fuerūt ſub lege gracie nō inutiles inuenia mur ⁊ ſi inutiles ſimꝰ. oportet ꝙ paſtor noſter fodeat circa nos dicēs. reducēdo nobis ad me moriam mortem illoꝝ quos vidimꝰ paulo ante florere. Fili vide ꝙͣ fortis fuit ille. ꝙͣ nobilis ꝙͣ diues. ꝙ potens. et ecce ad momentum tranſi uit. oportet eciam vt ſtercora ponat peccata videlicet ante oculos noſtros ponendo ⁊ ſi hoc nō habꝫ effectū. dicat. in ꝓximo eſt ꝙ dominꝰ ad radicem arboris ſecurim ponet et ſi te inuto lem inueniet in ignem eternum. vbi perpetuo cōbureris ꝓiciet. ¶ Dicto de nocturnis feſtiui tatuꝫ ⁊ dominicaꝝ. nūc de nocturnis ferialibꝰ ſiue nō ſolēnium dierum pauca dicamꝰ. Et qui deꝫ in illis dicimꝰ. xij. pſalmos vt nos deo debe re ſeruire in xij. noctis horas oſtendamꝰ cuili bet hore vnū pſalmū atribuētes. cum nō poſſi mus iugiter deo ſeruire ꝓut in ꝓhemio dictum eſt. Olim quidem varie pſalmi canebant̉. Nam alij. l. alij plures. alij pauciores dicebant. Sed angelo reuelāte patres cōuenerūt. vt xij. dice rētur qͥ pſalmi bini ⁊ bini dicunt̉. ad notandum ꝙ ſine caritate que adminꝰ inter duos cōſiſtit laudes noſtre vel opera noſtra nihil pro ſunt. In quibuſdam tamē eccleſijs in diebꝰ ꝓfeſtis inter duos pͣs. gloria patri interponit̉ ad no tandum ꝙ xp̄s eſt dei et hominū mediator. In alijs vero eccleſijs duo pſalmi ſub vno gl̓ia pr̄ terminant̉. ad notandum ꝙ laudes noſtre tunc deo accepte ſunt. ſi in caritate maneamus et ſic inter duos pſalmos nihil interponūt. qꝛ inter deum et ꝓximum in quorum dilectione caritas proprie ꝯſiſtit mediū nō habet̉. ⁊ ſecundū hoc in xij. pͣs. ſexies tantum gloria patri dicitur. ſic̄

ſex ſunt mūdi etates. Preterea ſicut hominum a natiuitate vſqꝫ in finem vite ſex etates natu raliter accidūt ita in qͦtidiano nocturno ſexies dicitur gloria patri vt recolamꝰ. quia vſqꝫ in finem in dilectione ꝑſeuerare debemus. ꝓpter eandem eciam cauſam tunc ſex antiphonē dicū tur que quid ſignificent in ꝓhemio dictum eſt Vel ꝓpter ſex opera miſericordie. que ſi obſer uauerimꝰ de tenebris huiꝰ noctis vl̓ mortis ad veram lucem ⁊ vitā perueniemꝰ eternā. Tres quoqꝫ lectiones que tunc dicuntur. doctrinam electorum trium tempoꝝ ſignificant ⁊ cum ip ſis interpolate tria reſponſoria dicuntur ad no tandum ꝙ quicquid electi in tribꝰ temporibꝰ docuerunt ⁊ quicquid in tribꝰ etatibꝰ agimꝰ ad domini trinitatem referimꝰ ⁊ trinitateꝫ in fide. ſpē. ⁊ caritate. glorificamꝰ Reſponſoria em̄ a reſpondendo dicuntur. Ad hoc tres lecti ones dicuntur. quia dominꝰ tres poſuit vigili as dicēs. Si in prima. ſi in ſecunda. ſi in tercia vigilia venerit. ⁊ ita inuenerit beati ſunt ſerui illi Que tres vigilie tres etates d̓ſignāt ſcilicꝫ puericiam iuuentutem et ſenectutem. in quibꝰ bene vigilando deum laudare debemꝰ. Et nota ꝙ pſalmodia trium nocturnoꝝ tam dominica lium ꝙͣ ferialiū dieta vocatur. Vnde exo. c. iij. Viam trium dierum ibimꝰ in ſolitudine ¶ Sa ne greg̓. vij. cōſtituit vt in die reſurrectionis vſqꝫ in ſabbatum in albis. ⁊ in die ꝑentecōſtes vſqꝫ in ſabbatum eiuſdeꝫ tres pſalmi tantū ad noctur nos. tres quoqꝫ lectiones dicant̉ Omni bus vero alijs diebus per totum annū ſi feſtiui tas eſt nouem lectiones legant̉. Alijs vero die bus ſcꝫ in ferijs xij. pͣs et tres lectiones. In do minicis ꝟo diebꝰ exceptis dn̄icis paſce ⁊ pen thecoſtes xviij. pſalmi et nouem lectiones dicā tur. Illi autem qui ſingulis diebus p̄ter ebdo madas paſche et penthecōſtes tres tantū pſal mos et tres lectiones dicunt. nō ex regula ſanc torum patrum. ſed ex faſtidio hoc facere con probantur. Nocturnis finitis campane pul ſantur et Te deum laudamꝰ alta voce cantat̉. ad notandū ꝙ manifeſte ⁊ mirifice eccleſia tē pore gracie laudat deum. ⁊ ad ſignandum ꝙ ſi bonis operibꝰ doctrine ſancte bene rn̄derimus ad celeſtem laudem cum angelis perueniemus. Cantus quoqꝫ tunc alta voce factus gaudiuꝫ mulieris de dragina perdita inuenta deſignat Quod vero finis eiuſdēm cātici ibi. Per ſingu los dies ⁊cͣ. et alij verſus ſequentes alciꝰ canū tur ſignificat ꝯgratulacōnem vicinarum quā mulieri ꝓpter dragiam repertā fecerūt. Cō pulſacio vero campanarum conuocacionē vici narum repreſentat. In quibuſdaꝫ eciam eccle ſijs luminaria accendunt̉. Nam et mulier ip̄a lu cerna accenſa. totam domum euertit. Hoc eciaꝫ ſignificat ꝙ eccleſia cat̓holica per xp̄m extra hitur de inferno. Vel ip̄e ymnꝰ futurū gaudiū et leticiam rep̄ſentat. quam eccleſia requieſcēs a laboribus ſuis eſt in die iudicij cōſecutura Et eſt ſciendum ꝙ cum beatus ambroſius. beatum auguſtinum de manicheis cōuerſum baptiſaſ ſet. dixit. Te deum laudamꝰ. Auguſtinꝰ vero reſpondit. Te dominū confitem̉. et illo dicēte Te eternum patrem. ille reſpondit. Tibi om̄s angeli ⁊cͣ. et ſic totum illum ymnuꝫ alternatim cōpoſuerunt. MPoſt Te deum laudamꝰ. Vel qn̄ illud non dicit̉ poſt om̄s lectiones et reſpō ſoria dicitur verſus a ſacerdote. per quem exci tat audientes vt in dei laude ꝑ̄maneant. Et di citur voce magis dimiſſa ad notandū ꝙ nō ꝓ deſt clamor vocis niſi aſſit clamor cordis Ve rum beatus benedictꝰ aliter officium noctis or dinauit non tamendiſſenciēs a p̄miſſa eccleſie ordinacione vel illi in aliquo cōtradicens. ſed ordini ſuo quod clam peculiare cōſtituēs. Ip̄e nāqꝫ inſtituit ſemel dici. Deus in adiutoriū me um intende. et ter. Domine labia mea aperies. ꝓpter reuerenciā vnitatis ⁊ trinitatis. Deinde pͣs. Domine qͥd multiplicati eo ꝙ a ſomno ſur gēs dicit in eo Ego dormiui et ſomnū cepi ⁊cͣ. Deinde in pͥmo nocturno ſex pͣs. et quatuor leo ciones cum totidē reſponſorijs cātari inſtituit et totidem in ſecundo. per hoc vitam ꝯtempla tiuam innuens et actiuam. Senariꝰ em̄ pſalmo rum numerus vitam deſignat actiuam. in qua ſex miſericordie opera couenit exerceri. Siqͥs ad cōtemplatiue vite ꝑfectionē voluerit ꝑue nire. que per quatuor euangelia deſignatur. et per quātuor lectiones ſimiliter figuratur. Quaternarius quideꝫ numerꝰ apud monachos quadrataꝫ ſtabilitatē. et euāgelicam in ſāctis exomit. ſeu qͣdruplicem ſenſum ſcripturarū. ꝓp ter qͣdrigas aminadab ideſt hyſtorialem. alle goricum. tropologicum. et anagogicū. In ter cio vero nocturno tria cantica cantari inſtituit in laudem trinitatis. a quā nobis vite ꝑfectōeꝫ dari cum caritate credimꝰ et ſp eramꝰ. Cantā tur autem illa cātica cuꝫ all̓a. quod eſt canticū celeſtis leticie. vt per hoc totam trinitatē eſſe dignam celeſti laude oſtendat̉. Et ad quā ple ne laudandam nō ſufficit laus humana. Quātū or vero lectiones de euangelio que ſecuntur ſiginficant ꝙ laudatores dei per quatuor euā geliſtaꝝ doctrinam. debent eſſe quatuor vir tutibus inſigniti. per quatuor eciam reſponſo ria laudāciū alacritas deſignatur. Sed ne hoc bonum agentes. illud ſibi aſcribāt. ſed totū dei laudi attribuāt. ⁊ ſe illius ſeruos oſtendāt ſub iungit̉. Te deū laudamꝰ. poſtea legit̉ euāgeli um qd̓ ſignificat denariū id eſt vitam eternam que digne deum laudantibus in fine reddetur. ad quod ſequit̉ amē ideſt fiat nobis. qd̓ ex euā gelio credimꝰ ⁊ ſperamꝰ. ymnꝰ vero qui ſequi tur. ſcilicet. Te decet laus ⁊cͣ. Gaudium quod ſancti poſt laborem habēt de remuneracōe de narij ſignificat. Monachi autem nunꝙͣ nouem lectiones dicunt niſi in exequijs mortuoꝝ. Vn̄ et in triduo ante paſcha noueꝫ dicūt quaſi exe quias domini rep̄ſentātes. ¶ Ad laudes autem

inſtituit pſalmum illum. Deus miſereat̉ noſtri Primo abſqꝫ antiphona decātari. Tum qꝛ te nebris faciētibꝰ diluculo matutine laudes can tantur. Ideo in eo dicitur. Illuminet vultuꝫ ſuū ſuper nos. Tum quia hoc officiū ad domini ꝑ tinet reſurrectione. per quam accepimꝰ miſeri cordiam ⁊ benedictionem. Rurſus monachi do minicam oracionem in voce dicūt ꝓpter ſimpli ces qui eam nō intelligūt. aut obliuiſcuntur ⁊ ꝓpter verſutos qui ſpinam odij gerentes ī cor de fratrem odiūt. nolentes dicere. Dimitte. n. de.n. ſicut et nos dimitti. debi. n. Hoc igit̉ di cere cōpellunt̉ ī publico vt purgent̉ ab illo vi cio tam in fine noctis id eſt matutinis laudibus qui in fine diei ideſt in veſperis vt noctem aut diem nō pertranſeāt ſine recōciliacōe fratris. In alijs autem horis nō dicūt in voce. quia ſe pe cōtingit fratri fratrem iraſci. et quodā fu roris impetu cōmoueri qui licet ſtatim animuꝫ nō cohibeat. expectandus tamē eſt ad veniam Sufficit em̄ ſi ſol nō oriat̉ ſuꝑ iracundiam eius Dicunt eciam quatuor ſolūmodo pͣs ad veſpē ras. ꝓut in vi. ꝑte ſub ti. de tempore aduētꝰ dicetur ¶ Non vacat eciā a miſterio ꝙ monac hi ſe toto corꝑe ab oriente in occidēteꝫ girāt ſignificantes deum vbiqꝫ adorandū fore. quaſi vbiqꝫ preſenteꝫ. vel quia racionabili motū ab ortu noſtre natiuitatis vſqꝫ ad occaſuꝫ mortis eum ſequi tenem̉. ſicut et firmamentū naturaſi ter vertitur ab oriēte in occidentem Hoc eciā quedam deſignāt eccl̓ie in quibꝰ dicentes Glo ria patri ſe inclināt ad orientem et ſubdentes Sicūt erat ⁊cͣ. ſe vertūt in occidentē. Deuocio em̄ ī diuinis officijs eſt ſeruēda. Quia vero mō nachoꝝ officium ad nos non ꝑtinet ad p̄ſens d̓ illo ſufficiat hoc dixiſſe Vltimo nota ꝙ monac horum ordo figuram cherubin qui inter ange lorum ordines eximior p̄dicatur habere ꝓbat. Nam ſicut cherubin ita ⁊ monachi ſex alis velā tur dicente ſcriptura. Sex ale vni et ſex ale al teri. Due quidem in capucio. quo caput tegit̉ demonſtrat̉. Illud vero tunice quo brachijs ex tenditur ſiue dextera et leua. Alias duas dici mus eſſe alas. et ante. et retro. alias duas. ⁊ ſic illud quo corpus tegitur ſex alaꝝ numeꝝ īple̓ aſſeritur. Habitus quoqꝫ eorum habitum imi tatur ſanctorum. De helia nanqꝫ legit̉ vir pil̓o ſus ⁊ zona pelliciā accinctꝰ renibus. et de ipſo et de illis ſimilibꝰ dicit apoſtolꝰ. Circuiuerūt in melotis ⁊ in pellibꝰ capͥnis ⁊ de iohāne bap tiſta inquit euāgeliſta. Sona pelliciā circa lū bos. Ad hoc cuculla monachorum ſumpta eſt a collobijs apoſtoloꝝ. que vt dalmatica forma bantur. ⁊ in eiꝰ forma crucis ꝑferebatur. quia illi ſe vicijs et cōcupiſcēcijs crucifigebāt eius nigredo eſt mūdi ꝯtēptꝰ. lōgitudo ꝑſeueran cia in bono. Vnt nonnulli qui eſdre ordinē ſequē tes. de quo in principio huiꝰ partis dictū eſt. matutinas laudes a noctur nis diuidunt. illas fore ꝑ ſe officium aſſerētes. et mane aurora rutilante illas dicentes ꝓut in ti. ꝓximo dictum eſt. Tali nāqꝫ hora xp̄s vic tor a mortuis reſurrexit. Vnde Marcus. Sur gens. Ih̓us mane pͥma ſabbati. Vel ſaltem eius reſurrectio. in matutino notificata eſt Tali eci am hora ſupra mare ambulauit. Aerito ergo in hac hora laudandꝰ eſt. vt ip̄e qui nos per ſuā ſanctam reſurrectionem ſaluauit. ſupͣ mare hu ius ſeculi nos ire faciat ficco veſtigio. ſicut pe trum. Hac eciam hora. mūdum ⁊ angelos crea uit. qui ſtatiꝫ poſt creacionem ſuam cātico lau des creatori ſuo iubilauerūt. Laudes ergo ma tutinas rubeſcente aurora dicunt. ſcꝫ in quarta vigilia quam lucifer totam illuſtrat. Qui ⁊ ma tutinꝰ dicitur a mane quod eſt lumē. qꝛ nobis lumen mane reducit ad coronam glorie optinē dam iuxta illud. Non ſit vobis vanum mane fur gere ante lucem quia ꝓmiſit dominꝰ coronam vigilantibꝰ. Quid autem ſignificet tempꝰ ma tutine laudis. dictum eſt in principio p̄cedētis tractatus Dicunt̉ autem laudes. quia illud offi cium laudem p̄cipue ſonat diuinam. quam ei fa cimus. ꝓ eo ꝙ a tenebris erroris nos ad lucem ſeu viam veritatis reduxit. ⁊ ad tēptaciones dy aboli repellēdas. Vn̄ yſaīe xxvj. Expergiſcemi et laudate qui habitatis in puluere. quia ros lucis eſt. De hͦ matutinali officio dicit ꝓpheta. Ad te de luce vigilo deus. ¶ Sane matutinū ⁊ veſpertinum officium ¶ Ideo canimꝰ quaſi dn̄o iugē ſācrificium offeramꝰ Offerebāt enim dn̄o in veteri teſta. iuge ſacrificiū id eſt mane ⁊ ve ſpere. Sed veſpertinū digniꝰ erat matutino. quia piguiꝰ vt iudei dicunt. ꝓut ſub veſperis dic etur. Nos autem per matutinum officiū in telligimꝰ legem. per veſpertinum ſaluatoris paſſioneꝫ. qui in veſpera mūdi. ſcꝫ in ſexta eta te obtulit ſe deo patri pro nobis. Vnde Eleua cio manuum mearum ſacrificiū veſpertinū. Re ſpondet autem hoc ſacrificium illi quia ibi. pͣs ponūtur ſub quinqꝫ diſtinctionibꝰ per gl̓ia pa tri. ſicut et hic. Item ibi et hic ymnꝰ cum lecti one ⁊ verſiculo. ibi eciam canticum marie ⁊ hic canticum zacharie. Quia vero officium veſpti num dignius eſt. ꝓpter rem dignioreꝫ quā fig nificat omnia in maioribꝰ ſolēnitatibꝰ. ⁊ in ve ſpertino ſolēmꝰ cantamꝰ ꝙͣ ī matutino. reſpō ſoriuꝫ interponentes. Yſidorꝰ dic̄ in libro ethi mo. ꝙ officium matutinū eſt ī lucis inicio ſic ap pellatum a lucifero. que oritur mane inchoāte vt dictum eſt. Hoc officium lauduꝫ plenū eſt laudibus. ꝓut dictum eſt in principio p̄ceden tis tract. ad quas ſacerdos per verſum quē p̄ mittit excitat auditores. qui eſt quandoqꝫ. In matutinis meditabor in te. quandoqꝫ. Excellus ſuper omnes gentes dominꝰ. Vel aliꝰ. ⁊ dein de diuinum implorat auxiliū. dicens. Deꝰ in ad iutorium meum intende. ¶ Poſtmodū chorus ad idem feſtinās auxiliuꝫ in ſūma trinitate glo rificat deum dicens. Domine ad adiuuandū me

feſtina. Gloria patri. Deinde antiphona incho atur. Circa quod notandum eſt. ꝙ quēdam ec cleſie in dominicis. que ſūt a prima dominica poſt eph̓iam vſqꝫ ad ſeptuageſima et ab octa uo penthe. vſqꝫ ad aduentuꝫ domini canunt ad laudes. Alleluia. loco antiphone pro omnibus pſalmis. Tum quia vt p̄miſſum eſt. hoc officiū laudibus eſt plenum All̓a em̄ laus eſt angelica Tum quia. vt dominici dies reſurrectionē dn̄i rep̄ſentat Sicut ergo in temꝑe paſchali qd̓ ē reſurrectionis all̓a multiplicatur. ſic merito et ī eis debet multiplicari. ¶ Et eſt attendendum ꝙ in dominicis que ſūt ab octaua eph̓ie vſqꝫ ad ſeptuageſimam. concinūt all̓a iuxta cantū qua rudā antiphonaꝝ ad natiuitatē dn̄i ꝑtinenciū In dominicis vero que ſunt ab octaua ꝑenth̓. vſqꝫ ad aduentuū cantant. alleluia iuxta cantū ferialiū antiphonaꝝ que dicunt̉ ad Benedie tus et de ip̄o ſumuntur Quia igitur in ſingulis dominicis. pro varietate antiphonaꝝ ip̄arum eciam cantꝰ in alleluia variant̉ Ideo iuxta bre uitatem vel ꝓlixitatem cuiuſlibet antiphone. iuxta cuiuꝰ cantum canitur. multiplicat̉ vel mi nuitur in ſingulis dominicis numerus all̓a. Ad hoc ideo certꝰ numerꝰ in all̓a non prefinitur. quoniam deuote anime certꝰ numerꝰ vel modꝰ in laudando deum prefigi nō poteſt. ¶ In alijs vero eccleſijs paſſim in omnibꝰ domicis ad pri mos tres pͣs. loco atiphone qͣſi ad intonandū pſalmos. bis cōcinunt alleluia. ad inſinuanduꝫ ꝙ in dei laudem ex caritatis feruore ꝓcedunt. Nec cantāt illud iuxta alicuiꝰ antiphone cantū ad notandum ꝙ iuxta Apoſtolum caritas non emulatur. Ad pſalmum vero Benedicite. can tant antiphonam. tres pueri cui nec iubilꝰ nec all̓a ſubicit̉. ꝓpter raciones infra ſcriptas. Ad pſalmum vero laudate dominum. ter dicunt lo co antiphone. Alleluia nō iuxta alicuius anti phone cantū. ſed dumtaxat ad inchoandū pſal mum. Ter autem dicitur. Primo quia reſpōdꝫ tribus pͣs. ſub ip̄o pſalmo. Laudate contentis Secundo ꝓpter triplicem ordinem iuſtorum de um laudancium de quo infra dicetur ¶ Porro in laudibus matutinis quinqꝫ pſalmi dicuntur vt quinqꝫ ſenſuum reꝑacō notet̉ ⁊ꝓpter quin qꝫ ſtatꝰ eccleſie. Primꝰ pſalmus eſt. Dominꝰ regnauit. in quo laudatur deꝰ qui firmauit or bem terre ſcilicet in fide ⁊ in reſurrectionē. Iō hic pſalmus ꝑtinet ad regnum xp̄i. Secundus Iubilate. qui ꝑtinet ad confeſſores. Vnde ibi dicitur. Introite portas eius in confeſſionē. Et recte incipit a iubilo. quonaꝫ confeſſio valde placet deo. Tercius eſt. Deus deus meus ⁊cͣ. qͥ ſignificat ſtatum martirum. qui ficiunt ad do minū. Vnde dicit̉ ibi Sitiuit ī te anima mea. Et quoniā tota noſtra ſitis eſt ⁊ intencio eſſe de bet in trinitate ⁊ ad trinitatē. ideo ſequit̉ pͣs. Deus miſereatur noſtri. in quo tota trinitas notatur. dum ibi dicitur. Benedicat nos deus deus noſter ⁊cͣ. Dicitur em̄ ter deus propter patrem et filium ⁊ ſpiritumſanctum. Quartus eſt canticum trium pueroꝝ. Benedicite. quod eſt Danielis. c. iij. ſignificans ſtatuꝫ antixpi vt iam dicetur et in fine huius pͣs. non dicit̉. Gl̓ia patri. Primo quia ꝓpter cōfeſſionem fidei. ꝓ iecti ſunt tres pueri in caminum ignis. in quo facto maxime deo ⁊ trinitati derogatū eſt. Se cundo quia vltimꝰ verſus illiꝰ pſalmi idē dicit quod Gloria patri ⁊ in diuinis ſcripturis inc hil debet ſuꝑuacuum eſſe. Tercio. quia in ipſo pſalmo diſtincte tota trinitas notificat̉ et lau datur deꝰ ī creaturis. Rurſus dum pſalmꝰ iſte dicitur. nec ſedere. nec genua flectere debemus ſicut dicetur ſub ſabbato quatuor temporū pͥ me ebdomāde qͣdrageſime Quintꝰ pſalmꝰ eſt. Laudate dominū. in quo ſtatꝰ ille notatur. qn̄ poſt mortem antixp̄i conuertent̉ iudei. vt iā di cetur et in finē eiꝰ dicit̉. Gloria patri. ad oſtē dendum. ꝙ per bonam operacioneꝫ ſociabimur angelis. qui inceſſanter deū laudant. Poteſt eciam dici. ꝙ in laudibꝰ octo pſalmi dicuntur. quia officium iſtud miſtice recolit ſtatum eccl̓ie ab inicio apoſtolice ſtabilitatis. vſqꝫ ad ꝑfecti nem electorum qui in fine mūdi futuri ſunt ſub quo ſtatu octo ordines eccl̓ie ſiue electorum in eccleſia ſancta per baptiſmū ſaluati reꝑiunt̉. ſicut et in archa noe octo anime illos ſignificā tes per aquā ſaluate ſūt. Per diluuiū em̄ bap tiſmꝰ per archam vero eccl̓ia ſignificatur Pr mus ordo fuit eccleſie pͥmitiue in iudaico popu lo cōuerſantis. que per xp̄i p̄dicacioneꝫ refor mata et edificata eſt. ſicut moſtrat ille pͥmꝰ pͣs Dominꝰ regnauit. in pͥmo eiꝰ verſu. vbi de ſal uatoris regno et ipſiꝰ agitur poteſtate In ſe cundo verſu agitur de fūdacione eccleſie. que tunc fecit fieri ſuper illud fūdamentū. quod ē xp̄s iuxta Apoſtolum. De quo eciam fūdamēto in. c. eiuſdem pͣs. habet̉. Cantat̉ ergo hic pͣs. in laudibꝰ. quia cōtinet laudēs xp̄i. Secundꝰ ordo fuit pͥmitiue eccleſie intrātis ad gētes ꝑ p̄dicacionem domini. et apoſtoloꝝ monenciuꝫ omnem terram ideſt omnem gentem ad iubilā dum deo. quod monſtrat ſecundꝰ pſalmꝰ. Iubi late deo omnis terra. Terciꝰ ordo fuit creden tis gentilitatis. quam terciꝰ pͣs. Deus deꝰ me us. demonſtrat offerre gr̄as et beniuolenciam apoſtoloꝝ vocacōni. Quartꝰ erit reſipiſcētis iudaici populi per Enoch et Helyam conuerſi quem ille quartus pͣs. Deus miſereatur noſtri. monſtrat ad deum reuerſū poſcere miſericordi am eiꝰ. et tunc gaudebūt ſe cognoſcere viā dei quam in gentibꝰ eſſe cognoſcent. Quintꝰ erit eoꝝ qui futuri ſūt tempore antixp̄i. in cuius fi gurā p̄ceſſit. Nabuchodonoſor. qui licꝫ tribu labit ſanctos vtriuſqꝫ populi. nō tamē deſiſtēt benedicere deum. ad inſtar trium pueroꝝ. qͦs deꝰ liberauit de camino ignis. qͥ per illud qn̄ tum cāticum. Benedicite recolūt̉. Eo em̄ tem pore. iuſti purgabunt̉. velut in camino ignis. non tamen vrent̉. ſed ibi accipient formā auri.

Ynde Ioh̓. in apoc̄. Vidit pedes eiꝰ ſimiles au ricalco ſicut in camino ardenti. vnde rite ſequi tur ille pſalmꝰ ⁊ ꝓpter tribulacionem quā de ſignat antiphona illiꝰ ſine alleluia. et ipſe ſine gloria patri cantat̉. Ymnus autem ipſe tres ha bet diſtinctiones In prima inuitant̉ ſuꝑiores creature ad laudem creatoris. ſcilicet q̄ ſūt ſu pra celū. q̄ incelo. ⁊ q̄ in aere. In ſecūda inui tant̉ ad hoc creature terrene. et que mouentur in aq̓s. In tercia inuitant̉ omnes ſpiritꝰ ⁊ aīe. vt cum omni creatura dominū benedicamꝰ. qꝛ ſicut tres pueri Nabuchodonoſor et caminū ig nis. ſicut nos dyabolū et inferni incendiū euaf mus. ¶ Ceterū hoc canticum bene cōuenit diei dominico et cuilibet feſtiuo. quia in prima die dominꝰ vniuerſa creauit. ⁊ per ſuam reſurrec cionem poſtmodū innouauit. Ideoqꝫ in ea die ⁊ ī feſtis. que reſurrectionē dominica imitant̉ di citur. inquo dei creature ad creatoris laudem inuitantur. Hinc eciam eſt ꝙ eedeꝫ laudes ſunt in dominicis diebꝰ et feſtiuitatibꝰ ſanctorū et in tempore paſchali. quia rep̄ſentāt gaudia re ſurrectionis xp̄i et nr̄e. Sextꝰ ſeptimꝰ et octa uus erit eoꝝ qui vniuerſaliter ex tribꝰ mundi ꝑtibꝰ. ſcilicet ex Aſia Affrica ⁊ Europa cōuer tendi et colligēdi ſūt qui poſt antixp̄i ꝑſecuet onem et eius mortem. maiore pace fruet̉. vſqꝫ in diem iudicij quam nunc habeat eccl̓ia. Tunc em̄ erit ſenectꝰ in miſericordia vberi in qua qͥe te. triplex ordo iuſtoꝝ ſcꝫ ꝯiugati continentes et virgines. quos iob noe ⁊ daniel exprimunt Et generaliter vniuerſi ſancti quibus aureola debetur. qui in tribꝰ mūdi ꝑtibꝰ de tribulacio ne euadent. regnaturi cum ſponſo eccleſie. cele brabunt laudem dei. que ꝯtinentur in illis tri bus pſalmis. ſcilicet. Laudate dominum de cel̓ Cantate domino canticum. et Laudate dn̄m in ſanctis. ¶ Queritur autem quare hi tres pſal mi ſub vna antiphona et eciaꝫ ſub vno Gloria patri dicunt̉. Reſpondetur. Ideo. quia p̄miſſi ſextus ſeptimꝰ et octauꝰ ordines electoꝝ. qui ex dictis tribꝰ mundi ꝑtibus colligent̉. ſine ali quo interuallo ſimul erunt et ꝑiter glorifica buntur. Cōtinent eciam ip̄i tres pſalmi trium phum de mūdo. carne et dyabolo. Et quonam vnum ſine alio non habetur. Ideo merito con iunguntur ¶ Queritur quare p̄miſſi duo pͣs. ſcilicet. Deus deus meꝰ et deꝰ miſereat̉ noſtri cōbinant̉ et ſub vno Gl̓ia patri. et ſub vna an tiphona dicūtur. Ad quod qͣdruplex eſt reſpō ſio. Primo quia pͣs. Deus deus meus ſignificat ſitim ad deū. In pſalmo. Deus miſereat̉ noſtri trinitas notatur. vt sͣ. Ad ſignificandū igitur ſitim et deſiderium cōtinuum ad deum hoc fit. Secundo ad notandum ꝙ ante ꝑſecucōeꝫ an̄ti xp̄i populus credentis gentilitatis qui recoli tur per pſalmum. Deus de me. et iudaicꝰ ppl̓us reſipiſcens qui recolitur per pſalmū Deus mi ſereatur noſtri. vnum erunt in fide. ⁊ poſtquā hij cōiuncti erunt veniet antixp̄i tribulacō. vt premiſſum eſt. Tercio quia pͥmꝰ pſalmꝰ illoꝝ ſignificat dilectionem dei. Vnde ibi dicitur Si tiuit in te anima mea ⁊cͣ. Secundꝰ dilectionem ꝓximi. Vnde ibi dicitur. Congnoſcamꝰ in om nibꝰ gentibꝰ ſalutare tuum que ita cōnexe ſūt vt vna ſine altera in xp̄iana ꝓfeſſione nō habe tur. Quarto quia gracia quam eccleſia in pͥmo pſalmō ſitire videtur in ſecūdo collata eſſe mō ſtratur. Vnde ad graciaꝝ actionē inuitat̉ cum dicitur ibi. Cōfit eātur tibi populi deꝰ ⁊cͣ. Rut ſus ideo ī fine ip̄ius pſalmi. Deus de me. nō dr̄. Gloria patri. quia in eo agitur de miſeria hu mani generis. Vnde ibi dicitur Sitiuit ī te aīa Non em̄ omnes pſalmi de miſerijs multis. quia alijs aduerſitatibꝰ tractantes. laudant illuꝫ ꝓ illis quod tn̄ deberent Sed ſequenti pͣs. ſcilicꝫ Deꝰ miſeri. ſubicit̉ Gloria patri. quia in eo agi tur de miſericordia dei per quam generi hūa no bona conferunt̉ et. mala remouent̉. Ceterū p̄dicti duo pͣs. ⁊ pͣs ille. Laudate dn̄m. nūꝙͣ va riantur. ad deſignandū ꝙ ſine fidē et deſiderio trinitatis. que in p̄miſſis duobꝰ pͣs. vnitis expͥ muntur. et ſine laude dei que per pͣs. Laudate deſignatur. nūꝙͣ xp̄ianꝰ eſſe debet Queritur ergo quare eccl̓ia in pͣs illo. Iubilate. ad iubilā dum nos inuitat. ⁊ tn̄ ip̄a nō iubilat. Ad quod dici poteſt ꝙ officium laudum domini reſurrec cionem ſignificat. que iam cōpleta in capite.ſ. in xp̄o. adhuc eſt in mēbris implēda. Ad notā dum igitur. ꝙ iam in ꝑte impleta eſt nō dicit̉ iubilus in fine antiphonaꝝ p̄ſertim illaꝝ. que dicuntur ſuper pͣs. in quibꝰ fit mencio d̓ reſur rectione. Eſt em̄ iubilus cantus. ſpe glorie cō ceptus Quia vero reſurrectō adhuc in mēbris implēda eſt. Ideo in quibuſdam antiphonis iu bilus dicitur. Vnde et in temꝑe paſchali ī ver ſiculis et rn̄ſorijs et in alleluia iubilamꝰ. ꝓpter noſtram reſurrectionem quam ſperamus. quaꝫ quia non videmus. nec adhuc plene exprimere poſſumus. Ideo per vocē nō ſignificatiuā iubi lamus. In antiphonis ergo nō fit iubilus ꝓter reſurrectioneꝫ domini. que impleta eſt. nec eci am in antiphonis laudum. in quaꝝ pͣs. mencō fit de reſurrectione domini vt in tribꝰ primis pͣs. nec in fine antiphone quarti pſalmi. qꝛ na buchodo. videns tres pueros in camino ignis poſitos. vidit. ⁊ quartū cū eis.ſ. xp̄m eos ꝯſo lantem. Qui em̄ ſūt in tribulacōe hic. ſolū orāt ne deficiant. ⁊ pocius eſt tunc locus timendi ꝙͣ ſperandi. Ideo in fine antiphone huiꝰ pͣs. non dicitur iubilus. p̄ſertim quia in tribulacōe ſāc toꝝ gloriā dei nō apparet. Sed ī fine antipho ne que dicitur ſupra pͣs. Laudate dn̄m. dicit̉ iu bilus. quia in illo non fit mencio de reſurrectio ne. ſed de ſpe glorie quam expectamꝰ ex qua ē iubilꝰ. De hoc iubilo dictum eſt in ꝓhemio hu ius ꝑtis. Porro pͥmus pſalmꝰ laudū in dn̄icis ſ. Dominꝰ regnauit. qui eſt pſalmꝰ leticie cō mutatur. In ferijs pͣs. Miſerere mei deꝰ. qui eſt pͣs pn̄ialis. Circa quod notandum eſt. ꝙ dies

domici ⁊ feſtiui. recolunt reſurrectionē ſāctoꝝ qui fuerūt ab inicio. et erunt vſqꝫ in finem ſcl̓i. Vnde in dominicalibus ⁊ feſtiuis laudibꝰ reco lentes regnum domini poſt eius reſurectionem a mortē corꝑis. ſiue gloriā reſurrectōis elec toꝝ. canimus pͣs Dominus regnauit. qui tam̄ dicitur in dominicis ad pͥmam. a ſeptuagēſima vſqꝫ ad paſcha prout ibi dicet̉. Dies vero fe riales recolūt ꝑegrinacōeꝫ ipſoꝝ ſanctorum. et penitenciam. et ideo in ferialibus laudibꝰ di cimus pͥmum pͣs.ſ. Miſere mei deus recolentes noſtram reſurrectionem a mortē animarū. per penitenciam. ſiue electoꝝ ꝑegrinacionē ⁊ pe nitenciam ſiue conuerſionem. Quia em̄ iudei ad petri predicacōeꝫ. ꝯpuncti corde et conuerſi. illum frequentabant. inde inoleuit vſus. vt et nos qui de gentili errore conuerſi ſumus illum ī officijs freqn̄temꝰ. qͣtenꝰ ad conuerſionem et penitenciam ꝓuocemur. per quā reſurgere va lemus de hoc eciaꝫ pſalmo ſub prima dicetur At hic loco ſecūdi pſalmi.ſ. Iubilate. qui in dominicis et feſtiuis diebus dicitur ſex pͣs. in ſex ferijs dicuntur. quia ſicut pͥmitiua eccl̓ia ſā ctoꝝ p̄dicacione hereditatem accepit. et poſt ad gentes intrauit et ſic gētilitas credidit Et ſicut iudaicus populꝰ. ſāctoꝝ predicacōe reſi piſcet in fine. ⁊ qui ſub tempore antixp̄i futuri ſūt. tribulacionem euadent et populi poſt eiꝰ p̄dicacionem ex tribꝰ mundi ꝑtibus colligent̉ vt p̄miſſum eſt. ita in loco pͣs. iubi late. qui ſan ctorum p̄dicacionem continet dicitur. in ſecūda feria pͣs Verba mea. que eſt vox eccl̓ie ad here ditatem domini vocate. In ſeptuageſima vero pͣs Confitemini. prout ibi dicetur. Et in tercia feria pͣs. Iudica me deus. qui recolit qn̄ pͥmitīa eccleſia intrauit ad gentes. Et in quarta feria pͣs. Te decet. qui cantatur in figura gencium que ab ydolis conuerſe ſūt ad deum. Et in quin ta feria pͣs. Domine refugium qui ſic intitulat̉ Oracio moyſi hominis dei. congruens reſipiſcē cie iudeoꝝ. Et in vj. feria pͣs. Dn̄e exaudi ora cionem meam. quem dauid cantauit. quādo fili us ſuus eum ꝑ̄ſequebatur ꝑſecucionem ātixpi ſignificans. Et ſabbato pͣs. Bonū eſt confiteri domino. qui ſic intitulatur pͣs. cātici in die ſab bati ideſt in die quietis figurans ſanctos a tri bus mundi partibus collectos. poſt an̄xp̄i ꝑſe cucioneꝫ fore in quietē manſuros ⁊ domino cō fiteri et pſallere. Premiſſi ergo ſex pͣs ideo ita ordinantur vt in eis notari poſſit ordo xp̄ianc conuerſionis ¶ Verum loco pͣs. Benedicite ſex cātica in ſex ferijs dicuntur. quia ſicut pſalmꝰ ille continēt graciaꝝ actiones trium pueroꝝ. ita et in cāticis ꝯtinent̉ graciaꝝ actiones elec toꝝ. Talis eſt enim differencia inter canticuꝫ et pſalmum. qualis inter bonam operacionem. et graciaꝝ actionem. Moyſes autem legit̉. pri mus omniū inſtituiſſe cantica quando pharao ſubmerſus eſt Deinde Debbora non ignobilis femina in libro iudicum. Poſtea et viri ⁊ femīe Canticum eſt vox humana pſalmꝰ vero eſt qd̓ cantatur ad pſalteriū. Itē ps demonſtrat oꝑa electorum illius ordinis quem ſignificat acta poſt conuerſionē. Canticū vero oſtēdit laudē dei pro eiſdem operibus. De canticis dicit̉ ī vj. parte ſub ſabbato ſancto. ¶ Rurſus ideo per ſingulos dies feriales. ſeptimane. Secundus et quintus pͣs. mutantur. quia ſex pͣs. ⁊ ſex cātica que per ſex dies ſeptimane cōmutant̉ ꝯcordāt in ſignificacōibus octo pſalmis qui canuntur ī matu tino dominicali ſeu octo ordinibus electo rum de quibus p̄miſſum eſt. Non incōgrue igi tur de die in diem ordinatim canunt̉. quem ad modum ⁊ pͣs dn̄icalis matutini canunt. ſeu q̄ꝫ admodum ordines electoꝝ quibus cōcordant numerantur. vt per eos electoꝝ ordines in nō uo teſtē. de tempore in tempus ſic ordinatū fu iſſe oſtendantur Pſalmus vero. Deus de me. et Laudate nūquaꝫ ꝯmutant̉. nec p̄t̓mittunt̉. qꝛ nullum fuit tempus nec erit. quo anime iuſtoꝝ non ficiant ad deum fontem viuum. et quo non laudent dominum in exceſſis. Vt autem hec clarius pateant. notandum eſt ꝙ quilibet dic toꝝ vj. pͣs. habet in ſe hoc vocabolum mane vl̓ equippollens. Mane autem in ſex diuidit̉ ſcilicꝫ in mane temꝑis ī mane pectoris. ī mane noſtre redempcōis. in mane hoīs. i mane eternitatis et in mane mūdialis ꝓſperitatis. Mane tempo ris eſt inicium ⁊ fundamentū fidei. de quo dic tum eſt. Et factum eſt veſpe ⁊ mane dies vnus Māne pectoris eſt iniciuꝫ gracie cum.ſ. gracia incipit lucere ī corde vnde. Emitte lucem tuam et mane exaudies vocem mea. Mane nr̄e redep cionis eſt matutinū tempꝰ quo dominꝰ noſter ſurrexit. vel eius reſurrectio innotuit. Vn̄ exi tus matutini et veſpe delectabilis. Mane hoīs eſt puericia eiꝰ vel adoleſcēcia. in qͣ virꝫ ⁊ flo ret Vn̄ Mane ſicut herba tͣnſeat. mane floreat et tͣn. veſꝑe decidet induret ⁊ areſcat. Sepe aūt ē ꝙ hō mane puericie trāſeat ideſt morit̉. Si vero ꝯtingat eū venire ad mane adoleſcēcie in qͦ virꝫ et florꝫ ſepe ē ꝙ ⁊ tūc trāſit. ꝙ ſi for te eū ꝯtingat venire ad veſꝑam ſenectutis. tūc abſqꝫ dubio ī mortē decidit. indurat̉ vt cadaue̓ et areſcit ī puluere. Mane et̓nitatis eſt iniciuꝫ et̓ne gl̓ie. Vn̄ audita fac mihi mane mīam tuā. ideſt vocē mīe tue. ſcꝫ. Venite bn̄dicti ⁊cͣ. Ma ne mūdial̓ ꝓſꝑitatis. ē ip̄a ꝓſꝑitas. Vn̄ Ad an nūciandū mane mīami tuaꝫ zijs ergo ſol licitꝰ de aīa ſuamane temꝑis iurgit. ad oracōꝫ vt poſſit dicere Mane aſtabo tibi ⁊ videbo. mā ne exaudies vocē meā. qd̓ habet̉ ī pͥmo pͣs er mea. Veꝝ qꝛ oracio eiꝰ nō ht̄ effct̄ꝫ. ſine mane pectoris.i. ſine gr̄e inicō. iō dic̄. Emitte lucem tuā. qd̓ habet̉ ī ſcd̓o pͣs. Iudica me deꝰ Sꝫ quia mane pectoris pēdet ex mane nr̄e redēpconis. Ideo dicit exitꝰ matutini. qd̓ ē in terco pͣs. Te decet ⁊cͣ. Et qꝛ habitō mane pectoris. qd̓ ē ef fectꝰ mane redēpcōis. hō incipit ſibi vileſce̓. Seqͥtur mane ſic̄ herba trāſeat ⁊cͣ. qd̓ habet̉ in

quarto pͣs ſ. dn̄e refugiū. Sed qꝛ quanto ſibi quiſqꝫ magis vileſcit. tā tomagis mane et̓nita tis affectat. Idc̓co dr̄. Auditā fac michi mane mīam tuā. qd̓ habet̉ ī v. pͣs Dn̄e exaudi oracōꝫ meā Et qͥa nemo ad hͦ ꝑuenit. niſi qͥ laudat deū in aduerſitatē ⁊ ꝓſꝑitatē. Ideo adiugit ad ānū ciandū mane mīam tuā ⁊cͣ. qd̓ habet̉ in vj. pͣs. Bonū eſt. ⁊cͣ. Rurſus vj. pͣs. qͥ ꝑ ſingl̓as ferias mutant̉. ⁊ cātica q̄ ī ill̓ dicunt̉. inter ſe ꝯueniūt et ꝯgrue poſſunt tēꝑis gr̄e ſucceſſibꝰ coaptari In ſcd̓a nāqꝫ feria recolit̉ ſtatꝰ pͥmitīe ecc̄īe. q̄ ſct̄oꝝ p̄dicacōe he̓ditatē accepit. vt dictū eſt Vn̄ ī illo pͣs. Verba mea orat eccl̓ia ꝓ et̓na he̓ ditate ꝙͣ ꝑ xp̄ꝫ ꝑcipit. Quare ī ti. eiuſdē pͣs dr̄ in fine ꝓ ea ꝙ ꝯſequit̉ he̓ditate. In cātico vero gr̄as agit dicēs. Cōfitebor tibi dn̄e qm̄ iratus es michi ꝯuerſus ē furor tuꝰ ⁊ ꝯſolatꝰ es me qd̓ eſt yſa. xij. c. Reuera ira dei ꝑmāſit vſqꝫ ad paſſionē ſaluatoris. ſꝫ tūc ꝯuerſus ē dn̄s a fu rorē. et ꝯſolatꝰ ē eccl̓ia apiēs eī ianuā celeſtis regni. cū om̄es pͥꝰ ad īferos mitterēt̉. Itē ī pͣs. ſollicitudinē ſuā on̄dēs eccl̓ia dic̄. Māe aſtabo tibi ⁊ videbo ⁊cͣ. in cātico ꝟo ꝯfidēs dic̄. fforti tudo mea ⁊ laus mea dn̄s.i. ip̄e ꝑ qͣꝫ ſū fortis ⁊ ꝑ qͣꝫ laudae̓ teneor d tota igit̉ ꝑtinꝫ ecc̄īaꝫ qd̓ dr̄. Verba mea ⁊cͣ. Sꝫ ſpecialit̓ ad pͥmitiua cui ꝑ apl̓os pͥmo fct̄a ē ꝓmiſſio et̓ne he̓ditat̓ ⁊ tūc vexillū crucis cepit ī nacōibꝰ eleuari. ad qd̓ ꝑtinꝫ cāticū ſic̄ ex his q̄ p̄cedūt cāticū ī yſa. ma nifeſte apparꝫ. Sr̄ em̄ ī hͦ libro paulo ſuꝑiꝰ. In die illa radix ieſſe. qͥ ſtat in ſignū ppl̓oꝝ ipſum gētes dep̄cabunt̉ ⁊ erit ſepulcrū eiꝰ gl̓ioſū Et paulopꝰ eleuabit ſignū ī nacōes ⁊ ꝯgregabit ꝓfugos iſrl̓ ⁊cͣ Saluator nr̄ ē radix ieſſe ⁊ ip̄e ſtat ī ſignū ppl̓oꝝ. quia ad eū reſpiciūt gente? et ip̄m dep̄cant̉. eius ſepulcrū fuit gl̓ioſū. licet pct̄is nr̄is exigētibꝰ ad tꝑs ſit ignominioſū ⁊ ip̄e ꝑ apl̓os ⁊ alios pͥmitios. leuauit in nacōes crucis ſignū in quo ē victoria vt ſciāt oēs in qͦ dyabolꝰ ē victꝰ. Sꝫ an̄ hͦ ꝯgregauit ip̄e ꝓfu gos iſrl̓. qn̄ ī die peth̓. erāt viri religioſi ī ihe ruſalē ex oī ꝑte vel nacōe q̄ ſub celo ē. et ex ill̓ credider̄t. vna die triamilia. ⁊ alia die qnͥqꝫ mi lia. Nā eis dic̄ Paulꝰ in actibꝰ apl̓oꝝ Primum oportꝫ iudeis loqͥ ꝟbū dei. In tercia feria illud tempꝰ recolimꝰ. qn̄ ab impijs eccl̓ia ꝑſecucōꝫ paciebat̉ a iudeis pͥmo. ⁊ poſtea a diuerẜ imꝑ atoribꝰ romanis p̄ſertim tꝑe Neronis vſqꝫ ad tꝑa dyoclecian et aximiam imꝑatoꝝ. Que aūt tūc paſſa fuerit eccl̓ia indicāt pͣs. Iudica me deꝰ ⁊ diſcerne cām meā de gēte nō ſct̄a. ⁊ oſtē dit t̓ ſticiā cū dic̄. Quare t̓ſtis īcedo dū affligit me inimicꝰ. Sꝫ qꝛ ab hac ꝑſecucōe liberata eſt cātat cāticū Ego dixi. qd̓ eſt yſa. xxxviij. c. qd̓ cātauit Ezechias poſt liberacōeꝫ a Sēnacherib et poſt infirmitateꝫ ꝙͣ incurrerat ne eleuaret̉ cor eius in ſuꝑbiam. Vel qꝛ eleuatū erat ꝓpter inoppinabilē triūphū de exercitū Sēnacherib Sicut em̄ ille liberatꝰ reddidit gl̓iaꝫ deo. ſic ⁊ ecc̄ia pͥꝰ tn̄ qͣſi deſpās dic̄ Nō aſpiciā hoīeꝫ vltͣ et habitatorē quietis ideſt ſaluatorē meum. ꝑ quē mihi qͥes deberꝫ eſſe. ȳmo cū videbat ſuos paſſim int̓fici dicebat. Gn̄acio mea ablata eſt. et iteꝝ p̄ciſa ē velud a texēte vitā mea cum ad hūc ordirer ſuccidit me Tamen ſperās eccl̓ia di cit. Viuēs ſupple nūc in ꝓtexione tua. Viuens ſcꝫ poſt in fut̉a qͥete. ip̄e confitebit̉ tibi ſicut ⁊ hodie ego ſupple liberata ab hoſtibꝰ ⁊ ego ita ago ſic̄ pr̄ bonꝰ notā facit filijs veritateꝫ ſuam ¶ In quarta feria recolit̉ illud tp̄s quo eccleſia cepit exaltari ſuper inimicos ſuos reddita ſibi pace ꝑ imꝑatorē Cōſtantinū Vnde cātat. Te dec et ymnꝰ deus in ſyon. Syon interptat̉ ſpe culacio ſiue cōtenplacō qꝛ tꝑe quietis potuit eccl̓ia vacare ꝯtēplacōi. Ad hoc ec ꝑtinet titu lus.ſ. pͣs d̓d Canticū hieremie ⁊ ezechiel̓ de po pulo tn̄ſmigracōis vel ꝟba ꝑeg̓nacōis cū inci peret exire. ſic̄ enī ppl̓us ille de babilonia exire cepit recepta licēcia a Tyro ita ⁊ ecc̄īa d̓ babi lōe ꝑſecucōis ꝑ ꝯſtātinū rōanū imꝑatorē libe rata ꝙͣ paciebat̉ ſub ꝑuerſis imꝑatoribꝰ habꝫ ſpēꝫ ꝓficiēdi ī meliꝰ qͦuſqꝫ ꝑueniet ī celeſtē ihe ruſalē. Vn̄ recolēs p̄terita ꝑſecucōeꝫ dic̄. Ver ba iniqͦꝝ p̄ualuer̄t ſuꝑ nos. Et ꝓfectū ſuū oſtē dēs dicBn̄dices coronā āni benigͥtatis tue Co rōna āni henigͥtatis tue ē tēpꝰ gr̄e. qd̓ ꝑ e̓culū dieꝝ vſqꝫ ī fine mūdi decurrit ī qͦ cāpi. i. qͥ ſūt plam. tumiorē ſuꝑ bie carētes. vbertate gr̄e re plēt̉ ꝓpt̓ hāc liberacōeꝫ cātat ecc̄īa caticū āne mr̄is ſamuel̓ qd̓ cātauit lib̓ata d̓ ꝑſecucōne ſue emule fenene.ſ. Exultauit cor meū ī dn̄o. qd̓ eſt pͥmo R. ij. c. Cū em̄ res pb̓lica cepit ꝑ āgl̓icos viros ⁊ imꝑatores xp̄ianos mīſtrari. potuit ec cleſia dilatare os ſuū ſuꝑ inimicos ſuos.ſ. iude os paganos ⁊ he̓ticos. Vn̄ ſequit̉ dilatatū eſt cor meū ⁊cͣ. Eadē qͦꝫ pace qͣ gaudet gētiles cō uerſi gaudēt ⁊ iudei ꝯuerſi. Vn̄ īꝑſona iudaici ppl̓i catamꝰ in qn̄ta feriā. Dn̄e refugiū factꝰ es nob̓. Qd̓ aūt iſte ad iudeos ꝑtineat. titl̓us on̄ dit ſcꝫ. Oracō moyſi hoīs dei. Ad idē eciam ꝑti net caticū moyſi. Cātemꝰ dn̄o. qd̓ ē Exo. xv. c. ī pnͥcipio Sicut em̄ exultauer̄t iudei int̓empto pharaōe cū exercitū ſuo ita exultāt hodie xp̄ia in deiectis ꝑuerẜ imꝑatoribꝰ qͥ eccl̓iaꝫ ꝑſeque bant̉ ī odiu̓ noīs xp̄iani In ſexta feria fit ꝯme moracō paſſiōis dn̄i. Vn̄ cātat̉ ille pͣs. Dn̄e ex audi or̄oꝫ meā. cuiꝰ titl̓us ē pͣs dd̓. qn̄ ꝑſeq̄bat̉ eū filiꝰ eiꝰ abſolō. Sic aūt dd̓ habuit plures filios ſꝫ vnꝰ illoꝝ ſcꝫ abſolō ꝑſecutꝰ ē eū. ita ⁊ dn̄s nr̄ pl̓es ht̄ filios. de qͥbꝰ nūc dic̄. Nō poſ ſūt luge̓ filij ſpōſi qͦuſqꝫ cū ill̓ ē ſpōſus Sꝫ vnꝰ illoꝝ.ſ. iudas ꝑſecutꝰ ē eū. qͥ dr̄. Abſolō qͣi al ſolō.i. pax pris. ꝓpt̓ oſcl̓uꝫ qd̓ dedit dn̄o qd̓ ē ſignum pacis. Ad idē ꝑtinꝫ caticū Dn̄e audiui auditū tuū. qd̓ ē Abacuc. iij. c. in pr̄i. In qͦ dr̄. Cornuā ī manibꝰ eiꝰ. ibi abſcōdita ē fortitudo eiꝰ a. f. e. i. mors. Per cornua regͣ ītellige̓ ꝯſu ē uimꝰ. ⁊ ē ſēſus Cornua ī maībꝰ eiꝰ. i. regnū in pt̄ate eiꝰ. Hāc at̄ pt̄at ē eiꝰ meruit ſibi dari. vl̓ pociꝰ ſibi datā notificari ꝑ paſſiōꝫ d̓ qͣ ip̄e dic̄

data eſt michi om̄is pt̄as in celo ⁊ in terra. Per cornua em̄ ꝯueniēter ſcd̓m hoc intelligunt̉ duo cornua crucis. Vn̄ videt̉ ẜm hoc ꝙ pociꝰ eſſet di cendū. Manꝰ eiꝰ in cornibꝰ ꝙͣ cornua in manibꝰ eiꝰ. Maluit tn̄ ſic dice̓. Abacūc ꝓph̓a. vt on̄deret ꝙ in pt̄ate ⁊ volūtatē eiꝰ fuit. eū crucifigi. ſicut ip̄e dixit. Nemo tollet a me aīam meam. ſꝫ ego ha beo pt̄ate ponēdi aīam meā et iterum ſumēdi eā ibi.ſ. in cruce abſcōdita fuit ad tēpus fortitudo eiꝰ. qꝛ reputatꝰ ē tanꝙͣ ꝑcuſſus a d̓o ⁊ hūiliatꝰ et an̄ facie eiꝰ ibit mors. qꝛ mors ꝑ eiꝰ mortē de ſtructa eſt. Et no. ꝙ hec dies ē qnͥta a ſcd̓a feria in qͣ agit̉ de paſſiōe ſaluatoris ſic̄ ⁊ ī dn̄icis noc turnis v. loco ponit̉ cāticū. ī qͦ ponit̉ ꝯtēptus. Nabuch. et victoria triū pueroꝝ ī camīo ignis. vbi aſpectꝰ qͣrti erat ſil̓is filio d̓i. Vel ſic̄ hꝫ alia tͣnſlaco filio hoīs. qꝛ in paſſiōe ſaluatoris. facta ē deſtructō dyaboli ⁊ victoria xp̄iani ppl̓i. d̓ tri bꝰ ꝑtibꝰ orbis collecti. ꝑ eū qͥ ē verꝰ filiꝰ d̓i et verꝰ filiꝰ hoīs In ſabb̓o fit ꝯmemoracō victoīe ppl̓i iudaici. qͥ erit ꝯiūctꝰ ecc̄ie d̓i in fine ſcl̓i. ⁊ cā tabit cū eccl̓ia pͣs. Bonū ē ꝯfiteri dn̄o ad ānunci andū māe.ſ. ꝓſpitatis mīam tuā et veritatē tuā ꝑ noctē.ſ. aduerſitatis. qͥ pͣs ītitulāt̉ laus cātici dd̓ ī die ſabb̓i. Vn̄ ꝯueniēs eſt vt ī die ſabb̓i cāte tur pͣs ille ī qͦ agit̉ de ꝑſecucōe iude qͥ ꝑſecutꝰ ē xp̄m ī figura Abſolō qͥ ꝑſecutꝰ ē pr̄em. ⁊ qͥ inti tulat̉ ī die ſabbati Qd̓ at̄ pͣs iſte ꝑtineat ad iuda icū ppl̓in cōuīcit̉ ex illo ꝟ ſu Indecacordo pſaltē rio cū cātico. Pſalteriū decacordū dr̄ lex ꝓpt̓. x. mādata legis. Et no. ꝙ hͦ pſalteriū qͥdā portāt. ſꝫ ī eo nō pſallūt vt iudei ꝑfidi qͥ nob̓ ſūt ī cōdici bꝰ teſtes ī cordibꝰ hoſtes Quidā portāt ⁊ pſal lere vident̉ nō tn̄ pſallūt vt falſi xp̄iani. qͥ cū tri ſticia aliqn̄ bona oꝑant̉. Quidā portant. et in eo pſallūt vt illi qͥ cū hilaritate bonū oꝑant̉ Hoc at̄ erit ī ppl̓o iudaico cū vnū erit cū eccl̓ia. Qualiter cāticū moyſi. Audite celi qd̓ ē. Deū. xxxij. c. ꝑtīe at ad ſabb̓m ⁊ ad ppl̓m iudaicū ex ꝟbis Bede hr̄i pt̄ qͥ dic̄ ſuꝑ Luca. ꝙ in diebꝰ ſabbati. iudei ad ſi nagogas ꝯfluebāt ad meditāda diuīe legis man data. pꝰ poſitis mūdi negocijs. iuxͣ illd̓. Vacate et vidēte. qm̄ ſuauis ē dn̄s. In memoriā gͦ p̄ſtīe religiōis cāticū ip̄m deū. in ſabb̓o cātat̉ ī qͦ ſta tꝰ illiꝰ ppl̓i qͣꝫ hūit offēſo vl̓ ꝓpicio d̓o deſcribit̉ Poſt ātihona ſequit̉ capl̓i. ꝑ qd̓ fit exhortacio ne deficiamꝰ ī via. Et dr̄ qn̄qꝫ Bn̄dicto et clari tas Apo. vij. d. ⁊ qn̄ꝫ fuiſtis aliqn̄ tenebre. ephe v. b. Et qn̄qꝫ Nox p̄ceſſit Ro. xiij. c. vbi hortam̄ in fide ꝑſeuerare. mīe oꝑibꝰ intendere. oꝑa tene brarū abicere. ⁊ arma lucis indue̓. Et ꝯſolam̉ ꝑ ꝑ̄miſſionē gl̓ie Et pꝰ capl̓m ſequit̉ rn̄ſoriū. In qͥ buſdā tn̄ eccleſijs nō dr̄ rn̄ſoriū Videt̉ em̄ hͦ ſuꝑ fluere ꝓpter rn̄ſoria in nocturnis dicta. qꝛ hodie nocturne ⁊ laudes matutīe vbiqꝫ ꝯiūctim canūt̉ Hec tn̄ rō ceſſat ſi laudis matutīe officiū ſit ꝑ ſe In oībꝰ tn̄ alijs horis pꝰ capl̓im ſequit̉ rn̄ſoriū Pꝰ capl̓m ſeu rn̄ſoriū. chorꝰ exhortacōeꝫ aſſen ciēs ymnū reſonat. Pꝰ ymnū ſequit̉. ꝟſus. Quia em̄ ꝑ cāticū zacharie. qd̓ ſtatīꝫ ſubſeqͥt̉ ꝓmiſſio notat̉ ⁊ nos tardi ſumꝰ ad credendū ꝓmiſſioni bus. iō p̄mittit̉ verſus alta vocē. vt excitem̄ ad credēdū dei ꝓmiſſa. Et dr̄ ī qͥbuſdā eccl̓ijs ꝟſus. Repleti ſumꝰ mane mīa tua. ī qͦ recolit̉ tꝑs qͦ iu ſtis recōpenſabit̉ merces pꝰ huīꝰ ſcl̓i labore vn̄ dic̄ Beda. Repleti ſumꝰ mae. p̄teritū ponens ꝓ futuro ꝓph̓ali c̓titudīe. qꝛ in mane et̓nitatis mīa dn̄i replebim̉. iuxͣillud. Sac̓iabor cuꝫ appa glo. tua. In alijs ꝟo eccl̓ijs dr̄ ī matutinis dn̄e medita bor ī te. Cōſeqn̄ter chorꝰ ꝟſu excitatꝰ ſubic̄ cā ticū zacharie ſ. Bn̄dictꝰ. qd̓ ē luc̄. i. c. qd̓ ſp dicit̉ iuxͣ qd̓ ait apl̓us Seruiēdū ē deo. pͣs. ⁊ ymnis et cāticis.i. corde. ore. ⁊ oꝑe Siqͥdē ꝑ ymnū expͥmi tur leticia ꝙͣ de ꝯſecuta lib̓tate habemꝰ Et quia xp̄s hāc nob̓ leticiā acqͥſiuit idc̓co ne de hmōi bn̄ fico mgͣti eſſe videam̉ in laude dei catādo ꝓru pimꝰ. atiphonā inchoātes. Et qꝛ nos lib̓auit. et gͣtes referimꝰ alta vocē cātādo cāticū ip̄m ⁊ qͣre qꝛ viſitauit nos exn̄tes ī miſeriā. et fec̄ redēpcōꝫ pleb̓ ſue. Quare eci ā hͦ cāticū alta vocē dicat̉ in vj. ꝑte ſub qnͥta feria cene dicet̉. Vl̓ iō pꝰ pͣs ⁊ lcōnes ⁊ ꝟſū. cāticū ip̄m dr̄. vt recordem̉ ꝙ fini to tꝑe noui te. qd̓ ꝑ p̄miſſos matutīales. pͣs ſig̓fi cat̉. remuneracō Abrahe. ꝓmiſſa. nob̓ dabit̉. ſi doctrina xp̄i in buti ꝙ ꝑ ſcōeꝫ et ad dei ſeruiciuꝫ nicitati. qd̓ ꝑ ꝟſum ſigͥ̓ficat̉. ſine timore ī ſct̄ita te ⁊ iuſticiā oībꝰ diebꝰ ẜuierimꝰ deo. Rurſus iō pͣs Bn̄dictꝰ ī hͦ loco dr̄. qꝛ ī eo agit̉ de p̄curſſoe̓ illiꝰ qͥ ī vj. etate veīt. et iſte ē ſextꝰ pͣs in laudi bꝰ. Et nota ꝙ qꝛ hͦ cāticū et cāticū marie. ſcilicꝫ Magnificat aīa mea dn̄m ⁊cͣ. euāgelia ſūt. Iō ea ſtātes cātamꝰ. Ceterū hͨ duo cātica nō cātant̉i eccl̓ia eo ordīe qͦ edita ſūt. qꝫ ordinē poīt. gr in hyſtorijs. vbi agit de ortu p̄curſoris. Nā cati cū zacharie pͥꝰ cātat̉ ⁊ tn̄ ſcd̓o editū ē. qꝛ em̄ ibi legit̉ Et erexit cornu ſalutis nob̓ qd̓ ē fct̄m in re ſurrectōne. Et qꝛ loqͥtur ad pueꝝ qͥ fuit aurora ſol̓. iō cātat̉ ī laudibꝰ. Cāticū at̄ ꝟginis. qꝛ le git̉ ibi. Reſpexit hūilitate ācille ſue. eccl̓ie.ſ. ip̄i us Marie. qd̓ qͥdē fct̄m ē in ſexta etatē ⁊ agit de incarnacōe ibi. Suſcepit iſrl̓ pueꝝ ſuū. iō canit̉ ad veſpās ſ. ī ſexto officō diurno. Tercio cāticū Symeonis qd̓ ſequit̉ canit̉ in ſeptio offico.ſ. in cōpletorio. qꝛ orat ſe dimitti in pace. qd̓ erit in ſeptīa quieſcēciū. ¶ Rurſus ī t̓bꝰ horis tria dici mus euāgelia.ſ. in aurora. Bn̄dictꝰ. qꝛ ibi vera lux nūciat In veſꝑa. Magͥficat. qꝛ in fine mundi put ibi dr̄ Deꝰ ſuꝑbos diſꝑdꝫ ⁊ huiles exaltabit In cōpletorio. Nūc dimittis. qꝛ pꝰ iudiciū ſācti in pace regnabūt. Finito cātico antiphona q̄ di lectionē ſiue deuocōeꝫ ꝙͣ ī laudādo deū hr̄e debe mꝰ ſigͥficat repetit̉ dū at̄ verſus an̄ ipſū cāticū dr̄. offert̉ incenſū vt notet̉ deuocō ab igne cari tatis egredies. qui ī om̄i laude eſſe deb. Thuri bulū em̄ ē cor hoīs. ignis caritat. incēſū or̄o. fu mꝰ ī altuꝫ tēdēs ē deuocō. q̄ ſurſū tēdere debet. Iuxͣ illud Dirigat̉ or̄o mea. ⁊cͣ. de hͦ in qͣrta ꝑte in ti. de acceſſu pōtificis. ad altare dictū eſt ⁊ di cet̉ ſub veſꝑis. Primo at̄ offert̉ incenſū c̓ca alta re. nā et ſacerdos legal̓ mane intrabat templū

vt ſuꝑ altare incēſū offerrꝫ vt dicet̉ ſub ti. de ve ſꝑis offert̉ itaqꝫ īcenſū c̓ca altare. vt notet̉ cāti cū toto cordis affct̄u eſſe ꝓferēdū Et ne nob̓ acci dat ꝙ ꝯtigit zacharie cui dū īcenfū offerrꝫ appa ruit āgl̓us dicēs ꝙ ei naſceret̉ filiꝰ Qd̓ qꝛ ille nō c̓didit obmutuit. Credamꝰ igit̉ d̓ ꝓmiſſioībꝰ d̓i ne a laude eiꝰ muti efficiam̉. Alia eciā rō ſub ve ſꝑis dicet̉. Pꝰ cāticū ſequit̉ or̄o ꝑ ꝙͣ ē īpetrāda ꝓmiſſio de qͣ dct̄m ē ī ꝓheīo huiꝰ ꝑtis. De laudi bꝰ matutīs qͣs mōachi dicūt ī p̄cedēti ti. dct̄m ē. Oſtꝙͣ de nocturnali p̄miſſum eſt officō cōuenit aliqͣ dice̓ d̓ diurno. Et pͥmo de hora pͥma ī qͣ deū laudare debemꝰ. Tū quia ē iniciū diei. ⁊ nob̓ dedit noctē cū ſalute et ſine ſathane impedimēto tͣnſire ꝓut in cōpletorio rogauimꝰ ip̄m. Tuꝫ qꝛ tl̓i hora. xp̄s a iudeis pilato tͣditꝰ ē. ⁊ eciā āgl̓us nūciauit mu lieribꝰ ad monumētuꝫ. orto iā ſole veniētibꝰ eū ſurrexiſſe. Eadē eciā hora viſus ē ī littore maris a diſcipulis piſcātibꝰ. dicēs illis. Pueri habetis aliqd̓ pulmenti. Tum qꝛ eadē hora dn̄s in tēplo cōueniebat. ⁊ ppl̓us manitabat.i. mane expecta bat vl̓. i. ad eū mane feſtinabat. Tū eciā qꝛ ſcrip tura dic̄. Primū q̄rite regnū dei Merito gͦ ecc̄ia ī hac hora dn̄m laudat ⁊ eū inuocat dic̄. Deꝰ in ad iuto. me. intē. cū gl̓ificacōe ſeqn̄ti. et inde petit liberari. ⁊ a ꝑſecucōe mūdi et a tētacōibꝰ dyabo li vt patꝫ ī ymno. Iam lucis orto fide̓. ⁊cͣ. Eſt aūt notādū ꝙ ī pͥma hora ymnꝰ ip̄e inuariabil̓ ē. qm̄ qͦlibet die. p̄miſſa liberacōe egemꝰ. Sil̓r ⁊ in cō pletorio ymnꝰ. Te lucis ⁊cͣ. In qͦ petit ecc̄ia a fā taſmatibꝰ lib̓ari. qͣ eciā liheraciōe ſꝑ egemꝰ ꝓ ut ſub ꝯpletorio dicet̉. Quedā eciā ecc̄ie nūꝙͣ va riāt ātiphonā ad pͥmā. Cū em̄ deꝰ ſit inuariabil̓ qͥ ē alpha ⁊ o. i. pnͥcipiū et finis. idc̓co qꝛ ſꝑ a nō bis pͥmicias et decīas exigit. tāꝙͣ ſꝑſoluētes pͥ micias diei. nūꝙͣ variāt ātiphonā. ſꝫ ſꝑ dicūt illā de t̓nitate. niſi aliqd̓ feſtū accidat qͥa tunc fit̉ de ip̄o feſto Alie tn̄ eccīe variāt ātipho. ⁊ ymnū ⁊ ī dn̄icis ⁊ ferijs ⁊ ī feſtis dei ⁊ ſcōꝝ Poſt ātipho nā ſecūt̉ pͣs ⁊ ex ꝯtinēcia p̄cedētis ymni euident̓ apparet. qͣre dicat̉ pͥmꝰ pͣs. Deꝰ ī noīe tuo ⁊cͣ. In qͦ ecc̄ia orat a ꝑicul̓ et ab inimicis liberari. Dein de ſe armat pͥmo ꝯtͣ hoſtes cīgulo caſtitatis. cū dicit. Ht̄i īmaculati ī via ⁊cͣ. Scd̓o galea ſalutis ſcꝫ. ſpe cū dic̄ Ret̓bue̓ ẜuo tuo. ⁊cͣ. De qͥbꝰ dicet̉ ſub ſexta. Tercio eciā ſcuto fidei cū d. Quicunqꝫ vult. ⁊cͣ. in qͦ fides nr̄a ꝯtinet̉ vt iā dicet̉. q̄ ē ſcū tū ⁊ muīmē nr̄m. et victoria ꝯtͣ carnē. mundū et dyabolū. ⁊ eiꝰ oēs tēptacōes. Vn̄ petrꝰ. Cui re ſiſtite fortes ī fide ⁊cͣ. Quare ſumit gladiū ſpūs qd̓ eſt ꝟbū dei. dū dic̄ capl̓m ſiue lcōeꝫ. q̄ ꝑtinet ad doctrinā. qꝛ oportet vt p̄cedant bona oꝑa q̄ ꝑ pͣs ſigͥficant̉. ⁊ tādē ſeqͣtur doctrina de ſpūali bꝰ ⁊ ſecrecōribꝰ. iuxͣ illd̓ Ceꝑit ih̓s face̓ ⁊ doce̓ Sūt gͦ tres pͣs.ſ. Deꝰ ī noīe. Ht̄i īmaculati in via Ret̓ bue vt ī t̓bꝰ horis inuīmētū ꝯtͣ īpugnācōes interiores et exteriores hēamꝰ. Et dicūt̉ ſub tri bus gl̓ificacionibꝰ. eo ꝙ t̓nitas in nr̄is operibꝰ gl̓ificatur. Scd̓us pͣs eſt. Beati inmaculati vſqꝫ Retribue. Tercius Retribue vſqꝫ. Legem pone michi qui ex octonarijs ꝟſuum ꝯſtituunt̉. Habet em̄ vnuſqͥſqꝫ xvj. ꝟſus. qͦꝝ xij. ſigͥficāt xij. ꝓph̓as Alij qͣtuor deſignāt qͣtuor maiores ꝓph̓as ſcilicꝫ Hieremiā Yſaīā Daielē ⁊ Ezechielē. ſiue. xij. apo ſtolos. et iiij. euāgeliſtas. Dicunt̉ gͦ illi duo pͣs. ex xvj. ꝟſibꝰ ꝯſtituti vt on̄dat̉. ꝙ ea qͦ xij. ꝓph̓e ⁊ qͣtuor maiores ſiue xij. apl̓i ⁊ qͣtuor euāgeliſte dixer̄t. ꝓpoſſe obſeruare debemus. De octōnarijs dicet̉ ſub ti. d̓ ꝯpletorio. Sūt eciā qd̓āmō qnͥqꝫ pͣs. habito reſpct̄ū ad diuiſionē octonarioꝝ ver ſuū cuiuſlibꝫ pͣs ſigͥficātes ꝙ ecc̄ia petit ne mors ingrediat̉ ꝑ feneſtras qnͥqꝫ ſenſuū nr̄oꝝ. ſeu vt qnͥqꝫ ſenſus nr̄i ꝑ diē diuinitꝰ muīant̉. Primꝰ ē Deꝰ in noīe tuo. Scd̓s Br̄i īmaculati. Tercius in qͦ corrigit. Quartꝰ ret̓bue̓. Qnͥtꝰ adheſit Et eſt ſciendū. ꝙ a pͣs Bt̄i īmaculati vſqꝫ ad pͣs Ad dn̄ꝫ cū t̓bularer exnꝰ pͣs. ꝯtinēs xxij. capl̓a qͥ ẜm am bro. ē ꝑadiſus pomoꝝ. et appotheca ſpūſſancti. Ideo eccl̓ia ruminat illū ꝑ horas. velut ſpecies aromaticas paradiſi vt ſit ſpectes aromatica. d̓o et mūdo. Sed querit̉ quare pſalmus ille Deꝰ in nomine tuo dicat̉ ad pͥmā queꝫ Dauid cecinit dū iudei eū. Saul. tͣdere volebāt. Rn̄deo id̓o. qꝛ ꝑ zypheos qͥ interp̄tant̉ florētes. intelligit̉ dya bolꝰ. qui caducā floriditatē ſuis on̄dit. Ip̄e em̄ ſi ue ꝑ ſe ſiue ꝑ mēbra ſua inſidiat̉ nob̓. ⁊ nos aꝑte ꝑſequit̉. vt nos et̓ne ēͣdat morti. Ad vitanda gͦ eiꝰ calliditatē. iſte pͣs ī pͥma hora ſiue in diluculo cātandꝰ ē qͣꝫ dd̓ cātabat vt ab inimicis ſaluaret̉ Pꝰ illū dr̄ pͣs. bt̄i īmacl̓ati ī via qͥ plenꝰ ē moribꝫ qꝛ oꝑtet vt hij qͦs deꝰ lib̓auit d̓ vicl̓is ⁊ carcere inimicoꝝ moribꝰ bonis ⁊ ī om̄i deuocōe aſſiſtāt In diebꝰ ꝟo dn̄icis. ī qͥbꝰ matutīale dr̄ ⁊ hyſto ria mutat̉ dicūt̉ ad pͥma qnͥqꝫ pͣs. qͥ ſūt ī fine ip̄iꝰ nocturni dn̄ical̓.ſ. Deꝰ deꝰ meꝰ reſpice. ⁊cͣ. qͥ pͣs qͣre ī pͥma dicant̉. ſub ꝯpletorio dicet̉. In qͥbuſdā tn̄ eccl̓ijs dicunt̉ ſolū ī dn̄icis a ſeptugeſima vſqꝫ ad paſcha. Quo eciā tꝑe dr̄ ad pͥmā pͣs. Dn̄s reg nauit. ꝓpt̓ rōeꝫ ibi ſcriptā. In p̄miſſis eciā dn̄icis dr̄ ad pͥmā pͣs. Cōfitemī dn̄o. ne aliqͥd d̓ pſaltei̓o p̄termittat. qnͥ totū ī ſeptimana dicat̉. Et qꝛ p̄ ſertiꝫ ī ꝟ ſu illo. Hec ē dies ꝙͣ fec̄. ⁊cͣ. agit̉ de re ſurrectōe adꝙͣdies dn̄ici ꝑtinēt Et ẜm hͦ ī dn̄icis dicunt̉ ad pͥma nouē pͣs. vt cū nouē ordībꝰ āgē loꝝ ī reſurrectōnis gaudio t̓nitatē laudare poſ ſumꝰ. In pͥmis qnͥqꝫ ſcꝫ Deꝰ deꝰ meꝰ re. ⁊ ſequē tibꝰ. d̓ xp̄i paſſiōe cātat̉. Per pͣs. ꝯfitemī ⁊ tres qͦtidianos innuit̉. ꝙ ī qͣtuor md̓i ꝑtibꝰ doctrinā qͣtuor euāgeliſtaꝝ laudare debemꝰ ī pͣs. Deꝰ in noīe tuo. petimꝰ erroris d̓poſicōeꝫ in Cōfitemī exhortam̉ ad laudis ꝯfeſſiōeꝫ in Bt̄i īmacl̓ati ad laudis oꝑacōeꝫ. in Ret̓bue. ad mādatoꝝ ret̓bu cōeꝫ. Veꝝ qꝛ fides ē fūdamētū mādatoꝝ ⁊ vic toria. q̄ vicit mūdū. qꝛ cetera ſine fide fruſtrāt̉. iō ſubdit̉ ſimbolū fidei. Quicūqꝫ vult. ꝙ anaſta ſiꝰ allexdrinꝰ ep̄s. rogatu theodoſij īꝑatōis. ad e radicādā īualeſcētē he̓ticoꝝ ꝑfidiā ⁊ fidē katho licā diuulgādā edidit ⁊ ſinglis diebꝰ ecc̄ia ꝯſti tuit cātari ad pͥmā. qꝛ ppl̓us tūc maxīe ad eccl̓iaꝫ

cōuenit vel quia fides principiū ſalutis exiſtit. Quidā tn̄ ex curioſitate illud obmittūt in ill̓ die bus quibus in miſſa Credo in vnum deum dicūt. Quidam autem dicunt ꝙ dictꝰ anaſtaſiꝰ. fugiēs a facie ꝯſtātini imꝑatoris. ītreueri illd̓ ꝯpoſuit qd̓qꝫ nō dr̄ ī ecc̄ia ex pͥmaria eccl̓ie inſtitucōe. Et aduerte qꝛ ī hͦ ſimbolo due pnͥcipal̓r ſūt ꝑtes.ſ. d̓ trinitate ⁊ de incarnacōe ꝟbi. Sꝫ d̓ libero arbi trio p̄mittit̉. Poſtea ſequit̉. c. ī qͦ paſtor oues ⁊ pr̄familias oꝑarios ne ī calore ⁊ labore deficiāt cōſolat̉. de qͦ iā dicet̉. Et qn̄qꝫ capl̓m. Gr̄a vob̓ ⁊ pax a d̓o. Galath̓. i. a. qn̄ꝫ pacē et veritatē zac harie. viij. d. Poſt. c. ſequit̉ rn̄ſoriū. xꝑ̄e filij d̓i viui ⁊cͣ. vt ecc̄ia ſe on̄dat inue̓ ⁊ applaude̓ his q̄ ī illo dct̄a ſūt. nihilomīꝰ tn̄ orat ꝓ ſe vn̄ pꝰ ea ſb̓ icit̉ ꝟſus Exurge xp̄e. i. fac̄ nos exurge̓. Exurge̓ aūt a vicijs nihil aliud ē ꝙͣ ad dn̄m redire. Sciē duꝫ at̄ ē. ꝙ q̄dā eccl̓ie omittūt rn̄ſoriū illud xp̄e fili dei viui ī aduētū ⁊ ī ſeptuageſima. qͥa licꝫ tā pr̄es qͥ fuer̄t an̄ legē. ꝙͣ qͥ fuer̄t ſub lege ſꝑarent ꝑ xp̄ꝫ a miſerijs liberari. tn̄ qꝛ ip̄e in illo tꝑe nō duꝫ venerat. Idc̓co cū tꝑa illa recolunt̉. mīa xp̄i mīme īuocat̉. ī feſtiuitatibꝰ tn̄ ſcōꝝ. q̄ ī ill̓ tēpo ribꝰ occurrūt. illud dicūt. qꝛ ī ill̓ tꝑs gr̄e repſē tat̉. Quedā tn̄ eccl̓ie nō dicūt capl̓in. nec eciā rn̄ ſoriū. ſꝫ ſolū ꝟſū. Exurge. volētes morē apl̓oꝝ imitari qͦs legimꝰ pꝰ aſcēſionē an̄ aduentū ſpūſ ſācti ī or̄onibꝰ ꝑſeueraſſe. ſic̄ lucas dic̄ ꝙ ip̄i ado rātes reuerſi ſūt ī iherl̓im cum gaudio magno et erāt ſꝑ bn̄dicētes ī tēplo ⁊ laudātes deū. Nec le gimꝰ eos tūc feciſſe ẜmonē ad ppl̓uꝫ. ſꝫ ī die pen. dato eis ſpūſcō. hora terciā ceper̄t tāqꝫ ꝯfirma ti ad ppl̓um loqui. in qͦ inſtruim. ꝙ vſqꝫ ad horā terciā bonis oꝑbꝰ ⁊ or̄onibꝰ vacare debemꝰ. ⁊ tūc tādē alios doce̓. qd̓ notat ip̄a lcō ſeu capl̓im Nā pͣs ad oꝑa. lcō ꝟo ꝑtinet ad doctrinā. ꝓpter hoc gͦ lcōne in pͥma ſubtͣhūt. et ꝑ ꝯſequēs rn̄ſo riū qd̓ ei rn̄dere debꝫ. ¶ Rurſus ꝑ pͥmā. paſtoris oꝑa intelligunt̉. Vn̄ tūc dr̄. Reſpice dn̄e ī ẜuos tuos et in oꝑa ⁊cͣ. qͥ paſtor. xp̄i exēplo debꝫ pͥus oꝑari vt ī alijs horis alios ad oꝑandū valeat ex hortari Ideoqꝫ nō dicūt capl̓m. qd̓ ē exhortacio ſeu ꝯſolacō pꝰ pͣs. ꝑ qͦs oꝑa ſigͥficant̉. Sꝫ poſt pͥmā dicit̉ lcō vt dct̄m eſt in ꝓhemio huiꝰ ꝑtis. ¶ Subſeq̄nter dicunt̉ p̄ces. qm̄ ī ꝯſilio agathen̄ ſtatutū eſt. vt p̄ces ſiue capl̓a de pͣs ī ſingul̓ ho ris dicant̉. Dicunt̉ aūt ꝓpter t̓a Primo ad reſecā das ſuꝑfluas cogitacōes. Scd̓o ad impetrandū mīam. ꝓpter oues errātes. et oꝑarios fatiſcētes Tercio ad poſtulādū auxiliū ꝯtra tētacōnes vt poſſimꝰ in dn̄ica oracōne pr̄em ſecuriꝰ inuocare. Et dicunt̉ hͦ mō Primo nāqꝫ dn̄ica or̄o dr̄ in qua ſūt ſeptē peticōes ꝓpt̓ ſeptē dona ſpūſſancti ha bēda vt iā dicet̉. Sꝫ qꝛ muſce moriētes. ꝑdunt ſuauitatē vngēti. p̄cedūt ip̄aꝫ kyrieleyſo Opor tet em̄ tl̓e qͥd p̄cede̓ qd̓ īanes cogitacōes repel lat a mēte. vt dicēdo ip̄aꝫ or̄oeꝫ. mēs q̄ inuiſibili loquit̉ ſola inuiſibilia cogitꝫ In dīnis ſiqͥdē offi cijs an̄ ip̄aꝫ or̄oeꝫ dr̄ ter vl̓ ſemel kyriel̓. ⁊ pꝰ ea ter vl̓ ſemel xp̄eleyſō. ⁊ it eꝝter vl̓ ſemel kyriel̓ Dicit̉ ter kyriel̓. ad notandū tres ſtatꝰ dīnitatis et diuine maieſtatis. quos aliquo modo in eccl̓ia celebramꝰ Sꝫ ſemel dr̄ ꝓpt̓ vna ſubſtāciā Primꝰ ſtatꝰ fuit an̄ aſſumptā humanitatē. qn̄ trinitas inuocabat̉. ſine cōpulacōe hūane nature. ⁊ dice bat̉ dn̄s. qͥa dn̄s nom̄ illi. Scd̓s pꝰ aſſum̄tā hūa nitatē.ſ. qn̄ xp̄s videbat̉ ī t̓ra ⁊ nihilominꝰ cre debat̉ a ſuis deꝰ ⁊ filiꝰ dei ꝓpt̓ aſſumptā em̄ hūa nitatē. q̄ vncta ē oleo ſpūali vocat̉ xp̄s. Vn̄ ī me dio ſtatu dicimꝰ xp̄eleyſon. Qn̄ igit̉ ter dicimus xp̄eleyſon. on̄dimꝰ eū nūqͣ fuiſſe ſeꝑatū a ſubſtā cia t̓nitatis. licꝫ fierꝫ hō Sꝫ qn̄ ſemel on̄dimꝰ eū fuiſſe ſolū int̓ hoīes ⁊ nemine ſibi. ꝑ oīa ſimilem habuiſſe. Terciꝰ ſtatꝰ fuit ex eo tꝑe qͦ voluit cla rificare aſſumptā hūanitatē pluſqͣꝫ eſſꝫ quādiu mortal̓ erat. Quia gͦ ī illa clarificacōe on̄ſa ē tri nitas. Iō dicimꝰ ter kyriel̓. ſemel ꝟo dr̄ ꝓpt̓ vnā ſubſtāciā. De hoꝝ ꝟboꝝ efficacia dictū ē ī quar ta ꝑte ſub ti. de kyriel̓. Et nota ꝙ p̄miſſi ſtatus dicunt̉ ꝓpt̓ nos. nō ꝓpt̓ deū. apud qͣꝫ nō ē trāſmu tacō. nec viciſſitudīs obūbracō ¶ Poſt kyriel̓. ſeqͥt̉ dn̄ica or̄o in qͣ ſūt ſeptē peticōes. ꝓpt̓ hn̄da ſeptē ſpūſſancti dona. ꝑ q̄ merētes ſeptē ꝟtutes et ꝑ iſtas a ſeptē vicijs liberari. ad octo beatitu dines. ꝑueniemꝰ Et dicitur voce demiſſa ⁊ ſecre te. Primo vt ꝑ hͨ ꝟba hūilitatis ⁊ or̄ois deuocō ſignificet̉. Scd̓o vt qͣſi ad interiora reuerſi ip̄as cū magnā diligēcia mēte capiamꝰ. qͣs ꝟbis ꝓnū ciamꝰ. Tercio qꝛ ī ea deo loquim̉. qͥ nō tātū ꝟba ſꝫ renes ſcrutat et corda. Quarto ad notandū ꝙ or̄o ip̄a pociꝰ hꝫ efficaciā in deuocōe cordis ꝙͣ clamore oris. Licet em̄ moyſes ad dn̄m nō clamā ret ore tn̄ dn̄s qͥ magis attendit clamorē cordis ꝙͣ oris inqͥt ei. Quid clamas ad me exo. xiiij. c. ffi nis tn̄ ip̄iꝰ or̄onis alte ꝓnūciat̉. vt ab oībꝰ ꝯfir met̉. et vt auxilio p̄cum aſtanciū rn̄denciū Amen a tētacōe liberem̉. qꝛ ſic̄ ait augꝰ. Impoſſibile ē multitudinē nō exaudiri. Pnͥcipiū qͦꝫ eiꝰ publice ꝓnūciat̉. vt ꝑ hͦ ppl̓i aſtātes ad adorādū inuitē tur. Sane dn̄ica or̄o dr̄. vt vita ſpūalis aīe impe tret̉. ꝓpt̓ qd̓ immediate illa dicta ſubicit̉. Viuet aīa mea ⁊ laudabit te ⁊cͣ. Deinde ſequit̉. Erraui ſic̄ ouis qͥ ⁊cͣ. in qͦ fit ꝯfeſſio. Nō em̄ pt̄ ī d̓o viue̓ qͥ nō ꝯfitet̉. Cōſequēter dr̄. Credo ī deū. in quo fides nr̄a ꝯtinet̉. ſine qͣ impoſſibile ē deo place̓ ⁊ ꝑ ꝙͣ cōtra oīa aduerſa armant̉. qͥ ꝑ dn̄ica or̄onē mundant̉ Et dr̄ voce demiſſa. finis ꝟo alte ad nō tandum. ꝙ corde creditur ad iuſticiā. ore aūt ꝯfeſſio fit ad ſalutē. De qͦ ī quarta ꝑte dictū eſt vbi d̓ ſimbolo agit̉. ¶ Poſtea ſac̓dos qͣi ſuſpirās dic̄. Et ego ad te dn̄e clamaui ⁊cͣ. iuxͣ illud dauid De ꝓfūdis clamaui. Quia ꝟo nō ē ſpecioſa laus ī orē pct̄oris qꝛ pct̄ori dixit deꝰ. Quare tu enar ras iuſticias meas. ⁊ aſſu. te. meū ꝑ os tuū. iō pe tit ſibi gr̄aꝫ ꝯferri. qͣ repletꝰ poſſit digne lauda re dicēs. Repleat̉ os meū laude. Subſecunt̉ eciā pꝰ ea multē p̄ces qͥbꝰ ecc̄ia orat. obſecrat. poſtu lat. ⁊ gr̄as agit. iuxͣ doctrinam apl̓i ad thi. Obſe crat dū dic̄. Dn̄e auerte faciē tua ⁊cͣ. ꝓprie auteꝫ obſecracō eſt qn̄ cū adiuracōe petit̉. vt cū dr̄ ꝑ

paſſionē tuā libera nos dn̄e. Orat. dum bona ſibi dari petit vt ibi. Cor mundū crea in me deꝰ. Po ſtulat dū a ſe mala ſibi cōtraria remoueri petit. vt ibi. Dignare dn̄e die iſto. ſine peccato nos cū ſtodire. Gr̄as ꝟo agit ꝓ iā receptis cū dic̄. Bn̄ dic aīa mea dn̄o. De hͦ eciā ſub ti. de terciā dicet̉ Pōt eciā ⁊ aliter dici. qm̄ or̄o dn̄ica cū ſeqn̄tibꝰ p̄cibꝰ. et cū pͣs. Miſerere mei. Iō dicunt̉. qm̄ ſūt intͣ ecc̄īam nr̄aꝫ. qͥ mīma. ⁊ qͥ maxima ꝯmittunt ꝓ minima ꝯmittētibꝰ. et ꝓ ſeip̄o ſacerdos orat qn̄ kyriel̓. et or̄oeꝫ dn̄icā dicit in qͣ nemo ſe excuſare pt̄ niſi veracit̓ dicat Dimitte nob̓ debita nr̄a ⁊cͣ. Pro maiora ꝯmittētibꝰ ⁊ ꝑ pnīam reſurgētibꝫ dr̄ pͣs. Miſerere mei deꝰ. qͥꝓp̓e ꝑtinet ad penitē tes. ꝓut dictū eſt ſub ti. de laudibꝰ matutīs. Et viuet aīa mea ⁊cͣ. qꝛ aīa mortua fuit pꝰ mortale pct̄m. Errorē eciā ſuuꝫ exponit dic̄. Erraui ſicut ouis ⁊cͣ. Aedicinā q̄rit vbi dic̄. Quere ẜuum tu um ⁊cͣ. qꝛ ma. tua nō ſū oblitꝰ.i. ꝑatꝰ ſū adimple̓ Rurſus ī his p̄cibꝰ ecc̄ia orat ꝓ pct̄is. ⁊ p̄ſertim ꝓ. iiij. orat.ſ. ꝓ īmūdicia remouēdā. ⁊ ꝓ mundi cia ꝯferēda. ꝓ t̓ſticia q̄ ē ex morſu ꝯſciēcie remo uēda. ⁊ ꝓ leticia ꝯferēda. ꝓ qͥbꝰ dic̄ qͣtuor ꝑticū las illiꝰ pͣs. Aiſerere mei. Pro īmūdiciā remouē da dic̄ Auerte faciē tuā a pct̄is meis. qͣi dicat nō li ea et̓nal̓r punire. ſꝫ qꝛ poſſꝫ eſſe. ꝙ hō nō cura ret ea deleri. ex qͦ ī pn̄ti nō punirent̉. jō addidit Et om̄s iniqͥtates meas dele. Pro mūdicia ꝟo cō ferēda dic̄. Cor mūdū crea ī me deꝰ. Sꝫ qꝛ eciaꝫ collata mūdicia. hō eā ſibi collatā ignorat ⁊ ad hūc ꝯſciēcie morſu torquet̉. Iō addidit. Ne ꝓici as me a facie tuā. Deīde ꝓ leticia ſibi ꝯferēda di cit. Redde mihi leticiā ſā. tui ⁊cͣ. Sꝫ quia adhuc reſtāt īimici qͥ nos ad mala tͣhere nitur. qui ſunt tres.ſ. caro. md̓us ⁊ dyabolꝰ. Idc̓co ꝯtͣ immicos ponit tres ꝟſicl̓os.ſ. Crip̄e me dn̄e et alios duos ſeqn̄tes. Immicis ꝟo repulẜ iā laudare pōt. Vn̄ dic ſic. Pſalmū dicā nomī tuo. ⁊cͣ. Et qꝛ om̄i tꝑe laudandꝰ ē. adiūgit ⁊ reddā vota mea ⁊cͣ. ⁊ eciā in om̄i loco. iō adiūgit Exaudi nos deꝰ ſalutaris nr̄. Adhuc qꝛ ꝑ paſſionē redēpti ſumꝰ. et ꝑ eum or̄o nr̄a recipit efficaciā. iō reducimꝰ ad memo riā q̄ in paſſione dn̄i legimꝰ et cātamꝰ viꝫ Sanc tus deꝰ. Sāctꝰ fortis ⁊cͣ. Inde hortam̉ aīaꝫ nr̄aꝫ ad bn̄dicendū ſibi ꝓpt̓ bn̄ficia nob̓ collata ibi. Be nedic̄ aīa mea dn̄o ⁊cͣ. Cōſeqn̄ter ꝟo vt pura ſit or̄o. ꝯmunē facit ꝯfeſſionē. ꝑ ꝙͣ a venialibꝰ mū dam̄. ſine qͥbꝰ cōmunis vita facile non ducit̉. Et qꝛ hoīs ꝯfeſſio nil valet niſi interiꝰ ꝯuertat̉. iō ſubiūgit. Cōuerte nos deꝰ ſalutaris nr̄. Prete rea. qꝛ in pnͥcipio diei eſt. orat a pct̄ato ꝑ diē li berari. dicēs. Dignare dn̄e die iſto ⁊cͣ. ſine qͦ vix pōt eſt eſſe ad momētū hūanitatis frāgilitas. et quia neceſſe ē vt mīa dei ſequat̉ ſicut p̄uenit id circo addit. fiat miſericordia tua ⁊cͣ. Demū orat ꝓ diuerẜ gradibꝰ eccl̓ie. ⁊ tandē ꝯcludit ꝑ pͣs. Miſerere mei deꝰ pꝰ quē noſter opilio ſolꝰ orat ꝓ omnibꝰ in collecta dū autē ſacerdos orat ſeu p̄ces huiuſmōi dicit in diebꝰ ꝓfeſtis ſe ad terrā ꝓſternit vt maiorē ī ſe et ī alijs excitꝫ deuocōeꝫ Sed finito pſalmo. Miſerere mei deus ſurgit. ceteris ꝓſtratis manētibꝰ. ⁊ ſtans or̄onem dicit qm̄ vicem gerit illiꝰ ſacerdotis qui in celo ē. et qui ꝓ nob̓ quotidie interpellat. Primo ergo ia cendo cū ceteris orat. ſic̄ et dn̄s cuiꝰ vicariꝰ eſt. pͥuſqͣꝫ reſurgeret cū peccatoribꝰ ꝯuerſatꝰ et in cruce ꝓſtratꝰ eſt. Poſtea ſtādo or̄onem dicit vt illiꝰ reſurrectionē recolat. cuiꝰ vicē gerit. In qͥ buſdaꝫ tn̄ eccleſijs om̄es illo ſurgēte ſurgūt ī qͦ ſigͥficant ſe ſpem recepiſſe a peccatis reſurgēdi. ¶ Et nota. ꝙ ſola eccl̓ie vnitas a̓dorādo. in faciē cadit. In ꝓfeſtis ergo diebꝰ qn̄qꝫ ꝓſtrati ora mꝰ. in quo octo ſigͥficant̉. Primū infirmitas cor poralis. qͥa de puluere ſumpti ſumꝰ. Secundum infirmitas animi. qꝛ per nos non erigim̉. Terci um eſt eruheſcēcia. quia nō audemꝰ oculos in ce lum leuare. Quartū prudēcia. qꝛ vidimꝰ vbi ca dimꝰ ideſt in terrenis affligim̉. Quintū vt cor dis ꝯtricōeꝫ ſignificemꝰ. Sextū. quia xp̄m ado rātes eum ad terrā deſcēdiſſe et carneꝫ de terra credimꝰ induiſſe et hoc eciā quidā figurāt. qͥ vo lentes ſibi ſignū crucis impͥmere. pͥus inclinati. terram manu tāgunt Septimū. quia reducimus ad memoriā. licꝫ in ꝑadiſo angelici creati fueri mus corꝑa nr̄aꝓpt̓ lapſuꝫ nr̄m inter aīalia bruta iacere ⁊ animā corꝑali mole gͣuari. Octauum vt ip̄o actu ꝯfiteam̄ nos eſſe peccatores. et terreīs deſiderijs inherēdum vētrē terre. ⁊ animā paui mēto infigimꝰ. et hoc ē introductū ab abraham qui cadēs in terra dominū adorauit. quē ꝓphete imitati fuer̄t. Vnde origenes in omelia illiꝰ euā gelij. Erat ioſeph ⁊ maria mirantes ſuꝑ his ⁊cͣ. ita dic̄ Sācti ꝓphete qn̄ āguſtiꝰ aliqͥd cōtempla bant̉. cadebāt. in facies ſuas. vt peccata ꝑ rui nam corꝑis pleniꝰ purgarent̉. Qn̄qꝫ eciā in pͥua tis or̄onibꝰ genua flectimꝰ vt ſalomon et apl̓us dicens fflecto genua mea. a. p. d..n. vt ꝑ hoc om̄e genu xp̄o flecti innuamꝰ ſed tunc ꝓſtrati. ſꝫ facie erecti ſtamꝰ qͣſi ip̄o actu dicētes. Trahe me poſt te. Quid dicere debemꝰ dū genū flectimꝰ in. vj. ꝑte ſub ti. de paſcha dicet̉. Et qn̄qꝫ ſtamꝰ quaſi letantes. ꝙ in domo domini ibimꝰ. In pͥmo qui dē mō expͥmimꝰ cōdicōeꝫ nr̄am. In ſcd̓o deſideriū In terco ſpeꝫ. In diebꝰ vero dn̄icis ⁊ in paſcha libus genuflectio non fit. nec dicit̉ ꝑ horas kyri eleyſon. nec oracō dn̄ica. ſꝫ ſtātes. oramꝰ. ꝓpter leticiā reſurrectōis. ꝙͣ tūc recolimus. De qͦ in ſe quenti ꝑte ſub feſto paſche dicet̉. Nec in diebus penth̓. qͥbꝰ recolimꝰ libertatē. ꝑ aduētum ſpūſ ſācti nob̓ datā. Nec in alijs feſtiuis diebꝰ ꝓpter leticiā ip̄aꝝ feſtiuitatū ī qͥbꝰ recolimꝰ ſāctaꝫ ſo cietatē angeloꝝ ⁊ ſāctoꝝ. q̄ iā ē in leticia ſempi terna. niſi ꝓ pn̄cia corꝑis et ſāguinis xp̄i In his tn̄ diebꝰ ſtātes capite īclīato orare debemꝰ ſic̄ ⁊ deuote ml̓ieres ad monumētū fecer̄t. ⁊ tūc eciam hmōi flebiles p̄ces vite pn̄tis dimittimꝰ ad notā dū ꝙ ī fut̉a reſuirectōe vbi ei̓t ꝟa lib̓tas ⁊ vera ſocietas. nulla p̄cacō exercebit̉ ꝓ miſerijs. De hͦ dicet̉ ī vj. ꝑte ſub ti. d̓ ſabbato pꝰ pē In qͥbuſdā tn̄ eccl̓ijs ī oībꝰ officijs dr̄ dn̄ica or̄o. licet ſtādo

Nam illa eſt ſal et condimentum ſacrificij et in ve. te. nullum ſacrificium ſine ſale fiebat. et ita nullum officium noſtrū ſine illa fieri debere vi detur. De hoc eciam dictum eſt in ꝓhemio hu ius ꝑtis ¶ Sane p̄ces huiꝰ miſtice humilita tem ſignificant ꝓut ſub cōpletorio dicet̉. ver ſi autem ad orientem illas dicimus. De quo dic tum eſt in ꝓhenio huius ꝑtis. Vltimo ſubicit̉ oracio. quam ſalutaco. ſcilicet dominꝰ vobiſcū precedit et eciam ſequitur. quia ſicut dominus poſtꝙͣ reſurrexit ſalutauit apoſtolos dicens. Pax vobis. et poſtea eis locutꝰ eſt. ⁊ poſt lo cucionē iteruꝫ dixit. Pax vobis. ita et p̄ſpiter eius vicariꝰ poſtꝙͣ ſurrexit ab accubitu ſalu tat fratres dicens. Dominus vobiſcum. ⁊ ꝓ eis orat. et poſt oracionem iterum dicit. Dominus vobiſcum. quaſi dicat Si graciam dei impetra ſtis. in illa ꝑſeuerate. et iterum populꝰ dicit. Et cum ſpiritu tuo. ac ſi dicat. Oraſti ꝓ nobis. et nos prote oramꝰ. De hoc dictum eſt ī quar ta ꝑte ſub ti. de ſalutacione ad populum. No uiſſime dicitur. Benedicamus de quo dictū eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Poſtꝙͣ vero eccleſia di rexit oraciones ad dn̄m implorat oracō es ſcōꝝ dicens. Precioſa in conſpectu ⁊cͣ. quod non eſt de pͥma inde eſt ꝙ quidā dicūt illud poſt matu tinas laudes. Eciam quidam interponūt inter primam et p̄cioſa. Primam de beata virgine. Et quidam miſſam animaꝝ. Et quidam religi oſi hoc in capitulo dicunt. Aliqui tamē dicunt eſſe de pͥma ſecundum ea que dicta ſunt in ꝓhe mio vbi agitur de lectionē ꝯtinuātes illud cuꝫ prima. Deinde ſacerdos ad honoreꝫ trinitatis orat generaliter. pro ſe ⁊ ꝓ omnibus dicens. ter. Deꝰ in adiutoriū ⁊cͣ. Vel dicitur ter vt pe tat auxilium cōtra inſidias dyaboli carnis ⁊ mū di Vel in honorem trinitatis. ⁊ ideo ſubicitur gloria patri ⁊cͣ. Nec poſt gloria patri ſequit̉ all̓a. pro eo ꝙ locus in quo hec dici cōſueuer̄t puta capitulum ſacer non eſt. Sicut eniꝫ ſacer locus ſignificat illam iheruſalē. in qua vox illa angelica ſcꝫ all̓a auditur. ita locꝰ ille nō ſacer ꝑegrinacionē noſtram rep̄ſentat in qua pecca uimus. Deinde quia dum in hac vita ſumꝰ pec camus Ideo ſubiungimꝰ kyrieleyſon et pater noſter. ⁊ poſtea. Reſpice domine in ſeruos tu os ⁊cͣ. vbi dicitur. Et dirige filios eoꝝ filij no ſtri ſūt cogitacōes. que de mentē noſtra naſcū tur. quas ad oꝑa domini implenda rogat diri gi. opera vero manuum noſtraꝝ ſūt opera ex teriora. que interius a cogitacionibꝰ ꝓcedunt Sed quia omnia ad vnum tendūt Ideo poſtea dicit opus ſingulariter cum dicit. Et opus ma nuum noſtrarū dirige. Et iteꝝ opilio ſiue pa ſtor ꝓ omnibus ouibus orat generaliter dicēs Dirigere dignare domine ⁊cͣ. Oracione vero ſeruicium cōcluditur. vt diuina gracia que ac ciones noſtras p̄cedit eciam ip̄as ſubſequat̉. Ora tercia deo laudes exoluimꝰ. quoni am in illa ſecundū marcū. jbeſus liguis iudeoꝝ morti adiudicatꝰ eſt et a pilato ad colū nam ligatus eſt et flagellatꝰ. Merito ergo ho ra illa oramus vt ſicut ſpirituſſanctus ab adam per dyaboli fuggeſtionē ſeꝑatus eſt. ita ꝑ xp̄i crucifixionem dignetur eadeꝫ hora ſpirituſſan ctus in cordibus noſtris infundi In hac eciam hora. repromiſſus ſpirituſſanctꝰ datꝰ eſt apo ſtolis et viſibiliter dei magnalia loquebantur Vnde in actibus apoſtoroꝝ. Non ſunt iſti ebrij cum ſit hora tercia diei ꝓpter quod dicit̉ ymnꝰ. Nunc ſancte nobis ſpiritus ⁊cͣ. Dicitur eciā pͣs. Legem pone. quia tunc lex noua data eſt apl̓is Quia vero homo per legem dei a morbo pecca ti ſanatur. iuxta illud ſapiencie. Nec herba nec malagina ſanabat eos. ſed tuus ſermo dn̄e ⁊cͣ. Ideo in quibuſdam eccleſijs dicitur capituluꝫ illud. Sana me domine ⁊cͣ. Hieremie xvij. c. et reſponſorium. Sana animaꝫ meam ⁊cͣ. Et qn̄qꝫ illud dicitur. Caritas dei diffuſa eſt. Roma. v. c. Et quandoqꝫ illud. Obſecro vos fratres per miſericordi am dei. Roma. xij. c. Rurſus quia non poteſt ſanari niſi conſeruet̉. Ideo ſequit̉ verſus. Adiutor meus eſto ⁊cͣ. qͣſi diceret quā uis liber et ſanus in via tua ſin conſtitutꝰ tam̄ non ſufficō ſine tuo adiutorio. ꝑuenire ad illā meridiem. de qua dicitur. Indica michi vbi pa ſchas. vbi cubas in meridie. Vnde dicitur. Ad iutor meus eſto domine. ⁊ ſubiūgitur Ne dere linquas me id eſt inceptum meum ne intermit tas. quia ſine te nichil eſt conatus meus. neqꝫ deſpicias me id eſt ne contēpnas ꝙ ego morta lis te eternū audeo querere. quia tu es deꝰ me us. qui me creaſti et recreaſti. ſalutaris meus. ideſt qui ſanas plagā peccati mei. Deinde om nes ed oracioneꝫ ꝓſternunt̉. ⁊ ꝓſequitur ſacer dos modum oracionis quem apoſtolus docꝫ di cens. Primo omnium fiant obſecracōes. oracio nes. poſtulaciones. ⁊ graciaꝝ actiones. ꝓ om nibus ⁊ ꝓ his qui in ſublimitate ſūt. Obſecra cio fit cum adiuracione ꝓ malo remouendo Ora cio pro bono impetrando. vel pro malo ſuꝑan do. Poſtulacio ꝓ bono adipiſcēdo ſiue cumuſan do Graciarū actio ꝓ bono iam collato conſeruā do Obſecracō ē ibi Ego dixi ⁊cͣ. vbi petit vul nera ſanari et medicinā dari. Oracō ibi. Fiat mi ſericordia tua domine. vel ibi. Oſtende nobis domine. Poſtulacō ibi. Conuerte̓ dn̄e vſque qͦ vbi poſtulamus vt per domini auxilium omnia nobis aduerſa remoueant̉. Graciarum actio ibi Sacerdotes tui induant̉ ⁊cͣ. ⁊ hoc pro nob̓ om nibus. Itemorat pro regibꝰ qui ſūt in ſublimi tate dicens. Saluum fac regem. et Oremꝰ pro xp̄o pontifice noſtro. ⁊ pro omnibus viuis di cens. Saluū fac populū tuum ⁊cͣ. Et pro defūc tis dicens. Oremꝰ pro fidelibus defunctis. Se quitur eciam. Miſerere mei deꝰ pro his qui ſūt in grauioribꝰ peccatis. ſicut p̄ceſſit dominica oracio. Pro his qui ſūt in quotidianis. Poſt hͦ ſurgit opilio ſiue ſac̓dos ⁊ oībꝰ ꝓſtrat̉ manēti bus orat ꝓ vniuerſis. de quo dictū eſt ſub pͥma

Ora ſexta ꝓ nobis crucifixꝰ et clauis confixus eſt xp̄us. quare tenebre ſu per omnē terram facte ſūt. vt ſol in morte domini ſui lugēs. ſe qͣſi inigr̄is tegeret veſtibus. ne illum crucifigentibus lu men p̄beret. Hac eciam hora in die aſcenſionis cum diſcipulis diſcubuit. Aerito ergo eccleſia illa hora deo laudes exhibet. gracias ei agens quia pro ip̄a xp̄s pati voluit. ꝓpter quod ip̄m dili git vehementer. Vnde in canticis. Nūcia te dilecto quia amore langueo. ⁊ ob hoc tunc dicitur pſalmus. Defecit in ſalutari tuo ⁊cͣ. Di citur eciam reſponſoriū Benedicam dominum in omni temꝑe. ſupple qꝛ dignatꝰ eſt pati pro me id eſt pro ſalute anime mee. Hac eciam hora adam de ꝑadiſo eiectus eſt. Recte ergo illa ho ra deū dep̄cari debemus. vt vnde ille ꝓpter ſu pbiam eiectus eſt. illuc per humilitatem ⁊ bo nam operacionem redeamꝰ. Sane officiū ſexte ſtatui temporis reſpondet. ſicut et officia alia rum horarū. In pͥma nanqꝫ hora eſt inchoacio. In tercia profectꝰ In ſexta ꝯſumacio. ſecundū ꝙ ſol in pͥma incipit lucere. In tercia magis ca let. in ſexta eſt in ſūmo feruore quod indicant verba ymnoꝝ. que in ip̄is horis et eciam nona p̄mittunt̉. Inchoacioni reſpondēt verba. que dicuntur ad pͥmam in pſalmō. Deus in nomine tuo ſaluum me fac̓. et in virtute tua liberā me ideſt ſeꝑa me a zypheis. In pnͥcipio nāqꝫ noſtre cō uerſionis incipimꝰ a malo ſeꝑari. vnde me rito ibi petimus qui tandem loco et pͥmio ſepe rati ſumus Ad idem ꝑtinet quod dicit ſecundꝰ pſalmus. Vtinam dirigant̉ vie mee. Et qd̓ dic̄ terciꝰ pͣs. Retribue ſeruo tuo. exponitur id eſt frequenter tribue. Et vbi dicit Viuifica me ⁊cͣ ſupplendum eſt qui premortuꝰ eram per pec catum. Vnde petit per graciam iuſtificari. Ad profectum ꝑtinet quod dicit̉ in principio ter cie. Legem pone michi domine. Sibi em̄ poīto in via petit dari legem correctionis. Ad cōſu macionē ꝑtinet quod dicit̉ in principio ſexte. Defecit in ſalutari tuo anima mea ⁊cͣ. id eſt ani ma mea poſita in ſalutari tuo defecit a terrem tate. Vel defecit in ſalutari tuo. id eſt aīa mea tendens in ſalutare tuū defecit in terrenitate ꝙͣto em̄ qͥs magis tendit in dilectionē dei. tan tomagis deficit a terrenis. et quaſi preminio deſiderio lāguet iuxta illud fulcite me floribꝰ ſtipate memalis. quia amore langueo Per flo res quidem inicia bonoꝝ operum. per mala ꝑ fectio accipitur. que eciam alios accedēs qd̓am modo conſolatur non tn̄ hic plenam recipit cō ſolacionem. ſed pocius affligitur ex dilectione. Vnde ſequitur Defecerunt oculi mei in eloqui um tuum. et in ſecunda ꝑte. Quomodo dilexi le gem tuam. et in tercia. Oculi mei defecerūt in ſalutari tuo ⁊cͣ. Ad hanc ꝑfectionem pertinet reſponſorium. Benedicam dominum ⁊ verſicu lus. Dominus regit. Nam ſicut habet alia tranſ lacio. Dominꝰ paſcit me nichil michi deerit. in loco paſcue ibi me collocauit. id eſt dominꝰ eſt paſtor meus in quo ſum tutꝰ ⁊ ſufficiēs Vnde ſequitur. Et nichil michi deerit. Spiritualem em̄ ſubſtanciam credit a deo ſibi ꝯferendā. qꝛ iam ſcit ſe eſſe collatum in loco paſcue. vbi fide les in fide pleniꝰ coroborantur. Vnde dicit ibi me collocauit. Quem em̄ dominꝰ paſcit in aduē tu ſpirituſſancti eundē regit id eſt in bonis oꝑe ribus facit eum delectari. ⁊ per rectum iter du cit ad tutiſſimam ciuitatem iheruſalē. Tali mic hil deeſt teſte apoſtolo qui dicit. Omnia in eo poſſum qui me confortat. Dicitur autem qn̄qꝫ capitulum illud. Alter alteriꝰ onera portate. Galath̓ vij. a. Qn̄qꝫ illud Nolite ꝯformari huic ſeculo. Roman̄. xij. a. Gra nona Xp̄us clamās emiſit ſpiritū ori em̄ voluit ꝓ homīe illa hora in qua homo de ꝑadiſo expulſus eſt. et in eadem hora per mulierem ⁊ lignū redemit. quos per mulierem et lignū deceꝑat hoſtis. Ars autem vt arteꝫ falleret. ⁊ me. fer. in hō. Vnde le. In eadem quoqꝫ hora miles la tꝰ xp̄i aperuit. ex quo duo noſtre ſaluacionis ſa cramenta.ſ. aquam baptiſmi et ſanguinem nr̄e redempcionis nobis eduxit. ⁊ velū templi ſciſ ſum eſt et monumenta aꝑta ſūt Eadem hora in ferna penetrās īextricabiles tartari tenebras cōfringens. ſeraſqꝫ eius ꝯminuēs. captiuitatē ſanctoꝝ ſecum tranſuexit ad celos igneaqꝫ rū phea ſubmota antiquū incolam ꝑadiſo reſti tuit Eadem eciam hora cetꝰ apoſtoloꝝ ad orā dum cōuenire cōſueuit. Et petrus et iohannes aſcedebant in templum cauſa oracionis. Petrꝰ quoqꝫ eadem hora aſcendit in cenaculū oratu rus. quando raptus eſt in extaſim. et lintheolū plenum reptilibꝰ de celo ante ſe dimitti vidit audiens. Petre macta et manduca. Merito igit̉ ꝓpter has p̄rogatiuas hac hora deum eccleſia laudat dicens pͣs. Airabilia ⁊cͣ. et reſpōſorium Redime me dn̄e orans ꝓ ſua redēpcone. ne o b lita eſſe videatur ꝙ tali hora redempta eſt. I lud autem cōſiderandum eſt. ꝙ in hora nona iā ſol declinauit a centro. ſtatus ergo temꝑis in nuit ſtatum virtutum innuit em̄ feruorem vir tutum in quo animꝰ pͥus erat ꝓpter tentacōes eſſe tēpefactum. Nam vt ait beatꝰ greg̓. Vicia nos tenitant. virtutes nos humiliāt. Cum eniꝫ vir ꝑfectus tenitatur ab altitudinē intimi gau dij. deſcendit ad cōſiderandū ſuam fragilitatē et ad videndum ꝙͣ facilis ſit ad caſum vt patꝫ in apoſtolo qui dicebat. Ne magnitudo reuela cionum ex me ⁊cͣ. Gaudebat enim paulus de re uelacione dolebat de tenitacionē Vnde ip̄e dicit Propter quod ter dn̄m rogaui ⁊cͣ Niſi em̄ ſibi moleſta eſſet tentacō. non rogaret vt tollere tur. Non eſt tamen ſublata. quia per infirmita tem virtus cui gaudium debetur ꝑficitur. Has tribulaciones ⁊ anguſtias notāt aliqui verſus pſalmoꝝ nōne vt in pͥma ꝑte. Tribulacō et an guſtia ⁊cͣ. Et in ſcd̓a. Multi qui ꝑſecunt̉. et in

tercia. Erraui ⁊cͣ. Ab eiſd̓em petimꝰ liberari in reſponſorio. Redime me. ideſt fac vt effectum redempcōis tue. que facta eſt in ſanguine tuo ſenciam in tribulacōibus mēis. Hoc idem eſt in verſu ab ocultis meis mūda me. ideſt repelle a me malam cogitacionem et cōpeſſe ſuaſorē ſe cundum auguſtinū. ¶ Et nota ꝙ rn̄ſoria domi nicalia in tribus horis. ſcꝫ tercia ſexta et nona cōuenienter reſpondent reſponrijs ferialibus. Nam in reſponſorio feriali ad terciam. ſcilicet Sana animam meam ⁊cͣ. petitur ſanitas vulne rum que p̄terita peccata fecerūt. Et in reſpō ſorio dn̄icali Inclina cor meum ⁊cͣ. et in verſu. Auerte oculos ⁊cͣ. petit̉ cautela de futuris qd̓ fit implecione diuinoꝝ mandatoꝝ. Item in fe riali reſponſorio ſextē Benedicam dominū ⁊cͣ. fit iugis diuine laudis ꝓmiſſio ¶ In dn̄icali re ſponſorio. Ineternū domine ⁊cͣ. fit ꝓmiſſiōis implecio. Ibi em̄ ꝓmittit ſe laudaturum et hic laudat In rn̄ſorio feriali nonē. Redime me do mine ⁊cͣ. petitur redempcōnis effectus qūo fit vt res mentis. id eſt amor ſit directꝰ ad deum. Et in reſponſorio dominicali. Clamaui ⁊cͣ. ꝓ mittitur effectꝰ pedis id eſt amoris ſcꝫ clamor ad deum ex amore eſt em̄ clamor cordis In plu ribus tamen eccleſijs ſūt eadem tam in feriali bus ꝙͣ in dominicalibꝰ. Et eſt notandū ꝙ ver ſus qui dicunt̉ in tercia in ſexta et in nona neu ma habent ad deſignandū. ꝙ in uulla hora ex primere valemus gaudium et brauium ſempi ternum. Capitulum dicitur quandoqꝫ. Omnia probate. Theſſal̓. v. c. Et quandoqꝫ. Sicut in v̓no corpore multa membra habemꝰ Ro. xij. a. Nhora veſpertina. ſignificat ecc̄ia primū aduentū domini. qui fuit vergent ē veſpere mundi in vltima etate. de qͦ pſallens reddit gracias deo. iuxta illud apoſtoli. Nos ſumꝰ in quos fines ſeculi deuenerunt. Preterea criſtꝰ in veſpera de cruce depoſitus fuit Eadē quoqꝫ vora in cena ſacramentum corporis ⁊ ſangui nis inſtituit. pedes diſcipuloꝝ lauit. Diſcipu lis euntibꝰ in emaus in habitu ꝑegrini in frac cione panis ſe manifeſtauit; Merito ergo eccle ſia xp̄o in hac hora gracias agit. Eſt tamē du plex mundi veſpera ꝓut in ſexta ꝑte ſub eph̓ia dicētur. Sane ſicut ait Sicardus epiſcopꝰ cre mon̄. in mitrali. officium diei ſequentis incipit in veſperis. quia veſpertina ſinaxis id eſt hora Primum eſt officium ſecunduꝫ eſdre cōſuetudi nem in quaternario iumero ꝓut dictum eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Vnde veſpertinū officiuꝫ a veſpera ſtella nominatur que in pnͥcipio noc tis oritur. Preterea licet ab inicō mūdi dies p̄ cederet noctem. in nocte tamē dominice reſur rectionis. nox cepit p̄cedere dieꝫ. vt dicetur in ſexta parte. ſub ſabbato ſancto in principio. Dicit auteꝫ eccl̓ia in hac hora quinqꝫ pſalmos Primo ꝓpter xp̄i quinqꝫ vulnera. qui ꝓ nobis obtulit ſacrificiū in velpera mūdi. Secūdo ad correctionē vt videlicꝫ defleamus et petamus veniam peccatoꝝ que in die per quinqꝫ ſēſus corꝑis cōmittunt̉. et ad nos intrant. iuxta il lud Hiere. Mors intrauit ꝑ feneſtras noſtras quis em̄ eſt qui viſu non cōcipiat. Tercio per ipſos quinqꝫ pſalmos munit ſe eccl̓ia contͣ noc turnales tribulacōnes. Hec em̄ hora in ſinuat fletum eorum quibus occidit ſol iuſticie. et ita ſunt in veſpere de quo dictum eſt. Ad veſpeꝝ demorabitur fletus. qui durabit vſqꝫ ad matu tinum ideſt quouſqꝫ ſol fidelibus oriatur qͥ oc ciderit peccatoribus ſecundum ꝙ legitur. Et ad matutinum leticia. Et ꝓpter eaſdē eciā cau ſas pectus quinqꝫ digitis tundimꝰ ¶ Rurſus ſeculares dicunt quinqꝫ pſalmos. religioſi ve ro quatuor ꝓpter racionem tangendam in vj. parte ſub ti. de aduentū. Et nota ꝙ veſpertinū matutinumqꝫ officium ceteris horis in numero pſalmorum ꝑferuntur. eo ꝙ in ſenaria operum diſtīctione. veſpere et mane ſolummodo memo rantur et in veteri lege matutini et veſpertini officij antiquitas cōmendatur. quinqꝫ ergo pͣs in ſex veſpertinis ebdomade officijs dicuntur. et cantantur pſalmi ſecundum materiam diei. vt ecce in ſeptima die ſcilicet ī ſabbato. ꝓpter reſurrectionem que ſequitur. agimꝰ de victo riā et laude dei que ſequitur victoriam. Vnde in primo pſalmō ſcilicet Benedictus dominus ad litteram agitur de victoria dauid cōtra go liam. quantum vero ad ſpiritualem ſenſum de victoriā noſtra. qua dyabolum ſuꝑamus. quia ergo poſt victoriam nil reſtat niſi laudare do minum. per quem victoriam habemꝰ Ideo ſe cuntur quatuor pſalmi. qui ſunt de laude. In primo enim laudem ꝓmittit eccleſia. Exaltabo te domine. In ſecundo ſeipſam incitat. Lauda anima mea dominum. In tercio alios inuitat. Laudate dominum In quarto cōgratulat̉ cele ſti iheruſalem dicens. Lauda iheruſalem domi num ⁊cͣ. et ſic de alijs ferijs ⁊ pͣs. ¶ In quibuſ dam eccleſijs ſtatim poſt pͣs. ſequitur ymnus. et poſt ymnum lectio ſiue capitulum. In qͥbuſ dam econuerſo. Et in qͥbuſdā ymnū nō cantant Qui poſt pſaſmos immediate ymnū cantāt cō gruum ordineꝫ ſeruare videntur. quoniā pͥmo eſt in corde dilectō que per antiphonam deſig natur. Deinde ſequitur bona operacio. quā pͣs deſignat. Poſtea mentis exultacō que per ym num notatur Sed quia exultacō ſepe neglige ciam parit. Idcirco ſequitur lectio ſeu capitulū que hominem ad cor reuocat. Qui vero lectiōꝫ ymno p̄ponunt volunt ymnū loco reſpōſorij op tinere. Vnde cum in feſtiuitatibus reſponſori um poſt lectionem cantāt. yniū p̄termittunt. Ad maiorem tamen exultacōeꝫ notandā. in qui buſdam eccleſijs vtrumqꝫ cantatur. et tunc re ſponſorium p̄cedit ymnū. ad notandum ꝙ tunc maxime reſpondere debemꝰ exhortacioni per p̄cedens capitulum facte. poſt quod ſtatim ſe quitur reſponſorium. Tamen generale eſt. ꝙ qn̄cunqꝫ cantatur reſponſoriū. p̄cedere debet

lectio. cui reſpondere debet. Qui vero ymnum non cantant illud attendere videntur. ꝙ canti cum beate marie ſequitur. quod excludit reſpō ſorium cuiꝰ locum tenet ymnꝰ. Nam ſi canticū zacharie in laudibꝰ matutinis excludit reſpō rium. multomagis canticum beate marie virgi nis excludere debere videt̉ in veſperis Et nota ꝙ ad veſperas dicitur capitulum. Benedictus deus et pater ſcd̓a ad cormth̓. i. a. Et illud Do minus autem dirigat ſecunda ad theſſal̓. iij. a. Poſt ymnum ſequitur ver ſiculꝰ videlicet ī ſab bato. Veſpertina oracio ⁊cͣ. In alijs diebꝰ. Di rigatur domine. Et vterqꝫ verſus veſpertinuꝫ tempus deſignat. in quo cantatur quod ſonāt verba illa que in pſalmo ſecuntur. ſcꝫ. Eleua cio ma. me. ſacer veſpertinum. Optat enim vt oracio dirigatur ad dominum. qū od de veteri teſta. tractum eſt. vbi habetur. ꝙ hora veſper tina ſacerdos intrabat ſāctum tabernacūlū vel templum vt offerret thimiama ſuper altare in cenſi. ſicut mane intrabat vt offerret incenſum Hoc thimiama ſignificat ſuauitatē odoris hinc habet conſuetudo vt dum dicitur verſiculus. ſacerdos thurificet altare ad implēdum iugē ſacrificium ſic enī fiebat ī lege in qua duo agni offerebantur vnus mane alter ſero. ⁊ hic pig uior. ad notandū ꝙ caritas creſcit. Ideo gͦ thu rificatur. vt ſimꝰ ſemper bonus odor deo. ꝓfi ciendo ni ſciencia ⁊ doctrina. Eciam quia ꝓpter promiſſiones dei debemus tales eſſe vt ſimus ei boni odoris. Ve ideo in veſperis et matutinis. poſt pſalmos et lectionem dum verſus dicitur. incenſatur. ad notandū ꝙ nemo poteſt bonum odorem deo reddere. vel bonum exemplū oꝑe randi alijs dare. quod per incenſum ſignificat̉ niſi pͥus in dei ſeruicio operetur. quod per pͣs. et alios doceat. quod per lectionem notat̉. Vn̄ mos inoleuit. ꝙ in p̄cipuis feſtiuitatibꝰ. anti phona ad magnificat ⁊ benedictꝰ ter dicit̉. ſiue tociens canendo ꝓcelatur donec omnis popu lus qui intereſt incenſi repleatur odorē. Et vl timo dicitur cum neuina voce quidam non ſigni ficatiua ꝓut dictum eſt in ꝓhemio huiꝰ partis Sacerdos autem qui maior eſt in eccl̓ie officio vt qui vicem tenet. Aaron debet incenſum of ferre vt ſit thimiamia ſempiternum coram dn̄o et ſuaue flagrans odor iuxta illud. Dirigatur dominē oracō mea. ſicut incenſū in ꝯſpectu tuo De hoc dictuꝫ eſt ſub laudibus matutinis Di citur ergo in veſperis verſiculꝰ exhortaconis ſcilicet vt excitet pigros ad intelligendum ꝓ miſſa dei. que continentur in cantico illo beate marie. Aagnificat anima mea ⁊cͣ. quod eſt lu. i. c. Prima ꝓmiſſio facta fuit Noe. Vnde gen̄. Ponam arcum meum in nubibus celi. ⁊ hec im pleta eſt. Secunda abrahe et dauid. abrahe dictum eſt In ſemine tuo benedicentur omnes gentes. dauid dictum eſt. De fructu ventris tui ponam ſuper ſedem tuam et hec impleta ē in beata virgine. quod notatur in cantico ſuo ibi. Recordatꝰ miſericordie ſue. et ꝑ hoc certi ſumus ꝙ dabit nobis vltimam ſcilicet ꝑadiſuꝫ Ideo autem canticuꝫ ip̄m quotidie dicitur. vt frequencior dominice incarnacionis memoria animas fidelium in oꝑe dei et in doctrina ſe ex ercencium ad deuocōeꝫ operis incepti accedat Cum enim in cantico ip̄o notent̉ cogitaciones ſicut in pſalmō opera. Si diligenter beate ma rie actus et dicta ſepe recolimꝰ obſeruanciā ca ſtitatis. et virtus oꝑaconis ſemper ad ipſius operacionis imitacōeꝫ ꝑſeuerabunt in nobis. Nec eciā nos mouebit fauor humanꝰ indebitus non temꝑalium immoderatꝰ appetitꝰ. nō temꝑ alis affectio non de impetranda cōmiſſoꝝ ve nia deſperacō. Nemꝑe n̄ nos mouebit indebitꝰ fauor humanus. quia cum beata irgo comen daretur a beata eliſabeth dicente Vnde hͦ mīe Hi vt veniat mater domini mei ad me ⁊cͣ. Non ip̄a mota fuit humano fauorē. ſed ſeruās hu militatē clamauit. Magnificat anima mea do minū. Et tandē adiecit Quia reſpexit humilita tem ancille ſue. Et nota ꝙ dicit reſpexit humi litatem. et nō dicit reſpexit virginitatē. innu ens mentis virginitatē p̄ualere corporis inte gritati. Iterū iō dixit humilitatē. quia deꝰ ſuꝑ bis reſiſtit eoſqꝫ a beatoꝝ ſorte ſecernens per varia penarū loca. ꝓ peccatoꝝ impietate di ſpergit. Non nos mouebit immoderatꝰ temꝑa liū appetitꝰ quia ſicut ip̄a dixit iudex noſter Di uites dimiſit in anes. et Depoſuit potentes de ſede. Non temꝑalis afflictō nos mouebit. quia deus exaltat humiles In hoc em̄ cantico exen plo humilitatis eius reformam̉ ⁊ filij dei incar nacō. per quaꝫ dep̄o. po. de ſe. et exaltauit hi miles. ad memoria reducit̉. vt fidei noſtre de uocō excitetur. Nondeſperacō de cōmiſſoꝝ im petranda veniā qꝛ miſericordia eius a ꝓgenie in ꝓgenies timentibꝰ eum. Bedā dicit. ꝙ inde inoleuit cōſuetudo. vt in officō veſpertino cā tetur canticū beate virginis. Et pociꝰ in veſꝑ tino ꝙͣ in officijs alijs Primo quia in ip̄a veſpa mundi. ſuo ſingulari aſſenſu mūdo ſuccurrit ꝑ dito. Secundo. quia per hoc fit incarnacōis in veſꝑa mundi facte iugis recordaco. Terco qꝛ ip̄a eſt ſtella maris. que in huiꝰ mūdi veſpere nobis lucere cepit. ſicut veſꝑa ſtella a qua dic tur veſptinum officiū. in inicio noctis lucere in cipit. Quarto vt mēs noſtra per dieꝫ varijs fa tigata cogitacionibus. imminēte qͥetis ſcilicet noctis tempore. recolēdo dicta dei genitricis. quicquid ſuꝑfluuꝫ vel nociuū diuturna euaga cio cōtraxerit. totum hoc p̄cibus ⁊ lacrimis ea intercedēte mundetur. Quinto qꝛ virgo por tauit dominū in veſꝑa mundi. ¶ Rurſus canit̉ in ſexta laude. quia dominꝰ in ſexta etate veīt ſicut et canticū ſymeonis in ſeptima ꝓpter ſep timam etatē quieſcēciū. ꝓut tactum eſt ſub lau dibus matutinis. ¶ Ceterū hoc canticū eſt ex ultacō laboranciū quoꝝ ſpiritus exultat ī dn̄o quia fecit eis magna qui potens eſt. cuius mīa

eſt in ſecula. Ob hanc exultacionē rep̄ſentandā lampades accendunt̉ in veſperis. Vel pro hoc cātico principaliter accenduntur. eo ꝙ de euā gelio eſt. vel vt nos de numero adoleſcētulaꝝ et quinqꝫ prudētū curramꝰ cum lāpadibꝰ bo noꝝ operū in odorē vngētoꝝ beate virginis intrantes cum ea in gaudiū dn̄i noſtri Et quia oꝑa noſtra nō ſūt in lāpadibꝰ radiācia. niſi fue rint caritate informata. Ideo canticū claudit̉ ſub antiphona ꝑ quā caritas deſignat̉. ¶ Re cantata antiphona in ꝓfeſtis diebus ꝓſternit ſe eccleſia in oracionē ꝓlixius orās quā in alijs officijs. quia ſpecialiter orat pro his quibꝰ oc cidit ſol iuſticie. Licet ⁊ pro alijs oret. et facit ea que dicta ſūt ſuꝑius ſub ti. de tercia. vbi de precibꝰ agit̉. In ſolēnibꝰ vero diebꝰ. ſtatim dicitur collecta. et quaſi ſtātes oramꝰ. De quo et in quibꝰ officium veſꝑtinum cum hora pͥma conueniat. ibi eciam dictum eſt. Mortuoꝝ offi cium incipit a veſperis. non tn̄ habet ſecundas veſperas. ad notandum ꝙ hoc officiuꝫ finē ha bebit. qn̄ anime ſaluandoꝝ ab omni pena libe rate. eterna beatitudine fruent̉. Sed ſancti de quoꝝ glorificacōne in aīa iā certa eſt eccleſia primas ⁊ ſcd̓as veſꝑas habēt. ſi in feſto eorum nouem lectiones dicant̉. Primas em̄ habēt pro glorificacōne anime iam ꝑ̄cepta. Secundas ꝓ glorificacōne corꝑis qua habebūt. que nunꝙͣ finem habebit. Si vero habēt tantū tres lecti ones pͥmas veſperas habēt tantūmō. qꝛ ⁊ ip̄i duplicem ſtolam habituri non ſint cum hoc om nibꝰ electis nō conueniat Sed eccleſia ad oſtē dendum differenciam p̄mioꝝ illis et iſtis debi toꝝ. magis ſolēniſat pro illis de quoꝝ maiori bus meritis ſibi ꝑ miracula ſiue ꝑ alia docuniē ta cōſtat quāuis ad plenū certā eſſe nō poſſit ſtam et ſtella differt in claritate a ſtella Vnde Augꝰ ait in ſermone de heato ſtēphano. Cum precioſa ſit mors ſanctoꝝ. ſi quid diſtare īter martires poteſt. p̄cipuꝰ eſſe videt̉ qui pͥmus ē Quandoqꝫ tn̄ m veſperis p̄cedētibꝰ dicitur ſo lūmodo antiphona et collecta de feſto ſequēti ꝓut dicetur ſubvigilia natal̓. Poſtremo nō tandum eſt. ꝙ religioſi ante cōpletoriuꝫ p̄mit tunt collacionem. que a ſanctis patribꝰ origi nē traxit qui dictis veſperis ꝯuenire ⁊ de ſcrip turis ſacris cōferre ſolebant ad inſtar oꝑario rum ad recreacionem ad inuicem cōfabulanciū Ideoqꝫ tunc vitas vl̓ collacōnes patrū. ⁊ his ſimilia. que pocius ſint ad recreactionem ⁊ de lectacōeꝫ legūt. ⁊ erudiciores ſi dubium occur cerit interrogant. hora ꝯpletorij xp̄s cū diſcipl̓is orauit pr̄em Eadē qͦꝫ hora ſāguieas guttas fudauit. et eciā corpꝰ eiꝰ ī ſepulcro poſitū fuit ⁊ cuſtodes d̓pu tati. Merito igitur in hac hora eccleſia d̓o lau des et gracias agit Illam eciam in memoriam eterni gaudij celebrat Nam completo electoꝝ numero in illa hora ꝯplebitur gaudium ſanc torum in die generalis retribucōis. et inde eſt ꝙ completorium ſignificat gaudiuꝫ. Dicit̉ aūt cōpletorium. quia in eo ꝯpletur cōmunis vſus locucōnis. cibi et potꝰ. et alioꝝ que neceſſario pro coꝑis ſuſtentacione ſumunt̉. Et ſecundū hͦ eciā ſignificat finem vite p̄ſentis. ¶ Sane hoc officium incipit p̄ter morem alioꝝ officiorum. Cōuerte nos deꝰ ⁊cͣ. Quia em̄ qͣſi tota die pſal modie inſtituimus. ⁊ pene impoſſibile eſt quin aliquem puluerem ſuꝑbie ꝯtraxerimꝰ. ⁊ quia ſepe erramꝰ. iuxta illud. Erraui ſicut ouis que perijt. inde eſt ꝙ nos humiliātes dicimꝰ. Con uerte nos ⁊cͣ. Preterea quilibet ꝑfectꝰ et bo nus. eſtimare ſe debet imꝑfectū ſiue inſipiētem iuxta illud. Iuſtꝰ accuſator ſui eſt. Ideo dicit ſa cerdos. Cōuerte nos ⁊cͣ. in his verbis indicās ſe ꝑuerſum. bonarum quippe menciū eſt ibi cul pam agnoſcere vbi culpa nō eſt. Nam ⁊ ſi dixe rimus. quia peccatū non habemꝰ. ip̄i nos ſedu cimus. Hinc eſt ꝙ eciam ꝯſequenter inuocamꝰ diuinū adiutoriū dicētes. Deꝰ in adiuto. meū vt Conuerte nos ⁊cͣ. referat̉ ad p̄terita mala tollendā et deus in adiuto. ⁊cͣ. ad bona oꝑa fu tura faciēda. quia ſine dei adiutorio quicquam boni facere nō valemꝰ. Quia vero totū ad lau dem trinitatis faciendū eſt. Ideo ſequit̉ gloria patri. ¶ Rurſus incipientes per conuerte nos deus ſalutaris noſter. oramꝰ vt nos a malis cō uertat. et iram ſuam a nobis auertat. et qꝛ meri ta noſtra non ſufficiunt. eius adiutoriū poſtu lamus dicentes Deus in adiu. me. ⁊cͣ. Dicunt̉ autem qͣtuor pͣs. ad obtinendā remiſſionem pec catoꝝ que cōmittimꝰ dum ſumꝰ in hoc corꝑe ex quatuor elemētis et ex qͣtuor humoribꝰ vel cōplexionibꝰ cōpoſiti. ſeu quia corpꝰ ipſū ex his cōpoſitū. cōtra ꝑicula et fātaſmata noctis munimꝰ. ⁊ deo ꝯmedamus. ideoqꝫ tūc dicitur In manus tuas domine ⁊cͣ. Et cuſtodi nos ⁊cͣ. Et incipit eccleſia a voce ꝑfectionis dicēs. Cū inuocarem exaudiuit me ⁊cͣ. Hoc em̄ ꝑfectoruꝫ eſt. Sed quia ꝑfecti ſe debent reputare imper fectos Iuxta illud iob Eciam ſi ſimplex fuero hͦ ignorat anima mea. Ideo ſequit̉ in eodem pͣs. Miſerere mei. ſupple domine et exaudi oraciōeꝫ meā. quod eſt dicere imꝑfectoꝝ. Poſtea alijs admonitis ad bonū facit in eodem pͣs mencōeꝫ de pace eterna ibi In pace in idipſuꝫ ideſt que eſt inuariabilis. ꝙͣ paceꝫ ſꝑ in memoria habere debemus et maxime dum corpꝰ quieſcere debet in lecto mens debet quieſcere in deo. Debꝫ eci am quieſcere in ſpē Vn̄ ſequit̉ ſecundꝰ pſalmꝰ In te domine ſperaui ⁊cͣ. Sed quia ſpes nō eſt ſine timore. aliter em̄ p̄ſumpcio eſſet Ideo ſeqͥ tur terciꝰ pͣs. Qui habitant in adiutorio altiſ ſimi ⁊cͣ. in qūo deus ꝓmittit liberare eccleſiam Syabolus eſt em̄ quaſi fur de nocte incedēs. et ideo nocte imminente dicit eccl̓ia illum pͣs. con tra nocturnales tēptacōes. Dicit̉ ergo ille pͣs vt a qͣtuor tēptacōibꝰ liberem̉. ſcꝫ a tīorē noc turno. a ſagitta volūtate in die. a negocio per ambulante in tenebris. ab incurſu et demonio

meridiano. id eſt ab incurrēte demonio. Prima eſt leuis et occulta. Secunda eſt leuis et mani feſta. Tercia grauis et occulta. Quarta gͣuis et manifeſta. In quinto vero pſalmō. ſcꝫ. ecce nūc ⁊cͣ. Bn̄dicit eccleſia deū pro liberacōe tēp tacionū nocturnalium. ibi In noctibꝰ extollite manꝰ veſtras in ſancta et benedicite domino. Dicit em̄ auguſtinꝰ. ſuꝑ hūc pͣs. Nox res t̓ſtis eſt. dies leta res eſt. Ergo per noctem intelli gitur aduerſitas. per dieꝫ ꝓſperitas. In aduer ſitate benedicendꝰ eſt dominus ſicut et in ꝓſpe ritate exēplo iob qui amiſſis filijs et rebꝰ om̄i bus dicebat. Dominꝰ dedit ⁊cͣ. Sit nomen dn̄i benedictum. Vnde et hic dicit̉. Benedicite do minū. ¶ Sed querit̉ quare dicunt̉ tātūmō ſex verſus illius pſalmi. In te domine ſperaui. Re ſpondet̉ ideo. quia dominꝰ dicendo ſextū verſū videlicet In manus tuas dn̄e ⁊cͣ. ſexta etate mū di. ſextoqꝫ die carne obijt vt iam dicet̉. Recte ergo ſex ꝟſus tm̄ eiuſdem pſalmi in ꝯpletorio cantamꝰ vt in hac ſexta etate in qua ꝑ eum re dempti ſumus ſicut habet finis vltimi verſus. ibi. Redemiſti me domine deꝰ veritatis. cōfor mem̉ dormicioni eius vt ſcꝫ mēbra quieſcant ⁊ corvigilet ſicut caro eiꝰ in ſepulcro quieuit et diuinitas vigilauit ¶ Notandum eſt ꝙ in qui buſdam eccleſijs ſtatim poſt pͣs. dicitur ymnꝰ. ea forte racione. quia per bonam oꝑacionē ꝑ uenitur ad exultacōeꝫ abſqꝫ om̄is purgacionis medio ab his qui purgati trāſeunt ab hac vi ta. Alia eciam racō iam dicetur. Et ſic pͥꝰ dicūt ymnum ꝙͣ capl̓in. ad on̄denduꝫ miſtice. ꝙ illi in quibus cōpleta ſūt ſignata p̄cedenciū laudum ſeu ꝑfecti qui ꝑ cōpletoriū ſignificant̉ p̄ueni unt exhortacione quē per capitulū ſignificat̉. Nec tamen capl̓i ꝑ̄termittūr. quia hic ſemper vtilis eſt exhortacio ad ꝑſeuerandum in bono. quia nec nocet admiſſo ſubdere calcar equo. In alijs autem eccleſijs inter pͣs. et yminū interpo nunt antiphonam vel all̓a. per antiphonam ſe quentes ordinem beati ignacij de quo in ꝓhe mio dictum eſt. In alijs vero eccl̓ijs ſtatim poſt pͣs et antiphonam vel alleluia. ſequit̉ lectio ſi ue. c. cū reſpōſorio In manus tuas. ⁊cͣ Vel alio quia vt dicunt in om̄i officio dici debet lectio. Poſtea adiciūt ȳnū. Te lucis ⁊cͣ. in quo optāt ꝓtegi in nocturnis tribulacionibus. Alij vero non dicūt lectionē ꝓut in ꝓhemio huiꝰ partis dictum eſt. ſed ſtatim poſt pſalmū. dicūt verſi culum. Tum quia tempus illud dormicionis eſt non aptum eſt ad doctrinam. Tum quia pꝰ cō pletorium non ſolum cibi et potus. verum eciā doctrina que per lectionem ſignificat̉ referēda non eſt. Hinc eſt ꝙ ſtatuit beatꝰ benedictꝰ vt poſt cōpletorium nemo loquatur. Dicit̉ auteꝫ capitulum. Tu in nobis es domine ihere. xiiij. c. Religioſi in hoc officō ante omnia lectionem p̄mittunt dicentes. Fratres ſobrij ⁊cͣ. ne ordi nem eſdre excedere videant̉. rep̄ſentātes in hͦ eciam mariaꝫ magdalenā. de qua dominꝰ dixit preuenit vngere corpꝰ meū in ſepulcro. ideſt hoc fecit quod factura erat mortuo ſi licuiſſet. ita et hec lectio quaſi vngit reddendo anīas at tentas ad vigilāduꝫ an̄ cōmendacōeꝫ dormicō nis. ¶ Poſt ymnum ſubicitur verſiculꝰ. Cuſto di nos domine. vel aliꝰ qui notat tocius officij effectum Poſtulatur em̄ domini cuſtodia ꝯtra noctis ꝑicula. Et dicit̉ accuta voce ⁊ cū neuma ex quo excitati ⁊ memores facti ineffabilis gau dij. qd̓ erit merces laboris noſtri. canimꝰ canti cum ſymeonis. Nunc dimittis ⁊cͣ. quod eſt luce ij. c. Primo vt illiꝰ exemplo pacem inuenientes meream̉ videre lumen. quod eſt xp̄s. Secundo id eo canticum iſtud canimꝰ. quia ſicut ſanctus ſymeon cupiens ex hac vita in alteram trāſire illd̓ cecinit. ſic ⁊ nos dū dormire debemꝰ qͣſi mo rituri. quia ſomnꝰ eſt qͣſi mortis ymago. illum canimus per quem nos domino commendamus Tercio ꝓpter cauſam ſub veſperis dictā. Quar to quia canticū illud eſt de vtroqꝫ aduētū. Vn̄ merito illud dicimꝰ vt ꝓmiſſionibꝰ alliciamur et a vicijs quieſcamꝰ. ¶ Cōſiderādum eſt autē ꝙ cum ſeptem ſint ꝑtes ceteraꝝ horaꝝ.ſ. ver ſus cum gloria patri. ymnus. pͣs. lectō. cantus p̄ces. et oracio. In tribus tn̄ horis ſcꝫ in matuti nis laudibus et veſperis ⁊ in cōpletorio addit̉ et octaua. videlicet cāticum euangelicum. quo niam hee tres hore ꝑtinent ad octauā id eſt do mini reſurrectioneꝫ. qꝛ mane ſurrexit. In veſpe ſe diſcipulis manifeſtauit. In cōpletorio diſci pulis ait. Pax vobis. ea ꝓpter in his tribꝰ ho ris ymnꝰ qui eſt exemplum leticie pͣs ſequitur vt cōtinuetur euāgelio gr̄e. Euangeliū gracie huius officij eſt canticum ſymeonis. ſcꝫ. Nūc di mitis. in quo paceꝫ rogamꝰ eternā. vt ſicut ſy meon trāſire cupiens poſtꝙͣ vidit xp̄m. dimit ti rogauit. ſic ⁊ nos poſt lumē fidei ꝑueniamꝰ ad ſplendorē ſpei. vbi erit pax eterna. ¶ Cōſe quenter oracō dominica ⁊ p̄ces dicunt̉. quibus eciam contra noctis fantaſmata nos munimus. Subicit̉ eciam ſimbolum. in quo noſtre fidei ꝓ feſſio ꝯtinet̉. vt ſi forte nos mori contigerit in cōfeſſione fidei moriam̉. Fit eciam in quibuſdā eccleſijs ſicut ⁊ in pͥma ꝯfeſſio general̓. Alter na enī confeſſione inuicem nos mūdamꝰ Iuxta illud. Cōfitemini alterutꝝ peccata veſtra. ne demus requiem temporibꝰ noſtris. donec inue mamꝰ locum domino. Precibꝰ ergo et oracōe completur hoc officium. iuxta illud apl̓i. Oran tes ꝓ inuicem vt ſaluem̉. ¶ Rurſus p̄ces miſti ce humilitatē ſignificāt. que in fine debet eſſe quia ſicut ī pnͥcipio ip̄a neceſſaria eſt. ad quod ſignificandum. voce humilima hoc ſeruiciū in choatur. ita in conſumacione eadem humilitas monſtrāda eſt cōtra ſuꝑbiam. in qua cecider̄t omnes qui operant̉ iniquitatē. Poſt p̄ces. opi lio noſter ſiue ſacerdos ꝯmendās domino gre gem ſuum dicit collectam. Vn̄ nō eſt ꝯgruū vt poſt hͦ officiuꝫ aliqͥd aliud fiat. niſi qd̓ ꝑtineat ad qͥetē Et attēde. qm̄ ad pͥmā ⁊ ad ꝯpletoriū

apoſtoloꝝ ſimbolū non dimittimꝰ. quia cūcta operā noſtra in eius nomīe incipimꝰ et conclu dimus in quem credimus. Similiter ad vtrum qꝫ officium confeſſionem et Miſerere mei deus. adicimꝰ. vt quicquid in nocte peccauimus aut indie deliquimꝰ. per ꝯfeſſionem ⁊ penitenciā diluamꝰ adimplētes illud. Cōfitemini alteru trum peccata veſtra. Reſpiciētes eciam illud. ꝙ olim ſacerdos farine aſſariū offerebat in die vite ſue. medietateꝫ in mane ⁊ medietatē poſt meridiem. Sacrificium auteꝫ noſtrum eſt ſpūs humiliatꝰ. Vltimo notandū eſt ꝙ om̄ia officia diurna quantū ad pͣs inuariabilia ſunt. noctur na vero variabilia. p̄ter illud. Per noctē enim intelligitur mundus iſte qui variabilis eſt Per diem vero ille eternꝰ qui eſt inuariabi lis. de qͦ ſcriptum eſt. Ordinaconē tua ꝑſeuerat dies Et eſt verior littera ꝑſeuerat in ſingulari quaꝫ ꝑ ſeuerant in plurali. licet aliter quaſi ꝯmuniter ꝓferatur. Hoc eciam officium in quibuſdā ec cleſijs quantuꝫ ad ymnū inuariabile eſt. prout ſub ti. de pͥma dictum eſt. et eciam quantum ad pͣs. lectionem p̄ces et collectam ita ꝙ ꝓ nulliꝰ ſancti ſolēnitatē. ſicut nec officium pͥme variat̉ pro eo quia in illo de pace ⁊ ſpecialiter de illa ad quam ſuſpiramus agitur. que vt p̄miſſum ē inuariabilis eſt hoc dumtaxat excepto quoni ami in dominicis diebꝰ dicunt ad pͥmā illos qnͥ qꝫ pͣs. ſcilicet. Deus deꝰ meus reſpice in me ⁊cͣ et ſequentes pͣs. Confitemini. ꝓut ibi dictū eſt Sed quare illi quinqꝫ pſalmi in pͥma ⁊ verſus In manus tuas domine ⁊cͣ. in cōpletorio pociꝰ quam in alijs horis ponunt̉ Reſponſio xp̄s cui in his horis canimus. qui eſt pnͥcipium ⁊ finis in cruce pendens legitur incepiſſe pͣs illū. De us deus meus. et omnes pͣs ſequentes ſeriātim vſqꝫ ad dictū verſū dixiſſe et ibi finiuiſſe. et ſpi ritu emiſiſſe. Merito igit̉ ⁊ nos in paſſionibus huius ſeculi conſtituti ad ip̄ius imitacionem in hora pͥma. que eſt in pnͥcipio horarū diei. ⁊ nō alibi dictos quinqꝫ pͣs. Et in completorio. qd̓ ſecundum aliquam conſideracionem eſt finis. ſi ue vltima horarum diei. debemus dicere verſū ip̄m. Quod vero hoc officiuꝫ ad vltimā diei ho ram ꝑtineat. hanc conſideracōne apparet. Neaꝫ in prima dicis quatuor octonarios verſuum in pſalmis. duos pro prima. et duos ꝓ ſecūda ho ris. Et in terciā ſex. duos pro tercia. duos pro quarta. et duos pro quinta. Et in ſexta ſex du os ꝓ ſexta. duos pro ſeptīa et duos ꝓ octoua. Et in nona ſex. duos pro nona. duos ꝓ decima. et duos pro vndecima. Reſtat vltima hora. ſcꝫ duodecimā. ad quaꝫ ꝑtinet completoriū quod notat ymnus. Te l. a. t. Premiſſos autē octona rios ꝯbinamꝰ. ſi duo caritatis p̄cepta obſerua mus facimus xj. cōbinacōnes vt pro quāuis ho ra diei in qua delinquimꝰ. vnū dn̄o legis et ca ritatis binarium offeramꝰ. Vt pro prima. Be ati. pro ſecunda. Retribue. ꝓ tercia. Lege po ne. ꝓ quarta. Memor eſto. ꝓ quīta Bonitatē. pro ſexta. Defecit. pro ſeptima. dilexi. ꝓ octa ua. Iniqͦ. pro nona. Mirabilia. ꝓ decima Cla maui. pro vndecima Principes. Fiunt ergo vn decim cōbinacōnes. ad emendandū vndenariū noſtre trāgreſſionis. ⁊ in quolibet octōnario aliquid de lege domini memoratur. qꝛ per eā vinea colitur. ⁊ denarius eternitatis acquirit̉ Sunt ergo xxij. octonarij. qui ꝑ horas diei di cuntur ꝓpter racionem ſub ti. de prima dictam Et dicuntur bini et bini. et ſic duplicati fiunt. xj. Vndenarius em̄ numerus ſignificat trāſicio nem. ſicut denarius ꝑfectioneꝫ. Dicuntur ergo per. xj. vt per ea que in illis dicunt̉ trāſicioneꝫ mandatorum ſuorum nobis relaxat. ¶¶ Incipit ſexta pars de officijs dominica rum ſpecialiter et quarundam feriarum et feſtiuitatum domini et ieiunioꝝ qua tuor temporum. N proxima p̄cedenti ꝑte de diuinis officijs in genere diximus. nunc autem de ſpecialitatibꝰ et diuerſitatibꝰ eorundem per āni circulū oſtē damꝰ. videlicet de officijs dominicarū ⁊ quarū dam feriarum. ⁊ feſtiuitatum domini. ⁊ de ieiu nijs qͣtuor tempoꝝ. et cōuenienciā ipſorū of ficiorum tam nocturnalium ꝙͣ eciam miſſe. non vnius dumtaxat eccleſie. ſed diuerſaruꝫ officia proſequētes. Ad quorum euidenciā eſt diſtinc tio temporum p̄mittenda. Siquidem annꝰ ſo laris quatuor tempoꝝ ſucceſſione dilabit̉. ſcꝫ hiemis in quo ſemina iaciunt̉. veris in quo ſe minata ꝓdeunt. ⁊ in ſpicas accuunt̉. eſtatis in quā meſſes albeſcunt et falce ſucciduntur. ⁊ au tupni in quo ꝑ ventilacionē grana a paleis ſe perata in horreis reponuntur. Sic et magnus vite p̄ſentis annus durans ab inicio ſeculi vſqꝫ ad finem mundi. quatuor temporum varitatē menſurat̉. ¶ Primū fuit tempꝰ deuiacōis in ge nere humano. videlicet. ab adam vſqꝫ ad moy ſen. in quo declinauerunt homines a cultū de qui vera lux eſt facti idolatre. ⁊ nil illuminacō nis doctrine habentes ⁊ ſimul inutiles facti ſūt et nō fuit qui faceret bonum vſqꝫ ad vnū. Tūc em̄ reliquit homo deum creatorē ſuum et de la pide dixit. tu es deus meꝰ. Hoc tempꝰ. qꝛ fuit ignorancie et cecitatis bene concordat hiemi ī quā obſcuritas regnat. ¶ Secundum tempus fuit reuocacōis ſiue renouacōnis. videlicꝫ a mo yſe vſqꝫ ad natiuitatē xp̄i. quo edocti ſūt homi nes per legem ⁊ ꝓphetas de aduētū xp̄i de cura cione peccati. et dilectione vniꝰ diei Tunc do minꝰ dixit ad iſrahel audi iſrahel. dominū deū tuū adorabis ⁊ illi ſoli ſeruies. ⁊ doctꝰ eſt hō. quid ſibi ip̄i. quid deo. qͥd ꝓximo facere tenet̉. Poſtmodū ob eandē cauſam ſuſcitauit ꝓphetas vt ſcꝫ p̄dicacio hominē magis ab erroribus re uocaret̉. Hoc tempꝰ cōcordat cū vere qd̓ habꝫ aliquid luminis. ſed multū obſcuritatis Ter cium tempꝰ fuit regreſſionis ſiue recōciliacōis et viſitacōis. videlicꝫ a natiuitate xp̄i vſqꝫ ad

aſcenſionem eiuſdeꝫ per quam facta eſt gracia hominibꝰ et predicacio euāgelij de quo dicit̉. Ecce nunc tempus acceptabile. ecce nūc dies ſa lutis. Hoc eſt tempus gracie. qūō oriens nos viſitauit ex alto. in quo tempore dominꝰ qui ē ſol iuſticie mundum ſui p̄ſencia viſitauit. ⁊ ꝓp̓a doctrina ſufficienter illuſtrauit. hoc tempꝰ co cordat cū eſtate in qua claritas regnat ¶ Quar tum tempus eſt ꝑegranacōis. videlicet ab aſcē ſione domini vſqꝫ ad diem iudicij. vbi erit cōſū macio ſeculi quod tempꝰ eſt habens multū lu minis qꝛd̓i miſericordia reuelata fuit ⁊ diuina miſteriā. habet tn̄ aliqͥd obſcuritatis noſtra ne gligencia faciente ⁊ ſic cōcordat cum autūpno qui habet aliquid obſcuritatis. ſed ampliꝰ cla ritatis. In pͥmo tempore viror fidei flos ſpēi. fructꝰ caritatis. frigore infidelitatis exaruit. In ſecundo vinea domini aliquatenꝰ viruit et floruit In tercō virens et florens fructꝰ vber rimos attulit In quarto cadentibꝰ folijs ꝟbo rum decōlorari cepit. Rurſus tempꝰ deuiacō nis dictum eſt tempꝰ culpe ⁊ pene. Nam ꝓpter ipſam deuiacionem homo ſubi ectus eſt culpe. et ꝓpter culpam pene. Vn̄ dicit dominus putas cum venerit filius hominis inueniet fidem ſuꝑ terram. Tempus reuoc̓acōnis dicitur tempus doctrine et ꝓphecie. ꝓpter decalogū. per quod deus docuit genus humanum. Tempꝰ recōcili acons dicitur tempus libertatis ⁊ gracie atqꝫ leticie. Tempus ꝑegrinacōnis dicitur tempꝰ luctꝰ et pene. ſiue laboris et penitencie. quod nos facimus dec linacōis ⁊ negligencie Primū fuit deſperaconis. Secundum reſpiracōis Ter cium liberacōis. Quartum exercitacionis. Hec quātuor tempora rep̄ſentat eccleſia ſingl̓is an nis ſiue ſtatus eccleſie per hec quatuor temꝑa variatur tempus hiemis et deuiacionis in quo mors regnauit rep̄ſentat eccleſia a lxx. vſqꝫ ad paſcha recolens caſum ⁊ penā pͥoruꝫ parentū propter eoꝝ culpam. ⁊ ideo cantica leticie ex cepto gloriā patri ſubticentur. ꝓut ſub ti. de lxx. dicetur. Siletur em̄ gloria in excelſis deo. quod in teſtimoniū pacis auditum eſt. quando veritas de terra orta eſt. ⁊ iuſticia de celo pro ſpexit ¶ Tempus veris et renouacōis repſen tat eccleſia in aduentu domini. per queꝫ omnia renouata ſūt vſqꝫ ad natale domini. Vn̄ ad no tandum ꝙ patres illiꝰ temꝑis habuer̄t aliqͥd luminis ſed multū obſcuritatis reſpectu ſequē cium minora cantica leticie cantat gloria patri et alleluia. ſed maiora ſupprimit. ſcꝫ gloria in excelſis. Te deum laudamꝰ. et ſequencias. pro ut ibi dicetur. quia em̄ hoc tempore peccatuꝫ regnauit. non ꝓpter ignorāciam vt mors prius ſed ꝓpter carnis infirmitatē. id̓o cant̉ alleluīa quia patres huiꝰ temporis ſub lege fuer̄t. Sꝫ gloria in excelſis ſiletur quod eſt ſignuꝫ pacis et iuſticie quam lex dare nequiuit. Tempꝰ eſta tis ⁊ recōciliacionis ſiue regreſſionis repſetat ab octauis paſche vſqꝫ ad octauaꝫ penth̓. qui a per paſchalem agnum reconciliam̉ deo. omnia cantica leticie ⁊ fere poſt omnes dictiones all̓a multiplicans. ad ſignificanduꝫ habitū gaudiū de noſtra reſurrectione. ſignificat em̄ tempus illud ſtatum felicitatis eterne tunc eciā gloria in excelſis canit̉. quia in reſurrectione iuſticia ideſt caritas ꝑficietur ⁊ plena pax dabit̉. Du plex eciā allelilia canit̉ in albis et in don̄icis il lius temporis. ⁊ ſtātes tunc oramꝰ In pͥuatis vero ferijs gloria in excelẜ ⁊ duplex alleluia non canitur. licet ſepe alleluia p̄terꝙͣ in lxx. di catur. ꝓut ſub ti. de vij. diebꝰ pꝰ paſca ⁊ in ſe quenti ti. dice̓tur. Tempus autūpni et ꝑegri nacionis rep̄ſentat eccleſia ab octauis penth̓. vſqꝫ ad aduentū domini. quia nobis deo recō ciliatis non reſtat niſi vt nos ꝑegrinos repute mus cum pſalmiſta dicēte. Aduena ego ſum et ꝑegrinꝰ ⁊cͣ. cantans om̄ia leticie cantica ad de ſignandum gaudium de his que ſunt diuina mi ſteria reuelata. quandoqꝫ tamē aliqua cantica ſubticet nec multiplicat all̓a. ſicut fecit in tēꝑe p̄cedēti ad ſignificandū declīacōꝫ a bono. ꝙͣ no bis negligencia noſtra parit. ⁊ cantat alleluia in ſpe reſurrectōis. ⁊ glori a in excelſis ꝓ iuſti cia reddita. Item quottidie dicit alleluia. ſꝫ nō gloria in excelſis vt dicetur ſub tempore aduē tus Cantat eciam alleluia poſt graduale īſig num laboris per quem ad patriam vite trāſeun dum eſt. Ex p̄miſſis colligitur euidenter ꝙ rec te in pnͥcipio hiemis homo quaſi deſperās dic̄ Circūderunt me gemitus mortis In principio veris quaſi reſpirans dicit. ¶ Ad te leuaui aīaꝫ meam In pnͥcipio eſtatis architector eccl̓ie pe trus renatis ꝑ baptiſmum ⁊ illuminatis ꝑ gͣci am dicit. Quaſimodo geniti infantes ⁊cͣ In pnͥ cipio autumpni exultans de dei miſericordiā di cit. Domine in tua miſericordia ſperaui. Sꝫ at tendens miſeriam in quā ex ſua negligēciā lap ſus eſt. ſtatim ſubiūgit verſiculum. Yſque quo domine obliuiſceris me in finem. Et graduale. Ego dixi domine. miſerere mei ſana animā meā quia peccaui ti. ¶ Rurſus hec quatuor temꝑa cōfiderantur ſecundum quatuor pnͥcipales diei partes. que ſūt nox ꝑti ens ad tempꝰ deuiacō nis. Nox em̄ obſcura eſt et idolatre ceci erant. Aurora ꝑtinens ad tempꝰ reuocacionis. Meri dies ꝑtinens ad tempꝰ reconciliacionis ſiue re greſſionis. ⁊ veſꝑa ꝑtinens ad tempꝰ ꝑegrina cionis. Deſignant̉ eciaꝫ per quatuor pnͥcipales xp̄i actōes q̄ ſunt natiuitas. paſſio. reſurrectio et aduentꝰ ad iudicium Ad natiuitatē ꝑtinent circūciſio. apparicio. baptiſmus. et purificacō. Ad paſſionē ieiuniū ⁊ tenptacō d reſurrectō nem aſcenſio in celum. ⁊ ſanctiſpiritus emiſſio. Ad aduentum ad iudiciū trāſfiguracō. ⁊ mira culorum oꝑacio. Item paſſio comꝑatur hiemi. natiuitas veri. returrectio eſtati. aduentus ad iudiciū autūpno quādo vetuſtas dieꝝ ſedebit tenēs vētilabrum in domo ſua. et mundabit are am ſuam ⁊cͣ. Item natiuitas criſti cōcordat tꝑi

reuocationis ſeu renouacōis ꝓpter prophetas qui eum multis modis p̄dix erunt. Paſſio criſti tempori deuīacōnis ꝓpter penā culpe pͥorū pa rentum reſurrectio tempori regreſſionis ꝓpter leticiam Aduentꝰ ad iudiciū tempori ꝑegrina cionis. quia huiuſmodi tempꝰ durabit vſqꝫ ad diem iudicij. Vn̄ ꝓpheta. aduena ego ſum apud te et ꝑegrinꝰ ſicut om̄s patres mei. ¶ Tempꝰ ergo reuocacōis ſiue renouacōis que facta eſt per legem et ꝓphetas durat vſqꝫ ad natale dn̄i tantum. vt p̄miſſuꝫ eſt. Alij tamē dicūt ꝙ vſqꝫ ad ſeptuageſimā ⁊ ibi incipit tꝑs deuiacionis ¶ Sed ſecundum pͥmum dictum querit̉ de tꝑe quod eſt a natale dn̄i vſqꝫ ad lxx. ſub quo dicto rum temporū contineat̉. Suꝑ quo dicunt qui dam. quod tempus. qd̓ eſt a natali vſqꝫ ad oc tauas eph̓ie ꝑtinēt ad tempus regreſſiōis. qd̓ eſt tempus gaudij. ſicut et illud vnde et in qui buſdam eccleſijs tunc albis vtunt̉ veſtimentis ſicut et tempore paſcali neqꝫ tunc ieiunat̉ nec ienua flectunt̉. Reliqua vero pars. ſcꝫ ab octa uis eph̓ie vſqꝫ ad lxx. ſub tempore ꝑegrinacio nis continetur. Et licet iſaias legatur die nata lis domini non ideo dies illa eſt ſecundum ip̄os de tempore reuocacōis alia em̄ conſideracōne hoc fit ⁊ ante euāgeliū in nocturnis ⁊ an̄ epi ſtolam in miſſa. ſupponitur em̄ tunc baſis colū ne. vt per vtrūqꝫ teſtimoniū natiuitas xp̄i ꝓbe tur. Item queritur quare a tēpore veris ſiue renouacōis ſiue reuocacōis incipiūt eccleſie of ficia. Videtur em̄ ꝙ deberēt inciꝑe a tempore hi emis ſiue deuiacionis. quia pͥꝰ eſt deuiacō ꝙͣ a deuicione reuocacio. Preterea in temꝑe deui acionis legitur pͥmus liber theologie. ſcꝫ gene ſis ſuꝑ hoc dicunt qͥdeꝫ ꝙ hͦ facit eccl̓ia ne inci piat ab errore. ſed certe non dicit̉ tempꝰ illud deuiacōis eo ꝙ eccleſia illo tempore deuiet. ſed quia errorem pͥorum parentum recolit. vt nos ad penitenciam trahat. Et ideo hec racio non placet. Eſt ergo racio. quia em̄ per aduentum domini om̄ia noua facta ſūt. Vnde apocalipſis Ecce noua facio omnia. Ideo in honorem aduen tus domini a tempore renouacōis incipit eccle ſia officium ſuum. Preterea ſi inciꝑet ab hieme vtens verbis deſperacōis poſſet homo illa au diēs deſperare. merito ergo incipit a vere vt cum poſtea audierit verba deſperacōis nō de ſperēt. quia p̄ceſſit certa ꝓmiſſio vere libera cionis que fit in aduētū. Incipit ergo a temꝑe renouacōis ſeu reuocacionis. in quo tenet rem Qui autem libri⁊ quibus tēporibus legantur breuiter eſt videndū. Et quidem in pleriſqꝫ lo cis ab aduentu domini vſqꝫ ad natale eiꝰ legit̉ iſayas. Qui quāto de xp̄o vrbamꝰ ceteris ꝓphe tauit tanto natiuitati eiꝰ legit̉ viciniꝰ. p̄terꝙͣ in ieiunijs qͣtuor temporum que ꝓprias habet lectiones In ip̄a eciam natiuitate nō ſolum de illo legitur ⁊ cantatur. ſed eciaꝫ de cauſis ip̄iꝰ feſtiuitatis. prout in omnibꝰ fieri ſolet feſtiui tatibꝰ quod fit ad oſtendendū magnū gaudiū nobis celitus datum. In prima vero dominica poſt natale legitur in quibuſdam eccl̓ijs de epi ſtolis pauli ad ip̄am ꝑtinentibꝰ natiuitatem. In octaua natalis de ẜmonibꝰ et de omel̓. euā gelij eiuſdem diei. In eph̓a de iſaia. ſecundum gelaſium papā. In octaua eph̓ie de omel̓. euā gelij eiuſdē diei. Ab octaua eph̓e. vſqꝫ ad lxx. canitur de pſalmis. et leguntur epiſtole pauli in quibꝰ legit̉ de labore et luctu. et pugna eiꝰ In lxx. vero vſqꝫ ad dominicaꝫ ante ramos pal marum legitur pentateucū Septuageſima em̄ tēpus noſtre captiuitatis et pene et culpe de ſignat. de qua miſtice ad iheruſalem redire de bemus. ſicut ꝑ hebreos olim de babilonica cap tiuitate exeuntes figuratum eſt. vt ergo memo res ſint captiuitatis ſue qui ſurſum tendunt. le gitur pͥmo de adam qui in pͥnͥcipiomūdi factꝰ eſt ⁊ de eiectione eiꝰ de ꝑadiſo. deinde de dilu uio. et quomodo abraham exiuit de terra ſua ⁊ de mundi huiꝰ laboribꝰ ad exemplum paciēcie Et ſicut olim hebrei captiuitati ducti in babilo niam in triſticia fuerunt fere vſqꝫ ad finem lxx. annoꝝ Et conceſſa ſibi licencia repatriādi ga ui ſi ſunt. licet non plenarie ita et nos fere vſqꝫ ad finem lxx. dierum. ſcꝫ in ſeptuageſima cāte mus voces ⁊ cantica leticie. vt p̄miſſum ē ⁊ ſub ti. de tempore aduentꝰ dicetur xv. tamē diebꝰ ante paſca legitur ieremias. quia ille aperciꝰ quam alij de paſſione tractauit. ⁊ in ꝓpria ꝑſo na paſſionem domini p̄ſignauit. Ab octauis ve ro paſce xv. diebꝰ. vel ſcd̓m alios vſqꝫ ad quar tam dominicam poſt paſcha Apoc̓. legitur et cantatur ꝓpter miſteria paſſionis ⁊ reſurrectio nis que. Iohanni reuelata ſunt. ⁊ apoſtoli p̄di cauerūt In apoc̓. em̄ fit mēcio de ciuitate noua ihieruſalem deinde vſqꝫ ad aſcenſioneꝫ legunt̉ epiſtole canonice. et actꝰ apoſtoloꝝ. ⁊ cantat̉ de pſalmis. quia et dauid ꝓphetauit de paſſio ne et reſurrectione et aſcenſione. et apl̓i p̄dica uerūt que a dn̄o didicerūt vſqꝫ ad aſcenſionem eius corporali p̄ſencia ꝑfruentes. Inter aſcen ſionem vero et penth̓. cantat̉ de ip̄o feſto. qͥa diſcipuli ſurſum ſubleuati ꝓmiſſa patris mune ra expectabāt Ab octauis penth̓. vſqꝫ ad kal̓. auguſti legunt̉ libri regū et ꝑalipomēno ⁊ cā tat̉. deꝰ omniū. quia ſicut ſamuel. ſaul. dauid ⁊ alij ꝓ lege domini pugnauerūt. ſic ⁊ nos poſt ꝙͣ acceperimꝰ donū ſpūſſancti in baptiſmo vir tute debemꝰ pugnare cōtra demones formati nati nut̓ti ⁊ armati. Mkalēdis auguſti vſqꝫ ad kalendas ſeptēbris legit̉ ⁊ cantat̉ de ſapiēcia qꝛ in pugna maxime neceſſaria eſt ſapiēcia. vl̓ quia auguſtus ſextꝰ eſt menſis ⁊ in ſexta etate qua deꝰ venit debemꝰ ꝓter eiꝰ p̄ſenciā ſapien ter viuere. qꝛ inter nos audita eſt ſapiecia ip ſa quē ex ore altiſſimi ꝓdijt. ¶ Rurſus menſis ille calidꝰ ē ⁊ mediꝰ in anno. Per quod media hominis etas deſignat̉ et ī media eſtate vbi qͥſ qꝫ ab eſtu vicioꝝ plus accendit̉ plꝰ ſuccurre re debet ſapienciā. jn ſeptembri legit̉ ⁊ cātat̉

de Iob. Thobia. Eſd̓ra. Iudith. et Heſter. qꝛ hij aduerſā pacienter ſuſtinuerūt. et eccleſia in fine mundi aduerſa omnia pro domino tollera bit. Akalendis octobris vſqꝫ ad nouembrem legunt̉ libri machabeoꝝ et cantat̉ de eis. quia iſte octauꝰ menſis leticiam reſurrectionis miſti cat. qꝛ ſicut iudei finitis p̄lijs ⁊ reſtaurato tem plo. in ymnis ⁊ cōfeſſionibꝰ benedicebāt dn̄m ſic in gloria reſurrectionis ⁊ magne feſtiuita tis deuictis p̄lijs dyaboli ſancti ⁊ iuſti in domi nō feſtinabunt ⁊ gaudebūt. Iuxta illud. Beati qui habitant in domo tua domine. Akalendis nouēbris vſqꝫ ad aduentū domini legit̉ ezech̓. et daniel ⁊ xij. ꝓphete minores cum reſpōſorijs vidi dn̄m ⁊cͣ. Ezechiel em̄ vidit quatuor aīalia in figura quatuor euangeliſtaꝝ. qui natiuita tem. paſſionem. reſurrectōeꝫ. et aſcenſionem do cuerunt Iſti ergo ideo ante aduentū leguntur quia clariꝰ xp̄i aduentū p̄dixerūt. Deniqꝫ aure lius papa. in burcardo li. iij. c. hi qui ſtatuit vt hi qui inuenti fuerint libros famoſos et igno tos in eccleſia legere vel cantare excōmunicen tur. Ex p̄miſſis ergo liquet ꝙ in eccl̓ia libri nō ui ⁊ veteris teſtamēti legunt̉ quod eciā in ſui s locis dicetur ⁊ de ordinē eciam libroꝝ dicetur ſub dominica xj. poſt penth̓. Et eſt notandū ꝙ teſtamentū dupliciter accipit̉. Nam ꝓmiſſio ip ſa ſcꝫ id qd̓ teſtat̉ ſeu legitur dicitur teſtamē tum. Vnde nouū teſtamentū dicitur gracia fi delibus ꝓmiſſa ſcilicet. fides. caritas. cetereqꝫ virtutes ſiue vita eterna in futuro ⁊ virtus in p̄ſenti vitā. Et apoſtolus ideo noui teſtamēti mediator eſt vt repromiſſionē accipiāt. qui vo cati ſunt hereditatis eterne. Scriptura eciam qua illa ꝓmittunt̉ dicitur teſtamentum. Vnde nouum teſtamentum dicit̉ ſcriptura noui teſta menti. Et vetus teſtamentuꝫ dicitur ſcriptura veteris teſtamenti et hec quaſi humana ſimili tudine dicunt̉. ſicut em̄ qui teſtamentū condit heredem inſtituit. cirographū facit. teſtes ad uocat. agenda ꝑ heredem indicit. ſic ⁊ deꝰ pa ter volens filios iſrahel in terrā ꝓmiſſiōis he redēs inſtitue̓. cirographū fecit.i. lege dedit teſtes aduocat. ſcilicꝫ moy ſen. ⁊ aaro. ⁊ ageda per illos edixit. ⁊ hoc eſt vetus teſtamentum. ſed quia id trāſitoriā et temporalia repromit tebat. ideocriſtus volēs criſtianos. ſcꝫ fideles eterne hereditatis heredes facere. Conſequē ter nouum teſtamentum condidit. ſcꝫ euāgeliū aduocauit teſtes. ſcꝫ apoſtolos eiſqꝫ agenda indixit quod. t. tandem mortē ꝓpͥa conſecrauit Preterea teſtamentum eſt teſtacio mētis qua quiſqꝫ quod mentē ꝯcipit ore teſtat̉ ⁊ ꝑ ſcrip turam corroborari iubet Vn̄ eciā hac ſimilitudi ne hͦ ⁊ illa ſcriptura dr̄ teſtamentū. Ceterū id̓o illa ſcriptura dicitur vetus teſtamentū Primo quia vetera.i. terrena. ſcꝫ ad veterem homine ꝑtinencia ꝓmittebat dicens. ſi hec ⁊ illa feceri tis bona terre comedētis. Et iterum terrā flu ent em̄ lacte et melle dabo vobis et ſimilia. vnde illud vetus ⁊ tranſitorium fuit. Secundo dicit̉ vetus teſtamentū. qꝛ per veterem hominē. ſcꝫ per moyſen veterē vetuſtate peccati miniſtra tuꝫ fuit. Tercio. quia nouo ſuꝑueniēte ceſſauit et deſijt tanꝙͣ aliquid vetuſtum. Vnde apoſto lus vetera trāſierunt. ecce noua facta ſūt om̄ia Quarto dicitur vetꝰ. reſpectu noui. qꝛ eo fuit antiquius tempore. Quinto quia a vetuſtate peccati non liberat. hec vero ſcriptura nouuꝫ dicitur teſtamētū. Primo quia noua.i. celeſtia ſcꝫ ad celeſtis hominis cōſeruacōeꝫ ꝑtinenciā. ꝓmittit dicens. qui agrum aut domū ⁊cͣ. cētu plum accipiet. ⁊ vitam eternam poſſidebit Se cundo dicitur nouum. quia per nouum homineꝫ ideſt ab omni peccato immune. ſcilicꝫ per xp̄m miniſtratum eſt. Tercio dicitur nouum id eſt vl̓ timum. quia nouiſſimū hominis. t. immobile ꝑ ſeuerat quod teſtatoris obitu cōfirmat̉. Hinc em̄ dicitur eternum.i. ꝑpetuum quaſi durabile. ac et immutabile. de quo dictū eſt in quarta ꝑ te ſub. vij. ꝑticula ſecrete ſuper verbo noui et eterni. Criſtus em̄ iam nō morit̉ ⁊ mors illi vl̓ tra non dominabit̉. Quarto dicitur nouum re ſpectu veteris. quia illo magis eſt nouum tem pore vel quia vetus. lex eſt quaſi radix. ipſum vero nouum teſtamentū eſt quaſi fructꝰ. Quin to. quia innouat. non em̄ illud diſcūt niſi homi nes renouati ex vetuſtate per graciam. et ꝑti nentes iam ad nouum. t. qd̓ eſt regnum celoꝝ ¶ Circa libros eccl̓iaſtici officij eſt ſciendū. ꝙ ip̄m officiū conſiſtit in cantū et in lectione. De cantū tres ſūt libri. de lectione ſex. Sunt eciaꝫ quidam alij libri eccl̓iaſtici ꝓut in ſecundā ꝑte in fine tractatꝰ de ſacerdote dictum eſt. Sane tres libri de cantū ſūt. antiphonariꝰ. gradua rius. ⁊ trophonariꝰ. Antiphonariꝰ a digniori viꝫ ab antiphonis nomē ſūpſit. quās beatꝰ ig naciꝰ patriarcha audiuit per angelos decanta ri. cum tamen ibi ſint reſponſoria atqꝫ verſus. In pleriſqꝫ tamen locis liber ille reſponſoriuꝫ a reſponſorijs qui ibidem continent̉ appellatur ¶ Graduarius dictus eſt a gradualibus que in eo continent̉. qui a pluribꝰ officiariꝰ nūcupat̉ ab officijs ſeu introitibꝰ qui ibi cōtinent̉. Gra duale dictum eſt a gradibus. prout dictum eſt in quarta ꝑte ſub ti. de graduali De intitu lacōe antiphonarij. graduarij. et lectionarij in ſequēti. t. dicetur. ¶ Trophonariꝰ eſt liber cō tinens tropos.i. cantus. qui cum introitu miſſe dicunt̉ p̄ſertim a monachis. vocant̉ eciam tro pi ſequencie ſiue ꝓſe ⁊ kyriel̓. et neumne. Et di citur a tropos quod eſt conperſio. de quo ī ea dem ꝑte ſub t. de introitu dictum eſt. Quidam eciam hunc librum ꝓſariū a ꝓſis appellant. Vi talianus papa. cantum romanum inſtituit ⁊ or gano concordauit ¶ Ceterum libri lectionis ſūt iſti. Primꝰ eſt bibliotēca. Secundꝰ omēlia rius. Terciꝰ paſſionariꝰ. Quartꝰ legendarius Quintus lectionariꝰ. Sextꝰ ſermologꝰ. Bib liotēca a greco nom̄ accepit. et ē nomē eqͥuocū

ſcilicet locus in quo libri reponunt̉. et volumē ex omnibꝰ libris veteris ⁊ noui teſt. a iero. cō poſitum. ¶ Omeliariꝰ eſt liber cōtinēs ſancto rum omelias. et legit̉ in dominicis. et in natali et in feſtis ſanctoꝝ ꝓpria euāgelia habenciū ⁊ in paſca et in penth̓. cum ferialibus eorundem Omelia autem idem eſt ꝙ bona laus ſiue verbū ad populum. Et nota ꝙ plures fecerunt omeli as viꝫ. Auguſtinꝰ. Ieronimus. beda. origenes Gregoriꝰ. et alij. Bedā tamē alias nō ꝯpoſuit niſi quas auguſtinꝰ cōpoſuerat. ſed ſuis verb̓ eaſdem ſuꝑueſtiuit. Nam augꝰ. verba diſputa cionis habuit. Beda vero ſtilū ſermonis et lec tionis. Quare Beda vocat̉ venerabilis in vij. parte ſub eiꝰ feſto dicetur. Item nō om̄s omē lie autentice ſūt. vt quedā origenis. qui ad he reſim dicit̉ declinaſſe. Alique tamen omelie ip ſius a beato Iheronimo teſte papa. Gelaſio le gunt̉ fuiſſe correcte. ſeu approbate. et quando ille in eccleſia legunt̉ nomen actoris ꝓpter he reſis infamiā ſubticet̉. ſicut et nomē ſalomonis qui deceptus fuit a mulieribꝰ tacetur in lectō nibus ꝓpter infamiam ydolatrie. ſed dicit̉ lectō libri ſapiencie. ſic eciam quia moyſes heſitauit ad aquas cōtradictionis. quia dominū exacer bauit. nō dicitur lectō libri geneſis moyſi legi latoris. ſicut dicitur lectio libri apoc̓. beati io hannis apoſtoli. De hoc agitur in ꝓhemio qnͥ te partis ⁊ ſub ſabbato paſcali. volunt tamen quidam ꝙ in pnͥcipio omeliaꝝ ipſiꝰ dicat̉ omē lia origenis correcta ſeu approbata a iheroīmo Et in ſequentibus dici debet omelia eiuſdem. ¶ Paſſionariꝰ eſt liber cōtinēs paſſiones ſanc torum et legit̉ in feſtis martirū. Plures auteꝫ ſūt paſſionarij quoꝝ quidam canonizati ſunt. quidam vero teſte papa. Gelaſio ſunt apocri phi. vt de beato gregorio ⁊ciricō et iulita et alij quidaꝫ quos heretici cōpilaſſe dicunt̉. qͣre in eccleſia legi interdicuntur. Ancherus papa ſtatuit martirum geſta ſcribi. et in eccleſijs ha beri ⁊ hoc ꝓpter maximū p̄ſpiterū martirio co ronatum. Legendariꝰ autem vocat̉ liber ille. vbi agitur de vita et obitu confeſſoꝝ vt hyla rij martini. et alioꝝ ꝯfeſſoꝝ. et legit̉ in feſtis eoꝝ. dum tamen autenticatꝰ ſit. Lectionariꝰ ē in quo lectiones epiſtolarum pauli ⁊ alie legū tur. qui qn̄qꝫ epiſtolariꝰ dicit̉. ⁊ eciam legen darius dici poteſt. Sermologus eſt liber con tinens ſermones. quos ſeo papa. et alij plures ſancti cōpoſuerunt. et legit̉ in feſtis confeſſo rū a natali vſqꝫ ad octauas eph̓ie In purifica cione beate marie. ain feſto omniū ſanctorum et in pluribꝰ alijs. ¶ Conſideranduꝫ qͦꝫ eſt triū ſcripturas p̄cipue in eccleſia frequētari ſcilicꝫ dauid ꝓphete qui fuit homicida. proditor. et adulter. Math̓. apoſtoli qui fuit publicanꝰ et in hoc ip̄o infamis. Et pauli qui fuit credulis xp̄i et eccleſie ꝑſecutor. Et eciam augꝰ. qͥ fuit manicheꝰ. et tempore theodori imꝑatoris cō uerſus eſt. qd̓ fit in exemplū. videlicet vt alij peccatores non deſperent ſed ſperent. Si tam̄ penituerint poſſe veniam cōſequi. quantūlibꝫ graui noxa perplexi ſint. et oraciones et elimo ſinas eoꝝ poſt penitenciam poſſe deo ꝑ lacere ¶ Et eſt ſciendum ꝙ beatus iheronimꝰ temꝑe damaſi pape correxit pſalteriū lxx. quod tunc cantabatur vbiqꝫ. et adhuc iuxta ordinacionē greg̓. pape qui poſtremo officium eccleſiaſti cum ordinauit. ſecundū illud. antiphonas. re ſponſoria. alleluia. tractus. et alia quedā in ec cleſia decantamꝰ. Subſequēter vero pſalterio ip̄o iterato corrupto. idem ihero. illud de no uo integre ex greco tͣnſtulit in latinū ꝓut ip̄e in ip̄ius pſalterij ꝓhemio atteſtat̉. quod nouū dictus damaſus rogatu ip̄iꝰ ihero. inſtituit de cantari ⁊ vulgariter gallicum appellat̉. et qͣſi vbiqꝫ legitur et fere cōmuniter cum ſuo ꝓhe mio in textubiblie habetur p̄miſſuꝫ vero pſal terium ſecunduꝫ lxx. romanis remāſit. ⁊ hodie Illo vtunt̉. Deinqꝫ idem hiero. attēdens ꝙ iu dei nobis improperabant ꝙ pſalterium falſi ficauerimus. qm̄ a ſuo vero diſcordabat. Ter cio pſalterium de verbo ad verbum ex hebreo trāſtulit in latinū quod in pluribus a gallico diſcrepat ac romano Pauci tamen illud habēt ꝙͣuis ab omnibꝰ et in textu biblie deberet ha beri. Et nota ꝙ quidam portant pſalteriū. ſed in eo non pſallūt. prout dictum eſt in t. de lau dibus matutinis. Qui ſint dominici dies et pͥui legiati ⁊ pnͥcipales. ⁊ qualiter dies dominica maior eſt alijs diebꝰ. quibꝰ nominibꝰ dies ſep timane appellentur. ⁊ qui ſint dies ꝓfeſti. qui feſtiuales. ſiue ſolēnes in ꝓhemio. vij. ꝑtis di cetur. ¶ Gregoriꝰ papa inſtituit ne in eccleſia romana dyaconi cātare debeant. ſed ſolū euan gelicē lectionis officium inter miſſaꝝ ſolēnia exoluant. Pſalmos vero ac reliquas lectiones ſubdiaconi vel ſi neceſſe fuerit minores ordīes exhibeant ſiue dicant. ¶ De tempore aduentꝰ. Voniā ſicut p̄miſſum eſt eccleſiaſtica officia ab aduentu domini qd̓ eſt tem pus renouacionis incipiūt merito ab hoc tempore ducimꝰ inicium aſſumē dum. ¶ Prenotandū igitur eſt. ꝙ beatꝰ petrꝰ primo inſtituit tres ſeptimanas integras āte natale venerari. in ꝯmemoracōeꝫ aduentꝰ xp̄i et quartam que tamen nūꝙͣ perficit̉. quia vi gilia natalis non eſt de aduētū vt infra dicet̉. Agitur vero aduentꝰ domini per quatuor ſep timanas ad ſignificandū. ꝙ eſt quādruplex ad uentus filij dei. ſed vltima nūꝙͣ finit̉. qꝛ ſācto rum gloria que dabitur in vltimo aduentū. ſcꝫ ad iudiciū nūꝙͣ terminabit̉. ¶ Primꝰ aduentꝰ eſt in carnem. ſcꝫ in vtero virginis aſſumptaꝫ de quo dictum eſt. Oſanna filio dauid benedic tus qui venit in. n. d. Secundꝰ in mentem qui deſcenſus fit quotidie in cordibꝰ fidelium per ſpiritumſanctum. de quo iohan. xiiij. c. Ad eum veniemꝰ. et manſionē apud eū faciemꝰ. Et dic̄

ſapiens. Domine emitte ſapienciā tuā vt mecū ſit. de his duobꝰ habetur. abacuc. ij. Si moraꝫ fecerit expecta eum quia veniēs veniet et non tardabit. ¶ Terciꝰ aduentꝰ eſt in morte cuiuſ libet. de quo dicit beatꝰ iacōbꝰ Paciētes eſto te vſqꝫ ad aduentū dn̄i Et math̓. xxiiij. Si ſcirꝫ pa terfamilias qͣ hora veniret fur ⁊cͣ. Ideo et vos eſtot ē parati⁊cͣ. Et iterum ſi in pͥma vigi lia venerit.i. in iuuentute. ⁊ in ſecunda ⁊cͣ. ⁊ ita inuenerit. ſcꝫ in penitencia beati ſunt ſerui illi. ¶ Quartus erit in maieſtatē qui erit in die iu dicij. de iſto legitur yſaie. iij. c. Dominꝰ ad iudi cium veniet cum ſemoribꝰ populi fui. Et no ta ꝙ pͥmꝰ aduentꝰ liberauit animas a dyaboli ſeruitute. Secūdus liberat eas a peccato. Ter cius a pena. Quartus corꝑa liberat. ¶ Verum eccleſia nō celebrat niſi duos aduentus. ſcilicet in carnem et ad iudiciū. Nam pͥmum et ſecundū reputat ꝓ eodeꝫ. ideo em̄ venit in carnē. vt ve niat inmentem. ideoqꝫ dictum eſt. veniens ve net ⁊ nō tardabit. venies. ſcꝫ in carne. veniēt ſcꝫ in mentem. ⁊ iterum quia vterqꝫ miſericor die eſt Similiter tercius ⁊ quartus habentur pro eodem. quia vterqꝫ eſt iuſticie racione vni us effectus. Celebrat ergo eccleſia aduentum huiuſmodi ſub binario vt filijs ſuis generet ti morem ⁊ amorē d̓i. Vnde in pͣs. Eleuamini por te eternales ⁊cͣ. timor domini ſanctus qui ꝑma net ineternum. Et amor. ſcilicet ip̄iꝰ qui ſimili ter in eternum durabit. Vnde pͥma ad corintb̓. xij. c. Caritas nūꝙͣ excidit. timorem autem de bemus ei. vt domino. amorem vt patri. vn̄ ma lach̓. ij. Si ego ſū pater vbi eſt amor. et ſi do minꝰ vbi eſt timor. Celebratur ergo aduen tus per quatuor ſeptimanas. In pͥma ſpeciali ter de pͥmo aduentū cantat eccleſia In ſecunda et tercia de ſecundo. et hoc ideo. quia antiqͥ pa tres pͥmū aduētum tantū expectauer̄t. ſecundū vero antiqui et moderni. in quarta vero ſepti mana recolit eccleſia tempus in quo dn̄s deſcē dit in vterum virginis. Vnde tunc dicit̉. Rora te celi deſuꝑ ⁊ nubes pluant iuſt. aperiat ter ra ⁊ germinet ſaluatorem Item tempꝰ a pͥmo aduentū vſqꝫ ad ſecunduꝫ recolit eccleſia inter penth̓. et aduentum domini. in quo cantat alle luia in ſpe reſurrectionis. Et gloria in excelſis d̓o ꝓ iuſticia reddita et dicit quotidie alleluia quia ſpes eius nō infirmatur. Sed gloria in ex celſis deo. non dicit quotidie. ſed tantum in fe ſtis. qui a ſemper in fide nō ſemper in operibꝰ laudat. quotidie em̄ offendit. licet ſemper in fi de iuſticiam teneat. De hoc dictum eſt in ꝓhe mio huius ꝑtis. ⁊ dicetur ſub t. de ſeptem die bus poſt paſca. ¶ Ceterum per tres aduentus ebdomādas patres trium tempoꝝ accipimus. Primi fuerunt ante lege. qui ꝓcul a deo remo ti clamabant. Ad te lauaui. Secundi ſub lege. qui doctrina legis inſtructi. ⁊ ideo ad lumē ꝓpi us accedētes in introitu. populus ſyon appella tur. Tercij fuerunt ꝓphete preſertim illi quos inuenit xp̄i natiuitas. vt ſymeon quibꝰ quia re demptor eſt ꝓpe dicitur in introitu. Gaudēte. ¶ Aſſerunt eciam quidam. ꝙ in officio pͥme eb domāde agitur de vocacōne iudeoꝝ In officio ſecunde de vocacōne genciū. Vnde ibi dicitur Ad ſaluandas omnes gētes. In officio tercie de vocacione vtriuſqꝫ populi. vn̄ ibi dicitur nota ſit omnibus hominibus ¶ Rurſus cantat̉ in pͥ ma in ꝑſona ioh̓. in ſecunda ꝓphetaꝝ. in tercia apoſtoloꝝ. in quarta in ꝑſona doctorum. Tē pore aduentꝰ tacetur gloria in excelſis. quod ꝑtinet ad natiuitatem. vt in nocte natiuitatis deuocius. ⁊ auidiꝰ. decantet̉ Ad notandū hūc ymnū pͥmo fuiſſe nocte illa ab angelis decanta tum. quodqꝫ maior gloria criſti eſt in eccl̓ia tē pore noui. t. ꝙͣ fuit in veteri Tacetur eciā ite miſſa eſt. quod ꝑtinet ad reſurrectionē. Meri to autem tacetur vtrūqꝫ in aduentū. quia tūc vtrūqꝫ expectatur. pari eciam racione tacētur pax vobis. quod ſimiliter pertinet ad reſurrec cionem. Tacetur eciam Te deum laudamus. qꝛ nondum p̄ſens eſt quem expectamꝰ. ⁊ ad p̄ſen tes tantum hoc cantico vti ſolemꝰ. ¶ Et nota ꝙ hec tria non ſemꝑ ſe concomitant. vt dicet̉ ī ꝓhemio vij. ꝑtis. Sed quare alleluia nō tacet̉ hoc tempore cum ſit canticum leticie. nam in ad uentū eſt ieiuniū nec tunc nupcie celebrantur. Preterea autem eſt ieiuniū meroris. aut exulta cionis. Si meroris omnia cantica exultacionis debent taceri. Si exultacionis omnia debet di ci. ergo et gloriā in excelſis. Soluco hoc ieiu mum eſt ꝑtim exultaconis et ꝑtim meroris Ex ultaconis eſt racione pͥmi aduentꝰ ſcꝫ in carne de quo mencio fit in hoc temꝑe Meroris eſt ꝓp ter ſecundum aduentum. ſcilicet ad iudicium de quo fit eciam ibi mencio. et ideo in eo quedā cā ticā leticie dicunt̉. ꝓpter aduentū miſericordie et exultaconis. ⁊ quedam ſubticent̉. et ieiunat̉ ꝓpter aduentū ſeuere iuſticie ⁊ meroris. Mlle luia ergo non ſubtīcet̉. quoniā temporē aduē tus aliquid eſt leticie ꝓpter ſpem quā habuer̄t antiqui de xp̄i incarnacōne. ⁊ ꝓpter noſtrā cer titudinem quam habemus per pͥmū aduentum de futura glorificacōne. ſed in lxx. nō ſic. quia totum tempus illud meroris eſt. ⁊ ideo tūc nō dicunt̉ cātica āgeloꝝ ſed hominiū. vt ibi dicet̉ ¶ In feſtis vero ix. lectionum que occurrūt in aduentū. debet celebrari miſſa de feſto ſolēnis in tercia cum gloria in excelſis et ite miſſa eſt. Et deponunt̉ cape nigre. ſeu violacee. ⁊ aſſum muntur ſolēnes a miniſtris ⁊ ſacerdote prout feſtū veqͥrit In hora vero nona de ieiunio miſſa dicitur. ⁊ tunc dalmatice ⁊ ſubtilia ſiue tunicel le dimittunt̉ et cōpetentes tempori. et ieiunio reſummunt̉. ſicut in tercia ꝑte ſub ti. de dalma tica dictum eſt Hoc quoqꝫ temꝑe officiū beate virginis non dicitur in eccleſia. quia totum of ficium huiꝰ temporis ad laudem eius pertinet Et nota ꝙ vrbanꝰ papa. ij. in cōcilio apud cla romontem celebrato ſtatuit. vt officium beate

virginis quottidie diceretur. ⁊ in die ſabbati ſolēniter fierēt. in quo officio matutino dicun tur ille lectōes. O beata maria quis digne. ſūp te ex illo ſermone auguſtini. loquam̉ dilectiſſi mi ⁊cͣ. Hoc eciam tempore non debet fieri ſpeci aliter comemoracio alicuiꝰ ſancti p̄cedencium criſti aduentum quia omnes illi in infernum deſcenderunt. Etideo eccleſia occidentalis pro eis non ſolēnizat. nec eciam ſequenciū. quia cū hoc tempore eccleſia de aduentū filij dei ſolēni zet. non eſt aliorum ſolēnitas admiſcenda. ȳmo minor cedit maiori. qꝛ adueniēte pnͥcipe ceſſat magiſtratꝰ Idcirco cum ip̄e ſit p̄mium et coro na ſanctoꝝ omnium. et ſit omnia in omnibꝰ et ſufficiencia ſinguloꝝ. ſuꝑfluuꝫ foret recurrere ad alioꝝ ſuffragia mēdicata. Generalis tamen cōmemoracio omniū ſanctorū bene fit. quoniā licet ſancti ex aduentū filij dei ſpeciale gaudiū et pͥ̄mium aſſecuti fuerint. maius tamē ⁊ gn̓ale gaudium eorum extitit. quia creaturā raciona lem ex vnione ad diuinam naturam viderunt in effabiliter ſublimataꝫ quia ergo bonū ꝯmune p̄ponderat particulari ⁊ per ꝯſequēs generale gaudium eoꝝ gaudio ſpeciali. quia illud qd̓ p̄ miſſum eſt fuit omnibus ſanctis vtriuſqꝫ teſta menti ad gaudiū. Idcirco conueniens ē vt tem pore ipſius aduētus eoꝝ gaudium cōmuniter et generaliter recolatur. Et in generali omīuꝫ ſanctoꝝ ꝯmemoracione ſingulis diebus dicit̉ anth̓ illa. Ecce dominꝰ veniet ⁊cͣ. que ꝑtinꝫ ad quartum aduentum in quo apparebit gloriā ſā ctorum. Dicitur eciā cum ipſa anth̓. oracio illa. Conſciencias noſtras q̄s domine viſitādo puri fica ⁊cͣ. in qua ſimilit̓ concordando cum anth̓. fit generaliter ꝯmemoracio de omnibꝰ ſanctis dum dicit̉ ibi. vt veniens cum omnibus ſanctis et tūc ꝑtinet ad quartū aduentum ſcꝫ in maie ſtate In multis tamen locis ſubtrahunt̉ verba illa cum omnibus ſanctis ⁊ tunc ꝑtinet ad ſecū dum aduentum. ſcꝫ in mente. Non fit eciam cō memoracio de cruce ſicut fit in alijs temporibꝰ ne pͥus videatur dominus paſſus ꝙͣ natꝰ. ⁊ ite rum ne fiat ꝯtra illud p̄ceptū Cxō. xxiij ⁊. xxiiij Non coques eduꝫ in lacte matris ſue.i. xp̄m nō crucifiges dum adhuc tener et lactās eſt. Con tra hoc p̄ceptum fecerūt iudei qui xp̄m eadem die. i. eadam ſexta feria in qua vt quidā dicūt conceptus eſt crucifixerunt. Notandum autem eſt ꝙ tempore aduentus omnes antiphone do minicales in matutinis laudibꝰ terminant̉ per alleluia. ad ſignificandum gaudium de certitu dine aduentus ſaluatoris habitum. vt in matu tino officō ſit quaſi p̄dictō Et in matutinis lau dibus notētur exultacō. Item in pͥma ſecunda ⁊ tercia ebdomāda repetūtur reſpōſoria domini calia. ſed in quarta ſūt ſpecialia que per ebdo mādā cātant̉. ⁊ ſunt xv. quia ille expectat̉ ven turus qui inſtituerat vetus teſtamentū et erat inſtituturus nouum. Quindenariꝰ em̄ numer? conſiſtit ex ſeptenario ⁊ octōnario. at ſeptena rius ad vetꝰ. octonariꝰ vero ad nouum refert̉ teſ ¶ In ſingulis quoqꝫ ſeptimanis cantꝰ reno uatur ꝓpter gaudium ꝓficienciū qui proficiūt de virtute in virtutem vt videant deum deoꝝ in ſyon. Illud eciam notandum eſt ꝙ prima do minica aduentus nunꝙͣ eſſe poteſt ante quinto kal̓. decembris. nec eciam poſt tercio nonas de cembris. ſed quecūqꝫ illaꝝ vij. litteraꝝ que in ter dictas kal̓as ⁊ nonas includunt̉ rep̄ſentaue rit dominicam ibi eſt pͥma dominica aduentus. Sed ⁊ in dominica ꝓximiori feſto beati andree vel kal̓as decēbris ſiue ante ſiue retro eſt ſem per iniciuꝫ aduentꝰ. ⁊ ſi ipſum feſtum cadit in dominica ibi eciam eſt inicium aduentꝰ. Aduen tus ꝯtinere debet xxj. diem.i. tres ſeptimanas integras adminꝰ p̄ter vigiliam natal̓ domini Verutamē cum aduentꝰ incipiat a die domini ca ſi forte ꝯtingat ſimiliter natale in die domi nica venire oportet tempꝰ aduentꝰ ꝑ quātu or ebdomadas ꝓcelari alioquin vigilia nata lis ⁊ ſabbatum quatuor tempoꝝ cōcurrerent in eadam die quod eſſe non poteſt. quia vtrūqꝫ illoꝝ ꝓprium habet officium. et ad diuerſa tem pora ꝑtinent. Nam ſabbatū eſt de aduētu. ſed vigilia ad tempꝰ gaudij ꝑtinet. cum nō ſit de aduentū. ſed de natali. et ſic aduentꝰ non habe ret. xxj. diem excepta vigilia natalis ſicut dictū eſt. Qd̓ vigilia ꝑtineat ad tempꝰ gaudij. patꝫ ex ip̄a ordinacōne greg̓. qui vltimas aduentꝰ antiphonas poſuit de euāgelio. ſcꝫ ꝯpleti ſūt dies. et ecce cōpleta ſunt omnia. Quando ergo natale eſt in dominica quatuor temꝑa celebrā tur in penultima ebdomada. Si autem natale venerit in ſecunda feria vel deinceps vſqꝫ in do minicam tunc poſt xxj. diem habebit in quo fi at vigilia. Et quādo feſtum venerit in ſecūda feria fiet officiū de vigilia ī die dominica. que ꝓprium non habet officium. ⁊ tunc ꝓpter domi nicā cātabit̉ all̓a. Sed ieiunabit̉ ī ſabbatō p̄ce denti tam pro vigilia natalis ꝙͣ pro ieiunio qͣ tuor tempoꝝde hoc eciam dicetur ſub ti. de ca pite ieiunioꝝ Non eſt eciam ignorandū ꝙ licꝫ in principio ſiue in pͥma dominica aduentꝰ can tet introitꝰ. Ad te leuaui Si quis tamen dili genter attendat in dominica p̄cedēti illā pre paracionem aduentꝰ domini quo ad quedā in choatur. quod oſtendit epiſtola que tunc ſecū dum quoſdam legitur. Ecce dies veniūt. dicit dominus et ſcꝫ dauid ⁊cͣ. finis euāgelij eiuſdeꝫ diei. ſcꝫ. Abijt ih̓us trāſmare. quod eſt ioh̓. vj c. Hoc idem inſinuat vbi dicitur hic eſt vere ꝓ pheta. qui venturꝰ eſt in munduꝫ ⁊cͣ. ſatis em̄ cōueniens eſt ꝙ in p̄cedēti dominica inchoet̉ quia nō reſpiraret deſperās niſi certa ꝓmiſſio vere liberacōis p̄cederet quā audita reſpirās clamat. Ad te leuaui animam meam ⁊cͣ. In qnͥ ta igitur ebdomāda an̄ natiuitatem domini in choatur p̄paracō aduentꝰ quō ad quedam. Vn̄ et in antiquis gradualibꝰ et lectionarijs titu lus eſt talis. quinta dominica ante natiuitatem

domini nam ab illa dominica vſqꝫ ad natiuitatē domini ſūt quinqꝫ officia dominicalia ⁊ quinqꝫ epiſtole. ⁊ v. euangelia In quarta vero dom nica ante natiuitatem domini inchoatur p̄para cio aduentus quo ad officiū matutinale et quo ad multiplicem officioꝝ varietatē ⁊ innouacō nem. quia ergo quatuor ſunt officia dominica lia ab illa dominica vſqꝫ ad natiuitateꝫ. ideo in antiphō arijs noctis intitulat̉ quarta dominica ¶ Quadruplex autem racio huiꝰ duplicis inti tulaconis libroꝝ ⁊ inchoacōis aduentꝰ reddi cōſueuit. Prima quia per lectionariū recolimꝰ aduentum domini in mundum ſignificatuꝫ eſſe per quinqꝫ mundi etates. per antiphonarium vero recolimꝰ aduentum domini nunciatuꝫ eſſe per quatuor ordines libroꝝ. ſcilicet per legē per ꝓphetas. per pſalmos. et per inicium euā gelij narrantis domini concepcionem Inicium euāgelij vocamꝰ quicquid eſt in libro luce qui hyſtoriam ante natiuitatem domini pleniꝰ ce teris ꝓſecutus eſt. ſicut de angelo a zacharia miſſo annūciante natiuitatem p̄curſoris. Et ſic̄ de ꝓphetia illa. Benedictꝰ dominꝰ deꝰ iſrahel Et de gabriele archangelo ad virginē miſſo ⁊ ſimilibus. Secunda eſt. quia actor lectionarij. nos hortatur vt purgemꝰ hoſpiciū noſtri cor poris. quod per quinqꝫ ſenſus ſordidatum eſt ad ſuſcipiendum deum. quia in ſordibꝰ habita re deſpicit rex venturꝰ Actor vero antiphona rij nos docet purgare corpus noſtrum ꝯſtans ex quatuor elemētis. faciētes dignā manſioneꝫ deo regi vēturo. iuxta illud. Ego et pater ve niemus et manſionem apud eū faciemꝰ ¶ Ter cia eſt. quia in quarta dominica que ad ſpiritu ales ⁊ non inquinta que ad ſeculares ꝑtinꝫ. vt dicetur in ti. ſe. innouant̉ cantꝰ Spiritualium em̄ eſt canticum nouum cantare ⁊ nō ſeculariū qui cum adhuc quaſi veteres ſint et mala eorū adhuc recencia pociꝰ lugere ꝙͣ gaudere debēt Renouatꝰ quidem cantꝰ gaudium electoꝝ ſig nat qui ꝓficiunt de virtute in virtutem in qua videbit̉ deꝰ deoꝝ in ſyon. ¶ Quarta ē. qꝛ in ec cleſia duo ſūt ordines hominum expectancium domini aduentum ⁊ ſtudencium ad digne ſuſci piendum deum venturum. vnꝰ ordo in ſeculari conuerſacōne ſtudet. alter in ſpirituali. Secu lares qui rebꝰ trāſitorijs ſtudent que quinqꝫ corporis ſenſibꝰ adminiſtrant̉ per quinqꝫ eb domadas intelligunt̉. Iuxta illud euāgelij ioh̓. Erant viri quaſi quinqꝫ milia. Siquidē quinqꝫ milia viri deum ſecuti deſignāt eos qui in ſecu lari adhuc habitu poſiti ex exterioribꝰ q̄ poſſi dent bene vti nouerāt. ip̄i nāqꝫ ſaturent̉ quīqꝫ panibus quia legalia inſtituta eis ꝓponēda ſūt que per quinariū numeꝝ. ꝓpter quinqꝫ libros moyſi intelligunt̉. Per qͣtuor vero ſeptimanas ſpirituales intelligunt̉ qui rebꝰ trāſitorijs ab iectis nūdi nūduꝫ ſecuntur xp̄m. qui per qͣtuor euangelia ad pociorem ꝑfectionem excitantur Quod eciam ad iſtos qͣternariꝰ numerꝰ ꝑtineat apparꝫ in alio euāgelio ī quo qͣtuormilia hoīm qui ſunt euāgelica ꝑfectione ſublimes legunt̉ refecti ſepteꝫ panibꝰ.i. ſeptiformi graciā eru diti ⁊ repleti. Hanc diſtinctionem figurauit do minꝰ moyſi quando in ingreſſu tabernaculi iuſ ſit poni vij. colūnas et ante oraculum vnā. ante ſancta ſanctoꝝ quatuor. ꝓut legitur exo. xxvi et xxxvj. c. Siquidem. v. colune exterius poſite ſūt ſeculares. qui in exterioribꝰ maxime verſā tur. quatuor colūne ante ſanctaſanctoꝝ ſūt ſpi rituales. qui quaſi interiꝰ poſiti. domino deuo cius obſequunt̉. vna coluna ante tabernaculuꝫ vnitatem fidei quanꝙͣ iſti tam illi colūt deſig nat. et ꝓpter hanc cauſam clerici ſeculares in veſpertinis officijs. v. pͣs cantāt. Monachi ve ro et religioſi qui alciorem elegerunt viam nō niſi quatuor in quo ſe perfectiores oſtendunt Quod autem quādratum eſt ex quacūqꝫ parte vertatur manet idem et firmū. Similiter ⁊ ꝑ fectus quocūqꝫ loco ⁊ tempore idem ⁊ immobi lis manet. ¶ De pͥma dominica aduentꝰ dn̄i. Nima dominica de aduētu q̄ eſt quar ta a natali domini. et in qua ſecundū quoſdam inchoatur officiuꝫ aduentꝰ ꝑtinet ad ſpūales. ⁊ ideo in ea inno uantur cantꝰ. p̄cedens vero que quinta eſt ad ſeculares ſicut in p̄cedenti. t. dictū eſt. Ad ſpi rituales ꝑtinent duo verſiculi. quoꝝ vnꝰ fre quentatur in veſpertino offico. ſcꝫ Rorate celi deſuꝑ. Alter in matutino. ſcꝫ. Vox clamātis in deſerto. In pͥmo oſtendit̉ quid facere debeant In ſecundo exequūt̉. Ip̄i ſunt celi rorātes ⁊ nu bes pluentes. Ros eſt ſubtilior ⁊ pluuia groſſi or. Tunc ſunt rorātes quādo de incarnacione ſaluatoris ſubtilia dicunt. vt illud. Verbū ca ro factum eſt. et ſimilia. Tunc ſūt pluentes qn̄ groſſiora. ideſt intellectu faciliora dicūt. ſicut eſt ꝙ maria deſpōſata ē ioſeph. ⁊ ꝙ puer na tus eſt in bethleen. et reclinatꝰ p̄ſepio et hu iuſmodi Iſti faciūt ꝙ aperiat̉ terra ⁊ germinꝫ ſaluatorem. Ad litteraꝫ. terra eſt virgo maria que aperta quantum ad fidem cordis ſine dam no ꝟginitatis. et cōcepit ⁊ peperit ſaluatorē Sed moraliter terra eſt cor humanū quod viri ſpirituales ſua p̄dicacione aperiunt. vt germi nat ſaluatorem.i. criſtꝰ in eo informat̉. iuxta il lud apoſtoli. ffilioli mei quos iterum parturio donec xp̄us informētur in vobis. Iſti ſunt vox clamantis in deſerto. id eſt in mūdo parate vi ā domini rectas facite ſemitas eiꝰ. Vie ſunt oꝑa ſemite ſūt cogitacōnes quas debemꝰ parare in aduentū ſaluatoris. Hanc p̄paracōeꝫ notat or̄o que poſtcōmunionē hac die in miſſa ſequitur. Suſcipiamꝰ dn̄e miſericordiā tuā in medio ⁊cͣ. Et ex eo quod in fine illiꝰ oracōis dicit̉ ꝯgruis honoribꝰ p̄cedamꝰ. Viam ergo parare eſt pe nitenciam agere ⁊ p̄dicare. Semitas rectas fa cere eſt poſt mādata ꝯcilia obſeruare. ¶ Sane huiꝰ dn̄ice totum matutinale officium pertinet

ad primum aduētum. vt premiſſum eſt. Legit̉ em̄ yſa. qui de aduentū loquitur aꝑciꝰ ꝙͣ aliqͦ alius ꝓpheta. Vnde in ſecundo capitulo ip̄iꝰ h. betur. Ecce mos ⁊cͣ. In pͥmo vero habet̉ de ne quicia iudeoꝝ. Primum reſponſoriū eſt. Aſpi ciens a longe. quod eſt de pͥmo aduentū. et non ſumitur de aliquo libro theologie. nec compila tuꝫ eſt a greg̓. ordinatore matutim officij. ſed a quodam eius monacho quod inde apparet. qꝛ illud infra ebdomadā non repetitur Sed om̄ia alia rrſponſoria. ſic que ab ip̄o greg̓. edita ſūt Et ſi obiciatur ꝙ illo dempto non remanet niſi octo reſpōſoria iſti domini ce. Reſpondet̉ nouē ſunt computato illo. Ecce dies veniunt quod ſe cundum ordinem greg̓. nonum eſt. ⁊ cantatur in veſperis ſabbati p̄cedentis. Cantatur auteꝫ hoc reſpōſoriū in ꝑfona iohānis bap. vel ſpō ſe dicentis. Aſpiciens a longe a terra. videlic ad celum. Video dei potenciam venientem. ⁊ li cet ꝓprie patri potencia aſſignet̉. hic tamē po tenciam acciꝑe filium dei. cui data eſt poteſtas in celo et in terra qui eſt potens dominꝰ in p̄ lio. Cui ꝓpheta accinge̓ gladio tu. ſu. fe. t. po. Hic venit dum ſe viſibilem monſtrauit ⁊ nebu lam totam terram tegentem. Hec nebula ē dei miſericordia que p̄ſtat refrigerium contra eſtū vicioꝝ. Hanc moyſes intrauit cum ad ſuſcipiē dum legem aſcendit. Hanc petrus intellexit cū in nube lucida videns dominū moyſen ⁊ heliam dixit. ffaciamꝰ hic tria tabernacula. Hec popi lum indeſertum deduxit. ⁊ ab igne ꝓtexit. Hec eſt virtꝰ altiſſimi que virgini obumbrauit que totam terram tegit. quia miſericordia dn̄i ple na eſt terra. Hec eciam nebula eſt humanitas filij dei. que totum mundū ſaluat. medicina em̄ omnium in feſtinacione nebule. Nebula eciā po teſt dici infidelitas ſeu ignorancia Ignorabat em̄ homo deum ſeipſum. natale ſolum et cōcu piſcenciam eſſe peccatum. Hec nebula totā ter ram tegebat. quia omnes declinauer̄t.ſ. in. f. ſ. Itē obuiā ei ⁊ dicite nuncia. n. ſ. t. e. qui reg. es in po. iſrahel Similia dixit ioh̓es diſcipulis parate viam domino. et per diſcipulos ad xp̄m Tu es qui venturꝰ es an alium expectamus ob uiam ſponſo. ſcilicet per viaꝫ caritatis ⁊ dicite nūcia nobi s quaſi dicat Reuela nobis ꝑ tuā ꝑ ſenciam. ſi tu es meſſias in lege promiſſus. et ſi regnaturꝰ es in populo iſrahel. ¶ Porro in ſo lito modo pͥmum reſponſoriū habet in quibuſ dam eccleſijs tres verſus ſicut et reſponſoriuꝫ pͥmum natalis domini. pͥmo ad ſignificanduꝫ ꝙ iſte aduentꝰ domini ſaluat homines trium tem porum. ſcilicet illos qui fuerunt ante legē. ſub lege. et ſub tempore gracie. Et ꝓpter hoc eciā ſit triplex repeticō. pͥma a remociori quo ad fi nem. et poſtea a minꝰ remoto. ⁊ poſtea a ꝓpin quiori. ad oſtendendū ꝙ patres pͥmi temporis remociores fuerūt ab aduentu xp̄i ꝙͣ patres ſe cundi et tercij. et patres ſecundi temporis ma gis remoti ꝙͣ patres tercij. Deinde reincipit̉ reſponſorium. ad notandū deſiderium et ad ſig nandum ꝙ debemꝰ attribuere finem ⁊ pnͥcipiū boni operis ei qui eſt alpha et o. ¶ Vltimo dic tis verſibꝰ ſubiūgit̉ gloria patri. quia om̄e de fiderium et ſeruiciū ad deū trinuꝫ eſt referendū et ibi non fit reiteracō partis. ſed tociꝰ reſpō ſorij. quia poſtvitam p̄ſentem omnia opera cō ſummantur. et tunc erit deus omnia in omnibꝰ et cō ſummacio ⁊ ſufficiencia omnium. Secundo ideo p̄miſſum reſponſorium tres habet verſus et vnum gloria. ad ſignandum quatuor aduen tus de quibus in. c. p̄cedenti p̄miſſum eſt. ⁊ ad ſignandum quatuor tempora.ſ. tempꝰ ante le gem. tempꝰ legis. ꝓphecie et gracie. Alloqn̄s enim eccleſia omnes homines qui fuerūt an le gem. quoꝝ pauci ſecuti fūt. vnū deum dicit in pͥmo verſu Quiqꝫ terrigene ⁊cͣ. i. O vos omnes mali. boni. diuites ⁊ pauꝑes. ite obuiā ei ⁊ di cite. Indica nob̓ ſi tu es ip̄e qui regnaturꝰ es in populo iſrahel. In ſecundo verſu. qui in ꝑſo na hominū que fuerūt ſub lege. in qͣ aliqͥd fuit imperfectōis. qꝛ data fuit infirmis alloquitur ip̄m legiſlatore. Qui regis iſrahel intēde qͣſi di ceret. qui ppl̓in iſrahel in lege tua regis. et ſic̄ paſtor ouē deducis. Indica nobis ſi tu es ip̄e qͥ regnaterꝰ es in ppl̓o iſrahel. In tercio iam ex dictis ꝓphetaꝝ certificati de aduentu ſaluatō ris ex deſiderio clamant. Excita potenciā tuam et veni qui regnaturꝰ es in ppl̓o iſrahel. In alijs vero eccleſijs eſt terciꝰ ꝟſus. Tollite portas In quarto gracias agens ſaluatori de aduētu ſuo qui dignatus eſt venire ymo toti trinitati dicit. Gloria patri. ¶ Tercio ideo reſponſoriū tres habet verſus. quoniā lex et pſalmodia et ꝓphecia hunc ſaluatoris aduentum p̄nūciaue runt. ¶ Quarto tres verſus patres trium tem poꝝ ſignificāt. patres quidem ante legē hūc aduentum p̄uiderunt. patres ſub lege deſide rauerunt. patres gracie p̄dicauer̄t. Dicit ergo baptiſta vel eccleſia. vos patres ante legē qui qꝫ terrigene ſi. h.ſ. v. d. et pau. ite obuiam ei. Terrigenas vocat malos qui terrena ſequunt̉ filios hominum dicit bonos. diuites ſubdit qͦs terrigenas appellauerat ꝓpter pauperes quos filios hominū. Vos ergo quiqꝫ.i. qͥlibet terri egne maliciā diuites ⁊ filij hominū ſpiritu pau peres. qui eſtis ſimul in vnū in vno ouili agni et edi. Itē obuiam ei. vt vos mali per ingreſſuꝫ incipiatis. vos boni ꝑ ꝓgreſſuꝫ ꝓficiatis. vos eciam patres ſub legē dicite. Qui regis iſrahel nitende. qui deducis velut ouem ioſeph nuncia nobis ⁊cͣ. Qui regis iſrahel iudaicum populū per doctrinam legis domini videntē qui dedu cis. r. de virtute ducis velud ouem.i. innocentē ioſeph. id eſt populum gentiſem augmentatū per frumentuꝫ mortificatum. intende ſuꝑ nos ideſt lumenpi etatis infunde et nūcta nobis ⁊cͣ vos qͦꝫ patres ſub gracia dicite. Tollite por tas pͥn. ve. ⁊ ele. porta eterna ⁊cͣ. qui regnatu rus ⁊cͣ. O pnͥcipes et p̄teſtates aeris huius et

genimia viperarum tollite. ideſt auferte. por tas mortis. id eſt vicia per que dyabolꝰ intra ad corda. et o porte eternales. id eſt virtutes ad eternitatem ducentes eleuamini contra vi cia et per vos introibit et habitabit in nobis rex glorie qui regnaturꝰ eſt in populo iſrahel Et nota. ꝙ ad tercium verſum non reſponde tur nuncia nobis. quia patres teſtamenti noui certificati ſunt de aduentū criſti patres gracie certi ſūt de introitu regis glorie. Verum quia nunꝙͣ ſuffecit nec ſufficiet fides incarnacōis ſi ne fide trinitatis. Ideo ſubcinit̉. Gloria patri et quia venit in humanitate venturus eſt eci am in maieſtate. Ideo reſponſorium denuo re petitur In repeticione vero nebulam accipias ad litteram. Iuxta illud veniet in nubibus celi. et ſicut nubes ſuſcepit eum. et alibi nubes ⁊ ca ligo in circuitu eius. Secundum reſponſorium eſt. Aſpiciebam in viſu noctis. ſumptū ꝑ greg̓ de daniele. c. vij. criſtum venturum propheta te. qui his verbis miſterium incarnacōis ver bi. quod in principio erat apud deum aperuit dicens. Aſpiciebam in viſu aut viſione noctis. Triplex quidem eſt viſio. ſcilicet noctis ante graciam di ei. ſub gracia. et lucis in gloria. In nocturna viderunt patriarche et prophete qui ſub nube fuerunt et hoc daniel aſpiciebat in vi ſu noctis. In diurna viderunt apoſtoli quibus criſti humanitas apparuit. In lucidā videbunt filij dei facie ad faciem. Hanc diſtinctionē veri tas in euangelio inuit dicens. Abraham exul tauit vt videret deum meum. vidit et gauiſus eſt. Iteꝝ multi reges ⁊ ꝓphete voluerunt vide̓ que vos videtis ⁊ non viderūt. Sequit̉ Et ec ce in nubibꝰ celi filiꝰ hominis veniebat. nubes celi caro verbi. de quayſayas. Aſcendit domi nus ſuper nubem leuem. ⁊ datum eſt ei regnum et honor. ſcꝫ nomen quod eſt ſuper omne nomē quod eſt ab eterno datum. ſed in temꝑe mani feſtatum. ⁊ omnis populꝰ tribę et lingue ſer uient ei. Nam vt yſayas ait. ei curuabunt̉ om̄ia genua ⁊ iurabit om̄is lingua in domino ¶ Ter cium reſponſorium. Miſſus eſt gabrieſ. quibus verbis lucas texuit ordinem annunciacionis. ¶ Quartum eſt. Aue maria gracia plena. qͥbus verbis lucas idem modum cōcepcōis annexit. d. Spirituſſanctꝰ ſuperue. in te. et vir. al. ob. ti. Suꝑueniet inꝙͣ in te ꝓtegendo te ⁊ ab om̄i ſorde purgando te. ⁊ deinde virtꝰ altiſſimi.ſ. verbum dei obumbrabit tibi ex te carnē ſumē do quod enim ex te naſcetur ſanctum vocabitur filius dei. Criſtum enim qui non eſt conceptus ex virile ſemine. merito ſanctus naſcitur et dei filius appellatur. Sequitur verſus. Quo mō in me fiet iſtud interrogatiue. et ſc quo mō ſunt due dictiones. vel admiratiue. ⁊ ſic vna dictio. ¶ Quintum reſponſoriū eſt. Saluatorē in quo incarnacio per apoſtolum confirmatur. ¶ Ser tum eſt. Ecce virgo ꝯcipiet. ¶ Septimum. Ec ce dies veniunt. in quibus hoc idem per ꝓphetas roboratur. octauum. Obſecro domine. in quo idem per legemcōprobatur. Nonū eſt. Au dite verbum. in quo idem per ꝓphetas cōpro batur ¶ Laudes matutine vtxūqꝫ ſonant aduē tum. Non enim ita agitur aliquando de vno ad uētū quin et de alio admiſceat̉. ſed pauca de ſe cūdo habent̉. ⁊ hoc ꝓpter rep̄ſentacōꝫ gaudij ne ſpēs luxuriet in p̄ſumpcōeꝫ. Siquidem pri ma antiphona que de fine ioelis ſumitur eſt ap te de pͥmo aduentū. Vnde ibi dicitur. in illa die ſcilicet quando meſſias veniet mōtes. id eſt apo ſtoli ſeu magni p̄dicatores ſtillabunt dulcedi nem. ſcilicet verbi dei et colles. ſcꝫ minores p̄ dicatores fluent lac. ſcꝫ ſimplicis doctrine mi noribus et maioribꝰ. Secundā. ſcilicet iocūdā re partim eſt de iſaya. partim eſt de zacharia. Tunc enim iocundata eſt ſecundum zachariam ſyon.i. eccleſia de iudeis. ⁊ exultauit hieruſalē ideſt eccleſia de gentibꝰ. Tercia. ſcꝫ ecce dn̄s veniet. eſt de ſecundo aduentū. ſcꝫ in maieſta te. Peuarta eſt om̄es ficientes tunc enim omnes ideſt de omni genere ſicientes. ſcilicꝫ ſalutis et ſciencie doctrinam venerunt ſecundū yſayā ad aquas baptiſmatis ⁊ doctrine Quinta eſt. ecce veniet ꝓpheta magnus. ⁊ ip̄e renouabit hieru ſalem. ſcꝫ dando legem ⁊ noua condendo p̄cep ta. Hoc tempore dicit̉ ꝑ horas capitulū illud. Egrediet̉ virga. yſa. xj. c. Et illud. In diebꝰ ill̓ hiero. xiij. c. Et illud. Erit in nouiſſimis. yſa. ij. c Et illud. Ecce virgo. yſa. vij. c. Et illud. Venite oſtendamus yſa. ij. Ad miſſam vero introitꝰ ē Ad te leuaui ⁊cͣ. quia per aduentum domini in carnem ſpes maxime eleuatur. Sic enim deꝰ di lexit mundum. vt filium ſuum vnigenitum da ret. Et iterū Proprio filio ſuo non pepercit ⁊cͣ Et nota quia et ſi quidam excitentur alij tamen ſomno torꝑent. Ideo cantor incipiens. Ad te lauaui animam meam. exaltando vocem ab infe riori ad ſuperiꝰ procedit quod proprium eſt excitantis quod eciam notatur in epiſtola. vbi dicit̉. Hora eſt iam nos de ſomno ſurgere. Se quit̉ verſiculꝰ. Vias tuas dn̄e demoſtra mihi quia criſtus veniens nobis vias ſuas indicauit Vnde yſa. Erit mons domus domini ⁊cͣ. Veni te aſcendamꝰ ad montem domini. et ad domuꝫ dei iacob. et docebit nos vias. Que autem ſint vie ille oſtendit epiſtola que eſt ad romanos. xiij. c. Scientes. quia hora eſt iam nos de ſon no ſurgere. In eo enim ꝙ ibi dicitur. Nox pre ceſſit. dies autem appropinquauit aſſignatur effectus. quia factus eſt dies quando natus eſt ſol. Et ideo ſequitur. Sic vt in die honeſte am bulemꝰ. ſcilicet in omnibus operibꝰ bonis. et induamus nos in ſimilitudineꝫ criſti. vt ſic f. lr. dei ſimus. quia ꝓpter hoc filius dei factꝰ eſt ho mo vt homo fieret filius dei. Praciones primū aduentum reſpiciūt. et poſſunt eciam adaplari congrue ad ſecundum. Poſtea ſequitur reſpō ſorium. in quo oſtenditur ſpes. que facta eſt in ortu ſolis vniuerſi qui te expectat et cetera.

Sequitur alleluia. Oſtende ⁊cͣ. quia tunc oſten dit dominꝰ faciem ſuam. quam qui videt ſalua tur. Vnde cum dixiſſet dominꝰ cecō. Quid vis vt faciem tibi. Reſpondit. Raboni vt videam quam faciem non poterant homines antea vi dere. quia erant in regione vmbre mortis. Sꝫ lux orta eſt eis ꝙ poſſint videre. Qd̓ aūt dicit̉. Oſtende nobis domine f. t. eſt ſenſus. da nobis domine ꝯgnicionem tuā. facies em̄ dei in ſcrip turis ſanctis nō caro ſꝫ diuina cognicō intelligi tur. quia per faciem cōſpectā quiſqꝫ cognoſcit̉ Sequit̉ in quibuſdā eccleſijs euangeliū mah̓. xxj. c. Cum appropinquaſſꝫ ⁊cͣ. quod ad paſſio nem ꝑtinet quo ad littera. Ad diem vero hāc quo ad allegoriam ⁊ ſpiritualem intelligenciā Venit enim tunc dominꝰ iheruſalem per beth fage que interp̄tatur domꝰ bucce.i. ad eccleſiā que ꝑua erat. in qua xp̄s apparuit per confeſſi onem. ⁊ per montem oliuēti. per quā deſignat̉ eminencia miſericordie. per quā venit filiꝰ de in mūdum et miſit diſcipulos ſuos. d. Ite in ca ſtellum. id eſt in mundum. et inuenietis aſinam et pullum.i. iudaicum populum. qui dure cerui cis eſt et gentilem ſine iugo legis Item per hu iuſmodi animalia oſtēdit vias ſuas. humilia em̄ ſunt. Vn̄ in math̓ Diſcite a me quia mitis ſum ⁊ humilis corde. Legitur eciam ideo. quia ibi ha betur. Benedictꝰ qui venit in nomine domini. quod ꝑtinet ad pͥmum aduentum. et ꝓpter alia verba legit̉ in alijs eccleſijs illud. Cum appro pinquaret ih̓s ⁊cͣ. quod dicitur in domīca pal marum In alijs vero eccleſijs legitur euāgeliū Principiū euangelij Ih̓u xp̄i ⁊cͣ. qd̓ eſt Marē. ī. c. ꝓpter illa verba. Ecce ego mittā angelum meum ante facieꝫ tuam. Et nota ꝙ in textu euā gelij non continet̉ pnͥcipium ſed inicium. Sed eccleſia ponit pn̄cipium ꝓ eo ꝙ legens euāge lium ſtatim p̄miſit m. t. Inicium ſancti euāgelij ne idem repeti videatur. In nōnullis eccleſijs eciam legitur. Erunt ſigna Sequit̉ offertoriū de ſpē. Ad te leuāui animam meam. Et poſtcō munio de eodem ⁊ ꝓpter idem legunt euange lium illud. Erunt ſigna. quod eſt luce xxj. c. qd̓ ꝑtinet ad ſecundum aduentum. vbi dicit̉ ꝓpe ē regnum dei. Cui adaptātur epiſtola. vbi dicit̉ ꝓpior eſt noſtra ſalꝰ. Et quiaꝓpe eſt regnum tuum domine. Ideo adte leuaui dicit in introi tu cantor.i. vetꝰ homo vel iohannes baptiſta vt quidam dicunt. dicit Ad te leuaui animā m. deus meꝰ. Et ideo vias tuas domine demō ſtra michi. Et hoc in reſponſorio. Et oſtende nobis domine mi. tuaꝫ. Et hoc in alleluīa. Et quaſi de miſericordia certificatꝰ cōcludit in poſtcōmū mone. Dominꝰ dabit benignitatem.i. effectuꝫ bonum et terra noſtra. ſcꝫ caro dabit fructum ideſt bona opera. ¶ De dominica ſecunda aduentꝰ domini. Nhac ſecunda dominica aduentus vt p̄miſſum eſt. agitur de ſecundo aduentū. Verum qꝛ gau dere meliꝰ eſt quam flere. ⁊ dilectio melior eſt quam timor. Ideo in ea quedā dicunt̉ ꝑtinencia ad ſecundū aduentū. ⁊ quedaꝫ ad vtrūqꝫ Ecce enim in matutinis reſponſoriū primū ē. Iheruſa lem cito veniet ſalus tua. tūc omnes plorabūt modo eſt tempus gaudij aliud eſt de pͥmo et ſe cūdo aduētu. Preterea ibi ſūt duo verſus ſecun duꝫ qͣſdā eccleſias. ad idem exp̄mendū ſicut et in alleluia vt iam dicetur Primus eſt iheruſalē ſi me audieris ⁊cͣ. ⁊ vtitur dominꝰ verbis moy ſi vt intelligat̉ ꝙ ip̄e eſt qui in moyſe loqueba tur. Aliquando eciam vtitur verbis ſalomonis vt ſciamus ꝙ ip̄e eſt ſapiencia de quo locutus eſt ſalomon. iſtud reſponſorium ſumptū eſt de michea ⁊ eciam illud quod ſequit̉. ſcꝫ bethleeꝫ Quedam tamē eccleſie illud dicunt in dominica ſequenti ⁊ ē de pͥmo aduentu. ⁊ loquitur de ge neracione temporali xp̄i et eterna de temꝑali. cum dicit bethleeꝫ ciuitas dei ſūmi. quia ī beth leem natus eſt. De eterna cum dicit. Et egreſ ſus eiꝰ ſicut a pnͥcipio dieꝝ. De alijs. Re. patꝫ ¶ In laudibus pͥma antiphona eſt de ſecundo aduentū. Ecce in nubibꝰ celi ⁊cͣ. ¶ In miſſa ve ro introitus ꝑtinꝫ ad vtrūqꝫ hoc modo. Popu lus ſyon ecce dominus veniet ad ſaluandas gē tes. yſa. xxx. c. In vtroqꝫ enim aduentu ſaluat. Sequitur et auditam faciet dominꝰ vocem lau dis ſue. Ipſe enim eſt turtur. cuius vox audita ē in terra noſtra. quia attulit nouum tempꝰ vor eius in ſecundo aduentū erit. Venite benedicti patris mei ⁊cͣ. Verſus autem ad ſecundū ꝑ tinꝫ a duentum Qui regis iſrahel intende qui dedu cis ouem ioſeph. id eſt de hoc mundo ducis. Io ſeph. i. augmentum. in bono ſicut ouem.i. ſin plicem Et quia in matutinis pͥmum reſponriū eſt. ſheruſalem et in miſſa introitus eſt. ppl̓us ſyon. Ideo in hac dominica fit ſtacio in eccleſia que dicitur iheruſalem. Sequitur oracio Ex cita domine corda noſtra ad p̄parandas vnige niti tui vias ⁊cͣ. que eſt de pͥmo aduentu tantū Epiſtola vero eſt de ſecundo. Quecūqꝫ ſcripta ſunt ⁊cͣ. ad romanos. xv. vt per pacienciā ⁊ cō ſo lacionem ſcripturarum ſpem habeamꝰ. et ſic inuitam̉ ad ſpem. vt que patim̉ leuia fiant. Re ſponſorium ꝑtinet ad vtrūqꝫ. Ad primuꝫ dicit Ex ſyon ſpeciēs decoris eiꝰ. Ad ſecundum cum dicitur. Deus noſter manifeſte veniet. Verſus vero ad pͥmum tantum. d. Cōgregate.ſ. o vos angeli illi ſanctos eiꝰ. id eſt p̄dicatores bonos qui ordinant teſtamentū eius.ſ. nouum ſuꝑ ſac̓ ficia.i. ſuper vetꝰ teſtamentū. Primꝰ eniꝫ eſt quod animale eſt ſicut dicit apoſtolus. deinde qd̓ ſpirituale. Vel qd̓ dicit congregate hoc in pͥmitiua eccleſia maxime neceſſariū fuit. ſcilicet o vos boni p̄dicatores vt paulꝰ et alij. Deinde ſequitur all̓a qd̓ inſolito mō habꝫ duos verſus ſecundū quaſdam eccleſias. ⁊ hoc fit. quia ibi de duplici aduentū agit̉ ¶ Primꝰ eſt de pͥmo. cum dicit̉ Letatꝰ ſum ⁊cͣ. Ante primū em̄ aduē tum xp̄i deſperabant homines de ſalute. Tunc vero letati ſūt. qn̄ audier̄t ꝙ filiꝰ dei hō factꝰ

erat. Secundꝰ verſus eſt de ſecundo. Itantes erāt pedes nr̄i.i. affectꝰ nr̄i in atrijs ⁊cͣ. I em̄ in ſpē ⁊ deſiderio ibi ſumꝰ. euāgeliū ē Luc̄. xxj. c.ſ. Erunt ſigna in ſole ⁊cͣ. et eſt de ſcd̓o aduen tu tantum ibi em̄ oſtendunt̉ ſigna. que fiēt āte diem iudicij. quoniam totꝰ mūdus turbacionē ſua iudicium domini oſtendet. Ibi eciam ſequit̉ His aūt fieri incipientibus reſpicite et leuate capita veſtra. ecce appropinquabit redempcō veſtra. Ecce ſpes. Quedam vero eccleſie legūt euangeliū Cum audiſſet ioh̓es. qd̓ ſimiliter ad ſecundū ꝑtinet aduentū. ex eo ꝙ iohānes que rit. Tu es qui venturꝰ es an aliū expectamus. Cui dominꝰ. Ecce ego veni ad redimenduꝫ. Et rurſus. Veniam ad ſaluandū qd̓ ex ſignis con iecturare poteſtis. qꝛ et ceci vident ⁊cͣ. Offer toriū eſt de pͥmo aduentū. Poſtcōmunio iherū ſalem ⁊cͣ. q̄ eſt baruth. iiij. ⁊ v. c. eſt de vtroqꝫ In tercia vero et qͣrta feria ⁊ ſabbato legunt̉ euangelia de teſtimonio xp̄i. ſcꝫ d̓ ioh̓e ⁊ de te ſtimonio iohānis de xp̄o ⁊ eiꝰ aduētū. De quo eciam loquitur epiſtola Pacientes eſtōte. que tunc dicitur. ¶ De dominicaterciā aduentꝰ domini. Uquitur tercia dominica in qua ſimi liter agitur de ſecūdo aduentū Vnde in nocturnis. pͥmum reſponſoriū eſt. Ecce apparebit dominꝰ ſuꝑ nubē can didam. id eſt ſuper carnem que erit candida ꝑ gloriam immortalitatis. vt mali timeant in ſe cūdo aduētū. Nam in pͥmo aduētu apparuit do minꝰ ſuꝑ nubem leuem. id eſt immunem a pecca to. ⁊ ſumit̉ hoc reſponſoriū de apoc̓. vbi dicit̉ Vidi ⁊ ecce nubes cādida. verſus eſt de ſecūdo vtroqꝫ aduētu. In laudibꝰ pͥma antiphona eſt de ſecūdo aduentū. Veniet dominꝰ ⁊ nō tarda bi t. ⁊ illuminabit abſcondita tenebraꝝ. om̄ia enim manifeſta erūt. qꝛ libri cōſcienciaꝝ apti erūt coram eo. In miſſa vero introitꝰ eſt de ſe cūdo aduentū. Gaudēte in domino ſemper. ad philipenſes iij. c. apoſtolus em̄ non loquit̉ de pͥmo aduentū cum dicit. dominꝰ ꝓpe eſt. ſed de ſecundo aduentū. Vn̄ inuitat ad gaudium ſpiri tuale per ꝙ firmiter exſpectamꝰ gaudia ſecun di aduētus. Vn̄ dicit. Gaudēte in. d. ſp. ſcilicet expectādo ſcd̓m aduentū. Et repetit̉ gaudēte. quia gaudium ſpirituale facit nos dulciter ſu ſtinere om̄ia aſpera mūdi vt nichil euellat nos a ſpe eternoꝝ. et ideo quia ita neceſſarium eſt gaudium ſpirituale iſta repetit Vel ꝓpter gau dium de vtroqꝫ aduentū. ꝙ habent ſancti. Hu ius gaudij cuſtos eſt modeſtia. ⁊ ideo ſequitur modeſtia veſtra ⁊cͣ. Hoc gaudium quod ē pax omnibus ſanctis optat eccleſia filijs ſuis in ver ſu cum dicit. ⁊ pax dei que exuꝑat omneꝫ ſenſū ſcilicet hominis. quia nullꝰ homo habet totum vſum pacis huiꝰ. Collecta. ſcꝫ. Aurem tuaꝫ q̄s dn̄e. eſt de aduentū in mentē audita em̄ cōſola cione de aduētu dn̄i ſacerdos orat vt tenebras quas patimur in eo ꝙ falſo iudicam̉ ſua viſita ciōne illuſtret. Epiſtola. Sic nos exiſtimet ho mo⁊cͣ. que eſt pͥma ad corinth̓. iiij. c. eſt de ſecū do. Alie eccleſie dicunt epiſtolam. Gaudēte in domino ſemper que eſt ad phil̓. iiij. c. R. de pri mo. Qui ſedes ſuper cherubm manifeſtare cō ram effraim. id eſt fructificantē in bonis operi bus beniamin. id eſt filium dextre. ⁊ manaſſe. qͥ oblitus eſt t̓renoꝝ. hoc fiet in iudicio. verſus eciam Qui regis iſrahel. eſt de primo qui ducit ad ſecundum. Alleluia. Excita domine. eciaꝫ eſt de pͥmo. euāgelium Cum audiſſet iohannes ⁊cͣ. quod eſt in math̓. xj. c. ſimiliter ē de pͥmo. Qui dam em̄ de diſcipulis iohānis. nō credebāt xp̄ꝫ eſſe meſſiam ꝓmiſſuꝫ in lege. vnde miſit eos ad criſtum vt interrogarent eum. Tu es qui ven turus es an alium expectamꝰ. vt per viſa mira cula xp̄m iam veniſſe cognoſcerēt quaſi diceret Ipſe multo melius ſcire deberet quam ego. et dixit eis ih̓us. ceci vidēt ⁊cͣ. quaſi. d. vos eſtis magiſtri non ergo ſcitis hoc quod dicit̉ in yſa. xxxv. Tunc ſaliet ſicut ceruꝰ claudꝰ et apperiē tur lingue mutoꝝ ⁊ loquitur de temꝑe meſſie quaſi. d. facta ꝓbant Offertoriū eciā eſt de pri mō aduentu. Poſtcōmunio de ſecundo. Dicite. puſillamines cōfortamini. oportet em̄ ꝙ pu ſillamines ꝯfortent̉ ad hoc vt ſuſtineat tribu laciones. ⁊ ſic expectent cum fiducia ſecundū in aduentum. ¶ De quarta feria ⁊ ieiunijs qͣtuor temꝑum N hac ſeptimana fiunt ieiunia quatuor tempo rum. Vnde hic pͥmo de illis. Secūdo de alijs ie iunijs. Tercio de huiꝰ diei officio ꝓſequim̉. In ꝑmitiua quidem eccleſia ſtatutū fuit ꝙ ieiunia quatuor temꝑum fierent ter in anno. Sꝫ calix tus papa cōſtituit qͣter in anno fieri Nam ⁊ iu dei quāter in anno ieiunabant. ſcilicet ante pa ſca. et ante penth̓. ante cenophegiam in ſeptē bri. et ante eucennia. de quibus dicetur in ꝓhe mio vij. partis. Si em̄ tantū ter in āno in tres partes diuiſio ieiunaret̉. forte remanerēt aliqͥ dies de quibus primicias non redderemus. In iſtis enim ieiunijs pͥmicias temꝑis exoluimꝰ vt iam dicetur. De quibꝰ zacharias ait. Ieiunium quarti. quinti. ſexti. ⁊ decimi domui iude ⁊ ihe ruſalem dies feſtos vertet̉. in gaudiū Quāter ergo ieiunamꝰ in anno. pͥmo vt quatuor elemē ta in nobis viciata.i. corpus noſtrum ex eis cō ſtans in quatuor anni temporibus caſtigetur. Homo em̄ conſtat ex quatuor elementis quan tum ad corpus. ⁊ ex tribus potencijs quantum ad aīam.ſ. racionali. ꝯcupiſcibili ⁊ iraſcibili. vt ergo illa moderetur in nobis quāter in anno ie iunamus per tres dies. vt quaternariꝰ numē rus ad corpus. ⁊ trinariꝰ ad animā referatur. Siquideꝫ annꝰ diuiditur in quatuor tempora que ſūt ver. eſtas. autūpnus. et hienis que ꝓp ter ſua delectamēta a dei amore nos auerte̓ ſo lent. Ver calidum eſt ⁊ humidū. tūc ergo ieiu namus. vt elementū humoris caſtiget̉ in nob̓. ne cōſenciat falſe pulcritudini veris. Ieiunamꝰ

itaqꝫ cōtra luxuriā ex humore et calore naſcen tem. Eſtas calida eſt et ficca. tunc ergo ieiuna mus vt elementū caloris in nobis caſtigetur. ne cōſenciat incendio carnali. Vel tunc ieiuna mus contra ſuꝑbiam. quia tunc fructꝰ terraꝝ qui florent et maturant̉ ſuꝑbiendi materiā p̄ ſtant. Autūpnus eſt frigidꝰ ⁊ ficcꝰ. Tūc ergo ieiunemꝰ. ne aliquo lāguore animi areſcamꝰ et defluamus ⁊ ſine piguedine olei in tabernacl̓o eterno inueniam̉. Vel tunc ieiunamꝰ cōtra aua riciam. quia tunc meſſes colligimꝰ et habemus Hienis frigida ⁊ humida eſt. Vn̄ tūc ieiunamꝰ ne mēbra noſtra fluxū atqꝫ luxū ſoluant̉ in cō meſſacionibꝰ et potacionibꝰ. ac per hoc amor dei negligatur. Vel tunc ieiunamꝰ contra pig ciam. quia torpemꝰ frigore. Ieiunamꝰ ergo in dictis quatuor temporibꝰ anni. vt per ieiunia preſeruem̉ a vicijs. ⁊ que deliquamꝰ in ill̓ pur gentur. ¶ Rurſus quoniaꝫ quodlibet tempus tres habet menſes. ideo quater ieiunamꝰ in an nō tres dies. vnum diem ieiunantes pro menſe. vt ſic ſatiſfaciamus in die quod deliquimus in menſe. Secundo eciam ideo ieiunamꝰ. Nam pri mum ieiuniū fit in marcō.ſ. in prima ſeptimana xl. vt in nobis virtutū germina oriant. ⁊ in no bis marceſcant vicia que nequeunt omnino ex tingui. ¶ Secundum fit in eſtate in ſeptimana penth̓. quia tūc venit ſpirituſſanctꝰ et nos de bemꝰ eſſe feruētes in ſpirituſancto. ¶ Terciuꝫ fit in ſeptembri an̄ feſtū ſancti michael̓. quādo fructꝰ colligunt̉ et nos debemus deo reddere fructum bonorum operum. ¶ Quartū fit in de cembri quando herbe moriuntur. quia et nos mundo mortificari debemus. ¶ Tercio ideo qꝛ ver refertur ad puericiam. eſtas ad adoleſcen ciam. autūpnus ad maturitateꝫ ſiue virilitatē hienis ad ſenectutem. Ieunamꝰ ergo in veri vt ſimus pueri per innocenciā. In eſtate vt effici amur iuuenes per cōſtanciā In autūpno vt ma turi per modeſtiam. In hieme vt ſenes ꝑ pru denciam ⁊ honeſtam vitam ¶ Quarto ideo in qͣ tuor anni temporibus ieiunamꝰ. vt deꝰ nobis conſeruet omnia que ad humanum vſum ī illis temporibus de terra naſcunt̉. ¶ Quinto ad ſig nificandum quatuor que fuerunt in illis quātū or temporibus. ſcilicet ꝯcepcō domini in vere natiuitas in hieme. cōcepcō iohānis baptiſte in autūpno. ⁊ natiuitas eius in eſtate ¶ Sexto ſecundum hiero. Ob diuerſas plagas que in il lis temporibus acciderunt. In quibꝰ autē die bus et quare hec ieiunia fiant in viij. ꝑte ſub. ti. de anno ſolari dicetur. Hec ergo ieiunia v̓o cantur quatuor tempoꝝ. quia in p̄miſſis quā tuor ām temporibꝰ fiūt. ¶ Vocantur eciam ie iunia triplicia pro eo. quia fiunt tribꝰ diebus quibus homines ieiunant in ſeptimana. Antiqͥ em̄ ieiunabāt eiſdem ferijs ⁊ poſtea ſuꝑaddita ſunt ieiunia iſta. Vocantur eciam ieiunia pͥmici arum. quia cum in lege p̄ceptum ſit vt pͥmicie et decime deodentur. placuit ſanctis patribꝰ vt dicit Auguſtinꝰ in libro de doctrina xp̄iana ſoluere decimas et pͥmicias temporis. Vnde ꝓ pimicijs inſtituerūt ieiunia quatuor temporuꝫ Et inde dicta ſunt ieiunia pͥmiciarum. Pro de cimis vero inſtituerunt ieiuniū xl. Sciendū au tem eſt ꝙ ieiunia vernalia pͥmo inſtituta fuer̄t in prima ſeptimana marcij. Eſtiualia in ſecūda ieiuiiij. Autupnalia in tercia ſeptembris. Hie malia in quarta decēbris. Sꝫ ꝓpter multa q̄ in de ſurgebāt incōmoda ſtatuit leo papa. vt hi emale fiat in tercia ſeptimana aduētꝰ vernale in pͥma ſeptimana. xl. eſtiuale in ſeptimana pꝰ penth̓. autupnale vero fiat ſecundum veterē inſtitucionem. Quare ieiunia inſtituta ſunt in dictis menſibꝰ. ⁊ quare in eis fiunt ordinacio nes. vide in ſexta parte ſub ſabbato poſt domi nicam xvij. ⁊ in prohemio ſecunde partis. Ca ue tn̄ in cōputacōne ſeptimanaꝝ menſis ſep tembris. quia ſi ip̄e menſis inceꝑit in prima vl̓ in ſecunda vel in tercia vel in quarta feria. illi dies cōputant̉ pro prima ſeptimana illiꝰ men ſis. et in tercia ab illa ieiuniū fiet. Si vero mē ſis ip̄e inceꝑit in quinta vel in ſexta vel in ſep tima feria. tunc in ſequenti dominica incipias cōputare primam ſeptimanam. ⁊ in tercia pꝰ illam ieiunium fiet. et ſic dies p̄cedētes nichil operantur quantum ad cōputacione ſeptima narum Veruntamē ſecundum primariam eccle ſie inſtitucionē ieiunia veris dicuntur pͥma. qꝛ fiebant in pͥmo menſe. ſcꝫ in ianuario qui apud romanos primꝰ menſis fuit. Ieiunia eſtatis di cuntur. quarta. quia fiebant in quarto mēſe.ſ. in ieiunio. Ieiunia autūpni ſeptima. quia fiunt in menſe ſeptimo. ſcꝫ in ſeptembri. Ieiunia hi e mis decima. quia fiunt in decimo menſe ſollicet in decembri. Vnde zacharie viij. c. ieiuniū pͥmi et ieiunium quarti. ⁊ ieiunium ſeptimi. et deci mi ſcilicet menſis erit donum iude in gaudium. Sed cum hec ieiunia recolant qͣtuor anni tem pora vt dictum eſt. quare agunt̉ in primo mē ſe. ⁊ in quarto. et in ſeptimo. ⁊ in decimo. cum principia tempoꝝ non ſūt in his menſibꝰ. Re ſpondeo hoc ieiunium tractum eſt de veteri le ge. Vnde agitur in illis menſibꝰ noſtris ſecun dum numerum menſium illius temporis Iudei enim ſecundum lunaciones ieiunabat. ſcilicet in prima. in quarta. in ſeptima. ⁊ in decimā et hͦ eſt quod legitur. ieiuniū primi. ieiuniū quarti ieiunium ſeptimi. et ieiunium decimi. quia ſicut in prima lunacione eſt pnͥcipium anni illorum. ſic et marciꝰ eſt pnͥcipium anni noſtri. Qd̓ autē ieiunia noſtra ortum habuerunt a veteri lege. apparet ex hoc ꝙ a ieiunio veris vſqꝫ ad eſtiua le ſūt. xiiij. ebdomāde. quia tot generacōes fue runt ab abrahaꝫ vſqꝫ ad dauid Item ab eſtiuali vſqꝫ ad autūpnale. ſunt ſimiliter. xiiij. ſeptima ne. quia tot generacōnes fuerunt a dauid vſqꝫ ad ieconiam. Item ab autūpnali. vſqꝫ ad hiemā le alie xij. qꝛ tot reges fuer̄t a ieconia vſqꝫ ad criſtum computatis regibus illis quos math̓.

in ſuo euangelio pretermiſit. De ieiunijs quatuor temporum. Via de ieiunijs quatuor tempoꝝ me cio facta eſt. conſequēs eſt vt de alijs ieiunijs hic aliqͣ ꝑſtringamꝰ Eſt aūt ieiuniū cōmunis omniuꝫ membrorum ſatiſfacio. vt ſcꝫ membra ſatiſfaciāt ſecundum peccatum quod cōmiſſerūt vel geſſerunt vt ſi gula peccauit ieiunet ⁊ ſufficit. quia enim ſola fuit in culpa ſola ſit in pena Similiter ſi ocl̓us VVnde iherem e Oculꝰ meꝰ dep̄datꝰ eſt animā meam. et per feneſtras oculoꝝ meoꝝ mors in trauit in aīam. Et auguſtinꝰ. Oculo nichil eſt nequius. et ſic de alijs mēbris. Vel ieiuniū eſt parcimonia victus et abſtinēcia ciboꝝ. Augu ſtinus dicit. Maximū et ꝑfectum ieiuniū eſt ab ſtinere ab iniquitatibꝰ ⁊ a carnis voluptatibꝰ ⁊ delectacionibꝰ huius ſeculi. Vnde pius papͣ ait. nichil ꝓdeſt orare ⁊ ieiunare niſi mens ab iniqͥtate ⁊ ab obtrectacōibꝰ lingua cohibeat̉. Et dicit ieiunium a ieiuno qd̓ eſt quoddā intē ſtinuꝫ in homine quod ſemper eſt vacuū ⁊ ſub tile. ſic et nos ieiunantes debemꝰ eſſe vacui a ſu perfluis et a vicijs. tam in corpore. quam in mente. Autoritas ieiunij eſt ex tribꝰ. ex ꝑſona ex loco. ⁊ ex tempore Ex ꝑſona. quia precepit deus ade ⁊ eue vt abſtinerent a fructu ligni ſci encie boni et mali. Ex loco. quia in ꝑadiſo inſti tutum fuit ⁊ imcium habuit. Ex tempore. quia ab antiquo p̄ceptū eſt celebrari. creacione nā qꝫ hominis in pͥmo mundi exordio dictū fuit ei de ling nō ſciencie boni et mali ne ꝯmedas ⁊ qꝛ fuit celebratū ante legē a mō ſe ⁊ ſub lege ab helia. et in temꝑe gracie a criſto Moyſes enim non ꝯmedit neqꝫ bibit xl. diebꝰ. helias qͦꝫ ani bulauit xl. diebꝰ ⁊ xl. noctibꝰ ī fortitudine ſub cinericij panis ⁊ xp̄us xl. diebꝰ et xl. noctibꝰ ie iunauit. ffuit eciam celebratum in ſex etatibus. nam in ea etate que fuit ab adaꝫ vſqꝫ ad noe fu it abſtinencia carniū ⁊ vim. Anōe vero in po ſterum fuit cōceſſum vinum et carnes. et ſic de ceteris etatibꝰ. Cōmendatur aut ē ieiunium ex exemplis. quonā eua quamdiu ieiunauit ⁊ ab ſtinuit in ꝑadiſo ⁊ virgo ꝑmāſit. Adam. quia ieiunium violauit a delicijs paradiſi in ſummaꝫ miſeriaꝫ corruit. Helias quia ieiunauit in celū currū igneo raptꝰ eſt. Aoyſes poſt ieiunium. cum deo locutꝰ eſt. Hieruſalem ꝑ ieiuniū libe rat̉ a zenacherib temꝑe regis ezechie ⁊ yſaie. Iona qͦꝫ p̄dicante pſtatur venia niniuitis ī ſacͣ co et cinere ⁊ ieiunio penitenciā agentibꝰ. Ie iunamus eciam exemplo apoſtoloꝝ vt dicetur ſub quarta feria ꝑenth̓. Porro ieiunium aliud corporis eſt ⁊ carnis. aliud mētis. aliud auari cie. aliud faſtidietis. aliud diſpenſacōis. aliud deuocionis. aliud votiue ꝓmiſſionis. aliud iup plecionis. aliud cōpaſſionis. aliud inſpiracōis aliud reconſpectionis. aliud racionabile. aliud irracionabile. aliud qͣlitatis ſiue ponderis. ali ud quantitatis. aliud numeri. aliud ſūme exacti onis. aliud alternitatis. aliud zerofagīe. aliud meroris. aliud exultacōis. aliud vanitatis. ſi ue ypocriſis. aliud virtutis ſiue caritatis. aliud indictionis. aliud neceſſitatis. aliud inſtituco nis. aliud voluntatis. aliud paritatis. Sane ie iunium corꝑis et carnis eſt quādo quis abſtinꝫ a cibis ne minis pingueſcat. vel vt ab infirmi tate liberetur. vel quia comedere non poteſt et hoc nullius eſt meriti Ieiuniū mentis eſt qn̄ quis abſtinet a vicijs. vel eciam a cibis ne caro pingueſcat laſciuijs ¶ Ieiuinū auaricie vt bur ſe parcatur ¶ Ieiunium faſtidientis. eſt qd̓ fit vt appetat. ¶ Ieiuniuꝫ diſpenſacōis. eſt quod celebrat̉ in vigilijs ſolēnium dierum ⁊ magna rum feſtiuitatum. vt natalis domini. Que ideo dicunt̉ vigilie. quoniam antiquitus in p̄cipuis feſtiuitatibꝰ duo nocturnalia agebant̉ officia. et populus qui ad feſta venerat tota nocte in dei laudibus in eccleſia vigilabat. quod ad hūc romē ⁊ in pleriſqꝫ locis in magnis feſtiui tatibus p̄ſertim ſanctoꝝ patronoꝝ eccleſiaꝝ obſeruatur. Sed quia luſores ⁊ cātores cōue mebant a turpibꝰ catilenis ⁊ ſaltacionibus et comeſſacionibꝰ ⁊ potacionibꝰ et fornicaconi bus intendere cepert. ꝓpter hec et multā alia incōueniencia. que fiebant huiuſdmodi vigilis ſūt interdicte ⁊ inſtitutum vt loco earum fiant ieiunia que ieiunia adhuc retinent nomē officij Nam cōmuniter vigilie et non i eiunia nuncupā tur. Si quis tamē ieiunar et ⁊ honeſte in eccle ſia vigilaret vtiꝙ bene faceret ꝓut fit in nati uitatē ioh̓is baptiſte ꝓpter eiꝰ reuerēciā. Hec igitur inſtituco dicitur diſpēſacio. quia ieiuni um ponitur loco vigiliaꝝ. de hoc dictū ē in v. parte ſub ti. de nocturnis. ¶ Ieiuniū deuocōis eſt ad quod quis neceſſario nō tenetur qd̓ infe rius voluntarium appellatur ¶ Ieiuniuꝫ votiue ꝓmiſſionis eſt vt ſi quis vouet ꝙ certa die ie iunabit. vel a carnibꝰ abſtinebit. Et nota ꝙ vo ta ex diſtrectionis ꝯſenſu comite racione emiſ ſa deo reddenda ſunt. tuxta illud. vouete ⁊ red dite deo vota veſtra. Votoruꝫ autem aliud eſt neceſſitatis. altud ſpontanee volūtatis Neceſſi tatis eſt quod ē fidei annexū vt quod fit in bap tiſmo. puta fidei catholice ꝓfeſſio et ſathanc abrenunciacio. ⁊ votum obſeruacionis decē p̄ ceptoꝝ legis. ⁊ cōtinencie ꝙͣ quis in ſuſcepci one ſacri ordinis vouetur. Et talia vota quiſqꝫ inuiolabiliter obſeruare tenetur. Spontaneo rum vero votoꝝ. aliud eſt diſcretum. aliud eſt indiſcretum. Indiſcreta ſūt vota pueroꝝ ⁊ pu ellaꝝ dum ſunt in parentum poteſtatē. Vnde illis volentibꝰ irritari poſſunt. Si igitur puel la infra nubiles annos vouerit caſtitatem ppe tuam licite nubere poterit parentibꝰ vel cura toribꝰ illam ad hoc cogentibꝰ. Indiſcretū eſt eciam votum mulieris in poteſtate viri exiſtē tis. Vnde ſi illo inſciovouerit ꝑegrinari vir vo tum huiuſmodi poterit reuocare. quia ip̄a non habet poteſtate ſui corꝑis. ſed vir. Indiſcrecio

eciam attenditur quandoqꝫ circa prouectos et liberos. vt ſi forte quis vouerit ad quod ꝓfici endū ſufficere nequit. vel in quo naturā ita de bilitaretur ꝙ poſſet fieri ſui ipſius homicida. vel ꝙ ſine alteriꝰ licencia cōplere nequit. vel ꝙ non ex deliberacione. ſed ex iracundie calore emittit̉ ⁊ talia pociꝰ ſūt ſpernenda quam exe cūcione digna ¶ Ieiunium ſupplecionis eſt vt ſi quis vltra penitenciā ſibi a ſacerdote iniunct ā aliquid ſuppleat de ſuo. ¶ Ieinium ꝯpaſſiōis eſt vt ſi ſacerdos alicui dicat ꝓ hoc peccato fac cantari duas miſſas ⁊ ieiunia et ego ꝓ te cāta bo et tres dies ieiunabo. ꝓter hoc tamē nō de bet aliqͥd reciꝑe. quia ſacerdos debet ꝯꝑati ꝓxi mo ſuo et orare ꝓ eo. et eciam ieiuna re. poteſt eciam dici cōpaſſio vt ſi quis petit a ſacerdote penitenciam patri ſuo iniunctā vt pro pr̄e ꝑa gat partem illiꝰ. ¶ Quatuor em̄ modis fit hu iuſmodi cōpaſſio. quādoqꝫ ꝑ ſacrificia. quādo qꝫ ꝑ ieinia. quandoqꝫ per oracōes. quandoqꝫ per elemoſinarū largicionē ¶ Ieiunium inſpi racionis eſt. vt in beato nicolao. qui adhuc in fans ⁊ manens incunabilis tribus diebus in eb domāda a mamilla matris ſue abſtinebat. vel vt alij dicunt qͣrta feria et ſexta ſemel tantū ſu gebat mamillas. Ieiunium circūſpectionis ē qn̄ pro aliqua imminente tempeſtate. ꝓ periculo hoſtiū. vel pro caſu cuiſlibet anguſtie ieiuna mus ¶ Ieiunium racionabile eſt. quando cibuꝫ et potum moderate ſumimus. nec naturā debili tamus. vnde apoſtolus. Racionabile ſit obſeqͥ um veſtrum. non in cōmeſſacōnibus ⁊ ebrieta tibus. Frracionabile eſt ſi quis velit ieiunare ꝑ duos vel ꝑ tres dies. vel per totam ebdomada quod non approbat deus. vult em̄ homineꝫ ſic ieiunare vt cogatur vicijs mori nō vt cogatur natura diſſolui. Vn̄ ꝓhibetur ieiuniū quod qui dam faciunt a cena domini vſqꝫ ad paſca ¶ Ie iuniū qualitatis eſt ſi quis voueat ſe vlteriꝰ nō comeſturum carnes. Ieiunium quantitatis. eſt ſi quis cōmedat ad pondꝰ vel ad menſuraꝫ non plꝰ vna die ꝙͣ altera vel ſi quis voueat ſe non ꝯmeſturū niſi tanti ponderis panem ¶ IIeiu nium numeri eſt quādo quis vouet. ꝙ de cete ro non cōmedet niſi vna vicē in die. cogitās ꝙ cōmedere pluries in die beluarum eſt. ⁊ cōme dere bis hominum. ſemel angeloꝝ. IIIeiuni um ſumme exactionis eſt in his. qui non cōme dunt niſi olera. radices. et herbas. vt iohānes bap tiſta indeſerto. et maria egipciaca in here mo que cum duobus panibus tantuꝫ iordānem tranſiens. auſteram vitam in heremo. v. annis egit. ¶ Ieiunium alternitatis eſt vt cum quis vno die cōmedit et alio ieiunat. ¶ Ieiuniū zo rofagie dicitur ficca ꝯmeſtio. a zoros quod eſt ficcum et phagin quod eſt commedere. Vnde priſtianus in zorophago biſancij. Sicca vero cōmeſtio eſt vt in fructibꝰ pomis. piris. caſta neis et conſimilibus. Quidam tamen ſiccā ꝯme ſtionē appellant legumina ſiue cruda ſiue cocta eciam ſi lixata cōmedant̉ cū cocleari. ¶ Ieiuniū meroris conſiſtit in vno. ſcꝫ in abſtinencia cibo rum ⁊ fit ꝓpter duo. ſcꝫ ꝓpter corꝑalem abſen ciam. ⁊ ſpiritualem ſponſi. hoc repſentat eccle ſia in tribus quatuor temporibus. ¶ Ieiunium exultacōnis ꝯſiſtit in duobus. ſcꝫ in abſtinēcia ciboꝝ et mundanarū rerum. et fit ꝓpter vnum ſcꝫ pro quadam interne dulcedinis ꝑguſtacōe Iuxta illud guſtate ⁊ vidēte. hoc repreſentat eccleſia in vigilia ⁊ ebdomadā poſt ꝑentheco. vtrūqꝫ vero repſentat in tempore aduentus. prout ibi dictum eſt. ¶ Eſt ergo duplex ieiuni um. ſcꝫ tribulacōis et gaudij ſiue meroris ⁊ ex ultacōis ſicut habet̉ in glo. ſuꝑ illo loco math̓ ix. c. Nunquid poſſunt filij ſpōſi lugere quādiu fuerit ſponſus cum eis. ¶ Ieiunium vanitatis ſiue ſimulacionis vel fictionis eſt in ypocritis. ¶ Ieiunium virtutis ſiue caritatis eſt in ſanctis et perfectis. Ieiinium indictionis eſt vt ī die beati marci. ¶ Ieiunium neceſſitatis eſt in per fectis ¶ Ieiuinum inſtitucōis eſt ieiunium. xl. ⁊ alia a ſāctis patribꝰ inſtituta. que quare inſti tuta fuerint. iam dictuꝫ eſt. ⁊ dicetur ſub ti. de capite ieiunioꝝ. Et nota ꝙ ieiunium indictōis neceſſitatis. ⁊ inſtitucōis ad idem referuntur Ieiunia neceſſaria. ſcꝫ per eccleſiam inſtituta ⁊ indicta. ſunt ieiunia quatuor tempoꝝ. ⁊ vigi liaꝝ apoſtoloꝝ. natiuitatis domini. beati io hannis baptiſte. omnium ſanctoꝝ. aſſumpcio nis beate marie. beati laurēcij. xl. et ſexte ferie p̄ter illas que ſunt niter paſca ⁊ penth̓. ⁊ pre terꝙͣ ſi natiuitatem domini in ea venire contin gat. niſi tūc aliqͥ voto vel religiōe ſint aſtricti Dicunt tamen quidam ꝙ i eiunium ſextis ferijs non eſt nec eſſitatis. niſi quo ad carnes. alioqnͥ non liceret ciſtercienſibꝰ illud mutare. Sed et ſecundum leonem papam. licet nō ſit neceſſita tis ſabbato a carnibꝰ abſtinere. racionabil̓ tn̄ conſuetudo. et canon in noc̄. aliter interp̄tatur eo ꝙ in illo triduo poſt paſſionem domini tota fides in ſola beata virginē maria remāſit. Ge neralia quoqꝫ et ſpecialia ieiunia ꝑ epiſcopos in ſinod̓ ⁊ cōcilijs inſtituta ſolui non debent. ¶ Siquideꝫ ad neceſſariai eiunia tenent̉ dolica paces cum ⁊ ip̄i delinquere poſſint. diſpenſari tamen poteſt circa hoc cum impubibꝰ. et eciaꝫ cū cōſtitutis in maiori etate. ⁊ cū ſenibus et in firmis ac debilibus. Aulieres vero licet ꝓpter viroꝝ ꝓhibicōeꝫ ieiunia votiua volūtaria di mittere debeant. prout ſupͣ tactum eſt. indicta tamen per eccleſiam non licet. et in illis ſacer dos forte ꝓpter ſcandalū cum eis valeat diſpē ſare. Aliter em̄ indicta ieiunia redimi pecunia. vel alio modo nequiunt. niſi caſualis neceſſitas ſubſit. Tunc em̄ bene poſſunt redimi vel cōmu tari ſicut et ieiunium feſti quod eſt die lune fit in ſabbatō. Vnde et in quibuſdam locis in qͥbꝰ ſunt eccleſie ſancti quintin non ieiunatur in vi gilia ſanctoꝝ omniū. ſed die tercia precedēti. de hoc dictum eſt in prohemio ſecunde partis

Poſſet eciā ſtatui vt quidā dicunt. vt in dictis ieiunijs bis paꝝ tn̄ cōmederet̉ ſicut faciunt ci ſterciū. oꝑantes qui ad tollendum ſcādalum et caritat em ſeruandam aliquid p̄guſtant. nec ꝓp ter hoc ieiunium per eecleſiam indictum ſolue re dicuntur Voluntaria vero. ſcꝫ ad que aliqui voto vel ꝓpoſito ſe aſtringunt vel eciam que ſa cerdotes p̄ter indicta ꝓpter peccata imponūt licet cōmutare et redimere. ec iam ſi nulla cauſa ſubſit dūmodo vtilior ſit compenſacō. Ceterū comedere ante horam cōmedēdi. ⁊ ante miſſaꝫ in ieiunijs ſtatutis ⁊ neceſſarijs mortale pecca tum eſſe ſacri canones affirmant. in volūtarijs vero venia le. Supra vigilias apoſtoloꝝ notā dum eſt ꝙ ieiunium paritatis quando videlicet paria ſanctoꝝ merita ꝑiter ieiunamꝰ. ſicut pa tet in vigilijs beatoꝝ iacobi et bartho. ⁊ alio rum apoſtoloꝝ qui nō habēt ieiunia inſtitucio nis in quibus ieiunamꝰ pro eo ꝙ fuerunt apo ſtoli. quoniā alij apoſtoli vigilias habēt Cum enim ſint meritis pares decet vt omnes habeāt ieiunia. vn̄ cōcil̓. bracan̄. dicit Qd̓ omniū apo ſtoloꝝ vigilie ſūt ieiunande p̄ter vigilias apo ſtoloꝝ philippi ⁊ iacobi ⁊ iohānis euāgeliſte Eccleſia tn̄ gallicana non tenet. niſi de ſex apo ſtolis. et de quatuor eoꝝ ieiunijs. petrꝰ ⁊ pau lus habent pariter vnum. quia eadem die paſ ſi ſūt. Simon et iudas habēt aliud. matheꝰ ha bet tercium. andreas quartum. In vigilijs iſto rum ieiunandum eſt. vt ſicut illi paſſi ſūt ꝓ xp̄ nomine. ſic et nos cum eis cōpaciam̉. ſi cum eis conregnare velimus. De alijs vero apoſtol̓ in ſtitutum non eſt ꝓpter aliquā impedimēta Ec ce enim feſtuꝫ philippi ⁊ iacobi eſt inter paſca et penth̓. quod tempꝰ gaudij eſt ⁊ leticie ideo qꝫ tunc non eſt ieiunium. ¶ Si opponitur de ie iunijs letaniaꝝ. Reſpondetur ꝙ neceſſitas in teruenit ꝓut ibi dicetur. vel id non eſt ieiuniū neceſſitatis. ſed voluntatis. et de eo ꝙ quidam ꝓpter expectacionem ſpirituſſancti ieiunant ab aſcenſione vſqꝫ ad penth̓. ꝓ eo ꝙ apoſtoli dicū tur. hoc tempore ieiunaſſe Reſpondet̉ ꝙ nulla ſcriptura autentica dicit apoſtolos tunc ieiu naſſe. Vnde tunc ieiunandum non eſt. quia tem pus illud eſt de tempore paſcali In vigilia tn̄ penth̓. bene ieiunandum eſt vt per ieiuniū mū dati. et purificati ſpiritūſanctū digne ſuſciꝑe mereamur. Iteꝫ iacōbꝰ zebedei frater ioh ānis euāguangeliſte occiſus eſt ab herode in diebꝰ azimoꝝ. quare i eiunium non habet. nec eciam tūc de illo feſtū celebrat̉ ꝓut in vij. parte ſub ip̄ius feſto dicetur. De beato bartholomeo cū ius feſtum celebrat̉ ix. kal̓as ſemptembris dici tur ꝙ fuit excoriatꝰ. et ſequēti die obijt. et ſic ſi haberet vigiliam oporteret ꝙ eſſꝫ terciā die ante ꝙ eſſet contra normam alioꝝ feſtiuoꝝ ie iunioꝝ Quidam autem celebrant feſtum excō riacōis alij obitus et meliꝰ Sed ſicut in cōcil̓. bracaren̄. cauetur In hoc ꝯſuetudo cuiuſlibet eccleſie eſt obſeruanda. Barnabas autem non habet ieiuniū. quia nō eſt de numero duodeciꝫ apoſtoloꝝ. nec dicitur apoſtolꝰ niſi quia cum eſſet ſociꝰ pauli miſſus fuit ad p̄dicandum. vn̄ ſegregate michi barnabam ⁊ paulum. De bea to quoqꝫ thoma non eſt ieiunium ſtatutum. qꝛ eius feſtum eſt in aduentu domini. vbi cōtinuū eſt ieiunium. Mathias eciam ieiunium inſtituci onis non habet. quia frequenter feſtum illius ſolet cōtingere in xl. ⁊ ſemper eſt in lxx. ⁊ tūc eſt tempus ieiunij. vel quia non fuit de pͥmiti uis apoſtolis ſed poſt paſſionem domini ſorte electus eſt et per electionem aliorum loco iude conſtitutꝰ. Vnde ꝓpheta. Et epiſcopatum eius accipiet alter. Decretalis tamē dicit ꝙ hic ha bet vigiliam et ieiunium. nec eſt vis ſiue iſtud feſtum fiat in pͥma die biſextili ſiue in ſecunda. ꝓut in vij. ꝑte ſub anno ſolari dicet̉ Ioh̓. euā geliſta feſtum habet tercia die poſt natale do mini et tunc non eſt i eiunium. tum ꝓpter feſta tunc occurrēcia. tum quia ip̄e die illa nō obijt. ymo in die feſti beati iohannis baptiſte. Si tn̄ fieri poſſet bonum eſſet in omnibus apoſtoloꝝ vigilijs ieiunare. Beatus laurenciꝰ ſolꝰ inter martires. ⁊ ſolus beatꝰ martinꝰ inter cōfeſſo res ieiunium habent. Porro dicunt quidam ꝙ non ſoluit ietunium. licet paret qui in ieiunijs indictis p̄terꝙͣ in xl. comedit caſiuꝫ et oua Alij contradicunt ex cauſa tamē in aliquibus locis hoc poſſet concedi. De ieiunio ideo quadrāgē ſime. greg̓. ita dicit. Par autem eſt vt qui his diebus a carne animalium abſtinemꝰ. ab oībus qͦꝫ que in ſemētinam trahunt originem carnis. ieiunemus a lacte. videlicet caſeo et ouis. Qui dam autem heretici dicunt. ꝙ criſtiani nūꝙͣ de berent carnes caſeum et oua cōmedere. qꝛ vt dicunt hoc nō legitur in nouo teſtamēto. ymo apoſtoli iudicauerunt abſtinere ab immolatis ſimulacrorum ⁊ ſanguine et ſuffocato. Et apo ſtolus. Si eſca ſcādaliſauerit. f. m. n. m. c. in e. Et alibi. bonum eſt non māducare carnem. neqꝫ bibere vinum. Non legitur eciam vt dicunt ꝙ xp̄us ex aliqua natura eoꝝ que mouentur diſci pulis ad manducandū daret. nec eciam ante ſe manducari fineret. preter piſces. nec ex fructu alicuiꝰ creature que moueat ſe excepto fructu apum. Electuarijs vero non aliter vtī licet. niſi ſicut alio delicato cibo. Secus eſt in medicina curatiua. p̄ſeruatiuam tamen vbi nulluꝫ eſt ſig num inſtantis infirmitatis reciꝑe non licꝫ. Qui dam tamen dicūt ꝙ pro nulla medicina. nec eci am pro electuarijs ieiuniū. ſoluitur. nec eciam pro potū ante cibum vel poſt. Sic enim videt̉ inductum ex cōſuetudine eccleſie ieiunantis ⁊ hoc tollerantis Seneſcalei autem vel quilibet alij ſeruitores. vel portantes enchenia. nō ſol uunt ieiunium ſi p̄guſtant cibos ante dominos forte de toxico dubitātes Quibꝰ eciam caſibus monachi abbatibus ſeruientes et alij ſeruitō res poſſunt carnes ꝑguſtare. Idemqꝫ eciaꝫ de medicis preguſtantibus medicinas Tempore

ieiunioꝝ precioſe veſtes deponunt̉ ⁊ humiles aſſumunt̉ ⁊ carnes tam ſolide ꝙͣ liquidē dimit tuntur. ¶ Sed cum piſcēs ſint caro qͣre hoc tē pore ꝯmedunt̉. Reſpōſio deꝰ nō maſedixit aqͥs quoniam per aquā baptiſmi futura erit remiſ ſio peccatorū. hoc enim elementū digniſſimū eſt. ꝙ ſordes abluit. ⁊ ſuper ꝙ ſpiritus domī ante mundi cōſtitucionē ferebat̉. Terre vero maledixit in operibus homīs inde eſt ꝙ omne genus carnis qd̓ in terra verſat̉ tam q̄drupe dia quā aues in ieiunijs nō licꝫ ꝯmedere ¶ Et licet quedam aues circa mare verſent̉ ⁊ in aqͥs ⁊ quedam in eis vel ex eiſdē naſcant̉ magis tr̄ ad naturā terre aquā nutrimentū ꝑ̄cipiūt quo ad hoc ꝑtinere dicuntur ¶ Adhuc cum quidā piſces ſint habentes ex vna parte formam qua drupedis al̓is ⁊ ex altera piſcis. vt biuerus in ieiunijs poſſunt ꝯmedi ex parte qua piſcis vi det̉. ex alia vero minime. Ad hoc piſcium vſus ſecundum greg̓. ita criſtiano relinquitur. vt hoc ei infirmitatis ſolacium non luxurie pari at incendium. Deniqꝫ qui a carne abſtinet neqͣ quam ſumptuſiora marinarum beluarum cōui uia p̄paret. Vinum qͦꝫ in i eiunijs ſic bibere per mittim̉ vt ebrietate omnino fugiamꝰ Vnde in penitenciali romano ſtatutum eſt vt penitens paruis piſciculis ⁊ mediocri ceruiſia tēporate vtat̉ Poſtremo notandū eſt ꝙ ſicut ait greg̓. in omelia illiꝰ euāgelij. homo quidam diues fe cit cenam magnam refectio corporis in diebus ieiunioꝝ poſtꝙͣ nulla alia paratur non prādiū ſed ccna vocatur. De officio quarte ferie. Vnc ad huius diei officium redeamus Siquidem in hac quarta feria exami nantur ordinandi an ſint ydonei ad ſu ſcipiendos ordines vel non. quoniaꝫ in quarta etate leuite a dauid ⁊ a ſalomone ad templi miniſteria diſtributi ſūt. Et inde eſt ꝙ due lectiones legunt̉ ad miſſam. quarū prima que legitur ſub thono nocturnali. ſcꝫ declnia te ſignificat vetus teſtamentū. et ſecunda que legitur ſub cōmuni thono ſcꝫ aſcendente ſigni ficat nouum teſtamentū. ad ſignificandū ordi nandos in vtroqꝫ teſtamēto debere eſſe inſtruc tos. monendi enim ſūt qui ad ordinem ſacrum conſcendunt ꝙ habeant noticiam legis ⁊ ꝓphe tarum quibꝰ poſſint alios erudire Prima lcō eſt. Erit in nouiſſimo yſa. ij. ca. Secūda ē. Lo cutus eſt dominꝰ yſa. vij. c. Sed et lex ⁊ ꝓphe te quarta mūdi etate viguerunt. et doctrinam ieiunioꝝ habemꝰ a veteri teſtamento vt p̄mi f ſum eſt. ſemel genua flectunt̉. quia tam in lege quam in ꝓphecia deus vnus coli p̄cipit̉. Quoci ens autem̄ in quarta feria due lectiones legur tur tociens in anno in ꝓximo ſabbatō poſſunt generaliter ordines celebrari. quod ſexies cō tingit videlicet ter. in xl. et ter extra quadra geſimā. de quo dictum eſt in prohemio ſecūde partis. ¶ In ſextis vero ferijs ieiunioꝝ qͣtuor temporum vna dumtaxat lectio ad miſſam legi tur quia lex ⁊ ꝓphete que fuerūt in quarta eta te in vno euangelio in ſexta etatē recapitulan tur. Sane huius quarte ferie euangelium eſt miſſus eſt ange. ⁊cͣ. quod eſt luce. j. c. In quo paranimphi recitatur annūciacō. virginis cō ſenſus et domini incarnacio. que ꝓpheticis tub̓ fuerat antea declinata. Vnde precinit ꝓpheta introitum. Rorate celi deſuper ⁊ n. p. iuſ. yſa xl. v. c. Rorate dicit ⁊ pluere qꝛ deſcēdit ver bum in aulam credule virginis. ſicut pluuia in vellꝰ. Celos dixit et nubes angelos ⁊ ꝓphetas qui enarrant gloriam dei in ꝓphetica lectione. Erit in nouiſſimis diebꝰ. quod eſt yſa. ij. c. agi tur de monte domini qui de ꝑuo lapide creuit in montē. qui regnabit in dn̄o iacob. Vn̄ recte ſubditurin graduali. Tollite portas pnͥ. v. et introibit rex glorie. Et quis aſcēdet in montē domini. In epiſtolari lectione. Locutꝰ eſt do minꝰ ad achaꝫ. ⁊cͣ. que eſt yſa. vi. c. manifeſte agitur de beata virgine cui rite ſuccinit̉ gra duale ꝓpe eſt dn̄s. ⁊ ne qua ſurrepat dubitacō ſubditur in offertorio. Confortamini. Alie tn̄ eccleſie dicūt. Aue maria. quod ſumit̉ ex dicto euāgelio. Cōmunio eſt. Ecce virgo yſa. vij. In matutinali vero officio in quibuſdam eccleſijs pſalmodia finita dyaconꝰ ſubdyaconꝰ et acoli ti in albis cum cādelabris ⁊ thuribulo ꝓceſſio naliter iuſſu prelati ad pulpituꝫ pergunt. vbi dyaconꝰ ꝓnunciat euangeliū. Miſſus eſt ⁊ eiꝰ omeliam. deinde incenſat altare. et poſtea ipſe et ſubdyaconꝰ ſedent. donec vnus acolitꝰ accē ſauerit chorum quod quidam fit obreuerenciā dominice annunciacionis. que in ip̄o euangelio continetur. Nemppe p̄latꝰ illos mittit. ad notā dum ꝙ deꝰ pater ꝓphetas p̄miſit ad p̄nuncian dum domini incarnacionē futuraꝫ. et gabrielē angelum miſit ad annunciandū eam virgini ma rie. Dyaconꝰ euāgelium ꝓnuncians eſt angelꝰ annūcians virgini ꝙ cōciꝑet. Altaris thurifi cacio eſt ſpirituſſancti. ip̄i ꝟgini obumbracio. miniſtroruꝫ quies ſiue ſeſſio eſt ip̄ius virginis timor ⁊ cogitacio qualis eſſet angeli ſalutacio chori vero thurificacō eſt patrum illius tem poris de filij dei incarnacionē diu deſiderata ex ultancium graciarum actio et congratulacio. ¶ De ſexta feria. N ſexta feria vna tantum lectio ad miſſam legi tur. quia actor noui et veteris teſtam̄ti de qͥbꝰ p̄miſſum eſt vnus ſolꝰ deus eſt. ⁊ quia ex vtr o qꝫ teſtamento vnum euāgelium factum eſt. ⁊ ē epiſtolaris lectio. Egrediet̉ virga. que eſt yſa xj. c. Et manifeſte de aduentu domini ⁊ de beata virgine intelligitur. que cum eſſꝫ virgo imma culata ꝓpe fuit. Ideoqꝫ in introitu eccleſia p̄ci nit. Prope eſto michi. ⁊ in verſu. Beati imma culati. et ad idem ꝑtinet euangelium Exurgēs maria. quod eſt luce. j. c. Graduale. Oſtēde nō bis dominē. Et offerēda Deus tu. Vel ſecundū alios. Audi iſrahel. primum reſpiciūt aduentū

quam quia celi enarrrauerūt.i. apoſtoli p̄dica uerunt. In ſecundo aduentū cum domino iudica turi. Idcirco eſt hodierna ſtacio ad ſāctos apo ſtolos. de quibus habet̉ in cantico virginis de quo fit mencio in p̄miſſo euāgelio vbi dicitur. Depoſuit potētes de ſede.i. ſuperbos ſcribas ⁊ phariſeos. ⁊ exaltauit humiles.i. apoſtolos Et ī ꝯmuniōe Ecce dn̄s veīet zacharie vltīo. c. ¶ De ſabbato. Ndie ſabbati dicunt̉ lectiones de veteri teſta mento ante lectionem illam. Angelꝰ domini. q̄ ſumūt̉ de lege et ꝓphetis. Et in quibuſdā eccle ſijs pͥma eſt. Clamabunt. que eſt yſa. xix. c. Se cunda eſt. Letabit̉ que eſt eiuſdēꝫ xxxv. c. Ter cia eſt Suꝑ montē. que eſt eiuſdē. xl. c. Quarta eſt. Criſto meo. que eſt eiuſdē xl. v. c. Ideo au tem ſunt quatuor. quia qͣtuor ſunt ordines be nedicenciū deum videlicet p̄lati. clerici religi oſi. ⁊ laici. ſiue populus quos pͣs enumerat di cens. domꝰ iſrahel benedicite dominū. per hoc populꝰ. domꝰ aaron benedicite dominū. ꝑ hoc p̄lati. domꝰ leui. benedicite dominū. ꝑ hoc mni niſtri. qui timētis dominū benedicite. d. ꝑ hoc religioſi intelligunt̉. ¶ Prima ergo lectio ꝑti net ad populum. ¶ Secūdā ad prelatos Teri cia ad miniſtros. ¶ Quarta ad omnes religio ſos In his em̄ lectionibꝰ informant̉ ordinandi vt ad exempla ſanctoꝝ patrum dictoruꝫ qͣtuor ordinuꝫ cum eis benedicant dominū. ſiue vt be nedictio illoꝝ veniat ſuꝑ eos. vel ideo qͣtuor leguntur. quia ieiunās debet habere quatuor cardinales virtutes ſcꝫ temporanciaꝫ. qꝛ ip̄m ieiunium tēporancia eſt. Prudenciā. vnde apo ſtolꝰ. racionabile fit obſequiū veſtrū. fortitu dine. vnde prouer. vult de muliere forti. id eſt de eccl̓ia. Accinxit fortitudine lumbos ſuos. qꝛ oportet nos multū laborare ad hoc vt caro nō ſtra munda ſit. ꝙ cum magna fit pugna. quia valde corrupta eſt. et ſpinas et tribulos ger minat. et ideo cum magna attricione venit ad candorem. ſicut et biſſus. Et ad iuſticiam. vnde yſa. Et erit iuſticia cingulum lumborum eiꝰ et fides cinctoriuꝫ renum eius decriſto loquit̉ in membris quando enim fit iuſticia in terra rece dunt latrones. ſimiliter qn̄ iuſticia fit in nob̓ re cedūt praui motꝰ. ⁊ non ſuꝑant. licet in nobis habitent. Si vero non fiat iuſticia nō recedūt vn̄ yſa. quia non fecimꝰ iuſticiam non receſſer̄t habitatores terre. vbi eſt iuſticia. ibi eſt pax. ffides autem eſt cinctorium renum eius. qui a vt dicit greg̓. Deſpectꝰ terrenoꝝ reſtringit fluc tus carnalium voluptatum. vn̄ ſi ieiunas a cib̓ corꝑis oportet vt ieiunes a cibis demonis. et comedas cibos mentis. qui autem ſic ieiunat nō nocebit eis ignis tribulacōis. nec ignis mūda nus. ſicut nec tribus pueris nocuit ignis forna cis babilonis. Et ideo ſequitur. Lectio daniel̓. iij. c. Angelus domini. Precedit aūt ip̄a lectio ordinaciooē clericoꝝ. ad notandum ꝙ nemo ri te poteſt ad ꝯſecracionē ⁊ccedere niſi pͥꝰ tranſeat per fornacem atqꝫ in fornace dominū bene dicant. iuxta illud ſapiencie. Vaſa viguli ꝓbat fornax et homines iuſtos temptacio tribulaco nis. quia qui ad ſacrum accedunt miniſteriū ꝓ bandi ſunt in camino multarum tribulacionū et temptacionum. Iuxta illud apoſtoli. Et hij ꝓ be tur pͥmo et ſic miniſtret. ꝓpter ordinandos em̄ legitur ad ſignificandum. ꝙ ſic viuere debent vt nō noceat eis aliquis ignis regis babilonis. id eſt dyaboli ſicut ignis t̓bꝰ pueris nō nocuit et ſequentur benedictiones. ſcꝫ ymnꝰ Benedie tus es domine ⁊cͣ. Quia poſt ꝓbacionē corona tur ⁊ a domino benedicent̉ Et in fine ſubicitur verſus. gloria pr̄i ⁊ fi. ⁊cͣ. in laudem ⁊ honorē trinitatis quod nō fit poſt pͣs. benedicite. Tū quia ibi in vltimo verſu fit mencio de patre et filio ⁊ ſpirituſancto. tum quia ibi in facto triuꝫ pueroꝝ tota trinitas fuit dehoneſtata. hic ve ro verſus p̄cedētes ad ſoliꝰ patris ꝑ̄tinēt lau des. ⁊ in ordinandis trinitas honorat̉ Choro autem licet ſedere dum lectio ip̄a dicitur. ſꝫ non in cantu Aliud em̄ ſignificat ip̄a lectio in lege do. et aliud in cantando. Vnde tunc ſtare debꝫ epiſcopus et clerꝰ. quoniā nō debemꝰ quieſce̓ qui ſcimꝰ pueros illos pro deo laboraſſe. Dicū tur autem in ſabbatis ieiuniorum vij. lectiones euangelio ꝯnumerato eo ꝙ ſepteꝫ ſūt ordines Et quidam dicunt xij. ꝓ eo ꝙ antiquitus romē et adhuc in conſtantinopoli fieri dicitur. lege batur grece et latine. ⁊ legebant̉ xij. lectiones ꝓpter duodecim lectiones. quoꝝ ſex erant gre ci ⁊ ſex latim. Erant tamen ſolūmodo ſex in ſen tencijs. quoniam ille ſex ſine euāgelio que legē bantur latine legabantur ⁊ grece. ſicut ſi dixe rimꝰ. amē ⁊ poſtea dixerimꝰ vere non ideo due tres. ¶ Ideo autem legebatur dupliciter quia rome erant greci quibꝰ latina lingua incogni ta erat. Erāt eciam latini ꝑmixti quibus greca incognita erat. Vel hoc fiebat ad notādū vtri uſqꝫ populi vnionem. ¶ Ceterum ad oracionem que dicitur poſt lectionē. Angelus domini. ſcꝫ deus qui tribꝰ pueris ⁊cͣ. nō flectit eccl̓ia ge nua. licꝫ in oracionibꝰ aliaꝝ lectionū anteflec terēt p̄terꝙͣ in octauis ꝑenth̓. ad oſtendēdum ꝙ eccl̓ia ꝯformis eſttribꝰ pueris. ffecit em̄ na buchodonoſor ſtatuam et cogebat omnes ado rare eaꝫ. Sed tres pueri cum daniele noluerūt genua flectere an̄ ſtatuam tl̓es debēt eſſe ordi nādi qui an̄ ſtatuam.i. an̄ mūdi gloriam genua non flectant. Quare clerici ordinētur. ⁊ quare in ſabbato. dictum eſt in ꝓhemio ſecunde ꝑtis Quidam ꝯferunt ſacros ordines inter lectione angelꝰ ⁊ epiſtolam pauli. vt poſt ordinacōeꝫ ꝓponant ordinatis epiſtolā et euangeliū ad in ſtar boni paſtoris ſiue patris qui mittēs filiū monet eum quid et qualiter acturꝰ ſit Ordina ti per capellas mittendi per epiſtolā monent vt alios corripientes benedictionem quam ac ceperunt cuſtodiant. per euangeliū vero dicit̉ eis. Euntes docete omnes gētes. Ronulli eciaꝫ

ſubdyaconatu ante epiſtolam racione pre miſſa preſtito continue poſt eam dyaconatū et ſacer docium p̄bent quibꝰ p̄ſtitis in vocem letab un dam erumpūt dicentes. benedictꝰ es domine eo ꝙ hij p̄ſertim ordines inuitant̉ ad laudes ⁊ preſtantur citra euangeliū. quia moyſes et aa ron leuitas in tabernaculi miniſteriuꝫ ordina uerunt. ⁊ xp̄s lxxij. ordinatos ad p̄dicandū mi ſit. Debet eciam legi epiſtola. ſcꝫ rogamus ⁊cͣ. que eſt. ij. ad theſal̓. ij. c. Ab aliquo de ordina tis die ipſa. quia epiſcopus debet prius ordi natos ammonere ⁊ poſtea ad maiore ammonici onē epiſtolā ill̓ trade̓. Preterea ordinatꝰ doc trinam ſibi in ordinacione traditam per hoc ſe reducere in opus oſtendit. ¶ Et ꝓpter eadē eci am racionē vnꝰ de nouiter ordinatis legit tūc euangelium. Anno quindecimo. quod eſt luce. iij. c. Poſt epiſtolam eciam cantatur tractꝰ qui ſignificat grauitatem ꝙͣ ſacratꝰ ſeu ordinatus ſeruare debet. ne in ſuꝑbiam elatꝰ in laqueos incidat dyaboli. Cōmunio eſt. Exulta ſatis. q̄ eſt zacharie ix. capitulo. ¶ De dominica quarta aduentꝰ dn̄i. quarta dominica aduentꝰ pͥmum reſponſori um in nocturnis eſt. Canite tuba. quod ſūptuꝫ eſt iohele. Antiquitꝰ em̄ iudei canebant tubis ad inuitandum homines ad nupcias ⁊ ad ſolen nitates ⁊ ad mouendum caſtra Vnde nunc p̄ci pit dominus preſatis vt cantent tubis inuitan te s gentes ad nupcias noui regis quaruꝫ dies inſtat. ſcilicet dies natalis domini in qua xp̄us deſponſauit ſibi humanam naturaꝫ ſecundū qd̓ dicitur in pſalmo. Et ip̄e tanꝙͣ ſpōſus ꝓcedēs de thalamo ſuo. Canite igitur. quia ꝓpe ſunt nupcie. ⁊ ꝓpter p̄miſſam cauſam cantores hac ſeptimana alcius ſolite vocem ſuam exaltant in reſponſorijs et in introitibus. vt ſi pͥus ſopore negligencie oppreſſi lectionibus excitari nolui mus ſaltem vociferacōibꝰ ⁊ tumultū cantuum excitemur. Siquidem in vij. annis ante annuꝫ iubileum p̄cepit dominꝰ canere tubis. ꝓ ip̄iꝰ anni inſtantis leticia In hac autē hyſtoria hu ius dominice. partim ex ꝓphetis. partim ex euā gelio cōpilata cōmunia vtriuſqꝫ decantantur aduentꝰ et p̄ſertim vocacio gencium declarat̉. per criſti aduentum. vbi in ꝑſona apoſtoloꝝ. vel doctoꝝ dicitur. Canite tuba vocate gen tes. Sane gentilitas videns calciatam fore di uinitate in vtero virginali clamat ad eam in in troito dicens ſecundum quaſdā eccleſias. Ae mento noſtri domine in beneplacito. p. t. hoc ē in filio in quo bene cōplacuiſti ex milibꝰ popu li. qui fuit tuus ab inicio mundi. et ideo cōgra tulatur alteri in epiſtola dicens ſecundū quaf dam eccleſias Gaudete. que eſt ad philipenẜ. iiij. c. Sed et iuxta ꝯſideracōeꝫ vteri virginal̓ cantat in graduali ꝓpe dominum eſſe ⁊ celereꝫ eius aduentum. In alleluia vero veni domine. Et in offerenda. ꝯfortamini Et in cōmunione. ecce virgo. deſiderat. et conſolatur. et cauſam concludit conſolacōnis. Porro ad oſtendendū deſiderium antiquoꝝ patrum. in fine aduentꝰ cantantur. vij. an. vnaqueqꝫ ſecundum ordineꝫ ſuum ſua die vſqꝫ ad natale que incipiūt ab o. prima eſt. O ſapiencia ⁊cͣ. Sunt autem ſeptem quia dirigunt̉ ad criſtum in quo requieuit ſpi ritus fapiencie et intellectꝰ ſpiritus concilij et fortitudinis ⁊cͣ. Per que ſepteꝫ dona ſue incar nacōis nobis graciam miniſtrauit ꝓut in ipſis vij. antiphonis apparet. Sunt eciam. vij. qͥ can tantur in deſignacōne antiquoꝝ patrum. qui ſeptinario ſeruientes aduentum domini expec tabāt. Vnde in omnibus dicitur veni Vel ſep tem ſūt. ꝓpter ſeptem dona ſpirituſſancti. que xp̄us veniens largitus eſt mundo ⁊ per que ex pectantes illuminati ſunt. ⁊ ſunt omnes ſecun di thoni. pͥmo. quia quelibet loquit̉ de vtroqꝫ aduentū. Secundo quia ſignant nobis geminā dilectionem. ſcꝫ dei et ꝓximi. Tercio ꝓpter ge minam criſti. ad quē diriguntur naturam. Vn̄ gemine gigas ſubſtancie. Quarto quia ip̄e an tiphone notant. tam deſiderium. tam antiquo rum patrum expectanciuꝫ pͥmum ſaluatoris ad uentum quam modernoꝝ expectancium ſecun dum. Omnes ergo ſunt ſecundi thoni in ſignuꝫ ꝙ ſecundem expectamus aduentum. Et aduer te. qꝛ ille q̄ habent in pnͥcipio verba ꝑtinen cia ad diuinitatem. ꝑtinēt ad eos qui expectāt primum. vt o ſapiencia. et o adonei. Adonei au tem interp̄tatur dominꝰ. quia dominat̉ cūcte creature. vel quia omnis creatura dominatui eius ſeruit. Ille vero que habent verba ꝑtinē cia ad humanitatem ꝑtinent ad expectantes ſe cundum. vt o radix yeſſe. ⁊ o clauis dauid Sūt eciam quedam que vtriqꝫ conueniunt. vt o rex gencium. Nam dei filius dicitur rex ſecundū di uinitatem. Iuxta illud. Deus iudicium tuum ri gida ⁊cͣ. et eciam ſecundum humanitatē. Iuxta illud. Domine in virtute. t. le. r. ⁊cͣ. Sepius tn̄ ſecundum humanitatem rex dicitur. quia ſecun dum eam ventus eſt oleo leticie pre participi bus ſuis. ¶ Rurſus eccleſia in hijs ſeptem anti phonis oſtendit multiplicitatem morbi ſui. et ad quamlibet petit remedium ſui morbi. Nam ante filij dei aduentum in carne eramꝰ ignorā tes ſiuececi penis eternis addicti. ſerui dyabo li mala peccati ꝯſuetudine iucti tenebris obuo luti. exules a patria ⁊ expulſi. Heoqꝫ indigeba mus doctore. redemptore. liberatorē. eductore illuminatore. ⁊ ſaluatorē. quia igitur ignoran tes eramus. Ideo ab ipſo doceri indigebamus. Vnde in pͥma an. clamamꝰ. O ſapiencia que eſt ex ore ⁊cͣ. eccleſi. xxiiij. ⁊ ſapiencie viij. ⁊ yſa. xl. c. Quia vero parum ꝓdeſſꝫ. ſi doceremur. et non redimerem̉. Ideo in ſecundo ab ipſo redimi poſtulamꝰ. O adonei ⁊cͣ. exo. vj. ⁊. xiij. et. iij. et xix. et. xx. c. Sed quia nil ꝓdeſſet ſi eſſemꝰ doc ti ⁊ redempti. ⁊ adhuc poſt redempcionē deti nerem̉ captiui. Ideo in tercia petimꝰ liberari. O radixyeſſe ⁊cͣ. yſa. xl. et lij. ⁊ lx. c. Sed quid

prodeſſet captiuis ſi eſſent redempti ⁊ liberati ſi tamen nondum eſſent ab onini vnnculo abſo luti. vt ſcilicꝫ ſub peccato eſſent. et vincti libe̓ quo vellent ire non poſſent. et ideo in quarta ab omnibꝰ peccati vincl̓ deduci petimꝰ. O cla uis dauid ⁊cͣ. apoc̓. iij. et yſa. xlij. et luce. i. c. Pretereaqꝫ hij qui diu fuerūt in carcere ocl̓os habēt obtenebrātes nec clare videre poſſent. Ideo poſt abſolucionem a carcere. reſtat nos illuminari. vt videamꝰ quo ire debeamꝰ. ⁊ id̓o in quinta hoc petimꝰ. Oriens ſplēdor ⁊cͣ. zach̓ vj. ſapiencie. vij. et malach̓. vltimo. ⁊ luce..i. c. Sed ſi eſſemus docti ⁊ ab inimicis penitꝰ libe rati et illuminati. Quid valeret niſi deberemus ſaluari. Ideo in duabus ſequentibꝰ petimꝰ ſal uari. O rex gencium ⁊cͣ. et aggei. i. et. ij. petri. ij. et eph̓. ij. ⁊ gen̄. ij. c. in qua petimꝰ ſalutem gencium ⁊ Qemanuel ⁊cͣ. yſa. vij. math̓. i. ⁊ yſa xxxiij. et gen̄. penl̓. c. in qua petimꝰ ſalutem iu deoꝝ. In quibuſdaꝫ vero eccleſijs addunt̉ alie due. Prima in honorem beate virginis que cō cepit Secunda pro angalo qui ad virginē in troiuit. vel in honoreꝫ ſancti thome cuiꝰ feſtū tunc accidit. Due quidem addunt̉ vt perficiat̉ nouenariꝰ numerꝰ. ad deſignandū quia ꝑ ſep tem dona ſpirituſſancti ꝑueniemꝰ ad ix. ordīes angeloꝝ quoꝝ quilibet deſiderabat xp̄i nati uitatem vt impleretur numerus ipſoꝝ qui de celo ceciderunt. ¶ Quedā eciam eccleſie cantāt xij. que expͥmunt. xij. ꝓphetas qui xp̄i aduentū p̄dixerunt. que eciā xij. apoſtoloꝝ teſtimonia roborauerunt. ex quo xij. tribꝰ ⁊ xij. ſignati ſal( uantur. Sed non ſunt niſi vij. habentes veni. ¶ Omnes autem incipiunt per o. quod pocius admiratiue ponitur ꝙ vocatiue. Cantat̉ in ve ſperis. quia dominꝰ venit in veſpera mūdi Hic eſt helias qui ſero carne ⁊ in mane pone veſcit̉ Dominus ſcilicet noſter qui in vltima etate mū di carnem aſſumpſit. et diluculo reſurgens ī pa nem angeloꝝ trāſiuit. Et nota ꝙ hec ebdoma da ꝓxima natiuitati. p̄paracio merito nūcupat̉. et in ea hiſtoria. Clama ⁊ in fortitudine canta tur. que non vt quidā ſimplices autumāt qua tuor tempora. Sed ad domini ꝑtinent ꝓximaꝫ natiuitatem. Inde cum ſex matutinalibꝰ laudi bus decantatur. quoniam quelibet illiꝰ feria ꝓprias habet ad laudes antiphonas. quia per ſex etates antiqui ſe ad aduentum p̄parauerunt Et nos per ſex opera miſericordie ad ſecundum eciam p̄paramur. Verūtamen feriales antipho nas. q̄ in illa feria in qua occurrit feſtum ſācti thome ſcripte ſunt viij. die antea. Quidam ca nere ꝯſueuerunt. docet enim ante natiuitatē do mini cantꝰ oēs antiphonas ⁊ fere oīa reſponſo ria renouari. quia ſicut per plures ⁊ frequenci ores nūcios magis ac magis mouet̉ animꝰ ſub diti ad ſolicitudinē honorifice ſuſcipiendi pre latum. ſic ⁊ renouacione cantus magis ⁊ magis mouemur. ad curam noſtre p̄paracōis in ſuſcep cione domini. Et vt per quottidianā renouacio nem cantus excitemur frequenciꝰ ad turpes et terrenas cogitaciones purgādas vt ſit dignū habitaculum ⁊ ornatu venturo regi regū pijs cogitacionibꝰ p̄paremus. Poteſt tamen ⁊ totꝰ aduentus p̄paracio nominari. Vnde in prīcipio legitur. abiciamus opera tenebrarum et indua mus arma lucis ⁊cͣ. que omnia ſunt p̄paracōnes inſigna. Intitulat̉ autem in antiquis libris do minica iſta. dominica vacat. Primo quia oſten dit ꝙ omnis ſanctus vacat. ex quo iohānes. qͦ inter natos mulierum non ſurrexit maior. non eſt dignus ſoluere corrigiam calciamenti. ſicut dicitur in euangelio huiꝰ dominice i. incarna cionis miſteria denudare Et ꝓpter hoc dominꝰ papa non facit ſtacionem ad aliquem ſanctum Secundo dicitur vacans. quia non habet ꝓpriū officium ſed mutuat alienū. ſcꝫ. Rorate celi ⁊cͣ et hoc ꝓpter ordines p̄cedentis diei. in quibus fuit apoſtolicus occupatꝰ. Sepe enim in decē bri cōſueuer̄t ordines ab apoſto licis celebrari ¶ Tercio quia numeꝝ dieꝝ aduentus excedit ſcꝫ. xxj. quare inter dominicas aduentꝰ non de buit cōputari. ſed vacās pociꝰ appellari. Quai to quia apoſtolicus olim hac die dominica ele moſinis vacabat. ⁊ tam ip̄e quam fui circa hoc intenti nullam ſtacionem feciebāt. ꝓpter quod dicta eſt vacans. ſcilicet a ſtacione ⁊ indulgen cia. Quedam eccleſie dicūt in hac dominica euā gelium Miſerunt iudei. quod eſt ioh̓. i. c. ⁊ epi ſtolam. Gaudēte. q̄ eſt ad philipenẜ. iij. c. Alij vero dicunt epiſtolam. Sic nos exiſtimet. que eſt ad corinth̓. iiij. capitulo. N vigilia natiuitatis domini eſt inuitatorium. Hodie ſciētis. quia veniet d. ⁊. in. v. g. e. quod eſt tranſſumptū de ex. xvj. c. ex eo quod ibi dici tur veſpere ſcietis. quia eduxit vos dominus. de terra egipti. ⁊ mane. v. g e. Et poteſt dici ꝙ hoc breuis clauſula ex vna ꝑte ad natiuitatē ex ex alia parte ad reſurrectionē. Sic hodie ſci licet in vita p̄ſenti ſciētis quia veniet dominus ideſt panis viuꝰ qui de celo deſcēdit ⁊ ma. vi. gloria eius. id eſt reſurrectionis gloriam. non ſolum humanam ſed eciam gloriaꝫ diuinitatis eius ¶ Sane in hac vigilia eccleſia monet. et niuitat filios ſuos. vt parati ſūt ad ſuſcipien dum dominum. vnde in nocturnali officio pͥmuꝫ reſponſoriuꝫ ē. Sanctificamini ſcꝫ filij iſrahel. ideſt viri ſpirituales. qui videtis deum per fi Idem. et parati eſtote vt interſitis ad nupcias. quia non erit in cena qui eicietur a nupcijs. Se quitur in verſu. Et mane vi. gloriam eiꝰ. jdeſt aduentum glorie eius. vel mane ad litterā. ⁊ hͨ vltima pars de exo. ſūpta eſt. Sed pͥma nō eſt ſumpta de aliquo libro Dicitur eciam capitulū Gaudēte in domino. phil̓. iiij. c. Diurni vero oſ ficij intencō eſt oſtendere ꝙ xp̄s natꝰ ſit. et hͦ dicitur in epiſtola paulus ſeruꝰ ⁊cͣ. que eſt ad ro. i. c. Et in euangelio cū eſſet deſponſata. qd̓ eſt math̓. i. c. Hac eniꝫ die deſponſacio legitur marie vt ſciatur ꝙ alio fuit deſponſata. ſcilicet

ioſeph. ⁊ ab alio fecundata. ſcꝫ a ſpirituſancto ¶ Quedam tamen eccleſie ad hoc vt in credulis maior certitudo ſit premittunt ꝓpheciam ꝓpter ſyon ⁊cͣ. que eſt yſa. lxij. c. in qua oſtendit̉ ip̄m fore naſciturum. Natus autem eſt vt populum ſaluum faceret et terre iniquitate deleret. ho die in ſpe per ſacramēta gracie mane in re per reuelacionem glorie. hec patent in introitu. ⁊ in graduali. hodie ſciētis exo. xvj. c. et in all̓a craſtina. Quidam tn̄ dicūt alleluia. aue maria ⁊ hoc quādo vigilia eſt in dominica. Tunc em̄ dicit̉ alleluia. ꝓpter reſurrectionē domī. Idem eciam patet in poſtconmunionē. Reuelabitur que eſt yſa..xl. ca. Sed quia in eius in carnaci onē erat futura iudeoruꝫ diſperſio. ideo in gra duali ſubditur verſus. Qui regis in quo ꝓ eis orat̉. quantus ſit oſtendit pͣs. Qui ad in troitū cantat̉ ſcilicet. domini eſt terra. de quo eciam ſumit̉ offerēda. Tollite portas. ¶ In veſperis autē vigilie natalis domini dicunt quidā pſal mos. lau. pueri. lau. om̄es gentes. laudā ama mea. d. lau. d. q. bonus. ⁊ lauda iheruſalem. in quibus inuitamur ad laudes. Alij vero dicunt Laudate pueri dominū. Qui confidunt. Incon uertendo. Memento domine. ⁊ Benedictꝰ dn̄s Et merito quia primꝰ deuotꝰ inuitat ad laudā dum iugīter ⁊ predicandum. Secundꝰ monet in deo ꝯfidere. In tribus ſequentibꝰ redditur quare laudibus ſit inſtandū ⁊ in domino confi dendū. ſcꝫ quia nr̄am captiuitateꝫ conuertit et multum magnificauit. qꝛ ꝓmiſſa cōpleuit dū fructum ventris dauid ſuper ſedem eius conſti tuit. quia inclinauit celos atqꝫ d. Qui demū de alto manum ſuam emittet. vt nos eripiat ab a quis multis. et a filijs alienis. Veſpere iſte aūt priuilegiate ſunt. quia cum cetera officia veſꝑ tina ꝓpter ſuꝑueniens feſtum mutent̉. iſte non mutant̉ in vigilijs et enim alioꝝ feſtoꝝ. capi rulum. ymnus. antiphona ⁊ collecta. In aliqͥbꝰ etenim eccleſijs totis veſperis diei expletis ſo lū modo an. ⁊ collecta de ſequenti feſto dicunt̉ eo ꝙ dominus in veſperis. id eſt vltima etatē mundi venit ad ſaluandum ſaltem reliquias ge neris humani. De officio natalis domini. Vecumqꝫ in officō natalis domini di cuntur de exultacione natiuitatis ſūt quia ſicut cantat̉ in reſponſorio. De ſcendit de celis xp̄us. id eſt de ſinu pa tris vt apparerꝫ viſibil̓. Vnde egreſſus eius a patre. id eſt ab occulto et intimo patris. Seqͥ tur introiuit. ſcilicet ꝑ aurem virginis. ideſt per fidem que eſt ex auditu. Sicut legit̉ in epi ſtola ad rō. Vnde cuꝫ dixit ei angelꝰ. Spiritꝰ ſanctus ſuꝑueniet in te. ſpirituiſancto acquie uit luxta illud in cāticis. Peſſulū oſtij mei ape rui dilecto meo oſtium deſiderium eſt. peſſuluꝫ diſcrectio quaſi ꝑ diſtēcionē aperui deſideriuꝫ meum dilecto meo. et hoc audito dixi. Ecce an cilla domini. non ſicut eua que fregit peſſulum quando voluit eſſe ſicut deus. Introiuit dico in vterum virginis in quo accepit carnē noſtrā. et exiuit per portam clauſam in regionē nr̄am de hac porta dixit ezechiel. Porta hec clauſa erit in eternum. et exiuit de mundo ꝑ portā au ream. id eſt caritatem. quia per cruceꝫ. Maiorē enim caritatem nemo habet. quam vt am. ſu. po. pro amicis ſuis. Et eſt aduertendum ꝙ do minus in fine anni naſci voluit vt oſtenderet ſe in vltima mundi etate venire In ſexta feria cō ceptus. In dominica natus. In ſexta feria cruci fixus fuit ⁊ in dominica reſurrexit. vt qui ho mineꝫ in ſexta feria blaſmatum ꝑdiderat in ſex ta feria liberaret. et qui dixerat in dominica. Fiat lux in dominica veniens oriens ex alto nos illuminarꝫ. de hoc dicet̉ ſub ti. de paraſcaue ⁊ in nocte natus eſt. vt ſe ſub carne latentē ve nire ſignaret. vel vt ſe ad iluminanduꝫ noctem noſtram venire monſtraret. quoniam habitan tibus in regione vni. mō. lux orta eſt eis. Vnde ab eius natali dies ꝓlongatur. quia credentes in eum ad eternitatis lucem vocant̉. Raciona bili ter itaqꝫ nocturna officia celebrant̉. Cū au tem cetera feſta ſaluatoris. ſcilicꝫ. paſſio reſui rectio. aſcēſio. penth̓. et alia ſint variabilia. qꝛ non celebrantur ſemper in eiſdex kl̓is ſiue in ea dem die menſis. Reſpondeo ſecunduꝫ auguſti. Hoc feſtum ꝑtinet ad menioriam tantum. Vn̄ ſufficit ꝑ illud memorare quota die mēſis xp̄s natus fuit. Et ideo ſemper eadem die mēſis ce lebratur. licet ip̄a feria varietur ꝓpter mutaco nem littere dominicalis. Alia vero feſta perti nent et ad memoriam ⁊ ad ſacramentū ꝟbi gr̄a Criſtus paſſus eſt feria ſexta. vt hominem qui in ſexta feria ceciderat redimeret et ſic de alijs Et ideo oportet ꝙ ſub diuerẜ kl̓is fiant. in ea dem feria. ſcilicet in dominica. Preterea ſemꝑ paſca noſtruꝫ accipitur dominica pͥma poſt pa ſcā hebreoꝝ quod eſt ſemꝑ. xiiij. luna. quia er go luna xiiij. non ſemper eſt eodem temꝑe. vel eadem die menſis. ȳmo variatur ſecundū ānos ſolares. Ideo et paſca noſtrum non ſemper eſt eodem tempore nec in eodem die mēſis. licꝫ ſꝑ ſub eadē feria. ſcꝫ in dominica celebret̉. ¶ Rur ſus id eo paſca ꝑenth̓. et alia feſta variabilia. nec certe diei mēſis ſūt annotata. ne videamūr imitari iudeos. qui ſemper illa celebrāt in cer tis kl̓is. Alcuinꝰ vero dixit. ꝙ ideo hoc feſtum per ſingulos dies variatur. quia natus eſt nob̓ qui per ſingulos mūdi dies lauat illos qui per peccatum ade ſūt maculati. Circa officium noc turnale ſciendum. ꝙ inuitatorium xp̄s natus ē nobis ⁊cͣ In ꝑſona vero angeloꝝ cantat̉ a qui bus paſtores vel pocius omnis populꝰ ad ado randum natum dominum inuitatur ix. ver opͣ s diſtinguunt̉ per tria nocturna. vt notetur. ꝙ omnes ſancti patres qui fuerunt in tribꝰ tēpo ribus. ſcillcet ante legem. ſub lege. et tempo re gracie in nouo teſtamento ſociati ſunt ꝑ ad uentum criſti nouē ordinibꝰ angeloꝝ vt ſicut

angeli ſancte trinitatati congaudent. ſic et illi congaudeant. In primo pſalmo agit̉ de eterna criſti genitura vt ineffabili In ſecundo de eius in carnacione. In tercio de laudibus ſponſi et ſponſe eiqꝫ in tribus primis lectionibus ꝑ yſa. oracula teſtificamur. qui non tam ꝓphetice ꝙͣ euāgelice incarnacōeꝫ criſti deſcripſit. ¶ Pri ma eſt pͥmo tempore. yſa. ix. c. ¶ Secunda eſt. cōſolamini yſa. xl. c. ¶ Tercia ē cōſurge yſa. lij. In ip̄is eciaꝫ fit ꝓmiſſio In alijs oſtendit̉ ꝓmiſ ſionis implecio. pͥmus nocturnꝰ recolit tempꝰ ante legem ſeu eos qui fuerunt ante legem vt abraham. yſaac et iacob. Secundꝰ nocturnꝰ re colit tempus legis. ſeu eos qui ſub lege fuerūt vt dauid et ꝓphetas ⁊ alios plures. Et ideo in anti phonis q̄ cantātur in ill̓ duobꝰ nocturnis. quia ad vetꝰ teſt. ꝑtinent non dicitur alleluia quoniam patres illoꝝ tempoꝝ differebantur ab eterno gaudio. ſcilicet a patria. in qua iux ta ypoc̄. cantatur alleluia. Terciꝰ vero recolit nouum teſtamentū quod habuit inicium a bap tiſmo. quod tercio tempore.ſ. gracie nobis col latum eſt ſeu eos qui fuer̄t in nouo teſt. vt ſūt apoſtoli et alij ſancti Ideoqꝫ in illis antiphoīs que eos recolunt ⁊ que ex nouo teſt. ſumuntur canitur alleluia. quoniam iſtos plꝰ honorauit ſuus aduentꝰ. ꝙͣ precedentes patres. ita vt ſi digni de hoc mundo migrāt illico in celū trāſ ferantur et ſociati ſanctoꝝ iungant̉ quod anti qui patres longo tempore expectauerūt. mur murantes infra clauſtra inferni. Ante noctur nos ſolent in quibuſdā locis ſuper altare tres panni poni. ad deſignacōneꝫ premiſſoꝝ trium tempoꝝ. et in ſingul̓ nocturnis ſinguli ammo ueri. Primus niger pro tempore ante legem. Secundus albꝰ pro tēpore reuelacionis. Ter cius rubeꝰ ꝓ tempore gracie ꝓpter dilectioneꝫ ſponſe candide et rubicunde In quibuſdam qͦꝫ eccleſijs ſuſpendunt̉ boni panni in quibuſdam viles. et in quibuſdam nulli. ꝓut in pͥma parte dictum eſt ſub ti. de picturis. ¶ Sane ad pͥmum reſponſorium pͥmi nocturni. dicunt̉ in quibuſ. dam eccleſijs tres verſus ꝓpter cauſam redditā ſub pͥma dominica aduentus et poſt quodlibet triū reſponſorioꝝ prioꝝ dicitur gloria patri. et hoc ideo. quonam in tribꝰ reſpoſorijs. tri a ſingnificant̉. ſcilicet reſtauracio angeloꝝ. re para cio hominū. ⁊ modus quo iſta facta ſunt. Reſtauracio angeloꝝ notatur. in pͥmo vbi di citur. Gaudet exercitꝰ angeloꝝ Reparacō ho minum in ſecundo. vbi dicitur. pax vera deſcen dit. Aōdus vero quo hec facta ſunt ⁊ pociꝰ qͦ deſcendit ille qui fecit inſinuat̉ in tercio quod eſt in quibuſdam locis. Deſcendit de celis. in qͦ oſtendit̉. vt pͥmiſſum eſt deū deſcendiſſe a pa tre in virginem. ⁊ ita ad nos vel per hoc ꝙ in ip̄o reſponſorio tangitur ꝙ intrauit in regio nem noſtram recolitur liberacio habitanciuꝫ in regiōe vmbre mortis. Quia ergo hec factaſūt per trinitatem idcirco poſt quodlibet illorum trium reſponſorioꝝ glaria patri cātatur quod ad laudem ꝑtinet trinitatis ¶ Rurſus ſicut mā na habebat ſaporem ſimile cum melle ita ⁊ cri ſtus duo habuit in ſe. videlicet humanitatem deitatē. humanitas ꝑ ſimulā deitas ꝑ mel intel ligit̉. Vnde eciam in hoc ſcd̓o reſpōſorio dicit̉ hodie per totū munduꝫ melliflui facti ſūt celi. quaſi. d. totus mundꝰ mellificatꝰ eſt ⁊ dulcora tus eſt. In tercio vero reſponſorio fit triplex iubilus. ſcꝫ in fabrice. ī anꝙͣ. ⁊ in gloriā patri in quo quidam in tribus ſaluatorē ꝯmendamꝰ oſtendentes ꝙ qui ineffabiliter fabricā mūdi creauit ⁊ in effabiliter devirginis thalamo ꝓ ceſſit ⁊ in effabiliter equalis patri ⁊ ſpirituiſāe to ꝑmāſit ſicut fuit ab eterno ſic nūc eſt et erit ineternum. et hec tria triplici iubilo ſignifica mus. pͥmum primo ſecundum ſecundo. ⁊ terciuꝫ tercio Et vt exp̄ſſius tercium ſignificet̉ in qui buſdam eccleſijs cantatur gloriā patri ⁊cͣ. et ſi cut erat in principio ⁊cͣ. vſqꝫ amen. Et nota ꝙ fit iubilus ſuꝑ a et ſuper o Suꝑ a in fabrice ⁊ in tanꝙͣ. Suꝑ o fit in gloria patri. ad notāduꝫ ꝙ cui fit eſt alpha et o. id eſt pnͥcipium ⁊ finis. Iubilus autem quandoqꝫ notat expectacioneꝫ noſtram vt dicetur ſub tr. de ſeptem diebꝰ poſt paſca. quandoqꝫ noſtram infirmitatē. vt in ver ſu. tanꝙͣ ſponſus. quandoqꝫ regi. de quo agit̉ magnitudinem vt ibi fabrice mundi. quandoqꝫ gaudij immenſitatem. vt in fine reſpoſorij ver bum caro ibi em̄ ſignāt immenſitatē gaudij qd̓ viri ſancti habent de eo. ꝙ verbum caro factuꝫ eſt plenum gracia et veritate. De iubilo dictū eſt in ꝓhennio quinte ꝑtis. ¶ Reſtat adhuc de ſex reſponſorijs dicere. et quidem in pͥmis duo bus ſecunde nocturne agimus de partū In ter cio de p̄turiente. In duobus vero pͥmis tercie nocturne agimus. de ꝑturiente. ⁊ in tercio de partu. in quo cōſuetudinem mulieꝝ imitamur Conſueuerunt em̄ mulieres viſitare parturien tes ⁊ partum et eiꝰ munūſcula ſua dare. ⁊ nos parturientē et partum quodāmodo viſitamus cum pro modulo noſtro eos magnificamꝰ. Ip ſe vero laudes ſunt munuſcula que offerimus. Dicitur eciam ad horas capitulum. paulꝰ ſer uus ro. i. c. Et illud. multipharie. hebre. i. c. et illud apparuit gracia. ad titum ij. c. Et illd̓ ap paruit benignitas. ibideꝫ. iij. c. In nocturnali officio tria legunt̉ euangelia. vt habeat eccl̓ia quod intendit. nititur em̄ oſtēdere vtrāqꝫ na turam eſſe in criſto vt ſic plures ſint teſtes na tiuitatis xp̄i. et ꝓpter hoc eciam legunt̉ lectio nes in quibus aug. ⁊ alij ſancti inducunt aliqͣs autoritates infinitas. ſcꝫ ab eis qui fuerunt an legem. ſub lege. ⁊ poſt legeꝫ. quoniā integꝝ eſt iudicium. quod plurimoꝝ ſentencijs cōfir matur. Legitur et quartum euangeliuꝫ math̓. ſcꝫ liber generacōnis poſt nonuꝫ verſū. in quo exprimit̉ eius generacō. vt oſtendat̉ eū fuiſſe de genere eoꝝ patrum quibꝰ facta eſt ꝓmiſſio ſcilicet dauid. ⁊ abrahā dauid in pͣs. De fructu

ventris ⁊cͣ. et in primo paralipomenon. cū dor mieris cum patribꝰ tuis ſuſcitaboſemen tuum poſt te. abrahe vero gen̄. xvj. dictum eſt. In ſe mine tuo benedicentur omnes gētes. ⁊ i deo di cit in pnͥcipio filij dauid. filij abrahaꝫ. quia ill̓. ſpecialiter facta eſt ꝓmiſſio ⁊ ſic oſtēdit ꝙ ip̄e erat meſſias qui ꝓmiſſus eſt in lege ⁊ ꝓphetis ¶ Et nota. matheus hic deſcribit geneologiā deſcendendo vſqꝫ ad ioſeph. Lucas vero aſcen dēdo ꝓut ſub eph̓ia dicet̉. Sed quare pocius ioſeph ꝙͣ marie gn̓acio ꝯputat̉. cū eciā criſtus nō fuerit filiꝰ ioſeph Reſpōdendo quia ambo de eadem tribū fuer̄t ⁊ tribꝰ.i. geneologia ꝑ mares nō ꝑ feminas diſtingui ſolet ⁊ ꝯputari in veteri te. numerādo ergo vſqꝫ ad ioſeph ꝑ inde eſt. ac ſi vſqꝫ ad beata virginē ꝓceſſiſſet. Preterea criſtus maluit filios fabri vocari. ꝙͣ matrem ꝓpter ſuſcepcōeꝫ adulterij lapidari. ⁊ reuera filiꝰ ē illiꝰ fabri. qui fabricatꝰ ē aurorā et ſolē. Et ſcias ꝙ natiuitas beate marie ex tri bū iuda et regia ſtirpe dauid originē duxit ꝓ ut ſcriptura ſepe teſtatur dicens. xp̄m de ſemi ne dauid deſcēdiſſe. qui de ip̄a ſola natus eſt. Siquidem dauid inter ceteros duos filios ha buit. ſcꝫ nathanet ſalomonem. Ex cathena ſiue generacione nathandeſcēdit ꝟgo maria. quo niam ex cathena ip̄ius nathan. leui genuit mel chi et panthera. Panthera vero genuit bar pantherā. Barpāthera ioachim. Ioachim vir ginem mariam vt dicet̉ in octaua ꝑte ſub feſto philippi ⁊ iacobi apl̓oꝝ. Ex cathena vero ſalo monis deſcendit ioſeph vir ipſiꝰ marie. qm̄ ex cathena ip̄ꝰ ſalomonis matha ex vxorē ſuo ge nuit iacob. Defūcto autē mathā. melchi ex tri bū nathe filius leui. et frater pātheris nupſit vxori ipſius nathan. ſcilicꝫ matri iacob. ex qua genuit heli. et ſic facti ſūt fratres vterim ia cob ⁊ heli. Mortuꝰ aūt eſt heli ex tribū nathā ſine liberis. cuius vxorem accepit iacob frater eius ex t̓bū ſalomonis ⁊ ſuſcitauit ſemē fratris eius et genuit ioſeph. Coſeph igit̉ natura eſt filius iacob ex deſcēſione ſalomōis ſecundū le gem vero heli qui ex nathā nāqꝫ naſcebat̉ ſcd̓ꝫ naturā quidē filiꝰ erat gn̓antis.ſ. ẜm legē de functi. Deinde cantat̉. Te deū laudamꝰ in om niū an̄cedenciū actionis gr̄aꝝ. et ad deſignan dum nos exultare cum angelis. et cogratulari de draginā ꝑdita inuēta. In quibuſdā tn̄ eccle fijs finita pͥma miſſa cantat̉ dct̄m euāgeliū ma thei. Liber gn̓acōis. et hoc ideo. qꝛ duo teſtes adminꝰ nobis neceſſarij erāt. pͥmꝰ teſtis fuit lu cas qui ī euāgelio miſſe Exijt edictuꝫ ⁊cͣ. narra uit iuxta verbū euāgelij deum natū in ciuitate dauid Adducit̉ ergo aliꝰ teſtis dicens eū natū de dauid. Ac ſi dicat nō tantū eſt natꝰ de ciui tate dauid. ſꝫ eciā de dauid. vn̄ math̓. pͥꝰ noīat dauid ꝙͣ abrahā dicēs. filij dauid. filij abrahā. quāuis et alia poſſit eſſe cauſa qͣre pͥꝰ dd̓ noīat̉ ſcꝫ. quia dauid fuit pͥor abrahā dignitate nam ille tantū pr̄iarcha iſte pr̄iarcha et rex. audito igitur in euangelio miſſe vno teſte ab eccle ſia. quia vix eſt quod vno teſte ſolo credatur. Ideo adiecto alio. ſcꝫ matheo qui eciam gn̓a cionē dn̄icā deſcribit. tūc plene ꝯfidens eccl̓ia exultans clamat. Te deū laudamꝰ vt in ore du oꝝ trium vl̓ pluriū ſtet om̄e ꝟbum. Adhuc ꝙ vix eſt ꝙ vno teſte credat̉. hinc eſt ꝙ vnꝰ ter minat miſſam dicēs in quibuſdā eccl̓ijs. Bene dicamꝰ dn̄o. Et eccl̓ia qͣſi vocē dimiſſa reſpōdet deo gracias ¶ Rurſus finita miſſa dicit̉ euāge lium. Liber generacōis. poſtea. Te deū lauda mꝰ. qꝛ gn̓acio diuinitatis p̄ceſſit gn̓acōeꝫ hu manitatis. Et qꝛ illaꝝ noticia fuerit nob̓ lau dis materia. ideo laudes ſequntur. Miſſa ergo laudes p̄cedit. qꝛ pͥꝰ fuit eterna genitura de qͣ miſſa illa loquit̉ quā aliqͣ creatura fuerit. que deū laudare potuerit. In laudibꝰ matutinis qͣſi coream ducimꝰ. vn̄ in pͥma an. dicimꝰ. Quē vi diſtis paſtores ⁊cͣ. et ip̄i reſpōderunt natū vi dimꝰ. ¶ Circa miſſe vero officium notandū eſt ꝙ theleſphorꝰ papa ſtatuit in die iſta debere cantari tres miſſas ad oſtendendū. ꝙ xp̄i nati uitas ſaluauit patres trium tempoꝝ. ſcꝫ pr̄es ante lege. ſub lege. et poſt legē. Prima canit̉ de media nocte. ad oſtendendū. ꝙ illi qui fue rūt an̄ legē nō fuerūt illumīati aliqͣ lege. et ꝑ illam eciam oſtendit̉ ꝙ panis qui qͦttidie ſacri ficat̉ ⁊ manducat̉ in altari. videlicꝫ xp̄s natus eſt in bethleeꝫ in media nocte. ⁊ in hac nocte. ſicut dicit lucas. vn̄ ſapiēcie xviij. Cum mediuꝫ ſilencium teneret omīa. ⁊ nox in. ſ. c. in it̓. h ⁊cͣ Qd̓ ad litera exponitur de natiuitate domini. hic eciā inſinuat euangeliū huiꝰ miſſe. ⁊ colleo ta illa Deus qui hanc ſacratiſſimā ⁊cͣ. ⁊ ꝓph̓cia illa populus genciū ambulabat in tenebris ⁊cͣ et epiſtola ⁊ fere om̄ia que in illa miſſa dicun tur. Idem et thelephorꝰ papa ſtatuit in hac miſſa ymnū angelicū. ſcꝫ. Gloria in excelſis deo ſolēmter decatari ad recolēdum ꝙ angeli noc te iſta illuꝫ decatauerūt. in quā ab angelis pa ſtoribꝰ eſt nunciatꝰ. vn̄ in euāgelio legitur et ſubito facta eſt cum angelo multitudo milicie celeſtis laudanciū et dicenciū. gloria in excelẜ deo. et in terra pax hominibꝰ ⁊cͣ. ¶ Notandū eſt aūt ꝙ hec miſſa ⁊ laudes matutinē terminā tur in pleriſqꝫ locis vna oracōnē. ad oſtenden dum ꝙ totum illud officium idē indicat. ſcꝫ na tiuitatem eternā ⁊ temporaleꝫ. vnde ip̄a miſſa incipit. Dominꝰ dixit ad me filiꝰ ⁊cͣ. qd̓ tantū de gn̓acione eterna ſeu de gn̓acione xp̄i intelli git̉. qd̓ ꝟo ſeqͥt̉. ego hodie genui te. de vtͣqꝫ ē et exponitur hodie. id eſt eternaliter Nam ſecū dum augu. Hodie penitenciaꝫ ſignificat. ⁊ qd̓ eternum eſt ſemper preſens eſt. verſus de tem porali ſcilicet. Quare fremuerunt ⁊cͣ. quaſi d. pro nichilo cum criſtus deus et homo ſit. Re ſponſorium de eterna in quo dicit deus pater Ego pater ſum. ¶ Tecum prīcipium. vnde et ibidem ſequit̉ In die virtutis tue. ſcꝫ in die re ſurrectionis in ſplendoribꝰ ſanctorum. id eſt in

luce omniū ſanctoꝝ. et dicit ſplēdoribꝰ ſct̄oꝝ pluraliter propter diuerſos effectus ex vtero ideſt ex intima bonitate mea. ante luciferum ge nui te. id eſt ante omnē creaturā. qͣſi. d. ab eter no. Epiſtola vero. Paulus ſeruꝰ. ꝙͣ quidam in vigilia dicent. ⁊ euāgeliū de temꝑali. vnde in epiſtola dicitur ex ſemme dauid ſecundum car nem in euangelio dicitur. Exijt edictum a ceſa re auguſto. quod eſt luce ij. c. In alijs vero ec cleſijs dicit̉ epiſtola. Apparuit gracia dei. q̄ ē ad ti. ij. c. ¶ Ante epiſtolā legit̉ immediate ꝓ phecia ¶ Primo vt baſis ſit ſub colūna innitēte baſi non em̄ que dicunt̉ in euangelio crederent̉ impleta niſi forent in veteri te. p̄dicta. Secum do ideo in vigilia et in hac miſſa due lectiones ſine interuallo dicunt̉. vna de ꝓph̓ia. alia d̓ apo ſtolo. quia criſtus pro duobus populis in vno pariete coniungendis naſcitur. ¶ Tercio. quia ſuper baſim ꝓphetarum fūdata eſt colūna apo ſtoloꝝ. ¶ Quarto. quia actiui ⁊ cōtemplatiui per hac natiuitatē in vna fide ſaluant̉ ¶ Nuin to. quia per vtrūqꝫ teſtamentū. xp̄i natiuitas concorditer predicatur. hij ſunt duo cherubin qui propiciatorium tegunt. ſeſe qꝫ in propici atorium verſis vultibus reſpiciunt. vt dic tum eſt in ꝓhemio quarte partis. Quidam ta men nullam dicunt ꝓph̓iam ſignificantes ꝙ ve tera trāſierūt ⁊ noua facta ſūt omnia quaſi. d. ip̄o facto ceſſet figura. qꝛ veritas venit ¶ Se cundā miſſa cantat̉ in diluculo in exordio diei. quando xp̄s in cunabulis adoratꝰ eſt a paſto ribus. ⁊ hoc pͥmo ad oſtendendū ꝙ ſancti pr̄es et ꝓphete qui fuerunt ſub lege ſcripta aliquan tulam cognicōeꝫ dei habuerūt. ſed non tantā quantam nunc habemꝰ. Et ideo incipit a ꝓmiſ ſione que facta eſt antiquis in veteri lege lux fulgebit hodie ⁊cͣ Scd̓o id̓o. quia ſicut dominꝰ a gabriele fuit nunciatꝰ priuſqͣꝫ naſceretur. ſic ante inicium diei ſue natiuitatis miſſa canitur. Tercium ꝓpter ortum noue lucis. quia ille qui natꝰ eſt in ortu ſuo tam in vtero ꝙͣ ex vt ero fu it lux vera. Dicitur ergo in ortu huius temꝑa lis lucis. quaſi ip̄o facto dicatur. Orta eſt lux. huic cōſonat introitꝰ. ſcꝫ. Lux fulgebit. et gra duale in quo dicit̉. deus dominꝰ ⁊ illuxit nob̓. Et quod ſequitur in introitu. et vocabit̉ animi rabilis ſumitur yſa. ix. c. A quibuſdā tamen dr̄ de nocte eo ꝙ paſtores in nocte illa viſitauer̄t p̄ſepe domini quod notat euangelium eiuſdem miſſe. paſtores ⁊cͣ. luce. ij. c. Predicitur tūc eci am in quibuſdā eccleſijs ꝓph̓ia ſpiritus domini ſuper me. que eſt yſa. quadrageſimoprimo. ca. Deinde dicitur epiſtola. Apparuit benignitas que eſt ad titum iij. c. Cōmunio eſt. Exulta fi lia zach̓. ix. c. ¶ Tercia vero miſſa que die cla ra hora tercia. quādo illuxit nobis dies redēp cionis noſtre feſtiuiꝰ celebratur. ad tempꝰ re fertur gracie. In quo deſcendit lux magna de celo que illu. o. h. v. in hunc mundū. Velū em̄ templi ſciſſum eſt in duas ꝑtes. vn̄ ſapiencia. Aperta ſūt prata et apparuerūt herbe virētes Apiſtola. multipharie que eſt ad hebre. i. c. et euangelium legunt̉ de eterna generacōne. vn̄ dicit̉ in epiſtola. Filius meus es tu ego hodie genui te. ⁊ de temporali habet̉ ibi. multipha rie multiſqꝫ mōis. In euāgelio ꝟo de eterna vn̄ incipit in pnͥcipio quaſi. d. in principio creatu rarum erat verbum. quod eſt. ioh̓. i. c. Dicitur eciam tunc in quibuſdam eccleſijs ꝓphecia ꝓp ter hec ſciēt que eſt yſa. lij. c. Cōmunio eſt. vi derunt. yſa. lij. c. ⁊ pͣs. ¶ Prima ergo miſſa eſt de eterna genitura. ¶ Secunda eſt de ꝓpmiſſio ne antiquis facta. vn̄ cantat̉. Lux fulgebit nō dicit fulſit vel fulgēt. ¶ Tercia eſt de verita te nobis exhibita vnde cantat̉. Puer natus eſt nobis yſa. ix. c. Ibi v̓titur futuro. ad notandū promiſſionem hic preterito ad notandum pro miſſionis implecionē Et quia eterna generacō nobis eſt occulta. iuxta illud yſa. Generacionē eius quis ennarrabit. ideo miſſa de eterna ge nitura nocte ꝓfunda cantat̉. quia vero antiqui patres quibus facta eſt ꝓmiſſio. certi erāt de incarnacione domini. ſed non tm̄ quantum pa tres noui teſt. quibꝰ exhibita eſt veritas. Bo miſſa de ꝓmiſſione antiquis facta cātat̉ illuſcē te aurora in qua eſt modicum lucis. Sed ſecun dum ipſum introitum videt̉ ꝙ deberet eſſe lux fulgens. ſed nō eſt ita. quia lux in aurora rubꝫ in tercia fulgēt. in ſexta feruet. in veſpera te ꝑet. quia vero temporibꝰ noui teſt. manifeſta eſt veritas. Inde ē ꝙ miſſa q̄ ē de exhibicōe ve ritatis clarā luce cantat̉. ¶ Prima ergo miſſa ꝑtinet ad generacōeꝫ eternam. ſcꝫ de patre ſi ne matre. Secunda ad temporalem. ſcꝫ de ma tre ſine patre. Terciā ꝯpacta eſt. quia de vtra qꝫ agit. et ideo pertinet ad eternam ſimul ⁊ tē poralem. ¶ Notandum tamē eſt ꝙ in miſſa q̄ ē de et̓na genitura legit̉ euāgeliū de hūanitate ſcꝫ exijt edictum a ceſare auguſto. In illa vero que eſt de veritate exhibita legitur euāgeliuꝫ. de diuinitate. ſcilicet in pnͥcipio erat verbum. Ad notandum ꝙ ex quo humanitas diuinitati fuit vnita. nec humanitas ſine deitate. nec dei tas ſine humanitate fuit. nec erit. hac racioneꝫ aſſerit magiſter in pſalterio. ¶ Aiunt quidam ꝙ cum in collectis in lectionibus. ⁊ in euange lio. ⁊ in offertorio pͥoris miſſe euidenter nati uitas de virgine memoret̉. intencio tocius offi cij ad temꝑalem poteſt natiuitatem referri. et exponunt in introitu. hodie. id eſt hac die ante luciferum ſtellam videlicet matutinā genui te ideſt generacionem tuam ſum operatus. Et ꝙ in euangelio dicitur. Maria peperit filium ſuū primogenitum exponitur pͥmogenitum.i. an teꝙͣ nullum. Officium vero ſecunde miſſe aiunt cōcordare dictis paſtoꝝ dicencium vt legit̉ in euangelio. tranſeamꝰ vſqꝫ bethleem ⁊ vj. hoc v. q. factum eſt. Qui gratulātes dicunt in in troitu lux fulgebit. Orta enim erat ſtella ex ia eob. vel dicitur lux fulgebit in ꝑſona legis. q̄

temꝑalē natiuitatē ātiquis patribꝰ repromiſit et ſubditur. Dominꝰ regnauit decōreꝫ indutꝰ eſt. Num ſcꝫ decorem quo coronauit eū mater ſua hec eſt humanitas. et addunt in graduali. Benedictus qui venit et in alleluia. Dominus regnauit ⁊ quis quantꝰ ſit. in offerēda ſuppo nūt dicentes. dominꝰ em̄ firmabit orbeꝫ terre Et quia pͥmꝰ paries eſt ex hebreis. ideo pͥmicie ſcꝫ paſtores in cōmunione loquunt̉ ad eos. Ex ulta filia ſyon. id eſt eccleſia. Officiū tercie miſ ſe ꝑſonat mirabilia verbi dei qd̓ erat in pnͥci pio et incipit eſſe caro. ſicut legitur in euāge lio. hoc verbum eſt puer qui ſecundum ꝓphetā natus eſt nobis. vt canimus in introitū. et hoc eſt canticum nouum. de quo ꝓpheta in verſu. Cantate domino canticum nouū. hoc qͦꝫ verbū eſt illud ſalutare. de quo ꝓtinus canit in gra duali. Viderunt omnes hec eſt lux magna. que deſcendit in virginis vteꝝ que illu. o. ho. ve. in hunc mundum de qua dicit̉ in euangelio. In principio ⁊cͣ Hic demū eſt ille diuēs rex et po tēs cui dicitur in offerēda. Tui ſunt celi et tua eſt terra. In fine prime et ſecunde miſſe dicunt quidam. Benedicamus domino. ꝓut dictuꝫ eſt ſub ti. de aduentū. Ab hac autē die vſqꝫ ad oc tauam eph̓ie reſponſoria et eoꝝ verſus dicun tur cum alleluia. ad rep̄ſentandum ſummā leti ciam que aduenit tempore gracie. ¶ De dominica infra octauas natalis dn̄i. N dominica que intercidit infra octauam nata lis domini cantatur de natiuitate domini. vnde introitus miſſe eſt. Dum mediuꝫ ſilencium tene rent omnia ⁊cͣ. ſapiēcie. xix. c. Eſt enim triplex ſilencium ſcꝫ ignorancie. deſperacōis. ⁊ glorie Silencium ignorancie fuit ante legem. quia ig norabāt pct̄a ſua. et ideo nō clamabant ad do minum ad ro. x. Aors regnauit ab adam vſqꝫ ad moyſen. poſtꝙͣ autem lex data eſt ad cogni ciōnem peccati multo tempore ſeruauerunt le gem. Ad vltimum vero deſperauerunt. quādo ſcꝫ omnes declinauerūt ſimul inutiles facti ſūt tunc fuit ſilencium deſperacōis. poſtꝙͣ autem venit criſtus ruptum eſt ſilenciū. vnde clamāt omnes laudes dei. ¶ Silenciū glorie. venit qn̄ impletum erit totum deſiderium noſtrū ¶ In ſi lencio deſperacōis veniet dominus vt ei attri bueretur ſalꝰ humani generis. qui eſt verꝰ me dicus. et hoc eſt quod dicit. Dum medium ſilē cium tenerent omnia. Sequitur et nox. i. dya bolus in ſuo curſu mediuꝫ. id eſt ꝯmune iter ha beret Omnes enim cōmuniter ad inferos deſcē debant. Omnipotens ſermo tuus. id eſt filiꝰ tu us domine pater. qui dicitur ſermo patris. qꝛ per eum natus eſt a regalibꝰ ſedibus venit q̄ rere et facere reges. vel ad literaꝫ dum omnia tenerent mediuꝫ.i. cōmune ſilencium de nocte. ſcilicet quando omnia ſilent. ⁊ nox in ſuo curſu mediumiter pageret ad literam Omnipotens ſermo tuus. a. a. re. ſe. ve. quia media nocte na tus eſt dominꝰ. et ꝯcordat epiſtola que eſt ad gal̓. iiij. c. Vbi dicitur. at vbi venit plenitudo. temporis ⁊cͣ. Reſponſoriū eſt ſpecioſus forma et cetera. quia immunis ab omni peccato ⁊ om nibus virtutibꝰ plenꝰ. ſicut enim habetur ad collocen̄. iij. In ipſo habitat om̄is plenitudo diuinitatis corporaliter.i. ad modum trine di menſionis. id eſt ꝯmum modo ſicut in omnibus eſt. ſcꝫ. eſſencialiter. p̄ſencialiter ⁊ potenciali ter. Item ſecundum graciā eſt in ſanctis. ⁊ ſe cundum vnionem eſt in criſto. et ideo diffuſa ē gracia in labijs tuis. gracia. quia nunꝙͣ ſic locū tus eſt homo. diffuſa eſt inquā. qꝛ in ore eius fuit lex clemencie. vt cuꝫ dixit. mulier nemo te cō demnauit. nec ego te ꝯdempno. vade et an no. p. Et cum dixit. diligite immicos ⁊cͣ. euan gelium. Erat ioſeph lucē. ij. Similiter ad nati uitatem ꝑtinet quantum ad pnͥcipium. licet et ad aliud ꝑtineat. Erant pater eius. ſcꝫ putati uus ⁊ mater mirantes ſuꝑ hijs que dicebant̉ de eo.ſ. a paſtoribꝰ. Sequitur in euāgelio ꝓphe cia ſimeonis. Ecce poſitꝰ eſt hic in runnam. ſcꝫ in fideliū. ⁊ in reſurrectionē multorum ſcꝫ fidē lium et in ſignum. id eſt in ſignacōeꝫ cui contra dicetur. quaſi. d. ſi in viridi hoc faciūt in arido quid fiet. vel. id eſt in oſtenſione. quia ꝑ humi litatem et pauꝑtate itur in ꝑadiſuꝫ. vel in ſig num. id eſt in ſignaculum. vn̄ ioh̓is pͥmo. Quem ſignauit pater et miſit in mundum. vt eo ſigna remur et aggeus. Ecce poſui te in ſignaculum quia elegite. Et in canticis pone me. vt ſigna culum ſuꝑ cor tuum ⁊cͣ. poſitus eſt ergo criſtꝰ in ſignū tripliciter. ſcꝫ in ſignificacōeꝫ. in oſtē ſionem. et in ſignaculū. ¶ Rurſus hoc officium Dum medium ⁊cͣ. Vox eſt pͥmitiue eccleſie in qͣ recolit domini natiuitatē. cuiꝰ fructū p̄dicat in epiſtola. quia de ſeruitute trāſiuimꝰ ad fili orum adep̄cōeꝫ. et ip̄m ꝯmendat ſecundū ſapi enciam in euāgelio vbi dicitur puer creſcebat et confortabatur plenus ſapiēciā ſcd̓m potēciā In alleluia. Dominꝰ regnauit et in offerenda. Dominꝰ enim firmauit ſecundū pulcritudinem in graduali ſpecioſus forma In poſtcōmunio ne vero. Tollite puerum. math̓. ij. c. Tempus fuge vocatur. quo deſcēdit dominꝰ in egiptū et miſtice reſpicit ad gentilitatis adopcionem. quia dominꝰ de iuda tranſiuit ad gētes. vt eas adoptaret heredes. De feſto circunciſionis. c de feſto circūciſionis dicendū eſt. p̄ciendum autem eſt ꝙ circūciſio pri mo iniuncta eſt abrahe ⁊ ſemini eius ideſt hēbreis ex eo naſcituris vt ſic ꝓ baret an obediret vel non. ſicut et adam ad ꝓ bacioneꝫ obediēcie mandatū accepit ne de lig no vet ito manducaret ¶ Fuit autem precepta circumciſio ꝓpter quinqꝫ cauſas. ¶ Primo vt ꝑ obedienciā mādati abraham placeret deo cui per preuaricacionem adam diſplicuerat. ¶ Se cundo data fuit in ſignum magne fidei abrahe Credidit enim ſe habiturum filium in quo

benedicerent̉ omnes gentes per fidē. id eſt per quam ſpūalis circūciſio impleret̉. vt ſic iuſtifi caretur ⁊ ip̄e. ¶ Tercio vt in hoc ſigno diſcer neretur ab omni nacione populus ille. ¶ Quar to vt circūciſio facta in virili membro per qd̓ generatur creatura mortalium ⁊ in quo libido ſolet dominari. caſtitatem corꝑis et mētis ſer uandā. ⁊ impudiciciā reſicandā iudicarꝫ. Quin to. quia non poſſet meliꝰ ſignificari ꝑ criſtum tolli originale. peccatuꝫ. cum prepucio quippe omnis homo naſcitur quēadmodū ⁊ cum origi nali peccato In carne p̄pucio ideo eſt iuſſa fieri quia in remediū inſtituta eſt. id eſt contra ori ginale peccatum quod a parētibꝰ cōtraximus corrupti cōcupiſcēcia que in parte illa magis dominat̉. et quia in membro illo culpā inobedi encie homo pͥꝰ cognouit. decuit ꝙ et in illo ſig num obediencie acciperet. ffiebat circūciſio die viij. ex legis p̄cepto. leuiti..xij. et fiebat cū la pideo cultello ad ſignificandū ꝙ poſt ſeptena rium huiꝰ vite in octaua die. id eſt etate q̄ erit reſurgencium omnis ab electis ꝑ petraꝫ. id eſt xp̄m abſcidet̉. Corrupcio carnis et ſpiritus qn̄ liberabim̉ a ſeruitute corrupcōis qn̄ circūcide tur a peccatis anima cuiuſqꝫ credentis in eum. Due itaqꝫ res ſūt illiꝰ ſacramēti. ſcꝫ circūciſio a peccatis in p̄ſenti. et circūciſio ab omni cor rupcione in futuro. xp̄s aūt non indigebat cir cūcidi. vt iam dicetur. ¶ Cōferebat circūciſio ſuo temꝑe remiſſionē peccatorum ſicut et nunc baptiſmꝰ. vn̄ greg̓. Quid apud nos valet vn da baptiſmi. hoc egit apud veteres. vel ꝓ par uulis ſola fides. vel ꝓ maioribꝰ virtꝰ ſacrificij vel ꝓ hijs qui de abrahe ſtirꝑe ꝓdierūt miſte rium circumciſionis. ¶ Sed quare xp̄us qui fu it agnus immaculatꝰ nō habens macula. neqꝫ rugam. qui peccatū non fecit. nec inuentus eſt dolus in ore eius voluit circūcidi. Reſponden do ſicut voluit in templo p̄ſentari. ſicut et bap tizari. ſicut et de agno paſcali cum diſcipulis opulari ſic voluit in corꝑe circūcidi ꝓpter nos. Secundo ne iudei dicerent eū non eſſe meſſiam in lege ꝓmiſſum. quia nō eſſet circumciſus. nec viueret ſecundum legē. qui de ſeipſo dixit. nō veni ſoluere legē. ſed adimplere. ¶ Tercio ra cione noſtri ſcꝫ ꝓpter figuram. etenim circum ciſio figurat p̄ſentem ſpiritualē. que eſt gracia et futurā que erit in gloria. nec dedit nob̓ exē plum carnaliter circūcidendi. ſed ſpiritualiter per vite innouacōeꝫ. nam ſecumdū bernhardū Dupliciter debemus circūcidi.ſ. exteriꝰ in car ne ⁊ interius in mēte. Quarto racōne ſui. vt.ſ. ſe veram carnē aſſumpſiſſe oſtenderet. ¶ Quin to ne demones circūciſionis miſteriū agnoſce rent. cum enim illa cōtra originale peccatū fie ret credidit dyabolus. et hunc qui circūcideba tur ſimiliter peccatorē eſſe. ꝓpter quam eciam cauſaꝫ voluit vt mater eiꝰ virgo p̄petuā deſpō ſaretur ¶ Sexto ꝓpter ꝑfectam humilitateꝫ tanꝙͣ eſſet peccator. voluit hoc fieri. licet non indigeret. ſic̄ et ex humilitate voluit baptizari ſubd endo ſe minori. ¶ Vbi ſit caro p̄pūcij criſti dictum eſt in quarta ꝑte ſub vij. particl̓a cano nis ſuper verbo noui et eterni. Fuit autē muta ta circūciſio in baptiſmum quatuor de cauſis. Prima quia ſacramentū baptiſmatis eſt ꝑfec cius ¶ Secunda quia magis cōmune. mulieres em̄ circūcidi non poterant. ¶ Tercia quia mā gis gracia plenum. Per circuciſione nāqꝫ tan tum peccatū remittebat̉. ſed gr̄a ad bn̄ opetā dum per eum non p̄ſtabat̉ nec ꝟtutes dabant̉ vel augebātur In baptiſmo em̄ non ſolum pec catū remittit̉. ſed eciam cooꝑandi ꝯfert̉ ⁊ vir tutes augent̉. ¶ Ideoqꝫ recte ayt apoſtolꝰ. ꝙ abraham accepit circūciſionē tantum in ſignū Quarta ꝓpter honeſtatem honeſtius enim eſt aqua lauari ꝙͣ corpore inutilari. Sed videt̉ ꝙ de circunciſione non debeat fieri feſtū. cū dicit apoſtolꝰ. Circuinciſio nichil ꝓdeſt. Et ite rum ſi circuncidimini xp̄s nichil vobis ꝓderit. Pre terea cum eccleſia nō faciat feſtum de paſſiōe domini videtur ꝙ in circunciſione in qͣ incipit paſſio domini. qn̄ pͥmū ſanguinē ſuū fudit nor ſit faciendū feſtum. ſed pociꝰ. lamentū ſicut et inpaſſione Ad hoc dicit̉ ꝙ feſtum nō fit de ci cū ciſione. ſed de octaua natalis domini. Sꝫ nec aliquid impedit nos dicere ꝙ fiat feſtuꝫ de cir cūciſione. quia ſignificat circūciſioneꝫ que fiet in octaua reſurrectionis a culpa et a pena. et ē cauſa meritoria illius. et ꝓpter illud gaudium eccleſia ſolennizat. Ad hoc vero quod obicitur de paſſione. Reſpōdet̉ ꝙ alia decauſa eccl̓ia di mittit facere feſtum in die qua dominꝰ paſſus eſt quam ꝓpter paſſionem. ſcꝫ. quia tunc domi nus poſuit peccata noſtra in ſtatera. vnde iob vtinā apprehenderent̉ peccata mea quibꝰ ir a merui ⁊ calamitas quā pacior in ſtatera. Opor tuit em̄ filium dei pati pro peccatis noſtris vt nos redimeret ab omni peccato. Et ideo luget eccleſia magnitudinē peccatoꝝ ſuoꝝ conſide rans ꝙ ſol erubeſcens ꝓpter peccata hominuꝫ obtenebratus eſt. de quo dicetur ſub ꝑaſcēue. ¶ Celebrat̉ igit̉ hodie octaua natiuitatis. que eſt octaua ſupplecōis ꝓut dicet̉ in ꝓhemio vij partis. Eſt eciam hec octaua alterius negocij ſignificacōis. Duplex eſt em̄ negociū. qd̓ in ea figurat̉. vnum circū ciſio domini. quod in euan gelio expͥmit̉. Alterū aduentꝰ hominis ad deū Aſt em̄ duplex aduentꝰ. ſcꝫ xp̄i ad homines. de quo in natiuitate actum eſt. ⁊ hominū ad xp̄m de quo in hac octaua agit̉. qd̓ notāt antipho ne laudū. vt illa. O admirabile cōmerciū. Nam cōmerciū eſt vbi aliquid accipit̉. et aliquid da tur. Dominus nāqꝫ accepit noſtram humanita tē vt nobis daret ſuam diuinitatem quod no tat̉ ibi in verbis ſequētibꝰ. ſcꝫ animatum cor pus ſūmēs de virgine Per hoc em̄ notat̉ ꝙ do nimꝰ accepit. per hoc vero ꝙ dicit. largitꝰ eſt nobis ſuam deitatē notat̉ ꝙ dederit. Secunda vero et qͣrta ātiphone terminant̉ Te laudamꝰ

deus noſter. q. d. ad te venimꝰ laudādo te Ter cia terminat̉. dei genitrix intercede pro nobis q. d. Intercede vt filius tuus ſuſcipiat nos In quinta dicitur illud quod dixit baptiſta. Ecce agnus dei. q. d. ad eum venire debemꝰ. vn̄ an dreas et alius diſcipulus io. hoc audito ſecuti ſūt dominum. In an. vero que eſt ſupͣ benedic tus dicitur. Innouant̉ nature. noſtra em̄ natu ra recedendo a deo inueterata et redeundo eſt innouata. Notandum qͦꝫ eſt ꝙ quinqꝫ ſūt que hanc diem reddunt ſolēnem. ¶ Primū eſt quia hac die duo feſta cōcurrunt. ſcꝫ ꝑientis et ꝑtꝰ vnde et due miſſe celebrant̉. pͥma de pariente. ſcꝫ de beata virgine in qua dicit̉ introitꝰ. Vul tum tuum et cōmunio. Simile eſt regnū celoꝝ homini negociatori math̓. xiij. c. Secūdā d̓ par tu ſcꝫ de filio in qua dicit̉ introitꝰ. Puer natꝰ eſt nobis vel in alijs eccleſijs Dum mediū ſilen cium. vnde et in quibuſdam gradualibꝰ offici um vtrūqꝫ intitulatū inuenit̉. Et id̓o quia hoc feſtum eſt de beata virgine. fit hodie ſtacio a pud eccleſiam beate marie trāſtiberim. quāuis quidam ſcripſerīt ꝙ fit apud ſanctaſanctorum ad latranum. ꝓ eo ꝙ caro circūciſionis domini ibi dicitur cōſeruari. ꝓut dictum eſt in. quarta parte ſub vij. particula canonis. ¶ Epiſtola ē Apparuit benignitas. que ad titum. iij. Euāge lium eſt. Poſtꝙͣ cōſummati ſunt. Luc̄. ij. Alle luia. multipharie. hebreoꝝ. j ¶ Secundū qd̓ facit hanc diem ſolēnem. eſt octaua de qua dic tum eſt. ¶ Tercium impoſicio noui ⁊ ſalutiferi nominis. de qua dicetur ſub ti. de ſabbato ſāc to. vbi agit̉ de baptiſmo. qd̓ nom̄ triplex ē. ſcꝫ filius dei xp̄us ⁊ ih̓s. ſicut ex euangelio colligi tur. de hoc dictum eſt in ꝓhemio ſecūde ꝑtis. ¶ Quartum eſt effuſio ſanguinis iheſu xp̄i. ho die em̄ pͥmo ſanguinem ſuum ꝓ nobis fūdere ce pit. qui eum poſtmodum ſepe fundere voluit. ¶ Quintum eſt ſignaculum circūciſionis. ꝙ cri ſtus hodie ꝓ nobis dignatꝰ eſt ſuſciꝑe ꝓpter cauſas p̄miſſas. ¶ In quibuſdā eccleſijs ſubdia aconi fortes ⁊ iuuenes faciunt hodie feſtuꝫ ad ſignificandū ꝙ in octaua reſurgenciū que ſig inficatur per octauā dieꝫ. qua circūciſio fiebat nulla erit debilis etas. nō ſenectꝰ nō ſeniuꝫ nō impotens puricia. ſed omnes ꝯcurremꝰ in viꝝ perfectū cū hoc mortale induet immortalita tem ⁊ hoc corruptibile incorrupcionē vt pre miſſuꝫ eſt. de hoc dicetur in ſeptima parte ſub feſtis ſāctorū ſtēphani et ioh̓is. Poſtremo nō tandum eſt. ꝙ olim pagam. ⁊ gentiles in hijs kal̓. multas ſuꝑſticones obſeruabāt. quaꝝ ali quas aug̓. in quodā ꝯmemorat ſermō e. Credē tes enim inqͥt ianum quendā deum eſſe. eū tūc venerabāt̉ ei duas facies figurātes vnā āte ali am poſt eo ꝙ eſt pnͥcipium anni ſequentis ⁊ fi nis p̄cedentis. aſſummebāt em̄ formas mōſtru oſas. alij ex pellibus pecudū. alij ex capitibus beſtiaꝝ. alij veſtientes tunicas muliebres. alij auguria obſeruabant dantes. vel recipientes dyabolicas ſtrenas. alij menſas laute p̄paratas tota nocte manere ſinebant putātes totū anni ſpacium ꝯuiuia in tali cibi abūdancia ꝑdurare quē prohibet criſtianos facere. ¶ De feſto epiphanie. Equitur feſtum epiphanie quod eſt vocabulū grecum ſonat latine mani feſtacio. ſiue apparicō. et eſt idē cum feſto natiuitatis. nichil enim naſci ꝓ fuit niſi apparuiſſet. Verum ꝓ triplici appari cione hodie ſolēnizat eccl̓ia. Vnde et in cōdici bus antiquis hec dies eph̓iaꝝ pluraliter inti tulatur Et ideo tripliciter nominat̉. ſcꝫ eph̓ia theophania. et betphania. Epiphania dicitur quantū ad illam apparicōeꝫ domini que facta eſt magis per ſtellam. Magi autē ip̄i fuerunt. caſpar melchior et balthaſar. Et fuer̄t reges iuxta illud pſalmi Tibi offerent reges mune ra ⁊ iterum Reges thar. ⁊ in mū. of. 2e. ara et ſaba. do adducet. quoꝝ corꝑade mediolano in coloniā traſſata fuerunt ¶ Et dicuntur magi a magnitudine ſciencie Per aſtronomiā em̄ cog nouerunt. quia ſtella illa non erat ex conſtitu tis a pnͥcipio. ſed illa de qua balaam magiſter ſuus ꝓphetauerat. numeri. xxiiij. Oriet̉ ſtella ex iacob et conſurget virga de iſrahel. ⁊ de ia cob erit qui dominet̉ ⁊ ideo moti ſūt. vt ductu illius ſtelle venirent in bethleem vt regem na tum quemreius ꝓphetauerat balaā adorarent. Et dicitur epiphania ab ep̄i quod eſt ſupra et phanos quod eſt apparico. quia de ſurſuꝫ illa fuit apparicō. ſcꝫ de celo. vel ab ep̄i quod ē ſu per. quia ſcriptum eſt vſqꝫ dum veniens ſta ret ſupͣ vbi erat puer. Erat quidem ꝓximior terre quam alie ſtelle. ⁊ hec facta ſunt trede cima die a natiuitate domini. qua die ſtella ma gos ad p̄ſepium duxit. ¶ Et dicunt quidem. ꝙ ſtella illa fuit ſpirituſſanctꝰ. qui poſtea deſcen dit ſuper dominū baptizatū in ſpecie cōſumbe. et ip̄is magis in ſpecie ſtelle. ¶ Alij ꝙ fuit an gelus. qui apparuerat paſtoribꝰ iudeis. ſcꝫ il lis tanꝙͣ racione vtentibꝰ in forma racionabili Iſtis vero gētilibꝰ tanꝙͣ irracōnabilibꝰ ī ſpe cie irracōnabili. ¶ Alij et veriꝰ ꝙ fuit de nouo creata que peracto officō ſuo redijt in pͥmordi alem materiam. ¶ Alij dicunt. ꝙ cecidit in pu t eum. vbi adhuc dicitur apparere. ſolis tamē virginibꝰ. ¶ Solet autem queri quomō tā ci to. videlicꝫ infra. xiij. dies de tam remotiſſimis regionibus hieruſolimā venerunt que dicitur eſſe in medio mūdi. iuxta illud pſalmi. Rex no ſter oꝑatus eſt ſalutē in medio terre. Dicit yſi dorus. ꝙ ante natiuitatē ſtella illis apparuit vt poſſent ibi eſſe ī temꝑe oportuno. Hieronimꝰ dicit ꝙ in die natalis pͥmo ab eis viſa eſt. ſed venerunt in dromēdarijs. iuxta illud ꝓpheticū Inundacio cameloꝝ oꝑīet te dromēdarij mā dian et effa que velociſſime currūt. vnde ⁊ di cunt̉ a dromo. quod eſt curſus. et aros. qd̓ eſt vjxtus. et ſunt minores canelis. ſed velocius

currunt quam illi. ſcꝫ tantū in vna die quantū equus in tribus. ¶ Queritur eciam quare magi venientes munera obtulerunt. Reſpondendo. ꝙ ſecundum bedam antiquitꝰ nullus ad regeꝫ vel dominū vacuꝰ introibat qd̓ perſe et caldei obſeruāt. Secundo ſecundum bedam. Obtuler̄t aurum beate virgini. ꝓpter inopie ſubleuacio nem. thus contra ſtabuli fetorē. mirrā. ꝓpter membroꝝ pueri ꝯſolidacionē ⁊ verniū expul ſionem. ¶ Tercio quia aurū ad tributum. thus ad ſacrificium. mirra vero ad ſepulturā ꝑtinet Per hec ergo tria inſinuant̉ in xp̄o. regia po teſtas. diuina maieſtas. ⁊ humana mortalitas. ¶ Quarto quia aurum ſignificat dilectionem. thus oracionem. mirra carnis mortificacioneꝫ que tria offerre deo debemus SScd̓a appari cio fuit eadem die in baptiſmo multis tamē an nis reuolutis. ſcꝫ xiij. die triceſimi vl̓ triceſimip̄ mi anni. vn̄ lucas. Et ip̄e ih̓s erat incipiens qͣſi annoꝝ xxx. Et id̓o hec apparicō dicit̉ theopha nia a theos. quod eſt deꝰ. et phanos qd̓ eſt ap parico. quia ibi tota trinitas apparuit. pater ī voce et filiꝰ in carne. ſpiritꝰ in colūba. Quidā aūt heretici dixerunt. ſolum in die epiphamē baptizari debe̓. ꝓ eo ꝙ tūc xp̄s fuit baptizatꝰ nec dari ſpiritum. ſcꝫ baptizato in alio die. et greci eadem die baptizant. ob ꝙͣ hereſim extir pendam ſancti patres decreuerūt neminē. niſi in articulo neceſſitatis eadem die baptizare de bere. ¶ Tercia apparico fuit. poſtea ſimiliter eodē die anno reuolut o. cum eſſet. xxx. annoꝝ. et triginta dieꝝ. ſcilicꝫ qn̄ manifeſtauit ſe eſſe deum per mutacōeꝫ aquē in vinū qd̓ fuit pͥmū miraculum apertū. qd̓ dn̄s fecit in chana gali lee. vel ſimpliciter pͥmum qd̓ fecit. Et hec appa ri cō dicit̉ bethphama a beth. quod eſt domus et phanos qd̓ eſt apparicō quia iſta apparicō facta fuit in domo in nupcijs. De hijs tribus a p̄paricioībꝰ fit ſolēnitas in hac die. ſed qꝛ ec cleſia non poteſt ꝑfecte de omnibꝰ vna ⁊ eadē die ſolēnizare. jdeo de ſtella plene exequit̉ ⁊ de alijs aliquid admiſcet. vt notet̉ ꝙ tres fuerūt in illa die apparicōes. que legunt̉ in euāgelio tanꝙͣ ſub die eadem facte. ¶ De primo miracl̓o hodie fere totū cantat̉ officium. qꝛ in ea ſpecia liter natiuitas domini gentibus eſt notificata. De ſecūdo duo reſponſoria cantant̉. ſcꝫ pͥmuꝫ Hodie in iordanē. Et in columbe ſpecie quod a pluribus eccleſijs ponit̉ nouū. ⁊ ideo pͥmum et nouum. quia baptiſma eſt pͥmum ſacramentum noſtre redempconis. ꝑ qd̓ reformam̉ ⁊ ſimiles angelis efficim̉. quoꝝ ſunt ix. ordines. Bruno autē ſinen̄. ep̄us corrector officij antiphonarij. dixit ꝙ in reſpōſorio. in colūbe ſpecie ⁊ in an. vox de celo. que dicit̉ in octaua ad laudes. non debet eſſe verbum iſtud ipſum audite. qꝛ ī bap tiſmo non fuit hoc dictū apatre. ſꝫ in trāſfigū racōne et qui agunt feſtum trāſfiguracōis cā tant reſpōſoriū. in quo illud ꝯtinet̉. q. d. Ego ſum teſtis ꝙ hic eſt ille qui ꝓmiſſus eſt in lege deutro. xviij. vbi dixit moyſes. Prophetam de gente tua et de fratribꝰ tuis ſuſcitabit tibi de us ipſū ⁊cͣ. Qui autē verba eiꝰ que loquētur in nomine meo audire noluerit ego vltor exiſtam ¶ De tercio vero miraculo cum alijs cātat̉ vna an. ſcꝫ tribus miracl̓is. Beda eciam dicit in cō mento ſuꝑ lucam quartā apparicōeꝫ factā fu iſſe eadem die anno reuoluto cum eſſet. xxxj. an noꝝ. ſcꝫ in fractione. qnͥqꝫ panū. ⁊ ſaturacōne quinqꝫ miliū hominū. ⁊ illa dicit̉. phagipha nia a phagim. qd̓ eſt bucca ſiue cōmedere. ſed de hac nil hodie agitur. ¶ Preterea dubitat̉. vtrū hoc ꝯtigerit iſta die. tum qꝛ in originali bede non ſic legit̉. tum quia io. vj. vbi de hoc miraculo agitur dicitur. Erat autem ꝓximum paſca ⁊cͣ. deo aūt īſtitutū fuit hacdie feſtū de tribꝰ miracl̓is. quia hec dies fuit antiqͥtꝰ cele bris in honore auguſti ceſaris ꝓpter triplicem eiꝰ triumphū quo ſuo temꝑe romano imperio tres regiones ſubiugauit. ſcꝫ parchiam egip tum. ⁊ mediam ¶ Illam ergo celebritatē eccl̓ia in meliꝰ ꝯmutauit. viꝫ ad celebrandū xp̄o pro eius triplici miraculo. In quibuſdam eccleſijs nō dicit hac die ad nocturnos. dn̄e la. mn a. nec deus in adiutoriū. nec gloria patri. nec ymnus ad notandum ꝓmptitudinē genciū. que ſtatim ſtella apparente venerūt ex arrupto. ergo ad nocturnos venitur. qͣſi ip̄o facto dicat eccleſia. quibꝰ nō eſt narratū de eoveniebāt. ⁊ qͥ nō au dierunt ꝯtemplati ſūt. yſa. liij. c. Vel pōt dici ꝙ in hoc feſto fit p̄cipue mencio de gētiliū cō uerſione quos illi tres magi inicialiter p̄ceſſe runt. Quia ergo ꝯuerſio ip̄oꝝ gentiliū adhuc erat imꝑfecta. quia in pauciſſimi s. ſcꝫ in ip̄is tribꝰ magis. Idc̓co in ſignū huiꝰ eccleſia omit tit cantica. que iam ꝯuerſoriuꝫ ſeu ꝑfectorum eſſe vident̉. ſicut gloria patri. ymnuꝫ. et huius modi. Hac eciā decauſa non p̄mittit̉. dn̄e labia m. ap. nec deꝰ in adiutoriū. quia ſcd̓m apl̓um. Corde credit̉ ad iuſticiā. ſcꝫ pͥus. ore autē con feſſio fit ad ſalutem. ſcꝫ poſtea. ¶ Inuitatori um eciam non dicit̉ ꝓpter. iiij. raciones. Prima ad oſtendenduꝫꝙ eccleſia in pͥmicijs ſuis venit de gentibꝰ ad dominū non inuitata vel vocata per p̄conē aliquē. ſed ſola ſtella duce. Iuxta il lud nemo nos ꝯduxit. vt ſic incuciat̉ erubeſcen cia eis qui tarde credunt cum multos habeant p̄dicatores. Magi em̄ non vocati venerūt ado rare criſtū. ¶ Secunda vt nos qui quotidie imi tamur et excitam̉ ad orādum ⁊ dep̄candū deuꝫ videamur deteſtari inuitacōem fraudulentam herodis dicentis magis. Ite ⁊ niterrogate dili genter de puero ⁊cͣ. ¶ Tercia eſt cauſa. qꝛ ip̄a res nos inuitat. ſcꝫ ſtella ꝑ quaꝫ ſignificat̉ fi des que ducit nos ad deum. et illumiat nos in nocte huiꝰ ſeculi ¶ Quarta quia pͣs. venite. qͥ idem dic̄. dicit̉ in noctuinis ⁊ ſic idem repeti vi deret̉. licet ergo hac die nō dicat̉ muitatoriū tamē pͣs inuitatoriꝰ. ſcꝫ. venite exultemꝰ īter cio nocturno ad ſeptimā antiphonam dicitur.

ad oſtendēdum ꝙ in tercio tempore. ſcꝫ gracie ſufficiēter inuitata eſt eccleſia de gētibꝰ ⁊ nul lus ſe excuſare poteſt. qꝛ in omnē terrā exiuit ſonus eoꝝ. Et quia tercio tempore. ſcꝫ gracie data eſt vniformis gracia in plenitudine. Di citur qͦꝫ ad vij. antiphonā. ad notandū. ꝙ per baptiſmū datur ſpiritꝰ ſeptiformis Per ebdo madam dicit̉. inuitatoriū in ꝑſonā magorum. alijs que viderāt nūciancium. Legunt̉ autem tres lectiones de yſa. qui exp̄ſſius loquitur de criſti natiuitate d̓ qua. ſiue de nati apparicionē hoc feſtum eſt. ¶ Sed querit̉ quare in quibuſ dam eccleſijs in pnͥcipio tercij nocturm huiꝰ fe ſti canitur pͣs. Deus noſter refugiuꝫ cum anti. fluminis ⁊cͣ. Cum ip̄e p̄cedat in ordine pſalte rij vltimū pͣs pͥme nocturne. et omnes ſecunde Reſpondēdo terciū nocturnū recolit nouū teſt quod eſt tempꝰ gracie. qua ꝓpter hoc terciuꝫ nocturnū habet in capite antiphonam. flumi nis. que cum dicto pſalmo. nouum tangit teſt. et id̓o dictꝰ pͣs tūc. et nō pͥꝰ dicit̉ Preterea an. ip̄a habet alleluia qd̓ nō ponitur ī antiphonis pͥme vel ſecūde nocturne. vt dictum eſt ſub na tali ¶ Rurſus ideo ponit̉ in vij. loco. quia per tinet ad ſeptiformem gracie ſpiritum per vim baptiſmi collatum. Sequētes eciam antiphōe cum ſuis pͣs. nouū indicant teſt. Et hij tres pͣs mōſtrant ꝯmocionē genciū cōtra p̄dicacioneꝫ apl̓oꝝ. ſubuerſionē ydoloꝝ ⁊ ꝯuerſionē fideli um. Romana tam̄ eccleſia dictā antiphonā flu minis cum ſuo pſalmo ponit in pͥmo nocturno. et pͣs. venite in tercio. ſcd̓m rectum ordinatuꝫ et naturalē ordinē pſalmoꝝ. et ꝯgrue qꝛ gen tes temꝑe gracie venerūt ad fidem. Et attēde ꝙ antiphone in pͥma ꝑrochia ſiue nocturna cō tinet ſacerdotes. et ſecūda reges in tercia vſ qꝫ ad āgelos ꝑuenit̉. Poſt terciū nocturnū ſta tim cantat̉ euāgeliū luce. Factum eſt autē. in qͦ de baptiſmo ſaluatoris plene agit. et eius ge neo logiam deſcribit. quia vt p̄miſſum eſt hoc feſtum de natiuitate eſt Notandū aūt eſt ꝙ ma theus in euangelio. Liber gn̓acionis enumerat generacōeꝫ illam incipiēs ab abrahā deſcendē do vſqꝫ ad ioſeph virum marie. de qua natꝰ eſt iheſus ⁊cͣ. oſtendēs per hoc ꝙ a ſūmo celo fuit egreſſio eius. et qualiter dominꝰ ad nos deſcē dit. Similiter yſa..xj. Dona ſpirituſſancti enu merās vltimo ponēs timorem dicit et repleuit eum ſpiritu timoris domini. Sed lucas in hoc euāgelio. Cum factum eſſet. illa enumerat aſcē dendo. quia poſt baptiſmū eam enumerat. nec ſiſtit eā ī abrahā. ſꝫ in eadē vſqꝫ ad deū ꝓcedit ꝑ gradus ſic. qͥ ſūt heli ⁊cͣ. oſtendēs ꝑ hoc ꝙ a baptiſmo iter eſt ad deū. ſed hoc qͣſi ꝑ quoſdā gradus virtutū. qui ſignificant̉ ꝑ patres gra datim ordinatos. ⁊ tangit filios ſecundū legē non ſecundū naturam ſic. qui fuit nat han. qui fuit dauid ſupple filiꝰ. ſcꝫ adoptiuꝰ. Vna ergo generacio deſcribit̉ deſcēdendo. altera aſcen dendo. qm̄ vna carnalis. altera ſpiritualis. In vna ponitur genuit. vbi carnalis gereralis et temporalis ſucceſſio expͥmitur In altera poni tur. qui fuit vt notet̉ ſpiritualis generacionis adoptacio. et deſcribit aſcēdendo. vt notetur ſpiritualis aſcenſus. pͥma terminata eſt in vir ginis ꝑtu. ſecunda nobis inchoata eſt per bap tiſmū. Tria ergo ſūt euangelia huius ſolēnita tis. Vnum eſt de baptiſmo. ſcꝫ. factum eſt. Se cundū de magis.ſ. Cum natꝰ eſſet iheſus. quod dicitur in miſſa. ⁊ ibi dicit̉. ſicut em̄ ſcriptū eſt per ꝓphetam. ſcꝫ micheam. c. v. Terciū eſt de nupcijs. qd̓ dicit̉ in dominica ſequēti poſt fe ſtum beati hilarij. ¶ Sane p̄miſſa duo euāgē lia de gn̓acōe xp̄i de nocte dicunt̉. vnū in nati uitate. alterū in eph̓ia. quia vtraqꝫ xp̄i gn̓acō fuit in nocte.i. obſcura ⁊ pͥorum ſenſibꝰ nō in tellecta. De hoc eciā ſub natali dictū eſt. Poſt euāgelium eccleſia exultando dicit. Te deū lau damus. Parum ergo agit̉ de baptiſmo domini in nocturno officō. ſed ſupplet̉ in octaua. in qua agitur de apparicione facta igit̉ baptiſmo pre ſertim in antiphonis laudum que oſtendunt officium baptiſmi in nobis. ſcꝫ vt baptizemur. vt a peccatis per nr̄m lauacrū abluam̉. Om̄es em̄ vnius et ſeptimi thoni ſūt. vniꝰ ad notan dum eccleſie vnitatē in qua ſolum baptiſma ꝓ deſſe poteſt. Septimi ad notandū ꝙ in baptiſ mo datur ſeptiformis gracia ſpirituſſancti. vl̓ quia ꝑ baptiſmū ꝑuenit̉ ad ſeptimā etatē quie ſcenciū. Si em̄ aliquis ſtatim poſt baptiſmum digne acceptū decedat mox recipit pͥmam ſto lam que dat̉ in ſeptima etate.i. in ſecunda ve ſpera. Antiphona vero ad magnificat eſt oc taui thoni. quia in veſpera mundi nobis dabit ſtola ſecūda.i. gloria corꝑis. ꝙͣ in octaua eta te nos receptores ſperamꝰ. Duplex eſt em̄ mū di veſpera pͥma eſt ſexta etas ſcd̓m qd̓ dominꝰ dicitur in veſꝑa mūdi natꝰ. Iuxta illud. verge te mundi veſpere. Secunda eſt finis mundi in qua vel poſtꝙͣ dabit̉ nobis graciā carnis. de qͣ dicit̉. Ad veſperā demorabit̉ fletꝰ. Nam vſqꝫ tunc erit fletus miſerie noſtre. ſed tunc erit fi nis. Dicit̉ eciā ad horas capitulū illud Surge et illumīare et illud ſuꝑ te ⁊ illd̓. nūdacio q̄ ſūt yſa lx. c. Miſſa ſiue diurnū officiū ſimilit̓ ꝑtinēt ad primū pnͥcipale ⁊ p̄cipuuꝫ miraculū. ſcꝫ ad primicias tempoꝝ genciū et ad munera mago rum. et ad xp̄i natiuitatē. vn̄ introitꝰ qui ſumi tur de yſa. licet non ſit incōtinue eſt. Ecce adue nit ⁊cͣ. Eccleſia em̄ de gētilibꝰ electa ꝓ ſuo vo cacōis inicio gaudēs gr̄oſum laudis p̄comum offert deo ꝓ ſua ſa ute. d. Ecce ⁊cͣ. q. d. Ecce in ꝓpatulo eſt ꝙ dn̄s natura dn̄ator effectū adue nit.i. ad nos venit.i. carnē aſſumpſit. Velut al ludamꝰ p̄ſenti diei ad nos venit.i. qui in carne latebat. per multa ſigna deꝰ eſſe apparuit. vt ꝑ ſtellam. ꝑ magoꝝ munera. per vocē pater nam. ⁊ per ſpiritūſanctū in colūba. ⁊ ꝓpter hͦ vtitur aduerbio demōſtrandi ecce. oſtendens apparicionē filij dei quaſi ad oculū per p̄miſſa.

¶ Epiſtola. Surge et illuminare. Et graduale Omnes de ſaba ⁊cͣ. ſūt de eodem. et ſumuntur de yſa. lx. c. ¶ Et euangelium de eodem. ſcilicꝫ Cum natꝰ eſſet iheſus ⁊cͣ. qd̓ eſt math̓. ij. c. Ex quo ſumunt̉ all̓a et cōmunio. Sicut autē matu tino officio fit ſupplecio in octaua vt iam tactū eſt. ita ⁊ miſſe officio ſimpliciter fit ſupplecio. Nam introitꝰ miſſe hodierne notat gaudiū gē cium de aduentū ſaluatoris exultanciū. ⁊ in col lecta hortatur gētes ad ꝯtemplandā eius ſpē ciem ꝑuenire quā ꝑ fidem cognouerunt. Reli quū totū eſt de miraculo huiꝰ diei. ſcꝫ de gen tilibꝰ ꝑ ſtellam ductis Non eſt eciam p̄termit tendū ꝙ in ytalia in miſſa huiꝰdiei futurū pa ſca populus annunciat̉. Sacerdos nāqꝫ vl̓ aliꝰ ⁊ poſt offertorium dicit alta voce annūcio cari tati veſtre gaudiū magnū qd̓ erit omni ppl̓o. quia lxx. erit tali die. et paſca tali. ¶ In conci lio vero bratharen̄. ita legit̉ placuit vt poſt ꝙͣ omnia in cōſilio ſacerdotū fuerint ordinata ſuꝑuenturū ipſius anni paſca. quo kalendaꝝ die. id eſt quo die an̄ vel poſt kalēdas. vel qūo ta luna debeat ſuſcipi a metropolitano epiſco po intimetur. ꝙ ceteri epiſcopi vel reliquꝰ cle rus breuiculo ſubnotantes vnuſquiſqꝫ in ſua ec cleſia adueniente natalis domini die poſt euan gelicā lectionē populo annūcient. hoc tamen non vbiqꝫ ſeruatur. ¶ Rurſus in concilio car thaginen. ſtatutum eſt. vt dies paſca formata rum. ſcꝫ litterarum ſubſcripcione omnibꝰ inti metur dies vero concili. xj. kal̓. nouembris ſer uetur. Quidam autem vltra montan epiſcop in ſynodo quā celebrāt die mercurij. proximio ri feſto beati luce p̄miſſa annunciant. Quidam aſſerunt in vigilia epiphanie ieiunandum fore eo ꝙ ſibi proprium officium appropriatur. et alleluia in officio niſi in dominica interueniat. ſubticetur et dicitur euangelium. defuncto he rode. quod eſt math̓. ij. c. ¶ De octaua epiphanie. N octaua epiphanie in omni cantū et in lectio ne yſa. que legit̉ pro epiſtola. ſcilicet. Somine deus meus. agitur de baptiſmo. vnde ibi dicit̉ Exultēt ſolitudines iordanis Ideo quia in ior dāne vim regeneratiuā dominus contulit aqͥs. inſtituendo baptiſmum. et quia gentes que a deo pͥus erant quaſi in ſolitudinē deſerti. ad eū redeunt. ¶ Octaua ergo epiphanie ſupplecōis eſt. vt in ti. p̄cedenti dictuꝫ eſt. quia ſicut in fe ſto recolimꝰ. quomodo criſtus baptizatꝰ eſt. ita in octaua rem ꝓpter ꝙͣ baptizatꝰ eſt. quod ſantiphone illius diei oſtendunt. ¶ In octaua igitur de ſecundo epiphanie miraculo. ſcilicet de baptiſmo iubilat. vt in an. veterē hominem et ceteris que ſequuntur. que quia tranſlate ſunt de greco in latinum grauius continent in dictamie ydeonia. Et ſunt de ſeptimo thono. O quia pertinent ad baptiſmū. vbi ſeptiformis gracia ſpirituſſancti operatur. Et ſunt nouem quoniam per ianuam baptiſmi perueniemꝰ ad conſorcium ix. angelorum. Sunt tamen octo de hoc expreſſiꝰ agentes. propter veram octauā ad quā baptiſma ducit. Et merito baptiſmi of ficium ad octuam defertur. quia vicem tenet circūciſionis. que in octaua celebratur. et can tatur hac die inuitatoriū. quia predicantibus apoſtolis ad baptiſmū ſunt homines inuitati. Quedam vero eccleſie dicunt hac die ad miſſaꝫ euangelium. venit iheſus a galilea. quod eſt math̓. iij. c. Alie dicunt. vidit iohannes iheſuꝫ venientē ad ſe. quod eſt iohānis. j. c. et epiſto lam. Surge illuminare. ¶ De prima dominica poſt epiphaniam. E prima dominica poſt epiphaniam ſcilicet infra octauas dicturi premit timus. ꝙ ab epiphania vſqꝫ ad lxx. poſſunt eſſe ſex dominice ad plus. et vna adminꝰ. In quibus omnibꝰ intendit eccl̓ia in nocturnis officijs oſtendere. apparicōeꝫ do mini vt ſtella oriat̉ in nobis. que ducat nos in bethleem ſuperiorem. et fere om̄ia que hoc tē pore dicuntur ad gaudium pertinent. verūta men vero non niſi tres ex ip̄is dominicis ꝓpri um habent officiū. et ideo quando quatuor ſūt ad plures ſequens officium dicitur in quibuſdā eccleſijs. in prima dominica poſt octauas. quā do vero ſunt tres dominice tantū dicitur in do ninica infra octauas. ¶ In hac ergo dominica ſcilicꝫ infra octauas monet nos eccleſia in intro itu vt offeramus domino aurum. quia rex re gum eſt. et thus. quia deus deorum. et hoc idē facit in duabus ſequentibus. Et eſt introitus In excelſo throno vidi ſedere virum queꝫ ado rat multitudo angelorum. quod ſumptum eſt de illo loco yſa. vidi dominum ſedentem ſuper ſolium excelſum ⁊cͣ. ꝙ enim hic dicit thronum dicit ibi ſolium. quod idem eſt. et ꝙ dicit̉ hic multitudo angeloꝝ idem eſt. eciam quod dici tur in yſa. ꝙ angeli canebant ſanctus ſanctus ſanctus. ¶ Sane thronus excelſus eſt eccleſia. in qua ſedet deus que monet nos vt adoremus criſtum. ſicut verum regem. Epiſtola vero mō net nos. vt offeramus mirram dicens. Obſecro vos per miſericordiam dei. vt exhibeatis cor pora veſtra hoſtiam viuentem ſanctā. deo pla centem ⁊cͣ. ad ro. xij. c. per hoc oſtenditur mir ra. que intelligitur in carnis mortificacione. ¶ Euangelium eſt de apparicione domini. Cum factus eſſet iheſus annorum. xij ⁊cͣ. Luce. ij. cap. vbi ſequitur mater eiꝰ inuenit eum in templo diſputantem cum ſapientibus. et docentem. Poteſt eciaꝫ dici. ꝙ ad hoc vt efficiamur thro nus in quo dominus ſedeat. tria ſunt nobis ne ceſſaria mundicia carnis. hnmilitas mentis. et exultacio in domino. ¶ Ad mundiciam carnis. inuitamur in epiſtola. vbi dicitur. ¶ Obſecro vos ⁊cͣ. vt ſupra ¶ Ad humilitatem mentis in euangalio criſti exemplo de quo ibi legitur. quod parentibus ſubditus erat. Ad exultacio nem in domino in graduali in quo benedicimus

domino qui facit mirabilia ſolus. et in alleluia et in offertorio in quo dn̄o iubilare iubem̉. In tereſt tamē inter alleluia ⁊ offertoriū. quia in alle luia tātum ſemel dicitur. Iubilate deo om nis terra In offertorio autem geminatur ſub diuerſa melodia. Ad notandū ꝙ in gaudio do mini creſcere debemus. quia ſumus miſticū cor pus. vn̄ in euāgelio dicit̉. Puer autem creſce bat ⁊cͣ. In ꝯmunione que eſt luc̄. ij. notat̉ criſti humanitas. ſecundū ꝙͣ vocat eum filium. ⁊ qͣſi increpans dicit. ffili quid feciſti nobis. ſic ⁊ eci am deitas ſecundū ꝙͣ ip̄e dicit. neſciebatis quia in hijs que ſūt patris mei oportet me eſſe. ¶ De dominica ſecunda poſt epiphaniam. Nhac ſecunda dominica que eſt prima poſt oc tauas in ſequētibꝰ dominicis cantat̉ in quibuſ dam eccleſijs ad veſperas in ſabbatis. Reſpon ſoriū. Peccata mea dn̄e ſicut ſagitte infixa ſūt in me. ſed anteꝙͣ vulnera generent. in me. id eſt pct̄a alia. ſana me ⁊cͣ. Et ꝓpter eandē cauſā di in reſponſorio matutinali. Domīe ne in ira tua. Oſtēdit em̄ eccleſia ſuis filijs penas i gnis put gatorij ⁊ inferni. quia ꝯmedendꝰ eſt agnꝰ pa ſcalis cuꝫ lactucis agreſtibꝰ. ⁊ vt molam̉ inter duas molas ſpem. ſcꝫ et timorē. Quia vero intē dit eccl̓ia nob̓ manifeſtare fidē filij dei vt dct̄m eſt. quod fit melius per epiſtolas pauli. ⁊ pͣs. Ideo legunt̉ epiſtole ⁊ pſalmi catant̉. Omnia em̄ fere reſpōſoria ab octauis eph̓ie vſqꝫ ad. lxx. ſunt de dauid non de bellis. ſed̓ de p̄s. In quibus inſtruim̉ de bonis operibꝰ. quia fidēs ſine operibus mortua eſt. ⁊ quia maxime ī pſal mis dei miſericordiā imploramꝰ. et ꝓpter hoc quidā legunt. de pſalmis hoc temꝑe. vt ſic re ſponſoria lectionibꝰ correſpondeant. ſed certe pͣs. legi nō debēt. niſi ꝓut quidā faciūt triduo ante paſca. ¶ Et nota ꝙ pene om̄ia reſponſo ria dominicarū huiꝰ temꝑis vſqꝫ ad lxx. ſumū tur de nocturno dominicali. et de quinqꝫ pͣs. qͥ ſecunt̉. ſcꝫ Deus deꝰ meus reſpice et alijs. Re ſponſoria ſecūde ferie ſimiliter de eius noctur no ſumunt̉. et ita fere de omnibꝰ alijs. Epiſto le vero pauli legunt̉ pͥmo quia ip̄e ꝑ ceteris d̓ fide locutꝰ eſt. per ꝙͣ quaſi ꝑ ſtellā xp̄s cogno ſcitur. In illis em̄ ad penitenciam reuocamur. Secundo. quia ſicut ꝓphete naſciturū dominuꝫ p̄dixerūt et maxime yſaias. vn̄ yſaiam an̄ natiui tatem domini legimꝰ. ita et apoſtoli deū natū p̄dicauer̄t. et maxime paulꝰ qui plus alijs labo rauit. vn̄ eius epiſtolas poſt natiuitatem legi mus xp̄m natum oſtendētes. Breuiter autē nō tandū eſt ꝙ ꝓ natiuitate ſaluatoris varijs mō dis a die natiuitatis vſqꝫ ad octaua eph̓ie oſtē ſa exultauimꝰ. veru quia exultacōeꝫ que eſſe debuit ſpūalis. pene om̄s ꝯuertimꝰ in carnalē cōmeſſacōibus ebrietatibꝰ. et iocis inutilibus vacātes. inde eſt ꝙ in hac dominica que eſt pͥ ma poſt octauam eph̓ie. in officio nocturno hy ſtoriā dn̄e in ira ⁊cͣ. cantamꝰ in qua domini mi ſericordiā imploramꝰ ⁊ ꝑ penitēcie lamentum peccata deflemus. ¶ Et quia quolibet die pec camꝰ. ideo quelibꝫ dies ſua debet habere ſpeci alia officia. ſcꝫ reſpōſoria. Dies ergo domini cus habet ſua. ſcꝫ. ix. Et ſcd̓a feria habere debꝫ ſua. ſcꝫ tria. ⁊ ſic de alijs. ſicut em̄ in ebdomāda ante natiuitate ad notandū ſaluatoris deſide riū ſingulis diebꝰ ſingl̓a reſpōſoria et ſingl̓as an. in laudibꝰ cantauimꝰ ita ad notandū plāc tum nr̄m. ⁊ deſideriū penitendi ſingl̓is diebus poſt octauas epiphame ꝓpria reſponſoria de putamꝰ. et tam in nocturnis pͣs. ꝙ in laudibꝰ matutinis quolibꝫ die dicimꝰ antiphonas ſpē ciales que feriales dicunt̉. quia ille tantū in fe rialibꝰ diebꝰ vel noctibꝰ cantant̉. niſi feſtum impediat excepto temꝑe quod eſt a paſca vſqꝫ ad octauas penth̓ ¶ Circa miſſe officium ſciē dum eſt ꝙ introitꝰ huiꝰ dominice eſt. Omnis terra ⁊cͣ. Et dicitur ad idē qd̓ et aliud officiuꝫ ſcꝫ ad oſtendendū apparicionē. Sed iſtud totū plenū eſt hac voce. Iubilate ꝓpter innouacōeꝫ noſtram. quia nouus rex noua lex. apoc. Ecce noua facō omīa ¶ Rurſus ideo in hac dominica canit̉ om̄is terra ⁊cͣ. qm̄ auguſtꝰ ceſar ad glo riam imperij romani. iuſſit. vt de ſingl̓is ciuita tibus orbis aliquis romā veniret afferēs inde tantū terre quantū pugnꝰ claudere poſſet. vt ꝑ hoc appareret om̄s romano imꝑio fore ſub iectos. ex qua terra facta eſt in vrbe quidā mō ticulꝰ. ſuꝑ quē fabricata fuit quēdā eccleſia a romanis ad fidē ꝯuerſis. que fuit ī hac domini ca dedicata. qꝛ ergo moticl̓us ille de omni ter ra factꝰ eſt. ideo in feſto dedicacōis illiꝰ eccle ſie ſuꝑ illū ꝯſtructe cātatur omnis terra ⁊cͣ. et ſicut ceſar auguſtꝰ ab oībꝰ mūdi partibꝰ ado rabat̉. a quibꝰ terra illa apportata fuit. ita de us ab omni terrā.i. ab om̄ibus homībꝰ. ſiue ab omni gn̓e hominū adorat̉. ¶ Beatꝰ qͦꝫ grego. tali die pacem fecit in orbe. et ꝓpter hoc in col lecta huiꝰ diei poſuit. ⁊ pacem tua nr̄is ꝯcede temporibꝰ. hāc igit̉ pace. et xp̄i verā adoraci on oꝑatur vera dilectio ꝓximi ad quā inuita mur in epl̓a habētes donacones ⁊cͣ. ad ro. xij. c. in qua monem̉ vt donacones a xp̄o habitas ad alioꝝ edificacōeꝫ exerceamꝰ. vn̄ ibi dicit̉ ne ceſſitatibꝰ ſanctoꝝ cōmunicātes. ¶ Ad idē eciā in euāgelio inuitam̉ exēplo dn̄i. qui ſicut ibi le git̉ in nupcijs mutās aquā in vinum. ⁊ magna miracl̓a faciēs neceſſitatibꝰ eoꝝ ſubuenit. qͦꝝ int̓ ererat cōuiuatibꝰ miniſtrare. Sed epl̓a nō videt̉ ꝯuenire miniſterio euāgelij. qd̓ eſt Nup cie facte ſunt in chana galilee. io. ij. c. Sed bene cōuenit. qꝛ ad cōfirmacōeꝫ nr̄am facta ſūt mni racula ⁊ dona data nob̓ et tanꝙͣ in nupcijs ſpi ritualibꝰ apponit apl̓us xx. fercula pnͥcipalia. dicēs. ſiue ꝓpheciā ſcd̓m racionē fidei. ⁊cͣ. Cha na em̄ zelꝰ interp̄tat̉. galilea tranſmigͣcio. ꝙ igit̉ nupcie facte ſūt in chana galilee. ſignifi cat ꝙ in corde illiꝰ qui celū.i. ardentem amorē habet tranſmigrandi de vicijs ad virtutes. de mūdo ad patrem. de terra ad celū fiunt nupcie

et xp̄us dn̄s ibi eſt cum matre ſua. hoc eſt em̄ de pͥmis leticijs. in illo corde vbi fiunt nupcie. ꝙ xp̄s natus eſt de virgine. ibi mutat̉ aqua in vnium. i. inſipiditas oportet in leticiā ſpūalē Ad has ſiqͥdeꝫ nupcias celebrādas. In noc̄. papͣ iij. ſtatuit hac die ſtacōeꝫ apudvenerabile ho ſpitale ſpirituſſancti fieri. vbi tanꝙͣ in chana galilee eſt celus trāſmigrādi de vicijs ad vir tutes ibi ſiquidē poſite ſunt ſex ydrie id eſt in ſtituta ſūt ⁊ ꝑfectiſſime exercent̉ ſex oꝑa mi ſe ricordie que ſūt paſcere eſuriētem. potare fici entē. colligere hoſpitē. veſtire nudū. viſitare infirmum. adire incarceratum. ⁊ eſt ibi mater iheſu. qm̄ in honorē beatiſſime marie virginis illius loci eſt eccleſia dedicata. Inuitat̉ eciā et filius iheſus cum diſcipl̓is ad has nupcias qm̄ effigies ih̓u xp̄i. que ſudariū ſiue veronica vul gariter appellatur. hac die ex inſtitucōe eiuſdē innoc̄. a domino papa et cardinalibꝰ populis fidelibꝰ. ad hās nupcias pietatis ⁊ miſericor die celebrandas. illic cōuenientibꝰ ibi ſolēnit̓ demō ſtrat̉. ¶ In offertorio autē qͣſi p̄ gaudio coreizamus. qd̓ ſpūalis facit ebrietas. gemi nantes verba tam in offertorio quā in eiꝰ ver ſibus Geminamꝰ em̄ illud Iubilate deo omnis terra ſimiliter illud. reddam tibi vota mea. et illud. locutū eſt os meum in tribulacōne mea. ¶ Duo enim ſūt genera hoīm ꝟba gemināciuꝫ vel niultiplicanciū. ſcꝫ coreizantes et infirman tes ſiue afflicti. Coreizātes vt hic infirmātes. vt in verſibꝰ ip̄ius offertorij. vir erat in terra quod cantat̉ in domini ca xxj. poſt penth̓. Sed in hoc eſt differencia. quia hic tam in offerto rio. quam in verſibꝰ duplicamꝰ verba. ibi ve ro tantū in verſibꝰ quaſi ridiculoſe geminant̉. Et eſt racio quia inſtitutor officij loquit̉ibi in offertorio tanꝙͣ hyſtoriogͣphus rem ſimplici ter narrans. ⁊ tanquam non egrotās de iob in tercia ꝑſona loquēs. Cuiꝰ paciencia nob̓ in ex emplum ꝯmendat̉. in verſibꝰ vero eiuſdem of fetorij loquit̉ tanꝙͣ infirmꝰ p̄ dolorē multipli cans ꝟba dicens vtinā app̄henderent̉ pct̄a ⁊cͣ. Egrotanti em̄ loqui conati. verba intercipiūt̉ et ſepe incepta vix efferunt̉. reducēs nobis ad memoriam iob. egrotatē et dolētem. cuiꝰ ꝟ ba ſepe repetit more egrotātis. cui anhelitꝰ non eſt ſanꝰ neqꝫ fortis. ⁊ ideo imꝑfecta ſeper epe tere ſolet. geminant̉ eciaꝫ verba in offert orio quod dicit̉ in dominica qnͥquageſime. ⁊ in illo quod dicit̉ feria qnͥta poſt ſecundā dominicam quadrageſime. Ideo autē hoc p̄cipue fit in of fertorio. quia in eo p̄cipue oſtendit̉ offerentis affectus. In poſtcōmunione dicit dn̄s io. ij. c. Miſtice oſtendit ꝙ dominꝰ aquam in vinū mu tat in nobis. ſcꝫ aquam timoris in vinum diuini amoris. aquā litere in vinū ſpūalis intel ligen cie aꝙͣ mortalitatis in vinū immortalitat is. De dominica tercia poſt eph̓iam. Ercia dominica poſt epiphaniam. nos monet adorare cum angelis vnum regē d. in introitu. Adorate dominū omnes angeli eius ⁊cͣ. Monet eciaꝫ nos adorare cum ip̄is. qꝛ dixit ioh̓i angelꝰ in apoc̄. Conſeruꝰ tuus ſum et fratrum tuoꝝ. ſequit̉ ibi. Audiuit et letata eſt ſyon ideſt eccleſia. Et nota ꝙ iſte introtus habet in ſe feſtū ippapātis. qn̄ eſt ſenſus ab oc taua ſemꝑ vel ip̄m cōtīgit. inſi. lxx. impediat. Inde eſt ꝙ verba huius introitus cum verbis inuitatorij illiꝰ feſtiuitatis cōueniunt. in itror tu nanqꝫ dicitur. Audiuit et letata eſt ſyon. In inuitatorio vero dicit̉. gaude ⁊ letare ſyon oc currens deo tuo. quibꝰ eciā ꝯueniunt verba re ſponſorij illiꝰ feſti. ſcꝫ. Adorna thalamū tuuꝫ ſyon ¶ Euangeliū. cum deſcendiſſꝫ ih̓s. math̓ viij. c. eſt de ſanacōne leproſi. vbi dicit̉. Domi ne. ſi vis potes me mūdare. ecce fides. vn̄ dixit ei. volo mūdare. ¶ Sed epiſtola que eſt. Noli te eſſe prudentes ⁊cͣ. ad ro. xij. c. nō videt̉ con cordare euāgelio. ſed bene ꝯcordat et ꝯpetit miſtico ſenſui vel intellectui. Nā ſanacō leproſi ſignificat. ꝙ deꝰ vult ſanare nos a lepra vola tili. que eſt heretica prauitas que euolat per totum mūdum ⁊ ab omni alia lepra. i. ab omni peccato per ſtellam.i. ꝑ fideꝫ natiuitatis et ap paricōis. huic intellectui cōcordat epiſtola ⁊ pͥmam leprā remouet. cuꝫ dicit. Nolite eſſe pru dent et apud voſmetipos ⁊cͣ. hoc ſolum eſt cau ſa hereſis. ꝙ homo ꝓprio ſenſui vult inniti in in telligēcia ſcripturaꝝ. Aliam lepraꝫ remouet. cum dicit. Nulli malum ꝓ malo reddentes. Sꝫ ſi eſurierit inimicꝰ tuꝰ ciba illum ⁊cͣ. Pōt eciaꝫ dici ꝙ in officio huiꝰ dominice inuitant̉ ange li ad domini oracōeꝫ pro ſua reintegͣcionē que eſt in conuerſione iudeoruꝫ et gentilium. vn̄ in graduali cauſa reddit̉ Ad cōuerſionē gentiliū pertinet quod dicit̉. Timebūt gētes nomē tu um ⁊cͣ. Ad cōuerſionē iudeoꝝ qd̓ dicit̉. qꝛ edi ficabit dominꝰ ſyon. ꝓ hac reintegͣcionē dicit̉ in alleluia. Adorate dominū omnes angeli eiꝰ Ad idem eciam ꝑtinet euengeliuꝫ quo agit̉ de curacione ſeproſi. ſub figura iudaici populi. ⁊ de curacione cēturiōis. ſub figura gentilis po puli a domino ſpiritualiter curati ⁊ cum vtri uſqꝫ populi curacōeꝫ oꝑatur dilectio ꝓximi. iō in epiſtola inuitam̉ ad eam vbi dicit̉ ne redda mus malum ꝓ malo. ſed bona corā deo et homi nibꝰ exhibeamꝰ. In offertorio eccl̓ia de vtoqꝫ ppl̓o collecta deum laudat dicens. dextera dn̄i fecit virtutē ⁊cͣ. ¶ Et quia xp̄s vſqꝫ in diē iu dicij quātum eſt ad corpꝰ miſticū ſemꝑ agetur Ideo cantat̉ ꝯmunio in pluribꝰ eccleſijs. puer iheſus creſcebat ⁊cͣ. licꝫ in alijs dicat̉. Mirabā tur omnes luce. iiij. c. xp̄us em̄ ꝑuulꝰ fuit cum paucis iudeis cōgnoſcebat̉. et creuit quia non tantū a iudeis. ſed eciam a gētibꝰ ꝯgnitꝰ eſt. ¶ Illud aūt mirabant̉ om̄s ⁊cͣ. Satis bene cō llenit. quia iudei ⁊ gētiles videntes mirabilia eius ⁊ audientes dona animirātes cōuertebant̉ Sane officia p̄cedenciū trium dominicaꝝ qui dam referūt ad tres ānos quibꝰ dicūt dominū

poſt baptiſmū predicaſſe et diuinitatem ſuam miraculis declaraſſe. dicunt em̄ eum tribꝰ an nis p̄dicaſſe et parte quarti anni quantū eſt a natiuitate vſqꝫ ad paſſionē pͥmū officium refe runt ad hoc ꝙ angeli legunt̉ miniſtraſſe domi no poſt baptiſmum. et poſt ieiuniū. ⁊ poſt dya boli tenitacionē. vn̄ in officio illo dicitur. quam adorat angelorū multitudo. quia ergo ange li in principio iſtoꝝ trium annoꝝ ſtatim poſt baptiſmū poſt tentacōeꝫ angeli acceſſerunt ei miniſtrātes. Ideo poſt epiphaniā in dominica que occurrit infra octauas cantat̉ in introitu. in excelſo Et legit̉ euangeliū. cum factus eſſet ih̓s annoꝝ. xij. Et bene ꝯgruit. vt illud pꝰ duo decimā dieꝫ natiuitatis ꝓxima dominica legat̉ ꝙ poſt anno xij. ꝯſtat eſſe ꝑactum. ⁊ ſi neceſ ſe fuerit eciam in ſequēti dominica repetatur. Secundum officiū dicunt eſſe de miraculis. qꝛ in ſecūdo anno miraculis manifeſtꝰ coruſcauit. et ideo in ſcd̓a dominica legitur epiſtola ī qua graciaruꝫ dona ſcribunt̉. Et euāgeliū de inicio ſignoꝝ domini recitat̉ quod eciam ea cōgruit racione. quia hoc miraculū. ſecundo baptiſma tis anno legit̉ eſſe ꝑactum quo qꝛ litere in ſpi ritū t̓re ī celū corruptibil̓ incorruptibile muta cio figurat̉. ideo qd̓ omīs terra adorꝫ in intro itu iubilat̉. Tercium officium dicunt eſſe de cō uerſione genciū et iudeoꝝ ꝓut iam dictuꝫ eſt quia em̄ in tercio āno ſua nos paſſione redemit per quā vtrūqꝫ populuꝫ ab eterna infirmitate curauit. ideo legit̉ euangeliū de infirmo ⁊ le proſo curati ꝓpter qd̓ fit in cantibꝰ verboruꝫ geminacio. vt in introitu letata eſt ſyon. ⁊. e. f. i. ⁊ in graduali timebūt gētes et reges. et in alleluia exultet terra. et letent̉ in ſule. et in of fertorio. dextera dn̄i. et qꝛ ꝑ vtriuſqꝫ ppl̓i cura cionē adauctus eſt numerus angeloꝝ. Ideo ī in troitu inuitantur ad laudes cum dicit̉ adorate qꝛ vero nō cātat̉ putridꝰ humor niſi deponat̉ ſuꝑbie tumor. Ideo dicit̉ in epl̓a. vt ad exēpluꝫ criſti pacientis et non ꝑcuciētis. nō ſimus ma lum pro malo reddētes. Hec quidem tria offi cia nobis inſinuant xp̄i beneficia nob̓ p̄ſtita. ad letificandū corda noſtra. vnde cātamꝰ in offer torijs. Iubilate. Iubilandū em̄ eſt ꝙ nos eduxit de clauſtris inferni ⁊ liberauit de inferno infe riori. ¶ Quartū eſt aūt euangeliū in quo agit̉ de dormicione domini in nauicula ⁊ de excitaci one. ad illam ꝑtem anni referūt in quo dn̄s obi it ⁊ reſurrexit Dormicō nāqꝫ domini in nauicu la eſt eius dormicio in cruce ⁊ eius excitacō eſt eiꝰ reſurrectio. ꝙͣ ſuoꝝ vo ta ciciꝰ fieri exeger̄t ¶ Quintum euangelium ad hoc refert̉. ꝙ poſt domini reſurrectionē ſenſū ſuum ſuis apperuit. vt ſcripturas intelligerent. vnde in eo grates refert patri. qui reuelauit eas ꝑuulis ⁊ abſcō dit a ſapiētibus huius ſeculi. Omnes aūt epl̓e huius temꝑis ad dilectionem criſti ꝑtinēt que facit vt ſimus inuicē xp̄i membra Vnde dicit̉ in prima epl̓a. ſcꝫ que legitur in prima dominica poſt octauam ꝙ donaciones nobis a deo datas ad edificacione alioꝝ exerceamus In hac ſecū da dicitur. ne malum ꝓ malo reddamus. In ter cia dicit̉ vt inuicem diligamꝰ. In quarta dicit̉ vt viſcera miſericordie habeamus. Quod vero dicit in quinta. hoc facit in p̄latis humiliter ſu biciamur exemplo xp̄i. qui parētibꝰ ſubiectus fuit ¶ Iterum qd̓ dicit̉ in pͥmo euāgelio. ſcꝫ qd̓ legit̉ in pͥma dominica poſt octauam hic aquā nobis ꝯuertit in vinum. ꝙ in ſecūdo leprā pec cati tollit. ꝙ in tercio dominū dormiētem exci tat in nobis. ꝙ in quarto nob̓ ſecreto reuelat. Poteſt eciam et aliter dici ꝙ ſicut a die natalis vſqꝫ ad epiphaniā apparuit ex officijs humani tas ſaluatoris. ſic ⁊ in hijs tribꝰ dominicalibꝰ officijs diuinitas manifeſtaret̉ eiuſdem. Nam ī pͥme dominice euāgelio dicit̉. neſciebatis quia in hijs que patris mei ſunt oportet me eſſe. in quo dominꝰ manifeſte declarat ſe eſſe deū il lum. ſcꝫ cui miliamiliuꝫ ſeruiūt angeloꝝ ꝓpter quod in introitu dicitur ꝙ eum adorat angelo rum multitudo In gͣduali collaudāt. et ad idē in alleluia et offer. terrā inuitant dicentes. Iu bilate deo om̄is terrā. Sed quia laus ſaluato ris nō bene ſonat in labijs peccatoꝝ. ideo apo ſtolus in epiſtola p̄hortat̉ et obſecrat vite ſāc timoniā. Cōmunio vero ꝯſonat euāgelio ¶ Ir ſecunde vero dominice euāgelio dicit̉ ꝙ domi nus ad nupcias inuitatꝰ aquā ꝯuertit in vinuꝫ quod fuit magnū ſue diuinitatis iudiciū. So lus em̄ deꝰ poteſt naturā mutare ⁊ noſtrū cor ruꝑtibi le in gloria reꝑare. ꝓpter qd̓ om̄is ter ra eum adoret pſallat ⁊ iubilet. cōfiteat̉ ⁊ lau det. ⁊ angelos ad laudāduꝫ inuitat. vt apparꝫ in introitu. gradū. alleluia. ⁊ offer. Cōnnunio vero ꝯſonat euāgelio. In tercie dominice euā gelio dicens dominus volo mundare. benigni tateꝫ ⁊ partē ſue diuinitatis oſtēdit. vn̄ lepro ſus mūdatꝰ. qͣſi cor aulatam angelos ꝙͣ hoīes ad dominum adorandū inuitat dicens in introi tu. Adorate dominū et in graduali. Timebunt gentes. in all̓a vero et in offertorio dicēs. dex tra domini cauſā reddit. Cōmunio ꝯſonat euā gelio. Ecce ꝙͣ euidenter in hijs tribus domini calibꝰ officijs diuinitas apparet que vt p̄miſ ſum ē tres ſūt. qꝛ tribꝰ annis dominꝰ p̄dicauit ¶ Sūt qͦꝫ nōnulli qͥ totum huiꝰ temꝑis ſpaciū ſcꝫ a natali vſqꝫ ad purificacōeꝫ aſcribūt infan cie ſaluatoris. Ideoqꝫ non debent in eo vt aiūt fieri ꝯmemoracōes ſanctoꝝ. maxime de cruce. ne obiciat̉. ne coquas edum in lacte matris. Et ꝓpter hoc eciam in vigilijs nocturnis. de nouo legitur teſtamēto. ꝓpter p̄ſentē vitaꝫ eiuſdem hominis xp̄i ꝙͣ dies iſti ſignificāt ¶ Magnus qͦꝫ p̄co vel p̄ceptor ſancte natiuitatis paulus. in legenciū manꝰ accedit qui cum veteri lege nouā conferens graciam legē ſanctoꝝ depͥmē bat ⁊ legem fidei cum palma iuſticie ſubleua bat. ¶ Et eſt hoc tempꝰ quedā xl. criſti ꝯſtās ex duobꝰ perfectis numeris. ſcilicet ex ſenario

duplicato. ⁊ xxviij. Duplicatas ſenarij duplicē ſignificāt ꝑfectionē. ſcꝫ humanitatē corꝑis. ⁊ diuinitatem anime. vnitas maioris numeri ꝑ fecti diuinitatis vnitatem. ideo ſicut in xij. dic bus. ſcꝫ qui ſūt inter natale ⁊ apparicōeꝫ. iubi latur de apparicōe humanitatis. ſic in xxviij. qui ſūt ab apparicone vſqꝫ ad purificacōeꝫ. de apparicione diuinitatis. Hanc quadrageſimaꝫ cum gaudio celebramus. quia criſti incarnacio fuit gaudium angeloꝝ ⁊ hominū. poſtꝙͣ quā drageſimā ſequit̉ ypapāti. id eſt p̄ſentacō do mimi in templum per quam excita m̄ ad p̄ſentā dum nos deo patri. Nudrageſima ergo dies p̄ ſentem ſtatū demōſtrāt eccleſie. Vbi ꝑ qͣtuor mundi ꝑtes ſatagamꝰ vt decalogū impleamꝰ ideſt iuſte ⁊ pie viuamꝰ in hoc ſeculo. expec tantes beatam ſpem ⁊ aduentuꝫ glorie magni dei. in qua p̄ſentacōe apparebit nob̓ dn̄s glori oſus. Et ideo in hijs diebꝰ cantat̉ verſus. qn̄ edificabit dn̄s ſyon et videbit̉ in gloria ſua In de eſt eciam ꝙ ſicut p̄miſſum eſt circa ypapati merito cantat̉ introitꝰ. Adorate. quia tūc erit nobis facie ad faciē manifeſtū choros angelo rum dominum adorare. ¶ De dominica quarta poſt epiphaniā. Varta dominica poſt eph̓iam nō ha bet ꝓprium officium. quia nō ſemper ſūt quatuor ſeptimane. vſqꝫ ad ſep tuageſimā. Habet tamē euangelium ꝓprium qd̓ eſt. Aſcendente ih̓u in nauiculā ⁊cͣ. et eſt math̓. viij. c. ⁊ habet̉ ibi quomō dominꝰ mitigauit. ⁊ ſedauit tēpeſtatē maris. et dixit diſcipulis ſuis. cur timētis modice fidei qͣſi di ceret. Aodica fides eſt cauſa timoris et tempe ſtatis cordis. qui em̄ habet caritatem nihil ti met. et hāc habet qui verā fidē habet. et ideo de caritate ē epiſtola Nemini em̄ quicꝙͣ debea tis. niſi vt inuicem diligatis ⁊cͣ. que eſt ad ro. xiij. c. ¶ Euangeliū ſignificat. ꝙ ſi xp̄s dormit in nobis tempeſtas orit̉. qui em̄ habet fidē ha bet deum. vnde augͥ. Fides in te et criſtus in te dormit igit̉ xp̄s in nobis. quādo in nos torꝑet fides ⁊ tūc orit̉ tempeſtas tentacionū in cor dibꝰ. Redit autē trāquilitas. ſi excitatur fides que excitat̉ ꝑ caritatē. Et ideo in epl̓a diei hu ius dicit̉. non occides. diliges ꝓximū tuū ſicut teip̄m. ffides enim et caritas ſerenitatē faciūt. in mente hominis. Hijs tribꝰ ſentēcijs horum triū euāgelioꝝ reformat̉ homo om̄ibꝰ modis Primo em̄ mūdat̉ ſicut leproſus. Secundo ſe datur tēpeſtas tēptacionū. Tercio fiunt nup cie in corde ipſiꝰ. Sed pͥmo ponit̉ euangelium de nupcijs. quia dignior eſt ille ſtatꝰ. ⁊ ſūt ibi tres ſtatus in hominibꝰ ſecundum augmentū manifeſtacōnis criſti. ¶ De dominica quinta poſt epiphaniam Vangeliū quinte dominice poſt epi phaniam ſumitur de math̓. Confite bor tibi pater celi et terre ⁊cͣ. in quo oſtendit̉ quibꝰ deꝰ ſe manifeſtat. ſcꝫ paruulis et māſuetis. vn̄ dicit. Et reuelaſti ea paruulis. ⁊ poſt. venite ad me omnes qui labo ratis ⁊cͣ. Et bene cōuenit epl̓a ad col̓. iij. c. In duite māſuetudinē ⁊ pietatē ⁊cͣ. i. induite vos noua veſte. vt cum nouo rege noui ſit is. Noua em̄ fecit dominꝰ oīa. Alie vero eccleſie legunt euangelium. Simile eſt regnū celoꝝ. quod eſt math̓. xiij. c. ¶ De dominica ſexta. Exta dominica. quia raro contingit non habet aliqd̓ ꝓpriū. niſi oracōnes tantūmodo ſed eī a duabꝰ p̄cedenti bus mutuatur. ¶ De dominica ſeptuageſime. Oſt tempꝰ renouacōis. ſequit̉ tempꝰ deuiacōnis. ſcꝫ tempꝰ penitencie. qd̓ eſt ſeptūageſimā. Viſa nāqꝫ via que ducit in bethleem ſuꝑiorem. ꝑ ſtellā ideſt ꝑ fidem penitet homo ꝙ deuiauit ab illa Prenotandū autē eſt. ꝙ ſeptuageſima inſtitu ta fuit ꝓpter tria. Primo ꝓpter redempcionem ſabbati vel ſecundū alios quinte ferie. in qua ſancti patres ſtatuerāt ieiunari. ꝓut iā dicet̉. ¶ Secūdo ꝓpter reꝑſentacōeꝫ. qm̄ rep̄ſentat lxx. annos babilonice captiuitatis ꝓut iam di cetur. ¶ Tercio ꝓpter ſignificacōeꝫ. qm̄ ꝑ hoc tempꝰ ſignificat̉ deuiacio exilium. ⁊ tribulacō tocius humani generis ab adam vſqꝫ ad finem mundi. ꝙ quidē exiliū ſub reuelacōe ſeptē die rum ꝑagitur. ⁊ ſub ſepteꝫ milibꝰ annoꝝ inclu ditur. per ſeptuaginta enim dies lxx. centenas angeloꝝ intelligimꝰ Siquidē ab inicio mūdi vſqꝫ ad aſcenſione domini ſex milia annoꝝ ꝯpu tamꝰ. Et tūc ꝟo quicqͥd temꝑis ſequit̉ vſqꝫ ad finem mundi ſub ſeptimo millenario cōprehen dimus cuiꝰ terminū ſolus deus nouit. quia hic deꝰ pater in ſua poſuit poteſtatē. Nec mireris de eo qd̓ dictum eſt. de ſexmilibꝰ annoꝝ. diuer ſimode etem anni ip̄i ꝯputant̉. ¶ Nam ⁊ alij dix erunt. ꝙ ab origene mundi fuerūt ſolum quin quemilia ⁊ ducenti anni vno minus vſqꝫ ad xp̄i natiuitatē. vel ſecundū alios vſqꝫ ad paſſionē ſecundū alios vero vſqꝫ ad baptiſmū eiꝰ ¶ Ali. dixerunt ꝙ ab adam vſqꝫ ad natiuitatem criſti ſecundū carnē cōpleta fuerūt quinqꝫ milia du centi. xxviij. anni In hyſtorijs legit̉ qd̓ ſecun dum ſeptuageſimā ab adā vſqꝫ ad xv. annū im perij. Iulij ceſaris ꝯputant̉ anni. qͥnͥquies mil le ducenti vigintiqͥnqꝫ. Sed ſcd̓m hebraicā ve ritatē qͣtuormilia. cōputacio tamē ſexmiliū an noꝝ a mechodio pocius miſtice quam cronice eſt vera inuenta. Criſtꝰ igit̉ in ſexta mūdi eta te nos ab hoc exilio in ſpē et erne retribucōis reddita innocēcie ſtola per baptiſmū eripuit. Sed cōſumacio temꝑe noſtri exilij vtraqꝫ ſto la ꝑfecte decorabit vt iam dicet̉. ¶ Sciendum autē eſt qd̓ quinqꝫ ſūt ſeptuageſime. ¶ Prima ē ſuptuageſima annoꝝ.ſ. iudaice captiuitatis. ī quā fuerūt iudei captiuſ in babilone lxx. annis De qͣ hieremias. dicit tͣdemini in manu hoſtili

et ſeruietis nabuchodonoſor ſeptuaginta ānis et eſt ſic cōſtruēdū. trademini in manu hoſtili ſcꝫ nabuchodonoſor et ſeruietis lxx. annis. Nō em̄ nabuchodonoſor vixit tot annis. ¶ Secun da eſt ſeptuaginta dieꝝ que incepit in hac do minica qua cantat̉ circūdederūt ⁊ terminatur in ſabbato in albis. ſecūdum alios in paſca. vt iam dicet̉. ¶ Tercia eſt ſeptuageſima ꝑegrina cionis nr̄e. ſcꝫ totū tempꝰ huiꝰ vite. qd̓ ſeptē dierum reuolucione agit. ¶ Quarta eſt ſeptua geſima ebdomadaꝝ q̄ ſimiliter incipit Acircū dederunt. Sed terminat̉ in ſabhato. quo cāta tur ficientes ¶ Quinta eſt ſeptuageſima etatū ſcꝫ ſeptem etates. quaꝝ ſunt ſex morienciū et ſeptima quieſcēcium. ¶ Harū autē ſeptuageſi marum due ſunt figuratiue. ſcꝫ ſeptuageſima etatum. ⁊ ſeptuageſima nr̄e ꝑeg̓rinacōis Tres ſunt figurate. ſcꝫ ſeptuageſima annoꝝ dierum et ebdomadaꝝ. De vltimis duabꝰ pͥmo dicen dum eſt. Nam lxx. ebdomadaꝝ. figurat ſeptu ageſimā etatum. vt ebdomāda ꝓ etate ponat̉. Inde eſt ꝙ ī ſeptima etate anime fideliū reqͥe ſcunt. licet qͥdā ad tempꝰ ſint in purgatorio. Et idcirco in pnͥcipio ſeptime ebdomāde can tatur. Letare hieruſalē vbi ponunt̉ tria verba leticie.ſ. letare. gaudentes. et exultetis. quia ſancti in ſeptima etate gaudēt de viſione trini tatis. Et ſecundū qd̓ viſū eſt doctoribꝰ. Iuxta ſeptuageſimam ebdomadaꝝ facte ſūt ille deno minacōes.ſ. ſeptuageſima. ſexageſima. qͥnͥqua geſima ⁊ quādrageſima. Vn̄ lxx. dicta eſt. quia ſeptima eſt ab illa in qͣ cantat̉ letare hi elin ſ ex ageſima qꝛ ſexta eſt ab illa qnͥgeſima qꝛ qnͥta ē ab illa qͣdrageſima q̄ ē qͣrta. Et ſi forte querat̉ qͣre nō dicit̉ triceſima que eſt tercia ab illa. Re ſpondet̉ ꝙ ſecundū varios varie inchoat̉ abſti nencia. Nam regulares incipiunt ieiunare a lxx greci a. lx. clerici a quinqͣgeſima. tota milicia criſtiana a xl. additis qͣtuor diebꝰ ebdomāde p̄ cedētis. ¶ Sed videt̉ pocius debere dici ſeptē na quam ſeptuageſima. quia ſicut dictuꝫ eſt nō ſunt niſi ſeptem ebdomāde a circūdederūt me. vſqꝫ ad liciētes. Sed idcirco hoc fit vt in hac ſeptuageſima aliquomō reſpōdeat. ſeptuage ſime iudaice captiuitatis. ſicut em̄ multi ex ill̓ autoritate tirij. qui cognominatꝰ ē xp̄s in pa triam redierūt. ⁊ in fine om̄s ita et ante finem ſeptuageſime etatū. que per ſeptuageſimā eb domadaꝝ figurat̉. multi ad patriam ꝑ xp̄m re dierunt. et tandē omnes redibūt. ¶ Aiut eciā quidā ꝙ ſeptuageſima ſic dicit̉. quia habet ex ordium lxx. dieꝝ quos ꝯtinēt ſexageſima. quia habet imcium ſexagnita dieꝝ quos cōtinet et ſic de quinqͣgeſima et quadrageſima. Nūc di camus de tribꝰ pͥmis. Nemꝑe lxx. dierū rep̄ſen tat ſeptuageſimā annoꝝ. et figurat ſeptuage ſima. ſiue tempꝰ noſtre ꝑegrinacōis. de qͦ iā di cet̉. ¶ Viſum eſt autem magno imꝑatori kara lo. ꝙ ſeptuageſima. ſexageſima. quinqͣgeſima et quadrageſima non ꝓpter numerū ſic denomi nentur nō em̄a ſeptuageſima ſunt lxx. dies. ſed tantum. lxiiij. nec a ſexageſima. vſqꝫ ad paſca. ſunt ſexaginita dies. ſed tantū quinquaginta tres. ſed ſic dicta ſunt ꝓpter cōſequenciū nume randi dicta ſūt hoc modo. quia em̄ in lege pre ceptum erat. vt pͥmicie et decime darent deo. placuit ſanctis patribꝰ ſoluere decimas dierū cōſtituēdis ꝓ huiuſcēmodi decimis quadragē ſimam. nam ab officio inuocauit vſqꝫ ad paſca. denitis domiinicis diebus ſūt trigintaſexdies. qui ſunt. decima. trecēteſima ſexageſima dieꝝ ex quibus annꝰ ꝯſtat. Suꝑ ſunt tamen quinqꝫ dies in anno qui videntur remanere indecima ti de quo dicet̉ ſub quarta feria quinqͣgeſime et eſt vocatum tempꝰ illud qͣdrageſima. quia habet ſex ſeptimanas ꝓut iamdicetur. ſub pri ma dominica qͣdrageſimē. ¶ Thelephorꝰ ꝟo papa et greg̓. volētes. ꝙ clerici aliquid adiceꝫ rent ad penſum ſācte religionis. et vt plus ꝙͣ laici ieiunarent adicierūt ſeptimā ſeptimanam et vocatum eſt tēpus illud quinqͣgeſima ꝓpter duas cauſas. ſcilicꝫ. quia quinqͣginta dies ſum ab eſto michi. vſqꝫ ad dieꝫ ſāctam paſcē ⁊ eciā ꝓpter ꝯſequenciā numerādi. Nam poſt xl. ſeqͥ tur quinqͣginta. Preterea ſicut ꝑ ſex ebdoma das ſex miſericordie opera intelligunt̉ ſic et ꝑ ſeptem ebdomadas ſeptē modi ſignificant̉ qui bus crimina remittunt̉. ſcꝫ ꝑ baptiſmū. ꝑ mai tirium. ꝑ elemoſinas. ꝑ indulgenciā. ꝑ p̄dicaci onem. ꝑ caritatē. et ꝑ pnīam. Poſtea vero qꝛ pͥus ſtatutū erat ꝑ greg̓. ij. ſiue iuniorē. ꝙ xp̄i ani deberēt quinta feria ieiunare. Melchiades papa inſtituit ꝙ nemo ieiunaret in quinta fe ria ſic. nec in pͥma vt ſicut prima feria ſolennis erat ꝓpter dn̄i reſurrectionē. ita et qnͥta feria eſſet ꝓpter eius cenam et aſcēſionē. Vn̄ adhuc die ip̄ a lacius ꝓcuram̉. Et idcirco placuit ſāc tis patribꝰ addere octauā ebdomadā in redēp cionē quintaꝝ feriaꝝ. et vocatū eſt tempꝰ il lud lx. ꝓpter ꝯſequenciā numerandi Nam ſicut quinqͣgeſimꝰ numerꝰ quadrageſimū. ita ſexa geſimꝰ quinqͣgeſimū ꝯmitat̉. Si em̄ om̄es qnͥ tas ferias ⁊ primas. id eſt dies dominicos ſub traxeris ab hoc temꝑe tantū qͣdragnita dies ieiunabiles reſtant. In quibꝰ nō tantum deci mas ſoluēs. ſed iemnij dominici numeꝝ imple bis. Innoc̄. qͦꝫ papa inſtituit. ne ſabbato ieiuna ret̉ eo ꝙ dn̄s in ſabbato in ſepulcro quieuit in ſignum noſtre future qͥetis in qua oīs afflictio a nobis excludet̉. Idem eciā ſtatuerūt melchia des ⁊ ſilueſter pape. ne ꝓpter abſtinenciā ſex te ferie natura nimis debilitaret̉. ⁊ idcirco ad dita eſt nona ebdomada. et vocatū eſt tempus illud lxx. ſimiliter ꝓpter conſequēciam numerā di. Nam ſi ſubtraxeris ab hoc temꝑe om̄s pri mas ferias et quintas et ſabbata et dieꝫ paſce nō reſtant tibi niſi trigintaſerdies. qui vt dic tum eſt ſunt decima dieꝝ. ¶ Incipit autē lxx. a merore et terminat̉ in leticia ſicut et paciencia quā ſignificat ⁊ ſicut pſalmi penitencionales.

Itē partē habet in triſticia et partē in leticia ſemiplena. quoniā qui cum penitencia trāſeūt ꝑcipiunt vitam eternā. vel animaꝝ beatitudi nem. vel ſaltem certā in purgatorio expectaci onē Item incipit a dominica ⁊ terminat̉ ni ſab bato. eo ꝙ a māſione ꝑadiſi noſtra captiuitas inchoauit. et vſqꝫ ad futuram requiem ꝑdura bit vel qꝛ qui ꝑ pct̄m a dn̄o nr̄o receſſimꝰ ꝑ pe nitēciā ad requiē reuertem̉ et terminat̉ ſabba to in albis. ⁊ ſic extendit̉ per decē ebdomadas quia per decalogū ad leticiā ꝑuenit̉ Rurſus incipit a februario. iuxta zachariā pͥmo. c. qui dicit ꝙ in vndecimo mēſe ſabaoth. In ſecundo anno darij factum eſt ad eum verbū domini. ſa baoth quidē noſtra lingua vertit̉ in virgam. ſonat em̄ auſteritatē et correctionē. qꝛ in hoc temꝑe ſeptuageſime. de peccatis nr̄is ꝑ que ſu mus a dyabolo captiuati nos corriꝑe et emūda re debemus verum ſexageſima in quarta feria malbis. quinquageſima in die paſce quādragē ſima in cena domini terminantur nam duo dies qui ſequuntur. et quatuor qui ſumpti ſunt de quinqͣgeſima ſuplet locum ſex dieꝝ dominica rum vt ſic reſpōdeamꝰ ꝓ modulo noſtri igtunij ieiunio dn̄i. qui ſeiuinauit. xl. diebꝰ ¶ A ſeptu ageſima quippe vſqꝫ ad ſabbatū in albis ſunt. lxx. dies ⁊ a ſexageſima vſqꝫ ad quartā feriam. in albis ſuut lx. dies et ſic de alijs Decebat eniꝫ vt ſicut tres fuerunt iſrahelitici ppl̓i de capti uitate reuerſiones pͥma ſub ſorobabel. ſecunda et tercia ſub eſdra vt iam dicet̉. ſic et nos nr̄a peccata deflentes. et de peccatis miſericordiā implorātes. tres faceremꝰ terminacōes. ſcꝫ in ſabbato in quarta feria. ⁊ in paſca. vt reuerte mur ad gloriā triūphantis ⁊ quartam in cena dn̄i ꝓpter qͣtuor euāgelia q̄ in hijs informam̉. Sunt autem ſex dies inter pnͥcipiū ſeptuagēſi me ⁊ pnͥcipium ſexageſime. ⁊ ſex inter pnͥcipiū ſexageſime ⁊ qnͥquageſime. et ſex inter pnͥcipi um quinqͣgeſime. ⁊ qͣdrageſime. Inter finē ꝟo ſeptuageſime et ſexageſime duo. et inter finem fexageſime ⁊ quinqͣgeſime duo. ⁊ inter finē qnͥ quageſime ⁊ qͣdrageſime duo. Similiter et ita habemꝰ a pnͥcipio vnum ſenariū ⁊ a fine duos ſenarios. A fine vero habemꝰ duo. ⁊ duplex bi nariū. qd̓ hoc figuret alicuiꝰ oſtēdit dicens ꝙ vna fuit mors xp̄i. ſcꝫ mors corꝑis quam per vnum ſenariū ſignificamꝰ. Et mors noſtra du plex eſt. ſcꝫ anime et corꝑis ꝙͣ ſignificamꝰ per duos ſenarios. Criſtꝰ autē per vnā ſuā mortē duplā noſtram deſtruxit. Iteꝝ vna fuit reſur rectio criſti. ſcꝫ reſurrectō corꝑis ꝙͣ ſignificat vnꝰ binariꝰ. Et noſtra redempcō dupla eſt.ſ. reſurrectio anime a peccato ⁊ corꝑis a corrup cione ꝙͣ ſgnificat duplex binarius. et criſtus. ſua ſimpſa reſurrectione duplā nr̄am muniuit. Septuagēſima ergo tempꝰ iudaice captiuita tis rep̄ſentat. Siquidē nabuchodonoſor ppl̓i iudaicum. ꝓpter eiuꝰ peccata a hiel̓m in babi lonē duxit. et lxx. annis op̄ibꝰ duris afflictꝰ eſt vbi in organis et citharis et alijs inſtrumētis ſicut conſueuerat in hieruſalem non cecinit di cens. Quomō cantabimꝰ canticuꝫ nouū domini in terra aliena. ymo veſtibꝰ miſerie fuit vſus fi nitis vero lx. annis cirꝰ qui et xp̄s dictꝰ eſt re gem babiloni cū ſubiugauit ppl̓oqꝫ redeundi li cenciā ꝯceſſit. vnde pars ſub ih̓u magno ſacer dote cum zorobabel ad patriam rediēs templū hieroſolimis cū gaudio reedificauit. pars autē in captiuitate remāſit. vſqꝫ ad cōplecionē. lxx. annoꝝ. quibꝰ expletis. ſub dario et aſuero et quidā ſub eſdra ⁊ qͥdē ſub neemia felicit̓ reuer ſūt ⁊ tunc duplex gaudium habuerūt Sane im ſtice nabuchodonoſor eſt dyabolus. babilonia mūdus vel infirmꝰ. hieruſalē ꝑdiſus populus genus humanū. Nabuchodonoſor a iheruſaleꝫ populum captiuauit et dyabolus genꝰ huma num. a ꝑ adiſo in hunc mūdum. vel in infernuꝫ deiecit. vbi lxx. annis illū affecit. vel quia pre ſens vita ſeptē dieꝝ curriculo voluit̉. vel qꝛ ſeptem rubibꝰ annoꝝ includit̉. ꝓut iam in pnͥ cipio dictum eſt. Populꝰ cātica leticie ſuſpen dit. et genꝰ humanū a canticis exultacionum in deum ſiluit ppl̓us veſtibꝰ miſerte vſus fuit ⁊ ge nus humanū veſtiniento maledictionis optum fuit Iuxta illud. ffiat ſicut veſtimentū quo oꝑi tur. Populꝰ poſt lx. annos. ſub ih̓u redijt. ⁊ ge nus humanū in ſexta etate per ih̓m verū ſacer do tem remeauit. quidā ſub eſdra. quidā ſub ne emiā redier̄t. Eſdra interp̄tat̉ adiutor. neemīa cōſolator. quia omnes vere fidele ⁊ finita hu ius temꝑis captiuitate ꝑ xp̄m adiutorē. et per ſpiritūſanctū ꝯſolatorē ad patriā ſūt redditu ri. et tunc duplicatū gaudiū habebunt in glo rificacōne corꝑis ⁊ amīe. ¶ Rurſus hec omnia rep̄ſentat eccleſia a ſeptuageſima vſqꝫ ad ſab batū in albis. quia em̄ ppl̓us iſrahel ſiue genꝰ humanum deiectum fuit in miſeriā. Idcirco in cipit. circūdederūt me gemitꝰ mortis. ¶ Item quia ille ſiluit a canticis leticie. Ideo eccleſia cā tica leticie.ſ. alleluia et gl̓ia in excelẜ deo. ⁊ te deū ſubticet. Adhuc quia populus ꝑdidit ve ſtem virtutū. Ideo eccleſia veſtibꝰ culcioribus et ſolēnibꝰ vtpote dalmaticis. ⁊ tunicell̓ ⁊ hu iuſmodi que ſūt veſtes leticie nō vtit̉. ſꝫ pociꝰ lugubribꝰ In cibis qͦꝫ videlicet. ieiunādo triſti ciam rep̄ſentamꝰ. Vn̄ zacharie vij. Cum ieiuna retis ꝑ hoc lxx. annos nūꝙͣ ieiunium ieiunaſtis michi. Ideo ꝓximā ebdomadā greci ieiunio ſāc tificabat. Item quia ille anno ſexageſimo per cirum qui criſtꝰ dictus eſt reditū in patriam ⁊ liberacōeꝫ a ſeruitute recepit. ſic ⁊ nos in ſex ta etatē ſeculi ſumꝰ ꝑ xp̄m a ſeruitute dyaboli redempti nobiſqꝫ reddita eſt innocēcie ſtola ꝑ baptiſmi remiſſionē. Ideoqꝫ in ſabbato ſancto vnum alleluia cantamus. iam ſpe ſalutis eterne et recuꝑacōis patrie gratulātes. ⁊ ſicut pars. ppl̓i cum ſorobabel reportauit. ꝑs vero in cap tiuitatē remāſit. ſic et pars fideliū defunctoꝝ cuꝫ xp̄o ſurrexit. pars inexpectacōis ꝯſolacōe

remanſit. ſed et quia graues fuerunt labores il lorum. qui in hieruſalem ſunt reuerſi in lōgītū dine vie. et in apparatu redditꝰ. ideo et nos in preſēti eccleſia loboramꝰ ⁊ ingemiſciꝰ et tunc ſtatim poſt alleluia cantamus tractū Laudate dominū qui laboreꝫ ſignificat. dicit̉ tam̄ de lau de dn̄i ꝯgratulādo ꝓpter reſurrectioneꝫ ¶ Illi qͦꝫ cum leticia redeūtes in itinere vexabant̉. et nos per totā ebdomadā paſcalē gͣduale cū al leluia cātamꝰ. ꝑ gͣduale laborē. ꝑ alleluia gau diudeſignātes. Deinde illi om̄es cōpleto āno ſeptuageſimo ad patriaꝫ ſūt reuerſi. et plenam. ſuſceperūt leticiā et nos ſabbato in albis quo vt p̄miſſum eſt ſeptuageſima terminat̉ duplex alleluia cantamꝰ ſignificantes ꝙ finito auxilij noſtri temꝑe captiuitas abſoluet̉. ⁊ ſtola ge minabitur. Hoc igit̉ temꝑe leticie cātica ſub ticent̉. vt p̄miſſum eſt de quibꝰ dicit̉ hieremie vij. faciam quieſcere vocē gaudij et leticie. vo cemſpōſi et ſpōſe. ſiquidem ſpōſus a nob̓ abijt Cum igit̉ ſtatum eccleſie nōdum redempte re colimus et noſtrū incolatum plāgimꝰ. merito alleluia deponimꝰ. qd̓ ſpecialiter illam gloriā ſignificat de qua dicit̉ in pſalmo. Exurge gl̓e mea exurge pſalteriū cū cithara exurgam dilu culo. Nemꝑe gloria patris eſt filiꝰ. qui citha ram noſtre humilitatis aſſumpſit ꝙͣ in paſſio ne fractam. ꝑ reſurrectionē in pſalteriū refo mauit. Non dicunt̉ eciā alia cātica. leticie. tum quia hoc temꝑe rep̄ſentat̉ eccleſie ſtatꝰ. non dum ꝑ xp̄m redempte. et hec cātica ſunt ad cri ſtum ſpecialiter ꝑtinēcia. tum quia in ip̄o tem pore nos peccatores rep̄ſentamꝰ. ⁊ in ore pec catoris nō bene reſonāt p̄conia ſaluatoris. Ve rumntamen canticum trium pueroꝝ et gloria patri⁊cͣ. non ſubticet̉ quia nūꝙͣ fuit aliqd̓ tem pus in quo non fuerint aliqui trinitatis culto res. ¶ Leo papa dicit. ꝙ ideo ymnos illos. ſcꝫ. alleluia ⁊ gloria in exce ſis quos angeli canta uerunt in ſeptuageſima intermittimꝰ. qꝛ pec cato veteris hominis a cōuentū angelice iubi lacōis expulſi in huius miſerie vite babilonie. ſuper flumina eius ſedimꝰ. et fleuimꝰ dum re cordarem̉ illius ſyon in qua deuꝫ decet ymnꝰ Aſeptuageſima ergo qn̄ ꝓthoplauſtꝰ lapſus eſt. recitare alleluia et gloria in excelſis in ec cleſia ix. ibdo nadibꝰ.ſ. vſqꝫ in paſca intermit timus. vbi xp̄s reſurgens a mortuis triſticiaꝫ noſtrā vertit in gaudiū. ⁊ alleluia nobis redit De hoc eciam dictum eſt in ꝓhemio huiꝰ ꝑtis. Que cantica leticie dicant̉ infeſtis que occur rūt in ſeptuageſimā dicet̉ in ꝓhemio vij. ꝑtis Incipit ergo ſeptuageſima a mexore. ⁊ in gau dio terminat̉. vt p̄miſſum eſt. ¶ Et nota. ꝙ in ſabbatō p̄cedenti ſepe et fere per omnia catu um officia alleluia iterat̉. pro eo ꝙ illud diligi mus et in theſauro cordis recōdimꝰ ſicut amicū iter lōginquū ꝓfecturum ſepe amplectim̉ ⁊ eiꝰ os faciem et cetera oſculam̉. ¶ Rurſus ideo in ſabbato ad veſꝑas genimat̉ ſeu multiplicatur quoniā in lapſu ade. qui erat in magna quiatē gaudiū ꝑdidimꝰ. ſed animabꝰ in requiē recu peraꝰ. ⁊ corporibꝰ in reſurrectione deniqꝫ ge minabimꝰ. Quidam autē in ip̄o ſabbato dimit tunt alleluia ad ſextā. quidā ad nonā. quidam ad veſperas. quidam vero ad nocturnos huiꝰ dn̄ice ⁊ qͥdā ad pͥmā dn̄ice diei. q̄ varietas ꝓue nit ex diuerſitate incepcōis diei de qͣ in ꝓheīo vij. ꝑtis dicet̉. ¶ Rectiꝰ tn̄ dimittit̉ in veſꝑis. qꝛ tūc dies incipit quo ad diuina officia. quia nox p̄ceſſit. dies auteꝫ appropinquauit. et hoc eciam ſtatuit allexander papa. ij. vt eiꝰ gemi nacio ad finē p̄cedentis temꝑis penitencie. ꝙͣ laus ſequit̉ angelica referatur et eiꝰ depoſicio luctui ſequentis temꝑis aſſignet̉. vn̄ et quedā eccleſie deponūt all̓a cum gaudio magno. Alij cum gemitu et ſuſpirio. illi rep̄ſentāt futuram reperacionē. iſti de ꝑadiſo eiectionē. ¶ Ceteꝝ quia hoc tempꝰ meroris ē. non dicunt̉ cantica̓ angeloꝝ. ſꝫ hominū. vn̄ ꝓ depoſito alleluia. dic̄ eccleſia in principijs horaꝝ. Laus tibi domine rex eterne glorie. noꝙ equipolleat alleluia em̄ eſt vox angelica. iſta humana. illa hebraica. et ideo dignior eſt latina. ⁊ ideo minus dignior ¶ In antiphonis et reſpōiorijs dicūt quidam ineternū. In miſſa vero ꝓ alleluia dicimꝰ trac tum. Nec fit cōmutacio in hebraicā linguam. q̄ ſicut hiere. ait ſuꝑ yſayam. grecꝰ ſermo. ſermo ne latino opulencior eſt. nec in greca que latīa dicior eſt. Sed in latina alleluia cōmutat̉ que omnibus pauꝑior eſt ad ſignificandū pauꝑta tem p̄ſentis vite. ¶ Et nota ꝙ a lxx. vſqꝫ in pa ſca per domīcas noctes duo pſalmi mutant̉ ad laudes ſcꝫ. Miſerere mei ⁊cͣ. qui eſt pͣs peniten cialis. in locum pſalmi. Dominus regnauit. qui eſt pſalmꝰ leticie. ⁊ ad ꝑfectionem informat. Et pͣs Confitemini. in locū pͣs. Iubilate. ⁊ hoc ideo. quia ꝑ penitenciā venit̉ ad laudis cōfeſ ſionē. ⁊ ꝑ timorē ad ſpem. Quiſqꝫ em̄ in ꝑegri nacionē ꝙͣ lxx. ſignificat poſitꝰ timori ⁊ ſpei ē ſubditus. pͣs. em̄ miſerere. timore quē oportet frāgiles peccatores in p̄ſenti ꝑegrinacione de vindicta dei habere deſignat. informans eos. vt peccata ſua plāgant. qꝛ vero poſt dolorem cordis et confeſſionē reatꝰ fiducia accedendi. ad dominuꝫ habenda eſt. Ideo deum laudantes dicimus ad alterutꝝ pͣs. Confitemini. Rurſus pͣs. Cōfitemini. dicit̉ hoc temꝑe ad laudes. ad notandū pueros debere inſtrui. vt ī ramis pal maꝝ ſciāt laudes domino decantare. quoniam hic pͣs ꝓprie ad illū diē ꝑtinet maxime ꝓpt̓ illū verſū. O domine ſaluū mefac. o dn̄e ⁊cͣ vl̓ ideo vt ꝑ mortē et ꝯfeſſionē. ſequam̉ peccatoꝝ re miſſionem. ¶ Dictus vero pͣs. dn̄s regnauit. et eciam pͣs. deus deus meus reſpice et ſequentes hoc temꝑe dicunt̉ ad pͥmā. ne aliqͥd de pſalte rio p̄t̓mi ttat̉ qnͥ totū ſaltē in ſeptimana dicat̉ quod totū in eccl̓ia pͥmi tiua in die legi ſolebat ¶ Ceterū quia vt p̄miſſum eſt ꝑ ſeptuageſimā totum vite nr̄e ſpaciū accipimus merito officiā

dominicarum que ſunt a. lxx. vſqꝫ in paſca vari antur ꝑ quod notant̉ ordines vite noſtre. ſeu cuiuſlibet anime fidelis. poſtꝙͣ peccauit. Per primum em̄. ſcꝫ circūdederūt me. habemꝰ ali quem peccata ꝯfitentē. ¶ Per ſecundū. ſcꝫ ex urge. habemꝰ eundem petentē. ¶ Per tercium ſcꝫ. eſto michi. ip̄m orantē ⁊ dominū adiutorē ſibi inuocante ¶ Per quartū. ſcꝫ. inuocauit me cognoſcimꝰ dominū illum audient ē ſibi adiuto rem eſſe. iuxta illud. Te orāte dicā. ecce aſſum ¶ Per quintū. ſcꝫ. Reminiſcere. habemꝰ illum vel credentē vel ſperantē. ¶ Per ſextū. ſcilicꝫ Oculi mei. intelligimꝰ eū bone oꝑacōis ꝓmiſſi onem facientē. ¶ Per ſeptimū. ſcꝫ. Letare hie ruſalem. vbi de hoc dicet̉. Accipimꝰ eū de hac ꝓmiſſione exultantē. ⁊ ꝙ eciam requies ſit ml̓ tis data in hac vita. Per octauū. ſcꝫ. iudica me deus. videmꝰ eum a deo confirmatū in virtuti bus ⁊ bonis oꝑibꝰ quod iam cōfidenter vult. et poſtulat iudidicari in ꝯſummacōne eterna. ¶ Per nonum. ſcꝫ. domine ne l. intelligimus ꝙ iam ſit collatꝰ in ordine angeloꝝ. ¶ Orat em̄ ibi habere ꝑſeuerancia. et ꝙ iſtud totū valeat adipiſci. ſubiungit cauſam. ſcꝫ ꝑ reſurrectōeꝫ quod habet̉ ꝑ decimū officium. ſcꝫ. reſurrexi. de hoc eciam ſub dominica qͣdrageſime dicet̉. ¶ De officio ſeptuageſime R. Vnc de officio p̄ſentis dominice aliqͣ dicamꝰ. Sane vt premiſſum eſt. filij iſrahel ſeruierūt lxx. annis regibabi lonis. ⁊ poſtea liberati redier̄t in hie ruſalem. Similiter oportet nos ſeruire ip̄i to ta vita iſta. vel ꝑ culpam et penam. vel admi nus ꝑ penam. ꝓpter quod dolens eccleſia agit penitenciam tanꝙͣ poſita in captiuitate babi lonie. id eſt huiꝰ mundi. vt qn̄qꝫ liberet̉ et ꝑue niat ad hieruſalem celeſtem. ⁊ ꝓpter hoc facit lxx. et ideo incipit legere quinqꝫ libros moyſi quia iſta vtilitas penitēcie ꝑ gradꝰ diſtingui tur in illis. ¶ Primꝰ em̄ liber. ſcꝫ geneẜ. inſtru it nos in inicialibꝰ penitencie. in fide. ſcꝫ et ti more que ſūt eſſe penitencie. quia ꝑ ea cōcipi tur penitencia. In fide autem nos inſtruit. ſi cut ⁊ in ſymbulo Quod em̄ ibi dicitur viſibiliū et inuiſibiliū. dicitur hic In pnͥcipio creauit de us celum et terram. ſcꝫ. celum empireū et ea q̄ in eo ſunt. que ſūt inuiſibilia. et terram.i. om̄ia iſta viſibilia. et ſicut ibi expͥmit̉ ꝑſona patris. et filij. ſic ⁊ hic. in prͥcipio id eſt in filio. creauit deus. ſcꝫ pater celum et terram. et poſtea expͥ mitur ꝑſona ſpirituſſancti. cum dicit̉. ⁊ ſpiritꝰ domini ferebat̉ ſuper aquas. id eſt ſpirituſſanc tus qui creauit et regit om̄ia Inſtruit eccleſia nos in fide incarnacōis ⁊ paſſiōis. vt credamꝰ criſtum inquantū hominē paſſum fuiſſe. nō in quantū deum. Et hoc ꝑ yſaac. qui non fuit im molatꝰ. ſed aries. ¶ Iteꝝ inſtruit nos vt cre damus rp̄m datum eſſe ex gracia. nō ex meritis ſicut fuit yſaac Inſtruit eciam nos in fide reſur rectionis et aſcēſionis. ⁊ ſpirituſſancti miſſiōis per ioſeph. qui poſt vendicionē ſublimatꝰ eſt in egipto. deſtribuens triticum per totū egip tum. ſic criſtꝰ poſt vendicōeꝫ ſublimatꝰ mun do diſtribuit triticum verbi dei. ꝑ p̄dicatores ſuos ꝑ totum mūdum. cuiꝰ cauſa fuit reſurrec tio. aſcenſio. et ſpirituſſancti miſſio Incutit eci am timor ꝑ adam. ne nos per vicium gule ſi ue ꝑ inobedienciā eiciam̉. de ꝑadiſo ſpirituali ſicut ille de ꝑadiſo terreſtri. Et ꝑ chayn inſtru it. vt caueamꝰ ab homicidio Et ꝑ ciuitates pe nitus deſtructas. vt caueamꝰ a vicō ſodomo rum. et ab om̄i vicio ꝑ diluuium. Et iterū a vi cio gule per eſau. qui ꝓpter eſum lēticule rufe reprobatꝰ eſt. ¶ Preterea. quia in. lxx. recoli mus miſeriam noſtrā. quam ꝓpter peccata pa rentum noſtroꝝ incurrimꝰ. Ideo librū geneſe os legimꝰ. vbi agit̉ de expulſione pͥmoꝝ parē tum de ꝑadiſo. Et de alijs de quo eciam canta mus reſponſoria In ſudore vultꝰ tui. ⁊ illud. Ecce adam ⁊cͣ. Ad maiorē tamē miſeriam deſig nandum prius legimꝰ et cantamꝰ de dignitate hominis. ſcꝫ. ꝙ eſt factꝰ ad ymaginē ⁊ ſimilitū dinē dei. ꝙ in ꝑadiſo eciam collatꝰ eſt. ꝙ ſocia ei facta eſt. et ꝙ nec mori nec aliquā penā pati poſſet. niſi ex culpa ſua ꝓueniret. ¶ Officium autem miſſe eſt. Circūdederunt me ⁊cͣ. verſus confitet̉ eccleſia ſe eſſe in pena ⁊ laboribus in flictis ꝓpter peccatum. que ſunt. fames. ſitis. calor. frigus. laſcitudo. egritudo. et mors ip̄a per pͣuam ꝯſcienciā et amaritudo fetor ⁊ tene bre. quales ſūt dolores inferni. Sed ne iſte luc tus generet in nobis accidiam. ſiue triſticiam. que mortem oporat̉. ponit in verſu ꝯſolacō Diligam te domine virtꝰ mea ⁊cͣ. vt ſic poſſit dicere. Fuerunt michi lacrime mee panes ⁊cͣ. ¶ Et aduerte. quia hec verba. Circūdederunt me ⁊cͣ. Sunt eciam vox eccl̓ie pͥmitiue plorātis in abel ꝓthomarthire p̄centore. cuiꝰ ſanguis de terra clamauit ad dominū que aperuit os ſu um et ſuſcepit eum de manu chayn fratris eius Vnde ſtacio eſt ad ſanctum laurēciū cuiꝰ mors precioſa nouo ⁊ inaudito genere paſſionis cla mauit in celum. et audita eſt in vniuerſum mū dum. vn̄ et eccleſia romana. p̄c eteris eſt auten tica martiribꝰ. Ne autem eccleſia deſperet ꝓpo nitur ei in euāgelio triplex ſalubre remedium. et in epiſtola triplex p̄mium. Remediū eſt vt ſi vult ab illis plone liberari in vinea anime ſue laboret abſcindēdo vicia et peccata. poſtea in ſtadio vite p̄ſentis currat ꝑ penitencie opera Deinde viriliter in agonē pugnat cōtra om̄ia dyaboli tentam̄ta. quod ſi fecerit tripſex reme dium habebit. quia laborāti dabit̉ denariꝰ cui rente brauium. ⁊ pugnāti corona. Verū quia non libenter homo ſuſcipit onꝰ penitencie niſi videat p̄miū. Ideo oſtendit p̄mium in epiſtola prima ad corinth̓. ix. Neſcitis qꝛ hij qui in ſta dio currunt. oēs quidē currūt. ſed vnꝰ accipit brauiū. eſt em̄ brauiuꝫ p̄mium currenciū. ꝑ qͦ ſignificat̉ beatitudo eterna. que eſt premium

currencium in regnū eternū. quod oſtenditur. vt libencius agant homines penitenciam. ⁊ vt magis fleant peccata ſua. vn̄ pͣs. Suꝑ flumina babilonis ⁊cͣ. ⁊ ſicut in curſu exteriori remouē tur que impediunt curſuꝫ. ſicut dicit apoſtolꝰ ſe facere cum dicit. Caſtigo corpus meum. et in ſeruitutem redigo ⁊cͣ. quaſi dicat. leuigo. me. ideſt leuē facio ad hͦ vt poſſim curre̓. Sic facit eccleſia. macerat em̄ carnem ſuam. vt remotis omnibꝰ nociuis ad brauium vite eterne melius currere poſſit Et bene reſpōdet ei reſponſoriū Adiutor in oportunitatibꝰ ⁊ tribulacōe. Tri bulacio em̄ oportuna et vtilis eſt homini. qm̄ facit nos recordari eternoꝝ gaudioꝝ Nec ſeqͥ tur alleluia. quia ſubticet eccleſia cātica leticie vt p̄miſſum eſt. ¶ Poſt reſponſoriuꝫ ſequitur tractus a trahendo dictus et eſt ſuauis auribꝰ ſcꝫ. De ꝓfundis clamaui ⁊cͣ. ad notandum ꝙ in gemitibus. et ſuſpirijs trahit eccleſia vitā ſuā de ꝓfundis peccati vel pene ¶ Sed ad cōſula racionē interponunt̉ verba miſericordie. cum dicit. Quia apud te ꝓpiciacio eſt. Sed qꝛ nullo modo vult eccleſia. ꝙ filij ſui cadant in accidiā Ideo poſt tractum ſequitur euāgelium de de nario diurno. id eſt de beatitudine eterna. quā oſtendit filijs ſuis. vt hilariter faciant penitē ciam. Simile eſt regnum celoꝝ homini pater familias. qui exijt pͥmo mane ⁊cͣ. math̓. xx. c. Ho mo eſt vinea dei et eccleſia quam quilibꝫ debet colere ꝓpoſſe ſuo. in alijs ꝑ p̄dicacionē. ⁊ in ſe per bonam operacionē. et ſi bene coluerit habe bit vitam eternam. que dicitur denariꝰ. In de nario eſt ymago et ſuꝑſcripcio. et nos habebi mus ymaginē dei. et apertam ſuꝑſcripcionem quia erimus et dicem̉ dij ⁊ filij dei. vn̄ pͣs. Ego dixi dij eſtis ⁊ fi. e. omnes Sequit̉ offertoriū Bonum eſt confiteri domino ⁊cͣ. in quo mone mur laudare deum in tribulacione ꝙ poſſumus facere. viſo denario diurno. ¶ Ad quē viden dum petit eccleſia illuminari. d. in poſtcōmuni one. Illumina faciem tuam ⁊cͣ. Poteſt eciam et aliter dici ſecundū innoc̓. iij. in ſermone huius diei. Legitur em̄ ꝙ occupacio. magna creata ē omnibus hominibꝰ et iugum graue ſuꝑ filios ade a die exitus de vētre matris eorum vſqꝫ in diem ſepulture in matrem omniū. Siquidē ma ter omnium hominiū terra eſt. ⁊ eadem omniuꝫ eſt ſepultura. ꝓpter quod ille dicebat. Nudus egreſſus ſumd̓ vt ero matris mee. ⁊ nūdꝰ reuer tar illuc. ¶ In p̄miſſis autē verbis circa ſtatū humane cōdicionis tria ꝯſideranda ſūt. videli cet. ingreſſus. ꝓgreſſus. ⁊ egreſſus De ꝓgreſ ſu p̄mittit̉ occupacio magna cre. eſt. o. h. ⁊ iu gum ⁊cͣ. De ingreſſu ſubiungit̉ a die exitus de vetre matris eoꝝ. De egreſſu cōcluditur vſqꝫ in diem. ſcꝫ in. in. o. ¶ Sane in quolibet ſtatu. graue iugum ſuꝑ filios ade imponit̉. graue qͥ dē in ingreſſu. grauiꝰ in ꝓgreſſu. grauiſſimuꝫ inegreſſu. vn̄ merito ꝓpheta flebat. d. quare de vulua matris egreſſus ſuꝫ. vt videā laborē et dolorem ⁊ conſūmerentur in confuſione dies mei. formatꝰ eſt em̄ hō de terra. conceptꝰ in culpa. natꝰ ad penam. ¶ Vere itaqꝫ occupacio magna creata eſt. o. h. et iugum graue.ſ. f. h̓. a. Et beati qui occupant̉ in bonis miſeri. qui in malis beati qͦꝫ qui iuguꝫ xp̄i portāt. miſeri qui iugum dyaboli. Hanc humane condicionis mi ſeriam conſiderās eccleſia gemit. d. in introitu Circūdederūt me ge. ⁊cͣ. In quibꝰ verbis ꝓ pheta recolit lapſum humanū. ¶ Ne vero pre nimio dolore deſperet. Ideo ſtatim cōmemorat miſericordiā creatoris in gͣduali. Adiutor ⁊cͣ. ¶¶ Occupacionē autem honeſtā ⁊ vtilē dominꝰ indicit in euāgelio operarios cōducēs vt red dat illis mercedem. ¶ Inhoneſtam vero ⁊ in utilem docet apoſtolus in epiſtola euitare. Ne ſcitis inquit. ꝙ hij qui in ſta. cur. o. q. ſed vnꝰ accipit brauium. ſic currite vt con. ⁊cͣ. et ſequi tur ego aūt ſic curro non quaſi in ⁊cͣ Intractu vero. De ꝓfundis ⁊cͣ. ꝓpheta inter iugū ⁊ iu gum diſtinguit. d. n. Si iniquitates ⁊cͣ. Innuit iugū dyaboli. de quo per ꝓphetam dicit̉. ꝯpu truit iugum a facie dei. vnde mox ſubdit. Quia apud te ꝓpiciacio eſt ⁊cͣ. Ecce iugum xp̄i ſuaue de quo veritas inquit. Iugum em̄ meū ſuaue ē et onꝰ meū leue̓. ¶ In ſūma autē officium miſſe continet afflictione. in introitu ieiuniū in ora cione. bellū in epiſtola. auxiliū in graduali. in euangelio in vineam inducim̉. vbi cōpatimur. et congregabimus. ¶ De ſexageſima. Oſt ſeptuageſimam ſequitur ſexage ſima. Sicut aūt eccleſia celebrat ſep tuageſimā in miniſterio. quia quem admodum filij iſrahel per fletum exi uerunt et liberati ſunt per ſeptuaginta annos de ſeruitute babilonica. ſic ⁊ ip̄a eccleſia de ſer uitute dyaboli cui oportet modo ſeruire libera ta eſt ſaltem ꝑ penitenciā factaꝫ in ſeptenario huiꝰ vite. ſic eciam in miniſterio celebrat ſexa. licet em̄ inſtituta fuerit in redempcionē quin tarum feriarū. prout dictū eſt ſub lxx. Fuit tn̄ inſtituta ꝓpter ſignificacōeꝫ. quoniam ſignifi cat tēpꝰ viduidatis eccleſie et illiꝰ merorē ꝓp ter abſenciā ſponſi qui peccatoribꝰ abeſt per graciam. et viatoribꝰ per humanitatis p̄ſen ciam. licet em̄ xp̄s nobis ſit p̄ſens ſecundū diui nitatem. Iuxta illud. Et ero vobiſcū vſqꝫ ad cō ſūmacione ſeculi. Tum ſecundū quod eſt homo in celo eſt ſedēs ad dextrā patris. Nempe fruc tus ſexageſimus viduis debet̉ ¶ In conſolacōꝫ aūt illius abſencie ſponſi. qui eſt ad celum rap tus eſt dant̉ eccleſie due ale. ſcꝫ ſex opeꝝ miſe ricordie exercit acio. et decālogi implectio. vn̄ ſexageſimā ſonat ſexieſdēcem. vt per ſex opera miſericordie per decēm. decalogꝰ intelligat̉. Sexageſima em̄ ex ſenario et denario conſtat. vt ſicut dn̄s poſt opera ſex dieꝝ benedixit diei ſeptime. ſic poſt ꝑfectionē operū decalogi ꝑ uememꝰ ad beatitudinē eternā. Et dicet̉ nobis

Venite benedicti ⁊cͣ. Et ideo in. lx. legit̉ euan gelium. Cum turba plurima. Lūc. viij. c. de ſe mine verbi dei. vt homines ſeminēt oꝑa miſeri cordie ad habendā illaꝫ benedictionē. Et quia ſemē ī pluribꝰ ſuffocat̉. ideo clamat alta voce in introitū. Exurge quare obdormis dn̄e ⁊cͣ. ¶ In tercia vero dominica. ſcꝫ quinquāgeſime oſtendit per quem velit liberari. ſcꝫ per deuꝫ vn̄ in introitu dicit. Eſto michi in deū ꝓtecto rem. Et quia dominꝰ prope eſt omnibꝰ inuocā tibꝰ cum. ſequit̉ liberacio in ſequēti dominica. vnde dicit in introitu. Inuocabit me et ego ex audiam eum. Impoſſibile eſt em̄ quinille libe retur qui aꝑit ꝑ confeſſionē peccata ſua q̄ ſūt dolores ducentes ad infernum. et dolet dolore ſatiſfactorio. et petit a domino liberari. Quia vero peccata hominē a deo ſeꝑant. ideo dubi tando dicit. Exurge. ¶ Item dicit ter. exurge in hodierno introitu ꝓpter triplices filios. pri mō enim clamat profilijs qui tenitātur per ad uerſa. Sed non ſuccūbunt vt paulus ꝓpter qͦs dicit. Primo exurge quare obdormis. id eſt ob dormire videris. non exaudiēdo vel liberando. et hoc facit dominus vt ꝓbentur et examinē tur in igne tribulacōnis. puriores enim exier̄t tres pueri de fornace regis babilonis. quā in trauerūt. vnde non dormit ſicut habet̉ hiere. ij. vigilante virgā ego video. ⁊ dicit dominꝰ ſtatim bene vidēs. quia vigilabo ego ſuꝑ gre gem meam ⁊ ſuꝑ filios meos pͣs. Ecce nō dor mitabit neqꝫ dormiet. qui cuſtodit iſrahel. Et quantum ad iſtos dicit poſtea obliuiſceris tri bulacionis. quia ſingula ſingulis debent reddi ¶ Secundi filij ſūt qui in pugna cadunt. et ꝓp ter iſtos dicit. eccl̓ia. Exurge ne repellas in fi nem quare faciem tuam auertis. q. d. Oſtende faciem tuam et reuertent̉ ad te. ¶ Tercij filij ſunt qui per blanda tentant̉. nec ſuccunbunt ſed quia aduerſa non tollerant ꝑiculum eſt ne proſpera eos frangant. et ꝓpter hoc dicunt. Exurge domine adiuua nos ꝓpter omnēs. ſeqͥ tur. et libera nos. de hoc eciam in dominica ſe quenti dicet̉. ¶ Epiſtola vero libenter ſuffertis pͥma ad corinth̓. xj. c. Hortatur nos vt quera mus dominū et deſpiciamꝰ et ſuſtineamꝰ leſo res. ⁊ tanꝙͣ hͦ cognoſcentes. Dicimꝰ reſponſo rium. Sciant gentes quoniam ⁊cͣ. Tractꝰ oſtē dit terram cōmotam conſcienciā peccatorum. In euangelio ergo ſemen iacimus. quoniam in lxx. in vineam inducti ſumꝰ. Eſt autem euāgē lium. Exijt qui ſeminat ⁊cͣ. Et hoc fuit beatus pauius. qui ſeminauit ſemen. id eſt verbum dei et ꝓpter hoc fit hodie ſtacio apud ſanctū pau lum. et inde eſt ꝙ in fine collecte huiꝰ diei dici tur. Soctoris gencium ⁊cͣ. Sepe em̄ ſecundum ſtaciones officia ordinant̉. vt hodie. quia eniꝫ ſtacio eſt ad ſanctū paulū. ideo de eo fit mēcio in collecta. et eodē modo in quinta feria. ante letare hieruſalem. et in ſabbato ibi ſequenti. vt ibi dicētur. FFrotendit̉ autem lx. vſqꝫ ad quartam feriam poſt paſca. in qua cantat̉. Ve nite bn̄dicti filij patris mei. quia illi qui in opi bus miſericordie ſe exercent audient illud. ve nite benedicti ⁊cͣ. vt ip̄e teſtatur. ⁊ tunc ſpon ſe ianua aperiet̉ ⁊ ſpōſi amplexū fruetur. Vnde in epiſtola ammonet̉. vt adinſtar pauli tribu lacioneꝫ de abſencia ſponſi pacienter expectet in euangelio. vt ſeminacioni bonoꝝ opeꝝ ſem per inſiſtat. et que quaſi deſperans. Clamaue rat. Circūdederunt me ⁊cͣ. Nunc ad ſe rediens petit in officio ī tribulacionibꝰ adiuuari. et ab ipſis eripi. dicens. Exurge ⁊cͣ. ¶ Se quinquageſima. Equitur de quinquageſima. In pͥmis autem notanduꝫ eſt. ꝙ multiplex eſt quinquageſima. ſcꝫ dierum. annorū. pſalmoꝝ. ꝑſonarum. et denariorum. Numquageſima dieꝝ triplex eſt. Vna a domi ca iſta vſqꝫ ad diem paſce. Alia a paſca vſqꝫ ad penth̓. de qua dicit̉ in conſilio aureln̄. vt ante paſce ſolēnitatem non quinquageſima ſupplen dum eſt. quia illa ſeruat̉ poſt paſca. ſed qͣ dra geſima teneatur. Tercia ab octaua paſce̓ a ſab bato in albis vſqꝫ ad ſabbatum poſt ꝑenthe prima eſt penitencte afflictionis et abſtinēcie tunc em̄ homines abſtinent a carnibus et con tinent a luxurijs. Secunda eſt leticie et exult a cionis. Tercia figure ſiue glorie et glorificaci onis Figurat em̄ octauā etatē vbi vtraqꝫ ſto la ſcꝫ anime et corꝑis induem̉. et inde eſt ꝙ duo alleluia in illa q̄uinquageſima cantamꝰ. Num quageſima qͦꝫ pſalmoꝝ triplex eſt. et tres ſta tus criſtiane religionis ſignificat. ¶ pͥmus eſt penitencie. Secundꝰ iuſticie. Terciꝰ laudis vi te eterne Ideoqꝫ pͥma terminat̉ in pͣs. Miſere re mei deus. Secundam pͣs. Miſericordiam et iudicium Tercia omnis ſpiritꝰ laudat dominū quod eſt in fine pſalterij. laudate dominum de celis. heę tres quinquageſime. ſignificant dies diluuij. Tot em̄ diebus fuit aqua ſuꝑ faciē ter re. ſcꝫ. centum quinquaginta. Ideo ergo tres quinqͣgeſimas pſalmoꝝ cantamꝰ. vt deꝰ a tl̓i diluuīo et ab omni ꝑiculo nos defendat̉. ¶ In quinqͣ geſima vero annoꝝ erat annꝰ iubi leus. qͥ quinqͣgeſimꝰ erat. tanta em̄ erat ſeptenarij celebritas. ꝙ ſeptima dies celebrat̉. ſcꝫ ſabba tum. et ſeptima ſeptimana vt ꝑenth̓. ſeptimꝰ nenſis. vt ſeptember. et ſeptēnariꝰ annꝰ vt iu bileus. in quo omnes ſerui liberabant̉. ſi vero aliquis eſſet qui nollet liberari. ſed remanere in ſeruitute domini ſui ducebatur ad poſtes ta bernaculi vel templi et ꝑforabat̉ eiꝰ auris cū ſubula quod erat ſignum ſeruicij. nec deinceps manū mittebat̉ eciam ſi vellet. Iteꝫ omni a que tellus ex granis ex eo anno ꝓcreabat omnibꝰ. erant cōmunia non em̄ colebat̉ illo anno. Om nia eciā debita illo anno remittebant̉ ⁊ poſſeſ ſiones alienate reſtituebant̉. ꝓut ſubpenthe. di cetur. vn̄ iubileus remittens vel inicians in terp̄tatur. per quā recte penitenciā figurat̉.

per quam vera libertas tribuitur ⁊ a dyaboli ſeruitute liberamur. per eam eciam peccatoꝝ debita remittunt̉ et hereditas eterna atqꝫ ce leſtes māſiones reſtituunt̉. ¶ Quinquageſima ergo penitencie tempus et remiſſionis ſignifi cat. Inde eſt ꝙ hoc tēpore pͣs. Miferere mei de us. qui eſt quinquageſimꝰ. et eſt pͣs. peniten cie et remiſſionis frequentat̉. et legitur et can tatur de diluuio. Nam ſicut per diluuium mun dus purgatꝰ eſt a malis hominibꝰ. ita ꝑ peni tenciam purgat̉ microcoſmꝰ. id eſt minor mun dus. ſcꝫ homo a vicijs et criminibus. Rurſus quinquageſime dies in penitencia ducimꝰ. vt in quinquaginta ſequentibꝰ diebus. ſcꝫ a pa ſca vſqꝫ ad penth̓. quos in leticia ſumus acturi non excedamꝰ quin in die ꝑenth̓. ſpirituſſancti graciam ſuſciꝑe mereamur. Finitur em̄ quinqͣ geſima in die paſce. quia penitencia ad nouita tem vite refugere facit. ¶ De quinquageſima ꝑ ſonarum ſermo habet̉ in gen̄. Abraham queſi uit a domino ſi lxx. boni eſſent in populo nūqͥd parceretur eis. ymo dixit dominus. Poſtea de ſexaginta et quinquaginta ⁊ ſic vſqꝫ ad decem ¶ De quinqͣgeſima denarioruꝫ habetur ſermo in euangelio. vbi agitur de duobꝰ debitoribꝰ quoꝝ vnus tenebat̉ centum denarios et alius quinquaginta ſed de ea nil ad p̄ſens. Dicit̉ au tem quinquageſima qͣſi quinquies decē. ſigni ficans tempus remiſſionis vt dictum eſt. Nuin quagenarius em̄ numerꝰ ꝯſiſtit ex quinario et denario in ſe multiplicatis. Nam qui oꝑa quin qꝫ ſenſuum corpus per decem legis mādata mo deratus fuerit ſecure dicere poterit. ꝙ in vlti mo die quinquageſime. ſcꝫ in paſca cantat̉.ſ. Reſurrexi. et ahuc tecum ſum ⁊cͣ. ¶ Et nota ꝙ theleſphorus. et greg̓. pape ſtatuerūt. vt cle rici incipiant a quinqͣgeſima ieiunare. Inſtitu ta eſt quinqͣgeſima primo ꝓpter ſupplecionem vt videlicet ſupplerent̉ dies dominici qui de ie iunio qͣdrageſime ſubtrahunt̉. Secundo xl. die bus ieiunarent̉. ꝓut ſub ſeptuageſima eſt dic tum. ¶ Secundo ꝓpter ſignificacionē. quia ſig nificat tempus remiſionis vt p̄miſſum eſt Ter cio ꝓpter rep̄ſentacionē. quia non ſolum tēpꝰ remiſſionis ſignificat. verum eciam ſtatum bea titudinis rep̄ſentat. Nam in quinqͣgeſimo āno ſerui efficiebant̉ liberi vt p̄miſſum eſt. et quinqͣ ge ſimo die a die agni immolati lex data eſt. ⁊ in quinquageſimo die a paſca datꝰ eſt ſpiritꝰ ſanctꝰ et ideo h̓ numerꝰ ſtatū beatitudīs repre ſentat. vbi erit adep̄cio libertatis ⁊ cognicio veritatis et ꝑfectio caritatis. ¶ Matutinale di ei huiꝰ officium eſt de diluuio. vt eccleſia incu ciat timorem filijs ſuis. ne peccent per luxuriā ſicut in miſſa in poſtcōmimione. ne peccēt per gulam. et quia hec duo vicia maxime dominā tur in illo temꝑe. ideo agit de diluuio. per qd̓ penitencia deſignat̉. vt p̄miſſum eſt Sed ne ti mor nimis deſperare faciat dicit reſponſorium Ponam arrum meuni in nubibꝰ celi in ſignum federis quod exponitur allegorice de xp̄o vel de quolibet ſancto ſecundum ſuum modum. Ar cus enim ille quantomagis ad celum eleuatur tantomagis ad terram deprimitur. Ita ſanc tus homo. quantomagis eleuatus eſt ad cele iſtia tantomagis ſe humiliat. iuxta illud. Quan tomaior es. humilia te in omnibꝰ. ¶ Item ar cus iſte eſt ſignum federis. ſimiliter et criſtus. vn̄ de in pſalmo. Reſpice in faciem criſti tui. et ſancti ec iam ſunt federis ſignum. quia poſſent iram dei tenere. ſicut fecit moyſes. Item arcus ipſe portentū eſt. ita et ſancti. quia ſi dominꝰ ita ſuos affligi ꝑmittit quid erit de malis. vn̄ legitur in eccleſiaſtico vidit arcum. id eſt ſanc tum. et benedixit qui fecit illum. ¶Notandum autem eſt ꝙ pͥmo cantant̉ quedam reſpōſoria de diluuio. Secundo quedam de obediencia abrahe. poſtremo de ceco illuminato. ad notā dum. ꝙ qui per penitenciā peccata ſua dilue rit. et mandatis dominicis vt abraham obedie rit a domino plene illuminari merebit̉. IPor ro in officio miſſe eccleſia rogat deum et inuo cat pro filijs ſuis afflictis. d. in introitu. Eſto michi in deum ꝓtectorem. Poſtea vero ꝓ lap ſis et dicit. Et in domuni refugij ⁊cͣ. Et cauſam ſubdit. ſcilicet ꝑ fidem cum dicit. Quoniam fir mamentū meum et refugium meum ⁊cͣ. Tercio pro tēptatis in ꝓſperitate exiſtentibꝰ. cuꝫ di cit. Et ꝓpter nomen tuum dux michi eris et enu tries me. De hoc eciam in precedenti dominica dictum eſt. Sequitur verſus de ſpē. q. d. quia merito ſpei. dabis michi hoc In te domine ſpe raui. Cracio ꝓ afflictis eſt. ſcꝫ. Preces noſtras queſumus exaudi domine ⁊cͣ Epiſtola eſt deca ritate. pͥma ad corinth̓. xiij. c. Si linguis homi num loquar. q. d. om̄es virtutes eo modo qū̓o haberi poſſunt ſine caritate nichil valent ad vitam eternam. Et ponit ibi xv. gradꝰ ex qui bus ꝑuenit̉ ad templum celeſte. Primus gra dus eſt. caritas paciens eſt. Secundꝰ benigna eſt. Tercius non emulat̉ ⁊cͣ. Deinde ſequit̉ cō mendacio caritatis. Caritas nūꝙͣ excidit. Quo niam autem non poteſt homo habere caritatē niſi fiant mirabilia. Aaius em̄ eſt de impio fa cere pium quam creare celum et terram. deo ſequitur reſponſoriū. Tu es deus qui facis mi rabilia. verſus eſt. liberaſti in brachio tuo.j. criſto per fidem criſti ¶ Et ſequitur tractus. Iubilate. cuiꝰ verba videntur eſſe cōtra illud quod per tractum ſignificat̉. ſcilicet dolores per quos eccleſia trahit vitam miſeriam. Sed dic ꝙ iubilacio ſeu exultacio non eſt contrariū tractui quoniam homo beatꝰ in ip̄is miſerijs ex ultat. ⁊ eciam quādo homo liberatꝰ eſt in ip̄is miſerijs gaudet. vnde in actibꝰ apoſtolorum. Ibant apoſtoli gaudentes ⁊cͣ. et illud ſalomo nis. Cor quod nouit amaritudineꝫ aninie ſue in gaudio eius non miſcebit̉ extraneus.i. dyabo lus hoc eſt ſuper omne gaudium Euangeliū eſt de fide paſſionis et reſurrectōis. Ecce aſcē

dimus hieroſolimam ⁊cͣ. luce. xviij. c. Et quia per fidem ceci illuminant̉. Ideo ſtatim ſequit̉ ceci illuminacio. qui valde ſapienter pecijt. d. omnie vt videam. quia viſio erit tota merces ¶ Offertorium ſimiliter eſt de fide. benedictꝰ es domine ⁊cͣ. Et aduerte. quia in euāgelio ce cus peticionē geminat. d. bis. Fili dauid miſe rere mei. et in offertorio ſimiliter eciā gracias de illuminacione vtriuſqꝫ populi duplicat di cens bis. Benedictus es domine. ⁊ in alijs eciā verb̓ magis ac magis dupliciter illuminari po ſtulat dicens eciam bis. doce me iuſtificaciones tuas vel bis dicens iuſtificaciones tuas prop ter viam teſtimoniorum. et veritatis et man datorum. ¶ Poſt cōmunio. ſcilicet manducaue rūt et ſaturati ſunt minis eſt de timore. vt ad memoriam reducamus quod dicitur de iudeis. Adhuc eſce eorum erant in ore ipſorum. ⁊ ira aſcendit ſuper eos. quia em̄ ꝯmederāt vſqꝫ ad nauſeam ſtatim deum ad iracūdiam ꝯcitauerūt vt videlicet incūciatur nobis timor ne ꝑ gulā offendamꝰ deū ſicut iudei. Hoc autē facit eccl eſia. quia tunc ſolent homines magis intende̓ gule ꝓpter carniſpriuium quod immet de qͥbꝰ dicit greg̓. Nd̓ relinquēdi ſūt ſuo ingenio cū venia. Et ideo bene ꝯpetit huic diei. Poteſt eciam ⁊ aliter dici ꝙ tria ſunt neceſſaria q̄ ꝓpō nuntur nobis in epiſtola ⁊ in euāgelio. Ad hͦ vt opera penitencie que ꝑ quinqͣgeſimā figū rant ſint ꝑfecta ſcꝫ caritas q̄ proponit̉ in epl̓a memoria dominice paſſionis. ⁊ fides que intel ligitur ꝑ ceci illuminacionē. et hec ꝓponuntur in euāgelio vera fides. ſine quā nemo deo pla cere poteſt. opera facit acceptabilia. memo ria paſſiōis reddit facilia. caritas facit eſſe cō tinua. ¶ Et ſicut eccleſia pͥmo deſperans clama uerat. Circūdederunt me ⁊cͣ. et poſt ad ſe re diens adiuuari petebat. ita hic iam cōcepta fi ducia et ſpe venie ꝓpter penitenciam quaſi do minum tenēdo orat et dicit. Eſto michi ⁊cͣ. vbi petit quatuor. ſcꝫ ꝓtectione illis qui ſūt in ad uerſis. firmamentum illis qui ſunt in gracia re fugium illis qui ſunt in culpa. et ducatum illis qui ſūt in ꝓſperis. ¶ Epiſtola vero nos ponit in expedicione armis muniri docens. ¶ Tractꝰ triūphatore milicie nos docet ſeruire ei quidē qui nos fecit non ei cui nos vendidimꝰ. Et no ta ꝙ euangeliorum cōſequenciā racionabiliter ordinatam. nam in lxx. vineā colimꝰ in lx. agꝝ ſemīamꝰ ſiue ſemen ſpergimꝰ in quinquāgeſi ma fructum lucis in cecō illuminato coligimꝰ. ¶ De feria quarta in capite ieiunioꝝ. Oſt quinquageſiniā ſequit̉ quādra geſima que eſt numerus ſpecialis pe nitencie in qua ieiunat eccleſia et pe nitet de p̄ eccatis ſuis. per penitenci am em̄ que in quadrageſima ꝑficitur peruenit ad quinquageſimaꝫ.i. ad annum iubileum hoc eſt ad remiſſionē peccatoꝝ. vt p̄miſſum eſt In cipit autem quadrageſimā a dominica ſequēti in qua cantat̉. Inuocauit me. Sed in hac feria quarta ieiunium inchoatur vt iam dicetur Be atus petrus pͥmo inſtituit ieiunium quadragē ſime ante paſca nec vacat a miſterio. ꝙ quādra gintaſex diebus a capite ieiunij vſqꝫ ad paſca in abſtinēcia ſumꝰ Nam poſt babilonicam cap tiuitatem quadragintalex annis edificatū fuit templum domini. vn̄ et nos poſt captiuitatem babilonis. id eſt cōfuſionis vicioꝝ quadragin ta ſex diebus per abſtinenciā et bona opera noſ ip̄os templum deo edificamꝰ. ¶ Quare autem quadraginta ietunet̉. ⁊ quare dicitur quadra geſima ſub dominica ſequenti dicetur ¶ Sane ieiunium quadrageſime ꝯmendat̉ ab inſtituco ne et a tribꝰ temporibꝰ et a ꝑſonis que in illis ieiunauerunt. ¶ Rurſus ieiunia ideo ſūt inſtitu ta. quonam in lege p̄ceptū erat decimas deo. et pͥmicias de om̄ibus bonis reddi. vnde et nos idip̄m facere debemus. et eciam de nobiſipſis. ſcilicet de corꝑe. et de mente. et de temꝑe. de hijs et alijs ieiunijs. dictum eſt ſub quarta fe ria tercie ebdomāde aduentꝰ. Siquidē de no bis decimas et pͥmicias deo offerimꝰ. quando bonū operamur In quadrageſima ſoluit̉ de cima dieꝝ quoniā ſcd̓m greg̓. a pͥma dn̄ica qua drageſime vſqꝫ in paſca. ſex ebdomāde cōputā tur. quoꝝ dies ſūt xlij. Ex quibꝰ dum ſex dies dominici ſubtrahunt̉ de ieiunio remanēt tan tum xxxvj. dies abſtinēcie. qui ſunt quaſi deci ma anni. ¶ Vt ergo numerꝰ quadraginta die rum quibus xp̄us ieiunauit impleatur recipiū tur ex inſtitucione greg̓. pape quatuor dies p cedentis ebdomade videlicet. quarta. quinta ſexta ferie et ſabbatū. Et ſecundū hoc dicit̉ qͣ drageſima quaſi quatuor cum decima. quonā trigitaſer diebꝰ qui ſūt decimā addunt̉ qͣtuor vt p̄miſſum eſt quoꝝ. Primꝰ eſt ſanctificacio nis et mūdacionis. quia tūc tam animā ꝙͣ cor pus mūdamus. cineres capitibꝰ aſpergentes. Reliqui tres ſūt de pͥmicijs dieꝝ que ſoluuntur in quatuor temporibꝰ anni. Sed cuꝫ triginta ſex dies p̄dicti ſint decimā trecētoꝝ ſexaginta dierum. et annꝰ conſtat ex trecentis ſexagin taq̄umqꝫ diebus. et ſex horis. patet ꝙ cum ie iunamus trigintaſex dies racione decimē rema nent quinqꝫ dies indecimati et ſex hore. Sed de illis ieiunamꝰ quatuor p̄cedentis ebdomade vt ſacer numerus compleatur vt p̄miſſum eſt. Sed ſecūduꝫ hoc adhuc remanent triginta ho re indecimatē. videlicet vnus dies qui ꝯtinet xxiiij. horas et ſex hore Sed poteſt dici ꝙ pro decimā illius temporis in ſabbato ſancto tar dius cenamꝰ. vel forte ꝓpter hoc die illa tardi us. ſcꝫ de nocte miſſa celebrat̉. vt dictum eſt in ꝓhemio quarte partis. ¶ Nos vero ꝓuincia les ieiunium quadrageſiine in p̄cedenti ſecūdā feria inchoamus. et ſic duos dies. plus ceteris nacionibꝰ ieiunamꝰ. et hoc nō ſolū ꝓpter quā dam honeſtatem. vt videlicet ſic biduo purifi cati in quarta feria ſacrum ieiuniuꝫ inichoemꝰ

verum eciam pro eo ꝙͣ qͣdrag eſima in magno die iouis cene terminatur. prout ſub titulo de lxx. dictum eſt. Vltimos ergo duos dies nō ra cione qͣdrageſime. ſed propter cauſam ibi dic tam. et propter eorum ſanctitatem ieiunamus Clerici eciam in quinquageſima ieiuniū incho are tenent̉ prout ibi dictum eſt ¶ Quidaꝫ aūt dixerūt ꝙ ꝑmiſſi quatuor dies addunt̉ alia de cauſa. videlicet tres pro tribus diebus qͣtuor temporum qͥ in qͣdrageſima contingunt. Quar tus pro vigilia paſce quā ieiunare debemus. Sed p̄miſſa racio verior eſt. Sed cū in qͣdra geſima imitemur ieiunium criſti vt p̄miſſum ē ⁊ ipſe ſtatim poſt baptiſmum.ſ. poſt eph̓iam ſuum ieiuniū inchoauerit. Queritur quare hoc tempore ieiuniū inchoamus ⁊ illud cum paſca ꝯtinuamꝰ et non eo quo ipſe ieiunauit cū ipſiꝰ actio noſtra debeat eſſe inſtructio. Ad quod qͣtruplex eſt racio. Prima qꝛ in quadrageſima rep̄ſentamus populū iſrahel qui fuit xl. annis deſerto ⁊ ſtarim poſt celebrauit paſca ¶ Se cūdā quia homines tempore verno naturalit̓ ad libidinē ꝯmouentur ad quam reſtringendā inſtitutum ē hoc tempore ieiunari ¶ Tercia quia criſti paſſioni reſurrectio ꝯtinuatur igit̉ racionabile fuit vt afflictio noſtra continua eſ ſet paſſioni ſaluatoris. cū em̄ ipſe ꝓ nobis paſ ſus ſit. ⁊ nos ei ꝯꝑati debemus. vt ita tandem conregnemus. et poſt paſſionem ſtatim reſur rectio ſubſequatur. Iuxta illud apoſtoli. Si cō patimur ⁊ conregnabimus. nam et egrotꝰ ma gis affligitur cum approximat ſanitati. Quar ta quia ſicut filij iſrahel priuſqͣꝫ agnum cōme derent ſe affligebāt et lactucas egreſtes. id eſt amaras cōmedebant. ita ⁊ nos per penitencie amaritudinem debemus prius affligi. vt ſtatiꝫ poſt digne poſſumus ꝯmedere agnum vite. ſcꝫ corpus criſti. vt ſic miſtice capiamꝰ paſcalia ſa cramenta. Porro in miſſis quadrageſimalibus frequentat humiliate capita veſtra deo eo ꝙ illo temꝑe dyabolus magis impugnat nos. vn̄ deum humiliter orare. et nos ſibi huīliare debe mus. et vt nos ſub omnipotentis dei manū hu miliemꝰ dicitur eciā. Flectamus genua de quo dictū eſt ſub qͣrta parte ſub t. de ſalutacicō e Et eſt ſciendum ꝙ flectamus genua et humilia te capita ſeſe cōmittant̉. et neutrum dicitur in dominica die. Nam vt ait greg̓. Qui in domini ca die genua flectit deum reſurrexiſſe negat. propter multas quideꝫ cauſas orando nos ad terram proſternimꝰ. prout dictuꝫ eſt in quin ta parte ſub prima. Dicitur eciaꝫ oracio ſuper populum poſt humiliate capita ⁊cͣ. propter temporis ſanctitatem Et ad notandū ꝙ in hac vita pro nobis eſt orandum. vt in futuro audi re mereamur a domino. Venite benedicti pr̄is mei ⁊cͣ. que quidam orācio eſt vicaria ſancte cō munionis. Olim enim omnes cōmunicabant. et cōmunicaturos dyaconus ad flectendū genua inuitabat. nunc vero qꝛ multi ſuſcipiūt corpꝰ domini indigne ꝓ cōmunione vtimur oracione dyacono ſicut prius ſuo fungente officio et di cente. hu. ca. ue. de. quia quicunqꝫ humiliaue rit ſe exaltabitur. et quiſquis hic bonis actibꝰ benedicetur. eterne benedictione poſtmodum aſcribetur. In hac ergo oracione ſacerdos mi lites criſti pugne cōmendat ad dimicandū con tra hoſtem antiquum. et infidias inimicoꝝ. et ideo premiunt eos per miniſtrum armis humi litatis d. humiliate. c. v. d. et ſic tādem capiti bus humiliatis quaſi confirmans eos infundit ſuper eos protractionem ſue benedictionis. ⁊ hoc magis in lxx. quādo aduerſariꝰ noſter tūc ſolicitus circuit querens quem deuoret. Secū do in prima collecta genua flectimus in poſtu lacionem iuſticie. que eſt neceſſaria in preſenti vita. In vltima vero reuerenter inclinamus in graciarū actione ꝓ diurno denarto vite future Tercio in pͥmacollecta flectimus genua ꝓpug na preſentis vite afflictionem laboris. et conti nencie oſtendentes. In vltima vero que eſt ꝓ graciaꝝ actione. caput humiliamꝰ per quod mentis humilitas deſignat̉. quia in eterna vi ta omnis labor excludetur. Sed humilitas ſem per ſtabit. de hoc dicetur ſub ſabbato pͥme eb domade quadrageſime. ¶ Item in fine miſſe di citur. Benedicamus dominio. de quo dictuꝫ eſt in quarta parte ſub ti. de oracione nouiſſima. ¶ Hoc eciam tempore cortine in eccleſia ſuſpē duntur. de quo dictum eſt in prima parte ſub ti. de picturis. ¶ Porro eccleſia his diebus in magno certamine cōſtituta in qͣdrageſima fre quentat pͣs. ¶ Qui habitat. quia pſalmus ille informat in certamine poſitos ſpem ſuam in do mino ponere. et omne adiutorium ab eo depo ſcere. de quo ſub dominica ſequenti dicetur. ¶ Hoc tempore dyaconus caſulam ſuper hu merum portat de quo dictum eſt in ſecūdā par te ſub ti. de dyacono. ¶ Ab hac quoqꝫ quarta feria vſqꝫ ad dominicā palmarum dicitur omni die prefacio de ieiunio. Eciam in dominicis die bus apud quoſdam. In illa vero dominica. et ſequentibus diebus dicitur prefacio de paſſio nē. Sed videtur eſſe incōgruum. ꝙ in domini eis diebus cantetur prefacio de ieiunio. cum ī il lis non ieiunetur. Et ideo quidam dicunt in ill̓ quotidianā prefacionem. ſed licet non ieiunet̉ numero. ieiunatur tamen qualitate. id eſt in ci bo quadrageſimali ſicut in alijs diebꝰ In qui buſdam tamen eccleſijs incipiunt dicere prefa cionem de paſſione in dominica de paſſione. et in quibuſdam eciam dicunt prefacionem de ie iunio vſqꝫ ad quartā feriā an̄ paſca. Veꝝ licet vt premiſſum eſt quadrageſimali ieiunio. qd̓ incipit in dominica quadrageſime ſuperaddi ti ſunt quatuor dies. ſolēnitates tamen officij quadrageſimalis temporis incipiunt in eadē dominica ſicut prius. et nō ante. nec in hoc im mutacio facta fuit quamquam pocius ex incu ria quam ex certa ſciencia hoc cōtigiſſe credat̉

nam idem deberet eſſe caput ieiunij et officij. Et ſecundum hoc videtur ꝙ in dictis quatuor diebꝰ deberent immediate poſt miſſam dici ve ſpere. ¶ Circa quod notandum eſt ꝙ quadra geſimale tempus eſt luctus et penitencie tem pus penitentes aūt dū conuertunt̉ ad criſtum a tenebris ad lucem tranſeunt. Veſpertinū ve ro tempus ꝓpter defectum et obſcuritatem im perfectionem deſignat. quia ergo penitentes non imperfectioni et defectui. ſed pocius per fectioni et luci veritatis inſiſtunt Idcirco con uenienter quantum ad veſperas dictū ē tem pus lucis ex inſtitucōne gabilon̄. concil̓. preue nitur. et ſic ſtatim poſt miſſam dicantur que alias circa noctis temporis conſueuerant dici. hoc tamen quatuor p̄dictis diebus preceden tibus non ſeruatur. qui diebus quadrageſima libus ſuperadditi ex alia cauſa fuerunt Vel po teſt dici. ꝙ quia quadrageſimali tempore ꝓp ter diſpoſicionem ad paſcalem ſolennitatem ⁊ correctionem delictorum preteritorum ſanctō ribus operibus inſiſtendum eſt Ideo prouiſum eſt vt eo temꝑe quo ſeruamus illa ieiunia plu res oracionum ſuplicaciones ieiunij agamus et propter hoc non ſoluꝫ alias horas verum eciā veſperas ante cibum dicimus Predictis tamen quatuor diebus hoc non ſeruatur. ad repreſen tandum primariam diſponſicionem pentenciuꝫ qui in ſuis p̄mordijs nō poſſunt tot ſanctitatis obſeruancijs inſudare. ¶ Hoc tempore dicitur ad horas capitulum. Cōuertimini. ioēlis. ij. c. Et illud inter veſtibulum. quod eſt ibidem. Et illud. Clama ne ceſſes yſa. lviij. c. Et illud. De linquat impius yſa. lv. c. Et illud. Frange eſu rienti yſa. lviij. c. Sane hec quarta feria qua tuor priuilegijs inſignitur. Primum eſt. qꝛ tl̓i die incipimꝰ ieiunare. quod fit quadruplicira cione. ¶ Primo pro eo ꝙ criſtus legitur quar ta feria ſuum ieiunium inchoaſſe. quod inde vi detur. quia natus eſt die dominica. et ſi quis diligenter computet annos extunc vſqꝫ ad tri ginta ſecundum raciones computi inueniet eū in tercia feria fuiſſe baptizatū. et ſequenti die intrans in deſertum inchoauit ieiunium. ¶ Se cundo ideo in quarta ieiunium inchoamus. qꝛ quarta etate ſalomon templum edificauit. et nos quaſi fundamentū illius templi. ꝙ ex nob̓ exſtruitur iacimus ieiunando. vt in paſca tem plum domini eſſe poſſimus. Vnde apoſtolus. Templum domini ſanctum eſt. quod eſtis vos Tercio ideo in quarta feria ieiunium incipit. Cum enim eccleſia in diebꝰ dominicis quādra geſime non ieiunet ꝓpter gaudium quod habet de reſurrectione domini que in illo die facta ē. In reſurrectione dominꝰ legitur bis commediſ ſe. ſemel cum diſcipulis euntibꝰ in emaus. ⁊ ite rum quando intrauit clauſis ianuis ad diſcipu los. et attulerunt ei partem piſcis aſſi ⁊ fauum mellis. Ideo incipit ieiunare ab hac quarta fe ria antecedente dominicaꝫ illam que propter hoc vocatur caput ieiunij. de hoc eciā iam pre miſſum eſt. ¶ Quarto. quia ſicut iam dicet̉ hoc tempore ad bellum procedimus. ideo quatuor diebus huius ebdomade ieiunamꝰ. vt quatuor armati virtutibꝰ. ſcilicet. iuſticia. fortitudine. prudencia. et temporancia. quatuor mala que per primum parentem incurrimꝰ deplo remus ſcilicet ꝙ de paradiſo eiecti ſumus. quod ī hac valle miſerie cibum ad modum iumentoꝝ indi gemus. ꝙ in infernū deſcendere timemus ꝙ in patria cum domino non gaudemus. Quinto vt defleamus quatuor mala que fecimus. ſcilicet peccatum cogitacionis. operis. cō ſuetudinis. et locucionis. Secundum priuilegiuꝫ eſt. quia illa die audiunt̉ confeſſiones publice peniteci um. et eis penitencie imponunt̉. Terciū. quia tunc cineres capitibꝰ aſpergunt̉. vt iam dicet̉ Quartum. quia die iſta fit proceſſio qualē per to tum annum fieri non contingit. penitentes nanqꝫ tunc ab eccleſia cum proceſſione et cruce eiciuntnr. et in die cene in eadem reſcipiuntur. ſicut ſub illa die dicetur Proceſſionem quidem facimus. quia tunc ad bellum contra hoſtes in cedimus. qui quaſi in expedicione a lxx. vſqꝫ tūc fuimus. precedētes ergo contra hoſtes armis noſtris armamur. que ſunt humiliacio. oracio. afflictio. et elimoſinarum largicio. IHumilia cio ſicut iam dicitur eſt in cinere. Oracio. quia tūc dicimꝰ parce domine ⁊cͣ ¶ Afflictio de qua in euāgelio. Cum ieiunatis ⁊cͣ. ¶ Flemoſinaruꝫ largicio que maxime hoc tempore frequenta da eſt. vnde. Abſconde elemoſinam in ſinū pau peris. ¶Talibus itaqꝫ armis armati ad bella proc edimus. Vnde collecta huius diei eſt. Con cede nobis omnipotens deꝰ preſidia milicie cri ſtiane ſanctis inchoare ieiunijs ⁊cͣ. ¶ Ceterum in hac die officium vſqꝫ ad nonam deferimꝰ nō tantum. quia dominꝰ hora nona expirauit. ſed eciam propter noſtram caſtrimragā. a deo nā qꝫ ventri dediti ſumꝰ ꝙ audita miſſa ſtatiꝫ ad cibum curremus. et de horis parum aut nichil curaremꝰ. Vnde in concilio gabilon̄. dicitur ꝙ ad miſſam concurrendū eſt et auditis miſſarum ſolēnijs. et veſpertinis officijs ac largitis ele moſinis ad cibum accedendū eſt HHac eciā die benedicitur cinis. et in ſignum humilitatis ca pitibꝰ aſpergitur ſub hijs verbis. Cinis es ⁊ incinerem reuerteris. quod dictū fuit ade gen̄. iij. c. Et iob penitenciam in fauilla et cine̓ egit prout legitur iobvltimo. c. et dominꝰ ait in do mō pulueris puluere vos aſpergite michee..i. c. Itē legitur iudith. iiij. c. Qd̓ filij iſrahel hu miliauerunt animas ſuas in ieiunijs et cinis ſu per capita eoꝝ. et abrahā inquit. Loquar ad dominum meum cum ſim puluis et cinis. gen. xviij. capl̓o. et mardocheus indutus eſt ſacͣco. ſpergens cinerem capiti ſuo. heſter. iiij. c. ⁊ fi lie ſyon conſperſerunt cinere capita ſua. treno iiij. c. et hinc eſt ꝙ ſicut ex libro pontificali ha betur penit etes et morituri in ſignū penitēcie

et humilitatis. et ꝙ terra et puluis ſūt ſe in ci nere vel ſolo ꝓſternunt. et cilicium induunt. ꝙ ex veteri teſtamēto tractum eſt. Legitur enim yſa. lviij. ꝙ penitentes ſacco et cinere ſternun tur. Item hieremie xxv. c. Aſpergimini cinere qꝛ ꝯpleti ſūt dies vr̄i. Itē iona. iij. c. Rex mni ue indutꝰ ē ſacͣco et ſedit in cine̓. Itē treno. iij. c. Virgines hieruſalem acīcte ſunt cilicijs. Itē in pſalmo xxv. Induebarcilicio¶ Fit eciā hoc ad ſignificandū ꝙ ſicut in eiectione ade de pa radiſo. maledicta fuit terra in opere ſuo ſic per humilitatem penitencie terra noſtra. ſcilicet. liberum arbitrium noſtrum benedicitur per pe nitenciam. vt non ſpinas et tribulos. ſed dig nos fructus penitencie germinet. ¶ Inuitan tur autem omnes ad penitenciam generaliter cum dicitur in an. Immutemur habitu ⁊cͣ. Ie iunemus et ploremus ante deum ⁊cͣ. ¶ Et oſtē ditur cauſa. quare homines debeant ieiunare. ſcꝫ. quia dominus expectat eos ad penitenciaꝫ Vnde introitus eſt. Miſereris omnium domine propter penitenciam. et eſt ſapiencie xj. capl̓o ¶ Omnes eciam oraciones quecunqꝫ dicuntur faciunt ad idem in epl̓a qͦꝫ. Conuertimini ⁊cͣ. que eſt ioelis ij. c. Ad hoc inuitantur genera liter parui et magni. et vtriuſqꝫ ſexus. Vnde. dicit ſanctificate ieiunium. Vocate cetum. con gregate populum ⁊cͣ. Sequitur reſponſoriū Miſerere mei deus ⁊cͣ. quod reſpōdet epiſtole oſtendens triplicem effectum peītencie. primū quia per eam habemus remiſſionem peccatoꝝ et collacionem gracie et ꝯculcacionem inimico rum. Vnde ſequitur. Pedit in opprobrium con culcātes me. Sequit tractus. Homine non ſe cundum peccata noſtra ⁊cͣ. qui ſignificat labo rem qui in penitencia habetur. et dicitur iſte tractus vſqꝫ ad dominicam de paſſione. in ſecū da quarta et ſexta ferijs. vt in diebus arciori ie iunio deputatis incepte penitencie memores oraciones ieiunio conbinemus. In euangelio autem cum ieiunaueritis ⁊cͣ. math̓. vj. ca. Legi tur de modo ieiunandi. vbi dicitur. Tu autem cum ieiunas vnge caput tuum. et faciem tuam laua. quia omnis penitens debet vngi oleo ſpi rituali. quod eſt iocunditas mentis. tanquam athleta et pugil domini. Sicut habetur in ec cleſiaſtico. Oleum de capite tuo non deficiat ⁊ faciem tuam laua. id eſt interiorem hilaritateꝫ exteruis demonſtra ne videaris hominibus ie iunans. id eſt ieiuna. vt non intendas fauorē hu manum. ſed ſolius dei. et pater tuus qui videt in abſcondito reddet tibi ¶ Offerenda eſt. ex ultabo vbi eſt graciarum actio de impetrata remiſſione. ¶ Tommunio eſt. qui meditabitur in qua eſt aliorum exortacio de legis meditacō ne et conſonat euāgelio. quia meditari in lege thezaurizare in celo. ¶ De qnta feria. Equitur de quinta teriā. Siquidem inuitati ſunt omnes in precedenti die ſicut ibi dictum eſt ad penitenciam. Sed quia penitencia conſiſtit in tribus. ſcilicꝫ in oracione ieiunio et elemoſina. Ideo in tribus ſequentibus diebus agit de hijs tribꝰ. et pri mo de oracione in hac quinta feria. Et ideo in cipit introitus. Dum clamarem ad dominum. ¶ Fit autem oracio ab aliquo. quandoqꝫ ꝓ ſe. quandoqꝫ pro alio. vt ergo oſtendatur quan tum valet ab aliquo pro ſe facta oracio. Igit̉ ſequitur epiſtola. Egrotauit yſa. xxxviij. c. In qua proponit eccleſia regem ezechiam in exē plo qui oracionē pro ſe facta impetrauit a do mino xv. annos vite ſue ſuperaddi. vt eciam eccleſia oſtendat quantum valet oracio ꝓ alio facta legitur euangelium. Cum intraret ihe ſus mathei. viij. capl̓o. De centurionē qui roga uit dominū pro puero ſuo. vt ſanaretur quod impetrauit. ¶ De ſexta feria. N ſexta feria agitur de ieiunio. Et oſtenditur. quale ieiunium placet deo. ſcilicꝫ ſpirituale nō carnale. Vnde epiſtola agit de hoc. Clamā ne ceſſes ⁊cͣ. yſa. lviij. c. et poſt. quare ieiunamus et non aſpexiſti. ⁊cͣ. Et dominus reſpondit. Nū quid tale eſt ieiunium quod elegi contorquere quaſi circulum caput ⁊cͣ. quaſi diceret Non pla cet michi tale ieiunium. ꝙ aliquis ſe cruciet in tantum. ſed ꝙ diſſoluat faſciculos impietatis. ideſt ab omni peccato abſtineat. quod fit per caritatem. Vnde ſequitur euangelium. Audi ſtis quia math̓. v. c. Agens de caritate. vbi di citur. licet hoc in eccleſia non legatur. dictum eſt antiquis. Non occides. ego autem dico non iraſceris. ¶ Ie ſabbato. N ſabhato agit eccleſia de elemoſina et de ſab bato. quia per premiſſa tria. ſcilicet. oracōnes ieiunia. et elem oſinas venitur ad ſabbatiſmum mentis. vbi pena iam facta que ſpectat ad pe intenciam. id eſt pax que eſt quies ⁊ ſabbatiſ mus mentis ſe oſculantur conueniunt. ⁊ ꝓpter hoc ſequitur aperte in epiſtola yſa. lviij. c. Si obſtuleris de medio tui ī catena peccatoꝝ ⁊cͣ. que ibidem ſecuntur. tunc vocaberis ſabbatum delicatum ⁊cͣ. que ibidem ſecuntur. et hoc ideꝫ dicitur in euangelio. Cum ſero eſſet ⁊cͣ. Marci vj. capl̓o. Vbi dicitur de diſcipulis laboranti bus in mari per quos penitentes deſignantur. ꝙ dominꝰ aſcendit in nauiculam cum eis et ſta tim facta eſt tranquilitas. quia deo preſente in corde hominis pacificatur anima et trāquil lum fit ibi Hoc ſabbatum. licet habeat epiſto lam et euangelium. ſicut nonnulla alia per an ni circulum. non tamen eſt cantibus officiatum quia ſecundum quoſdam. nondum erat ſolenni ieiunio deputatum. Hodie vero ieiunamus. vt ad quietis eterne ſabbatum perueniamꝰ. ¶ De prima dominica quadrageſime. R. An hac dominica in qua cantatur. Inuocauit me ⁊cͣ. Incipit quadrageſima. que ſignificat tempus penitēcie ſpiritualis et vocatur dn̄ica

quintana. quia quinta eſt a paſca. quid autem ſignificēt quinqꝫ dominice quadrageſime. Sic tum eſt in prima parte ſub ti. de picturis. Dic ta eſt autem quadrageſima. licet in ea ſint qua dragintaduo dies vſqꝫ ad paſca. ¶ Primo. qꝛ eccleſia non curauit de duobus diebꝰ que mini cias non attendit. Sed ſummam numeri ponit quamuis ſit parum plus vel minus. Secūdo qꝛ quadrageſima non protenditur. niſi vſqꝫ ad di em̄ cene domini. que eſt dies abſolucionis. Nā per quadragēſimā bene obſeruataꝫ. et per ve ram penitenciam peruenit homo ſpiritualiter ad cenam agni. Vnde in apoc̓. Beatus qui vo catus eſt ad cenam nupciaꝝ agni et ſecundū hͦ ſolum ſunt xl. dies. ¶ Tercio. quia filij iſrahel laborantes in deſerto. xl. annis cibati manna. per quadraginta manſiones venerunt in terrā promiſſionis. quo eciam criſto xl. diebus a deli cijs corporis abſtinentes verbis vite reficim̉. oracioni vacamus. vt tandem per iheſum xp̄m in terram viuencium introeamus. ſicut illi per iheſum naue. id eſt per ioſue in terram promiſ ſionis int̓roducti ſunt ¶ Peo autem ſecundum hieronimum ſunt in ea xlij. dies. quia dominus venit ad nos per xlij. generaciones compu tatis ieconia patre. et ieconia filio. et ipſo do mino. ¶ Sane totum tempus vite noſtre quā drageſima eſt. IIeiunamus autem xl. diebus. incipientes precedenti quarta feria. ¶ Primo ſecundum augꝰ. quoniam matheus xl genera ciones poſuit ad hoc enim dominus ſuo qua dragenario numero ad nos deſcendit. vt nos ad eum noſtro quadragenario numero aſcēda mus; ¶ Secundo ſecundum eundem. quia ad hoc vt ha̓beamus quinquagenarium qͣdrage nario adiciendus eſt denarius. Ad hoc em̄. vt perueniamus ad requiem beatam oportet nos toto tempore preſentis vite laborare. Vnde ⁊ dominus cum diſcipulis xl. diebus manſit et pꝰ decimam diem ſpiritumſanctuꝫ. miſit ¶ Ieiuna mus xl. diebus. Nam ⁊ moyſes ad accipiendum legem ieiunauit. xl. diebus. ſimiliter et helias. dominus noſter qͣdraginta dies ieiunauit abſqꝫ cibo. et hoc pro inſtitucione et exemplo. Vnde nonnulli vnam tantum quadrageſimam obſer uant illi vero pro merito ieiunauerunt. ¶ Con muniꝰ tamen eſt tres quadrageſimas ſeruare. eo ꝙ moyſes. vt tradunt hebrei ter aſcendens ad dominum ieiunauit vel pocius. quia tres in tribus leguntur ieiunaſſe quādragenis. ſcilicꝫ moyſes. helias. et dominus ¶ Quare autē. xlvj diebus ſumus in abſtinencia. dictū eſt ſub pre cedenti quarta feria. ¶Conſiderandum eſt au tem ꝙ tempus quadrageſime penitencie aſcri bitur. Penitencie autem fructus ſunt. ieiuniuꝫ vigilie. et alie carnis afflictōes. Aemoſina cor poralis et ſpiritualis et alia miſericordie oꝑa Oracio et dep̄cacio et alie ſpecies contemplaci oms. fletus. lacrime. et alia inſignia contricio nis. Ideoqꝫ de hijs ⁊ ſimilibus ad penitenciam pertinentibus in nocturnis et diurnis officijs. hac die. et ſequentibus legit et cantat eccleſia copioſe et propter hoc eciam hoc tempore di cit̉ regulariter octies in canonicis horis pſal mus ille penitencialis. Aiſerere mei deus Et eſt notandum ꝙ propter ieiunij principiū or do interrumpitur hyſtoriarum¶ Cum enim in ſeptuageſima et ſexageſima cantatuꝫ fuerit de adam. et in quinquageſima de noe et abraham in hac prima interponitur de fructibus peni tencie. in ſecunda vero de iacobo. in tercia de ioſeph. in quarta de moyſe. ¶ Antiquitꝰ tres inſtituit eccleſia ſexageſimas. de quo tactū eſt in parte prima ſub titu. de eccleſiaſticis ſacra mentis. ¶ Sane. quia vt dictum eſt ſub quarta feria cinerum hoc tempus eſt milicie criſtiane. et in quo dyabolus forciꝰ contra nos inſurgit Ideo ne homo deſperet. quaſi confortatiuum quoddam canit eccleſia introitum. Inuocauit me ⁊cͣ. qūo audito ſpē fit homo fortis. Vnde dicit apoſtolus. Sepe fortes in tribulacione gaudentes. Et yſa. xxx. capitulo. In ſilencio et in ſpe erit fortitudo veſtra. Siquidem in hijs duobus conſiſtit tota fortitudo hominis ſpiri tualis. ſci licet in ſilencio. id eſt tumultibus ſecl̓i nichil de hijs que ſunt ſeculi appetēdo. ⁊ in ſpē eterna deſiderando. ¶ Per epiſtolam que inci pit. Hortamur vos. ij. corinth̓. vj. capitulo. Armat eccl̓ia milites ſuos quatuor cardinalibꝰ ꝟtutibꝰ ¶ Primo fortudinē cū dicit Ecce nūc tempus acceptabile. ecce nunc dies ſa. ⁊cͣ. que ibi de fortitudine dicuntur. quia ſequitur. In omnibus exhibeamꝰ nos ſicut dei miniſtros in multa paciencia Secundo temporancia cum di cit In caſtitate ⁊ ieiunijs multis. ¶Tercō pru dencia cum dicit In ſciencia. id eſt in prudencia Sunt autem idem ſubiecto ſciencia et longani mitas. quia ſcienciā et longanimitate. ſcimus conuerſari in medio praue. et peruerſe nacōis et bonitate et ſuauitatē. que eſt in ſpirituſane to. hoc totum pro eodem ſumitur. Sequitur in caritate non ficta. quia omnia ſine fictione fi eri debent̓. ¶ Quarto iuſticiā cum dicit. per ar mia iuſticie. a dextris et a ſiniſtris. Poſt epi ſtolam ſequitur reſponſoriū. Angelis ſuis de us mandauit de te ⁊cͣ vt ſic ſecure homo poſſit pugnare. Sequit̉ tractus. Qui habitat in ad iutor io. in quo agit de tenitacione. Tractus vero ideo dicitur. quia ibi oſtenditur. ꝙ hec vita miſera trahitur multis doloribus et labo ribus. et quia poteſt conqueri aliquis de ine qualitate iſtius pugne. Quia tenitator poten tiſſimus eſt. vt habetur in iob. Non eſt pote ſtas ſub celo que ei valeat comparari. Et ſapi entiſſimus. quia multa vidit. Et crudeliſſimꝰ. quia vt dicit hier̄. Crudelis eſt et non miſerebi tur. homo autē infirmiſſimus ⁊ ignorans. ideo in ip̄o tractu ponitur ſolucio huius. quia hic permittit deus inimicum tentare. vt homo ti meat et ad deum confugiat. quia ſcit et poteſt

et vult liberare. ⁊ ſic in ſe nō ſperet. ſed in deo qui ꝓmittit ꝙ liberabit ſi confugiat ad eum. vult ergo deus vt homo habeat timorē de in imico forti. ⁊ ſpem de promiſſionibus futuro rum. et de dilectione dei vehementiſſima. ergo ſequitur ꝙ vult eum ꝓtegere quemadmodum gallina protegat pullos ſuos ex a more vehe menti. et eſt ſpes de cuſtodia angelorum. ¶ Ho mo autem ſi molatur inter duas molas timoreꝫ ſcilicet et ſpem efficietur panis placens deo. et ſic vincet omnem tentacionem. ſiue ſit leuis et occulta. que dicitur timor nocturnus. ſiue leuis et manifeſta que dicitur ſagitta volans in die. ſiue ſit grauis ⁊ occulta. que dicitur negocium perambulans in tenebris. ſiue ſit grauis ⁊ aꝑ ta. que dicitur demonium meridia num hec qua tuor genera tenitacionum vincet quilibet ſic ar matus. vt dictum eſt. ¶ Sed in euangelio non ſunt niſi tres temptaciones. vbi dicitur. Ductꝰ eſt iheſus in deſertum ⁊cͣ. math̓. iiij. capl̓o. Et comprehenduntur quandoqꝫ omnes tentacō nes ſub quaternario. vt dictum eſt. quandoqꝫ ſub ternario vt in euangelio. quandoqꝫ ſub bi nario. vt in eodem pſalmō inferius vbi dicitur laqueo venancium. id eſt ab opere malo. et a verbo aſpero. id eſt a peccato oris. Tenitatus autem fuit dominus a dyabolo triplici temta cione. ſcilicet tentacione gule. cum dixit. ei. Dic vt lapides iſti panes fiant. Cupiditatis ſcilicet. cum dixit. Hec omnia tibi dabo ſi pro cidens adoraueris me. Et inanis glorie. ſcilicꝫ quando dyabolus voluit eum deſcere de pina culo ſicut fecerat alijs predicatoribus multis. Et vicit eum dominꝰ ꝑ autoritates ſacre ſcrip ture. quod ſignificatum eſt. in hoc ꝙ dauid la pidibus ſumptis de torrente deiecit goliam. docens nos debere armari gladio verbi dei p̄ ter illa arma. quibus nos armat apoſtolus in epiſtola hodierna vt ſic ſufficienter ad pugnā armati ſimus. Poteſt eciam dici ꝙ a principio ſeptuageſime eccleſia tot tribulacionibꝰ preſ ſa deſperans clamauerat. Circumdederunt me gemitus mortis. quaſi a nulla parte euadere poſſit In principio vero ſexageſime. vbi eci am de hoc dictum eſt. et dicetur in quarta do minica quaſi poſita niter deſperacionē ⁊ ſpem clamauit. Exurge. quare obdormis domine In principio quinquageſime iam deſperans cla mauit. Eſto michi domine in deum protectorē ymo deprecatiuaꝫ mutans in affirmatiuā. dixit dux michi eris et enutries me ¶ Nunc vero in principio quadrageſime oſtendens ſe exaudi tam dicit. Inuocabit me. ⁊ ego exaudiam eum. Et epiſtola dicit. In tempore placito exaudiui te. In graduali datur nobis angelorum cuſto dia. In tractu diuina protectio. qꝛ circundam̉ ſcuto veritatis. ¶ In euangelio ad exemplum ſaluatoris ab hoſte. Triumphus. cui dicimus. Vade retro ſathanas In offertorio eciam diui na protectio vocatur. cum dicit̉ Scapulis ſuis obumbrabit tibi ⁊cͣ. ¶ In poſtcōmunionē demo num ſubiectio vbi dicitur Super aſpidem ⁊ ba ſiliſcum. ¶ Ab hac die vſqꝫ ad paraſceuen oꝑe riuntur cruces. et velum ante altare ſuſpendi tur. de quo in prima parte dictum eſt ſub ti. d̓ picturis. ¶ Hec dominica preuilegiata ē. quia eſt ianua et ſimes quādrageſimē. que repreſē tat tempus quo filij iſrahel morati ſunt in de ſerto. ¶ Tria quidem fuerunt in populo iſra hel. quorum duo cōmemorauimus. ſcilicet pe regrinacio. que fuit in egipto. quando iacob ⁊ filij ſui profecti ſunt in egiptum. Captiuacio. que fuit in babilone. ⁊ diſperſio. que facta fuit a tyto et veſpeſiano. per totū mundum. quam non cōmemorauimus. quia ab illa nunquam re uocabuntur. de qua dictum eſt. tradam eos in manu de qua non potuerunt ſurgere In hac do minica ad horas dicitur capitulum. Fratres. hortamur. ne in vacuum ⁊cͣ. ij. corin. vj. capl̓o. et illud. Ecce nunc tempus ſecundo cor. vj. c. et illud. In omnibus exhibeamus. ibideꝫ Et fit hodie ſtacio apud baſilicam lateran̄. que con ſtructa eſt in honorem ſaluatoris et pluſquam prophete iohannis. eo ꝙ officium hodiernum ſaluator is noſtri ꝓphetice reſonat felicitatem. ¶ De ſecunda feria. Oſtquam dominus et apoſtolus ar mauerunt militem ſuum non reſtat. niſi vt pugnet. quia hoſtes ſemper parati ſunt. quia vero per opera mi ſericordie ſpecialiter et maxime fit pugna iſta Ideo de ip̄is eſt feria iſta. que agit de elemoſi na. ¶ Rurſus. quia onus pugne non libenter ſu ſcipitur. niſi intuitu premij Ideo in hac ſecun da feria. eſt introitus. Sicut oculi ſeruoꝝ ⁊cͣ. et dominus in epiſtola. Ecce ego requirā oues meas ⁊cͣ. que ſumpta eſt de ezechiele. xxxiiij. oſtendit premium. cum dicit. Et paſcā eas qui enim paſcit dominum in paupere. et dominus paſcit eum. ſicut ibi legitur. In montibus iſra hel. id eſt in manſionibus et ernis. Idem ha betur per euangelium. Cum venerit filius ⁊cͣ. math̓..xxv. capitulo. vbi dicitur. Venite bene dicti ⁊cͣ. Eſuriui. et dediſtis michi manducare. Debemus autem habere oculum ad ipſum non tantum ſiniſtrum. vt reſpiciamus penas eter nas et propter hoc bonum faciamus. hoc enim eſſet timor ſeruilis. ſed eciam dexterum. vt cō fideremus premia. iſtum oculum vult nobis au ferre dyabolus et nititur quantum poteſt. vn̄ primo Re. xj. capitulo. Rex ammonitarum nō luit inire fedꝰ cū ioabitis. niſi erueret eis dex tros oculos. Similiter vult facere nobis dya bolus vt non ſimus apti ad pugnandū ſicut mi les. qui non habet oculum dextrum. ¶ De tercia feria. Ercia feria agit de oracione. et ſumit̉ introitus de pſalmo. qui eſt oracio. Domine refugium factus es nobis. Pugnamus enim orando. Vnde Ih̓s

naue in heremo pugnabat. et moyſes orabat merito qui pugnabat non deficiebat. quia ille orando vincebat. Epiſtola vero. Querite do minum ⁊cͣ. yſa. lv. capitulo. docet nos orare. ⁊ inuitat nos ad oracionem. querite dominū. ſci licet derelinquēdo viciā et peccata. quia mul tus eſt ad ignoſcendum. non enim cogitacōes mee cogitaciones veſtre Que ſint vero cogita ciones eius oſtendit hier̄. dicens. Ecce ego cō gito cogitaciones pacis et non afflictionis. Si enim ex vero corde rogatur et queritur ſtatiꝫ pacificatur quantumcūqꝫ deliquerit in eū ho mo. et hoc dum inueniri poteſt. ſcilicet in pre ſenti. Ecce oſtenditur effectus oracionis. quia per eam homo. deo pacificatur. IIdem eciam habetur per euangelium. cum intraſſet. math̓ xxj. capl̓o In quo dicitur poſtquam eiecit emē tes et vendentes de templo. dixit domus mea ideſt homo in quo habitat. domꝰ oracionis vo cabitur ¶ In epiſtola monemur ad petendum vt habitet in nobis. ¶ In euāgelio. vt det nō bis eterna gaudia ¶ Cetera que in graduali. offerenda. et poſtcōmunione cantātur ſūt que rencium dominum oraciones ⁊ conſolaciones et graciarum actiones. ¶ De quarta feria. Varta feria eſt de ieiunio. ſed quia il la dies eſt ſeptima a capite ieiunij. Septimus autem numerus ⁊ ſeptua geſimus idem ſignificāt. Idem enim ſignificat numerus multiplicatus. et numerus multiplicans. Septuageſimus vero ſignificat liberacionem a captiuitate Ideo in introitu. qͥ eſt. Reminiſcere ⁊cͣ. petit liberacionem. ſcilicꝫ. que habetur per ieiunium. Et in epiſtola ⁊ in lectione monemur ad ieiuniuꝫ exemplo moyſi ⁊ helie. ILectio que legit̉ propter ordines fūp ta eſt. de exo. xxiiij. capl̓o. aſcende ad me in mō tem ⁊cͣ. ¶ Epiſtola vero de tercio. Re. xix. ca. Venit helias ⁊cͣ. Quale autem ieiunium debe at eſſe. ſcilicꝫ ſpirituale monſtratur nobis per ieiunium inoyſi. vtilitas vero per heliā. In azi mo enim cibo peruenietur vſqꝫ ad montemdei oreb. id eſt ad altitudinem menſe illius. quando cōmedemus ſupra menſam patris criſti in reg no ſuo. per ieiunium quidem ira dei temporat̉ et mitigatur. quod oſtenditur per euangeliuꝫ math̓. xij. ca pl̓o Acceſſerunt ad iheſum ⁊cͣ. in quo habet̉ de niniuitis. qui iram dei tempera uerunt per ieiunium ſuum. ¶ Et nota ꝙ in hac feria ſolēntas ieiunij duplicatur. quia ieiunat̉ tam racione quadrageſime. quam racione ieiu nij quatuor temporum. quia vero penitenctū aſperius ieiunancium corpora deſiccantur. In hijs non habitat. ſicut dicitur in euangelio ſpi ritus immundus. qui habitat per loca aridā q̄ rens requiem et non inuenit Corpora enim ie ienijs deſiccata faſtidit. ¶ Ideo ad ieiunia li bēciꝰ appetenda moyſi et helye premittuntur exempla. quorum vterqꝫ in ſingulis lectionibꝰ lx. diebus et xl. noctibus ieiunaſſe perhibētur. ¶ Itaqꝫ propter ieiunij geminacionem. ſcilicꝫ quadrageſime et quatuor temporum duo ver ſus in graduali ponuntur ea que in introitu. graduali. tractu. cōmunione. et offerenda cā tātur. ſunt conſolaciones et oraciones. vt ieiu nantes a tribulacionibus eripiantur. ⁊ ne hijs qui ieiunijs affliguntur. mimici dominentur. ¶ Hec quarta feria in hoc preuilegita eſt. qꝛ illi qui in ſabbato ſequenti ordinandi ſunt in terrogantur de ſcripturis ſacris ⁊ examinant̉ de quo ⁊ quare due lectiones leguntur ad miſ ſam ſub quarta feria tercie eb domade aduentꝰ dictum eſt. ¶ De quinta feria. Vinta feria eſt de confeſſione. per ꝙͣ eciam pugnatur. Et eſt introitus. Confeſſio et pulcritudo. Eſt autem triplex confeſſio. ſcilicet fidei. pecca ti. et humilitatis. Qui habꝫ hāc ꝯfeſſione pul critudo eſt in conſpectu eius. In conſpiciendo. D em̄ deū humiliamꝰ nos ⁊ deo ſimiles ſumus imi tando ipſum. ¶ Epiſtola vero. ſcilicet. Orauit eſdras ⁊cͣ. ſumitur de eſdra. ix. capitulo in qua eſt oracio eſdre ⁊ confeſſio. qui orauit ſicut eci am daniel orauit peccauimꝰ ⁊ īiuſte egimꝰ ⁊cͣ. Et per iſtam confeſſionem meruerunt remiſſio nem peccatorum. et ita oſtenditur effectus cō feſſionis. ¶ In alijs eccleſijs legitur epiſtola. factus eſt ſermo domini. Ezech̓. xviij. capitulo que eciam loquitur de effectucōfeſſionis. Euā gelium. Egreſſus iheſus ⁊cͣ. math̓. xv. capl̓o. ē de muliere cananea. que per confeſſionem fidet cum dixit. Homine adiuua me. Et per confeſſi onem humilitatis cum dixit. Nam et cattelli ⁊cͣ meruit filie ſue ſanitatem. Et dictū eſt ei. Au lier magna eſt fides tua. Quidam autem legūt euangelium. in quo iudei gloriantes ꝙ eſſent filij abrahe conunicuntur non eſſe filij abrahe. quia non faciunt opera eius. ſed eſſe ex patre dyabolo eius opera faciendo. ¶ Vel vt quibꝰ dam moris eſt legitur euangelium. quod alij le gunt feria quinta ſequentis ebdomāde de diui te. qui apud inferos cruciatur. patremqꝫ vo cans et deprecans abraham. non vt filius exau ditur. hijs conſonat illud propheticum. quo d epiſtola premittitur. ꝙ ſi vir iuſtus genuerit filium ſanguinem effundentem et vniuerſa de teſtanda facientem Ipſe quidem in iuſticia vi uet. Filius autem eius. qui operatus eſt iniqui tatem morte moriatur. Cetera que ſunt in in troitu graduali. et offerēda. ſunt laudes ⁊ ora ciones iuſti. Cōmunio panis quem ego dedero iohānis vj. c. declarat vnde iuſtus viuat. ſcili cet de carne criſti ¶ Et attēde ꝙ quinte ferie propria olim non habebāt officia. ſed a dn̄icis eſtiualibꝰ inofficiabant̉ ⁊ earum euangelia nō

ſūt de ieiunijs inſtituta. ſed de diuite et lazaro et vidue filio ſuſcitato. ¶ Olim etenim non ieiu nabant. ſed vt in dominicis ſolennizabant. Sꝫ poſtmodum a gregorio iuniorē quadrageſi me fuerunt adiuncte ieiunio prout dictum eſt. ſub ſeptuageſima et inofficiāte. et inde eſt ꝙ varietas epiſtolarum et euangelioꝝ in quin tis ferijs reperitur. de hoc dicet̉ ſub quinta fe ria ſequentis ebdomāde. ¶ De ſexta feria. A ſexta feria que eſt nona dies ieiunij. qui nu merus eſt angelicus petit eccleſia liberari ab omnibus tribulacionibus et eſt introitus. Se neceſſitatibus ⁊cͣ. ⁊ fit hoc per angelos ⁊ maxi me per angeluꝫ magni conſilij. et ideo legitur euangelium iohannis v. capl̓o. Erat dies fe ſtus ⁊cͣ. in quo dicitur. Angelus domini deſcē dit in piſcinam et mouebatur aqua et ſanabat̉ vnus. ideo vnus. quia tantum vnitas eccleſie ſanatur. ¶ Sed ne in contradictione peccemus ſicut iudei qui dicebant iſtud prouerbium yro nice patres noſtri manducauerunt vuam acer bam in deſerto ⁊ dentes filiorum obſtupuerūt ideſt nos punimur propter hoc ꝙ nō eſt iuſtū Ideo legitur epiſtola de ezechie. xviij. c. Ani ma que peccauerit ipſa moriet̉. Filius non por tabit iniquitatem patris. niſi imitetur patrem in malicia vindicat enim dominus iniquitatem patrum in filios in hijs qui oderunt eos. ¶ De ſabbato. Oſtea vero non reſtat. niſi ſabbatiſ mus. ⁊ eſt epiſtola de ſabbatō mētis Fratres hortamur vos. per ſabbatū vero mentis venitur ad ſabbatū eter nitatis. Et ideo dicitur euangelium de tranſfi guracione domini in qua apparuerunt. tantum moyſes et helias. quorum exemplo animatur eccleſia ad ieiunium. ¶ In miſſa huius diei lec tio prima eſt. Orauit moyſes deutro. xxv. c. ſe cundā eſt. Dixit moyſes filijs iſrahel ibideꝫ xj. capl̓o. tercia eſt Oracionē faciebant. ij. macha. primo. c. quarta. Miſerere noſtri eccleſiaſtici. xxxvj. ca. quinta eſt. Angelus domini. de qua dictum eſt ſub quarta feriā tercie dominice de aduentū. Quia ergo pro orandis orat eccleſia cantat introitum. Intret in conſpectu ⁊cͣ. Et gͣ duale. propicius eſto ⁊cͣ. Et ꝓtector noſter ⁊c Et. Conuertere domine ⁊cͣ. Et dirigatur ⁊cͣ. Et ad dominum cum tribularer ⁊cͣ. Ad quinqꝫ lectiones flectit genua. vt quinqꝫ ſenſus ordi nandorum a domino dimittantur. Quia vero dyaconi et ſacerdotes. tanquam perfectiores eternis intendere tenentur. Inde eſt ꝙ ante ſextam lectionem. ſiue ante epiſtolam non dici tur flectamus genua. ſicut nec ante euāgelium hoc eciam fit propter reuerenciam apoſtolice lectionis. et propter eandem eciam cauſam ad oracionē ſuper ppl̓um genua nō flectimꝰ ſed ſo lum capita inclinamus. ¶Rurſus. quia multū valet de precacio eccleſie aſſidua. quis em̄ qui non audiatur in tribulacionibus. idcirco qnͥto loco legitur lectio de tribus pueris de camino ignis liberatis. et ſecuntur graciarum actōes in cantico. Benedictus es domine ⁊cͣ. ¶ Quia vero o fficium predicacionis eciam ad ſubdya conum pertinet. Idcirco ſequitur epiſtola pau li. prima ad teſſal̓. vl. capl̓o. Rogamꝰ vos cor ripite inquietos conſolamini puſillanimes ⁊cͣ. Officium enim predicatoris eſt alios corripe re et reliqua facere. que in epiſtola ip̄a docen tur. et ita epiſtola ipſa pertinet ad ordinatos ſaltem in ſacris. Deinde ſequitur tractus. Lau date dominum omnes gen. in quo omnes inui tantur ad dei laudem. qui miniſtros ſuos ſua miſericordia confirmat. Tractus ergo et can ticum. Benedictus es. ſunt ordinatorum ¶Et quia ſacerdotes in virum perfectum cōmmu tari debent. quorum miniſterio panis et vinū tranſubſtanciant̉ in corpus et ſanguinem do mini. Inde eſt ꝙ legitur euangelium de trāſfi guracione. Aſſumpſit iheſus petrum ⁊cͣ. math̓ xvij. c. Sebent enim tranſfigurari. ita ꝙ in eis non appareat niſi reſurrectio dei. Sed quia in preſenti ſine tribulacione. aut vix. aut nunquā eſſe poſſumus. et propterea ad dominum ſem per clamandum eſt Inde eſt ꝙ ſequit̉ offerto rium. homine deus ſalutis mee ⁊cͣ. Et poſtcō munio. Homine deus in te ſperaui ⁊cͣ. Priuile giatum eſt hoc ſabbatum. quia in eo ordines celebrantur. ¶ De ſecunda dominica quadrageſime. Ec ſecunda dominica intitulatur do minica vacat. pro eo ꝙ proprio carꝫ officio. Ideo autem caret officio nam cum in precedenti ebdomada occur runt quātuor tempora. in quorum finē ordīes celebrantur. habebat antiqua eccleſie inſtitu cio. vt pꝰ finem diei ſabbati inciperet officium ordinum et in die dominica terminaretur ⁊ ita officium quod in fine diei ſabbati incipiebatur vſqꝫ in diem dominicam ꝓtendebatur ⁊ ſic tūc ipſa dominica proprio caret officio Veꝝ quia difficile erat a ſexta feria vſqꝫ in diem domini cam. nil cōmedere factum eſt. vt in ſabbato or dines celebrentur. et in die dominica. que va cat officio officium quarte ferie precedentis repetatur. ¶Poteſt eciam dici quod eccleſia ſuſpendit organa ſua in hac dominica que eſt quinta a. lxx. ad ſimilitudinem populi qui exi ſtens in captiuitate. nec altare. nec templum habuit ymo organa ſua ſuſpendit. quare pro prium non habet officium. Sicut autem domi nica iſta vacat ab officio proprio ita et omnes quinte ferie quadrageſime. quondam proprio rebant officio. prout ſub quinta feria dicet̉. ¶ Et attende ꝙ hec dominica vacat ſolum cā tu diurno. nec vacat omnino officio. nec euan gelio Et ideo ſolum in graduali debet intitula ri dominica vacat. et non in antiphonario. nec

in euangeliario Et in quibuſbam eccleſijs dicit̉ euangelium. Egreſſus quod dictum eſt in ꝓxi ma quinta feria. In alijs aſſumpſit ih̓us vetrū Verum in precedenti dominica dictum eſt ꝙ in ip̄a dominica armauit dominus militem ſuū in quatuor cardinalibus virtutibꝰ et gladio ver bi dei. ¶ Sed quia vt premiſſum eſt in ſecunda feria pugna non libenter ſuſcipitur. niſi premi um oſtendatur. Ideo agitur in hac ſecunda do minica de benedictione. que eſt quintuplex. ſcꝫ benedictio liberacionis. gracie augmenti gra cie. contemplacionis et glorie ¶ Quia vero be nedictio illa impetratur per oracionē. ideo do minica iſta conſiſtit in oracione. Vnde dicit in introitū. Reminiſcere miſeracionum tuaꝝ ⁊cͣ. petans cantu lugubri. liberacionem a vicijs et peccatis et ſpiritibus immundis. hec eſt pͥm a oracio et prima dei benedictio. ſcilicet liberacō nis. ¶ In epl̓a vero que eſt Logamꝰ vos ⁊cͣ. prima ad teſſal̓. iiij. capitulo petit ſibi dari ſe cundam benedictionem. ſcilicet gracie ſiue gra ciam ad bene ambulandum et bene agendum di cens. hec eſt enim voluntas dei. vt digne ani bulemus. vt ſciat vnuſquiſqꝫ vas ſuum poſſi de re in ſanctificacionem. ſcilicet. vt ſicut celeſte co rpus et celeſtia appetat et in honore. ſcilicꝫ vt ſit deo dignum templum. quia fides dei ⁊ te plum ſpirituſſancti ſunt noſtra corpora vt ait apoſtolus. Omnis qui caſte ⁊ pie viuit templū dei eſt. et ſpirituſſancti ſedes. ¶ Et in hac ſola dominica idē eſt graduale ⁊ tractꝰ eo ꝙ ip̄a to ta conſiſtit in oracione liberacionis Oracio ex primit laborem et planctum. que duo ſignifi cantur in graduali et tractu. Ieſt autem gra duale. Tribulaciones ⁊cͣ. ¶ Tractus eſt. de ne ceſſitatibus ⁊cͣ. Alij autem dicunt tractū ¶ Six it dominus mulieri. qui eſt math̓. xv. capitulo ¶ Tercia benedictio. eſt benedictio augmenti gracie. Quarta contemplacionis. ¶ Quinta be nedictio gl̓ie ¶ Quia vero bn̄dictiones huiꝰ nō habentur vel cōſeruant̉ ſine magna lucta ideo in nocturno officio de lucta iacob cum angelo. et in vtero agitur vt exemplo iacob ſupplante mus fratres noſtros malos. ſcilicet ſiquid no bis inferunt iniurie diſſimulātes. et fit pugna iſta in vtero rebecce. id eſt eccl̓ie Rebecca eniꝫ gracia interpretatur. ¶ Inprimo reſponſorio in nō cturnis agitur de augmento gracie. dixit enim yſaac ad filium. tolle arma tua. phare tram et arcum ⁊cͣ. Arma predicatoris ſunt ſa cre ſcripture. que dicuntur pharetra. quia de eis ſumuntur ſagitte ad percuciendum dyabo lum. Iacob igitur. id eſt verus predicator ve natur et interficit homines bona venacione et interfectione. ſcilicet per arcum ſacre ſcriptu re ⁊ in ſe occidit beſtias. id eſt vicia ⁊ peccata ſcilicet porcum luxurie ⁊cͣ. Et tunc cenat cū eo yſaac ideſtriſus. ſcilicet dominus. qui delecta tur in talibus. Sunt enim ei delicie cenare cuꝫ talibus. Vnde ſecundum reſponſoriū eſt. Ecce odor filij mei ſicut odor agri pleni. id eſt ꝑadiſi hoc eciam eſt id quod ſupra dicit apoſtolꝰ. vt ſciat vnuſquiſqꝫ vas ſuum poſſidere in ſanctifi cacione et honore. ¶ Sequitur verſus. Qui ma ledixerit ei. ſit ille maledictus. Omnes eniꝫ qui populo criſtiano iumiori maledicunt maledicti ſunt. vt iudei gentiles et alij. In tercio reſpō ſorio dicitur. Det tibi deꝰ de rore celi. ⁊ de pin guedine terre habundanciam. eſto dominꝰ fra trum tuoꝝ. ſeruiant tibi tribus et populi. hec benedictio datur eccleſie. vt omnibus populis dominetur. Iſta vero tria reſponſoria ſunt ſep timi thoni ad ſignificandum ꝙ ip̄a eccleſia im petrat nobis graciam ſeptiforme ſpirituſſanc ti. ¶ In ſecundo nocturno in quibuſdam eccle ſijs eſt reſponſorium. Si dominus ⁊cͣ. In cuius verſu dicitur. iacob erexit in titulum lapidem fundens oleum deſuper. Quod nos facimꝰ cum imitacione criſti bona agimus. Vngimus enim eum per fidem cum ip̄m hominem plenum gra cie eſſe credimus Et duo reſponſoria ſūt de pri mō et vnū d̓ ſexto thono. quia de criſto agunt qui eſt principium et finis. et vi. etate vnctus fuit oleo leticie pre participibus ſuis. In ſep timo vero reſponſorio orat iacob. Erue me de manū fratris mei. quia valde eum timeo. valde enim debet timere ſanctus. ne corrumpat̉ a ma lis. ¶ In octauo reſponſorio agit̉ de benedicti one contemplacionis. vnde ibi habetur de luc ta iacob cum angelo. quia per oracionem debe mus luctari cum domino. donec habeamus ſta tum contemplacionis et dixit ei angelus dimit te me aurora eſt. id eſt ſatis habes fidem vel ca ritatem vel graciam. Nec debemus dimittere. do nec de luctacōe contra vicia faciat nos con templatiuos. quia regnum celorum vim patit̉ et violenti rapiunt illud. tunc autem videtur ſine nubilo peccati IVnde in nono reſponſo rio dicit iacob. vidi dominum facie ad faciem. ideſt ſine nubilo peccati. non ſine velamine cre turarum ¶Hac racione eccleſia parienſis. dici tur legere hac die euangelium de tranſfigura cione que eſt benedictio glorie. et ita patet. ꝙ habita benedictione liberacionis gracie ⁊ aug menti gracie et contemplacionis. et conſidera to premio glorie libenter et fortiter pugnant milites criſti. Se ſecunbda foria. Ecunda feria eſt de oracōe. Vnde in ſepiſtola q̄ incipit. Orauit daniel ⁊cͣ. danielis. ix. capl̓o. oſtenditur quan tum valet oracio cum i eiunio. daniel ideſt vir deſiderioꝝ orauit pro populo ſuo. et abſtinuit a regalibꝰ cibis. ⁊ vſus eſt legumi nibus. et ideo exaudita eſt oracio eius. ſicut et dictum eſt ab angelo. Sed quia nil valet. niſi que fit in cognicione dei. Ideo ſequitur euange lium iohannis viij. Ego vado et queritis me. ⁊ non inuenietis dicit dominus iudeis. et iterum

ego ſum deſurſum ⁊cͣ. ego non ſum de hoc mun do et non cognouerunt eum. et ideo adhuc ma nent in peccatis ſuis ibi itaqꝫ diuidit dominus ſpirituales a carnalibus.i. aquas que ſunt ſub firmamento ab hijs que ſunt ſuper firmamen tum et ita huic ſecunde ferie competit opus ſe cunde diei. et ideo introitus eſt de ſecundo tho no. Carnales enim non poſſunt orare deum. qꝛ non cognoſcunt eum. Nam qui in carne ſūt deo placere non poſſunt. memꝑe ea que in introi tu. graduali. offerenda. et conmunione cantā tur. ſunt oraciones conſolaciones et laudes cō uerſe gentilitatis cui dn̄s exhibuit intellectū ¶ De tercia feria. Ercia feria eſt de oꝑe diei tercie. qd̓ eſt congregentur aque omnes in lo cum vnum ⁊ terra fructificet. hoc fit qquando homo non curat de volupta tibus carnis et ieiunat per caritatem ieiunium laudabile eſt. vt homo non ſit multum curio ſus de cibo corporali. vt dicitur in euangelio. Nolite ſolliciti eſſe. ſollicitudine. id eſt ſuffocā te. ſed ſollicitudine prouidencie poſſumꝰ et de bemus. Ideo introitus eſt. Tibi dixit cor meū exquiſiui te. tercij thom. propter opus tercie diei. In epiſtola vero. Factus eſt ſermo dn̄i ⁊cͣ iij. Re. xvij. capl̓o. Hortatur eccleſia vt non ſu mus multum ſolliciti. et propter hoc helyam qui paſtus eſt a vidua ſareptena. et a coruo et ipſe eciam pauit viduam dicens. Nondeficiet rarina ȳdrie. id eſt gracia de corde et oleum de lechito. id eſt gracia. ſeu vnctio ſpiritualis de ſuper. hoc idem hortatur per euangelium. ſi ꝑ cathedram moyſi ⁊cͣ. math̓. xxiij. capl̓o. vbi ſequitur. vnus eſt magiſter veſter. et vnꝰ eſt pater veſter qui in celis eſt. qui habet curam de omnibus. ¶ Rurſus ſareptena mulier in in troitu affectum ad criſtum oſtendit dicens. Ti bi dixit cor meum. In graduali ſeipſam cōſola batur et hortatur dicens. Iacta cu. tu. In offe renda miſericordiam petit In cōmunione qua ſi ſecura ſe mirabilia narraturam ꝓmittit. ¶ De quarta feria Varta feria eſt de penitencia. que fe ria eſt dies penitencie. In illa enim traditus eſt ſaluator ⁊ oſtenditur in epiſtola Orauit heſter ⁊cͣ. heſter xiij capl̓o. quantum eam oracionem faciat efficacē per oracionem heſter. que cum regina exiſterꝫ induta fuit cilicio. et per oracionem impetra uit ſuſpenſionem aman in patibulo. quod para uerat mardocheo. Quia vero penitencia conci pit̉ timore indicij. ideo de pſalmo penitenciali qui intitulatur per octauam reſurrectionis. ſci licet. Domine ne in furore. ſumitur introitus. ne derelinquas me ⁊cͣ. quia vero non valet pe nitencia. niſi imitetur criſtum. ideo ſequit̉ euā gelium. Aſcendens iheſus ⁊cͣ. math̓. xx. capl̓o. de cruce criſti. vbi habetur. Ecce aſcendimus hieroſolimam. et ſequitur ibidem de filijs zebe dei. qui pecierunt vt vnus ſederet a dextris et alius a ſiniſtris. Et dixit eis dominus. poteſtis bibere calicem. quē ego bibiturus ſum ⁊cͣ. qui non bibit de calice penitencie. nō bibet de cali ce glorie. Et poſtponit ſe criſtus apoſtolis in exemplum. qui de hoc iraſcebātur. ¶ De quintaferia. Vinta feria eſt de piſcibus et auibus ideſt de non cōfidentibus in do mino et confidentibus in homine. de qui bus habetur in epiſtola. Maledictꝰ homo. qui confidit in homine hier̄. xvij. capl̓o et ponit carnem brachium ſuū ⁊cͣ. Et poſt Be nedictus vir qui confidit in domino ¶ Et hec oſtenduntur per euangelium homo quidaꝫ ⁊cͣ Luce decimoſexto quod eſt de diuite et laſaro. diues enim nō ꝯfidebat in dn̄o ⁊ ideo in in fer no poſitus eſt. pauper vero confidebat. ⁊ id̓o in ſinu abrahe requieſcit. ¶ In offertorio ve ro precatus eſt moyſes ⁊cͣ. oſtenditur ꝙ oracio iuſti efficax eſt. Moyſes enim erat ouis. qꝛ mā ſuetiſſimus hominum fuit. et eſt forma ieiunij. et placacionem impetra uit ſuper iram qua do minus iratus erat iudeis. propter vitulum con flatilem ¶ Rurſus quidam hodie legunt euan gelium in quo docet. dominus non in hominis ſed ſolius dei teſtimonio confidēdum. de ſeipſo enim loquens ait ſecundum carnis fragilitatē Si ego teſtimonium perhibeo de memetipſo. teſtimonium meum non eſt verum Et ita ab ho mine teſtimonium non accipio. Et ita habeo te ſtimonium maius iohanne. Hijs conſonat pre miſſa lectio de hier̄. Maledictus homo qui con fidit in homine ⁊cͣ. et ita. Benedictus vir. qui confidit in domino. Confidens igitur orat in introitu et in graduali. et eciam in offerendis in perſona moyſi in qua fit verborum repeti cio. quia ſepe ad dominum pro populo inter ceſſit. De hoc eciam dictum eſt ſub ſecunda do minica poſt epiphaniam. ¶ Communio. Qui manducat. Iohannis vj. capl̓o. oſtēdit quid vti litatis proueniat confidenti. ſcilicet. ꝙ in xp̄o maneat ⁊ criſtus in eo. Et hec communio bene ngrueret ſabbato ante dominicam palmaꝝ ¶ Notandum autem eſt ꝙ ſicut precedens do minica vacat ab officio. prout ibi dictuꝫ eſt ita et om̄es quinte ferie in quadrageſima quondā proprio carebant officio. excepta forte quin ta feria cene domini Illa tamen mutuat introi tum a tercia feria illam precedenti. Nam ſicut quelibet quinta feria autoritate melchiadis pape ſoluta erat a ieiunio. ita et ab officio. Vn de beatus gregorius. Nullum in quinta feria inſtituit officium. nichilominꝰ tamen hore et matutine ac veſpertinum officium cātabantur. Vnde neceſſarium erat. vt ſuper benedictus et

magnificat. antiphone de euangelijs aliorum dierum ſumpte dicerentur. Sed gregorius. ij. inſtituit ieiunium ⁊ officium quinte ferie ea ta men que prius inſtituta erant de matutinis. et veſpertinis officijs non mutauit. et inde eſt ꝙ antiphone que cantantur ſuper benedictus et magnificat in quintis ferijs non conſonant euanguelijs illius diei de hoc inquinta feria p̄ cedentis ebdomade dictum eſt. ¶ De ſexta feria. Exta feria agit de opere ſexte diei. in qua factus eſt homo. et hortatur nos eccleſia ad māſuetudinem et pa cienciam. vt omnem iram de cordibꝰ noſtris remoueamus et hoc exemplo ioſeph ⁊ xp̄i et ē epiſtola. dixit ioſeph. gen. xxxvij. cap̄. de ioſeph qui multa paſſus eſt a fratribus ſu is. et tamen ſublimatꝰ eſt velint nolint in eua gelio mathei. xxj. capl̓o. Monemur a predicto exemplo criſti. homo erat paterfamilias. qui plantauit vineam. id eſt iudaicum populū per doctrinam legis. Ad vltimum miſit filium ſuuꝫ ad cultores vinee. ad quos prius miſerat ſer uos quem interfecerunt. per hoc autem. ſcili cet manſuetudinem et pacienciā ſaciabimur in futuro. ¶ Vnde introitus eſt. Ego autem cum iuſticia apparebo in conſpectu tuo ſaciabor du manifeſtabitur gloria tua. Ad tollerandas ec am perſecuciones propter iuſticiam hortatur in graduali. Ad dominum cum tribularer. ⁊ in offertorio. Domine in auxilium. et cōmunione. Tu domine ſeruabis. 7 ¶ De ſabbato. Abbatum de conuerſione vel confeſſi one per que homo ceſſat ab oꝑe ſer uili. et ſic ſabatizat et recipit bene dictionem a domino. qui benedixit di ei ſeptimo. Ad hoc autem inſtruimur per legē domini et graciam ſpirituſſancti. Vnde introi tus eſt de lege. Lex domini ⁊cͣ. et eſt pͥmi toni. qui a conuerſio ad deum eſt principium bone vi te. Vnde ſequitur conuertens animas teſt. Se quitur. iuſticie domini recte letificant es cor da. quia dant ſabbatum ſpirituale. et hec prin cipaliter habentur per graciam quod oſtendi tur per epiſtolam. Dixit rebecca ⁊cͣ. gen̄. xxvij capl̓o. in qua habetur. ꝙ rebecca monit iacob vt afferret patri ſuo yſaac duos hedos. per re beccam gracia dei intelligitur. que nos monet et inſpirat nobis offerre deo abhominacione de peccato et confeſſionem per hedos deſigna tur. Hedus enim animal fetidum eſt. et habet carnes ſapidas. Cum enim homini fetet pecca tum ſuum confitetur illud. quod valde placet deo et angelis eius. quia gaudiū ē angelis dei ſuper vno peccatore penitenciam agentē. Se quitur autem in epiſtola de rore celi. id eſt de gracia celeſti. et de pinguedine terre.i. abundancia temporalium ſit benedictio tua. et pre ponit de rore celi. quia boni ſpiritualia prepo nunt temporalibus Et poſtea ſequitur de pig uedine terre. quia primum querite regnuꝫ dei et hec omnia adicientur vobis. Boni em̄ om̄ia habent. Vnde apoſtolus tanquam nichil ha bentes et omnia poſſidentes. ¶ Mali ſimiliter petunt benedictionem qui per eſau deſignant̉ Sed quia ip̄i preponunt temporalia ſpiritua libus. dicitur eis. de pinguedine terre ⁊ de ro re celi erit benedictio tuā. ⁊ ſi enim habeāt ali qua ſpiritualia. tamen preponunt eis tempo ralia. Sequitur reſponſorium. Bonum eſt cō fiteri domino ⁊cͣ. quaſi diceret eccleſia ex quo per conuerſionem et confeſſionem peccati ⁊ re probacionem habetur. benedictio et tempo ralia et ſpiritualia bonum eſt cōfiteri domino ¶ Item habetur in euangelio Luce. xv. homo quidam habuit duos filios et pecijt vnꝰ dicēs dā michi partem hereditatis que me cōtingit et diuiſit illis ſubſtanciam ſuam. et poſtꝙͣ ille conſumpſit omnia poſtea fuit tanta famēs in terrā ad quam venit. vt compelletur fame eſ ſe porcarius. id eſt ſubulcus. et dixit reuerſus ad ſe quanti mercenarij ⁊cͣ Quando eniꝫ homo omnia bona ſua amiſit per peccatum non habꝫ quid cōmedat et permittit ita deus ipſum ca dere. vt arguat eum malicia ſua. vt legit̉ hie. ij. circa medium. et moriatur fame. et dicat. qͦt ſunt. ſcilicet in eccleſia qui habet iocunditate. mentis. et ego fame pereo. Reuerter in domū patris mei Vnde in exo. ix. habetur ꝙ egipcij compellebāt filios iſrahel exire de egipto. tūc recipitur et datur ei prima ſtola. id eſt gracia. et ita in euangelio habetur de ꝯuerſionē. Rur ſus tam in euangelio. vbi agitur de duobus fi lijs quam in epiſtola. vbi agitur de iacob ⁊ io ſeph duorum populorum iudaici. videlicet. et gentilis ſignificacio continetur iudaicꝰ graci am ſpiritualem amittit. gentilis vero conuer ſus ad penitenciam de lege domini in introitu gloriat et cantat. In graduali vero confitet̉. et laudat. In offerenda oculos ſuos petit illu minari ne dormiat vt inimicꝰ non preualeat ei ¶ Et attende ꝙ racionabiliter in ſecunda qua drageſime ebdomāda legitur euangelium de fi lio prodigo reuertente ad patrem. quia gen tilis populus per doctrinam legis et euange lij ad creatoris cultum reuertitur ⁊ quiuis pe nitens per fidem ⁊ operacionem. vel per duo precepta caritatis domino reconciliatur. Cō munio eſt oportet te Luce. quindecimo. Se dominica tercia quadrageſime. Ercia dominica eſt confeſſionis. et quarta refectionis. ſicut enim ſupra dictum eſt. dominus in prima domi nica quadrageſime. armauit militem ſuum. In ſecunda oſtendit ei premium. ammo do ergo nō reſtat. niſi vt oſtendatur via. quia

per confeſſionem et refectionem illuc venitur Eſt ergo dominica iſta confeſſionis Eſt autem duplex confeſſio. ſcilicet peccati et laudis. qͣs habere debet homo. per humilitatem enim con feſſionis expectat homo a deo omnia q̄ expec tat ſcilicet liberacioneꝫ et donum gracie ⁊ om nia alia bona. Vnde introitꝰ eſt. Oculi mei ſem per ad dominum ⁊cͣ. et eſt ſeptimi thomi. qꝛ ꝑ ſeptiformem graciam ſpirituſſancti euellitur homo de laqueo dyaboli. Per confeſſionē eniꝫ ſcrutantur mala. Et ideo fit ſtacio ad ſanctum laurencium qui per confeſſionem liberatus eſt Hec humilitas liberauit ioſeph. de manibus fratrum ſuorum et de carcere. ⁊ ideo cantatur de ipſo in officio nocturnali. ¶ Adhuc domini ca iſta ſexta eſt a dominica. lxx. ⁊ ſexta feria do minus crucifixus eſt. ⁊ ideo fit mencio de paſ ſione. que per ioſeph ſignificat̉. et ita eciā ipſi diei competunt que dicuntur. Nam criſtus per humilitatem liberatus eſt ab inſidijs fratꝝ ſu orum. id eſt iudeorum. et exaltatus eſt in toto egipto. id eſt in mundo. ⁊ ita que literaliter ac ta ſunt. circa ioſeph ſpiritualiter ſunt facta er ga criſtum et nocturnum officium. ordinem co mitatur hyſtorie. cum eniꝫ in precedenti domi nica cātatum fuexit de iacob in hac ſuccinitur de ioſeph qui venditꝰ eſt a fratribꝰ illos in fa me ditauit. et criſtꝰ a iudes crucifixꝰ ſua mor te humanum genus redemit et redimendo a de monio liberauit. ꝓut in euangelio legitur ho dierno. ¶ Teterum qualis debeat eſſe cōfeſſio oſtendit apoſtolus in epiſtola. Fratres imita tores in. e. ⁊cͣ. ad eph̓. v. c. Primo enim eſſe de bet in humilitate. ſcilicꝫ vt humiliemꝰ nos deo et ita in nouitate vite ambulemus. Secundo in perſeuerancia. ſcilicet vt homo non redeat ad vomitū et vt infamia peccati remoueatur. Vn de dicit. fornicacio autem et immundicia nō nō minentur in vobis ⁊cͣ. hoc fit per ꝑſeueranciā in bono vita. Ad hoc idem hortamur in euāge lio ī fine in quo oſtendit̉ ꝙ gracia expellit pec catum. Erat inquit iheſus eiciens demoniū ⁊cͣ Luc̓.xj. et math̓. xiiij. iheſus ideſt gracia. Iſte idem demonacus cecus dicitur a matheo et be da. cecus inquit bedavidet. mutus loquit̉ poſ ſeſſus a demonio liberatur. Et cum eiēciſſet de monium locutus eſt mutus. quia quando data eſt homini gracia. confitetur ⁊ loquit̉ in cō feſſione. Poſtmodum oſtendit dominus ſtabi litatem regni ſui per indiuiduam caritatem ⁊ inſtabilitatē regni dyaboli. Omne inquit reg num in ſeipſum diuiſum deſolabitur. et ſic reg nū dyaboli et ſuoruꝫ qui diuiſi ſūt a deo deſtru etur. Sed regnum dei manet ineternum. et ita inuitat omnes homines ad regnum ſuū. quod manet. propter hoc debet homo perſeuerāter agere opera confeſſionis. quia per ea habebit̉ regnum celorum. Et ideo reſponſorium eſt. Ex urge domine non preualeat homo. id eſt dyabo lus qui nobis intendit auferre regnum ce loꝝ Hoc igitur intendit eccleſia vt ſimꝰ perfecti in confeſſione et ſimiliter perfecte moriam̉ pecca tis. vt per bonam vitam eciam infamia pecca ti deleatur. ſicut dicit dominus per hier̄. Per dam babilonis nomē. hoc dicit quia gracia ex pellit peccatum et infamiam. ſequitur et reliqͥ as et germen babiſonis ciuitatis id eſt memori am delectabilem. vt ſcilicet homo doleat quan do ad memoriam reducet. ¶ Rurſus. quia ſicut ni euangelio dicitur. Surdus audiuit. ⁊ mutꝰ verba dei narrauit Ideo dicit in introitu. Ocl̓i mei ſemper ad dominum. et ne iterum deficiat. miſericordiam implorans ſubdeus. reſpice ī me et in gͣduali. Exurge domine. deinde. vox quō dam multi facunda facundia cuius os apperuit ſapiencia. preces ſuas ingeminat et decenti ſi militudine in tractu perorat dicens. Ad te do mine. ¶ In offerenda iam loquens predicat iu ſticias domini rectas eo quod a ſe humiliato de monium exierat. Sed ad iudaicum populum ſu perbientem ſpiritus immundꝰ redierat. In cō munione de muto factus orator gratulatur ꝙ ſicut paſſer inuenit ſibi domū ⁊ turtur nidum. ¶¶ De ſecunda feria. Ndominica precedenti dictum eſt. ꝙ dominus ſaluat per confeſſionem. ¶ In hac vero ſecun da feria oſtenditur quod dominus ſaluat eciā per baptiſmum. ſed quia baptiſmus. dat̉ ꝑ tri nitatem. ideo de trinitate eſt introitus. In d̓o laudabo verbum. et ponitur ibi ter hoc nomē deus. et eſt de tercio thono. quod totum con tingit propter hoc ꝙ loquitur de trinitate. ¶ Epiſtola vero. Naaman princeps ⁊cͣ. que eſt iiij. Re. v. capl̓o eſt de naaman quam miſit rex ſirie dominus ſuus ad heliſeum vt ſanaret eum et precepit ei vt in iordāno ſe lauaret ſepcies et fierēt eius caro ſicut caro pueri. ⁊ ita factū eſt. iordanus interptatur deſcenſus humilita tis in qua eccleſia mūdari petit et hoc facit ad preceptum domini querens per humilitatē ſa lutem in aqua eſt inferior creatura ¶ Poſtmo dum ſequitur reſponſorium Deus laudem meā ne tacueris. in quo eccleſia humiliat ſe per con feſſionē. ⁊ eſt tercij thoni racionē p̄dicta. In euangelio vero. dixerunt phariſei ad iheſū Lu. quarto capl̓o. oſtendit dominus ꝙ non ſūt miſ ſi prohete. niſi ad humiles ſicut heliſeus ad na aman. et helyas ad viduam. et oſtendit ſuper biam iudeorum poſtea dicit. ihſus autem trā ſiens per medium illorum ibat ad ſignificandū ꝙ humil̓ qͥcquid ſibi fiat viā ſuā nō delinquat ¶¶ De tercia feria. Ercia feria eſt de oracione et miſeri cordia per que eciam ſaluat dominꝰ Vnde introitus eſt. pum clamarem ad dominū Epiſtola vero mulier que dam ⁊cͣ. et eſt quarto li. Re. quarto capitulo

de vidua cuius filios creditor in ſeruitutē redi gere contendebat. et eiꝰ vaſa oleo repleuit he liſeus dicens ei. ꝙ de parte olei redderet debi tum qd̓ debebat et de reliquo ip̄a et filij ſui vi uerēt vidua ē eccl̓ia cuiꝰ ſpōſus xp̄s nō ē p̄ſens cōporaliter ſiue viſibiliter que venit ad criſtū creditores ſunt demones. Vnde dyabolus exac tor dicitur. quia peccuniam ſuam. id eſt immun diciam a nobis exigit cum vſuris. Vn̄ yſa. xiiij. capitulo. quomodo ceſſauit exactor. quieuit tri butum. ſed criſtus per opera miſericordie libe rauit nos ab huius creditore Et petit̉ huius li beracio in reſponſorio. Ab occultis meis mun da me dominē. Euangelium vero quod eſt ma thei. xviij. capl̓o. eſt de miſericordia. ſcilicet. ſi peccauerit in te frater tuus corripe eum. ſi ig norat doce. ſi penitet. dimitte. non dico ſepci es. ſed eciam ſeptuageſieſſepcies. id eſt quoci ens peccauerit dimitte ¶ Rurſus vidua pro fi lijs ad heliſeum orans dicit in introitu ego cla maui. et in graduali. ab occultis. demum preci bus exaudita gracias agit in offerenda. dexte ra domini Et docet in cōmunione. dn̄e quis ⁊ quales ſe debeant exhibere. qui volunt oleum miſericordie. ſcilicꝫ. qui volunt requieſcere in mōte ingrediant̉ ſine macl̓a ⁊ operient̉ iuſticiā ¶ De quarta feria. N quarta feria agitur de implecione mandato rum per quam dominus eciam ſaluat. Sed qꝛ per graciam eſt implecio mandatorū. ideo eſt introitus ¶ Ego autem in domino ſperabo. ⁊ eſt primi thom. ad oſtendendum. ꝙ ſpem debe mus ponere in ſolo deo. Epiſtola vero. Hona a patrem ⁊cͣ. eſt de exo. xx. capl̓o. in qua ſunt inſtituta vel diſtincta precepta domini. hono ra patrem et matrem ⁊cͣ. ¶ In reſpnſorio ve ro petitur gracia in quo oſtendit homo infir mitatem ſuam dicens. Miſerere mei deus. quo niam infirmus ſum. quaſi diceret. non poſſum per me ad implere mandata. ¶ In euangelio. Acc eſſerunt ad iheſum ⁊cͣ. math̓. xv. capitulo redarguit dominus iactanciam iudeorum qui magis īmitebant̉ tradicionibus hominū quam dei. et reprehendebant diſcipulos domini de tradicionibus legis. vel ſeniorum. Quibus do minus dixit ypocrite. ⁊cͣ. Non lotis manibus manducare. non coinquinat hominem et oſtē dit per que ſaluamur et iuſtificamur. In hac quarta feria fit primo ſcrutinium. prout in quarta feria dicetur. ¶ De quinta feria. Qquinta feria oſtēdit eccleſia non eſſe ſaluteꝫ niſi a domino ⁊ maxime per virtutes. Vnde in troitus eſt. Salus populi ego ſum ⁊cͣ. et eſt quarti thomi. propter quatuor cardinales vir tutes. ¶ Epiſtola vero. factum eſt verbū ⁊cͣ. eſt de hiere. vij. capl̓o. vbi dicitur. bonas faci te vias veſtras et ſtudia veſtra. et hoc prop ter bona opera virtutum. et reprehenduntur iudei qui credebant ſe non poſſe damnari quia habebant domini templū. et omnes alios dam natos eſſe dicebant. Vnde ſequitur reſponſo rium. Oculi omniū. oſtendens. ꝙ ī ſolo deo ſpe randum eſt. Euangelium vero. Surgens ſh̓us Luce iiij. capl̓o. eſt de ſanacione ſocrus petri. per quod oſtenditur ꝙ in ſolo deo ſperandum eſt. quia ab ipſo et per ipſum. ſalus mentis et corporis eſt. In alijs vero eccleſijs legit̉ euan gelium ſequentis dominice. Abijt iheſus ⁊cͣ. ⁊ aliter incipit. operamini in quo improperat dominꝰ turbe ꝙ magis curabant de ſalute cor poris quam mentis. quoniam voluerunt eum facere regem poſt miraculum factum de ſa turacione quinquemilium hominum de duobꝰ piſcibus et quinqꝫ panibus et hortatur eos di cens. Eperamini non cibum qui perit. ſed qui permanet in vitam eternam. Cui congrue pre mittitur premiſſa lectio hier. vbi dominꝰ pro mittit ſe habitatuꝝ cum eis et ſic quaſi regem futurum eorum qui talem cibum fuerunt ope rati. vt calumniam non faciant innocentem ⁊c ſanguinem non effundant ⁊cͣ. ¶ Rurſus introi tus. ſcilicet. Salus populi. vox eſt domini po pulum conſolantis. Graduale. offertorium et communio. voces ſunt populi de regis gracia confidentis. ¶ In hac autē quinta feriam qua agitur de ſalutē fit ſtacō ad ſanctos coſmam ⁊ damianum. qui medici fuerunt et homines co poraliter et ſpiritualiter ſanabant. ideo de ip ſis fit mencio in collecta. ¶ Deſerta feria. N ſexta feria que eſt dies crucis oſtenditur. ꝙ per crucem eſt ſalus. Vnde introitus eſt. Fac mecum ſignum in bonum. id eſt crucem. maiorē caritatē nemo habet.i. maius ſignum caritatis quam vt animam ſuam ponat quis pro amicis ſuis. Epiſtola vero. ꝯuenerunt ⁊cͣ. que eſt nu meri. xx. capl̓o. eſt de moyſe. quibis percuſſit petram et fluxerūt aque. vt biberent homines et iumenta. per binam percuſſionem duo ligna crucis intellige. petra criſtus eſt. et fluxerunt aque doctrinarum et graciarum. vt poſſit bi bere totum genus humanum. Reſponſorium eſt. In deo ſperauit cor meum et adiu. ſum. qꝛ in ſola cruce perfecta eſt humani generis ſal uacio. ¶ In euangelio vero. venit iheſus in ci uitatem ⁊cͣ. Iohannis quarto capl̓o. Oſtendit dominus. ꝙ non ſolum pro nobis crucem ſuſti nuit. ſed et multos alios labores. Vnde ſequi tur ibi. Ihēſus ergo fatigatus ab itinere ⁊cͣ. ⁊ dicuntur ibi octo in quibus inſtruxit dominus ſamaritanam. que patent in euangelio. ⁊ ideo reſponſorium eſt octaui thoni. Cōmunio eſt. qui bibit. iohannis iiij. capitulo.

Ne ſabbato. N ſabbato vero oſtenditur ꝙ dn̄s ſaluat per iu ſticiam ⁊ miſericordiā. Vnde epiſtola. Erat vir Idanielis. xiij. c. Loquit̉ de ſuſanna que ſaluata eſt ꝑ iuſticiam ¶Euāgeliū eſt de muliere depre henſa in adulterio quam dominꝰ liberauit ꝑ mi ſericordiam. Ecce quomō euangeliū et epiſtola ꝯcordant. quia ergo adultera in euangelio ſal uata eſt per miſericordiam. ideo videns eccleſia Iifirmitatem filioꝝ ſuoꝝ petit ſe liberari per miſericordiam in introitu dicēs. Verba mea au ribus percipe. et eſt quinti toni ꝓpter quinqꝫ q̄ ponuntur in collecta que eſt talis. Preſta que ſumus omnipotēs deus vt qui ſe affligendo car nem ab alimentis abſtinent. ſectando iuſticiam a culpa ieiunent.i. a delectacione quinqꝫ ſenſu um ſic̄ daniel. ſuſanna ⁊ ioachim. miſericordiam dei nō ꝯſequentur qui ſic non ieiunant. ¶ Seqͥt̉ verſus. introitus ſemiplenꝰ ſcilicꝫ. rex meus et deus meus. Et ideo notandum eſt ꝙ in introiti bus aliquando duplex verſus ponitur aliquan do dimidiꝰ. frequencius vnus. duplex vt in in troitu defunctorū. Requiem verſus. Te decet ⁊cͣ. et alius exaudi oracionē ⁊cͣ. Quia oramꝰ ꝓ defunctis. propter. ſtolam corꝑis et anime qͣs rogamus eis dari. Dicit̉ eciam tūc ſecundus ꝟꝰ quia ſuccedit in locū illius verſus gloria patri qui in officio defunctorum tacet̉. ꝓ eo ꝙ mor tui trinitatem vlteriꝰ laudare nequeunt ad cū ius laudē ꝑtinet ipſe verſus. Sepius vero vnꝰ dicitur quia ad vnum tantum ſcilicꝫ ad deū ver tere nos debemus. Dimidius autē hic ponit̉ qꝛ qui miſericordiam dei impetrat. ſuam debet im perfectionem in operibus ꝯfiteri. pſalmus em̄ opus ſignificat. Poſt epiſtolam ſequit̉ reſpō ſoriū. Si ambulem ⁊cͣ. ꝙ ſic ei reſpondet quem dominus liberat nullus ei nocere poteſt. igitur ſi ambulem in medio vmbre mortis non timebo mala ⁊cͣ. vmbra mortis eſt mors temporalis qͣ ſi diceret. et ſi tranſeant ꝑ mortem temporalem non eſt timendum ex quo deus adiuuat. Et ſequ tur verſus. virga tua et baculus tuꝰ ipſa me cō ſolata ſūt. quia tribulaciones domini cōſolant̉ hominē bonū. Eſt aūt pͥmi toni. quia in ſolo deo ponenda eſt ſpēs ¶ In euangelio vero perrexit iheſus. ioh̓. viij. Oſtendit ſe dominꝰ auctorē mi ſericordie. cum dixit. mulieri adultere. Vade et amplius noli peccare. Item miſericordia fuit cum dixit. qui ſine peccato eſt veſtrum primus mit tat in eam lapidem. In offertorio petit ſimiliter ꝑ miſericordiam liberari cum dicit. greſſus me os dirige. et ꝑtinet ad octauam reſurrectionis Poſt communio vero ad beatitudinē. que eſt ne mo te. ioh̓. viij. ca. Illud autem notandū ē ꝙ in huius ſabbati ꝯpletorio antiphona Aedia vita cantat̉. eo ꝙ nunc mediana quadrageſime inci piat ebdomāda qui vero eam in precedenti vi. feria cantant. numerū dierū ieiunijs afflictoruꝫ attendunt hanc itaqꝫ ſub breuiloquio duximus exponendam. edia vita criſtus eſt ipſe enim mediator ē dei et hoīm. Ipſe ē via veritatis et vitā. Ipſe quidem ſanctus. ip̄e deus. ip̄e fortis ip̄e miſericors ⁊ ſaluator ad criſtum gͦ ſermo. di rigitur. O media vita..i. o. criſte vel media vita ſācta trinitas ē. q̄ ē in ſe vitā et nobis vita me dia.i. ſufficiens et communis ad quā ſermo diri gitur. O media vita.i. o ſancta trinitas. ideoqꝫ ſubdiſtinguitur ſancte deus ſancte fortis. ſanc te in. i. pater. et fili. ſancte ſpiritus. a quo et ꝑ quem et in quo ſaluamur et ideo ſaluator eciam trinitas appellatur. ad quemcumqꝫ tamē ſermo nem dirigimꝰ adiutoriū querimus quia in mor te ſumus in miſerijs pn̄tis vite petimuſqꝫ ne tͣ dat nos amaritudini mortis eterne. vel ſuple. o domine nos exiſtentes in vita media ſumꝰ ī mor te. Prima fuit vitā iuſticie et innocencie in qua creatus eſt homo. ¶ Secunda eſt vita peccati et miſerie in qua lapſus ē homo. ¶ Tercia erit vita īmortalitatis et glorie ad quā reꝑabitur homo. Nos igitur dum ſumꝰ in media vita ſumꝰ in mortē. quia vita peccati media mors eſt vite iuſticie et ideo querimus adiutorem. Alie eccl̓e dicunt. medio vite. quia em̄ nunc eſt mediū qua drageſime que vitam p̄ſentē q̄ ſine peccatis nō ducitur rep̄ſentat. merito dicit̉ antiphona ipſa in morte.i. in peccatis que ducunt ad mortem. Et quia in epl̓a fit mēcio de ſuſanna. ideo ꝓpter equiuocacōeꝫ vocabuli fit hodie ſtacio apud ſā ctam ſuſannam. e dominica quarta quadrageſime. Equitur quarta dominica in qua agitur de ſuperna hieruſalē et qꝛ in terraꝫ illā venitur eo duce quo filij iſrahel venerūt in terram promiſſionis. prout ſub. lxx. dictuꝫ ē Ideo nunc legitur exodus. vbi dicit dominus. videns vidi afflictionem populi mei qui eſt in e gipto. et deſcendi vt liberarē eos de manu pha raonis. Sicut auteꝫ dominus liberauit populū per plagas miſſas ꝑ pharaonem ſimiliter et ꝑ plagas liberat de manu dyaboli. qui nō vult di nittere nos niſi ī manu forti ſicut ibi habet̉. ¶ Prima plaga eſt ꝯuerſio aquarū in ſanguinē ꝑ quam peccatum infidelitatis ſignificat ꝑ ali as ꝑlagas ſignificatur ꝙ homo per multas tr bulaciones et penas qͣs habet dum moratur in peccato. cogitur redire ad dominum ſicut de fi lio ꝓdigo legit̉. Legitur ergo exodus quia ꝑ fidem eſt exitus aſeruitute diaboli. et ꝑ baptiſ mū qui ſignificatur per mare rubruꝫ et ꝑ imple cionem mandatorum. quando vero. homo talis eſt facit ſeipſum tabernaculum domino. qui ve ro non faciet ei hoc tabernaculuꝫ nec ipſe faciet ſibi in futuro. Poſt exodum ſequitur liber leuiti ci. qui eſt tercius in penthateuco qui ꝑtinet ad leuitas qui debebant domino offerre ſacrificia. Vnde liber eſt oblacionum. Ex quo enim hō im plet mādata. et facit ſe tabernaculum non domi nō reſtat niſi oblaciones deo offerre. Debet ta men ſal apponere in omni ſacrificio ſuo quia cuꝫ diſcrecione debet omīa facere. quia ergo tales

debent eſſe mūdi ab omni pct̄o et offerre domi nō hoſtiam mūdam ſanctam et immaculataꝫ. Io ſequitur in leuitico de mundacione lepre. Et di citur ibi multociens. ſancti eſtote. quoniā ego ſanctus ſum et quia hoc fit in ſolemnitate cor dis et debent omnia fieri cum gaudio. Ideo po ſtea in eodeꝫ li. agit̉ de ſollemnitatibus. Rurſū quia nullus ita perfectus eſt quin peccet aliqn̄ ſaltem venialiter ideo ibi habetur de dubitacto ne moyſi ad aquas contradictionis qui nec ꝓpt̓ hoc dimiſit opus ſpirituale facere. vt ad vocem ſuam fluerent aque cum dixit. Aſcendat puteꝰ .i. doctrina ſacra Ceterum ſicut mulier oſtendit ex vna parte pomuꝫ filio luo et ex alia inimicuꝫ vt veniat ad ſe ſimiliter et dominus. iuxta illud Oſec. xi. c. In funiculis adam traham eos in vin culis caritatis. Vnde in officio nocturnali oſten dit inimicum qui non vult dimittere populū ni ſi in manu forti et in manu diuina ſcilicet per p̄ dicatores. Et ideo primum reſpōſorium eſt. Lo cutus eſt dominus ad moyſen ⁊cͣ. Siquidem mo yſes ex aquis aſſumptus eſt criſtus ꝑ quem libe ramur ab huius inimico vel quilibet predicator qui ex aquis ſcripture debet aſſumi. et eſt quar ti toni. quia quatuor modis nos affligit dyabo lus. ſcilicet interficiendo mares.i. bona oꝑa vl̓ virtuoīos quos ſubmergit in flumine d̓liciaꝝ huius mundi et cogit ſeruire in luto luxurie. et latere auaricie. et palea inanis glorie. Porro qͥ dem quia populus in illa ſeptuagenaria capti uitate fleuit ſuper flumina babilonis. et in fine tyro permittente letabundus exiuit. et gratu lans hi eruſalē introiuit ideo cum in prima do minica populus captiuatꝰ fleuerit dicens. Cir cumdēderunt me. Et in ſecunda orauerit dicens Exurgę. ¶ In tercia qͦꝫ orauerit dicēs. Eſto mi hi. ¶ In quarta conſolacionem accepit dicente domiino. Inuocauit me et ego exau. euꝫ. ¶ In qn̄ ta eciam rurſus oracioni inſtiterit diceſis Remi niſcere. ¶ In ſexta vero dario licenciam tribuē te conſolacioneꝫ de reuerſione percepit ideoqꝫ dixit. Oculi mei. ¶ In hac ſeptimana tanꝙͣ in fi ne ſeptuageſime ingrediens hieruſalem gratu labundus exultat dicens. Letare hieruſalem. d̓ hoc eciam dictum eſt ſub prima dominica. Sep tenarium quoqꝫ preſentis vite que ſeptem die rum curriculo voluit̉. vel pocius ſeptē etatibꝫ quibus mundus ipſe diſtinguit̉. ſicut per dies. lxx. ſic per ſeptem dominicas. ſancta repreſētat eccleſia. ¶ Prima etas eſt ab adam vſqꝫ ad noe ¶¶ Secunda vero a noe vſqꝫ ad abraham. vel ſe cundum quoſdam ad moyſen. Terciā a moyſe v̓ qꝫ ad dauid. ¶ Quarta a dauid vſqꝫ ad tranſmi gracionem babilonis. ¶ Quinta a tranſmigra cione babilonis vſqꝫ adaduētum domini. Sex ta ab aduentu domini vſqꝫ ad finem ſeculi. Sep tima ſimiliter vſqꝫ ad eundem finem ſimul enim ꝯcurrunt ſed illa in vigilantibus ⁊ laborātibꝫ iſta in dormientibus ⁊ quieſcētibus. vbi requi eſcunt electorū aīe inter vbera lactātis matris ſue ſuperne hieruſalem. ¶ In prima dominica velut in infanciam mundi homo a felici delecta cione deiectus clamat. Circumdederunt me. An̄ ſecunda velut in puericia mundi concipi eſis homo ſpem ſue reconciliacionis voce nōe qͣ ſi precentoris implorat acceptilacionem recon ciliacionis dicēs. Exurge quare obdormis domi ne. ¶ Intercia velut in mundi adoleſcencia. con cipiens homo ſuam liberacionē de egipciacā ſer uitute ſue ꝓtectionis ⁊ liberactonis accelera cionem voce moyſi orat dicens. Iſto michi in d̓ um ꝓtectorem. ¶ Quarta deſignat iuuentutem eccleſie in qua regum dyademate coronatur. et ſapiencia ꝓphetarum ornatur. Vnde illud offi cium. voce dauid. quaſi precentoris in cantibus celebratur. Quinta ſenectutem eccleſie. in qua calor natural̓ incipit deficere. Nam populo in babilone captiuato eccleſia raptiua nec altare habuit nec templum ymo organa ſua ſuſꝑendit ideoqꝫ quinta dominica vacat officio. ¶ Sexta ſenium eccleſie ſcꝫ fines ſeculorum. cum filius d̓i venit in mundum. et diaboli poteſtate liberauit genus humanuꝫ. ne igitur ſit immemor accepti beneficij et in gratum gratulatur et ait. Oculi mei ſemper ad do. ¶ Hec autem ſeptima et vlti ma ſignificat ſabbatum mundi. in quo ſanctorū anime requieſcunt. illic hieruſalem que ſurſum eſt. que libera eſt que mater noſtra eſt letatur. Vnde dicitur dominica leticia. eſt enim ſeptima a. lxx. et per ſeptenarium ſignificatur ſeptima ē tas eorum qui ſunt in requie. Repreſentat enim hec dominica libertatem conceſſam filijs iſr ahel redeundi a babilone. anno ſexageſimo ꝙͣ habue̓ runt plenariaꝫ in anno ſeptuageſimo. Vn̄ totū huius diei officium de leticiā eſt ad repreſentā dum illorum leticiam. et eciam noſtram. quoni am finitis ſex etatibus erimus in ſeptima a mun di exilio liberati. cum celeſtem paradiſū que eſt patria noſtra intrabimꝰ. Cantatur ergo intro itus. Letare hieruſalem. ad oſtendendum ꝙ ſic̄ illi cum ingenti leticiā a babilone venerunt in hi eruſalem ita et nos ab hoc mundo letantes in celeſtem hieruſalem veniemus. Babilon enim interpretatur confuſio. vnde ſignificat mundū vel infernum quia in hoc mundo eſt confuſio vi ciorum et in inferno tormentorum. Dicitur eci am hec dominica refectionis. quia in ea dominꝰ refecit et ſaciauit quinqꝫ milia hominuꝫ. vel qꝛ in ea oſtenditur celeſtis hieruſalem ex qua omīs refectio eſt. qꝛ ergo eccleſia letatur pro hac re fectione ideo cantat. Letare hieruſalem.i. eccle ſia. tibi enim eterna requies promittitur. ¶ In nocturnali enim officio cantatur reſponſorium. Audi iſrahel precepta domini. et ea ī corde tuo quaſi in libro ſcribe. et dabo tibi terram fluen tem ſac et mel. ¶ Poſtea ſequitur in introitu ab vberibus conſolacionis eius. hec verba ſunt duo teſtamenta. de quibus ſumuntur ꝓmiſſio nes dulces in quibus eſt ꝯſolacio noſtra. et ſūt in ea tria verba leticie ſcilicꝫ. letare gaudēte. et

exultate. racio quare poſita ſunt dictum eſt ſub ca. de. lxx. in principio. Et ſumitur iſte introitꝰ de yſa. vltimo. c. ſed de antiqua tranſſaciōe qꝛ in yſa. ſic non iacent verba hec. Verſus vero de pͣs. qui loquitur de hieruſalem ſupernaſcꝫ leta tus ſū et eſt quinti toni. ꝓpter quinqꝫ milia ho minum quos refecit. vel ideo quia illi qui cohi bent et refrenant et bene ordinant quinqꝫ ſenſꝰ corporis illi habebunt huius refectionem et cō ſolacionem de qua in introitu et que petitur in collecta. Concede queſumus omnipotens deus vt qui ex merito noſtre actionis affligimur tue gracie conſolacione reſpiremus. Scripſerūt tn̄ quidam ꝙ quia a liberius papa qui tamē incro nica non inuenit̉ celebrauit tali die romē in dc̄a eccleſia que vocatur hieruſalem ideo cantatur. Letare hieruſalem. Et nota ꝙ in quibuſdam ec cleſijs hac die. i. in feſto annunciacionis domi ni due collecte dicuntur vt quaſi duplex feſtum ex ſoluere videantur. quod non fit in alijs p̄cipuis feſtiuitatibus. vt natiuitatis domini ⁊ ſimili bus. quia ille per octauas ꝓducuntur nec vniꝰ diei dumtaxat obſeruanciā ſicut iſta coanguſtā tur. Sequitur epiſtola. Scriptuꝫ eſt enim quo niaꝫ abraham duos filios habuit ⁊cͣ. ad gal̓. iiij c. Vbi ſequitur. que ſurſum eſt hieruſalem. libe ra eſt que eſt mater noſtra hoc autem dicit. vt non timore ſeruili ſeruiamus domino ſed amore Reſponſorium eſt de eodem. letatus ſum ⁊cͣ. et eſt ſeptimi toni ꝓpter ſeptimam etatem in qua erimus in quiete. ſꝫ quia adhuc ſumus in labore ideo ſequit̉ tractus ſed ſuauiſſimus. Qui confi dunt in domino etcetera in quo oſtenditur ꝙ qui in domino ſolo ſperant habebūt illam refe ctionem. ¶ Sequitur euangelium. Abijt iheſus tranſmare gallilee ⁊cͣ. ioh̓. vj. c. Quinqꝫ autem panes quibus dominus refecit nos prout ibi le gitur. ſunt quinqꝫ libri moyſi. duo vero piſces ſūt pſalmus et ꝓphecia. vel libri ioſue. ⁊ iudicū quia de illis. vij. libris ſumuntur oraciones in hac dominica. et ita refecit omnes. Offertorium eſt laudate ⁊ eſt ſecundi toni. ad oſtendendum ꝙ deū laudare debemus ⁊ ꝓ corporali refectio ne et ꝓ ſpirituali. ¶ Poſtcommunio vero eſt. Hieruſalem que edificatur vt ciuitas ⁊cͣ. Et lo quitur de illa hieruſaleꝫ que libera eſt. et eſt qͣr ti toni propter quatuor quē ibi dicunt̉. ¶ Pri muꝫ eſt quia omnia ſunt communia. ibi enim de us eſt omnia in omnibus. ¶ Secundum eſt ꝙ e ternaliter participantur ea que ibi ſunt. vnde dicit. Cuius participacio eius in idipſū. ¶ Ter cium eſt ꝙ nullꝰ de filijs dyaboli poteſt ibi aſcē dere. vnde dicit. Illuc em̄ aſcender̄t tribus tri bus domini. ¶ Quartuꝫ quia ibi eſt ꝯtinua laus dei vnde ſequitur. Ad confitendum nomini tuo domine. Et inde eſt illud beati qui habitant in domo tua domine in ſecula ſeculorum laudabūt te ¶ In hac dominica romanꝰ pontifex celebra turꝰ ad eccleſiā ꝑgens. ⁊ rediens ab eadem au reanin manu ſub aſpectu populi fert rōſam. Circa qd̓ duplex inſurgit racio. vna ſecundum literam. altera. ſecundum ſpiritum. Sane ſecun dum literam. ne fidelis populus ꝓpter quadra geſimalis obſeruancie aſperitatem ſub cōtinuo labore deficiat. quia quod caret alterna requie durabile non eſt. ideo in hac mediana dominica quadrageſime quoddam recreacionis ſolacium interponitur vt anxietas temꝑ erata leuius ſuſ feratur. iuxta illud. Interpone tuis. interdum gaudia curis. Hodiernū nanqꝫ officium totum leticia plena eſt. et in omni verborum clauſula iocunditas exuberat. gaudium reſonat. hilari tas incultatur. Tria itaqꝫ repreſētat. dies iſta ſcꝫ caritatem poſt odium. vnde dicitur. Letare hieruſalem. et conuentum facite omnes qui dili gitis eam. gaudium poſt triſticiam. vnde. Gau dete in leticia. quia in triſticia fuiſtis. ⁊ ſacieta tem poſt famem. vnde vt ſaciemī ab vberibuſ ꝯſolacionis veſtre. Que tria pariter deſignant̉ in tribus ꝓprietatibus huius ifloris. caritas in colore. iocunditas in odore et ſacietas in ſapo re. Roſa quippe pre ceteris floribus colore de lectat odore recreat. et ſapore confortat. delec tat in viſu recreat in olfactu. et cōfortat in gu ſtu. Nempe roſa in manu romani pōtificis. gau diuin iſrahelitici populi deſignat. quando per graciam criſti. data eſt illi de babilonica capti uitate licenciam redeundi. ꝑenide illam donat nobiliori et potenciori. qui tunc in curia reperi tur. in quo nobilitas et excellencia illius pecu liaris populi domini deſignatur. demum ille cū multo equitatū ⁊ leticia ingenti. ciuitatem cum roſa circuit figurans gaudium illius populi in ciuitatem hieruſalem reuerſi atqꝫ ꝯmunionē to cius fidelis populi et eccleſie leticiaꝫ de premiſ ſis. Spiritualiter autem flos iſte floreꝫ illū ſig nificat. qui de ſe dicit in canticis. Ego flos cam pi et lilium conuallium. et de quo ꝓpheta Egre diet̉ virga de radice yeſſe. et. f. d. i. c. a. Qui eſt vere flos florum.i. ſanctus ſanctorum. quia pre ceteris floribus.i. ſanctis colore delectat in vi ſu. Nam ſpecioſus forma pre filijs hominum in quem deſiderant angeli ꝓſpicere. Quiodorē re creat in oīfactu quia ſicut legitur in cāticis.i. c. eliora ſunt vbera tua vino flagrancia vngen tis optimis. Qui ſapore confortat in guſtū. qꝛ panis quem ipſe dat caro ſua eſt ꝓ mundi vita omne delectamentum habens. ⁊ omnis ſaporis ſuauitatem. Hic eſt enim qui de quinqꝫ panibꝫ ⁊ duobus piſcibus quinqꝫ milia hominum ſatu rauit. ¶ Triplex autem eſt in hoc flore materia aurum videlicet. muſtus et balſamum quia tri plex in criſto ſubſtancia. deitas corpus. et ani ma. Sed balſamo mediante muſtus auro coniū gitur. quia anima mediante corpus coniungit̉ deitati. Siuina enim natura tante ſubtilitatis e vt corpori de limo terre formato non ꝯgruerꝫ vniri niſi racionali ſpiritū mediāte. Aurſus floſ ipſe aureus eſt quia rex regum. et dominus do miāciū. cuius rubor apparuit in ſignijs paſſiōis

et odor in gloria reſurrectionis. ¶ Huius flo ris baiulus eſt vicarius ſaluatoris. romanus ve ro pontifex ſucceſſor vtiqꝫ petri et vicarius ihe ſu criſti. qui hunc florem fidelibus populis de monſtrat. non omni tempore ſed in hac domini ca tantum que ſeptima eſt ab illa que. lxx. nūcu patur. quia xp̄s non in qualibet hora ſed in ſep timā tantū etate videt̉ ab illis qui beata requie ꝯſolantur. Rurſus in vrbe oſtenditur non alibi ꝙͣ apud baſilicaꝫ que ſancte crucis in hieruſalē appellatur. que ſuperne hieruſalem tip̄um opti nēt. et ſpem repreſentat. de qua dicitur in epi ſtola hodierna. Illa que ſurſuꝫ eſt hierl̓m libera eſt que eſt mater noſtra. in qua xp̄m angeli ſan cti et beate anime ꝯtemplantur ad quam merito dicitur. Letare hieruſalem. et conuentuꝫ facite omnes qui diligitis eam. q. d. vos catholici non heretici ¶ Offier̄t autem hodierna ſtacio ab illa que fit ibidem in ſecunda dominicā aduētus. qꝛ illa future bēatitudinis eſt annunciacio. hec qua ſi preſentis ꝯtemplacio. vnde et feſtiuius agit̉ quia ſpei noſtre feſtiuitas eſt. Hac eciaꝫ die cri ſtianus coronatur imperator. vt ſemper coro na ſuperne hieruſalem meditētur. Dauid ter in regem vnctus eſt vt dicetur ſub dominica poſt aſcenſionem. ¶ Hec ergo dominica priuilegia ta eſt quia repreſentat licenciam redeundi de ẜ uitutē ad libertatem populo iſrahelitico conceſ ſam et leticiam ex hoc habitam. ¶ Pe ſecunda fexis. Ecunda feria eſt de iudicio. vnde in epi ſtola. Venerunt due ⁊cͣ. iij. Ae. iij. c. agi tur de iudicio ſalomonis duabus mulie ribus de puero ꝯtendentibus. Mulier vna que. dixit ꝙ diuidatur puer. eſt ſinagoga que diui di conata eſt pueꝝ iheſū. Alia mulier quē dixit detur ei infans viuus eſt eccleſia. vnde in reſpō ſorio petit hec mulier puerum. Eſto michi in de um protectorem.i. petit ſibi dari criſtum. Euan gelium. ꝓpe erat io. ij. c. ſimiliter eſt de eiectio ne vendencium. et de iudicio ibi habet̉ ꝙ nō cre debat ſe iheſus eis. quia viſi ſūt eum interficere poſtea ſequitur de paſſione ſua. ſoluite.i. ſolue tis templum hoc et in triduo excitabo illud. ſcie bant em̄ quod facturi erant. Quia vero ex paſ ſione domini omnē gaudiū ideo in offertorio cā tat eccleſia. Iubilate. In introitu autem petit iu dicari. ſed prius petit miſericordiam. Deus in nomine tuo ſaluū me fac̓. ſcꝫ per miſericordiam et in virtute tua iudica me. et eſt quarti toni. quia ibi habetur. ab inſurgentibus in me libera me.i. ab inimicis. qui quatuor modis ſicut dictū eſt ſub dominica. in furgunt contra nos. et ideo ſicut dominica fuit de miſericordia. ita ſecunda feria eſt de iuſticia. ¶ De Tercia feria. Ercia feria eſt de oracionē.i. de efficacia oracionis que ſcꝫ fit ſalua iuſticia. quod oſtenditur in epiſtola. Locutus eſt ⁊cͣ. que eſt exod̓. xxxij. c. vbi ſequitur dimitte me vt deleaꝫ eum. et moyſes orauit pro populo. et do minus dimiſit peccatum. ſalua tamē iuſticia. qꝛ reſeruauit ſibi vindictam. vnde et ſi ꝓpter illud peccatum qd̓ ꝯmiſerunt in criſtum precipue pu niantur. tamen et ꝓpter illud quod ꝯmiſerunt tunc ſcꝫ adorando vitulum vnde dicit dominus in euangelio implete menſuram patrum veſtro rum. ¶ Quia vero tam efficax eſt orācio. ideo in introitū dicit eccleſia. Exaudi oracionem meam ⁊cͣ. verſus ꝯtriſtatus ſum in exercitacione mea contriſtatus enim fuit ꝓ dilacione patrie ⁊ in colatū miſerie. ¶ Quia vero exercitacio xp̄iani eſt in cohercione a petulancia et laſciuia quinqꝫ ſenſuuꝫ idcirco quintō tōno reſonat hūc intro itum eccleſia. Et ſequitur epiſtola. Locutus eſt ⁊cͣ. in qua ſicut dictum eſt impetrauit moyſes dimiſſionem peccati. ſalua iuſticia. ⁊ vt filij eo rum mererentur intrare terram promiſſionis. ideo in reſponſorio orat eccleſia. vt mereatur ipſam impetrare filijs ſuis vt intrent in terraꝫ ꝓmiſſionis licet adorauerunt vitulum ꝯflatilē .i. venerati ſunt laſciuam et ponipam mundi di cens. Exurge domine fer opem nobis. et ver ſus Deus auribus noſtris audiuimus quoniam tu li beraſti eos. et cōdonaſti eis. ſimiliter et fac nob̓ ſpiritualiter. ¶ Poſtmodum ſequitur euangeli um. Iam die feſto. ioh̓. vij. c. de obſtinacione iu deorum qui dicebant. Quomodo hic literas ſcit cum non didicit. Et dixit dominus. moyſes dedit vobis legem ⁊ vos vultis me interficere. q. d̓. contra legem veſtram vultis facere et facitis. Et dixerunt demonium habes ecce quomodo ob ſtinati fuerunt. et hoc eſt qd̓ in epiſtola habet̉ Receſſerunt cito a via quam oſtendiſti eis. Ec cleſia vero oſtendens ſe non ꝯſentire peccatis. dicit in offertorio Expectans expectaui dominū oſtendens ſe expectare xp̄m vſqꝫ infinem ⁊ quia bene expectat qui a laſciuia quinqꝫ ſenſuum ab ſtinet. ideo quinti toni eſt. ¶ Per hanc autem ſpem reducitur nouus populus in terram ꝓmiſ ſionis. vnde ſequitur poſtcōmunio. Letabimur in ſalutari tuo. et eſt primi toni. quia omnis le ticia a deo eſt. ¶ De quarta feria. Equitur quarta feria. que eſt catheci zandorum. quia ea die ducūtur ad eccl̓aꝫ cathecumini. et cathecizātur id eſt īſtru untur et hoc eſt tercium ſcrutinium vt iam dice tur. vt autem ſeruiamus conſuetudini eccleſie ytalie que ſcrutinij ſolemnitatem obſeruat et iu ribus de illo loquentibus. et quia eciam quedaꝫ de his que in illo fiunt vbique in baptizando ẜ uantur ideo aliqua de illo dicamus viꝫ. quitqͥd ſit ſcrutinium et vnde dicatur et vnde origineꝫ traxit. quando et quotiens et quare in tempori bus ſtatutis fiat. quid in eo fiat vſqꝫ ad exorciſ mum. Et quid ab exorciſmo vſque ad eccleſie in greſſum. Et quid ab ipſo ingreſſu vſqꝫ in fineꝫ Et quare hec omnia fiant. Subſequenter vero de officio miſſe huiꝰ diei dicemꝰ. ¶ Scrutimū

nichil aliud eſt quam fidei et religionis criſtia ne inquiſicio. Eſt enim quaſi quoddam iter ſeu preparacio ad baptiſmum ⁊ dicitur a ſcrutādo ideſt inquirendo quia fidei religionis inquiſicō fit in eo vnde originem traxerit iam dicetur. ¶ Incipit autem fieri ſcrutinium in quarta fe ria tercie ebdomāde. xl. ſed in hac quarta fit ſo lemne. fiebant enim in primatiua eccleſia. vij. ſcrutinia duo.ſ. in quarta feria. et ſabbato ter cie ebdomade. et duo in hac quarta feria. et ſab bato huius quarte ebdomade. et duo in hac qͣr ta feria. et ſabbato quinte ebdomāde et vnū in quarta feria vltime ebdomāde. in quibus. adul ti qui venturi erant ad baptiſmū docebantur o racionem dominicam et ⁊ ſimbolum. vt in ſeque ti tunc ſabbato in quo baptiſandi erant vtrum qꝫ ante baptiſmum ſcirent. et adhuc hodie inqͥ buſdam eccleſijs. vij. fiunt ſcrutinia ꝓpter ſep tiformem graciam ſpirituſſancti. Sed tercimi videlicet hac die ſolemniſſimum. et in omnibus eccleſijs ordinem romanum ſequentibus in quo libet ſerutinio dicitur miſſa ſcrutinij videlicet. dum ſanctificatus fuero. de quā iam dicetur. dicuntur eciam ꝓprie collecte pro cathecuminiſ vt. Omnipotens ſempiterne deus eccleſiam tu am Item remidij ⁊cͣ. ¶ Sed queritū quare ter ciumſcrutimum ſit ſolemne ⁊ non primum nec ſe cundum. Reſpondetur ad notandū ꝙ nec prīa etas.i. infancia nec ſecunda.i. puericia ita apta eſt ſeruicio dei ſicut illa in qua maxime diſcrecio boni et mali haberi incipit et in qua contra car nem pugnatur. Inde eſt eciam ꝙ non prima tri bus i. tribus iude. nec ſecūda eſt.i. tribus ſime on. ſed tercia.i. leuitica ſacrificijs domini eſt de putata. Sed nec in primo libro pentateūci nec in ſecūdo agitur de ſacrificijs ſed in tercio ꝓut dictum eſt in precedenti dominica. Fit aūt ſcru tinium in hac octaua ebdomada a. lxx. quia dum iudei fuerūt in babilonica captiuitate miſcuer̄t inter eos quidam de gentibus vnde poſt eorū reditum ignorabatur de pluribus vtrum eſ ſent iudei vel non. Quidam eciam dicebant ſe fo re de leuitica tribū. qui non erant et ſe ſacerdo tes. qui non erant. Ideoqꝫ eſdras ⁊ alij ſapiētes geneologias dililigenter ſcrutati ſunt. et iude os a gentilibus. et leuitas a nō leuitis ſegrega uerunt. ita ⁊ nos in hac ſeptima ebdomada que finem illius. lxx. babilonice captiuitatis ſignifi cat ſcrutimum facimus vt credentes ab incredū lis ſegregemus. quos in ſacroſancta ſolemnita te redempcionis noſtre ex aqua ⁊ ſpiritū ſanc to remouenius. nō em̄ in primitiua eccleſia alio tempore baptiſma celebrabat̉. niſi forte mor tis periculo imminente. Omnes igitur eccleſie proles ꝙͣ per anni circulum verbi papulo gene rabat hac die nomīa ſua dabant. in quibus per ſcrutandum erat. ne qua radix amaritudinis in eſſet. vt in hereticis ne prius illis ſancta daren tur ꝙͣ xp̄iana fides radices ni eorum mentibus fixiſſet. vnde nominibus datis quilibet eoruꝫ ꝑ dies ſequentes vſqꝫ ad paſca fidei regulam audi ebat. et ſic lactatus et grandeſcens in plenilu nio. i. in baptiſmo plena fide ſim bolum reddens xp̄o in baptiſmo cōmoriebatur et reſurgebat. ¶ Porro in hac quarta feria fit ſcrutinium ꝓpt̓ multa. Primo quia ipſa prefigurata eſt a quar ta ſeculi etatē. que fuit a dauid vſqꝫ ad tranſm gracionem babilonis. In qua non ſolum iudee gentis inchoatum eſt imperium. verum eciam criſti et xp̄ianorum regnum expremiſſione ſūp ſit exordium. Iurante domino dauid. De fructu ventris tui ponam ſuper ſe. t. ideoqꝫ merito in hac feria cathecumini ad criſti nomē accedunt. et criſtiana religio in ea inicium capit. ¶ Secū do quia ſicut in quarta feria ſtelle create ſūt et in celo ſoli et lune ꝯiuncte. ita et fideles hodie concipiuntur qui criſto ſoli et eccleſie lune con iungunt̉ et in celo. i. in patris regno iā ſplēdēt in ſpē et in futuro ſplendebunt in re ¶ Tercō quia ſicut in quarta etate edificatuꝫ eſt templū domini per ſalomoneꝫ. ſic et in hac quarta feria preparamus baptizandos vt ſint templum do mino. Quarto quia in quarta feria cepit noſtra redempcio. in qua ꝓditus eſt dominus a iuda vt pro redimenda eccleſia moreretur ideo et in qͣr ta feria iſti preparantur. vt effectum percipi ant redempcionis. ¶ Quinto quia agnus. xxiiij diebus obſeruabatur et preparabatur et luna xv. immolabatur. decet vt eccleſie noua ſoboles que. ad ꝯmoriendum xp̄o in baptiſmo prepara tur diebus. xv. anteriori ieiunio ſpiritualiter ſa ginata etati lune que illam ſignificat ex equet̉. Sexto quia quarta hominis etas ſcꝫ iuuētus ꝑ quartam feriam ſignificata apta eſt prelijs et gubernaculo imperij et ideo cathecumini preꝑa rantur in quarta feria ad prelium contra dyabo lum. et ad regnuꝫ et imperium regni dei hoc au tem ordine ſcrutinia celebrantur quoniaꝫ a pnͥ cipio vſqꝫ ad exorciſmum hec fiunt. Primo qui dem fit nominum baptizandorum per acoli tuꝫ deſcripcio. et eorum per nomina in eccleſia vocacio. Secundo maſculorum ad dexteram fe minarum ad ſiniſtram ad ianuam eccleſie. vbi fi dem petunt dedūctio. Tercio per exorciſtaꝫ ge mina interrogacio. vna de renunciacione diabo li. alia de fide xp̄i Quarto demonis exſufflacio Quinto crucis in fronte expreſſio. ¶I ¶ ¶ Sexto dicitur oracio. ¶ Septimo fit in ore ſa lis impoſicio. ¶ Quod igitur nomina per acoli tum ſcribuntur. ex quo eciam ipſe notarius di ctus eſt ſignificat ꝙ nomina fideliuꝫ in libro vi te ſcripta ſunt. Quod nominatim vocantur ſig nificat vocacionem fidelium ad vitam eternam. Ceterum ianua xp̄s eſt ducuntur igitur creditu ri ad ianuaꝫ.i. ad criſtuꝫ qui de ſeipſo dicit ego ſum oſtium. per me ſiquis introierit ſaluabitur Quod vero maſculi ponuntur a dextra et femine tra. deſignat ꝙ viriliter agentes a dextriſ inati a ſiniſtris in iudicio ſtatuuntur. holo per hō. ſe a iugo

cui ex originali ſunt obnoxij ſubtrahunt. Per hoc enim ꝙ fidem criſti confitentur. iugo criſt ſe ſubiciunt. ¶ Semonis exſufflacio eſt poteſta tis eius debilitacio. Crux que imprimitur fron ti eſt vexillum noſtruꝫ. qūo. dyabolum vincimꝰ non fit aliud ſignum niſi crux. vt in hoc ſolo ſig no dyabolus ſciens ſe eſſe victum ꝯtremeſcat et fugiat. Fit autem in ſede pudoris id eſt in fron te ne erubeſcat fidelis confiteri dominum ſuum eſſe crucifixum. Oracio ꝯtra dyaboluꝫ eſt iniun cio. Sal in ore poſicio eſt ſapiencie condimētuꝫ lenius dicta ſunt in parte prima ſub titulo vnctionibus. et dice̓tur ſub ſabbato ſancto. Nunc dicenda ſunt que ab exorciſmo vſqꝫ ad ingreſſum eccleſie fiunt. Primo dyabolus exor cizatur et ter repetuntur verba illa. Audi ma ledicte dyabole et ⁊cͣ. ēcūdo maſculi ſeorſū ponuntur. Tercio. ad monicioneꝫ dyaconi capi ta inclinant cathecumini ⁊ ſuper eos oracio do minica et ſimbolum dicitur ¶ Quarto a ſacerdo te aures et nares illorum ſaliua tanguntur. ¶ Nuinto ab acolito illuminātur. Sexto adya cono euangelium ſuper eos dicitur ¶ Septimo per hoſtiarium in eccleſiam introducūtur Pri mo ergo exorciſatur diabolus id eſt adiuratur. vt a fidelibꝫ recedat. ter repetūt̉ verba illa. au di maledicte dyabole et cetera. quia in confeſſi one trinitatis dyabolo reſiſtitur. Seor ſum ma ſculis. et deorſum feminis fit exorciſmus. quia maioribus maiora. minoribus minora ſunt pro ponenda. Quod ad ammonicionē dyaconi capi ta inclinant ſignificat ꝙ cuꝫ deo cōmunituri ac clamante dyacono capita inclinabāt. et hec ora cio pro ꝯmunionē habetur. Qd̓ ſimbolum ⁊ ora cionem dominicam ſacerdos iuper capita eoruꝫ dicit. notat ꝙ templum domini cōtra dyabolū munit. aures et nares ſaliua tangit vt doctrinā de ore predicatoris procedentem fideles libent audiant. ⁊ ipſa eis bene redoleat quoaduſqꝫ ſpi ritum habent in naribus quamdiū viuunt. Ipſo ruꝫ illuminacio eſt tenebrarū ignorancie et pec cati per lumen intelligencie effugacio. Euange liū quod ſuper eos dicitur. eſt doctrina ſaluato ris qua inſtruuntur. Deinde per oſtiariuꝫ intro ducuntur. quia poſt implecionem euangelij. per oſtiarium ideſt. per ſpiritū anctum in celeſtem patriam introducuntur. Poſt hec dicēda ſūt ea que ab ingreſſu eccleſie vſqꝫ ad miſſam fiunt Primo maſculi ad auſtruꝫ ſtatuūtur. femine ad aquilonem. Inde quatuor lectiones ſuper eos leguntur. et quatuor inicia euangeliorum. De inde duo vnus maſculus. et vna femina. et in ſāc tuarium ab acolitis portantur. Poſt ſimbolum grece ſuper maſculos. latine ſuper feminas di citur. his peractis eccleſiam ingrediuntur et ſic miſſa cantatur. ¶ Quod autem maſculi ad au ſtrum et femine ad aquilonem ſtatuūtur ſigni fi cat ꝙ forciores hoſtibus tēptacionem ol ſunt et debiliores humiliter ſunt eru Quod quatuor leq nes ſuper eo ſignificat doctrinam quatuor euangeliorum. qͣ inſtruūtur. vnde ſtatim quatuor inicia euange liorum ſuper eos quaſi congreget eos a quātū or partibus orbis. Quod vnus maſculus et vna femina portantur in ſacrarium ſignificat. ꝙ de vtroqꝫ ſexu fideles aſcendunt in celum. Sed nō aſcendunt niſi vnus id eſt in vnitate eccleſie cō ſtitutꝰ. ſicut et in probatica piſcina. n̄ ſanabat̉ niſi vnus. Quod ſimbolum legitur ſuper maſcu los grece. et ſuper feminas latine. per duas lin gͣuas qͥbꝫ ſimbolum legitur omnem lingͣuaꝫ in teligimus. Nam in grecis viguit ſapiencia. In latinis ſcilicet romanis potencia et ita per haſ duas tanquam excellenciores omnem linguam ī teligimus. quaſi cum apoſtolo ad phil̓. ij. c. di camus omnis lingua confiteatur quia dominus noſter iheſus criſtus in gloria eſt dei patris. Expoſicionem oracionis dominice et ſimboli. in quarta parte in ſuis locis expoſuimus. At at tende ꝙ ante hanc quartam feriam in domini ca vel in ſecunda feriā eſt huius ferie ſcrutiniuꝫ populis anunciandum his verbis. Scrutinij di em̄ dilectiſſimi fratres quō electi noſtri diuini tus inſtruātur intime cognoſcite. ideoqꝫ ſollici ta deuocione ſequenti quarta feria. circa horaꝫ nonam conuenire dignemini. vt celeſte miniſtē rium quo dyabolus cum ſua pompa deſtruitur et ianua celeſtis regni aperitur inculpabili mi niſterto peragere valeamus. In hac vero feria quarta finitis miſſarum ſolemnijs preſpiter an nunciat. vt ſabbato proximo ad ſcrutinium re uertantur ⁊ ſic iterum atqꝫ iterum annūciat do nec ſepteꝫ ſcrutinia celebrentur. ¶ Sane exple to ſcrutimo dicitur miſſa vt premiſſum eſt. in qͣ legitur lectio et epiſtola. quia baptizandus in duobus eſt cathecizandus id eſt inſtruendus. ſcilicet in nouo et in veteri teſ. maxime in illis que pertinet ad baptiſmū. Rurſus quia inſtru endus eſt in fidē et moribus. ideo due lectiones leguntur. de quibus in eis cum ſuis reſpōſorijs diſputatur. Legitur em̄ de philippo ꝙ de eunu cho euangelizauit iheſū. et ſecundum aug̓. euā gelizare iheſum eſt non tantum docere credee ſed eciam que ſūt pꝰ baptiſmū ſeruanda. I Ir prima ergo lectione ſcilicet ſanctificabo et cete ra. que ſūpta eſt de ezech̓. xxxvj. de fide agitur vbi dicitur. Tollam quippe vos de gentibus. ⁊ congregabo vos de vniuerſis terris. et effunda ſuper vos aquam mundā et mundabimini ab om nibus inquinamētis vr̄is. et dabo vob̓ cor nouū fideles em̄ de varijs terris congregati ſunt in eccleſia ⁊ aqua ſalutaris baptumi ſuper eos et fuſa eſt quā ab vniuerſis peccatis et erroribus ſūt mundati. et datum eſt ei cor nouum vt cre dant in criſtū. De hac lectione ſumitur introitꝰ Dum ſanctificatus fuero ⁊cͣ. vel baptiſatꝰ dici tur cor nouū. In verſu autem. Benedicam domi num. ⁊cͣ. ſūt graciarum actiones de hac ſanctifi cacione. et eſt tercij toni. quia ſanctificacio pe tinet ad trinitatem. ¶ Verum quia per talem

ſanctificacionem fiunt homines filij dei. ideo ſe quitur gͣduale Venite filij audite me timorē do mini docebo vos qd̓ eſt ſeptimi toni. ꝓpt̓ ſeptē dona ſpirituſſancti que dantur in baptiſmo. vl̓ quia ad hoc ꝙqͥs vere credat in criſtum neceſſe eſt vt timeat deum. ideo ſequitur ipſum gradu ale. vbi ſequitur de timore. Inicium ſapiencie timor domini eſt Qui ergo radiceꝫ imponit cru delitatis eum a timore inchoare oportet. iuxta illud. A timore tuo domine concepimus ⁊ pepe rimus ſpiritum ſalutis. In ſecunda lectione ſci licet in epiſtola. Lauamini et cetera. que ſumit̉ de yſa. i. c. agitur abundanter de moribus. vbi dicitur quieſcite agere peruerſe. diſcite benefa cere etcetera. ⁊ poſtea concluditur. ⁊ venite ⁊ arguite me dicit dominus. quaſi diceret. ſi hoc feceritis et vos non remunerauero iure me tan quam iniuſtum redarguere poteſtis. Item dici 6 tur ibi. Lauamini ſcilicet per baptiſmū. ⁊ eſto te ideſt manēte mundi ſcꝫ per penitenciā. ⁊ ꝙ poſſint oſtendit dicēs. Auferte malum cogita cionum veſtrarum. et ſi fuerint peccata veſtra vt coccinum quaſi nix dealbabunt̉ ⁊ cetera. ve rum quia illi qui fidem veram et bonos mores ſe ruāt. ad hereditatē domini pertinere ꝓbant̉ Idcirco ſequitur gͣduale. Beata gens cuiꝰ eſt populus deꝰ eius. populꝰ quem elegit in he reditatem ſibi. hi efficiunt̉ celi qui verbo ideſt filio dei firmant̉. Vn̄ ſequitur verſus. verbo do num celi firmati ſūt ⁊cͣ. Item quia in talibꝰ lo cum habet beatitudo. ideo graduale illud ē pri mi toni qꝛ beatitudo a ſolo deo eſt. Ab his qͦꝫ nō diſcrepat euangelium precedens ſcꝫ Prete riēs ih̓s. Ioh̓. ix. c. quod eſt de iluminacōe ceci. quia ceci illuminātur in baptiſmo. vn̄ dicit̉ ibi Lutum fecit dominus exſputo. ⁊ precepit ceco vt lauaret ſe in natatorio ſiloēē id eſt xp̄i qͥ miſ ſus fuit a patre id eſt in baptiſmo vel indoctri na criſti de quo dicitur gen̄. vlti. c. Non aufere tur ceptrum de iuda ⁊ dux de femore eiꝰ. donec veniat qui mittendus eſt. hebreus habet donec veniet ſilo. id eſt miſſus. poſtmodum in gracia rum actione ſequitur offertorium ſccundi toni. propter illuminacionem ⁊ confirmacionem. Di cto autem offertorio archidyaconus aſcendit pulpitum clamans alta voce. Siquis eſt cathe cuminus exeat foras. ꝓut dictum eſt in ꝓhemio quarte partis. ⁊ tūc omnes cathecumini exeunt foras ⁊ ſic fit ſepciēs prius quam baptiſent̉. vi delicet in qͦlibet ſcrutinio. qͥ regnaturi ſūt nec inter dei filios computari nec criſti miſterijs cō uenit intereſſe. Quidam tamē cathecuminos an te euangelium de eccleſia eiciunt. quod non lau damus. cum eis ſit euangelium predicandum ſic̄ et apl̓i primicijs gencium euangelium predica uerunt. ſed ſacrificio intereſſe non debent. tum qꝛ ſacerdos orat pro circumſtātibus qͦꝝ fides deo cognita. eſt et nota deuocio. ac iſti nonduꝫ fideles vocantur. tum quia quod conficitur. fi delibus porrigitur. ¶ In poſtcōmunionē vero agit gracias cecus de illuminacione ſua dicens Lutum fecit ex ſputo ioh̓. ix. et eſt primi toni toni quia ad locum vnde exeūt flumina reuertū tur vt iterum fluant. ſic autem recognoſcēdo bo na. debemus agere deo gracias. Hec quarta fe ria in hoc priuilegiata eſt. quia in ea leguntur due lectisnes. pro eo ꝙ in ſequenti ſabbatō or dines celebrantur. Item quia hac die ordinan di examinantur. Item quia hac die fit ſcrutiniū baptiſandorum in ſabbato paſcali vt premiſ ſum eſt. ¶ De quinta feria. Vinta feria oſtendit ꝙ non eſt ſanctifi cacio niſi a deo. vnde introitꝰ eſt. Letet̉ cor querencium dominum. et poſt. quē rite faciem eius ſemper. et eſt ſecundi toni. quia queritur vt habeatur et poſtea vt amplius ha beatur. quanto enim magis habetur. tantoma gis queritur. Epiſtola vero. venit mulier et ce tera. iiij. Re. iiij. c. eſt de reſuſcitacione filij muli eris ſunamitis quem reſuſcitauit heliſeus. et in curuauit ſe ſuper puerum. et pueri qualitati ſe conformauit̉. puer vero vij. excitaciones emiſit et ſic eſt reſuſcitatus. Nempe ſunamitis interp̄ tatur captiua. filius eius genus humanū quod dicitur puer propter paruitateꝫ ſenſus baculꝰ de quo ibi dicitur eſt lex que percutit dicens o culum pro oculo et cetera. que neminem ad per fectionem ducit. heliſeus vero id eſt criſtus incli nauit ſe ſuper hūc pueꝝ ideſt exinaiēs ſe fct̄ꝰ ē ei ſimilis et reſuſcitatꝰ eſt. Sed oportet vt. vnj excitaciones emittat. ¶ Prima eſt fidei quia ſi ne fide non eſt introitꝰ. Primo enim veritati d̓ bet quis credere et oīa poſſibilia ſūt credenti. domine inquit leproſus. ſi vis pōtes me munda re. et dixit volo mundare. ISecūdā excitacio ē timor. ¶ Tercia eſt dolor de peccatis. quia mi ſericordia non fit ſine iuſticia. ¶ Quarta propo ſitum confitendi. ¶ Quinta eſt propoſitum ſatiſfaciendi. ¶ Sexta propoſitum de cetero nō peccandi. ꝙ ſcilicet non offendat deum creato rem ſuum. et omnia iſta debent fieri in ſpe vite eterne glorie. Vnde ſpēs eſt ſeptima excitacio. Reſponſorium eſt. Reſpice in teſtamentum tu um. et poſt exurgē.i. fac nos exurgere. ⁊ eſt qnͥ ti tom. propter quinqꝫ ſenſuū reparacionem ſi ue innouacionem. ¶ Euangeliū vero. Ibat ihe ſus et cetera. luc̄. vij. c. eſt de reſuſcitacione filij vidue. cui dominus dixit. Adoleſcens tibi dico ſurge. ¶ In quibuſdam tamen eccleſijs dicitur illud euangeliuꝫ. Sicut pater ſuſcitat mortuos et viuificat et cetera. ¶ Iequitur offertorium Domine ad adiuuandum et cetera. vij. toni ꝓpt̓ ſeptem excitaciones in graciarum actiones. ¶ Poſtcommunio vero eſt de eterna beatitudi ne ſcilicet. Domine memorabor iuſticie tue. cui competit dare eternam beatitudineꝫ que erit oc taua reſurrectionis.

De ſexta feria. Exta feria prorſus idem dicit ꝙ quinta Et eſt introitus. editabor ⁊cͣ. verſus celi enarrāt. id eſt ſancti. et eſt primi to ni quia. in ſolo deo ponit ſpem. In epiſtola. E grotauit ⁊ cetera. iij. Re. xvij. c. ponitur reſuſci tacio filij vidue ab helia. ¶ Reſponſorium eſt. Bonum eſt ſperare in dn̄oſemꝑ quia reſuſcitat et eſt quinti toni cuius racio in precedēti feriā eciam dicta eſt. A Sequitur euangelium. Erat quidam. ioh̓. xi. c. de reſuſcitacionē lazari qͥ hac die reſuſcitatus eſt. ¶ Et offertoriuꝫ in gracia rum exhibicionem populum humilem ſaluū fa cies domine et cetera. primi toni. eadem racio ne. quia ſcilicet in ſolo deo ſperandum eſt. ¶ In poſtcommunione vero habetur ꝙ ad preces ea rum. ſcilicet marie et marthe ſuſcitatus fuit la zarus videns dominus flentes ſorores lazari ⁊ cetera. Ioh̓. xi. c. per quod ſignificatur. ꝙ ad p̄ ces ſanctorum ſuſcitat deus mortuos. ſpiritua liter dans eis primam graciaꝫ. et eſt primi tomi ꝓpter primam reſurrectionem ſcilicet anime. et attende ꝙ ſemper hac die que eſt. xv. a paſſiōe domini legitur predictum euangelium. quia cō ſtat hac die lazarum fuſcitatum eſſe de quo euā gelio ſumitur reſponſorium. Occurrerunt iud̓i et cetera. quod hodie in quibuſdaꝫ eccleſijs cantatur. cui. hodie congrue in euangelio pre mittitur dicta lectio de filio ſareptene mortuo quem ſuſcitauit helias. ponens eum ſuper lectū et expandes ſe tribꝫ vicibus ſuper euꝫ. Nempe hec mulier eſt eccleſia que fide ſuſcipit criſtuꝫ in hoſpicio cordis. filius eius eſt quilibet fidelis. qui moritur cum morte dignum. peccatum cō mittit. lectus helie catholicam deignat eccleſiā in quam ſole anime reuiuiſcunt. dum per fidem trinitatis a morte reſurgunt. ¶ Cetera laudes confeſſiones et cōſolaciones ſūt cuiꝰ libet a pec catis reſuſcitati. ¶ De ſabbato. Abbatum vero de largitate. ſaluatoris eſt. vnde introitus eſt Sicientes venitē ad aquas doctrine. ſcilicet et baptiſmi. Sequitur et bibite cum leticia hec ad ſabbatuꝫ mentis pertinēt. et oſtenditur largitas dei qui paratus eſt largē dare cuilibet. et benignitas eius. Vnde dicit venite bibere aquas ſcilicet q̄ mundificāt et ſanctificāt gratis. Sequitur ver ſus. Attendite popule meus. in quo oſtenditur ꝙ eciam hoc de aquis doctrine intelligitur. ſe cundi toni propter inundacionem anime et cor poris. et ſumitur de yſa ¶ Apiſtola eſt. In tem pore placito exau. te. yſa. xlix. c. et pꝰ nunquit poteſt muli er obliuiſci infanteꝫ ſuum. ecce oſtē ditur largītas vel caritas dei erga nos Poſtea ſequitur reſponſorium. Tibi derelictꝰ eſt pauꝑ in graciaruꝫ actiones quarti toni. propter quā tuor virtutes. ꝑ quas ſanctificat. In euāgelio vero. quod eſt ioh̓. viij. ca. de eadem largitate agitur. Ego inquit ſuꝫ lux mundi. Non dicit hu ius hominis vel illius ſicut flos campi qui ſequi tur me non ambulat in tenebris. Oſtendit ergo ꝙ paratus eſt illuminare omnem hominem qui ſequitur ipſum. Ceterum qui videt currit. qui currit peruenit. exceptis ſuperbis. Vnde ſequi tur. Tu de teipſo teſtimoniuꝫ perhibes teſtimo nium tuum non eſt verum. Reſpondit eis ſcilicꝫ iudeis iheſus. Nonne ſcriptum eſt in lege veſtra ꝙ duorum hominum teſtimonium verum eſt. vi debant enim miracula. et ita pater erat teſtis e ius et reliquit eos dominus. quaſi ſuperbos di ſputatores. non curantes illuminari. Soli enim humiles illuminantur. Vnde ſequitur offertor i um. Factus eſt dominus. primi toni. quia ſolus deus poteſt illuminare. Quia igitur. in hoc ſab bato oſtendit eccleſia largitatem domini dātis graciam in baptiſmo. et in doctrina quibus ex largītate dei abundanter datur gracia. ¶ Ideo fiunt ordines in illo die. et eciam quia mmiminet tempus paſſionis domini. in qua arcius ſe tenet eccleſia ad ſignificandum. ꝙ ordinati arcius ſe tenere debent. vt qui prius ebrij erant ammo do ſobrij ſint. et iterum debent ſe immolare deo hoſtiam ſanctam deo placenteꝫ. Hoc eciā ſabba to fit ſcrutinium baptizandorum. quia cathecū mini ad requiem eternam. que per ſabbatum in telligitur veniunt per baptiſmum. vnde in qui buſdam eccleſijs hodie due lectiones leguntur in miſſa. ex eadem cauſa quā in quarta feriā pre cedenti. ¶ De dominica quinta in paſſione domini. Equitur dominica de paſſione domini ſet licet de cruce. Incipit autem huius cele britas paſſionis a fine ſabbati id eſt ave ſpera lucem huius dominice precedēte quia la zaro in precedenti ſexta feria ſuſcitato quidam de bethania abierunt ad phariſeos narrantes eis miraculum. et cum in illa ſexta feria fuerit neomenia id eſt prima dies menſis ad ſanctifica onem multi iudei. pontifices phariſei conuene rant ibi qui audientes ſignum mox vt ait io. hͦ ē in ſabbato. collegerūt conſilium aduerſus ihe ſum. et ex illa die cogitauerunt vt interficerēt eum Ac deinceps iheſus non palam ambulabat apud eos quia nondum venerat hora eius ideo qꝫ in veſpera ſabbati quaſi poſt horam eiuſdeꝫ conſilij. publicum luctum incipit eccleſia ſuo cō paciens domino vt capiti membra. et ex tunc lu gendo recitat vexillum regis. miſterium cruciſ acētum. fel et arundinem. clauos et lanceam ꝑ forati corporis. diem paſſionis. raciones paciē tis. illuſiones inimicorum. et infidias eoruꝫ. hec et his ſimilia in veſperis et nocturnis plangit officijs. que de aut enticis veteris et noui teſta mentorum ſūt congeſta ſcripturis. ¶ Preterea poſt precedencium. vij. dominicarum ordinati ſimam diſpoſicionem quibus vt premiſſum eſt.

vij. mundi etates figurantur. que omnes ſunt domini paſſione redempte. merito ipſius domi nice paſſionis celebracio inchoatur. et quaſi lō ga funeris pompa premiſſa. demuꝫ ſequitur ip ſa ſalutis noſtre victima ingerens oculis ea que nobis pertulit vulnera. et mortis inſignia ¶ Rurſus ideo eccleſia cantat. Vexilla regis et cetera. vt ſi forte aliqui ſint lapſi veniant ad vexillum quod omnes amaritudines facit eſſe dulces. quod ſignificatum eſt per lignum pro iectum in aquas marath Semper enim et maxi me iſto tempore debemꝰ habere in memoria do minicam paſſionem. Vnde in canticis. Faſciculus mirre dilectꝰ meus mihi. inter vbera mea ꝯmo rabitur quia memoria paſſionis dominice ſecuꝫ non patitur amaritudineꝫ peccati. ideo aūt ſpe cialiter duabꝰ ſeptimanis ante paſca paſſio do mini recolitur. ¶ Primo quia ipſe a duobus ⁊ pro duobus populis paſſus eſt ¶ Secūda quia duo teſtamenta per duas ebdonadas exprimi mus vetus. quod predixit dominum paſſurum nouum quod oſtendit ipſum paſſum. niaina ¶ Tercia quia in duobus huius ſeculi tempori bus. ſcilicet ante legem. et ſub lege eadeꝫ paſſio vationata eſt. ¶ Quarto vt hee due ſeptimane reducant nobis ad memoriam murmuracionem eorum qui ante legem. et ſub lege in inferno fuerunt vſqꝫ ad tempus gracie. quod in tercia ebdomāda ſcilicet paſcali ſignificatur. Ab hac namqꝫ die qua gloria patri dimittitur. due ſūt ebdomāde vſqꝫ ad paſca. tunc vero terciā eſt in qua reſtauratur omnis dimiſſa glorificacio. In tercio enim tempore quod fuit ſub gracia. omnia beneficia quē patres noſtri expectauer̄t in eccleſia redduntur. Ideo autem gloria patri dimittitur. quia ille verſus ad laudem pertinet trinitatis. que fuit in paſſione domini quaꝫ ab hac die repreſentat de honeſtata. Conſtat em quod criſtus qui eſt tercia in trinitate perſona fuit dehoneſtatus. Sed in reſurrectione gloria patri reſumitur. quia per reſurrectionem fuit gloria immortalitatis glorificatus. Sed certe hec deteſtacio fuit ſpecialiter in crucifixione. Vnde poteſt dici ꝙ gloria patri pro nunc tace tur. propter humilitatem per quā ad criſti paſ ſionem perueniendū eſt ⁊ qꝛ dominus ſe abſcon dit̉. ¶ Et eſt aduertendum. ꝙ tacetur in introi tibus et reſponſorijs. quia illa ſunt de paſſione et in venite exultemus. in pſalmis vero et ym nis non. quia pͣs ſignificat operacionem. Ip ſum enim non perſequebatur niſi linguis trac tando de nece ipſius. nec ipſe bonum deſijt oꝑe rari. Non ergo tacetur intotum quia remiſſor debet eſſe luctus. eo ꝙ non ſtatim poſt habituꝫ conſilium de nece eius traditus eſt agnus in ma nibus delanionum. ¶ Sed in triduo ante pa ſcha omnino tacetur quoniam tunc maxime ſan cta trinitas dehoneſtata eſt. licꝫ enim ante dies illos de nece domini ageretur tunc tamen vapu lat. ſpūitur alapatur et crucifigatur vnde yſa. Et vidimus eum non habentem ſpeciem neqꝫ de corem. vel quia tunc ſepulturaꝫ domini celebra mus. que maxime fuit eius humiliacio. ¶ Ab hac eciam dominica in quibuſdam eccleſijs ta cetur ad primam. criſte fili dei. tum quia ex tūc eccleſia eius mortem et paſſionem repreſentat. tum quia ſecundum iudeorum reputacioneꝫ nō poterat alijs miſereri qui ſe ipſum ſaluum face re non poterat. de hoc dictuꝫ eſt in quinta par te ſub ti. de prima. ¶ Non fiunt eciam ſpeciales commemoraciones de ſanctis. neqꝫ de pace. ab hac dominica vſqꝫ ad ſabbatum ꝑenth̓. quam uis poſt laudes dicatur. precioſa in conſpectu domini et cetera. et ad primam oracio. domine deus omnipotens et cetera. in quibus comme moracio generalis fit de ſanctis. Circa ꝙ ſcien dum ꝙ commemoracio ſanctoruꝫ duplici ex cau ſa fieri conſueuit videlicet ad recolendum eorū ſanctitatis meritum et impetrandum patroci nium nobis ſalutare. Que duo excellentiſſi nie in criſto. noſtro capite paſſionis et reſurrec tionis ſine tempore nobis attendenda monſtra tur quia paſſionis ſue tempore prebuit eximiuꝫ humilitatis et ſanctitatis exemplum. poſt reſui rectionem vero ſuam apud patrem ſicut teſtat̉ iohannes. noſter aduocatus factus eſt ſingula ris. vt igitur noſtra intencio illo precipue tem pore feratur in ſue ſanctitatis exemplū et ſpel noſtra eleuetur ad vnicum eius ſingulare refu gium. conuenienter tunc aliorum ſanctoruꝫ ſpe cialia ſuffragia omittuntur. Hinc eciam eſt ꝙ q̄ dam eccleſie omittunt poſt primam dicere. pre cioſa eſt in cō. domini et cetera. Incipiētes ibi deus in adiutorium meuꝫ ⁊cͣ. et in illa eciaꝫ ora cione. domine ſancte pater omnipotens ⁊cͣ. que dicitur ad primam pretermittuntur verba illa per interceſſionem beatiſſime virginis marie ⁊ omnium ſanctorum. Qui vero dicunt precioſa. aſſerunt illud quod non eſt hora. nec pars cano nice hore. ꝓut dictuꝫ eſt inquinta parte ſub ti de prima. Fit tamen aliqualis ⁊ generalis ſanc torum commemoracione in eccleſia. quia ꝑ eo rum multitudinem et noſtram imbecilitatem de ipſoꝝ quolibet ſicut debitn̄ eſſꝫ ſolemnizari nō poteſt. Et ex hoc eciaꝫ apparet quare omittitur ꝯmemoracio de pace. qꝛ ſicut ait apoſtolus ad colocen̄.i. xp̄s pacificauit per ſanguineꝫ crucis eiꝰ. ſiue q̄ in terris. ſiue q̄ in celis ſunt ⁊ poſt re ſurrectionem ſuam pacem diſcipulis ſuis nūcia uit. et cum eis ipſe qui pax noſtra eſt ꝯtinue vſ qꝫ ad aſcenſionem ſi ami conuerſari. et tūc eis pa cem ſuam dedit dicens. pacem meaꝫ do vobis ⁊ in penth̓. conſolatorem mittere dignatus eſt in caſſum ergo fieret commemoracio de pace. In troitus auteꝫ incipit ab oracione domini in paſ ſione. Iudica me deus et diſcerne cauſā meā ⁊cͣ in hoc enim inſtruxit nos in orando. Sequitur emitte lucem tuam ⁊cͣ. qꝛ qui videt p̄mia fortiſ efficit̉ in pugna et veritatē tuā ⁊cͣ. qͥ em̄ videt vera bona de facili ducitur in et̓na tabernacula

et eſt quartitōni ꝓpter formaꝫ crucis vel prop ter quatuor que petunt̉ ſcꝫ iudicium. diſcrecio. liberacio. et fortitudo. Epiſtola vero ſcꝫ. Cri ſtus exiſtens pontifex futuroruꝫ bonoꝝ ꝑani plius et ꝑfecttꝰ ⁊cͣ. que eſt hebreoꝝ. ix. c. oſtē dit efficaciaꝫ paſſionis xp̄i. per paſſionem enim eius in eterna tabernacula ducimur cuiꝰ memo res eſſe debemus. ſed quia non omnes intrabūt niſi qui faciunt eius voluntatem. ideo ſequitur reſponſorium. Eripe me de inimicis meis doce me ⁊cͣ. Aliter enim non intratur in ſancta ſanc torum. et eſt. iij. toni. propter liberacionē a tri plici inimico ꝑ virtutē trinitatis. Poſtea ſeqͥt̉ tractus in quo conqueritur dominus de inimi cis ſuis dicens. Sepe expugnauerūtine a iuuē tute mea in abel et in alijs et veriſſime dicit̉ tra ctus. qꝛ huiꝰ cogūt nos ducere vitam miſeraꝫ ſcꝫ allophili et philiſtei. et ē octaui toni. ad ſig nificandum ꝙ huius tribulaciones veniūt ſuꝑ nos vt ſimus memores alterius vite que erit in octaua etate quia. ad dominum cum tribularer cla. et cetera. Et iob operuit confuſio faciē eiꝰ Poſtea ſequitur euangelium. Quis ex vobis et cetera. io. viij. c. in quo habetur contumelia iu deorum dicencium domino demonium habes. et dominus abſcondet ſe vt exſpectaret tēpus im molacionis agni. et. x. luna oſtendit ſe. ſicut di cebat d̓ agno fieri vt habet̉ ī exo. xxvij. c. Eccīa vero oſtendit ſe eſſe contrariam eis in offerto rio. quaſi diceret. Ipſi dicūt demonium habes. ſed ego confitebor tibi domine. et eſt primi to ni. qui a ſoli deo cōfitendum eſt. Poſtcōmumo autem eſt hͦ corpꝰ ⁊cͣ. luc̄. xxij. ⁊ math̓. xxvi. et mar. xiiij. et.i. corinth̓. xi. c. Et incipit eam ſa cerdos ad oſtendendum ꝙ magnus ſacerdos ſa crificium vetus mutauit in nouum ſacrificium ⁊ eſt. viij. toni quia illud ſacrificium ē verum. qd̓ perficietur. in paradiſo quādo reſurgemus. et illud apoſtoli. vere implebit̉ omnia vr̄a ſūt. ¶ Do ſecunda feria. Ecūda feria eſt de crucifixione noſtra et maxime de ieiunio. quia debemus crucifi ſcēcijs. ſic precedens dominica eſt de cruce. Sꝫ gere membra noſtra cum vicijs et ꝯcupi qꝛ nō poteſt homo ieiunare niſi libenter ab ini micis viſibilibus ⁊ inuiſibilibus dyabolo ſcꝫ et mundo et malis hominibus. ideo eccleſia petit in introituliberari ab inimicis. et ē tercij toni. ꝓpter liberacionem a triplici mnimico. Epiſtola vero eſt. factū eſt verbum. io. iij. c. in qua inui tamur ad ieiuniū ꝑ exemplum niniuitarum qui ſolius ionē et vnica p̄dicaciōe ieiuniuꝫ indixer̄t eciā iuniētis vt liberant̉ a temporali ſubuerſio ne qͣntomagis nos debemus penitenciam ſuſci pere ad vocem veri ione. ſcꝫ xp̄i et apoſtoloruꝫ vt a ſubuerſione ſpirituali liberemur. In reſpō ſorio petit ſimiliter liberari ab inimicis. Et eſt verſus. Deus in nomine tuo ſaluum me fac ter cij toni. ꝓpter virtutē trinitatis. et liberacionē a triplici inimico. Poſtmodum ſequitur euange lium. Miſerunt principes. io. vij. c. in quo dicit dominus ſcribis et phariſeis. Quid vultis me in terficere et loquit̉ de reſurrectione ſua et aſcen ſione. et ſpirituſſancti miſſionē. propter hoc vt illi qui ſunt in cruce qui ſuſtinent multa a malis ſicut ipſe dominus ſemper habeant reſpectū ad fructum caritatis. Vnde aſcendam ni palmam et apprehendam fructum eius. In offertorio. do mine conuerte et eripe. animam meam et cetera petit liberari ab inimicis in anima ⁊ eſt. vi. to in. quia liberacio anime perfecta liberacio eſt. ſenarius enim numerus perfectus eſt. In poſt communione. ¶ Dominus virtutum ipſe eſt rex glorie. attribuit̉ deo liberacionem ſuam et cete ra et eſt tercij tōm. quia ille eſt deus trinitas qͥ liberat. Dicitur autem ad horas capitulū illud attēde domine hier̓. xviij. c. et illud. domine om nes qui te derelinquunt. ibidem. xvij. c. et illud confundantur qui me. quod eſt ibidem. ⁊ illud tu autem domine. xx. c. et illud. dominus deus aperuit. yſa. l. ca. ¶ De tercia feria. Ercia vero feria ad pacienciam inuitat vnde introitus eſt. Expectabo dominuꝫ et cetera. verſus dn̄s illuminacio mea. deus enim dat pacienciam. et qui illuminatus eſt pacienciam habet. et eſt ſeptimi toni. quia paciencia concipitur reſpectu quietis eterne. poſtea ſequitur epiſtola. congregati ſunt da nielis. vltio in qua oſtendit effectus paciencie qui a ibi habetur quomodo babiloni miſerunt panielem in lacum leonum nec tetigerunt eū ⁊. miſſus eſt ei cibus adomino per abacuc. et ſigni ficat ꝙ per pacienciam liberat nos dominus a ſpiritualibus babilonis. ⁊ quandoqꝫ eciam libe rat corporaliter et dat vitā eternā. iuxt a illud apocalipſis. Qui vicerit dabo ei manna abſcōdi tum. In reſponſorio diſcerne cauſam meam et cetera. petit liberari ne ſuccumbat. Deinde ſe quitur emitte lucem tuam et veritatem tuam. Ecce ſemper petit lucem quam qui videt paciē ciam habet et ſic liberatur. et eſt quinti toni. quia petit liberari a tēptacione quinqꝫ ſenſuum vel. ab inimicis qui nocuerunt per quinqꝫ ſenſꝰ Intrat enim mors per feneſtras corporis. In euangelio vero. Ambulabat iheſus in gallileaꝫ et cetera. oſtenditur diſcrecio bonorum et malo rum. tempus vero bonorum erit in futuro. Vn de debet dicere paciens ſicut dixit dominus tem pus meum nondum eſt. et debet ſperare in do mino. Vnde ſequitur offertorium. Sperent in te qui te nouerunt et cetera. et quia ſemper fu ſtinent malos ideo in poſtcommunionē. Redi me me domine et cetera. petit liberari. que eſt ſeptimi toni. propter requiem que ſperatur.

De quarta feria. Varta feria oſtedit ꝙ a ſolo deo eſt libe racio quia fidelis eſt deus qui n̄ ꝓmittit nos tēptari ſupra illud quod poſſumꝰ ſu ſtinere. vnde introitus eſt. Liberator meus. et verſus. Diligam te dn̄e fortitudo. mea ⁊cͣ. Ecce ponit deum fortitudinem ſuam. et eſt tercij toni pro p̄ter donum trinitatis et propter triplicē inimicum. In epiſtola vero. locutus eſt leuitici xix. c. enumerantur precepta. vbi oſtenditur iu deos non obſeruare illa. in hoc ꝙ perſequeban tur innocentem. et omnes eciam qui perſecunt̉ bonos. non ſunt timendi quia ſūt inimici dn̄i. vn de ibi habetur nō in iuſte iudicabis et ideo in re ſponſorio. Exultabo te ⁊cͣ. petit liberari. quod eſt ſeptimi toni. propter ſeptiformem graciaꝫ In euangelio vero. ffacta ſunt. io. x. c. oſtendi tur quid fecerit dominꝰ in exennijs. qꝛ iudei tu lerunt lapides vt iacerent in eum et dn̄s dixit. Aulta bona opera feci vobis propt̓ quid vul tis me lapidare. exennium feſtum erat dedica cionis tēpli. hoc eſt de reperacōe ipſius a mach abeis Sequitur ⁊ hyenis erat. hoc erat in die in dicij quando reparabitur verum templū quan tum ad bonos. ⁊ hyenis malorum erit. boni ꝟo cognoſcent dominum ſicut in euangelio dicitur vos autem cognouiſtis me. quia pater in me ē et ego in patre. et tunc plene liberabitur eccle ſiā. ſicut petit in offertorio. Erip̄e me ⁊cͣ. quod eſt ſeptimi toni. quia tunc erit vera quies. vel propter graciam ſeptiformem quia vero beatꝰ erit qui erit in illa quiete quod non erit ſine in nocencia ideo eſt poſtcommunio lauabo inter īnocētes ⁊cͣ. et nitroibo ad altare dei.i. ad alta re quiete mētis et ad altare ſupernuꝫ qd̓ ē. viij tomi. quia hoc erit in octaua etate ſicut dictum eſt. ¶ Quarta ergo feria eſt de encenijs.i. de d̓ dicacione que plene fiet in futuro quādo eccle ſia ꝑfecte dedicabitur deo. ADe quinta feria. Aquinta feria immolat eccleſia hoſtias ſpiritu ſales per quas poſſit conſequi illud gaudium. ſed quia non impetratur miſericordia niſi confi tendo iuſticiam. ideo dicit in introitu confitēdo iuſticiam dei erga nos omnia que feciſti nob̓ do mine. in vero iudicio feciſti daniel̓. iij. c. Si im miſiſti tribulaciones benefactum eſt. quia pec cauimus tibi. et poſtea petit miſericordiam. da inquit gloriaꝫ nomini tuo et fac nobiſcum ſecū dum multitudinē miſericordie tue. verſus eſt. Magnus dominus et laudabilis nimis et eſt ter cij tōmi. quia qui confitetur debet confiteri tri pl̓r peccatū ſuum in alijs tamē eccleſijs eſt ver ſus. beati immaculat ¶ ¶ Idem habetur in epiſto la que ſumpta eſt de daniele. iij. c. orauit daniel domine deus ne deſpicias ⁊cͣ. quia peccauimus et non eſt nobis ſacrificium ⁊cͣ. ita enim dicebāt filij iſrahel. quando erant in babilone. ſic et nos poſſumus dicere quando ſumus in peccato. nō eſt ſacrificium. ſed in ſpiritu humilitatis et in animo contrito ſuſcipiantur domine a te. In re ſponſorio tollite hoſtias ⁊cͣ. monet nos offerre hoſtias ſpirituales. verſus eſt. Reuelabit deus condenſa. Aliter enim non poteſt offerre ſpiri tualiter. niſi deus remoueat te nebras a corde. et eſt quinti toni. quia talem oportet in quinqꝫ ſenſibus mactari. Vnde ſequitur euangeliuꝫ lu ce. vij. rogabat iheſum ⁊cͣ. in qūo habetur quo modo maria magdalena. impetrauit veniam la crimis quia quot habuit in ſe oblectamēta. tot mactando ſe hoſtias ſpirituales obtulit deo in corpore ſuo. ¶ In offertorio. ſuper flumina ⁊cͣ oſtenditur quomodo flendum ſit. et quomodo oportet lugere. duo enim ſunt que hoc faciunt ſcilicet memoria peccati preteriti. et recordacō celeſtis hieruſalem. quoniam quando homo ſu as miſerias mundicie comparat angeloruꝫ. flet ſuper flumina babilonis. et eſt primi toni. qꝛ hoc debet eſſe primum in memoria. ſcilicet finis propter quem ſumus. ¶ In poſtcommunione orat. vt dominus ſit memor promiſſionū memē to verbi tui ſeruo tuo. in quo michi ſpem dedi ſti. et eſt octaui toni. quia in octaua etate fiet il la dedicacio. ¶ In quibuſdam tamen eccleſijs le gitur euangelium. vbi dicitur ꝙ cum quidā vel lent apprehendere iheſum et tamen nemo miſiſ ſet manum in eum. dixerunt pontifices ad mini ſtros. quare non adduxiſtis eum Reſponderunt miniſtri. nunquam. ſic locutus eſt hō ſicut hic loquitur. ¶ Hac eciā die cōuenienter legit̉ illud euangelium. vbi dicitur ꝙ reuerſi ſunt vnuſqͥſ qꝫ in domum ſuam. et in offertorio dicitur. in ſa licibus in medio eiꝰ ſuſpendimꝰ. or..n. qꝛ poſt hanc diem nullum euangelium legitur. in quo dominus iudeis publice predicaſſe narretur Ec ce ergo illud diuinitatis organum in illis ſalici bus ⁊ fluctuoſis hominibus babilonis ſuſpen ſpenſum eſt ¶ De ſexta feria. Exta feria ē de paſſione. et orat criſtus dans nobis in introitu formamorandi. miſerere ⁊cͣ. et eſt quinti toni. quia non poteſt fieri liberacio ſine quinqꝫ ſenſuuꝫ cohibi cione. In epiſtla domine omnes ⁊cͣ. hie. c. xvij. Petit ſuam liberacionem et inimicorum confuſi onem. ¶ In reſponſorio vero conqueritur ſimi liter de inimicis. et maxime de ypocritis. pacifi ce loquebatur ⁊cͣ. ſcꝫ cum dicebant. magiſter ſcimus quia verax es ⁊ tamen dolus erat in cor de. Vnde vide domine ⁊cͣ. ¶ In euangelio. Coſ legerunt pontifices et phariſei ⁊cͣ. ioh̓is. xi. c. ſimiliter dolus exprimitur et dicitur. igitur ve nient romani et tollent locum noſtrum et gen tem. quia iam ablatum erat ceptrum de iuda. et dux de femore eius. et pilatum preſidem ro mane poteſtatis habebant Quia ꝟo vbi ē dolꝰ et crudelitas. ibi maxime indiget homo ſapien cia vt ſapienter reſpondeat. ideo in offertorio petit intellectum vt poſſit reſpondere ſine pec cato. benedictus es dn̄e. doce me iuſtificiones

tuas ⁊cͣ. et reſpondebo ſicut dicit dauid tercio . dimitte eum vt maledicat michi ſicut prece pit dn̄s. tales enim ſunt virga dn̄i vn̄ augͥ. vnd̓ ſuperbiunt impij quia eos facit pater meus vir gam ſuam. et in ꝓuerbijs. fili mi ſtude ſapien ciam vt poſſis reſponderi ſermoni. et eſt ſepti mi toni propter ſpirituſſancti graciam ſeepti formem. Poſtcommunio quoqꝫ. Ne tradideris me. ⁊cͣ. eadem racione eſt. ſeptimi toni. in qua petit liberari. P De ſabbato. Equitur ſabbatum quod dicitur ſabba tum vacans. ſicut et ſecunda dominica qͣ drageſime. In hoc enim ſabbato intendere con ſueuit dominus papa pauperibus criſti dando elemoſinam et mandatum celebrando. tuꝫ quia in cena domini propter officij magnitudineꝫ hͦ facere non poterit tum quia ſicut dicit ioh̓es. ante ſex dies paſche venit iheſus in bethaniam et factum eſt conuiuium in domo marie et mar the vbi fuit lazarus. quem dominꝰ poſtea ſuſci tauit. et tūc maria vngento nardopiſtito vnxit pedēs iheſu. apoſtolicus ergo in memoriaꝫ eiꝰ quod illa deuotiſſime egit. facit membris criſti quod ipſa capiti fecit. vt pedēs iheſu vngendo id eſt domini veſtigia ſectando. et capillis ter gendo id eſt ſuperflua pauperibꝫ erogando im pleatur domus. odore vnguenti id eſt mundus impleatur bona fama. Quia ergo hac die circa premiſſa caritatis opera exercenda occupatus eſt. Ideo vacat hoc ſabbatum a proprio officō et mutuo accipit a quinta feria antecedenti vl̓ in quibuſdam eccleſijs a ſabbato. antecedenti. Sicientes venite ad aquas. ¶ Legitur epiſto la de hieremia. xviij. capitulo. Sixerūt impij et cetera. in qua ſunt male cogitaciones que pri ceſſerunt paſſioneꝫ venite cogitemꝰ ꝯtra iuſtū cogitaciones et poſtea percuciamꝰ eum lingua tales auteꝫ non habent ſabbatumquia non eſt pax impijs dicit dominus. ¶ In euangelio vero ſubleuat ⁊cͣ. ioh̓is. xvij. c. rogat pro ſe. et pro diſcipulis. et pro omnibus fidelibus vt habeā. ſabbatum. quod erit per vnitatem et caritatē in futuro. quando vnum erimꝰ ſicut pater et fi lius ſunt vnum ideſt in maiori approximacione que poſſit eſſe illi vnitati qͣ pater et filius vnū ſunt. In alijs vero eccleſijs legitur euangeliuꝫ Cogitauerunt autem. ioh̓. xij. capitulo. In qui. buſdam eciam eccleſijs legitur euangeliuꝫ de ꝓ dicione iude. amen amen dico vobis. niſi mandu caueritis cui recte premittitur lectio hieremie vbi dicitur. Venite cogitemꝰ contra iuſtum co gitaciones. Hoc ſabbatum priuilegiatum eſt quia vt premiſſum eſt dominus papa tunc ele moſinas dat. et mandatum. facit. et quia hac die vt quidam dicunt. criſtus diſcubuit in do mo ſymonis leproſi. et martha miniſtrabat ei. et maria lacrimis ſuis pedēs eius lauit. et pro prijs capillis terſit. ¶ De dominica ſepta in ramis palmarum. Ndominica in ramis palmarum. et in paſſione domini legitur hieremias duplici racionē. Pri ma quia ipſe manifeſtius de paſſione domini ꝓ phetizauit quam alius. Secunda quia per eius paſſionem prefigurata eſt paſſio domini. quia deplorando captiuitatem iudeorum per babi lonios facta prefigurauit. et romana quam in currunt propter criſti paſſionem. ¶ In noctur nali autem officio dicitur inuitatorium. Ipſi ve ro non cognouerunt vias meas. quod dicitur ī uitatorium per contrariuꝫ quia inuitat nos ad cognoſcendum vias domini per contrarium ac tum iudeorum. qui non cognoſcentes vias domi ni. non introierunt in requiem ipſius. ¶ Inpͥ mo vero reſponſorio oſtenditur ſecuritas paci encium tribulaciones. et cauſa quare non eſt ti menda trih̓ulacio. quia deus eſt adiutor in die qua inuocaui te ⁊cͣ. verſus eſt. In die tribulacio nis mee et cetera. quia ſi deus adiuuat nō eſt ti mendum. Vnde iob. pone me iuxta te et cuiꝰ vis manus pūgnet contra me. et eſt primi toni. qꝛ a ſolo deo ſꝑandū ē liberacio et auxilium. Seqͥt̉ rn̄ſoriū Ingrediēte dn̄o ſecūdi toni quia lauda bant pueri dominum ſcilicet vtramqꝫ naturam in criſto deitatem cum dicebant. Oſanna id eſt ſalua obſecro humanitatem. cum dicebant. ffil dauid. vel deum corde et ore pueri laudabant. ut iudei corde et ore conuiciebant. Circa diurnum vero officium dicendum eſt ꝙ poſt ſabbatuꝫ in quo oſtenditur deuocio marie ſequitur dominica in qua oſtendit̉ deuocio pue rorum. vngimus enim dominum cum maria ⁊ cū pueris veneramur ⁊ ideo facit eccleſia hac die proceſſionem corporaliter ⁊ ſpirituali ter. ex ierunt enim pueri extra caſtra obui am domino veniēti de bethania in hieruſalem. ⁊ nos ſimilit̓ debemus extra caſtra id eſt extͣ delicias carnis exire obuiam ei ſicut Sicit apoſtolus. Exeamus extra caſtra improperiū eius portantes. ⁊ ſicut illi. ſic ⁊ nos in proceſſione noſtra cantamus. oſanna. Vnde in egreſſu de eccleſia cantat̉ an tiphona. pueri hebreorū. ⁊ nos debemus eſſe pueri id eſt innocentes et debemꝰ eſſe pueri he breorum id eſt tranſiliencium omīa terre na ſi ue peccata. ¶ Poſtmodū facit eccleſia ſtacio nem in aliquo loco competenti. vt ibi cū deuo cione ⁊ leticia ſuſcipiatur verbum dei ſicut xp̄s qui eſt verbū patris. ſuſceptus eſt cum leticia a pueris in hieruſalem. In ſcripturis enim ſiue ſermonibus eſt criſtus. Vnde ipſe in euangelio ſcrutamini ſcripturas. ille enim loquntur de me ⁊ eſt dulcedo ſcripture. ¶ Legit̉ autem euan gelium de matheo. xxi. capitulo. ¶ Cum appro pinquaſſet iheſus hi eruſalem ⁊cͣ. miſit duos de diſcipulis ſuis dicens. ¶ Ite in caſtellum quod ecōtra vos eſt. Vnde alibi legitur miſit diſci pulos ſuos. lxxij binos ⁊ binos id eſt habentes geminam caritatem dei et proximi. miſit inquā

querere aſinam et pulluꝫ id eſt iudaicū populū et gentilem. vt eos duceret in celeſtem hieruſa lem. Et legitur ideo hac die. quia ibi de fructu paſſionis habetur Poſtea cantatur. occurrunt turbe cum floribus et palmis. nos ſimiliter de bemus ei occurrere cum floribus virtutū et paſ mis victoriarum. palma enim victoriaꝫ ſigͥficat Vnde iuſtus vt palma florebit. ſecundum gre gorium. ex qualitate palmarum deſignatur pro ficiens vita iuſtorum. et eſt octaui toni. propt victoriā criſti in capite et in membris. per quā peruenitur ad octauam reſurrectionis. Hennde redeunte proceſſione. cantatur canticum puero rum ſcilicet. Gloria laus. per aliquos eccleſiam ingrediētes. preſertim per pueros. quia ingre diente domino in ſanctam ciuitatem hebreoruꝫ pueri et cetera. Innocentes enim laudant eum Et noͣꝙͣ theodolphus aurelian̄. epiſcopꝰ apud lodouicum imperatorem karoli magni filiū fal ſo a quibuſdam ſuis emulis accuſatus ab eodeꝫ eſt andegauis carcerali cuſtodie mancipatus. Cumqꝫ in hac dominica iuxta domum in qua cū ſtodiebatur proceſſio tranſiret. ille feneſtra a perta. factoqꝫ ſilencio hos pulcerrimos verſus a ſe editos ſcilicet. gl̓ia laus et honor et cetera preſente imperatore cantauit. cui intantū pla cuerunt. ꝙ mox illum a vinculis abſoluit. ⁊ ep̄ ſcopatum ſibi reſtituit. atqꝫ eos hac die in fine proceſſionis cantari inſtituit. In ingreſſu eccle ſie poſt canticum puerorum cantatur reſponſo rium. Ingrediente domino. quod eſt primi to ni propter primam etatem. quia ſoli deo cātā dum eſt. Rurſus canticus puerorum qui fit ia nuisclauſis. ſignificat illud quod cantꝰ ⁊ occur ſus puerorum ſignificabat. prefigurabat enim occur ſum et leticiam angelorum recipi encium criſtum in celum poſt reſurrectionem quem ſibi et ſequentibus ſe per ſuam ſanctiſſimā paſſiōeꝫ meruit aperiri. cuius quideꝫ clauſio angelos nō extra miſerat. ſed aditum hominibus non pre bebat. et ideo pueri quia ſua puritate angelos ſignificant intra ianuas clauſas qͣſi domino ve menti occurrens ad aperiendum celū vt eoꝝ re paretur ruina verſis vultibus cum leticia et cla more proferūt ymnum laudis. qui eis qui ſunt extra cum gaudeo reſpondentibus ip̄os intran tes cum criſto in ſuum conſorcium receperunt. Hinc eſt ꝙ in ingreſſu eccleſie cantat̉ reſponſo rium. Ingrediente ⁊cͣ. declarans hec que dicta ſunt figurari per ea que fiunt. cum enim ibi fiat mencio de reſurrectione. Nam ibi fit mencio de palmis. que victoriam criſti de mortē et dyabo lo ſignificant accipit eccleſia factum illorum pu erorum in ſignum precedens eius quod iam dic tum eſt. et factum iſtorum in recordacionem illi us. ¶ Sane ante crucem et in cruce ramī virideſ infiguntur. ad notandum ꝙ omnem virtutū vi rorem a crucifixo habemus. criſtus enim ramis viridibꝫ fuit. habens ī ſe. et nos ab ipſo omneꝫ virorem virtutum. Vnde ipſe dicit. ſi in viridi hoc faciunt ni arido quid fiet. ¶ In ſūma ergo dum proceſſionem facimus criſtum venientem ad nos ſuſcipimus cuꝫ pueris obuiam imus ſi in noc enciam ſeruamus. oliuas gerimꝰ. ſi pacis et miſericordie operibus indulgemus. palmas portamus. Si de vicijs et dyabolo victoriam obtinemus. virentes flores et frondes geſta mus. ſi virtutibus exornamur. veſtimenta ſter nimus. carnem mortificantes ramos carpimus. ſanctorum veſtigia imitantes. Quod proceſſio ciuitatem vel caſtrum egreditur onāter ad cru cem et ad loca promociora ſiue eminencia vadēt recolit pueros hebreos miſſe verſus montem o liuēti. iuuenes eciam ꝙ abſit nobis gloriari niſi in cruce domini noſtri iheſu criſti. qui auteꝫ pō tifices extra vrbem iuxta crucem cum ſuis cōſti tuto occurrunt. et cum ipſo ciuitatem ingredi untur accuracius agunt. imitantur enim popu lum iſrahel. et pueros eorum qui extra ciuitatē domino occurrerunt. et cum eo illaꝫ ingreſſi ſūt Hec ergo magna ꝓpceſſio repreſentat illaꝫ que tali die facta eſt a turbis et pueris iudeorum cū veniret iheſus hieruſalem ſuper aſinam ſedens ſignificat eciam ꝙ dominus ad nos veniet. ⁊ ad eternā tabernacula nos ducet. vel forte recolit ꝓceſſionem filiorum iſrahel. qui hac die iordā nem ficcis pedibus tranſierunt. et cum triump hō terram ꝓmiſſionis nitrauerūt. nec eſt hec ꝓceſſio inter alias dominicales computanda. hec enim eſt preconium paſſionis. ille vero ſūt ſignificatiue et rememoratiue dominice reſurre ctionis vel aſcenſionis. Vnde rectius faciunt qͥ anteꝙͣ tercia dicatur illas premittunt. hanc ve ro proceſſionem poſt terciam huius diei cuꝫ pal mis celebrant. de hoc ſub aſcenſione dicetur. Et quidem hūic ꝓceſſioni lectio zach̓. ⁊ euange lium iohannis recte premittuntur. quoniam ibi dominica proc eſſio ꝓphetatur. hic hiſtoriace de claratur. in tractu infantes ad preconiā inuitā tur. paſſio vero in miſſa legitur Benedicuntur autem et diſtribuuntur rami ꝑ ſacerdotem. licꝫ xp̄s eos nec bn̄dixiſſe nec diſtribuiſſe legatur qꝛ criſtus non honorauit eos ſed fuit honoratus ab eis et ex eis. tum quia populus ille iudeoruꝫ fecit hoc corporaliter et temperaliter. ſed nos agimus hoc ſacramental̓r et ſpūal̓r ad effectū qͥ in eorum benedictione exprimitur. I Illi nan qꝫ ferentes ramos triumphum criſti nonduꝫ cō pletum. ſed tempore paſſionis complendum p̄ figurabant. ¶ Vnde non oportuit ramos diſtri bui vel benedici a criſto quia nondum figura fu erat impleta. eciam vero per talia repreſentat triumphum criſti iam completum ſecundum il lud colocen̄. ij. Expolians principatus et pote ſtātes tranſduxit confidenter palam triuphās illos in ſemetipſo. quia ergo non ſolum ip̄e tri umphator eſt. ſed eciam per ipſius graciam et ſanctificacionem triumphabunt omnes electi. conuenienter et benedictio ramoriuū. et diſt b̓utio yeꝝ ſuc̓dotē qm criſtuiij i̓ pyeſcūitat̉

debet expleri Quareat̄ non fit feſtum de dct̄a aſina. ſicut fit de cruce. dicetur in. vij. ꝑte ſub feſto crucis. Poſt ꝓceſſionem ſequitur ſtatim miſſa de paſſione. quia debemꝰ gaudere de fru ctu paſſionis et ꝯꝑati. quia pro nobis paſſus ē ibi enim eſt vnde letemur ſcilicet de amorē quē oſtendit nobis in cruce. ⁊ vnde triſtem̉. ſcꝫ de peccatis noſtris quia tot ſunt quot propterea oportuit filium dei pati. venit autem decimā luna ſiue die primi menſis..i. ante ſex dies paſche ad ciuitatem in qua pateretur. vt eſſet in domi bus iudeorum ſicut preceptum erat in. exodo. xxvij. c. et in deut̓. decima luna accipiētis agnū immolabatur auteꝫ agnus. xiiij. luna. i. xiiij. die primi menſis ad veſperam. ⁊ dominꝰ eadem ho ra agnum cum diſcipulis manducans vbi legal̓ paſche decreta ꝯpleuit. egreſſus eſt cuꝫ eis ſta tim ad locum oracionis et circumſpectis omni bus cum iam veſpere eſſent exiuit in bethaniaꝫ cum duodecim ¶ Nemꝑe miſtice decima luna ve nit. quia populꝰ iſraheliticꝰ decima lumā egreſ ſus eſt de egipto ſimiliter per iſtum verum ag num eſt data libera poteſtas populo iſraheliti co. i. videnti deum per fidem exeundi de pecca to ꝙ non fuit datum per moyſen et virgam eiꝰ .i. per diſciplinam ⁊ ſacerdocium legale. In pnͥ cipio ergo miſſe reducens eccleſia ad memoriaꝫ dn̄icam paſſionem incipit ab oracione dicens. Domine ne longe facias ⁊cͣ. et eſt octaui toni. ſignificans ꝙ per paſſionem venitur ad reſur rectionem. Sequitur epiſtola. Hoc ſentite. ad phil̓. ij. c. in qua oſtenditur paſſio et paſſionis fructus. Dicit ergo hoc ſentite in vobis. quod ⁊ in criſto iheſu. i. imitamini ipſuꝫ vt ſicut habuit caritatem quia voluit pati. ita ⁊ vos habeatis caritatem quā paciamini omnia tormenta tem poralia vt habeatis humilitatem q̄ in xp̄o maxi me fuit. manſuetudinem et pacienciam et intelle ctum realem vt ſenciatis. cito enim ſentit̉ dul cedo ſpirituſſancti in corde quando ibi eſt. hij qͥ dem ſunt fructus paſſionis ſcilicet. dulcedo in corde et gloria. quedam tamen eccleſie legunt lectionem. venerunt autem in helim. exo. xv. c. viſo autem hoc fructu. fit homo paciens. qꝛ ge nerat pacienciam ꝯſideracio fructus. et ideo ſe quitur reſponſorium qd̓ reſpondet epl̓e in quo oſtenditur quomodo per paſſiones venitur ad gloriam. et dicuntur ibi tria. quare eſt tercij to ni ¶ Primum eſt tenuiſti manum dexteram tuā et confirmaſti me in bono. ¶ Secundum eſt. et in voluntate tua deduxiſti me. tal̓ facit quicqͥd deus vult Tercium eſt cuꝫ gloria ſuſcepi ſti me Primum eſt cā crucis. Secūdum ipſa crux. Ter cium fructus ipſius. verſus eſt. quam bonus iſra hel deus. quando ſcilicet deducit ſuos ad paſſio nem. Vnde de beato ſtephano legitur lapides torrentes illi dulces fuerunt. Poſtea ſequit̉ tractus Deus deus reſpice in me ⁊cͣ. et ē ſecūdi toni. qꝛ ibi oſtenditur paſſio et fructus ipſius. vnde et titulus illius pſalmi eſt. ꝓ ſumpcione matutina. ¶ Euangelium de paſſione eſt ſcilicꝫ Scitis quia poſt biduum. math̓. xxvj. c. et eciaꝫ offertorium ſcilicet. Improperium expectauit cor meum et miſeriam quod ſumptū eſt de pſal mō. lxviij. qͥ totꝰ ex ꝑſona ſaluatoris orantis in paſſionis agōnē ꝯſcribitur. qͣſi. d. eccleſia. ex quo criſtus tot paſſus eſt libenter paciar. Vn de dicit. expectaui. ſuple quaſi rem dulcem. Poſt communio de paſſione ē ſcilicet Pater et ſi fieri poteſt. math̓. xxvi. marci. xviij. et luce. xxij c. et eſt octaui toni. ꝓpter racionem premiſſam In quibuſdam eccleſijs dicitur in hac dominica et indiebus ſequentibꝫ prefacio de paſſione ꝓ ut dictum eſt ſub quarta feria cinerum. Dicitur autem hec dominica ī ramis palmarū. eo ꝙ tūc rami palmarum ſi haberi poſſunt in proceſſiōe portantur. Dicitur eciam alibi dominica oliua rum. quia eciam rami oliue portantur. quod fit ad repreſentandum filios iſrahel. qui cuꝫ ramis palmarum ⁊ oliuarum venienti domino obuiaꝫ exiuerūt. Sequens quoqꝫ ſeptimana maior vo. catur. eo ꝙ maius et prolixius habet officium Dicitur eciam penoſa. quia tunc precipue debe mus vicia noſtra punire. vel quia dominꝰ in ea laborauit et penas ſuſtinuit recreando. ſicut et in prima mūdi ebdomāda creando. Dicitur quo qꝫ indulgencie quia penitentes in ea abſoluunt̉ Dicitur eciam ſancta quoniam in ea impij iuſti ficātur. Hec autē dominica in tribus priuilegia ta eſt. primo quia illa die filij iſrahel intrauer̄t terram promiſſionis et iordānem ſico veſtigio tranſierunt. ſic enim ꝯtingit ꝙ eo anno tot dieſ fuerunt vſqꝫ ad paſcha. quot ſunt ab hac domi nica. ſecundo quia hac dieveniens dominꝰ de be thania cum honore maximo in hieruſalem eſt ſu ſceptꝰ. Tercio quia eadem die dominꝰ a tēplo ementes et vendentes eiecit. ¶ De ſecunda feria. ¶ Ecunda feria oſtendit cauſam paſſionis ſcilicet in criſto humilitatem et pacienci am. et in iudeis crudelitatem et inuidiaꝫ In iuda cupiditatem et auariciam. et eſt introi tus quarti toni. propter formam crucis. ¶ Epi ſtola vero ſumitur de yſaia. l. c. In qua oſtēdit̉ principalis cauſa paſſionis domini dominus de us aperuit michi aurem ſcilicet ad intelligēdū et propter hoc dedi genas meas vellentibus ⁊ cetera. In quibuſdam eccleſijs in hac et in ter cia ferijs dicuntur due lectiones in miſſa pro eo ꝙ criſti paſſio a lege ꝓphetis prenunciata fuit. In reſponſorio petit liberacionem ſuam. Exur ge domine et intende ⁊cͣ. verſus. Effunde fra meam tercij toni. quia virtute trinitatis libera mur ab inimicis. Framea eſt ſpata quaſi fremea vel quaſi ferrea ¶ In euangelio vero. Ante ſex dies iohannis. xij. c. oſtendit̉ triplex cauſa pai ſionis et dicit ante ſex dies paſche. non ideo ꝙ ibi tres futuri eſſent an̄ paſcha. ſed quia ibi cau ſa paſſionis oſtenditur. In iuda oſtendit̉ cauſa

cupiditatis. eo ꝙ dixit. vt quid perdicio hec e rat em̄ habens loculos. et ideo ſic dicebat vt nū mos furaretur. Vnde habetur in ioh̓. In iudeis cauſa eſt inuidia quia moti ſunt in eum propter laudem puerorum dicentes. Si dimittimus eum ſic omnes credent in eum et ideo querebant int̓ ficere eum. In ipſo vero criſto eſt fructificacio tocius generis humani. Vn̄ in euangelio dicit Niſi granum frumenti ⁊cͣ. ¶ In quibuſdam tn̄ eccleſijs in ſecunda feria legitur paſſio ſecundū marcum ſcilicet. Erat paſcha ⁊ azima pꝰ biduū ⁊cͣ. et in tercia feria dictum euangelium ſecun dum iohannem ſcilicet. ante ſex dies paſche. ſed primi videntur magis hiſtoriam ſequi. qꝛ pꝰ biduum id eſt poſt terciam et quartam ferias. inquinta feria paſcha id eſt agnꝰ paſchalis im molatus fuit. Preterea ſecunda dies creacioniſ mundane minus ē ceteris ornata diebus. Nā cū dixiſſet dominus fiat firmamentum in medio aqͣ rum nō eſt additum. Et vidit deꝰ ꝙ eſſet bonū in quo numerus binarius infamatur. quia pri mus ab vnitate degenerat. et diuiſionem ſigni ficat. Vnde in eo facta eſt aquarum diuiſio. Nō eſt ergo mirum. ſi hec dies ſecunda que illam re ſpicit minus ceteris in officio dominice mortis purpuretur inſignijs. Sed nō eſt multum attē dendum. vtrū in ſecūda vl̓ in tercia feria legat̉ paſſio. quia enim quatuor euangeliſte paſſioneꝫ domini deſcripſerunt idcirco ſecundum quenli bet eorum paſſio legitur ex inſtitucione alexan dri pape eo ordine quo ſcripſerunt Nam die do minico legitur paſſio ſecundum matheum qui pͥ us ſcripſit. ſecunda vel tercia feria ſecundū mar cum. qui ſecundus ſcripſit. quarta ſecundum lu cam qui tercius ſcripſit. ſexta feria ſecundum io hannem qui vltimo. Aediolanen̄. nō legūt paſ ſionem niſi ſecundum iohannem. et in ſexta feria Sane paſſionem lecturus benedictionem nō pe tit. quia in illa deſcribitur eſſe ſublatus qui au tor eſt benedictionis. vnde nō eſt a quo petat̉. Legitur quoqꝫ ſine lūiaribus. quia ille mortē ex tinctus nunciatur. qui ſecundum iohannem lux eſt mundi et vt repreſentētur. quia eiꝰ diſcipu li tunc quaſi extincti ſūt. quibus ipſe viuēs erat dixerat. vos eſtis lux mundi. Nō fertur eciaꝫ in cenſum ad notandum ꝙ tūc feruor deuocionis vel oracionis qui per incenſū deſignatur ſigni ficari in apl̓is tēpuit vel pocius quaſi extinctuſ fuit. Legitur eciam ſine ſalutacione. ſiue ſine do minus vobiſcum. in deteſtacionem ſalutacionis iude et ſine reſponſione. Non enim reſpondetur gloria tibi domine. quia in ipſa exprimit̉ ꝙ xp̄s fuit a ſuis ſeparatꝰ ꝑ mortem corporaliter et ſpiritualiter qui mētu mortis eo derelicto fuge rāt et nulla gl̓a ſibi erat. Non legitur eciaꝫ tota ſub tōno euangelij. ſed cantus verborū xp̄i dul cius modulantur ad notandum quanto dulcius verba criſti in ipſius ore reſonabant qͣm in ore cuiꝰ libet euangeliſte referentis cuius verba in tōno euangelij ꝓferunt̉. verba vero īpiiſſimoꝝ iudeorum clamoſi et cum aſperitate vocis ad d̓ ſignandum. ꝙ ipſi xp̄o aſpere loquebantur. In fine tamen in quibuſdam eccleſijs benedictio pe titur incenſum portatur. et ſub euangelij tono legitur quia finita eſt iaꝫ narracio paſſionis. et ex tunc omnia verba ſunt euangeliſte narrantiſ que poſt criſti mortem vſqꝫ ad reſurrectionem ꝯtigerunt. In alijs tamen eccleſijs finis paſſio nis. qui ad ſepulturaꝫ pertinet in tono legitur doloroſo. vt planctus mulierum de paſſionē xp̄i lamentancium deſignetur de quo planctū dicit dominus in euangelio. Filij iheruſaleꝫ nolite fle re ſuper me ⁊cͣ. et ad maiorem deuocionem et a maritudinem. ꝓpter criſti paſſionem in animis audiencium excitandam. Et legitur ſuper nu dum pulpitum. prout ſub feria ſexta dicetur. In offertorio. Eripe me. petit liberari. ſic̄ ⁊ in reſponſorio. et eſt quarti tōni ꝓpter formā cru cis. ¶ In poſtcommunionē. Erubeſcat petit ꝑ ſecutores ſuos ꝯfundi. et eſt primi toni vt ſic in quieſcencium gaudeat. regionē ē QLe texcia feria. Ercia feria eſt ſimiliter de paſſione. quia manifeſte querebant eum interficere vt habetur in euangelio. Erat autem pa ſcha et azima poſt biduum ⁊cͣ. et quia eccleſia conſiderat ſalutem ſuam in cruce tripliciter. ſci licet in amore quem dominus nr̄ nobis oſtēdit in cruce. et in imitacione crucis et in ſalute nob̓ data per crucem. ideo dicit in introitū. Nos au tem gloriari oportet ī cruce domini ⁊cͣ. ad gal̓. vltimo. c. Epiſtola vero eſt dicit iheremias que eſt iher. xi. c. In ea verba iudeorum de crucifixi one criſti mittamus lignum in panem eius.i. ip ſum qui ſe dicit panem in ligno crucis. Audie rant enim quod ipſe dixerat. Ego ſū panis vi uus qui de celo deſcendi et hoc erat dictum per lignum crucis deſtruamus ipſum vel doctrinaꝫ eius. ¶ Sequitur reſponſorium. Ego autem ⁊cͣ tercijſtoni propter triplex meritū quod ibi nō tatur. primum cum dicit. Induebar cilicio. i. nō oſtendebam eis deitatem. ſed aſperitatem hu manitatis. et hec fuit humilitas. et ſapiencia Aliud notatur ibi. Humiliabam in ieiunio aīam meam ſcilicet nō reddendo malum pro malo ſed eciam pro eis orabam et hoc eſt tercium. Vnde dicit. Et oracio mea in ſinu meo ꝯuertet̉ ſupple ex quo eis nō prodeſt. quia non ſunt digni. Euā geliū vero. Erat paſcha. marci. xiiij. c. e de paſ ſione vbi dicitur ꝙ dominus crucifixus fuit ho ra tercia. et hoc dicit vt oſtendat eorum impe tuoſitatem. quia ab hora tercia linguis euꝫ cru cifixerunt dicentes. crucifige crucifige non ceſ ſantes In offertorio petit ſe cuſtodiri a dyabo lo et a membris eius. Vnde dicit. cuſtodi me de manu peccatoris.i. dyaboli. et ab hominibꝫ ini quis erue me et eſt ſecundi tōni. ¶ In poſtcon munione. aduerſum me oſtendit maliciam perſe quencium. et meritum paciencium ſequitur ibi.

et in me pſallebant qui bibebant vinū et cetera id eſt filij dyaboli qui inebriebantur de calice babilonis ¶De quarta feria. Varta feria eſt illa in qua dominus ven Iditus fuit a iuda. quia non ſolum voluit pati pro nobis. ſed eciam vendi vt libe raret nos a vendicione quia primus parens vē didit nos dyabolo per eſum pomi vetiti. Vnde yſa. gratis venuūdati eſtis et ſine argento redi memini. ISimiliter multi vendunt ſe dyabolo per monientaneam delectacionem. ſicut vedidit ſe pro eſu pomi vetiti. Quarta ergo feria vēdi tus eſt ſol iuſticie. ad noſtram ſalutem. et quar ta feria formatus eſt ſol viſibilis. ad mundi lucē Orauit autem dominus ſicut habetur in euāge lio huius diei flexū genu. et idcirco in introitu. qui eſt ad phil̓. ij. c. inuitat. ecc leſia vt in nomi ne domini omne genu flectatur. celeſtium. qui a eorum ruinam reꝑauit. terreſtrium. quia eos li berauit infernoruꝫ quia eos eduxit de lacū in qͦ non erat aqua. vt dicit zach̓. et eſt tercij toni. propter tria que inuitant ad flectenduꝫ genua Sequitur et omnis lingua ꝯfiteatur quia do minus noſter iheſus criſtus in gloria eſt dei pa tris et ſumitur de apoſtolo. verunit amen ordi nator officij intercepit verba illa. et omnis lin gua confiteatur. eo ꝙ iudaica ſilet. Deinde ſeqͥ tur lectio. Dicite filie ſyon ecce ſaluator tuꝰ ve nit. yſa. lxij. c. vbi habetur de merce de. dicitur eciam ibi. Ecce merces eius cū eo ⁊cͣ. Et dixer̄t angeli. quoſdam enim latuit incarnacio quis e iſte qui venit de edon. id eſt de terra tinctis ve ſtibus id eſt membris corporis. que ſunt veſti menta diuinitatis ſanguinis purpura ſumpta de boſra Hoſra eſt ciuitas in moab et interpre tatur firma ſiue munita. hoc eſt de inferno id ē de terrena habitacione. tranſlatiue enim boſra eſt iheruſalem quam dominus quondam ſuo fir mauit auxilio. ſed facti moabite. id eſt ex patre dyabolo. veſtes reges tim̄xerunt. purpura ſan guinis reſpondit Ego qui loquor iuſticiaꝫ et ſū propugnator ad ſaluandum et dixerunt. Nu a re ergo rubrum eſt indumentum tuum. quaſi di ceret. quare cruentatꝰ es preſſura crucis. ſi tu iuſticiaꝫ loqueris at ille reſpondit. torcular cal caui ſolus ſcilicet pro omnibus. vt omnes libera rentur. et de gentibus nō eſt vir mecum. ¶ Pº lectionem vero cantatur reſponſoriuꝫ. Ne auer tas faciem tuam ⁊cͣ. in quo orat ipſe. vt ꝑ paſ ſioneꝫ veniat ad gloriā quia vero in agonia pro lixius orauit vt habetur in euangelio ideo ſumi tur offertorium. et poſtcommumio de pſalmo qͥ nnititulatur oracio pauperis cum anxiaretur. ex cepto verſu reſponſorij qui eſt. ¶ Saluum me fac deus quoniam in. a. v. ad. a. meam. Epiſtola eſt ſimiliter de yſa. liij. c. Homine quis credidit ⁊cͣ. in qua eciam deſcribitur in eodeꝫ ſtemate in quo ab euangeliſta repreſentat̉ in paſſione vbi dicitur. Nō eſt ei ſpecies neqꝫ decor. et ita ſicut ouis ad occiſionem ducetur. Poſt epiſtolam ſe quitur tractus. et in ſolito modo ſcꝫ immediate et hoc ideo quia eccleſia arcius luget quam ſo leat et plangit ſe vt dictum eſt in quarta parte ſub ti. de tractu. Tractus enim ſignificat prela tum et ideo in tota ſexta feria nō dicunt̉ niſi tra ctus. ¶ Reſponſorium vero eſt penitencium. ⁊ quia dominus non eſt iſta die crucifixus. ſed tā tum venditus ideo non ſolum dicitur tractꝰ ve rum eciam et reſponſoriuꝫ. Paſſio que ſequitur appropinquabatur ⁊cͣ. luc̄. xxij. c. conuenit cum precedentibus. in qua exprimitur ꝯſilium iude orum iude prodicio et domini paſſio. Poſt coni munio eſt. potum meum cum fletū miſcebaꝫ. po tum ſcilicet paſſionis quando videlicet ſudor eiꝰ erat ſicut gutte ſanguinis de currentis in ter ram poteſt eciam dici. ꝙ duo ſunt nobis neeſſa ria. ſcilicet oracio. et paciencia ſecundum quod dicit dominus. Orate pro perſequentibus et calūniantibus vos. Ad hec quidem duo inuita mur in introitu ad oracionem cum dicitur. In nō mine iheſu omne genu flectatur. ad pacienciam exemplo ſaluatoris. de quo ſubiūgitur. criſtus factus eſt obediens ⁊cͣ. Non enim eſt obediens ī tribulacionē. niſi qui libenter tollerat. Sue lec tiones ideo leguntur. quia hac die dominus tra ditus eſt pro duobus. et a duobus populis. In quibuſdam eccleſijs ad vtramqꝫ genua flectunt quia ab vtroqꝫ populo adorat. Preterea hac die ſicut dicit augͥ. conſilium inierunt iudei quo ihe ſum dolo tenerent et occiderent. et iudas ve nit ad eos. et pacti ſunt ſibi peccuniam ſe datu ros Sicut ergo eccleſia repreſentat in ſexta fe ria actus iudeorum. ita et in quarta conſiliuꝫ eo rum. Quidam autem legunt primo lectionem il lā. Dicite filie ſyon ⁊ poſtea illā. pn̄e qͥs credi dit. Alij vero econuerſo. primi quidem atten dunt ſolum illud quod diximus. et quod vendi cio iude que facta fuit quarta feriā paſſionē do mini preceſſit. de qua vendicione fieri videtur ſermo in illa lectiōe. Dicite filij ſyon. in illo ver bo. Ecce merces eius cum eo. Alij autem atten dūt ꝙ primꝰ hō duas mortes incurrit. ſcilicet carnis et anime. et criſtꝰ nos ab vtraqꝫ libera uit. et quia mors anime mortem corporis pre ceſſit. ideo priꝰ legūt lectionem illam. in qua a gitur de morte anime. et de liberacione ab ipſa De morte agitur in illa. Domine quis credidit ⁊cͣ. ibi omnes quaſi oues errauimꝰ. et vnꝰ quiſ qꝫ in viam ſuam declinauit. De liberacione vero ſtaſtim ſequitur ibi. Hominꝰ poſuit in eo iniqui tates eorū omniū noſtrū. et iterū. Si poſuit ꝓ peccato animam ſuam videbit ſemen longeuum Ad animam eciam pertinet graduale. vnicū ha bens verſum ſcilicet. Ne auertas faciem tuam a puero tuo id eſt ab eo qui paruꝰ et humilis ap paret in experiencia tribulacionis. Sequit̉ ver ſus. Saluū me fac ⁊cͣ. vſqꝫ non eſt ſubſtancia. Agne enim ſeducionis iudeorum vſqꝫ ad animā

ſaluatoris tollendam peruenerunt. et illi qui e rant ꝓfundi limus infirmati eius p̄ualuerunt. Sicut autem ſaluator animam ſuam poſuit pro animaꝝ noſtraꝝ redempcione ita et corpꝰ ſub iecit ꝓ corporum redempcione vnde in ſecunda lectione de ipſiꝰ corpore agitur ſanguine pro prio rubricato vbi dicit̉ quis eſt iſte qui venit de edon ⁊cͣ. et ibi quare rubrum eſt feſtimentuꝫ tuū ⁊cͣ. ipſe reſpondit torcular ⁊cͣ. Et qꝛ d̓ ſola miſeracione paſſus eſt dominus pro nobis ideo ꝓpheta. in ꝑſonam eccleſie lectionem illam con cludit dicens miſeracionum dn̄i recordabor lau dem annūciaui ſuper omnibus que reddidit nō bis dominus deꝰ noſter. quia vero qnͥqꝫ ſenſibꝫ corporis peccauimus ideo ſequitur tractꝰ dn̄e exaudi oracionem meam ⁊cͣ. habens qnͥqꝫ ſenſꝰ vl̓ habet qnͥqꝫ verſus ꝓpter quinqꝫ vulnera cri ſti. Seu qꝛ quinquies exiuit ſāguis ab eo pͥmo in circūciſione. ſcd̓o in oracione. tercio in flagel lacionē. quarto in crucifixione. qunnito in lance acione. et in ipſo tractu genus humanum petit auxilium et confitetur defectum quem ex pecca to primi parentis incurrit. cum dicit quia defe cer̄t dies mei ſicut fumꝰ. Dies em̄ eſt vitā homi nis cuius nox eſt mors. ſed hec vita eſt abreuia ta. et deficit ꝓpter ſuperbiam primi parentis que per funiuꝫ intelligitur et ſequitur oſſa mea ſicut in frixorio confrixa ſūt. oſſa mea ſūt vires interiores vel fortes qui ſūt in eccleſia qui car nes id eſt carnales ſuſtentat frixorium em̄ tri plex eſt ſcilicet peccatorum recordacio. ꝓximo rum compaſſio futuri iudicij meditacio. In his frigitur bonus homo. clauditur autem tractus ſic̄ lectio ⁊ in miſericordia dn̄i vn̄ vltimus verſꝰ ē. tu exurgens dn̄e miſereberis Hec igit̉ quarta ferta priuilegiata eſt. quonam leguntur in ea due lectiones. propter ordinandos in ſabbato ſequenti. Item quia in ea die xp̄s venditus fuit trignita denarijs ſicut et ioſeph triginta argē genteis. quia ſeruus non eſt ſuper dominū. nec diſcipulus ſuper magiſtrum. Et ab hac quarta feria ſumptum eſt. ꝙ ſemper in quarta feriā ie iunare. et abſtinere a carnalibus deſiderijs debe mus et in memoriaꝫ vendicionis criſti. hec feria ſecūdum locum optinet poſt ſextam feriaꝫ ꝑ to tum annū in i eiunijs penitencialibus De quinta feria. ℟ hoc tractatu quinte ferie cene domini hoco dine ꝓcedemus. Nā primo generaliter dicemuſ aliqua de officio ſequencium trium dierum. po ſtea ſpecialiter de officio huius diei. ¶ Et pͥmo de introductione publice penitencium in eccle ſiaꝫ. et de ſacramentis quibus hec habet quinta feria ſpecialiter inſignit̉. ¶ Secundo de tripli cis olei conſecracionē. Tercio de huius diei miſ ſe officio. vbi eciam agitur de pedum locione. et de officio veſpertino ¶ Quarto de altarium denudacōe. et de officio veſꝑtino. ⁊ tā de ip̄oꝝ quam de pauimenti eccleſie locione. et de corpo ris dn̄i reſeruacione et de quibuſdam alijs. De officio trium dierum. Renotandū autē eſt ꝙ eccleſia luget tri Ibus diebus. quia tot diebꝫ fuit dominꝰ in ſepulcro. Sicut enim ionas fuit in vē tre cēte tribꝫ diebꝫ ⁊ tribꝫ noctibꝫ. ita et filius hominis fuit in medio terre ⁊cͣ. quod ſi nodochi ce eſſe aſſerit augꝰ. Nam pars illa ſexte ferie. qͣ fuit in ſepulcro accipitur pro nocte et die ſex te ferie. ⁊ nox diei dominice ſimiliter pro nocte et die ipſiꝰ diei accipitur. dies vero ſabbati in tegra eſt.ſ. nox cum die ſuo id eſt ſpacium vide licet vigintiquatuor horarum. Eſt ergo ſenſus fuit dominus in ſepulcro tribus diebꝫ et tribuſ noctibus id eſt tribus temporibus quoꝝ quot libet conſtat ex die et nocte. Sic enim loqui cō ſueuimus. quia ſi aliquis eciaꝫ minima parte ali cuius diei fuerit in aliquo loco dicimus eum ea die ibi fuiſſe. ffuit itaqꝫ ſecundum ipſum. xl. ho ris in ſepulcro. videlicꝫ quatuor horis ſexte fe rie. et. xxiiij. ſabbati. et. xij. noctis diei dominice quia qͣdrificum orbeꝫ morte tͣngreſſionis decē mandatorum mortuū viuificauit. ¶ Sed ſecun dum premiſſa videtur ꝙ triduana dn̄i ſepultu ra debeat celebrari ſexta feria ſabbato ⁊ die do minica. Sed reſpondetur ꝙ quia dominꝰ in no cte diei dominice reſurrexit. noctem illaꝫ ad ho norem reſurrectionis ſolemniter celebramus. Vnde neceſſe eſt ꝙ in quinta feria p̄ueniamꝰ et ita triduo.ſ. quinta et ſexta ferijs ⁊ ſabbato hu miliacionem domini in merore celebremus. qꝛ et in quinta feria iam interuenerat̉ nepharium commercium iudaice ꝓdicionis. Quidam tamen cuilibet premiſſorum trium dierum vigintiqua tuor attribuūt horas volentes xp̄i defuncti exe quias ſeptuagintaduabꝫ horis celebrare ⁊ tri ſticiam. lxxij. diſcipulorum merito per hoc expri mere. ¶ Sane eccleſia hijs diebus tenebras co lit. et inatutinas finit primo quia in luctu et in merore eſt ꝓpter domini paſſionem et ꝓpter eiꝰ triduanaꝫ mortem exequias celebrat triduanaſ Secundo officium tenebrarum ſignificat. nō tā tenebras materiales q̄ fuerunt ſuper facieꝫ ter re dum pendebat ſol iuſticie in cruce. Fuit eniꝫ tunc eclipſis miraculoſa. non naturalis ꝑ tres horas. videlicet a ſexta vſqꝫ ad nonam incluſi ue. quaꝫ eciaꝫ ſpirituales q̄ in illo triduo in cor dibus fidelium extiterunt per hoc quod tene bras colit tenebraruꝫ pͥmatus inſinuatur q̄ his diebus inceperunt p̄cedere dies ꝓut ſub ſabba to ſancto dicetur. In hijs vero tribus diebus ſi lent cāpane. quia tunc filuerūt apoſtoli. et pre dicatores. et alij qui per campanas intelligun tur. Sonus autem campanarum ſignificat ſonū predicacionis de quo dicitur in omnem terram exiuit ſonus eorum. Non enim iam circuibant iā euāgelizando vicos et vrbes. Sed ymno dicto exierunt cum iheſu in monteꝫ oliueti. qui cū dn̄s

dixiſſet. ecce appropinquat qui me tradet. pre triſticia dormitauerunt. et a laudibus cōticuer̄t Vnde et a cōpletorio ſiue a veſpera qͣ dn̄s tra ditꝰ fuit cāpanarū ſilenciuꝫ inchoat̉ a veſpera autem quā dominus traditus eſt qn̄ videlicꝫ di ſcipuli fugierunt campanis ſilencium indicitur Alij videlicet ad primam huius quinte ferie. ⁊ non vlterius pulſant campanas. fit tn̄ ſignum cum tabula. Primo ad ſignificandum xp̄i huma nitateꝫ. qui ſe abſcondit. et vſqꝫ ad mortem et ſepulturam ſe humiliauit. ligni quideꝫ vſus hu milior eris ſono. hoc oſtendit ⁊ inde eccleſia ori entalis vſum adhuc tenet lignoꝝ et vt populꝰ humilior reddatur. Secundo per ſignum tabu le terroreꝫ accipimus. ¶ Tabula ergo percuti tur quia magnus timor apoſto lis a iudeis incu ciebatur. Tercio per lignum in ligno malleum ſcꝫ in tabula ſuſpenſū intelligimꝰ xp̄m. qui eſt lignum plantatum ſecus decurſus aquaruꝫ qui in crucis ligno pependit. ⁊pendens orabat. et predicabat dicens. pater dimitte illis. quia ne ſciunt quid faciunt. Cum ligno auteꝫ tantū pul ſatur. quia tunc ſolus criſtus predicator habe batur et ſolus torcular calcauit Quarto per tā bulam ipſam lignum fructiferum ſcꝫ criſtus. ꝑ malleum quo tabula ꝑcutitur lignū preuarica cionis ſignificatur. Quinto ideo campane et nō ſignum tabule vel alterius huiuſmodi ſilēt. qꝛ licet maiora ſigna nr̄a videlicet apoſtoli a lau de dei in criſti paſſione ſiluerunt. Ninorā tamē ſigna. vt mulieres non ſiluerunt. ȳmo ſecute ſūt ipſum vſqꝫ ad crucem. ¶ Principia qͦꝫ horarum ſcꝫ. deus in adiutorium et fines ſcilicꝫ per domi num. et benedicamus et huiuſmodi dimittunt̉. quia receſſit et nobis ablatus eſt ſacerdos ⁊ pa ſtor bonus. qui eſt alpha et o id eſt principium et finis. qui eciam eſt ſūmus ſacerdos et caput noſtrum. et traditus impijs. nec eſt a quo pe tamus ꝙ intendat in adiutorium noſtrum. per cuſſo namqꝫ paſtore noſtro diſcipuli eiꝰ diſpei ſi ſūt. Sic ergo iſtud officium caret pnͥcipio et fine. quaſi mortuum et viduatum videtur quia et patres noſtri viduati poſt mortem xp̄i fuer̄t Non dicitur eciam gloriā patri. qꝛ in criſti paſ ſione abſcōdita fuit fortitudo glorie ipſius xp̄i et in eiꝰ mortē trinitas viſa eſt extincta. ¶ In cuius laude dicitur ille verſus. De hoc eciaꝫ ſub dominica de paſſione dictum eſt. hoc eciam no tatur in quibuſdam eccleſijs ī quibꝰ his diebus duo tantū cerei ante altare ardent. tercio extin cto. ꝓut ſub ti. de paſcha dicet̉. ¶ In his qͦꝫ tri bus diebus ſalutacio non fit. quia dn̄s vobiſcuꝫ nondicit̉. vt vitetur peſtifera ſalutacio ꝑ quaꝫ iudas tradidit criſtum dicēs. aue rabi Pax eciā non datur. ꝓ eo ꝙ iudas oſculo tradidit criſtū et qꝛ in duobus ſequētibus diebus in altari nō ꝯſecratur. nec dicitur pax domini ſit ſemꝑ vobi ſcum. nec dona nobis pacē In quibuſdaꝫ tamē eccleſijs dat̉ hodie pax ꝓ eo ꝙ hac die ſacram̄ tum ſacramentoꝝ.ſ. eucariſtie inſtitutū ē. His quoq̄ꝫ diebus fit officium humilius ſolito ꝓpt̓ domini humiliacionem. et triduanam eius ſepul turam quam celebramꝰ. Verunitamē nocturna le officium per quod ſignificantur ꝓphecie pro phetarum alta voce et manifeſte cantat̉. qꝛ ꝓ phete et alij ſancti patres veteris teſtamenti al ta et aꝑta vocē q̄ de xp̄o erāt ventura predixe runt. et quod ſpiritus ſanctus ſibi dictabat. re motā formidine nūciarūt. diurnum vero officiū per quod apoſtolorū p̄dicacio figurat̉ voce di miſſa et quaſi ſub ſilencio cantat̉ quia tunc apo ſtoli oīo tacuerunt. aut ſaltem occulte predica uerunt. ¶ Incipit autem tenebrarum officium. zelus domus tue commedit me id eſt amor ve hemens eccleſie fuit cauſa quare paſſus ſū. Non dicitur inuitatorium. ne inuitemur. ſed pocius per ſilencium deteſtemur peſtiferū iudeoruꝫ cō ſilium et conuentum factum vt iheſum caperent in ſermone. et eum morti traderent. Preterea tunc apoſtoli diſperſi erant qui alios ad cōui uium inuitare et conuocare conſueuerāt. Im nus eciam laudis non dicitur. quia tunc factus eſt ob probrium et abiectio plebis. ¶ Finis do minice oracionis q̄ d̓rante lectiones dicitur in ſi lencio. ꝓ eo ꝙ de euangelio ſumitur. Nam tunc euangelica enunciacio fugientibꝫ apoſtolis ceſ ſauit. Et eſt notandum ꝙ criſtus cuius eſt ipſa oracio auulſus a ceteris et quaſi in ſilencio ora uit. Sed fit tunc ſonitus per tactū ligni cū ma nū quia et criſtus in ligno crucis pendens vo ce magnaclamauit ¶ Non dicitur eciā in lectio nibus iube domine benedicere. nec tu autem do mine. quia receſſit paſtor ⁊ ſacerdos qui gregi bn̄dice̓ ⁊ miſereri debꝫ. Sꝫ quia illū ꝓpter pec cata amiſimus. ad hoc vt eum recuperare valea mus āmonemur per verſum illum. iheruſalē ihe ruſalem conuertere ad dominum deum tuū. qui in fine lectionum dicitur vt ad penitenciam con uertamur. nam poſt luctum poſſumus gaudere Per hoc autem ꝙ dicitur bis iheruſaleꝫ. argui tur duriciā iudeorum et peccatorum. ſicut alibi in euangelio. iheruſalem iheruſalē q̄ occidis ꝓ phetas ⁊ cetera. Aurſus ꝑ iube domine intelli guntur ad predicacionem euntes. per tu autem inde redeuntes. ideo ergo neutruꝫ dicitur. quo niam apoſtoli quos repreſētāt qui lectiones le gunt hijs diebus fugerāt. Vnde nec ad predi cacionem miſſi ſunt. nec qui miſſi erant ſabbato domino redierunt. ¶ Omnes antiph̓. ſūt de paſ ſione et compaſſione. In hijs ec tribꝫ noctibꝫ. ix. pſalmi. ix. lectiones et. ix. reſponſoria diuiſin per ſingula nocturna cantantur ad oſtendendum ꝙ criſtꝰ in infernū deſcendens tria hominuꝫ genera.ſ. virgines cō iugatos et continentes inde rapuit et ad ange lorum ſociētatem trāſuexit. que tria genera in euangelio diſtinguuntur. per eos qui in mola. per eos qui in agro et per eos qui in lecto ſūt Tria ergo hominum genera ſcꝫ qui fuerunt in lege naturali. et in tempore legis et ꝓphetarū

per tria nocturna recolimꝰ et ſicut illi per mor tem domini in tribus ſociati ſunt. nouem ordini bus angelorum. ſcꝫ in actionibus. cognicioni bus. et gaudijs. it a per tres noctes dn̄ice ſepul ture. ix. pſalmi. ix. lectionibus. et. ix. reſponſo rijs ſubdiuiduntur pſalmi em̄ ad actiones. lec tiones ad operum dei ꝯgnicionem. reſponſoria vero ad gaudium. et ad cantum ꝑtinent angelo rum. ¶ Ceterum tres pͥme lectiones vel in qui buſdam eccleſijs ſex ſūt de trenis ieremie. deflē tis captiuitatem populi ſui. non ſolum babilo nicam. ſed eciam romanaꝫ quam incurrerunt ꝓ p̄ter paſſionem domini et ideo dicuntur lamen tabiliter in perſonam ſanctorum de iudeis qui deflent caſū gentis ſue. Sicut enim ille deplo rauit mortem ioſue regis occiſi in futurā deſtru ctionem gentis. ita et nos deploramus morteꝫ et paſſionem criſti regis noſtri. In fine autem lamentacionum dicit ideꝫ iere. ſpiritus oris nō ſtri criſtus dominus captus eſt in peccatis no ſtris. Alie vero tres ſūt de expoſicione pſalmi tractantis de paſſione. et ideo voce depreſſa le guntur. tres vltime de epiſtola pauli. pͥma ad cormth̓. conuenientibus vobis in vnuꝫ ⁊cͣ. vbi oſtendit apoſtolus. quomodo debet cena domi in ſumi ex quibus ſex lectionibus apparet ꝙ ꝓ phete preuiderunt criſtum occidendum. et apo ſtoli docent occiſum. Dicuntur autem trem id cſt lamentaciones. a trenato monte. vbi lamen ta animaꝝ que ibi puniuntur. ſepe audiri dicū tur. Inde eciam dicitur trenum. quod eſt carmē lamentacionis et funeris. Dicuntur eciam trem quia ſemper tres verſus poſt vnamquamqꝫ lit teram hebrei alphabeti ſecūt̉ quod alphabetū totū ꝑ ordinē in illis lamētacionibus ponitur Pr. mo qꝛ mos fuit hebreis illud pone̓ in eoruꝫ cantibus. ſiue luctus. ſiue leticie alicuius rei mul tum notabilis ꝓut patet in vltimo capitulo ꝓ uerbiorum. mulierem forteꝫ ⁊cͣ. et in quibuſdā alijs locis. ꝓut habet̉ in ꝓhemio libri regū. Se cundo quia ſicut dicit iere. in eodem ꝓhemio ⁊ in ꝓlogo biblie verſus quibus dicte lr̄e antepo nūtur in lamentacionibus iere. incipiunt in he breo ab eiſdem lr̄is. Tercio vt per hoc notētur cecitas et duricia iudeoruꝫ. qui res tanꝙͣ alpha beticum notiſſimas videlicet paſſionem filij dei intelligere et credere nolunt dicente ꝓpheta. miluus in celo turtur et ſicona. congnouerunt tempus aduentus ſui iſrahel autem me non con gnouit. et populus non intellexit. Quarto quia interptaciones litterarum ipſarum maxima ex parte contineūt ſentenciam verſuum quibus an te ponūtur. Circa quod notandū eſt ꝙ aleph intēpretatur doctrina. hth domus. giniel ple nitudo. de leth tabularum ſeu ſcripturarum. hic ſiquidem eſt prima connexio litterarum ipſaꝝ vbi dicitur ꝙ doctrira eccleſie que ē domus dei eſt in plenitudine ſcripturarum. Hee iſta. vau et zay. hec beth vitā. hec eſt ſecunda connexio. vbi dicit̉ ꝙ iſta et hec doctrina quam p̄diximus eſt vita qua viuimus. Teth bonum. loth princi pium. hec eſt tercia connexio. vbi dicitur ꝙ bo num eſt principium per ſcripturas quaſi ꝑ ſpē culum ſaltem in enigmnate agnoſcere dominum Caph. manus lamech cor. vel diſciplina. hec eſt quarta conexio. vbi dicitur ꝙ in vtero cordis diſciplina exigitur. quia nichil facere poſſumꝰ niſi que facienda erunt agnouerimꝰ. Men ex ip ſis. num. ſempiternum ſamech. adiutorium. hec eſt quinta conexio. vbi dicitur ꝙ ex ipſis ſcrip turis eſt nobis ſempiternum auxiliū. Aym ocu lus phe. errauit. ſadech. iuſticia vel conſolacio hec eſt ſexta ꝯnexio vbi dicit̉ ꝙ ſepe dicta ſcrip tura eſt oculꝰ errantibus et conſolacio. Coph aſpice. res caput ſyn. ſuper vulnus. thau ſignū vel conſumacto. hec eſt ſeptima connexio. vbi eciam in numero fit miſticus intellectus. vbi di citur. aſpice in ſcriptura cōtineri caput noſtrū a quo habemus mēdelam ſuper vulnerā et con ſequimur ꝯſumacionem id eſt vitam eternam. Sic ergo ſaluatoris exequie celebrantur. vt in modico apice ab aliorum defunctorum exēquijſ diſtare videantur. ¶ Conſequenter candele et lumina extinguūtur. naꝫ hec tenebre tribus nō ctibus celebrate ſignificant tenebras que tribꝫ horis fuerūt criſto in cruce pendente. vel ideo tribus noctibus lumen extinguit̉. quia verum lumen triduo iacuit in ſepulcro Circa quod ad uertendum eſt. ꝙ quidam accendunt ſeptuagī taduas candelas. quidam vignitiquatuor qui dam quindecim. quidam. xij. quidam. ix. quidā vij. et ſecundum quoſdam non eſt numerus cer tus. omnes tamen non ſine miſterio agunt. Sep tuagnitadue candele que extinguunt̉ deſignat lxxij. diſcipulos. quorū predicacio in morte cri ſti pene extincta eſt. ſignificant eciam ꝙ domi nꝰ. lxxij. horis in ſepulcro per ſinodochen intel lectis. vel tot accenduntur propter ſeptuagni ta duas naciones. ſeu genera linguaꝝ. xxiiij. cā dele accenduntur. Primo quia ſol iſte qui mun dum vigintiquatuor horis diei et noctis illumi nat. ſignificat xp̄m verum ſolem qui extinguit̉ quia criſtus occubuit veſpere paſſionis et tene bre facte ſunt ſuper vniuerſa terra. Secundo dies cuius maius lumen criſtus eſt. nox vero cū ius minus eſt lumen eccleſia eſt. Luminaria ſunt apoſtoli. et alij viri apoſtolici. qui ſunt quaſi. xxiiij. hore que diei criſto et nocti eccl̓eſie famu lantur. xxiiij. lumina ergo extinguūtur. qꝛ apo ſtoli in vnoquoqꝫ die per. xxiiij. horas latuerūt Tercio vigintiquatuor candele deſignāt ver ſū. gloria patri. ⁊cͣ. qui in nocturnis feſtiuitatū xxiiij. vicibus ſolet dici. Primo poſt deꝰ in adiu torium. Secūdo poſt inuitatorium. Tercio pꝰ ymnum. nonies in pſalmis trium nocturnorum ter in reſponſorijs. et te deum laudamus quaſi gloria patri eſt. Iterum ad laudes. ſemel poſt deus in adiutorium quinquies in pſalmis ſequē tibus. ſemel in ymno. et ſemel poſt benedictus. verſus enim ipſe in hoc officio tacetur. vt pre

miſſum eſt. quia ille in cuius laudem dicitur in ſepulcro iacet. ideoqꝫ. xxiiij. cādele ad hoc deſig nandum extinguuntur. vel ſignificant. xij. apo ſtolos in quorū honorem tociens dicitur gloria patri in nocturnis. prout dictum eſt in ꝓhemio quinte partis. xv. candele ſignificant. xij. apo ſtolos. et tres marias que ſequebantur dominū que ex tinguūtur. quoniam tunc omnes laudes. dei tacuerūt. apoſtolis tamen fugientibꝫ ipſe marie quia minꝰ timebant circa criſtum quo ad poterant verſabantur. Vnde legit̉. Pelli mee conſumptis carnibus ad os meum. et deſunt taꝫ. la. mea cir. den. meos. labia id eſt mulieres. que ſūt quaſi pellicula circa dentes. Vel. xiiij. ex ill̓ candelis ſignificant. xiiij. articulos fidei. quoꝝ extinctio ſignificat extinctionem fidei factaꝫ in fuga apoſtolorum. extinctio vero vltime can dele ſignificat mortem criſti. xij. candele accenſe repreſentant duodecim apoſtolos. que exting uūtur ad notandum ꝙ apoſtoli tunc ſiluerunt et fugerūt. et pene extincta eſt fides in eis. No ueni candele. ſignificant genus humanuꝫ. quod per peccatū ſe a nouem ordinibus angelorum ⁊ a vera luce excluſit. Septem candele ſignificāt graciam ſpiritus ſeptiformis que in cordibus diſcipulorum pene fuit ext ncta. Vbi vero non obſeruatur certus candelarum numerus. ſꝫ qui libet laicus pro velle cādelam ſuam apponit cā dele huius ſignificant prophetas et alios ſanc tos patres. qui criſtum venturū lumē noſtrum preanūciantes et verba ſalutis predicantes di uerſis penis vexati mortui ſūt et extincti. Por ro omnes cādele nō ſimul. ſꝫ vna poſt aliā extin guūtur. quia diſcipuli nō ſimul a criſto ſꝫ ſucceſ ſiue vnꝰ poſt alium diſſceſſerūt. Alia eciam ra cio iam ſequitur. Quidam extinguūt eos poſt ſingula cantica vſqꝫ ad plenam extinctionem fi gurātes. ꝙ in ſingulis canticis ſiue pſalmis me ſticia decidimus quia verus ſol occubuit. gau diumqꝫ noſtrum in luctum eſt conuerſum. iuxta illud. Cecidit corona capitis noſtri. conuerſus eſt in luctum chorus noſter. Alij in tribꝫ vicibꝫ eas extinguūt recolentes triduanam domini ſe pulturam. In quibuſdam qͦꝫ eccleſijs candele quadam manu cerea extinguūtur. que ſignifi cat manum iude. de qua dominus dixit. qui intī git manū mecum ⁊cͣ. que fuit quaſi cerea id eſt ad maluꝫ flexibilis. ꝑ quam criſtus rex noſter ⁊ vera lucerna traditus fuit. etquantum in il lo fuit extinctꝰ. Candela autem que in medio ē non extinguitur. ſed in feneſtra vel in archa ac cenſa ſeruātur occulte. vel poſtea reueletur et eccleſiam illuminet. Nempe candela ipſa ſeu eiꝰ lumen occultatum ſignificat primo fidem que ī ſola virgine remanſit. per quam poſtea omnes fideles docti et illuminati ſunt. Secundo ſignifi cat criſtum qui licet videretur ſecundum carnē extinctꝰ. tamē ſecundum diuinitatem que illis erat occulta viuebat. et poſtea reſurgens cū lu ce clariſſima ſe ſuis diſcipulis manifeſtauit. ¶ Tercio occultati luminis quod videbatur ex tin ctum. reuelacio notat fidei illuminacionem in a poſtolis et in alijs in quibus tunc pene extinc ta erat. Quarto notat fidem poſt infidelitatem Quinto notat ꝙ ignis ſpirituſſancti qui in fi delibus videtur extinctꝰ iterū reluceſcet in eiſ dē. Sexto luminis renouacio ſignificat noui te ſtamenti renouacionem. Septimo luminaria ſuo ceſſiue vnum poſt alterum extinguūtur. et vnū quaſi pene extinguitur. quia abſcōditur ⁊ po ſtea reuelatur ad notāduꝫ ꝙ peruerſi vinee cul tores. et generacio praua nūcios patris. videli cet prophetas per varia tēpora completo ſuo miniſterio prophecie occiderunt. et tandem pa tris heredem quem in ſepulcro poſitum lumine occultato figuramus cuius luminis reuelacio ē reſurrectionis eiꝰ manifeſtacio et commemora cio ¶ Sane candela que vltimo extinguitur ē major ceteris ſecundum quoſdam et ſignificat criſtum qui fuit dominꝰ prophetarū. ſecundum alios vero nō eſt maior ceteris. et ſimiliter ſig nificat criſtū. qͥ reputatꝰ ē vnꝰ ex prophetis ⁊ vltimus extinguitur. quia nullꝰ poſt eū apud illos propheta ſurrexit. ſed extinctꝰ eis perfi die tenebras dereliquit. Et ad canticuꝫ euange licum candela ipſa extinguitur quia criſtus euā gelizans occiditur. Et attende ꝙ in hoc officio paſtoris officia. vt capl̓m ſubticentur. quia pa ſtores diſperſi fuerant. verſus tamē ꝙ eſt ini norum officium nō omittitur. quia diſcipuli mi nus cōgniti videbātur. vnde et hoc officiuꝫ tri duanum pocius a minoribus celebratur in tip̄o minorum diſcipulorum et mulieruꝫ que dominū ſequebantur. Vociferacio ad benedictus et tu niultus popularis qui tūc fit cōcrepacio eſt iu de proditoris. et tumultꝰ cohortis quaꝫ cū gla dijs et fuſtibus iudas contra criſtum adduxit. vel ceci diſcipuli ſalutacio dicentis. Aue rabi. Tercio canticum ipſum tunc alta voce dicit̉ ad notādum quia multi interfecto anticriſto gau debūt. Clangor canēcium kirieleyſon eſt tuml̓ tus dominum perſequencium et euꝫ yronice ad rancium vel ſignificat lamenta ſanctaꝝ mulie rum que ſequebantur dominum. que legunt̉ po ſtea lamentari ſedentes contra ſepulcruꝫ. Tro pi vero id eſt verſus illi qui in hijs tribus noc tibus cum kirieleyſon. et domine miſerere quaſi lamentabili ter catantur ſignificāt lamētacōes et dolorrs mulieruꝫ de cognacione ſua que a ga lilea fuerant ſecute iheſum. inter quas erāt ma ria magdalena. et maria iacobi. et ſalomē plo rātes iuxta ſepulcrum. ¶ In quibuſdam eciam eccleſijs tropis cantatis procidentes ad terrā dicunt in tenebris ſubſilencio. miſerere mei deꝰ et collecta. reſpice quēſumꝰ domine in qͦ timor apoſtolorum in occultis notat̉. ¶ Poſtea fit cū manu vel alio quidam ſonitus an luminis reuela cionem qui ſonitus repreſentat terroris eorum incuſſionē. vel ex tumultū cohortis vel ex terre motu. ¶ In quibuſdaꝫ tn̄ eccleſijs ignis nouus

de lapide producitur. quia per criſtum media torem noſtrum nobis ſpirituſſanctꝰ infunditur Ab hac qͦꝫ die ad octauam penth̓. in quibuſdaꝫ eccleſijs officiū beate marie omittitur. vt memo rie atqꝫ reuerēcie paſſionis et reſurrectionis. de quibus in eccleſia hoc tempore agitur. ardēciꝰ inſiſtatur. cū em̄ honor et obſequiū ſpecialiter hoc tempore criſto eiꝰ nato in noſtra humani tate paſſo et glorificato impenſū redūdet in ip ſam matrem nulla quidem ſibi fit iniuria ipſū of ficium omittendo. Emittitur eciaꝫ officium mor tuorum quia cum recordacio benoficioruꝫ criſti p̄cipue que ipſe paſſionis et reſurrectionis ſue tempore contulit omnem noſtrum affectum. et intellectū requirant. proinde eccleſia illud ſolum officium. quod ad ipſū criſtum ſpectat. ī quo de eius paſſione et reſurrectione agitur eo tempore agit. vt ſic non ad plura diſperſa. ad vnum dum taxat vehemēciūs occupetur. ne c ꝑ hoc defuncti qui ſūt in purgatorio diſpendium paciuntur. quia cum ſint nobis per caritatem vniti beneficia noſtra ſecundum quod meruer̄t partīcipātur ab eis. nec expreſſius memoria ꝓ illis fieri poſſet quaꝫ agendo memoriaꝫ de mor te et reſurrectione criſti. per quam a penis libe rari expectant extra eccleſiam tamē vtile eſt ip ſa officia dicere. De diurno huius diei officio R. Gquit̉ de diurno huiꝰdiei officio videre Et quideꝫ hec quinta feria inſignitur ſa cramentis. tum ab eccleſia. tum a domi nō inſtitutis. in qua die primo penitētes in ec cleſia introducuntur. qui in capite ieiunij de ea eiecti fuerant. Vn̄ in canone innoc̄. ita legit̉ de penitentibꝫ vero qui ſiue ex grauioribus omiſ ſis. ſiue ex leuioribus penitenciam gerunt. ſi nl̓ la interueniat egritudo quinta feria ante pa ſcha eis remittendum romane eccleſie ꝯſuetudo demonſtrat. ¶ Primo ergo depenitencium in troductione in eccleſiam dicturi aliqua de ipſo eiectione premittamus. Siquidem miſericors ⁊ miſerator dominus. cuius miſericordie non eſt numerus. ſicut in pſalmo habetur. miſericordi ter ſemper agens et peccatorum ſalute ficiēs ꝑ huius mundi pelagium periculoſe nauigantibꝫ et quandoqꝫ fluctuantibus inter alia multa re media. ſpecialiter duas naues ſiue tabulas ꝑa uit. prinia eſt baptiſmus. ſecūda penitencia. ſic̄ apoſtolꝰ ait ad epheẜ. Et quidem ꝙ peniten tes de eccleſia eiciuntur repreſentat exilium et eiectionem ade et eue de paradiſo propter eſuꝫ pomi. peccatores ergo de eccleſia eicimꝰ et eie ctis penitenciam ſeptēnem. aut aliam pro cri minum qualitate imponimꝰ. et eiecti ꝑ ſeptem ebdomodas extra morantur. quia genus huma num in adaꝫ lapſum iudicio dei in hoc exilio ſep tem milibus damnatur annorum. maria qͦꝫ lapſa ſepteꝫ diebꝫ extitit extra caſtra. Forma eiectio nis habetur in concilio agathen̄. Ciectionē ꝟo chaynī facie dn̄i repreſētat eccleſia excōicādo viros ſanguinum. p̄cipue cum cādelis extinctis quia et ille et iſti ſpiritum vicijs extinxerūt. q̄ candele in prolacione anathematis debent proi ci et pedibus cōculcari. nec vlterius debent ad aliquem vſū. ſicut nec ſal infatuatum aſſummi. Eiecti ferunt cādelas in manibus ad ſignifican dum ꝙ pro opere quo primi parentes porrexe runt manus ad ponum vetitum appoſita eſt ig nea rūphea in paradiſo. Claudūtur coram eis fores eccleſie in ſignuꝫ aditus paradiſi quondā obcluſi. Quod de loco ad locum vadūt ſiue mexi lium mittuntur ſignificat ꝙ chayn poſt mortē fratris profugus et vagꝰ fuit ſuper terraꝫ. ꝙ cilicijs et laneis vtuntur. de iob tractum eſt qui penitenciam in fauilla et cinere agens. ſacro ſe operuit. et de inniuitis qui ſimiliter fecerūt. ¶ Cilicium quoqꝫ portant in ſignum pellicia rum tuncarum ade et eue. Ioh̓. eciam habitum recolentes. Carcer penitencie a ioſeph iniciuꝫ habuit. ꝙ comam et barbam nutriunt. tractum de ioſeph cui in carcere poſito iſta excreuerunt iacent aūt ſedent in terra ſūptum eſt de iob qui inſterquilimo ſedit. In terra eciā comedūt quaſi ipſo facto dicāt. maledicta es terrā ī ope re tuo. nō dicitur eis. aue quia nondum mutatu erat nomen eue. ꝙ pedes nudat. nuditatem re preſentat ade innuētes. ꝙ indigēt ornatū glo rie. ꝙ baculis vtūtur tractum eſt de iacob. qui peregrinās in baculo iordānem tranſiuit. ¶ In hijs eciam omnibus inuitantur ad humilitatem purgatoriam confeſſionem. et tam peccatorum quam eterne pene meditacionem. et ꝙ ſint me mores ſue peregrinacionis Namqꝫ eiciunt̉ de ec cleſia. et poſt eos cantatur. in fudore vultus tui veſceris pane. hoc ideo fit. vt videntes eccleſiā pro eis eſſe confuſam magis ac magis confun dātur. In veſtimentis quippe ſordids et ex cre mento crinium et barbe multiplicacio miſerie peccatorum inſinuatur. quaſi dicant ipſo facto Iniquitates mee multiplicate ſūt ſuper capil los capitis mei. ꝙ in terra iacent. eis eternā dā nacionem ad memoriam reducit quaſi dicāt dn̄e perdes omnes qui in terram deſcendūt id eſt qͥ dediti ſūt terrenis. niſi reſipiſcāt ꝙ de loco ad ocum cum baculo vadūt eis ad memoriam per egrinacionem ſuam reducit. qui per peccatum receſſerunt a deo. in baculo enim intelligit̉ cor rectio. conſolacio. et ſuſtētacio. quaſi dicat. vir ga tua et baculus tuus ipſa me conſolata ſunt. oſt autem baculus cubitalis. quia in qua mēſu ra meſſi fuerint remeciētur eis Sed queritur qͣ re hac die penitentes in eccleſiam introducūt̉. Reſpondeo in quinta feriā deus creauit piſces et volucres. piſces in aquis reliquit volucres in aera leuauit. iuxta illud. Magne deus potencie qui ex aquis ⁊cͣ. partim remittis gurgiti. ſcili cet piſces. partim leuatis in aera ſcilicet volū cres. Per piſces intelligūt̉ cupidi. auari ⁊ luxu rioſi qui in fluxū cupiditatum huius mundi dele ctantur. Volucres ſūt ſpirituales qui in ſpūalē

conuerſacionem quaſi in aera leuantur. Preemi nentes igitur in quinta feria in eccleſia introdu cūtur et qͣſi ſegregati a malis et ab huiꝰ mūdi delicijs in celis animo conuerſantur. Preterea ī fine quint e etatis quam hec quinta feria ſigni ficat. Iohannes baptiſta penitenciam predica uit et dominus noſter venit in mundum peccata abſoluens. prout in prima huius diei oracionē dicitur. ¶ Rurſus in hac die inſtitutum ſacram̄ tum ſactamentorum. ſciſicet corporis et ſang uinis dominini. cumdominus vetus finiuit teſt a mentum. et nouum inchoans panem et vinum ī corpus et ſanguinem ſuum tranſubſtāciauit qd̓ eſt ſacramentum miſericordie. quia ergo criſtꝰ ſolus de miſēricordia crimina tollit vt premiſ ſum eſt ideo penitentes hac die reconciliantur que hac die miſericordie conſecrauit ſacramen tum et inde eſt ꝙ miſſa huius diei ſolemniter cā tatur vt ibi dicetur. Merito igitur hac die que tota in remiſſionem peccatorum conſecrata eſt penitentes reconciliantur ad ꝑcipienda corpo ris et fanguinis domini ſacramenta. decuit ita qꝫ hoc ſacramentum ſacramētoꝝ inſtitui in fi ne quinte ferie adueniente vi. feria eo ꝙ in fine quinte etatis. et in primordio ſexte lex finem et euāgelium ſumpſit exordiuꝫ. Preterea hac die abſoluūtur. quia in ea criſtus fuit captꝰ et li gatus. que ligacio abſolucionem noſtram oꝑe rata eſt hac eciam die criſtꝰ lauit pedes diſci pulorū ſuorum vt pedes et affectꝰ noſtros la uet id eſt ſoluet a peccatis. FForma vero recō ciliacionis hec eſt. Exit pontifex ad ianuas pa tentes eccleſie vbi iacēt penitentes proſtrati ī terra. et eos vice criſti vocat ad timorem domi in dicens ter. ve ve ve. filij audite me timorem domini docebo vos hanc eſſe criſti vocem pro bat ti. pſalmi. xxviij. de quo ſummitur qui tali eſt pͣs dauid. Cui mutauit vultū ſuum coraꝫ ab imalech. Abimalech interpretatur patris mei regnum per quem iudeos accipimꝰ coram qui bus verꝰ dauid mutauit vultū ſuuꝫ id eſt ſacri ficādi ritum et ferebatur in manibus qn̄ paneꝫ et vinum dedit diſcipulis dicens. hoc eſt corpꝰ meum. et h̓ eſt ſanguis meꝰ quod quidem hodie factum eſt dicens ergo pontif ex vicariꝰ iheſu criſti venite penitentes. Inuitat ad corpꝰ ſāg uiniſqꝫ conuiuium. proinde pro eis orat genua flectit. eos ammonet. eoſqꝫ recōcilians in eccle ſiam introducat. ¶ Illud eciam notabile eſt ꝙ vndiqꝫ ianue eccleſie patent ad notandum veni entes ab auſtro vel ab aquilone id eſt iuſtos et peccatores quādo accedāt ad miſericordiaꝫ nō eſſe prohibendos et a paſcha in ātea patebunt eo ꝙ in octaua noſtre reſurrectionis nulluꝫ erit improperium peccatorum electis. ¶ Illud quo qꝫ notabis ꝙ penitentes in eccleſia recepti cri nes et barbam quam nutrierant deponūt et ſe veſtes mūdas et culciores depoſitis. penitēcia libus induūt a ioſeph capientes exemplum qui de carcere ductus tonſus eſt et lotꝰ et veſtitꝰ decoratus. per hoc quoqꝫ innuit̉ ꝙ deponētes multitudinem peccatorum induūt veſtimenta virtutum. De quinta feria. Ac eciam quinta feria ſecūdo loco triper titum oleum conſecratur. quoniam hodie agnus dei ad victimam ſcꝫ veſperaꝫ im molabatur de cuius ſanguine vterqꝫ poſtis et ſuperliminare domorum in quibus erat edendꝰ liniebatur vt hoc ſigno viſo exterminator egip ti domos ſacri conuiuij preteriret intactas. in qͦ prefiguratum eſt ꝙ ſi frōtibus noſtris vnctio ne criſmatis. quaſi ſanguine criſti qui vnctus in terpretatur. ſignum crucis imprimitur. dyabo lus in domibus animarum noſtrarum nullam nō cendi habet poteſtatem. Recte ergo quā die il lud figuratiuū agebatur ſignificatum ſolemni ter celebratur. ¶ Sed diceres cōſequens igitur eſſet vt hac die pueri confirmentur id eſt in frō tibus criſmate ſacro ſignentur. Reſpondeo ſāc ta eccleſia illum in quo paſſus eſt dominus. luc tui dedicauit. et ſolemnitatis et cōuiuij gaudiū in diem tercium qͦ reſurrexit dominus reſerua uit vt tunc demum pro recuperata ſalute anīa rum. que eſt patrata in ſexta feria et pro futu ra corporum reſurrectionē que donata eſt nob̓ in eccleſia paſchalis agni. conuiuiuꝫ celebremꝰ dicentes paſcha noſtrum immolatꝰ eſt criſtus. itaqꝫ epulemur. ¶ Summentes ergo illud. vn de poſtes noſtrarum froncium ſignare debemꝰ rectius ab ipſa ſignacione vſqꝫ ad cōuiuium pa ſchale ceſſamꝰ. vt tunc ſubmerſo pharaōe. tnſ euntes per mare rubrum. ſignantes domos con tra exterminatorem paſchale cōuiuium celebre mus. ¶ Sed diceres cur itaqꝫ in ſabbatum criſ matis conſecracio nō differtur. Reſpōdeo quia ab hac quinta feria vſqꝫ in veſperam ſabbati a miſſarum ſolemnijs vacamꝰ ipſum autem criſ ma non niſi intra miſſaruꝫ ſolemnia phas eſt cō ſecrari. Sed ante miſſam baptiſmum conuenit celebrari prout ſub ſabbato ſancto dicetur. vel ideo in quinta feria conſecracio celebratur qꝛ criſtꝰ in quinta fuit vnctus etate. nam in quin ta venit qui in ſexta ſanguinem conſecrauit de cus vnctionē. Dicit daniel. vngatur ſanctus ſan ctorum. Et yſaias. ſpiritus domini ſuper me eo ꝙ vnxit me. a. e. in. m. Et dauid vnxit te deus. d t. o. l. pre. con. t. cuius vnctio extunc cepit. cum verbum caro factum eſt. cum plenitudo diuini tatis in eo corporaliter habitauit. Tunc auteꝫ completa eſt. cum in baptiſmo ſuper ipſum ſpi rituſſanctus in ſpecie columbe deſcendit. Ideo qꝫ vnctio que hodie conficitur ad vngendum vl̓ qꝫ ad baptiſmum differtur vt ſignificemus ſpi ritumſanctum ſuper dominum in baptiſmo viſi biliter deſcendiſſe et nos in baptiſmo ſpiritum ſanctum accipere. Et hijs itaqꝫ patet in veſpe ra ſabbati ſtatim poſt baptiſmuꝫ eſſe confirmā dum. vt poſtea celebretur paſchale conuiuium et ꝙ quibuſdam placet ſalteꝫ in paucis eſſe tūc

confirmacionis miſterium inchoandum. ¶ Quia igitur de triplici oleo mencio facta eſt. notand̓ eſt ꝙ triplex ſacramētum ex eadem ſubſtancia fit olei. ad oſtendēdum ꝙ licet vnus ſit ſpirituſ ſanctus. multiformis eſt tamē ſecundū dona ſua vnde apoſtolus primo ad cormh̓. xij. alij ꝑ ſpi ritum datur ſermo ſapiencie. alij ſermo ſciencie alij fide alij gracia ſanitatum. hoc triplici oleo coaptantur ꝙ inde apparebit ſi olei tripliceꝫ ꝓ prietatem attendamꝰ. Olea enim vt dicit yſido rus eſt arbor pacis inſignis pinguēdo. cuiꝰ va let ad reficiendos artus laſſos et infirmos et ē ꝑabulum luminis. quod eſt arbor pacis. refert̉ ad oleum criſmatum. quod pabuluꝫ eſt luminis refertur ad oleum cathecuīnoꝝ. ꝙ artꝰ laſſos et infirmos reficit ad oleum infirmorū. hec igi tur tria precedentibus verbis apl̓ico aptant̉. Siquidem in multitudine pacis eſſe videtur. qͥ dulcedineꝫ in crine. ſuauitatis guſtauit. ſicut di cit pſalmiſta. guſtate et videte quoniaꝫ ſuauis eſt dominus. Saporem huius dulcedinis ſenſe rat ille qui dicebat gracia dei ſū id quod ſū. pͥ mo ad corinth̓. xv. c. Hec gracia eſt donum ſa piencie que intelligitur per pacis oleum verū quia hūc ſaporem libenter in alium deriuat vir. fidelis. Idcirco alij datur ſermo ſciencie. Scien cia em̄ eſt doctrina qua fidelis aliorum verbo vl̓ ad minꝰ exemplo inſtruitur. qui per balſamum intelligitur ⁊ quia apoſtolus in hoc laborauit Idcirco cum dixiſſet gracia dei ſū id quod ſum Statim ſubiunxit et gracia dei in me vacua non fuit hec duo ſimul ꝯiuncta ſcilicet oleum et bal ſamum et dulcor ſapiencie. et odor doctrine per fectum faciunt ſeruientem que duo.ſ. ſapiēcia ⁊ doctrina ad oleum criſmatum pertinent. Ad ole um vero cathecuminoꝝ pertinet fides que mē tem illuminat ſicut oleum lumen preſtat. ffides em̄ valet ad duo. ſcilicet ad purgamentū et tu tamen. purgat preterita vicia et tutelam pre ſtat cōtra futura ſicut verba conſecracionis hu ius olei manifeſte oſtendāt. que inferius expo nentur. Ad oleum infirmorum pertinēt gracia ſanitatum id eſt ſanitas corporis et mentis va let enim cōtra vtriuſqꝫ egritudineꝫ ſicut ex ver bis benedictionis ipſius liquet. Quare auteꝫ in firmi et cathecumini mungūt̉ et de vnctionibꝫ que fiunt ex hoc triplici oleo dictum eſt in par te prima ſub titulo de vnctionibus. Sequit̉ videre de ipſorum oleorum cōſecracionibus. Et primo de oleo infirmorum. Secūdo de oleo criſmato. Tercio de oleo ſancto. ¶ Primo ergo de oleo infirmorum dicēdum eſt. nam illud pri us eſt conſecratum quam criſmatum et ſanctum Et eſt racio quia illius ſacramētum prius fuit tempore ꝙͣ criſmati vel ſancti. Nam dominꝰ di ſcipulos ſuos docuit infirmos vngere. ſicut in euangelio dicitur. oleo vngebant infirmos et curabantur. Et iacobus apoſtolus ait Infuma tur quis ⁊cͣ. vt ſequitur. Oleum vero criſmatū et ſanctum. ſcilicet cathecuminorum ab eccleſia inſtituta ſunt licet et̄ in veteri aliqua de vtro qꝫ habeatur ſimilitudo. Ibi namqꝫ duplex oleuꝫ inuenitur. vnum videlicet criſma. qūo vngeba tur reges. precepit emindominus moyſi. vt con ficeret criſma. quo vngeret tabernaculuꝫ in de dicacione templi. et archam teſtamenti aaron. regēs et ſacerdotes et filios eius dicens. ſumēt aromata prima et oleum. Inde eſt ꝙ vnctione criſmatis eccleſias et calicem cōſecramꝰ reges eciam et pontifices inungimꝰ. Moyſes tn̄ oleo materiali nō legitur inunctꝰ. ſed ſolum ſpiritu ali ſicut et criſtus. Oleum eciā ſanctū a lege ſūp ſit exordium quo reges tantuꝫ et ſacerdotes vn gebantur. Alij dicunt ꝙ oleum infirmorū apo ſtoli inſtituerūt. qui cum illo egrotos vngebāt Oleum vero criſmatum et cathecuminoruꝫ apo ſtolici viri cōſtituerunt et ideo conſecracio olei infirmorum prior eſt tempore quam criſmati ⁊ eciam ꝙͣ olei ſancti quia prior et maior et vene rabilior eſt doctrina apoſtolorum ꝙͣ pape. Hu ius autem olei conſecracio nō habet tale princi pium quale alia habent quia nō dicitur in eo do minꝰ vobiſcum. nec oremus. nec ſurſum corda. nec aliquid huiuſmodi. nec eciam talem habet fi nem qualem in alijs conſecracionibus dicimus. vt infra dicetur. ſcilicet per dominum noſtrum iheſum criſtum ⁊cͣ. vel per eum qui venturus ē iudicare viuos et mortuos Sed ſic clauditur in nomine domini noſtri iheſu criſti. et eſt racio qꝛ benedictio ipſius olei ſancti non eſt officium ꝑ ſe. ſed eſt emboliſmꝰ precedētis officij quod ap paret quia cum ponatur ante illud verbum ca nons. per queꝫ hec omnia domine bona ſemper creas ſtatim benedictione ipſa finita ſubiungi tur per queꝫ hec omnia ⁊cͣ. Et ſic eſt emboliſmꝰ id eſt adiectio p̄cedentis officij ſcilicet illiꝰ ora cionis. Nobis qͦꝫ peccatoribus. vbi pro penitē tibus oratur. Eſt enim duplex emboliſmꝰ. ꝓut dictum eſt in quarta parte ſub ti. de ſilencio pꝰ oracionem dominicam. ¶ Sed quare conſecra cio huiꝰ olei canoni addicitur. Reſpondeo pri mō ibi racionabiliter oleum moriencium cōficit̉ vbi mors domini conſumatur. vt ſicut mors do mini deſtruxit mortis auroreꝫ. ſic gracia que ꝑ vnctionem morienti confertur deſtruat pecca ta que ſunt cauſa mortis. Secundo duo ſunt de quibus in hoc officio agitur ſcilicet immolacio criſti. et immolacio eccleſie. immolacio criſti fuit in cruce. immolacio eccleſie fit cum peccatū mō ritur. de immolacione criſti fit mēcio in introi tu. Nos autem gloriari ⁊cͣ. et ſpecialiter in ca none. de immolacione eccleſie fit mencio in epi ſtola vbi dicitur. Si noſmētipſos iudicaremus nō vtiqꝫ iudicaremur. Sunt eciaꝫ et alia duo ſci licet infirmitas et medicina. infirmitas ex pec catis ſepe prouenit. medicina de gracia dei De infirmitatibus ait paulꝰ in epiſtola. qui indig ne māducat et bibit corpus et ſanguinē domi ni iudicium ſibi māducat et bibit nō diiudicās corpus domini ¶ Idcirco nos multi infirmi et

imæecilles et dormiunt in ilti. De medicina di cit iacobus. Infirmatur quis in vobis inducat preſpiteros eccleſie et orent ſuper eum vngen tes eum oleo in nomine domini. et oracio fidei ſaluabit infirmum. et alleuabit eum dominus. ⁊ ſi in peccatis ſit dimittuntur ei Si igitur prop terea infirmabantur quia manducant corpꝰdo mini indigne et gracia ſpiritꝰ ſancti quam ſig iificat hec vnct. o eos ſaluat. merito conſecraci oni corporis domini adicitur conſecracio huiꝰ olei. Per paſſionem enim domini cuius memo racio fit in conſecracione corporis. proſtratꝰ eſt dyabolus et gracia ſpiritꝰ ſancti. cuius ſig nuꝫ eſt vnctio dyaboli arma id eſt peccata quot tidiana tolluntur. Tercio ideo conſecracio olei infirmorum conſecracioni corporis criſti adiū gitur quia nouiſſima oracio conſecracionis cor poris criſti ex vero penitēciuꝫ fit congrue ideo ſub ea conſecratur oleum pro penitentibus vbi eorum ſacrificia domino offeruntur. Conſequē ter attendamꝰ aliqua verba cōſecracionis hu ius olei infirmorum. dicitur enim ibi ſic. Emitte ſpiritum tuum paraclitum in hanc pinguedinē olei. Nempe nō ſine cauſa ponitur ibi paraclitū quod patebit. ſi triplicis oleiefficaciam atten damꝰ. Oleum ſanctuꝫ precipit ſiue in exorciſmo olei ſancti videlicet cathecuminorum precipit̉ dyabolo vt recedat a cathecumino qͥ adhuc re putatur mortuꝰ quouſqꝫ nō eſt baptizatꝰ. Ole um criſmale iam viuentes ſanctificat. Oleum in firmorum ſauciatis medelam preſtat quia vero egritudinem ſequitur dolor. Vnde in eadem cō ſecracione olei infirmorum dicitur ad euacuand̓ omnes dolores et omnem egritudinem. ſequit̉ qꝫ dolorem conſolacio. Ideo recte ibi ponitur paraclitū quod interp̄tatur cōſolator. In mor tuo aūt qui dolorem non ſentit nō ſequitur con ſola. i0. ſed nec ſanꝰ et ſanctificatus quia in eo nō eſt in firmitas ex qua dolor indiget conſola cione. Circa oblacionem eiuſdem olei infirmoꝝ notandum eſt ꝙ in ordinario ita ſcribitur. Of feratur pontifici oleum quod offerunt populi antequaꝫ dicatur. Per quid hec omnia ſemper domine bona creas. Nempe hoc in exo. xxvij. ca. prefiguratū vbi dicitur moyſi ꝙ accipiat a po pulo oleum oliuarum puriſſinum. Oleum ſiqui dem cum offertur a populo tantum liquor eſt. ſed per benedictionem fit ſacramentuꝫ. Niſtice autem hec oblacio ſiue ammniſtracio ſignificat ꝙ populus debet clero temporalia miniſtrare ſpiritualia miniſtranti ei vnde apoſtolus. ¶ Si ſem nauimꝰ nobis ſpiritualia non eſt magnuꝫ ſi veſtra carnalia metamꝰ ¶ Conſecrat autem ole um epiſcopus cū omnibus ſacerdotibus ei aſtā tibus quia hoc ſacramentū fuit a criſti diſcipu lis inſtitutum vel tractum eſt ab antiqua con ſuetudine quā conſueuerat eccleſia primititiua cū ſil̓ pōtiᵗ ice verbis et manibus corpus criſti conficere. forte ad teſtimonium prout hodie in miſſa de ordinibꝫ cū ordinatorē faciūt ordinati Nam et ſūmus pontifex qͦciens diuina celebrat ſacerdotes ei aſtantes verbis et manibus cū eo conſecrāt. Et quia vt iam dictum eſt huius olei conſecracio eſt emboliſmꝰ canonis idcirco eam totā ſicut ⁊ canonem ſacerdotes cum eo dicunt Inde perficit officium epiſcopus vſqꝫ ad illum locum. pax domini ſit ſemper vobiſcum. Et cle rus reſpondet. et cum ſpiritu tuo et tunc tacet et ſolus epiſcopus communicat. ¶ Secūdo vi dendum reſtat de oleo criſmali. Fabianꝰ em̄ pa pa ſtatuit hac die ſingulis annis debere con fici criſma. quia nouum eſt ſacramentum et ideo ſemper eſt innouandum et vetus concremandū Iſta enim ab apoſtolis eorumqꝫ ſucceſſoribus accepit a cūctiſqꝫ tenenda mādauit. ¶ Circa qd̓ ſciendum ꝙ criſma conficitur ex balſamo ⁊ oleo ꝓpter miſticam racionem quoniam per oleū ni tor conſciencie deſignat̉. iuxta illud euangeliuꝫ Prudentes virgines acceperūt oleum ⁊cͣ. Per balſamuꝫ vero exprimitur odor fame. per quod in libro ſapiencie d̓r. Sic̄ balſamus aromatizās dedi odorem. Oleo ergo quod lucet addit̉ bal ſamꝰ qui redolet quia fide operante. per dilec tionem lucere et bona fama redolere ad hono rem dei et ad vtilitatem proximi debemꝰ. Odor enim balſami in oleo bonam facit operacionem. longeqꝫ late diffuſam. gracia ſpiritꝰ ſancti co operante demonſtrat. Secundo addit̉ oleo bal ſamus. ad ſignandum ꝙ in vultū criſti reſplen duit celeſtis nitor et graciā excellencius quā in alijs. Nam vt iheremias ait. virgo d̓ virgine na tꝰ. qui non ex voluptate carnis. ſed ex volunta te dei natꝰ ē niſi habuiſſet in vultu oculiſqꝫ qͦd dam deſiderium nunquam eum ſtatim cum inge ti deſiderio ſecuti fuiſſent apoſtoli. nec qui veē rant ad eum comprehendendum corruiſſent I ¶ Ite nitor operante dei gracia vultꝰ electo rum exhilarat. vt dominum cum magna dilec tione immittentur vnde in prefacionē que cāta tur in conſecracione criſmatis dicitur dauid ꝓ phetico ſpirituſancto gracie tue ſacramenta p noſcens. vultus noſtros in oleo exhilarandos eſſe cantauit. et paulopꝰ. huiꝰ olei vnctio vul tus noſtros iocundos efficit ac ſerenos. vultus noſtri ſūt operum noſtroruꝫ manifeſtacio. Ter cio qͦꝫ balſamꝰ oleo additur. vt omnes ex eo vn̄ cti fuerint operante gracia ſpiritꝰ ſancti couer ſacione doctrinam iungere vitantur Et hec duo ſcilicet vitā et doctrina ſunt cōnexa in ſeptem donis propter quod criſmalis vnctio fit. Nam ſapiencia ad vitā intellectꝰ ad doctrinam. con ſilium eciam ad doctrinam. pietas ad vitam. et timor ad vitam refertur. Soctrina autem ꝑ bal ſamum intelligitur vt premiſſum ē. Criſma gre ce dicitur vnctio latine que eciam domino nomē accomoauit. Nam criſtus a criſmate dicitur id eſt vnctus prout dictum eſt in prohemio ſecun de partis ¶ Conſecratur autem criſma in eo lo co vbi conſueuimus dare pacem. ſicut et oleum ſanctū et hͦ ideo vt pax et ꝯcordia ꝑ vnctioneꝫ

criſmatis regnet in nobis. Criſmate enim vngi mur vt donis ſpirituſſancti repleti deo et homi nibus pacificemur. qꝛ in maliuolam animaꝫ nō introibit ſapiencia. Habet quidam criſma offici um per ſe quod nichoatur a ſurſū corda. et fini tur per criſtum dominum. n. qui vi. et reg. per tinet enim ad eos qͥ ſurrexerūt et viuunt cū cri ſto. ¶ Sane poſtquam ſolꝰ pontifex cōmunica uit vt premiſſum eſt. ipſe vadit ſedere ſuper ſe dem ſuam et tūc. xij. preſpiteri parati. xij. apo ſtolos ſignificates. et alij clerici diſcipulos ſig nātes. deſcendūt in ſacrarium ad apportandum ſolemnit̓ tā oleum criſmale quā ſanctū ſiue ca thecuīorum. hoc modo aūt p̄cedūt duo luīaria. ſecuntur due cruces. et in eaꝝ medio vnus aco litus ferens ampullaꝫ cum oleo futuro criſmali ſubſecuntur duo thuribula. et in eorum medio alter acolitus ferens aliam ampullam cum oleo futuro ſancto Subſequenter ſubdyaconꝰ librū euangelij ferens. deinde dicti preipiteri et alij clerici bini ſecuntur vſqꝫ peruenitur ad gradꝰ ante altare. Nempe duo luminaria ſūt lex ⁊ pro phete que nobis ſaluatorē prenūciauerūt. due cruces ſūt duo martiria ſine ſanguine ſcꝫ morti ficacio corporis proprij que eſt crux a ſiniſtris et compaſſio proximi que eſt crux a dextris. Int has fertur oleum futurum criſmale quo in vn gūtur pūgnatores qͥ debent eſſe parati ad ma tirium et ſemper duplici martirio dehent ſe aff fligere. Crucem a ſiniſtris habebat ille qui di cebat. prima ad corinth̓. ix. c. Caſtigo corpus meum et in ſeruitutem redigo. Cruceꝫ a dextris habebat idem qui dicebat. ſecūda ad corinth̓. xi. Quis infirmat̉ et ego nō infirmor. Quis ſcā dalizatur et ego non vror. Duo thuribula ſunt duplex genꝰ oracionis ſcilicꝫ oracio pro remo uendis malis et oracio pro adipiſcendis bonis hͨ duo not at pſalmiſta cum dicit. exaudi deus ora cionem ſcilicet que eſt pro adipiſcendis bonis ⁊ ne deſpexeris deprecacionem meam ſcilicet que eſt pro remouēdis malis. Inter duo thuribula fertur oleum futurum cathecuminorum qꝛ ꝓ ca thecuminis eſt orandum. et eos orare oportet. vt ad robur qd̓ per oleum criſmale ſignificatur valeant peruenire. Inde euangelium ſequitur quia in eo tocius beni noſtr ī eſt conſunſacio p̄ ſpiteri et alij bini ſecuntur quaſi dicuntur ſpon ſe. cantic̄. i. Trahe me poſt te. et curremus in o dorem vngentorum tuorum. ¶ Pōteſt eciā dici ꝙ ampulla cum oleo futuro cathecuminorū hu manitatem criſti ſignificat plenam ſpirituſſanc to. duo luminaria. due cruces. et duo thuribula ſunt lex et prophete predixerunt criſtum et do minum eſſe venturum. Sequens vero euāgeliū affirmat ꝙ lex et prophete predixerunt preſpi teri et clericibini et bini ſunt teſtes criſmalis miniſterij. Hij ſunt apoſtoli bini ad predi cacio officium deſtinati cooperatores et teſtes criſti cantus iſtoruꝫ ſcilicet o redemptor p̄dicaciōis nem et oracōeꝫ ſignificat apoſtoloꝝ Ampulla quoqꝫ in ſingulos ordines ad altare defertur. per quod innuitur ꝙ dominꝰ in corpore ſuo an te paſſionem officia ſeptem ordinum adimple uit. Premiſimus deductionem olei criſmalis et ſancti ſiue cathecuminorum de ſacrario vſque ad ſanctuarium nunc dicamus de eadem vſqꝫ ad epiſcopum. Poſtquam enim predicta proceſſio venit ad ſanctuarium tunc ante altare ad orien tem ordinate ſe diſponunt oſtiarij. lectores. ex orciſte. et acolici. ita ꝙ ſextum locū optinet ſub dyacōnus qui illa die legit epiſtolaꝫ. et poſt om nes eſt acolitus cum ampulla ita ꝙ omnes ſunt ſub vmbraculo ſub quo ampulla delata eſt a ſa crario que defertur de vno ad alterum per quā dam connexioneꝫ ſyndonis albē quā ex parte ve lata eſt ampulla quouſqꝫ perueniat ad epiſco pum ita vt a medio ſurſum videre poſſit. Nem pe in connexione ſyndonis connexio intelligit̉ caritatis ampulla criſtus eſt. vel ampulla cum criſmate corpus domini ex virgine maria aſſum ptum cum diuinitate.ſ. criſtum viuum eſſe ſig inficat. premiſſum ordinem quedam eccleſie ſer uant. ¶ Eſt et alius ordo quem et alie ſeruant. Naꝫ fertur ampulla cooperta ſyndone alba in ſi niſtro brachio. portantem ampullam precedit lumen. et antecedunt duo ſacerdotes vnus cum thuribulo. alius cum cruce. et in medio eorum dyaconus cum libro euangelij. et ſuper capita eorum fertur vmbraculum ſeu palleum. et duo antecedunt cantando. In quo facto repreſenta tur proceſſio quam fecerunt filij iſrahel tenden tes per deſertum ad terram promiſſionis. quo niā ſyndon eſt archa ampulla vrna. lumen pre cedens ampullam. columna ignis. que precede bat populum. ſacerdos cū thuribulo. aaron cū thuribulo. numeri. xvij. c. Sacerdos cum cruce ioſue cum ſceptro. dyaconus cum libro euange lij moyſes cum libro legis vmbraculum eſt ta bernaculum vel nubes lucidiſſima. que filios iſra hel obumbrauit qui cantantes precedunt letici am eorum ſignificant qui ad terram promiſſio nis tranſierunt. vel duo cantores ſunt predica tores. duo precepta caritatis annunciantes hec autem omnia in figura contingebant illis. In hoc eciaꝫ facto repreſentatur proceſſio criſti ⁊ eccleſie tendentis de hoc mundo ad patriam Nē pe ampulla eſt criſtus. Syndo alba eſt ſancta conuerſacio eius. ¶ In ſiniſtro brachio tenetur quia hec omnia in hac vita que per ſiniſtrā ſig nificatur acta ſunt vel quia conuerſatus eſt in vita preſenti. lumen precedens eſt iohannes qͥ fuit lucerna ardens. dyaconus in medio duoruꝫ ſacerdotum eſt criſtus in medio moyſi et helie. duo precedentes cum lumine. ſunt diſcipuli qͦs binos miſit ante faciem ſuam. Ampulla fertur cooꝑ erta vſqꝫ ad altare et tunc dilcooperit̉ qꝛ criſtus quaſi coopertꝰ fuit vſqꝫ ad paſſionem. Nam pene ab omnibus eiꝰ ꝯuerſacio ſācta dice batur. ſed in paſſione fuit nūdus hominuꝫ repu tacione quia qui pacis diebus antedixerant. bn̄

dictus qui venit in nomine domini. clamauerūt crucifige crucifige eum. Quidam tamen prius quā ad altare peruenſāt ampullam mediam cō operierunt et mediam nudam ad altare produ cunt qꝛ criſtꝰ ante paſſionem nō latuit. vt cum fugit in egiptum et cum inter congnatos que rebatur et cum parentibus ſubiciebatur modo ſe palam exhibuit. vt cū p̄dicauit vltra hominē dicens. ego et pater vnum ſumus. et cum mira cula fecit in qͥbus ꝟtutē ſue diuinitatis oſten dit. Ampulla ſtatim poſtꝙͣ bn̄dicta fuit ex ꝑte cooꝑta ⁊ ex parte diſcooperta vt allata fuerat ſalutatur ab epiſcopo et preſpiteris. quia cri ſtus poſtꝙͣ tranſiuit ad altare crucis id eſt ad immolacionem ⁊ ſe obtulit deo patri. ſicut am pulla ad conſecracionem epiſcopi aliquā parte corpus ſuum nūdū mōſtrauit. vt thome et alijs diſcipulis quos voluit eſſe teſtes ſue reſurrec tionis. Alijs vero inuiſibilis fuit. vel quia pro parte nuda. et pro parte cooꝑta ſalutat̉. quia criſtus in humanitate manifeſtus. et in diuini tate occultus ab omnibus veneratur. Salutan tur autem ampulle quinquies ab epiſcopo. vt de quinqꝫ vulneribus graciarū actio criſto red datur. poſtquam autem ampulla ſalutata eſt a miniſtris altaris cooperitur vt a nemine nuda videatur. et cooperta iterum ſalutatur qui a cri ſtus poſtquam ſalutauit et manifeſtauit ſe di ſcipulis ſuis quos voluit ſuos ſueqꝫ reſurrectio nis eſſe teſtes aſcendit in celuꝫ. et inuiſibilis fa ctus eſt hominibꝫ. Sed ꝙͣuis eiꝰ preſenciā cor poralem non videimus tn̄ vene rando euꝫ quot tidie ſalutamus quia et diſcipuli eum aſcenden tem in celum adorauerūt. tandem ampulla in ſa crarium refertur et criſtus in celum quem vene ramur per fideꝫ donec perueniamꝰ ad ipſum iō ſyndon mundā eſt eius caro vel conuerſacio in maculata. ¶ Sane epiſcopus ter alat in ampul lam. Primo quia ſicut alatus ab interioribus ⁊ ſecretis procedit ad pulpitum et vocatur ſpūs ſic epiſcopus per ſpiritum ſuuꝫ demonſtrat ſpi ritumſanctuꝫ a patre et filio procedentē in cor pore domini habitare. Ampulla em̄ cum criſma te corpus ſignat cū diuinitate. Ampulla vero cū oleo humanitatem plenam ſpirituſancto de ſignat. Secundo eciam alat quia legitur in euā gelio quia dominꝰ inſufflauit diſcipulis dicēs. Accipite ſpiritūſāctū ⁊cͣ. hic igit̉ alatꝰ illaꝫ in ſufflacionē ſignificat. ideo autē ter alat qꝛ tres ꝑſone ſūt ⁊ nunꝙͣ ſpiritꝰ ſāctꝰ eſt ſine patre ⁊ filio a quibus ꝓcedit ⁊ a ſe ipſo venit. dat̉ aūt ſpirituſſanctꝰ officio ſacerdotū. ſꝫ nō datur ab alijs. ſic em̄ adeſt ꝟtꝰ ſpirituſſancti ꝑ inſuffla cionē a ſacerdote factam in honorē et ſignacio ne ipſius ſpirituſſancti. ſic̄ ꝑ verba q̄ dicunt̉ in noīe ſuo. Hijs paractis cātat̉ agnꝰ dei ⁊ cōio. Tercio loco tūc oleū ſāctū ſeu cathecūinoꝝ de cuiꝰ deductione p̄miſſuꝫ eſt. Sciendū eſt ꝙ hec olei bn̄dictio ꝓpͥum hꝫ officiuꝫ. nā pꝰ eius exor ciſmū qͦniā epiſcopus lenta vocē dicit qͣſi prefa cionem nichoat. d. dominus vobiſcum. Surſum corda. et finit̉ ꝑ eūdē dn̄m nr̄m ih̓m xp̄m. qͥ tecū vi. ⁊cͣ. et ī eo loco ꝯſecrat̉. vbi d̓r. pax dn̄i. Hoc eſt em̄ opꝰ gͣcie dei vt pacē ⁊ ꝯcordiā int̓ nos habeamꝰ et ꝑ vnctionē pax habeat̉. Olea nē pe vt dictū ē. eſt arbor pacis inſignis qd̓ p̄figura tū eſt in vet̓i teſtamēto ſic̄ verba huiꝰ ꝯſecͣcōiſ habent q̄ ſūt hͦ ⁊ cū mūdi crimīa diluuiꝰ expia rent̉ effuſo ſil̓itudinē futuri muneris ꝑ ramū vi rētis oliue. pacē t̓re redditā nūciauit. Valet at̄ huiꝰ olei vnctio ad duo ſcꝫ. ad purgacōeꝫ et tu telam. ad purgacōeꝫ vt ſi q̄ cathecumino poſt ꝙͣ venit in ſcrutiniū adheſere macule recedāt. Ad tutelā vt dyabolꝰ expulſꝰ redire nō audeat verba orōis hͦ demōſtrant. dicēdo ſic q̄ illis ad uerſāciū ſpūm tuū adheſer̄t macule recedāt. ad tactū huiꝰ ſāctificati olei. hͦ de purgacionē. De tutela ſeqͥt̉ nullis ſpūalibꝫ neqͥcijs locus. nulla refugis ꝟtutibꝫ facultas. nulla infidiātibꝫ ma lis latēdi licēcia relinqͣt̉ Quia ꝟo dyabolꝰ ſe dā nādū maxīe ī futuro iudicio nouit. ⁊ īde tremit idcirco exorciſmꝰ t̓mīat̉. ꝑ eūdē. d. n. i. x. q. vē ē iu. v. et. m. et ſe. ꝑ ig. Exorciſmꝰ em̄ eſt adiu racio. nā in eo adiurat̉ dyabolꝰ vt recedat iteꝝ qꝛ hͦ oleo ꝑfuſi et baptiſati ſpūs regni habent idcirco oro t̓mīat̉. ꝑ eūdē dn̄m nr̄m ⁊cͣ. De locione pedum. Ercio ſeriatim miſſe huius diei officiū ꝓ ſeqͣmur. Sāne in ꝑſona penitēciū catat eccīa in pr̄cipio miſſe. Nos at̄ gloriari o portet. Tales em̄ dn̄t ⁊ poſſunt gloriari ī cru ce qͥ penitēciā ꝑfecte eger̄t. ⁊ qͦnīa ī hac die in ſtitutū ē ſacͣmētū ſacͣmētoꝝ. vt p̄miſſum eſt iō ob ſolēnitatē noui ſacrificij et ꝓpter gaudiū re cōciliacionis penitenciū cantat eccleſia ī miſſa cātica leticie p̄ter alleluia. ⁊ miſſa ſolēnis d̓r in ꝯtētū et ornatu miniſtroꝝ ſic̄ īfeſto natal̓ xp̄i Nā hͦ feſtū oīa alia excellit. excepto feſto trini tatis. et videt̉ qd̓āmodo ecc̄ia ſibi cōtraria. cū ī alijs hꝰ diei horis cātica leticie reticiat et eas ſub breuitatē ⁊ qͣſi flebilit̓ dicat. ſꝫ nō ē ꝯtͣrie tas qꝛ alia ē cauſa leticie. alia t̓ſticie ꝓpt̓ meōri am em̄ paſſiōis ē t̓ſticiā. ꝓpt̓ īſtitucōꝫ ꝟo ſacra mēti ſacͣmētoꝝ ē gaudiū. et iō ex īſtitucō e bo facij pͣpe cātat ecc̄iā. gl̓a ī excelſis deo. qꝛ gau dēt angeli d̓ ꝯuerſiōe peītēciū. et hͦ ī eccleſijs ī qͥbꝫ c̓ſma ꝯficit̉. et n̄ ī alijs ꝓut qͥdā dicunt vbi em̄ ep̄us pn̄s nō eſt. nec gloria in excelſis dicit̉ nec alie ſolemnitates ſeruantur vt dicūt. quā uis et tunc neqꝫ flectamꝰ genua. nec oro ſuper populum dicatur. Epl̓a vero. Conuenientibus ⁊cͣ. que eſt prima corintheoruꝫ. xi. eſt de modo ſumendi cenaꝫ domini Reſponſorium eſt de cru cis ſiue criſti per crucē exaltacione Ipus factꝰ eſt obedi ens. et eſt ſexti thoni. propter obediē cie perfectionem. quonam ſenarius numerus perfectus eſt. Euangelium eſt. ante diemioh̓. xiij. c. vbi ſequit̉. Cū dilexiſſet ſuos ih̓s in finē dilexit eos. et eſt de dilectione et humilitate. qꝛ illud ſacramentū eſt dilectiōis et humilitatis.

Agitur eciam ibi de locione pedum. quia domi nꝰ precinxit ſe lintheo. id eſt humanitate puriſ ſima immittens aquam in peluim. id eſt graci am in corde et lauit pedēs. id eſt affectus. veīt autem ad ſymonem petrum qui recuſauit ex hu militate tantum. terciatamen vice obediuit et oportuit eum obedire. vt haberet partem cum eo. vnde vocatur ſymonpetrꝰ propter obediē ciam Tres ergo ſunt cauſe. quare dominꝰ vo luit lauare pedes diſcipulorum. Primo propt̓ ſignum dilectionis. Secūdo in exemplum humi litatis. Tercio racione miſterij quia locio pe dum deſignat locionem effectuum. puluis enim adheſerat pedibus apoſtolorum id eſt elacio ī anis glorie. quando dixerant. Homine in nomi ne tuo eicimꝰ demonia. et quando cōuertebant̉ plures. vel triſticia quando nō cōuertebant̉ ho mines ad voluntatem ſuam et ideo oportuit la uari huiuſmodi affectiones. In illo die vt ſic eſ ſent mundi toti nam prima die ieiunij dixit do minꝰ. Tu autem cum ieiunas faciem tuam id eſt animam vel racionem tuam laua id eſt a pecca to mortali munda. Cuꝫ igitur a principio laua mus nos a peccato mortali. a puluere id ē a ve nialibus debemꝰ abſtergi. hoc auteꝫ fit vt dig ne poſſumꝰ accipere corpus criſti quod fit per acta perfecte penitencia et ideo penitenciū ab ſoluciones in hac die vt premiſſum eſt. Pedum quoqꝫ locio ſignificat locionem marie quando lauit lacͣ rimis pedes domini. ideo cantat̉ anti. iſta. Aulier que erat in ciuitate peccatrix. Rur ſus locio pedum ſignum eſt remiſſionis peccato rum. In baptiſmo namqꝫ vnuſquiſqꝫ totꝰ ablui tur. Sed cū in rebus humanis poſtea viuit̉ vti qꝫ terra calcatur. Ipſi enim humani affectus ſi ne quibus in hac vitā mortali non viuitur quaſi pedes ſūt qui ergo nō indiget niſi vt pedes la uet oſtendit omnia peccata ſibi eſſe dimiſſa fine quibꝫ hec vita nō ducitur. pedes ergo qui ſūt. vltima pars corporis lauantur. ad notandum ꝙ iudei aqua baptiſmatis in vltimo tempore mū dabuntur. vnde et reliquie iſrahel ſaluabuntur Quare autem fiat hec locio iſta die ſupra dictuꝫ eſt. Et eſt notandū ꝙ ex omnibus mandatis dei iſtud ſolum dicitur antonomatice mādatuꝫ quo niam maiori exhibicione officij hoc obſeruari p̄ cepit cū diſcipulis ſuis pedes lauit dicens. Si e go laui vobis pedes dominꝰ et magiſter. ⁊ vos inuicem debetis lauare. et eciam cum interdicto ait petro. Si nō lauero tibi pedes ⁊cͣ. Manda tum eciem illud de quo dictū eſt in proximo ſab bato quod fit a prelatis repreſētat illud quod criſtꝰ fecit. Et attende quia ad anti. que dicun tur dum fit mādatum. nō dicitur niſi vnꝰ ver ſus de vno pſalmo. quia alij verſus eiuſdē pſal mi non ita conueniūt cum antiphonis vel cum his que in ipſo mādato fiunt. In offertorio o ſtenduntur premiſſa duo ſimul videlicꝫ ꝙ debe mus a mortalibus et venialibus abſtergi. dicen do. dextera domini fecit virtutem. abluendo a mortalibus dextera domini exaī̓tauit me abluē do a venialibus. In poſtcōione. Dominꝰ iheſus poſtquam cenauit. ioh̓. xiij. c. oſtenditur. humi litas. et eſt ſecundi tōni propter ſecundam lo cionem a venialibus. Greuiter autem notanduꝫ eſt ꝙ huius miſſe officium noſtre redempcionis continet ſūmam et miſterium. Naꝫ in euangelio legitur de pedum locione. In epiſtola de cor pore criſti et ſanguine. In introitude cruce. In graduali de mortē. In offerēda de reſurrectio ne. Nam hec omnia ſecundum miſticum ſenſū ex euāgelio quod eſt caput officij pendent. Xp̄s quidem cum diſcipulis cenās ſurexit a cena ve ſtimenta depoſuit. lintheo ſe precinxit. aquam in peluim mi ſit et intercenandum pedes eorum lauit et ipſos lauare docuit. ⁊ poſt locionem ite rum recubuit. Nempe criſtuꝫ a cena ſurgere eſt a cubitu patris venire. veſtimenta deponere ſe exinanire. lintheum precingere. formam ſerui accipere. aquam in peluim mittere. ſanguinem ſuum effūdere. pedes lauare. peccata remitte re. lintheo extergere. paſſionis fide mundare. veſtimenta reſumere. eſt a mortuis reſurgere ⁊ veſtem glorioſe carnis induere. Recumbere eſt aſcendere. et in dextra dei ſedere. Ad hec perti nent officia diſcipulos docere. eſt eis ſpiritum ſanctum mittere. Veruntamen quia nodum ꝑ fecti credebant. ideo non dicit̉ credo. Ecce bre uiter ſūmaꝫ redempcionis humane que fuit om nibus ſufficiens. ſed non efficiens Inde agitur in oracionē. Deus a quo. et iudas de duobus ge neribus penitencium vno proficiencium vt la tronis confitentis qui audire meruit. hodie me cum eris in paradiſo. ⁊ alio non proficiencium vt latronis cōtemnentis. et iude proditoris qͥ laqueo ſe ſuſpendit. Innoc̄. pa. ſtatuit hac die corpus criſti ſub ſpecie panis reſeruari vt infir mi et religioſi quibus eſt neceſſitas communicā di habeant ipſum et propter officim ad implen dum. Nam in duobus diebus ſequentibus non conficitur corpus criſti. Sanguis vero nō ſer uatur ſub ſpecie vini propter multa. ¶ Pri mo quia vinum quod liquidum eſt defacili poſ ſet ex negligencia ſpergi. Secundo quia ꝑ cali cem qui hac die ſumitur finis veteris legis intel ligitur. vnde ſecunduꝫ lucam per calicem intel ligitur ꝙ diſcipulis et non alijs eadem die datū dominꝰ diſcipulos deſignauit. Tercio quia cor pus quod ſeruatur nō eſt ſine ſanguine. Quar to quia per hoc ꝙ ſanguis nō ſeruatur oſtendi tur ꝙ vetꝰ ſacrificium debet ceſſare. panis nā qꝫ nouum. vinum vero vetus deſignat teſtamē tum. Ad quod oſtendendum dominus cum bibiſ ſet inquit. Conſumatum eſt. ergo calix ſumitur et panis ſeruatur eo ꝙ lex finen et euangelium habet inicium. Quinto quia criſtus dixit in ce na domini. Amen dico vobis non bibam ammo do de hoc genimine vitis donec bibā illud in re. p. m. Non auteꝫ dixit de corpore ſeu de eſu. ymo inuenitur ꝙ poſtea comedit partem piſcis aſſi

et fauum mellis. Sed non inuenitur ꝙ poſtea biberit. Sed nunquid vinum quod in die para ſceues cum dominico corpore ſeruato ſumitur in altari conſecratur. et ſanguis criſti efficitur per immiſſionem ipſius corporis in caliceꝫ. et ꝑ eius tactum. Super hoc dicunt quidam ꝙ per dominicam oracionem que tunc dicitur fit con ſecracio. ſiue commutacio vini in ſanguinem. Nā greg̓. aſſignans cauſam quare dominica oracio in die illa a ſacerdote dicatur. dicit ꝙ in primi tiua eccleſia apoſtoli ſola dominica oraciōe vtē bantur in conſecracione. Nos tamen hoc nō di cimus. quia ſi hoc iam eſſet. non eſſet neceſſe cor pus domini ad diem illam ſeruari. Preterea ex his que in canone dominicam oracionem prece dunt ſatis patet ꝙ ad prolacionem ipſius ora cionis tranſubſtanciacio nō fit et nullo tempo re miſſa fuit celebrata ſine verbis illis. hoc eſt corpus meum ⁊cͣ. que ſola in principio naſcen tis eccleſie proferebantur ad ꝯficiēduꝫ ab apo ſtolis qui poſtmodum dominicam oracioneꝫ ſu peraddiderunt prout dictum eſt in ꝓhemio hu ius partis. Dicimꝰ ergo illud ex hoc nō ꝯſecra ri ſed ſanctificari. differt autem inter hec. Nam ꝯſecrare eſt ꝯſecracione tranſubſtanciare. Sāc tificare eſt ex contactu ſeu admixtione ſacre rei reuerendum et ſanctum effici vt patet in aqua benedicta cui alia ad miſceretur. Item ſanctifi catum dicitur quod a tactu rei ſanctificate effi citur magis reuerendum. Si enim diceretur ꝙ ſolo contactu vinū et aqua cōſecrarentur mag num incōueniens ſequeretur. Nam ſic cōtinge ret calicem nō lauari. et milia mille panuma ta ctu vnius hoſtie ſine verbis poſſe conſecrari et ꝙ ſi gutta aque benedicte in ſtagnuꝫ vel puteū fundaretur aqua illa benedicta perpetuo rema neret. et alia plura. Preterea ſi vinum a tactu dominici corporis conſecraretur eſſet contra d̓ cretum quod prohibet hac die fieri conſecraci onem. de quo dictū eſt in quarta parte ſub ſep tima particula ſecrete ſuper verba. hic eſt ca lix. Illud quoqꝫ pretereundum nō eſt quia ro manus pontifex hodi ē remota tabula lateran̄. altaris. de qua dictum eſt ni prima parte ſub ti. de altaris dedicacione. et in ſecūda parte ſub ti. de dyacono. infra ipſumaltare conficit euka riſtiam et ſanguinem et cuꝫ turibulo incenſat il lud. In hoc facto repreſentans. quia ſūmus pō tifex legalis ſemel ⁊ in āno ingrediebat̉ in ſan ctaſāctoꝝ cum ſāguine. ſecuꝫ portās turibulū viuis carbonibus plenum prout dictuꝫ eſt in ꝓ hemio quarte partis. et ſub terciā parte cano nis. ſic et ſecundum apoſtolum. hebre. ix. c. Xp̄s per proprium ſanguinem introiuit ſemel in ſan cta eterna redempcione inuenta. Peracto miſſe officio ſtatim intercenandum id eſt dum ſacer dos communicat cantatur veſpertinum officiuꝫ ad oſtendendum ꝙ hoc ſacramentum ſcilicet eū kariſtie inſtitutum fuit in veſpere. quia ergo redēpcio noſtra in veſpera mundi id eſt in ſexta etate ſeculi facta. eſt ideo veſpertina ſinaxis id eſt pſalmodia ſiue ſolemnitas pſalmorum nume ro miſſe continuatur et ſub vnica oracione vtrū qꝫ officium terminatur ſcilicet per. Itē miſſa ē. ſi epiſcopus adeſt. vel per benedicamus. propt̓ veſpertinam concluſionem. et quia eccleſie da tus eſt calix. ideo eſt prima anti. Calicem ſalu taris accipiam. quem dedit dominus apoſtolis dicens. Hic eſt calix noui teſtamenti in meo ſāg uine. Secūdā anti. eſt. Cum hijs qui oderūt pa cem eram pacificus. pacienciam em̄ quam habet ille qui paratus eſt bibere caliceꝫ domini pacē cum omnibus operatur. In alijs tribus rogat ſe liberari quia habita pace pectoris non moue tur homo propter tribulaciones et hoc eciā ha bet a deo. vnde petit liberari. anti. ad magnifi Cenantibus ⁊cͣ eſt de cena domini. De nudacione altarium. R. Varto loco notandum eſt ꝙ ſtatim vſꝑ tino finito officio denudantur altaria vſ qꝫ in ſabbatum. que poſtmodum tercia die cooperiuntur. Siquidem hec denudacio ſig nat primo receſſum diſcipuloruꝫ domini ſeu apo ſtolorum. vnde ¶ Qui iuxta me erant de lon ge ſteterunt. Et in euāgelio. relicto eo omnes fugierunt. Altare namqꝫ criſtum ſeu corpꝰ eiꝰ ſignificat. ¶ Vnde terra altare facietis michi. Altare de terra facere. eſt eius in carnacionem credere vel ſperare. Altaris vero veſtimenta apoſtolos ſeu ſanctos dei ſignant ¶ Quorum predicacione criſtus quaſi quibuſdam veſtimen tis adornatur. et per illos magnificatuꝫ eſt nō men eius. Altare igitur veſtimentis denudatur quia fugientibus apoſtolis criſtus ſolus remā ſit. Tercio die cooꝑitur. quia poſt eius reſurre ctionem diſcipuli ad deum redierunt. Secundo denudacio altaris deſignat ꝙ criſtus fuit nuda tus in cruce. cum itaqꝫ nūdum altare cōſpicimꝰ illud propheticum ad memoriam reuocamꝰ. Ec ce vidimus eum et non eſt ei ſpecies neqꝫ decor et conſideramus eum deſpectum et nouiſſimū vi rorum. quod accidit in paſſione. Nam antea ſpe cioſus pre filijs hominum extitit. ffuit quidem d̓ nudatus. ad columnam et ad crucem cum diuiſe runt ſibi milites veſtimenta ſua. Tercio altaris denudacio ſignificat criſtum diuinitatis gloria nudatum. vnde pͣs Deus deus meus quare dere liquiſti me. Quarto deſignat. ꝙ velū templi ſciſ ſum eſt. et liber qui ſignatus erat apertus eſt. vnde in prouerbijs. Aperta ſūt prata. et appa ruerunt herbe virentes id eſt exempla actionuꝫ criſti que ſūt ab eternitate et ducunt ad eterni tatem. ¶ Et bene dicit. aperta ſunt prata ap paruerunt herbe virentes. quia ea q̄ magis oc culta erant in lege. ſicut paſſio et reſurrectio ⁊ aſcenſio patefacta ſūt. In pleriſqꝫ locis lauant̉ altaria vino et aqua. et ramis fricantur. preſer tim cum ramis de ſauina. lauantur ergo aqua et v̓ino. ad notandum ꝙ corpus criſti quod eſt ve rum altare ſanguine et aqua in cruce aſperſum

eſt. Nam de ipſius latere exiuit ſanguis et aqua per que genus humanum lotum eſt. Vel vino et aqua lauantur ad oſtendendum ꝙ non ioh̓is ſed ſuo baptiſmo fuit baptizatus. ſcꝫ ex aqua et ſpirituſancto. et lauantur cum pſalmō peniten ciōnali. vel cum cantu ad paſſionem pertinente plus autem ibi eſt de vino quam de aqua ponē dum quoniam aque multe. populi multi ſicut in apoc̄. habetur per quod ſignificatur ꝙ ſang uis criſti ſufficit ad redimendum plures in infi nitum quam ſint redempti vel nunquaꝫ redimē di ¶ Rami vero aſperſi quibus altare fricatur ſignificat ſpineam coronam qua criſtus corona tꝰ eſt. vel flagellam amaraꝫ. et dolores et ictꝰ quos in mortē ſuſtinuit vel lauācio altaris id ē corpois criſti cum aqua ſignificat lacrimas ma rie. vinum vngētum. rami etꝰ capillos. Et ſcias ꝙ quedam hac feria quinta hora iam ad veſpe raſcente denudant altaria et lauant. Alij vero ſolum denudant. ſed in paraſceue lauant. quod magis cōgruit racioni. In quibuſdaꝫ eciā locis pauimentuꝫ eccleſie eciam mundatur. per quod pauperes criſti ſignificātur. prout in prima ꝑ te ſub. ti. de eccleſia dictum eſt. Pauimentuꝫ er go eccleſie mundat qui pauperibus vel fratribꝫ propt̓ deū pedes lauat et illis cetera miſericor die opera exhibet. Inde eſt ꝙ pariētes domus quāuis vocabuluꝫ eccleſie habent pro eo ꝙ con tinent ipſam nō tamē ipſi ſeu homines ſūt eccle ſia et pauimētum eſt quaſi hominuꝫ pedēs ꝑ aui mētum quoqꝫ inundat̉ ad notandum ꝙ a vicijs mundari debemꝰ. Statutum eſt in canonibꝫ. ne hac quinta feria ieiunium ſoluat̉ quia enim dn̄s ſurgens de cena lauit diſcipulorum pedēs. et iterum redijt ad cenam ideo quidā adinſtar iſti us volebant poſt prandium pedes alijs ablue re. et iterum poſt ablucioneꝫ cenare. quod fieri non debet. Hec dies in pleriſqꝫ locis capitulani um vocatur quia tunc capita infancium qui vr̄ gendi ſunt lauantur. ne obſeruacione quādra geſime ſordidata ad vnctionem accedant. Rur ſus hac die ſymbolum competentibus traditur propter cōfineꝫ dominice paſchalis ſolemnita tem vt qui iam ad dei graciam percipiendam fe ſtināt fidem quam confitentur agnoſcant. Hec ergo quinta feria quatuor principaliter priui legiata eſt Primo quia tūc penitentes in eccle ſia recipiuntur. Secundo in ea nāqꝫ nouū teſta m̄tū īcipit et vetus terminatū fuit Tercio quia in eo fit olei cōſecracio. Quarto quia in ea ſa cramētum ſacramentoꝝ inſtitutū eſt. Equitur de paraſceue. que quare ſic dica De die paraſceue. tur in prohemio ſeptime partis dicetur Sane hac die eccleſia artiſſimum ieiuniū et ſilencium agit. nullum tamē officium ſolemni ter celebrat Sed hora nona cōuenit ad orandū crucem. non ad miſſe officium quo hec dies carꝫ ſed quaſi ad funeris obſequium dicenduꝫ. Et hͦ ideo quia hora nona mortuo dn̄o centurio factꝰ eſt preco fidei noſtre et perfidis recedentibus licuit ioſeph et nycodemo diſponere de funere et mulieribus accedere propius. Dicitur autē officiuꝫ tacita et humili voce et abſqꝫ principio prout in precedenti ti. dictum eſt ſuper altare vnica dumitaxat toballia diſponitur per quam ſyndon qua corpus criſti inuolutum fuit ſigna tur ¶ In quibuſdam eccleſijs in hora ſexta ig nis extinguitur. et in nona accenditur. quia tūc ſol in ſexta lumen abſcondit ⁊ in nona reddidit Incipit hoc officium a lectionibus in primitiua eccleſia omnis miſſa a lectionibus inchoabatur Sed hoc hac die ſpecialiter fit ꝓ eo quia paſſio domini hodie celebrata eſt. In cuius memoriaꝫ omnis miſſa cantatur. et legūtur lectiones ſine titulis quoniam tunc amiſimus criſtum caput qͥ nos illuminat ſicut uituli illumināt libros. legū tur autē due lectiones quia pro duobus popu lis criſtus paſſus eſt gentili videlicet ⁊ hebreo vel pro ſalute carnis et anime. vna ſumpta eſt ex lege altera ex prophetis. quia criſti paſſio a prophetis fuit prenunciata et a lege et patri archis prefigurata. Abraham enim carneꝫ cri ſti figuratiue immolauit. Similiter et abel quā do agnum ſanctificauit. Vnde dominus aſſimu latꝰ ſum inquit prophetis. Rurſus ideo due le ctiones dicuntur. quia ſicut in quarta feria mor tem noſtram duplicem manifeſtauimꝰ pro qua criſtus pati venerat ita ad memoriā in paraſce ue reducimus ſuam paſſionem et noſtram immi tacionem. Quedam autem eccleſie primo legūt lectionem. oſee. vi. c. ſcilicet in tribulacione. et ſecundo lectionem. exo. xij. c. ſcꝫ dixit ad moyſen dominus. et illi naturalem ordinem ſeruant. ꝙ paſſio domini prenunciata eſt a lege. Secundo a prophetis. In prima quidam eſt preconium reſurrectionis. vbi dicitur poſt duos dies viui ficab̓ nos. ⁊ ī die tercia fuſcitabis nos. In ſcd̓a modus exprimitur paſſionis vbi dicitur. Im molabitqꝫ eum vniuerſa multitudo ad veſperū Quedam vero econuerſo faciunt. et mouēt̉ ex eo quia paſſionem lectioni ex lege quaſi continua re volunt quia in paſſione quedam verba ponū tur que ex illa lectione ſumpta ſūt. ſcilicet os n̄ comminuentis ex eo. continuant ergo paſſio nem lectioni. quia eius eſt expoſicio. et agitur de duobus ſpecialiter in officio hodierno ſcilicꝫ de paſſione criſti. et de paſſione eccleſie. que ē illius immitacio. ſicut dicit petrꝰ criſtꝰ paſſus eſt pro nobis hec ſiquidem duo in lectione exodi commemorantur vbi dicitur. Erit autem agnꝰ ſine macula. maſculꝰ anniculꝰ. iuxta hūc ritum tolletis et edum. Agnꝰ eſt corpus criſti imma culatum. Edus eſt eccleſia que nos ſumꝰ paſſio criſti celebrata eſt in eiꝰ immolacione noſtra ce lebratatur in viciorum mortificacionē. In lec tione oſee manifeſte agitur de paſſione criſti et eiꝰ effectū vbi dicitur venite reuertamur ad do minū. quia ipſe fecit et ſaluauit nos. percuciet et curabit nos. iuſtificabit nos. poſt duos dies

et in die tercia ſuſcitabit nos et viuimus in cō ſpectu eiꝰ. Quod ihero ſic exponit percuciet do minus et ſaluabit nos. quia quem diligit corri pit et caſtigat. Iuſtificabit nos pꝰ d. d. et. m. d. t..ſ. n. quia tercia die reſurgens a mortuis om ne genꝰ humanuꝫ ſuſcitauit. et cum curauit nos viuificauerit et ſuſcitauerit in ꝯſpectu eiꝰ viue mꝰ. Ibi ergo loquitur propheta de tribus die bus quibus dominꝰ fuit in ſepulcro cum dicitur viuificabit nos poſt d. d. et. mn. t. d.ſ. nos id eſt poſt dus dies ſepulture veniet nobis quaſi ym ber temperaneus et ſerotinus terre. et dabit graciam incipientem et ſubſequentem. ¶ Seq̄ tur tractus. Domine audiui audicioneꝫ. abacuc vlt̓. c. et ꝙ dicit verſus. In medio duorum aīa lium cognoſceris. Ad litteraꝫ intelligitur.ſ. in preſe pe bouis et aſini. vnde yſa. ¶ Congnouit bos poſſeſſorē ſuū. ⁊ aſinus preſepe domini fui vel in medio duorum latronuꝫ. vel in medio du orum populorum. Secunda lectio eſt de exo. et habetur ibi. Os nō confringētis ex eo. hoc com pletum eſt quando fregerūt duorum latronum crura. venientes autem ad iheſum inuenerūt eū mortuum et non fregerunt eius crura. Allego rice vero in eo ſūt fracta crura. id eſt virtutes et maxime pacienciā. Vnde yſa. Dedi faciem me am ſicut petram duriſſimam. et ſcio quia nō co fundar. per crura enim intelliguntur itinera. de quibus in cantico abacuc. Incuruati ſūt col les mundi id eſt homines excelſi per intelligen ciam ab itineribus eternitatis eiꝰ id eſt exēplo actionum ipſius que ducunt ad eternitatem tan quā columnes immobiles id eſt argentee prop ter eloquenciam que fundate ſūt ſuꝑ baſes ar genteas vel aureas id eſt raciones immobiles e terne ſapiencie. ¶ Secuntur tractus de paſſio ne domini quia tunc luget eccleſia valde. et ſūt duo tractus ad intencionem maioris luctus ſcꝫ pro peccatis que committimꝰ et pro penis qͣs patimur. et pro incolatu qui pro longatur. nec cantatur graduale cum tractū. ſed ſolum trac tus. prout dictum eſt in quarta feria ⁊ in qͣrta parte ſub ti. de tractu. Duo ergo dicūtur pri mꝰ ſcilicet. Domine audiui. eſt in quibuſdam eo cleſijs quatuor verſuum. alter plurium. Trac tus quatuor verſuū ſignificat ꝙ per criſti paſ ſionem redimitur homo qui ex quatuor elemen tis conſtat Vnde criſtus nec in celo nec interra crucifixus eſt. Sed in medio id eſt in aere. Fecit enim pacem inter celeſtia et terreſtria quoniā erat inimicicia inter hominē et hominem. Sed maior inter angelum ⁊ hominem maxima. inter deum et hominem. Ipſe enim criſtus omnia pa cificauit in cruce quoniam fecit vtraqꝫ vnū cuꝫ ſit lapis angularis. Adhuc per quatuor ver ſuſ tractus. ſignificantur quatuor partes crucis. Secūdus vero tractꝰ ſcilicet. Eripe me. prolixi or repreſentat magnū bellum dauid cum golya et criſtus noſter dauid hodie magnum golyam id eſt dyabolum de bellauit. Rurſus ideo tractꝰ eſt longus. quia hoc quod nobis promiſſum eſt in lectione oſee. vbi dicitur poſt duos dies ſuſci tabit nos. debemus retinere et in ſpē. Item in ſecūdo tractu ponit̉. Obumbraſti caput meum in die belli. quia non tantum in alio tempore. ſꝫ eciam in die paſſionis diuinitas a paſſione per manſit immunis. ȳmo in paſſione criſtꝰ homo ita ꝓtectꝰ ē gr̄a diuinitatis vt hoſtes ſuperaret qͥ ſuperari videbatur. Quedaꝫ autem eccleſie can tant ſecūdum tractum. Qui habitat in adiuto rio altiſſimi. quia criſtꝰ a dyabolo primum latē ter tūc paratꝰ fuit velud a dracone latitantem in petra poſtea in paſſione tanꝙͣ a leone forti acriter vexatus eſt. quod notatur per illum ver ſū. Suꝑ aſpideē et baſiliſcū. Sequitur euāgē lium ſiue paſſio. Egreſſus ē ioh̓is. xviij. c. quod dicitur hac die quia ipſe interfuit crucifixione et iuxta crucem ſtetit ſecurꝰ alijs fugientibus. quia notus erat pontifici quia igit̉ hac die paſ ſio domini oculis noſtris repreſentatur merito eiꝰ teſtimonium legitur qui vidit ⁊ teſtimoniū perhibuit. et ſcimus quia teſtimonium eiꝰ ve rum eſt preterea ipſe poſterius ſcripſit euange lium. quare merito poſteriꝰ legitur et quia ibi manifeſtiꝰ ſunt ſacramēta. vnde ibi dicitur. Os nō comminuētis ex eo. ¶ Item illud. vnus mili tum latus eius aperuit et continuo exiuit ſang gͣuis et aqua. legitur autem hac die paſſio ſuꝑ nūdum pulpitum. Primo ad memorandum ꝙ ſū per nudum crucis patibulum nūdꝰ fuit poſitus ip ē criſtꝰ. Secundo ad repreſentandum ꝙ io hannes ſecundum quē paſſio legitur relicto ſyn done nūdꝰ profugit a iudeisx Tercio ad repre ſentandum ꝙ ſicut criſto in cruce pendente ip̄ſi us ſecreta nō tam cordis quam corporis nuda omnibus aſtantibus apparuerūt. Ita et velo tē pli per mediuꝫ ſciſſo omnia templi intima nuda remanſerunt. Legitur eciam nudis pedibus vt cum afflicto pro nobis nos affligi debere mon ſtremus. ¶ In quibuſdam vero eccleſijs ſindon ſeu terſoria vel veſtes altari nudato ſupponun tur vſqꝫ dum paſſio legatur. Cum vero perue nitur ad locum illum. Diuiſerūt veſtimenta mea tunc duo ſubdyaconi ſyndonem illam vel terſo ria tollunt. repreſentātes hiſtoriam. quia qua tuor milites criſtum crucifugientes veſtem ſibi ſuſtulerunt. et ſubdyaconi quaſi furtiue pan nos ſubtrahunt. ad notandum ꝙ iohānes qui cum domino vſqꝫ ad crucē perſeuerauit. poſtea more furis ſe ocultauit. et nūdus effugit. ¶ In quibuſdam locis vna veſte ſublata altera ſuꝑ altari remanet ad ſignificandum ꝙ veſtis domi ni inconſutilis nō fuit ſciſſa vel partita. ſed ſor te ſuper eam miſſa contigit integra vni militi. ad ſignificandum ꝙ eccleſie vnitas nunquā po tuit a ſciſmaticis vel hereticis ſcindi quia non ē ſapiencia contra dominum. ¶ Quod vero dicit̉ in paſſione exiuit in eum. qui dicitur caluarie lo cus ¶ Nota ꝙ ſicut legitur in hiſtorijs. calua ries eſt proprie os capitis humani nudum. Inde

dictus eſt locus ille mons caluarie ſiue caluariuꝫ vbi rei decolabantur et vbi multa capitum oſſa erāt diſperſa. Quia vero xp̄us in cruce pendēs prolixe orauit. decantans enim criſtus pſalmos ſcilicet. Deus deus meus reſpice in me. vſqꝫ ad illum. In manus tuas domine. Illo dicto emiſit ſpiritum. ideo et nos poſtquaꝫ recitata eſt paſ ſio eius oraciones dicimus ad notandum ꝙ quā do abinimicis proſequimur ſemper ad oracionē eſt recurrendum. iſte tamen eſt inſolitus mos o randi. Nam in alijs diebus ante euangelium ora ciones dicuntur. et in earum principijs dicitur. Dominus vobiſcuꝫ. qui eſt proprie vox et ſacer dotis officium quod nō fit in iſtis quia ſacerdos et dominus noſter occidit̉. Orauit autem criſtꝰ pro tribus. Primo pro ſe dicens. Pater clarifi ca filium tuum. Ietundo pro ſui s dicens Pater quos dediſti michi pro eis rogo. Tercio pro il lis qui in eum credituri erant dicens. Pater nō tantum pro illis rogo. ſed pro illis qͥ credituri ſūt in me. Et ex hoc videtur ꝙ non debemus ro gare pro eis quos ſcimus non eſſe ſaluādos. vt pro illis qui in inferno remanſerunt. nec pro iu da qui deſperauit. Sed oramꝰ pro nobis ⁊ om ni gradū eccleſie. et pro neophitis. et pro gen tilibus. pro iudeis. pro hereticis. et ciſmaticis. vt criſtꝰ graciam ſuam eis infundat. et ad fidē conuertat. criſtꝰ enim orauit pro inimicis et a mic̄is. ideo eccleſia ſtatim ſimiliter orat pro om nibus. Sane eccleſia pro hijs orans flectit ge nua oracionibus vt per habituꝫ corporis deuo cionem et mentis humilitatem oſtendat. inſinu ans eciam. ꝙ in nomine ihe ſu omnē genu̓ flectē dum eſt. quonā omnes naciones ſibi genua cur uant. niſi quando pro iudeis oratur. quia em̄ in ipſi illuſerunt domino flexis genubus dicentes prophetiſa nobis criſte quis eſt qui te percuſ ſit. et ideo in deteſtacionem huius illuſionis ec cleſia pro eis orans genuā nō flectit vt vitet o pera ſimulata. preterea quia eorum cecitas nul la poterit oracionē depelli donec plenitūdo gē cium ſubitrauerit. ideo non eſt pro ipſis vehe menter orandum nec genuā flectēda. Eſt tamē vt cumqꝫ orandum quia futurum eſt vt qui eſt exaltatus in cruce omnia trahat ad ſe. Sed et ī oracionibus pro iudeis et paganis non reſpon detur amen. vt quidam dixerūt ⁊ hoc ideo quia cum illi ſint extra collegium ſiue corpus eccleſie fidelium populus non oſtendit affectum ſuum ad eos. Iuxta illud apl̓i ad corinth̓. quid michi de his qui foris ſūt iudicare. per amē autem a fectus exprimitur. Preterea licet pro illis ore tur. vt eorum duricia conuertatur. quia tamen hoc impleri non poterit vſqꝫ circa fineꝫ ſeculi a poſtolo teſtāte qui dicit. Donec plenitudo gē cium introierit et omnis iſrahel ſaluꝰ fiat. ideo ad oraciones pro illis nō reſpondetur amen. ¶ Veruntamē recte intuenti nl̓nitereſt qͦ ad hoc inter illas et alias oraciones ymo ita reſpōdet̉ ad illas amen. ſicut et ad alias oraciones ꝓ alijs ſtantibus quod ſic oſtendit̉ pro quolibet ſtatu bis profertur oremus. ſed quod ſub primo ore mus ante flectamus genua dicitur. non eſt ora oracio ſed adoracio vt oremꝰ ſiue prefacio ſeu monicio exprimens quid ſiue pro qūo ſit in ſe quenti oracionē orandum. vnde ſub thono pre facionis non oracionis dicitur. ideoqꝫ pro nul lo ſtatu poſt prefacionem reſpondetur amen. ſi cut nunquam fit poſt aliquam prefacionem. li cet eciam ibi ponatur per criſtum dominum no ſtrum ſicut patet in quotidiana miſſe prefacio ne. Quod autem ſecundo oremus dicitur. oracio eſt. et reſponderi dehet amen. pro iudeis et pa ganis. ſicut et pro alijs. Conſequēter ſacerdos poſt oraciones crucem velatam baiulat ad dex trum cornu altaris. ibiqꝫ cruceꝫ ſuper humeros tenens in perſonā criſti. iudeis improperat be neficia domini. d. popule meus quid feci tibi. ¶ In quibuſdam tamen eccleſijs duo preſpite ri baiulant illam ad. notandum ꝙ in criſti per ſona due fuerunt nature. diuinitas videlicet ⁊ humanitas. quod dicitur popule meus quid fe ci tibi. aut in quo contriſtaui te. reſpōde michi qꝛ eduxi te de terra egipti ⁊cͣ. ad diuinitateꝫ re fertur. quod vero ſequitur. paraſti ſaluatori tuo crucem ad humanitateꝫ et ſic de alijs ſequē tibus verbis. ¶ Cantat autem ſacerdos quaſi hebraice in perſona ſaluatoris. Acoliti cantant grece. Agyos. otheos. quaſi in perſona greco rum. chorus reſpondet ſanctus ſanctus. in ꝑſo na latinorum. Sicqꝫ tribus lingͣuis laudat deꝰ ſcilicet hebraica. que propter legem omniū li guarum eſt mater. greca. que doctrix eſt. et la tina que imperatrix eſt propter roman domi num imperij et papatus quia em̄ hebraica nūc ſilet a laude dei ponimus pro illa popule meus quod quia cantatur in perſona domini loquen tis hebreis. ideo intelligitur dictum hebraice. Et nota ꝙ contra tres illuſores criſti. tres pre mittuntur adoraciones vt infra dicetur. Tres vero anti. ſcilicet popule meus quia eduxi et qͥd vltra ⁊cͣ. parum aūt nichil ſenſibus differētes verbis et modulacione conſimiles tripliceꝫ titu li ſcripturam ſignificant qui ſcriptus fuerit tri bus linguis. ſcilicet hebraice. grece et latine. Iheſus nazarenus rex iudeorum. vtrum princi pium libri ſcriptum fuerit tribus lingͣuis igno ratur. ¶ Sed de hac clauſula rex iudeorum conſtat. quod quia negauerunt iudei dicentes. Noli ſcribere rex iudeorum. ſed quia ipſe dixit. rex ſum iudeorum. ideo illud in iſtis antiphōis aſtruitur ab effectū. Sed quia tanquam rex eo rum duxit eos per deſertū. et introduxit in ter ram bonam. Item quod in titulo ſcriptum fuit iheſus. in ſingulis antiphonis concluditur ſal uator. ꝙ ibi nazarenus ad ſingulas reſpondet̉. agyos. ſanctus. Et quia titulus tribus linguis ſcriptus fuit ideo duabus linguis reſpondetur ſcilicet greca et latina. que criſtum adorant. he braica vero contradicit et ad huc blaſphemat

predictas. Et nota ꝙ anti. popule meus. eſt mic hee. vi. c. principium anti. quia eduxi te num eri xiiij. c. et medium ſcilicet manna ⁊cͣ. eſt yſa. xvi c. et ioſue. vi. c. vbi eciam eſt finis ipſius ſcilicet introduxit. Notādum ꝙ iudei tres accuſaciones contra criſtum poſuerunt. ſcilicet ꝙ tributum negaſſet. ꝙ ſe regem feciſſet. et ꝙ ſe filium dei dixiſſet Contra quas tres in eiꝰ perſonā excuſa ciones dicuntur ſcilicet popule meus vbi criſtꝰ eis exprobrat tria beneficia ſua ſcilicꝫ libera cio nem de egipto. regnum in deſerto. et introdūc tionem in terram optimam. quaſi. d. Tu accu ſas me de negacōe tributi. pocius deberes gra cias āgere. quia te liberaui a trbuto. ſiue a ſer uitute egipti. tū accuſas me quia regē me dixi pociꝰ deberes gracias āgere quia rexi in deſer to et regulariter paui. Item accuſas me quia filium dei me dixi. pocius deberes gracias age re. quia terram lacte et melle manantem contu li tibi. ¶ Deinde crux denudatur in ſignum ꝙ ꝑ uerſi iudei ſaluatorem denudauerūt et fit denu dacio inter tres vices. ad notandum ꝙ illi ter criſto in paſſione illuſerunt. Primo quādo in a trio principis velata facie eiꝰ colaphis eum ce debant. Ad quod deſignandum in principio re uelacionis ipſius crucis non oſtendit̉ facies cru cifixi Secundo ante pretorium quando eo tradi to ad crucifigendum milites plectētes coronā ſpineam illudebant ei flexis genubus adorando eum dicentes. Aue rex iudeorum. ad quod rep̄ ſentandum in ſecunda reuelacione diſcooperit̉ caput et facies crucifixi. Et ſcias ꝙ corona fuit de iuncis marinis ſicut eam vidimꝰ in the ſauris regis francorum quorum acies nō minus ſpiniſ dure ſūt ⁊ acute. Tercio quando ei in cruce pe dente tranſeūtes dicebant. vah qui deſtruis te plum dei. Et quia quando hec illuſio fiebat cri ſtus totus nudatus in cruce pendebat. ideo in tercia reuelacione totus nūdus oſtenditur cru cifixus. Et eciam ad ſignificanduꝫ ꝙ omnia que in lege et prophetis obſcura fuerant. in paſſio ne aperta ⁊ manifeſta ſūt. Reuelatur ergo crux poſt oraciones. ad notandum ꝙ oracio a criſti paſſione quam in cruce ſuſtinuit habet effectū et exēplar. Ipſe em̄ in cruce pendens ꝓ amicis et inimicis orauit. Sane a dextra parte crux in cipit reuelari quia criſtus crucifixꝰ vera fide a doratꝰ extitit ab apoſtolis et diſcipulis iudeis qui tūc in dextra orant. ⁊ quoniam hec fides ꝑ illos deuote publicata. et in medio gencium ꝓ ducta eſt. ideo ob hoc ſignificandum ante medi um altaris per ſacerdotem deducitur. ¶ Rur ſꝰ quia criſtus nunc ſuper eccleſiam qui eſcit et vſqꝫ in finem ſeculi quieſcit ideo ad hoc ſignifi candum ſubſequenter crux ſuper altare ponit̉ per quod hec eccleſia gencium deſignatur. deni qꝫ quia in fine ſeculi fides in cordibus gencium refrigeſcet et teſte yſa. a reliquijs iſrahel q̄ ſal ue fiēt ſuſcipietur et cōmunis iudeis ⁊ gētilibꝫ habebitur. merito ad hoc ſignificandum in fine miſſe crux de altari deponitur et in communi lo co collocatur. Crux quoqꝫ reuelata ⁊ eciā vexil la eccleſie in quibuſdam locis diriguntur in al tum. ad criſti victoriam deſignandā Ad hec cru cem baiulantes antiphanas canentes crucem il lo deferunt vt grece et latine reſpondeatur et deuote adoretur. quia dominus crucifixus trāſ iuit a perfidia iudeorum ad confeſſionem et de uocionem gencium et ſignificant apoſtolos et canentes id eſt totis viribus crucis obprobriuꝫ confitentes et predicantes. Item crucem baiu lando nunc eunt. nūc vt feſſi ſubſiſtunt. quia et illi perſecucionum pondere feſſi aliquantulū qͥe uerunt. Subſequenter ipſa crux denudata ſalu tatur et adoratur quia eum cui iudei perfidi il ſerunt criſtiani reuerenter ſalutādo. et deuote oſculando venerentur et dum adoratur canitur in quibuſdam eccleſijs reſponſorium. Ecce quo modo moritur. yſa. lvij. c. et anti Sicut moyſeſ ioh̓is. iij. c. Et eſt ſciendum ꝙ contra premiſſas tres illuſiones. ter illum adoramus dicentes. Agyos quaſi ter honorantes illum ter illuſum ꝓpter nos. Et quia illi illudendo genua flecte bant ideo et nos illum adorando genua flecti mus ad terram et ante illam proſternimꝰ vt ꝙ illi ſuperbe illudendo fecerunt nos humiliter ⁊ vere faciamꝰ. et mentis humilitatem per habi tum corporis oſtendamus et ſic̄ humiliatus eſt patri pro nobis vſqꝫ ad mortem mortem auteꝫ crucis. ſic et nos eius mortis imitatores humili ari oportet. de modo proſtracionis ait augꝰ Quiſquis ſic humiliatur vt genua figat adhuc habet vt ampliꝰ humilietur. Quiſquis vero ſic humiliatur vt hereat in terra venter eiꝰ. vltra quod humilietur nō habet. nudis eciaꝫ pedibꝫ adorat̉. vt omnes proprias affectiones ſibi nu das ac notas eſſe monſtremus et vt cuꝫ afflicto pro nobis nos affligi oſtendamus. ¶ Salutatur autem crux quia per eaꝫ ſalus hominibus refor matur. poſtea adoratur.i. cum reuerencia oſcu latur. Solus em̄ deus adorandus eſt. cetera vt crux cauſa illius veneranda ſunt. Ceterum expo ſicio illorum verborum agyos ⁊cͣ. ibidem ſequi tur. Nam agyos grece dicitur ſanctꝰ latine. ab a quod eſt ſine. et g quod eſt terra quaſi cele ſtis ſine terra In canone tamen yſidori habetur ꝙ agyos grece dicitur vas latine otheos vero grece̓ dicitur deus latine. yſchiros grece fortiſ latine. athanatos grece immortalis latine. ab a quod eſt ſine et thanatos quod eſt mortale. ely ſon id eſt miſterie. ymas.i. nobis. ¶ De profun do crucis miſterio dictuꝫ eſt in prohemio quin te partis. Et hic aliqua perſtringamus fuerūt autem in dominica cruce. lingna quatuor videli cet ſtipes ſiue lignum erectum. lignuꝫ tranſuer ſum. truncus ſuppoſitus. et titulus ſupra ſcrip tus. fuerunt et claui lc I quibus et manuſ qꝫ pedes confixi ſun Fuit et lancea qua latus apertum eſt. et corona ſpinea capiti circum po ſita que oīa poſſunt in ſpūali cruce ſignificari.

Quatuor enim crucis ligna. ſunt quatuor men tis virtutes. ſcilicꝫ fides. ſpes. ꝑſeuerācia. et paciēcia. de quibus ait apoſtolꝰ vt ꝯp̄henda tis cū omnibꝰ ſanctis que ſit longitudo ⁊ lati tudo ſublimitas et ꝓfundū. longitudo crucis ē ꝑſeuerācia. de qua dn̄s inquit qui perſeueraue rit vſqꝫ in finē hic ſaluus erit. latitudo crucis ē paciencia. de qua veritas ait. In paciēcia vr̄a poſſidebitis animas veſtras. ꝓfunditas eius eſt fides. de qua apoſtolus. Fides ē ſubſtan cia ſpērādaꝝ rerū argumento non apparenciū Sublimitas vero ē ſpēs. de qua pͣs. In verbo tuo ſuꝑſperaui. Habuit ergo crux xp̄i vnū lig num erectum in longitudinē. alterum trāſuer ſum in latitudinem qͣſi in modum potencie ſeu marcelli q̄ duo ſignificata ſunt ꝑ illa duo ligna que pauꝑcula mulier in ſareptā collegit. Sti pēs vero erectus habuit truncum ſuppoſitum. ⁊ titulum ſuꝑſcriptum quia ꝑſeuerācia de fide ꝓ cedit ad ſpem quaſi ſtipes erectus. De trunco ſuppoſito ad titulum ſuꝑſcriptum. qd̓ beatus iob intelligens ait. Credo ꝙ redemptor meꝰ viuit. ⁊ in n. ⁊cͣ. repoſita eſt hec ſpes mea in ſi nū meo. Niſi enī crux habeat fundamentū fidei ⁊ titulum ſpei. ꝓfecto ſupplicium eſt ſolūmodo et non meritū. Qd̓ aut̄ paciēcia ſpectet ad cru cem apparet ex eo ꝙ pacienter in aduerſis tri bulacionibꝰ ſuſtinet cruciatū. vn̄ iacō. Tribu lacō pacienciā oꝑatur. de ꝑſeuerācia qͦꝫ legit̉. Eſto fidelis vſqꝫ ad mortē et dabo tibi coronā vite. Eciā ſecundū appoſtolū non coronat̉ niſi qui legittime certauerit. ꝑſeuerācia igit̉ q̄ co ronat certamē habet vt merito ſpectet ad cru cem ⁊ In his ergo duobꝰ lignis duos pedes. ⁊ duas manus. qͣtuor clauis debet affige̓ criſtia nus. Quatuor claui ſūt qͣtuor principales vir tutes. iuſticia. fortitudo. tēꝑancia. et pruden cia. Pedes ſūt mētis affectus. de quibꝰ in can ticis. Iampades meos quoniā in quinabo illos et dn̄s inquit apoſtol̓. Qui lotus eſt non indi get niſi vt pedes lauet. et eſt mundus totus. Et iterꝝ. Excutite puluerē de pedibꝰ veſtris. Duo ergo pedes ſūt duo mētis affectus. ſcili cet timor. et amor. pes timoris clauo fortitudi nis debet ꝯfigi ne timidꝰ ꝓpter aduerſa ſuccū bat. In̄ pͣs. Cōfige timore tuo. c. in. a. iu. e. t. ti niui dū enim in petro mētus clauo fortitudinis affixus n̄ extitit ad vocem ancille negauit. Cū vero cōfixus extitit an̄ reges ⁊ p̄ſides nomē do mini p̄dicauit. pes amoris ſiue appetitus clauo iuſticie debet cōfigi. ne cupidꝰ ad illicita deſi ria euagetur. Si enim amētitꝰ nō fuit ꝯfixus tunc caro aduerſus ſpiritū cōcupiſcit. Sic itaqꝫ criſtianus pedes ſuos cruce debet affige̓. ne vel timidus ſuccunibat vel cupidus euagetur. Alij tamen dicunt ꝙ criſtus tribus dum taxat fuit clauis affixus ſignantibus tres cruciatus quos in cruce ſuſtinuit videlicet paſſionem in corpo re. paſſionem in mente et paſſionem corde. Am bo em̄ pedes vno clauo affixi ſunt ita ꝙ dexter eb clauos tū ianua ſole clarioriꝫ Mi. fuit ſuper ſiniſtrum. ad ſignificanduꝫ ꝙ ſpiritu ales affectiones per pedem dextrum ſignifica te ſupereſſe et dominari debent trens per ſini ſtrum ſignificatis ¶ Lancea vero qua latus eſt vulneratum. caritas eſt de qua ſponſa in car ticis vulnerata ſine caritatē. Latere quideꝫ cor contiguū eſt cuius beneficia diligimus quod iō vulnerandum eſt. vt affectus exeat non ſolum ad amicos verum eciam ad inimicos. Vnde dn̄s ait. Diligite inimicos veſtros. et benefacite hiſ qui oderunt vos et calumniantibus vos. Coro na vero ſpinea eſt penitencia circumponēda ca piti id eſt menti. de qua pͣs. Conuerſus ſum in e in. d. cō. ſpina. hec corona de tribus ſpinis com plectitur. ſcilicet contricione. confeſſione et ſa tiſfactione. Prima pungit cor per dolorem ꝓpt̓ vanam cogitacionem. Secūda pungit eos per pudorem propter variam locucionem. Tercia manum per laborem propter iniquam operacio nem. Canus enim opera ſūt. vnde pͣs. Benedic tus dn̄minus deus m. qui. d. m. m. ad preliū ⁊cͣ. Et ſalomon in prouerbijs dedit ei linum et la nam et operata eſt conſilio manuum ſuarū. Sūt igitur due manus duo operum genera videlicꝫ opus voluntatis et neceſſitatis. Manus operis voluntarij configi debet clauo prouidencie. ne curua faciat opera tenebrarum. dum em̄ in pau lo clauo prudencte confixa non fuit. ſalus eccle ſiam dei perſequebatur. Cum vero in paulo cō fixa fuit ipſe pro eccleſia paſſus eſt. Manus ve ro operis neceſſarij clauo temporancie ne lapſa nimis ad ſuperflua extendatur. Neceſſaria oꝑe ra ſunt naturalia vt dormire. compedere. et ſi L5105 milia. Et nota verſus. Pes cedrus eſt truncus cipreſſus. oliua ſupremum. palmaqꝫ tranſuerſū ſunt in cruce criſti lignum. Aſculata et adorata cruce duo preſpiteri deferunt ad altare corpꝰ domini quod pridie fuerat conſecratū ⁊ recon ditum. Sacerdos vero induta caſula illud ſuꝑ corporale diſponit iuxta latꝰ calicis in quo fit vinum et aquā mixtū n̄ ſanctificatuꝫ quaſi ipſo facto dicatur. hoc eſt illud corpus de quo ſang uis et aqua fluxerunt. Vtrum autem ex conta ctu hoſtie vinum conſecretur. dictum eſt in titu lo precedenti. quo facto incipit mox. Gremꝰ p̄ ceptis ſalutaribus. perficiens dominicam ora cionem. et illam. Libera nos queſumꝰ. in quo re preſentatur antiquā apoſtolorum celebrandi miſſam conſuetudo. Prius enim lectione premiſ ſa. dicebantur ſolummodo verba illa. hoc ē cor pus ⁊cͣ. hic eſt ſanguis meus. Sed ipſi poſtmo dum dominicam oracionem addiderunt et ita il lo modo hac die celebratur. de quo dictum eſt in principio quarte partis. Ex quibus colligit̉ ꝙ ſola dominica oracio non ſufficit ad eukariſti am conſecrandam. Siquidem ſacerdos alio tem pore dicens. per omnia ſecula ſeculoruꝫ. eleuat calicem cum corpore domini. et poſtea dicens. preceptis etcͣ. calicem depoſitum iterum cooꝑe rit. in quo Illud nobis ſignificatur. ꝙ de cruce

depoſitum corpus domini ſepelitur. Quo auteꝫ preſpiteri qui hodie corpus ad altare deferūt repreſentant ioſeph et nicōdemum. qui cor pus domini tulerunt ad ſepulcrum. Tres pre miſſi canonis articuli ſcilicet preceptis. pater noſter. et libera nos qͣs. ſuper depoſitum calicē proferuntur. quia tribus diebus ſepultus domi nus occultatur. At oracio ipſa. libera nos alta voce ſicut et dominica oracio profertur. pro ut dictum eſt in quarta parte ſub ti. de ſi encio poſt oracionem dominicam. Nec eſt pretereun dum ꝙ hac die quando particula hoſtie in cali cemmittitur. non dicuntur verba illa. Fiat cō mixtio. quia ibi de ſanguine mencio fit ſed in ca lice ſanguis non eſt. nec hodie conſecrat et fra cta hoſtia non dicitur. pax domini. eo ꝙ oſcula circumſtancium non ſecuntur. Oracio quoqꝫ il Homine iheſu criſte fili dei etcͣ. Et illa. corpus tuum domine. omittuntur eciam illi verſus. Quid retribuam etcͣ. illa quoqꝫ. Placeat tibi. o mittitur quia ibi continētur. Preſta vt hoc ſa crificium. quod oculis tue etcͣ. hac eciam die ſa crificiuꝫ non offertur ſacramentaliter. ſed ſumi tur altera die oblatum. Agnus dei non dicitur quia non videtur eſſe inuocandus qui cernitur in agone deficere. et cum ſilencio ſacerdos cōi cat. Inde poſtcōionem non cantatur. quia nob̓ ſumentibus ſanguis ille quem ſumimꝰ de ore nō ſtro pro nobis ad dominuꝫ clamat. Nos enim ſu mus terra illa que aperuit os ſuum et bibit ſan guinem abel id eſt criſti quem effudit chaym id eſt iudaicus populus. Vnde factus eſt vagus et profugus ſuper terram Iuxta illud. Diſper de illos in veritate tua. et factus eſt maledictꝰ illa maledictione ſanguis eius ſuper nos et ſu per filios noſtros. Et rurſus poſtcommunio q̄ iubilum et leticiam deſigrat nō dicitur quia ec cleſia hac die plorat. ¶. Sed queritur. quare criſtus voluit pati ſexta feria. Leſpondeo vt dies qua crucifixus eſt coaptaretur ſexte ferie prime creacionis et ſextē etati huiꝰ mundi. Si quidem in ſexta feria primus homo ſcilicet adā creatꝰ eſt ad imagineꝫ dei. ⁊ ex late̓ eius dormi entis ſumpta coſta femina fabricata. et in ſexta etate filius dei vt hominem ad imaginē deicre atum redimeret. in carne apparuit qui in ſexta feria dormiens in cruce ſanguinem et aquam de latere ſuo vnde ſanctam eccleſiam conſecraret emiſit. ideo ergo in ſexta feria pati voluit. quia cum tali die adam peccauerit illa eciam die ho minem redimere voluit. de hoc dictū eſt ſub ti. de natali. Et nota ꝙ criſtus completis triginta duobus annis et menſibus tribus. vel ſecundū criſoſ. triginta tribus et dimidio. crucifixus eſt eadem die quā conceptus eſt a virgine ſcilicet in ſexta feria. que fuit octaua kl̓as aprilis. de quo dicetur in ſeptima parte ſub feſto annūcia cionis. ¶ Queritur eciam cum de morte ſancto rum cum gaudio feſta in eccleſia celebrētur. qꝛ precioſa eſt in conſpectu domini mors ſanctoꝝ eius. Quare eccleſia hodie de morte domini cuꝫ. gaudio ſimiliter nō ſolemniſat videtur enim ꝙ multo magis deberet letari et feſtum de illa ce lebrare. cum mors ipſius ſit p̄cioſiſſima et morſ mortis et eſt noſtra redempcio. et quia apoſto lus gloriandum ait. in cruce domini noſtri ihe ſu criſti. Reſpondeo ipſe ꝓpeccais noſtris mor tuus eſt. ſicut dicit dominus per yſaiam. ꝓpter ſcelꝰ populi mei percuſſi eum et ideo debet ho mo erubeſcere. n̄ gaudere cum ⁊ ſol ſenſibilis e rubeſcens radios ſuos retrouertitur. quia ob ſcuratꝰ eſt. et petre ſciſſe ſūt. Aerito ergo om nis homo in hac die triſticiam pretendit nec eſ ſe durior lapidibus videatur. Preterea ipſe do minus triſtis fuit. Vnde triſtis eſt anima mea vſqꝫ ad mortem et eciam beata virgo. Vnde et tuam ipſius animam per tranſibit gladius. et apoſtoli Merito igitur in hac die eccleſia in ar tiſſimo eſt ieiunio et ſilencio ⁊ triſticia comꝑaſ ſionis. de hoc dictū ē ſubfeſto circunciſionis. ¶ ¶ Rurſum hunc diem celebramus cū merore tri ſtia ⁊ abſtinencia. paſſiones. vero ſanctoruꝫ cū gaudio. quia ſancti poſt martiriuꝫ ſtatim celos aſcenderunt. criſtus vero ad infernum deſcen dit. ſed quoniam tartara confregit et inde ſan ctorum animas eduxit. et terciā die refurrexit. ideo tunc ſcilicet die reſurrectionis maxime leta mur. hinc eſt ꝙ paſſiones patrum veteris teſta mēti. quia ad inferos deſcenderunt non celebra mus. preterquam innocēciū ex eo ꝙ in ipſis ſin gulis criſtus occiſus eſt. et machabeis. prout ī vij. parte ſub eorum feſto dicetur de hoc eciam dictum eſt in parte prima ſub ti. de picturis. Et eſt notandum. ꝙ criſtꝰ paſſione ſua redemit. non tantum illos qui tunc erant in limbo infer in qui locus dicebatur ſinus abrahe vbi lazarꝰ erat. ſed eciam omnes futoros qui ſancta mortē vitam erant finituri. vnde oſee vltīo. Ero mors tua o mors morſus tuus ero infer. ſed nec om nes qui in inferno erant inde extraxit. ¶ Iem queritur. quare eccleſia non conſecrat hac die corpus domini. cum dominus dixit. hoc facite ī meam commemoracionem. Et in gabilon̄. conet lio dicitur. ꝙ nulla dies excipitur quā non pro viuentibus deprecetur. Preterea cū criſtus im molatus hac die et ſabbato quieuit in ſepulcro et diſcipuli totam noctem ſequentem vſqꝫ in di luculo in triſticia tranſegerint. Racionabi le vi deretur vt hac die corpus domini conficeretur et īde vſqꝫ in pͥmā ſabbati iugī ſilēcio ꝯſopiti a ſacri altaris miſterio vocaretur. Reſpondeo ad hoc multiplex racio reddi poteſt. Prima eſt do minus noſter pridie quam pateretur accipiens calicem ⁊ panem benedixit deditqꝫ diſcipulis di cens. Hoc eſt corpus meum. Hic eſt calix meus. et tunc immolatus eſt in manibꝫ ſuis de quā im molacione ſubiunxit. hoc facite in meam comme moracionem. Illa igitur die ſcilicet feriā quīta non eſt omittenda cuꝫ ſit firmiter iniūcta ſexta feria eſt dies. Secunda quā velut in monum̄to

quieſcit ſabbatuꝫ. Tercia qua velut a morte re ſurgit. reſurrexit enim ante diem triduuꝫ ergo dominice mortis. quod perfici nequiuit eo re ſpectu ꝙ ipſe eſt a iudeis trucidatꝰ eo tranſpo nitur ꝙ ſuis ipſe manibus immolatur. cuius qͦꝫ rei illud magnum eſt iudicium. ꝙ in nocte cene luīnaribꝫ extinctis vigilias celebramus. Sicqꝫ fit vt in quinta feria quaſi ſexta in duplum ma na colligatur quoniam in hac die quaſi in ſab bato non inuenitur. Tercia racio eſt quia eccle ſia corpus illud quod flāgellis et ſpinis ⁊ con tumelijs iſtadie reuera affectum eſt. non debet miſſarum cum ſolemnijs celebrari. quoniam ve niēte veritate. debet ceſſare figura. Tercio qꝛ oblata eſt hoſtia de manibus criſti et noſtris. Non ergo ſacrificent amici dum trucidant inimi ci. ſed tamen quia ſemper indigemus commum on et ſemper eſt tempꝰ communicandi. ſacer dos ipſum corpus recipit in hoſtia et die ante cedenti reſeruata. Quarta racio eſt qͦniam hac die velum templi ſciſſum eſt. et cornuā altaris tranſuerſata ſunt. et ita nō habemus vbi cor pus criſti cōficiatur. Quinta eſt quia ſcilicet re ceſſit et ſublatus eſt verus ſacerdos id eſt xp̄s ſponſus eccleſie. deſcēdit enim ad inferos. Sex tam racionem ponit innocencius papa dicens. ꝙ ideo in die paraſceue et in ſabbato ſācto ſa cramentum nō celebrātur quia conſtat apoſto los iſtis duobus diebus in merore ⁊ triſticijs fu iſſe. et ſe propter mētum iudeorum occultaſſe. Niſſa enim que in ipſo ſabbato celebratur. nō ad ipſum ſabbatum ſed ad diem pertinet ſubſe quentem vt infra dicetur. Septima qꝛ moyſes ait. vos tacebitis et alius ſcilicet criſtus pung nabit pro vobis. torcular enim calcauit ſolus Cum igitur hac die non ſit corpus domini confi ciendum. ad hanc diem reſeruanduꝫ eſt. hec ſex ta feria et ab iſta omnes alie ſexte ferie priuile giate ſunt propter criſti paſſionem. ſicut et a ſequēti dominica omnes aliedominice propter eius reſurrectionem. Sunt aūt huiuſmodi ſexte ferie ſex priuilegia ſcꝫ criſti immolacio. infer ni ſpoliacio. mortis conculcacio humani gene ris redempcio. paradiſi apparicio et ſcriptura rum manifeſtacio. In paraſceue vno ſolo cibo veſcimur. qui a criſtus ea die vnuꝫ ſcilicet latro nem ſibi incorporauit dicenso Hdie mecuꝫ eris in paradiſo. Vnde ipſe dixit ſingulariter ſū do nec ego tranſeam. De ſabbato ſancte paſche. Equitur videre de ſabbato ſancte pa ſche. Sane ſicut deus operibus creacio nis mundi ſcilicet in ſeptem diebus com pletis in ſeptima requieuit ab omni opere qd̓ patrarat. Sic et in ſexta etate recreaciōis oꝑe ribus conſumatis. iuxta quod dominus in cruce pendens dixit Conſumatum eſt in. vij. etatē re quieuit Cum enim anima eius paſſibilitatē cor poris exiuit quodāmodo requieuit et preterea in ſepulcro dormiuit. Ideoqꝫ dies iſta ſabbatū appellatur. quod requies interpretatur. vt di ctum eſt in prohemio ſecunde partis. quod an tonomatice ſabbatum ſanctum dicitur. eo ꝙ vt premiſſum eſt ſignificat requieꝫ criſti ab opere recreacionis in fine ſexte etatis. vel propter re quiem criſti. in cuius morte ſanctificati ſumus. dicitur eciam ſāctum propter baptiſmuꝫ quod fit in die iſta in qua noua eccleſie proles ſāctifi catur. Hec autem dies ſicut et precedens nullū habet officium diuinum in quo conſtat apoſto los fugiſſe et in merore fuiſſe nam officium qd̓ cantatur eſt noctis diei dominice. ſcilicet de re ſurrectione. non de ſabbato. ſicut et contingit in ſabbatis quatuor temporum. quod apparet ex eo. quia dicitur in cerei benedictione. hec eſt nox. et in collecta miſſe. Deus qui hanc ſacratiſ ſimam noctem. Vnde antiquitus totum officiuꝫ de nocte dicebatur. et adhuc in pleriſqꝫ locis fit. Primo ad notandum ꝙ cathecumini quoꝝ eſt ipſum officium conſepulti cū criſto per bap tiſmum reſurgunt cum ipſo. Secundo propter viſitacionem mulierum ad ſepulcruꝫ domini ma ne veniencium. Tercio quia dominus de nocte reſurrexit. ſecūdum iher̄. gre. et ambroſ. et ideo tāto lumine illuſtrata eſt ex domini reſurrectio ne. merito tunc vigilare ⁊ deo laudes canere de bemus. tradicio qͦꝫ iudeorum eſt. criſtum media nocte venturum in cuius figura angelus tranſi uit media nocte percuciēdo primogenita egip ciorum. et dominus tranſiuit protegendo popu lum ſuum. Et iher. recor. inquit tradicione apo ſtolicam permanſiſſe in die vigiliarum paſche ante noctis medium. dimittere non liceat popu los expectantes criſti aduentum. vt reſurgenti ſaluatori occurrant. et poſtquam tempus trāſi erit ſecuritate preſumpta feſtum cunctos age re diem. Sed quia quod pro deuocione fuerat inſtitutum in minus honeſtas actiones. quibus nox facultatem prebet conuerſum eſt. inſtitu tum fuit vt officium ipſiꝰ noctis de die celebra retur. de hoc tactum eſt in prohemio quarte ꝑ tis. et in quinta parte ſub ti. de nocturnis. aug tamē dicit dominum in diluculo ſurrexiſſe. et ip ſum per. lx. horas mortuum ſiue in ſepulcro exti tiſſe. cui eccleſia conſentire videtur. que pro re ſurrectione matutinum eadē celebrat hora. Si let ergo eccleſia vſqꝫ in horam decimam. et tūc congregatur ad officium celebrandum quando reſurrectio appropnquatur videlicet circa ve ſperam noctis. que luceſſit in prima ſabbati. et quam per totam noctem vſqꝫ ad diei claritateꝫ continuat et illud impleat̉. Nox illuminacio mea in delicijs meis. et nox ſicut dies illuminabitur. Tribus autem de cauſis dicitur hec dies illumi nata ¶ Primo quia refulget in delicijs noſtris propter redempcionem ſeu reſurrectionem ani marum que licet ſit indie paraſceue. mortē do mini recuperata. eius tamē gaudium et leticia eſt. ad hanc noctem tranſlata propter racioneꝫ poſitam ſub quinta feria cene domini. vbi agit̉

de olei conſecracione. Secundo propter reſur rectionem corporum que domino reſurgentip̄ ma ſabbati ſperatur futura. ideoqꝫ vigilamus et reſurgenti vigilando concinimus. Tercio ꝑ baptiſmi ſacramētum quod hodie celebratur. quoniam ab illis cauſis ſūpſit exordium. et illa rum nobis tribuit fructum Celebrātur em̄ hac die cathecuminorum officium vt ipſi criſto con ſepulti per baptiſmum in mortē cum eo reſur gant. hec ergo nox paſcha dicitur quod tranſi tus interpretatur. qua tranſiuit dominus de mundo ad patrem. de morte ad vitam tranſimꝰ et nos. paſcha enim noſtrum immolatus eſt cri ſtus. de hoſte ad patrem. de tenebris ad lucem. de reatu ad graciam. de pena ad gloriā. de pū gna ad victoriam. hec nox ſiue paſcha in quā reſurrexit dominus. xvij. lun̄. menſis primi id e aprilis qui eſt primus apud hebreos qui coni putauit menſes ſecundum lune curſum ideo qui dem in menſe primo reſurrexit quia ipſe eſt pnͥ cipium. Item ideo in luna decimaſeptima vt ꝑ obſeruacionem decalogi perduceret nos ad et nam requiem ſabbati ſui. ſurrexit igitur cum lu na alta petit ad deſignandum ꝙ eccleſia petere debet alta virtutum et ſcandere ad templa celo rum. ¶ Item in terciā ebdomoda lune ſurrexit per quod tercium tempus ſcilicꝫ gracie adue niſſe ſignificauit. et inde eſt quod cum ſemper in lunacione aprilis et in plenilumo hanc ſolem nitatem ex iuſſu domini celebremꝰ. qn̄qꝫ in no ſtro aprili. et quandoqꝫ in marcio eam ſolemni ſamus. ſed cum poſt. xij. lunaciones conſtitui mus innuitur. ꝙ per decēm legis et duo carita tis precepta ad reſurrectionis gloriam perue niemus Si vero eam poſt xiij. lunaciones obſer uamus. innuitur ꝙ per decalogum et trinitatē. perueniemus. ad gloriam eternitatis. Adhuc ideo hec nox in plenilumo celebratur quonam lune iubar luminis a ſole mutuatur. luna eſt ec cleſia. ſol criſtus. qui dum occidit occiditur. ſed cuius occaſu eccleſia graciā et plenitudine illu ſtratur. Item hec nox in qua criſtus reſurrexit equinoxio tranſacto quando ſcilicet dies incipi unt creſcere et eſſe maiores noctibus celebrat̉. Primo quia poſt ignoranciam prolongatur de deo ſciencia. et ibi abundauit iniquitas ⁊ ſuper abundauit graciā. Scd̓o qꝛ virtutes in nobis creſcere et vicia ſuperare debent. Tercio quia ꝑ eius reſurrectionem tenebrē mortis cepere ini nu̓i ⁊ dies vite incepit augeri. Quarto quia ꝑ ipſum qui eſt lumē de lumine peruenitur ad diē lucis eterne. ¶ Item hec nox celebratur in vere quando poſt hyemis aſperitatē flores vernāt ⁊ volucres iubilant. quia pulſo per fidei gelu mundus floruit pulcritudine virtutum. Et ī om nem terram exiuit ſonus eorum. hec nox eſt vtri uſqꝫ diei communis ſcilicet ſabbati precedentis ⁊ dominice ſequētis. Nam vſqꝫ nunc dies pre cedebant noctem. nunc econuerſo fit. conditor enim tēporis fecit vt a principio dies natural̓ precederet noctem. ſecundum ꝙ dicit ſcript̉a fiat lux. et facta eſt lux. ⁊ ea precedēte per fu perius emiſperium ab oriēte in occidentem fac tum eſt mane. preceſſit ergo dies noctem in ſig num ꝙ homo ſiue adam tranſiturus erat de luce virtutum in tenebras viciorum. ſiue ꝙ homo a die paradiſi. deſcenderet ad noctem inferni Sꝫ in reſurrectionis nocte artificialiter fecit domi nus vt nox reciprocando precederet dieꝫ inſig num reperacionis ſecundi ade qui nos per ſuaꝫ reſurrectionem de peccatorum tenebris reꝑa rauit ad lucem. vnde apoſtolus ¶ Nox preceſſit dies autem appropinquabit. ¶ Seriatim huius diei officium perſequentes dicemus Primo per quem quomodo et qͣre agni de cera hac die fiāt Secundo de benedictione cerei. Tercio d̓ lectio nibus et tractibus. Quarto de benedictionē bap tiſmi ſiue foncium vbi eciam agitur de cereis cā thecuminorum. Quinto de baptiſmo vbi agitur de veſtibus quas neophiti octaua die deponūt et de patronis. Sexto de confirmacionē. Sep timo de miſſa. ℟ primis itaqꝫ hac die acoliti eccleſie roma ne faciunt agnos de cera noua benedicta vel ¶ de cera cerei paſchalis agni precedentis ad mixto criſmate qui in ſabbato in albis in eccle ſia ꝑ dominum papam populo diſtribuūtur. ag ni iſti ſignificant agnum illum immaculatum qͥ tollit peccata mundi. Cera ſignificat eiꝰ huma nitatem ſicut beatus greg̓. dicit. mel in cerā di uinitas in humanitatē. Apis quidem qui ope ratur inceram cum melle nulla reſoluitur libidi ne et beata virgo eum qui eſt deus et homo con cepit ſine virili ſemine. Incera admiſcetur oleū ſeu criſma. quia dominus noſter plenus eſt miſe ricordia. que per oleum deſignatur. In octaua diſtribuuntur quia in octaua reſurrectionis do minus ſuis premia diſtribuit. ¶ Rurſus agnus in agno cereo prefiguratus ⁊ in paſcha immo latus ad memoriam reducitur cui beatus greg̓ oleum infundi inſtituit. qui paſchalis agni mi ſteria reſerauit. hij eciam cer ei agni figurant agnos nouellos. de quibus eccleſia cantat ī ſab bato ⁊ in albis. ⁊ ideo quandoqꝫ in illo ſabbato fiunt quod eciam verſus apoſtolicus docet quē in dominica tunc ſequenti dominus papa men ſam intrare et agnos cereos capellanis ⁊ famili aribus ſuis diſtribuere volente. Septimus acoli tus ſolemniter portans ⁊ preſentans ſibi ag nos ipſos. dicit ter alta voce. domine. domine domine iſti ſunt agni nouelli qui annunciauerūt alleluia. modo venerūt ad fontes ⁊cͣ. Hij agni a fulgore ⁊ tēpeſtate fideles ⁊ credentes defen dunt. propter virtutem conſecracionis ⁊ bene dictionis. Sane ſecundum quarundam eccleſia rum conſuetudinē cereus diſtribuitur in octa ua paſche populo. ad ſuffumigandas domus ad ſignificandum ꝙ in vltima reſurrectione criſtꝰ fidelibus in premio tribuetur ad quod expreſ ſius ſignificandum romana eccleſia agnos fecit

ſupradictos. Acundo loco paſchalis cereus benedice tur. Circa quod ſciendum eſt ꝙ in prin cipio officij totus in eccleſia debet ignis extingui. et nouus de lapide percuſſo cum cali be vel ex criſtallo ſoli obiecta debet elici. et de ſarmento foueri ignis vetus veterē ſignificat legem cuius figure in morte criſti complete fu ere. et ideo velut extincte ceſſare debuerunt. ſꝫ de lapide id eſt de criſto. qui eſt lapis angula ris qui verbere crucis percuſſus ſpiritum ſanc tum nobis effudit. vel de criſtallo inter ſolem et lunam mediante id eſt criſto qui fuit media tor inter deum et homineꝫ. qui ſicut ipſe teſtat̉ ignem in terram mittere venit. Nouus ignis e licitur dum per eiꝰ paſſionem vel reſurrectio ne ſpirituſſanctꝰ nobis effunditur. cui prebet alimēta ſacramētum id eſt xp̄us qͥ eſt vitis vera criſtallus qͦꝫ ꝑlucida ē criſti humanitas reſur rectiōe ſplēdidiſſima. Ad hoc nouus ideo bene dicit̉. vt ſicut ille qui ē lumen indeficiens illu minās omnē homīeꝫ venientem in hūc mundum igne illuminauit moyſen. ita illuminet ſenſus ⁊ corda noſtra vt ex hijs tenebris ad lumen et vt tam eternam mereamur peruenire. nec eſt vana religio ſolemni ꝓceſſionē. ad huiꝰ ignis bene dictionem exire in quo meminiſſe debemus exeū dum nobis eſſe ad illum quē iudei ex caſtra eie cerunt. Exeamus inquit apoſtolꝰ ad eū extra caſtra improperiū eiꝰ portantes et benedicimꝰ illum cū cruce ⁊ aqua. vt nos ſex paſſionis eiꝰ ꝑ quē ſpirituſſanctꝰ accipit̉ locos eſſe ſignifi cemꝰ ¶ Rurſus extinctis eccleſie luminaribus et igne de petra cū calibe excuſſo. ignis aqua aſpergit̉ benedicta quia extinctis apoſtolis qͥ lux mūdi a criſto dicti ſūt. de criſto petra. ex cuſſꝰ eſt ignis caritatis cum calibe lancee vul nerantis dū ſanguis et aqua de eius corpore ſa ſacro emanauerunt. a quibus efficaciam habet ſacramenta. quibus mediantibus in amoreꝫ do mini inflāmamur. aqua gracie perfuſi. Et attē de ꝙ ſicut his ſingulis diebus ſcilicet. cena̓ do mini. paraſceue. et ſabbato ſancto ignis extin guitur. ſicut volunt quidam. vt eciam in eis nō uus ignis in memoriam paſſionis vt prediximꝰ attendatur. ¶ Subſequenter benedicitur cere us ex inſtitucione zozimi. et theodori primi pa pe. ſed beatus ambroſius benedictionem dicta uit. quamꝙͣ aug̓. et petrus dyaconus caſſinen̄. monachꝰ alias benedictiones dictauerunt que in vſu non ſunt. benedicit̉ aūt̄ ideo quoniam ex ſimplici ſui naturā abſqꝫ benedictionē non pot̄ tranſire ad ſignificacionem miſterij columne ig nis. de qua iam dicetur. Benedicitur eciam ꝓpt̓ gloriam reſurrectionis eius. quem et pater be nedixit. et quia per ipſū criſtꝰ viſibiliter ad me moriam reducitur. Benedicitur quidem eciam preſente epiſcopo vel ſacerdote a dyacono qui eſt minoris ordinis. quia criſtus reſurgens a mortuis primū marie magdalene ſe manifeſtas voluit per debiliorem ſexum gloriam ſue reſur rectionis apoſtolis nūciari ⁊ ſicut noſtre mor tis inicium per mulierem in mūdum intrauerat ita et reparacionis inicium per mulierem nūci aretur. Ad hec dyaconus benedicens cereuꝫ. ſig nificat euangelij predicatorem qui criſtum pro nobis paſſionis violencia corporaliter extnc tum. debet ladū benedictionibus predicando re ſurrectionis luminoſa gracia reddere illuſtra tum. qui dalmatica induitur quoniaꝫ debet eſſe celeſti conuerſacione adornatus quam dalmāti ca ipſa deſignat. Porro cereus ſuper columnā illuminatus ſignificat primo columnā ignis q̄ precedebat in nocte populum iſrahel. Extinctꝰ vero ſignificat columnam nubis. que precede bat in die. prima quidem denocte illu minans ⁊ ſecunda in die refrigerans in qua ſpirituſſanc tus ſignificabatur. tenuit quidem in nobis cō lumna nubis. figuram humanitatis et colun na ignis figuram diuinitatis. Recte autem ce reus columnam ſignificat ¶ Nam illa preceſſit populum ad mare rubrum in quo baptizātē ſūt iſte vero precedet neophitos ad baptiſmum. Item illa preceſſit populum vſqꝫ ad terram ꝓ miſſionis. iſte vero precedit ſeptem diebus neo phitos ad fontes. et dominus nos precedit vt paret nobis viam vſqꝫ ad patriam. que poſt fi nem huius vite que ſeptēnario reuoluitur nob̓ promittitur. ¶ Et nota ꝙ nec in prima nec in ſe cunda manſione colūna preceſſit populum. ſꝫ in tercia prima manſio fuit in ramathe ſecunda in zegor. tercia in ethan Ramathe interpretatur commocio tinee. Zegor tabernaculuꝫ. Ethan fir mum vel perfectum vel ſignā eiꝰ. Hee tres mā ſiones his tribus diebus domini coaptātur. ſcꝫ diebus paſſionis. ſepulture. ⁊ reſurrectionis. Nam in die paſſionis fuit dominꝰ quaſi in rama the id eſt in commocione tinee. videlicet in cō mocione iudeorum qui ad modum tinee veſtem inconſutilem domini id eſt eccleſie vnitatem vm mō ⁊ ip̄i demoliri viſi ſūt. Sed de hac manſiōe quaſi exiuit cum obijt et venit in zegor id eſt in tabernacula. cum in ſepulcro latuit ⁊ tanquam fortis miles. fortē dyabolum ligando vaſa eius dirupit. tabernacula enim militancium ſūt. Sꝫ de hac māſione exiuit cum furrexit. ⁊ intrauit ethan quod interpretatur firmum ſeu ꝑfectum ſeu ſigna eius. quia ipſe reſurgēs a mortuis iaꝫ nō moritur mors illi vltra nō dominabitur tūc ſignaculum ſuis fuit. cum ipſe eis glorioſus ap paruit. ⁊ eos tanquam columna ignis illumina uit. Secūdo cereus ſuꝑ columnam ignis ſignifi cat criſtuꝫ qui nos in huius mundi nocte illumi nat et in die a viciorum incentiuo refrigerat vt premiſſum eſt. Recte quidem cereus criſtum ſig nificat propter tria que in eo ſunt. lichimē nā qꝫ animam. cera corpus. et lumen diuinitatē ſig nificat. Tercio cereus renouatus et illuminatꝰ poſt benedictionem ſignificat nouam criſti docꝰ trinam. q̄ eſt in nouo teſtam̄to qui ait. Mādatū

nouum do vobis vel graciam nouam. quia vox dominica ſingulariter illuſtrata eſt. videlicet criſti reſurrectione qui reſurgēs a mortuis ap paruit in carne glorioſus. ⁊ ſplendore diuinita tis illuminatus. huius enim cerci coraꝫ apes ma ter ſine co ncubitu eduxit. et criſti carnem vir go maria concepit et peperit et in carne deum quaſi mel incera proferens inuiolata perman ſit. ¶ Incipit auteꝫ cerei benedictio. Exultet iā angelica turba. De hoc enim eſt exultacio ꝙ ex traxit ſuos deinferno et de eius victoria. Aſcen dit enim ſuper occaſū dominus nomen illi. et pͥ mō ſalutat populum dicens dominus vobiſcum vt illum reddat beniuolum et attentū. Ceterū lumen cerei ſeu eius ſignacio duplex eſt. ſignifi cat enim ſpiritumſanctum. quo criſtus plenus fuit. ⁊ gloriam reſurrectionis eius. ſecundum pͥ mum miſterium in quibuſdam eccleſijs cereus a principio benedictionis attenditur. quia cri ſtus ab inicio ſue ꝯcepcionis ſpirituſancto fuit repletus. Et verba benedictionis in hoc conſo nare videntur. Nam ſtatim circa principium di citur Gaudeat ſe tellus tantis irradīata fulgo ribus. Et poſtea ſubditur. Letetur mater eccle ſia tanti luminis adornata fulgoribꝫ. et poſtea dyaconus rogat circumſtantes cum eo. miſeri cordiā dn̄i inuocare ad tam mirā huiꝰ lumīs cla ritatem. quod licet de ſignatō intelligatur. ſci licet criſto. conueniens tamē videtur vt ⁊ ipſū ſignificās ei aliquo modo prout fieri poteſt re ſpondeat et eius ſimilitudinem gerat. Quantuꝫ ad alterum autem miſterium videlicet ꝙ lumen gloriam reſurrectionis ſignificat. ¶ In quibuſ dam eccleſijs illuminacio cerei vſqꝫ poſt appoſi cionem inceſi defertur. Infigit enim ipſi cereo dyaconus quinqꝫ grana thuris in modum cruciſ cum dicit. Suſcipe ſancte pater huius incēſi ſa crificium veſpertinum. Siquidem paſſio ſalua toris reuera fuit ſacrificium veſpertinum legis iuxta illud. Eleuacio manuum mearum ſacrificiū veſpertinum quia fuit in veſpera mūdi. i. in ſex ta etate factum eſt. et in veſpera diei. que gra na thuris deſignant aromata que mulieres emē rūt vt vngerēt crucifixum. Emerūt enim ad lit teram aromata veſpere ſabbati. quia ſabbato ſiluerūt propter feſtum ſabbati. et oſtendit ec cleſia ſe illam deuocionem habere in aromatibꝫ virtutum vel quinqꝫ grana ſignificant quinqꝫ plagas in cruce receptas. poſt hoc aliquantu lum inferius fit cerei illuminacio. quia poſt paſ ſionem ſecuta eſt reſurrectionis gloria. ⁊ lucet cathecuminis ante baptiſmū et poſt vſqꝫ ad oc tauas. ad notādum ꝙ criſtus lucet eccleſie vſqꝫ in diem iudicij. In cera eciam affligitur tabula ſeu carta ſcripta que ſignificat tabulam in qua pilatus ſcripſit iheſus nazarenus rex iudeorum quam vidimus pariſius in capella illuſtris reg francorum. vna cum ſpinea corona. et ferro. et haſta lancee et cum purpura qua criſtum indu erūt. et cum ſindone qua corpus fuit inuolutuꝫ et ſpongea et ligno crucis. et vno ex clauis et alijs reliquijs multis. Et cum cereus criſtum ſi gnificet. merito in dicta tabula inſcribitur ānꝰ domini tūc currens cum eius incarnacionē. quia in cereo notatur ꝙ criſtus eſt annus antiquus. et plenus dierum. de quo in octaua parte ſub ti. de anno ſolari dicetur. Ideo autem criſtus ā nus dicitur quia ſicut in anno dierum habet̉ ml̓ titudo fructuum ita et in criſto fuit et eſt multi tudo omnium bonorum fructuum. Habet enim criſtus ſuos menſes. vt ſūt. xij. apoſtoli et ſuos dies. vt ſūt omnes fideles. ſuas horas vt ſūt ne ophiti. Scribuntur eciam ibi indicio vel era vl̓ epacta. de quibus ſub ti de anno ſolari dicetur ad notandum ꝙ hominum actiones. et temporū ſucceſſiones. per dei diſpoſicionem ordinantur ¶ In quibuſdam eccleſijs additur alter cereꝰ minor. primus maior conſecratur in perſonam criſti dicentis. Ego ſum lux mundi. alter in per ſonam apoſtolorum. quibus ipſe dominus inqͥt Vos eſtis lux mundi. vterqꝫ cereus precedit ca thecuminos ad baptiſmum. Et apoſtoli nos ad terram promiſſionis. Item criſtus per ſe illu minat eccſeſiam illuminat eciam illam per apo ſtolos quorum precepta diligenter intueri et obſeruari debemus. quod oſtenditur ex illumina aliorum cereorum qui ab illis duobus illumināt̉ In pleriſqꝫ vero eccleſijs duo alij parui cerei ac cenduntur a maiori. et ſtatuitur vnus ab vna ꝑ te cerei benedicti. alius ab alia qui ſignificant ſanctos veteris et noui teſtamenti qui per cri ſtum illuminati ſūt et per doctrinam apoſtolo rum et prophetarum qui cum criſto concordāt ¶ Illi autem et cetera eccleſie luminaria ex igne maioris cerei accenduntur. ad figuranduꝫ ꝙ ig nis ſpirituſſancti a criſto ꝓcedit. et ꝙ non ſolū prophete et apoſtoli qui per duos cereos ſig nificatur. verum eciam omnes eccleſie fideles a criſto illuminati ſūt. qui ideo ſūt duo. tum quia apoſtoli bini ad predicandum miſſi ſūt tum qꝛ diſcipuli et alij illuminati a criſto gemina cari tate feruent. et tam verbo quaꝫ exemplo lucēt Poſſunt eciaꝫ ipſi duo cerei cathecuminos ſigni ficare qui a lumine maioris cerei accenduntur. quoniam a lumine criſti oportet cathecuminos illuminari. lumen quidem criſti eſt eius gloria et doctrina que perſequentes lectiones intelli guntur ſeu inſinuantur. De lectionibus et tractibus huius officij. Ercio loco circa lectiones et circa trac tus ſciendum ꝙ lectiones q̄ criſti gloriā et doctrinam ſignificant. idcirco carent titulo. quia cathecumini dum non ſūt ciues ihe ruſalem et ſcripturas ignorāt et nomina ciuiuꝫ iheruſalem ignorant. Vnde ſi eis nominarentur nomina doctorum veteris vel noui teſtamenti. forte pocius ꝯtemnerent quam venerarentur. carent eciam titulo. quia criſtus caput noſtruꝫ non dum redditum eſt nobis. Leguntur quoqꝫ

ſine tono quoniam in eis inſipientes et cathecu mini ſimplices inſeruuntur. Lectiones auteꝫ in quibuſdam eccleſijs leguntur quatuor. in qui buſdam ſex. in quibuſdam. xij. et in quibuſdam xxiiij. Qui quatuor legunt. ideo faciūt quia doc tor cathectminoꝝ debet eſſe conuiuator eorum debet enim eis pare conuiuiū in menſa ſacre ſc ripture que ꝑ menſam q̄ in tabernaculo domini fuit ſignificatur que qͣtuor pedes habuit. quia ſacra ſcriptura ꝙͣtuor modis exponit̉ videlicꝫ hiſtorice. allegorice. tropologice. ⁊ anagogi ce. quod plemꝰ dictū eſt in ꝓhemio huiꝰ ꝑtis libri ¶ Prima lectio. In pnͥcipio creauit deus celun et terram. que eſt gen̄. pͥmo ca. hiſtoria mō ſtrat. Ad lr̄am em̄ facta ſunt que ibi dicunt̉ de creacōe celi et terre et aliaꝝ rerū. de hoīe qͥ factus eſt ad imaginē et ſimilitudinem dei et ſic de alijs. Secūdā lectio ſcilicꝫ. Factum eſt in vigilia ⁊cͣ. que ē exodi. xiiij. ca. pertinet ad al legoriam. Tercia ſcilicet. Apprehendent ſeptē mulieres ⁊cͣque eſt yſa. iiij. c. ad tropologiam. Quarta ſcilicet. Hec eſt hereditas ſeruorum. q̄ eſt ibidem. lv. c. ad anagogem. ꝓut infra pate bit. Verum ſi diligenter attendere volumus. pͥ ma lectio et ſecunda tam ad primum quaꝫ ad ſe cundum pedem pertinent. tercia pocius ad ſe cundum quam ad tercium. Prima pertinet ad ſe cundum pedem ſicut ad primum. nam que in ea hiſtarice dicuntur allegorice exponūtur. verbi gracia. Factus eſt homo criſtus ad imaginem et ſimiliudīeꝫ dei. maſculum id eſt criſtum et femi nam id eſt eccleſiam. Creauit eos vel eciam par tim ad ſecundum. partim ad tercium refert̉. qꝛ opera ſex dierum coaptantur operibꝫ lucis ſpi ritualis quā interius reformamur et illumina mur. Nempe opus primi diei fuit lux qua ſigni ficatur illuminacio fidei. Opus ſecundi diei fuit firmamentum quod diuidit aquas ſuperiores. id eſt āgelos ab aquis inferioribus id eſt homi nibus qui eo non indigent. Opus tercij diei fuit ſegregacio aquarum ab arida id eſt ſegregacio eoꝝ qͥ d̓diti ſūt fluxui carnaliū voluptatū ⁊ qui q̄ꝫadmodū aque ſe ⁊ alios qͣ ſciūt ab his qui ad mod̓ aride ſiciūt fontē aque viue vt poſſunt fru ctificare dicētes. Sitiuit in te aīa mea ⁊cͣ. qͣrte diei opus eſt luminaria et in firmamēto. hec lu minaria ſūt doctores. qui inherentes firmamen to ſacre ſcripture inferioribus lumine ſciencie lucent. Quint e diei opus eſt creacio piſcium et auium ex aquis. per que intelligūtur renati ex aquis baptiſmatis. quoꝝ quidaꝫ beneficio bap tiſmatis vtuntur ad modum piſcium vt paruuli quidam vero alis gemine caritatis adinſtar aui um volant ad ſuperiora vt boni adulti. Vn̄ in pͥ ma lectione dicebatur Spiritus domini fereba tur ſuper aquas ſcilicet baptiſmū In aquis ve ro remanent piſces id eſt curioſi. Aues vero id eſt baptizati ad celeſtia volant. Sexte diei opꝰ eſt creacio animaliū de terra. Siquidem terra caro noſtra eſt. ex qua creantur animalia cuꝫ exͣ ea procedant opera viua. et ita interior homo noſcere reformatur vt in eo ymago et ſimilitū do dei reluceat. ſecundum ꝙ dictum eſt ibi. Fac tus eſt homo ad ymaginem et ſinillitudinem nō ſtram. Rurſus per primam lectionem inſtruun tur baptizandi ne credant manachedis. qͥ dicūt omnia hec viſibilia. a rege tenebrarum fore. Poſt iſtam primam lectionem nullū ſequitur cā ticum. ¶ Sicut enim quatuor cantica ſicut qua ruor lectiones. poſt duas primas ſequitur vnū canticum et poſt vltimam duo cant̉ica ſecuntur poſt primam ergo non ſequitur canticum quia in eo agitur de primo homine qui creatus deuꝫ nō laudauit. ſed peccauit. ⁊ in eo omnes pecca uerunt. ideoqꝫ pocius deberet ſequi luctus quā canticum quod eſt exultacio mentis habita de eternis. quia vero primus homo per oblectam̄ ta peccati a gloria cecidit et ad eam redire poſ ſumus. ſi racione contra peccatum ſteterimus. Idcirco orat ſacerdos ſtatim poſt lectionem di cens. deus qui hominem mirabiliter collocaſti. da nobis contra oblectamenta mundi racione perſiſtere. vt ad eterna gaudia peruenire mere amur. Et in eo eciam ꝙ ipſe dicit. qui hominem mirabiliter creaſti et mirabilius reformaſti. In nuit ꝙ in precedenti lectione hiſtorice agit̉ d̓ hominis creacione et allegorice de eiꝰ reſurrec tione id eſt de illo per queꝫ facta eſt redempcō In ſecūda quoqꝫ lectione eſt hiſtorica narracio ſed ipſa pertinet ad ſecundum pedem menſe. qꝛ quod ibi hiſtorice dicitur. allegorice intelligit̉ Nam ſicut in mari rubro ſubmerſis egypcijs li berati ſūt hebrei. ita in baptiſino ſubmerſis vi cijs et peccatis liberat̉ populꝰ dei. Inde poſt illam lectionem ſequitur canticum leticie et ex ultacionis videlicet. Cantemꝰ domino. exo. xv. c. in quo epultat populus criſtianus qui a ſpiri tualibus egzpcijs per baptiſmum eſt liberatus ſicut iudei a corꝑalibꝫ et ideo ſacerdos orāt vt dominus ad ſalutem gencium operetur in aquiſ batiſmatis miniſterium quo ipſe priorē popu lum ab egypcijs liberauit. per egypcios quidē peccatores. per mare rubrum baptiſmus intel telliguntur. ex qͥbus egypcijs neqꝫ paruꝰ neqꝫ magnus permanſit. nec eciam in baptiſmo mag num vel paruum peccatuꝫ remanet. quod in pe intencia facile non contingit. Recte igitur ſubi citur canticum illud. Cantemus domino. quia li cet quamdiu homo in peccato eſt deum laudare non poteſt. quia n̄ ē ſpecioſa laus in ore pecca toris. tamen cum liberatus eſt poteſt catare do minoiprimum canticū ſcilicet de liberacione ſua Tercia vero lectio que ē d̓ yſa. pertinet ad ſecū dum pedem menſe ſcilicet ad allegoriam. licet et ad tercium ſcilicet ad tropologiam vt cumqꝫ valeat coaptari in ea enim componuntur ſacra nienta criſti et eccleſie. Sacramentum criſti ibi notatur. Apprehendent ſeptem mulieres virum vnum. Mulieres ſūt ſeptendona ſpirituſſancti in baptiſmo collata que apprehenderunt vnum

virum ideſt criſtum. vt in eo plene quieſcerent. quod in alio homine facere non poterant vicijs ⁊ peccatis impediētibus. Seqͥt̉ ibi. panē nr̄m comedemus. quod ad ipſum ſpiritumſanctū cū ius hec dona ſūt refertur. Nam ſpiritumſanctuꝫ panem ſuum comedere et veſtimētis ſuis coope riri nichil aliud eſt quam ipſum equalitateꝫ pa tris et filij poſſidentem nullo indigere. poſtea ſubiungitur tantūmodo inuocetur nomen tuum ſuper nos id eſt illi in quibꝫ erit habitacio tua a nomine tuo criſtian dicantur. Aufer obpro brium noſtrum quod ſcilicet in alijs hominibus paſſi ſumus a quibus ſepe per vicia et peccata expulſi ſumus hec eſt ergo allegoria. Morali ter autem per ſeptem muli eres intelliguntur. homines ſeptiformi gracia repleti id eſt ſa pi entes. intelligentes. conſulentes fortes. ſcien tes. hij timorem domini habentes. Qui apprehē dent vnum virum id eſt criſtum ei per fidem et caritatem adherendo hij dicāt ꝙ in lectionē ip ſa ſequitur ſcilicet. Panem noſtrum comedemꝰ id eſt corpus tuum. quod eſt noſter panis quia nobis ad refectionem datus veſtimentis ſcilicꝫ bonorum operum contra frigus peccati operie mur. Inuocetur tantūmodo nomen tuum ſuper nos vt videlicet a te criſtian dicantur. Aufer obprobrium noſtruꝫ. ſcilicet ne ſerui dyaboli nō minemur. In eo vero quod ſequitur. Si ablue rit dominꝰ ſordes filiarum ſyon et lauerit ſan guinem iheruſalem de domo eiꝰ in ſpiritu iudi cij et ſpiritu ardoris notatur ſacramentum ec cleſie per ſordes notat leuiora peccata. per ſan guinem grauiora. Leuiora enim peccata lauat dominus in ſpiritu iudicij id eſt leuioris correc tionis. Grauiora in ſpiritu ardoris id eſt graui oris ſatiſfactionis. Notat igitur in hoc effectuꝫ baptiſmi. quia dominus tam grauiorā peccata quam leuiorā tollit per baptiſmum ¶ Poſt hāc lectionem ſequitur canticum quod eſt primum. canticum ſynagoge ſcilicet. Facta eſt vinea di lectio mea. yſa. v. c. Vinea enim ad litteram ſi nagoga eſt ſepes circa eam ſunt obſeruancie le gales turris in ea eſt templum. torcular altare olocauſti et in eis ſacramenta eccleſie nhilomi nus intelliguntur. Vinea enim eſt eccleſia que facta eſt in cornu illo. ſcilicet de quo ſcriptuꝫ ē Erexit cornu ſalutis nobis. hoc cornu eſt criſtꝰ et vinea facta eſt in loco vberi. criſtus eſt locꝰ vber. de quo dictum eſt. Mons dei mons ping uis. Circa hāc vineam ſepes eſt diuina protec tio. foſſa timor domini. turris ipſe criſtus. de qͦ dictum eſt. Eſto nobis domine turris fortitudi nis. torcular crux criſti de quo ſcriptū eſt. Tor cular calcaui ſolꝰ. et quia in lectione et cantico exprimuntur ſacramēta eccleſie ⁊ ſynagoge. id circo ſacerdos orat dicens. Deus qui nos ad ce lebrandum paſchale ſacramentum vtriuſqꝫ te ſtamenti paganis inſtruis. vtriuſqꝫ teſtamenti dicit. vt notet vtrumqꝫ teſtamētum. et ſubdit da nobis intelligere miſericordiam tuam vt ꝑ cepcione prefencium munerum firma ſit expec tacio futurorum. Miſericordia domini quā nos intelligere optat. e remiſſio peccatorū in bap tiſmo. preſencia igitur munera ſunt ſpiritualia dona que in preſenti ꝑcepimꝰ. Quarta lectio ē hec. Hereditas ſeruorum domini iuſticia eorum apud me dicit dominus. Et pertinet ad quartuꝫ pedem ſcilicet ad anagoge. Nempe ſicut ex pre dictis patet in prima lectione inſtruitur homo de ſua formacione. In ſecundā et tercia de refor macione que fit in baptiſmo per iheſum criſtū Vnde iam non reſtat niſi ꝙ inſtruatur cathecu minus de vita beata et de bonis moribus per qͦs ad eam venitur que in hac quarta lectione do centur. Siquidem vitā eterna eſt hereditas que ſeruis domini debetur et iuſticia eorum ē apud eum eſſe. Nā meritis eorū iuſte debent̉ vt apud eum eternaliter quieſcant. Ea vero que ſecunt̉ ad mores pertinent vt illud. Audite audienteſ me. et comedētis bonum et delectabitur in craſ ſitudine anima veſtra. per bona intelligit ipſū vel verbum eius quo omnia reficiuntur. Vnde notans delicias anime nō carnisdixit delectabi tur in craſſitudine anima veſtra. Hanc lectio nem ſecuntur duo cantica in quibuſdaꝫ eccleſijs In ea enim. agit̉ de hereditate eterna que erit in duobus id eſt in gloria anime et corporis. ſꝫ conueniēcior ē racio quia in ea agitur de duobꝫ ſcilicet de moribus bonis et vita beata vt dictū eſt. Primum canticum eſt ſcilicet attende celum quod eſt deutro. xxxij. ad bonos mores pertinēt vnde verba cantici huiuſmodi verbis lectionis in pleriſqꝫ reſpondent. In lectione vero dicitur Feriam vobiſcum pactum ſempiternum miſeri cordias dauid fidelis. Et in cantico dicitur. De us fidelis et abſqꝫ vlla iniquitatē et ibi dicitur quomodo deſcendit ymber et nix de celo. ⁊ illuc vltra nō reuertitur. ſed mebriat terram et ge nerare eam facit. hic dicitur. Quaſi ymber ſuꝑ herbam et nix ſuper fenum ⁊cͣ. Quia bona ope ra que facimus ſunt ad dei gloriam referenda. idcirco circa finem lectionis dicitur. Date mag nificenciam deo veſtro. Attendens vero ſacer dos. cathecuminorū animos eſſe deuotos. et ad baptizandum eſſe paratos. orat ꝙ dominus qͦs aquā baptiſmatis abluit continuā protectione tueatur. Poſtea ſequitur canticum in perſona cathecuminorum reſpondenciū ſe affectare bap tiſmum vt per hoc ad viſionem dei perueniant Vnde cantatur. Sicut ceruus deſiderat ad fon tes aquarum. ita deſiderat anima meā ad te deꝰ Super quo aug̓. dicit ꝙ hoc eſt in perſona ca thecuminorum dicitur deſiderancium ad fontem baptiſmi peruenire. ſicut ceruꝰ deſiderat ad fō tes aquarum venite. poſt exponit deſiderium ſuum cathecuminis. Sitiuit anima mea ad deū fontem vi. q. ve. et appa. a. faciem domini. qua ſi dicat ſi non ingreſſu ſi n̄ in inprogreſſu ſacia bor in prouentū. hoc deſiderium confirmat ſa cerdos orans et dicens vt deſiderijs celeſtibus

accenſi fontem vite ficiamus. Qui at̄ ſex lectiōes legunt hoc faciunt quia per criſti paſſionem et reſurrectionem mundus ſex diebus perfectꝰ re demptus ⁊ reparatus eſt. vel ꝓpter ſenariū nu merum qui perfectus eſt vel quia cathecumini ad ſex operā miſericordie inuitantur. ¶ Nunc tangamus conſuetudineꝫ eccleſiarū xij. lectioēs legencium. Quod faciūt in honorem xij. apoſto lorum a quibus poſt xp̄m omnis doctrina criſti anitatis proceſſit. aquā cathecumini illuminan tur. et hij qn̄doqꝫ legunt ſex grece et ſex latine quia criſtus a iudeis ad gentes tranſlatus eſt. Greca enim et latina lingua ſūt principalioreſ inter alias et per eas aperte totum genus om nium gencium reparatarum. per criſtum intel ligimꝰ. verum et ſi premiſſi legant. xij. lectiōes non tamen cantant niſi quatuor cantica p̄dicta Poſt quartam namqꝫ lectionem cātant primuꝫ cāticum poſt octauam ſecūdum. poſt vndecimā terciū. poſt duodecimam quartū. Prima lectio eſt. ¶ In principio creauit deus celum et terrā in qua homo ad ymaginem dei factus docetur. Sed hec ymago pene amiſſa ꝑ peccatum reſtau ratur ꝑ baptiſmū. Vn̄ ſequit̉ ſecūda lectio. Noe vero cum eſſet ⁊cͣ. que ē gen̄. v. in fine et. vi. et vij. et. viij. c. in qua oſtēdit̉ ꝙ omnes perierūt in diluuio. exceptis his qui arca ſaluati ſūt. di luuiū ē baptiſmꝰ. arca ē eccleſia. oēs em̄ qui ex tra eccleſiam baptizātur periūt. et illi ſoli qui ſūt in eccleſia merito ſaluant̉. et qꝛ pꝰ baptiſmū debet eſſe paratus ad tētacionem. idcirco ſequi tur terciā lectio. Tētauit deus abraam. que eſt gen̄. xxij. c. in qua yſaacͣ legit̉ a patrē oblatꝰ. et aries pro eo immolatus. et ita dei filius pro no bis oblatus eſt. ſꝫ non eiꝰ diuinitas ymo eiꝰ cor pus pro nobis eſt immolatū. Et quia in paſſio ne domini maiorem efficaciam baptiſmus reci pit idcirco quarta lectio ſcilicet. ffactum eſt in vigilia matutina. in qua oſtendit̉ ꝙ in mari ru bro ſubmerſi ſūt egipcij. ⁊ liberati he bre ¶¶ Sa cerdos enim eſt moyſes. baptiſmus mare. cereꝰ colūna ignis. cat hecumim egigcij baptizati he brei. Tres prime lectioes ſumpte ſūt de gen̄. Quarta de exo. quam ſequitur canticum ſimilit̓ de exo. ſūptum quod eſt cāticū victorie. Quinta lectio eſt. Hec eſt hereditas. ſumpta eſt de yſa in qua agitur de baptiſmo. ibi. Sicientes veni te ad aquas. vbi inuitantur ad baptiſmuꝫ. Sex ta lectio eſt. Audi iſrahel. ſumpta de baruth. c. iij. conueniencius dicitur ſūmi de iheremia. quia quicquid ſcripſit baruth ab ore iheremie ſump ſit. in ea agit̉ de criſti reſurrectione que in bap tiſmi imerſione ſignificatur. ibi. poſt hec īter ra viſus eſt. et cauſam hominibus conuerſatꝰ ē Septima eſt. facta eſt ſuper me manus domini ſūpta de ezechiele. xxxvij. in qua agitur de ge nerali reſurrectione cuius cauſa preceſſit reſur rectio criſti. ibi. Oſſa arida reuiuiſcunt. Octaua eſt. Apprehendent ſeptem mul eres virum vnū ſumpta eſt de yſa. in quacriſtꝰ et eccleſie ſacra mentum exprimitur. et eciam batiſmus ibi. cum abluerit dominus ſordes ⁊cͣ. Poſtquam ſequit̉ canticum yſa. in ꝑſona eccleſie videlicet. Iinea facta eſt. Nona eſt. Dixit dominus ad moyſen. exo. xij. c. in qua ſub figura agni immolati. xp̄i paſſio pro nobis immolati exprimitur. Decima eſt. factum eſt verbum domini que eſt ione. iij. c. ſub figura enim ione in mari proiecti. et a ce te abſorpti. et tercia die euomiti ſignificantur paſſio ſepulturā et reſurrectio criſti. Vndecima ſcripſit moyſes. et eſt deutro. xxxi. c. infine. quā ſequitur ſuum canticum. Attende celuꝫ. in quo premittuntur premia renatis. quibus in lectio ne lex domini preponitur. Duodecima eſt. Na buchodonoſor dan̄. iij. c. in qua figurate oſten ditur. ꝙ ſicut angelusn camino ignis flammaꝫ extinxit. ita ſpirituſſanctus per baptiſmum flā mam peccati extinguit. Vnde cathecumini bap tiſmum deſiderantes cantant canticum. ¶ Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum. quod ſūp tum eſt de pͣs. ¶ Ad oracionem autem que poſt hanc lectionem ſequitur non dicitur flectamus genua. in deteſtacionem eius. ꝙ nabuchodono ſor rex in contentum dei coegit populuꝫ genua flectere ante ſtatuam auream quam erexerat. Romani vero dicuntur legere. xxiiij. lectiones xij. grece. et. xij. latine. propter cauſam ſcrip tam ſub ſabbato quarte ebdomode aduentus. Primo legunt. xij. grece. iuxta tranſſacionem ſeptuaginta interpretū que eſt autentica apud grecos. Poſtea. xij. latine iuxta noſtram et vt ſi gnificent cathecuminos fundari ſupra fundamē tum apoſtolorū ⁊ prophetarum. poſtea deſcen dunt ad baptiſmum cum cantico. debent enim eſſe fontes in ecclſia ⁊ non alibi. ¶ Quia mater eſt ex qua noua progenies generat. ¶ Quicūqꝫ ergo numerus fuerit in lectionibus quatuor tā tum ſunt cantica. Eſt autem canticum ſanctorū interceſſio facta pro cathecuminis. vt eccleſie iungantur. ſicut et cantus poſt baptiſmum. eſt graciarum actio de coniunctis et interceſſio vt perſeuerent. Ideo autem cantica cantantur. qꝛ cathecumini quorum eſt huius diei officium. fu turi ſunt in proximo de cetu centum quadragni ta quatuormilium cantancium canticum nouum Cantantur eciam propter futuram renouacio nem in veram innocenciam quam iam factum ſit quod cito venturum eſt. Ex perſona enim eorū cantores cantica canunt. que ceteri cantare ne quiut. quaſi maculati iterum poſt baptiſmum. Vocantur autem cantica quia cantantur. vel qꝛ liber. vnde excerpta ſunt cantica ſiue carmina vocantur. ¶ Se primo ſcriptum eſt. nunc ceci nit moyſes et filij iſrahel carmen hoc domino ¶ De ſecundo ſic cantabo dilecto meo canticuꝫ pa truelis mei. De tercio ſic ſcripſit moyſes canti cum. De quarto. et de omnibus ita dicit aug̓. in prefacione cantici. Sicut ceruus ideo quatuor cātica dicunt̉ qꝛ ſcripture quibus cathecumini inſtruuntur quatuor habent intellectus. Primū

canticum habet intellectum hiſtoricum. Secun dum allegoricum. Tercium moralem. Quartum anagogicum quorum vnumquodqꝫ ſubditur le ctioni in eodem dogmate conſiſtenti. ¶ Ac ideo vltimis quatuor lectionibus. que de bonis mo ribus et celeſti patria diſputat. cōmunguntur duo cantica. qui de eadem materia loquitur vt premiſſum eſt. ¶ Illud quoqꝫ notabile eſt ꝙ quotcumqꝫ fuerunt lectiones ſemper oracioneſ ſequentes ad lectiones et tractus. reſpiciunt ꝑ cedentes. et eſt prepoſterus ordo. alias enim primo ſacerdos orat. ¶ Secundo legit lector. Et exinde ſuccinit cantor. Hic vero primo legi tur vt neophitisdoctrina fidei preponatur. ¶ Secundo cantatur in perſona illorum vt cong noſcatur quanta ſit deuocio et hilaritas bapti zandorum. qua cognita ſacerdos orat confiden ter. vt eorum deuocio non deficiat. ſed incre menta ſuſcipiat ¶ Et ſicut in lectionibus tituli ſupprimuntur. ſic̄ eadem racione oracionibus do minus vobiſcum ſubtrahitur. Et nota ꝙ in hoc officio lectiones ſunt quaſi ſpes magiſtrorum. cantica quaſi beniuolenciā auditorum. Oracio ſacerdotis et reſponſio populi ſcilicet amen ſūt quaſi confirmaciones beniuolencie precedentis ¶ Item hodie in lectionibus et letanijs ſenes p̄ cedunt et iuuenes ſubſecuntur. vt infra dicet̉. De bēnedictione foncium. R. arto loco de benenedictione fonciū ſeu baptiſimi dicturi premittimus ꝙ Oideo fit hac die baptiſinus. quia m eo conſepulti ſumus criſto. et prop ter hoc baptizandus ter immergitur. prout in fra dicetur. Secundo ideo quia baptiſmus par tim a paſſione et partim a reſurrectione vim ſu am accipit a paſſione ablucionem a peccatis a reſurrectione gracie innouacionem. ¶ Tercia racio quia ſicut dominus tunc liberauit anti quos patres a carcere infernali. ¶ Vnde yſa. Habitantibꝫ in regione vmbre mortis lux orta eſt eis. ita et hac die liberantur a peccato origi nali. In foncium benedictione et in cathecumi norum immerſione quidam vtuntur ſimplicibus et linijs indumentis propter racionem ſcriptaꝫ in prima parte ſub titulo de altaris dedicacio ne. De letania que in benedictione baptiſmi di citur infra dicetur. ¶ In benedictionne baptiſ mi ſunt ſex quoniam ſacerdos orat. aquam ma nū tangit. vocem mutat. cereus imiergitur. et alij cerei illuminantur. inſufflat ſacerdos et criſma miſcet. ¶ Primo ergo orat deum patre. et per iheſum criſtum implorat ſpiritumſan ctum. vt in fontes deſcendat. ideoqꝫ in modum oracionis legit. ſed ante omnia ab aſtantibus ſibi captat beniuolenciam ſalutando eos dicens dominus vobiſcum. et illi reſpondent. et cum ſpiritu tuo. quaſi diceret. dominus ſit tecum in tanto ſacramento perficiendo. quia ſine eo nil pōtes. poſt ſacerdos alloquitur dominum qua ſi longe poſitum rogans vt velit adeſſe pre ſens. d. ¶ Omnipotens ſempiterne deus ade ſto magne pietatis tue miſterijs. adeſto ſacra mentis et cetera. ¶ Sed quia videtur ſacerdo ti quod inſufficiens ſit et indignus ad inuocan dum tam magnum dominum. i deo iterum cir cumſtantes monet et vocem mutans dicens. ¶ Surſum cordā et ipſi reſpondent. habemus ad dominum. Iterum quia dominus dicit. adhuc te loquente. ecce aſſum. intelligens iam dominum eſſe preſentem monet alios ſecū gracias ei agē re dicens. Gracias agamus domino deo noſtro et ipſi reſpondēt. dignum et iuſtum eſt. poſtea ſacerdos domino tanquam prenſenti familiari ter loquens dicit. ¶ Vere dignum et iuſtum eſt equum et cetera. Et poſtea addit. Qui inuiſibi li potencia tua ſacramentorum mirabiliter oꝑe raris effectum poſtea ponit duo in quibus ſig natum eſt baptiſmum. Primum in exordio mun di naſcentis. Secundum in purgacionem mun di nocentis. ¶ Primum eſt cum dicit. Deus cu ius ſpiritus ferebatur ſuper aquas vt iam tūc inter ipſa primordia mundi virtutem ſanctifi cacionis a qua natura conciperet id eſt ex con ceptura ſignificaretur. Secundum tum ſubiun git. Deus qui nocentis mundi crimina. per aqͣs abluens regeneracionis ſpeciem in ipſa diliuuij effuſione ſignaſti vt vnius eiuſdemqꝫ elementi miſterio et finis eſſet vicijs et origo virtutibꝫ reſpice in faciem eccleſie tue et cetera. et termi nat hanc oracionem vt tue maieſtatis imperio ſummat vnigeniti tui graciam de ſpirituſancto Deinde ter tangit aquam manu. Primo diuidēſ aquam in modum cruci s. per quam vt premiſ ſum eſt baptiſmus maxime efficaciam recipit vt aqua ſpirituſancto fecundetur. et ſpiritus immundus expellatur. De fecundacione dicit. Qui hanc aquam regenerandis hominibus pre paratam. archana ſui luminis admixtione fecun det et ceterā. De expulſione demonis dicit. Pro cul ergo iubente te domine omnis ſpiritus in mundꝰ abſcedat et cetera. vſqꝫ ibi. Non inficiē do corrumpat. Secundo aquam manu tangit vt eam per inuocacionem ſancte trinitatis mu niat. ne hoſtis ab illa expulſus redeundi habeat poteſtateꝫ. Vnde tangendo dicit. Sit hec innō cens et ſancta creatura libera ab omni impung nacionis ī curſu et cetera. ꝙ ex adiectiuis ibi po ſitis conuincitur. quia fons viuus ad patreꝫ aqͣ regenerans ad filium. vnda purificans ad ſpiri tumſanctuꝫ refertur. Tercio aquam tangit cuꝫ eam in quatuor proicit partes. vt iam dicetur. Trinꝰ igit̉ aque tactus. trinam ſancte trinita tis oꝑacioneꝫ figurat. Hac oracione finita. be nedicit aquam dicens. Vnde benedico te creatu ram aque. ꝑ deū viuū ⁊cͣ. vbi tantū vtitur ver bo pͥme ꝑſone. dicens. benedico te. qui primo vtebat̉ verbo ſecunde dirigēs ſermonem ad de um vel tercie loq̄ns de ipſo vel de re bn̄dicēda

vtitur ergo nunc verbo prime perſone. vt oſtē dat ſe hoc facere mīſterio. quod dominus fecit auctoritate. et ſicut in baptiſmo domini affuit trinitas. ita et in noſtro baptiſmo eam adeſſe o ſtendit. patrem adeſſe oſtendit cum dicit. De nedico te creaturam per dominum ⁊cͣ. et filium cum dicit. Benedico te per heſum criſtū ⁊ per ſpiritum ſanctum. ſcilicet circa finem cum dicit. Deſcendat in hanc plenitudinem fontis virtus ſpiritus. ſancti. Sed nota ꝙ in benedictione q̄ eſt per patrem. ponuntur quinqꝫ miracula in a qua facta ante aduentuꝫ criſti. et in benedictio ne que fit per filium alia quinqꝫ miracula. in aqͣ facta poſt aduentum. que licet nō omnino eo dein ordine facta ſint quo ponuntur tamen quā tum ad miſterium racionabiliter ordinantur. ⁊ poſteriora congrue prioribus coaptantur. pri ora hoc ordine ponuntur. Primo qui te ſepera uit verbo ab aridā. Secundo cuius ſpirituſſan ctus ferebatur ſuper te. Tercio qui te de para diſo manare precepit. Quarto qui te in deſer to amaram ſuauitatē indita fecit eſſe potabilē Quinto et ficienti populo de petra produxit. Poſteriora ſic ponuntur. Primo qui te incha na galilee mutauit de aqua in vinum. Secundo qui pedibus ſuper te ambulauit. Tercio qui in te a iohaāne baptizatꝰ eſt. Quarto qui te vna cum ſanguine de latere ſuo produxit. ¶ Nunito qui in te omnes gentes a diſcipulis baptizare precepit. ¶ In omnibus enim hijs baptiſmus exprimitur. ⁊ poſteriora prioribus ꝑ anthyto ſim reſpōdent ibi nāqꝫ in primo miraculo aquā ſcilicet baptiſmi verbo ſeperato ab aridā acce dente verbo terrenitatem peccatorū a nobis ſe perat et hec in primo. ſimiliter in baptiſino aqͣ mutatur in vinum. quia triſticia peccatoruꝫ ex pulſa mens noſtra quadam ſpirituali leticia me briatur que per vinum intelligitur. vnde vinū letificat cor hominis. Aquam in vinum mutari eſt timorem de peccatis conuerti in exultacionē mētis. Item ibi dicitur in ſecūdo miraculo. Cu ius ſpirituſſanctus ferebatur ſuper aquas. et hic ſimiliter in ſcd̓o dicitur Qui pedibus ſuꝑ te ambulauit. ⁊ hec duo bene conueniūt. qꝛ in bap tiſmo ſicut in alijs indiuiſibilis eſt operacio pa tris et filij et ſpirituſſancti et vtrobiqꝫ dicitur ſuper quia gracia que cōfertur de ſupernis eſt et vt notetur ꝙ dominꝰ potenciam ſuam nō al ligauit. Item ibi dicitur in tercio. Qui te de pa radiſo ⁊cͣ. hic qui in te a iohāne baptizatus eſt quia gracia de paradiſo manās aquis in bap tiſmo eſt infuſa. vnde de baptiſmi graciā eccle ſia profluēs in quatuor partes orbis dilatata eſt quod quodāmodo factum eſt quando domi nus baptizatus eſt a iohāne. quia tunc omnes a que vin regeneratiuam ſuſceperunt. Rurſus ibi dicitur in quarto Qui te in deſertō amaram ſuauitate indita fecit potabilem. hic dicitur qui te vna cuꝫ ſanguine de latere ſuo produxit quia in gentilitate que prius erat a domino de mino deſerta. aqua baptiſmi reficiendi mentes et ſanandi habet effectum. Dulcorata autē fuit aqua. quia per paſſionem crucis maxime baptiſ mus plenam recepit efficaciam. Inde in cruce de latere domini aqua profluxit. ¶ Item eciaꝫ ibi in quinto dicitur Et ſiciēti populo de petra produxit. hic vero dicitur. Qui in te omnes gē tes per diſcipulos baptizare precepit. qꝛ bap tiſmꝰ a petra criſto originem habens. populuꝫ eum deſiderātem reficit. Nō enim prodeſt bap tiſmus niſi ficienti eum id eſt deſideranti. vel in ſe velin alio. Inde diſcipulis preceptū eſt. vt baptizarent omnes gētes. in nomine patris et filij et ſpirituſſancti. ſicut in vlt̓. math̓. dicitur Hic eſt notandum ꝙ vbi dicitur. Qui te de pa radiſo manare. et in quatuor fluminibus exire et totam terram rigare precepit. ibi ſacerdos a quam manu in quatuor partes effundit vt oſtē datur ꝙ gracia baptiſmi in quatuor partes or bis ſit dilatata. Ceterum ſacerdos ipſe ſepe mu tat vocem. In primis enim orat deum vt digne tur mundare mentem eius ad fuſcipiendum ſpiri tumſanctum et deprecatur eius aduētum. ⁊ iō voce humili ſcilicet in modum oracionis legit. que vocis humiliacio eſt ad ſpirituſſancti aduē tum. et ad eius dignam recepcioneꝫ mentis pre paracio. poſtea vero indicās ſe illum habere le git in moduꝫ prefacionis agēs gracias quia tā magnus hoſpēs dignatus eſt ad taꝫ humile ho ſpicium deſcendere ⁊ recolens miracula iaꝫ per aquam facta. deinde poſt benedictioneꝫ que fit per filium que terminatur. In nomine patris ⁊ filij et ſpirituſſancti mutat vocem iterato. Cuꝫ enim vſqꝫ tūc in modum prefacionis cātauerit poſtea legit in moduꝫ lectionis voce ſcilicet hu miliori que vocis humiliacio eſt ſignū humili tatis. humilitas enim noſtra per baptiſmi rege neracionem ad alta polorum reoditur. Dicit er go ſacerdos h̓. nobis precepta ſeruantibus ⁊cͣ quaſi diceret. nō auderem tantam et tam altaꝫ rem ſcilicet ſpiritumſanctum vt in creaturam a que deſcendat inuocare. niſi quia tu precepiſti nobis baptiſma exercere. Et addit ſacerdos. ¶ Tu deus omnipotens clemens adeſto tu benig nus aſpira. vbi illud orat vt ſicut in predictis miraculoſe in aqua operatꝰ ē. ita modo faciat videlicet vt preter naturalem emendacionem quam poſſunt aque adhibere corporibus. ſunt eciam purificandis mentibus efficaces. Poſt hͦ alta voce clamat ſacerdos. Deſcēdat in hāc plo nitudinem fontis virtus ſpirituſſancti. ideo al ta voce vt altum mentis deſiderium deſignet. ⁊ tunc deponitur cereus in aquam. que cerei im merſio eſt ſpirituſſancti aduentus ſeu miſſio. q̄ ī aqua baptiſmi in ſpecie columbe deſcendit. Se cundo ideo cereus in aquam deponitur quoniā corpus criſti per ceram ſignificatum in baptiſ mo aquas ſanctificauit et vim regeneratiuā ill̓ contulit. Tercio baptiſmus cerei remiſſionem peccatorum ſignificat quam per criſti mortem

conſecuti ſumus. Hunc quoqͣꝫ neophiti cereos ſuos extinctos qui et ſi plures ſint pro vno re putantur. Et in quibuſdam eccleſijs ſtatim cum cathecumini baptizati ſūt illuminantur. In qui buſdam vero differtur eorum illuminac̓io vſqꝫ ad agnus dei. quod cantatur in letania ⁊ in qui buſdam eciam vſqꝫ ad miſſam. quando videlicet alij cerei eccleſie illuminantur. ¶ Sane cerei qui ſtatim poſt baptiſmum accendunt̉. ſignificant ꝙ per turbacionem peccatorum cōmittātur il luminacio graciarum. Qui differunt vſqꝫ agnꝰ dei ſignificat. ꝙ per agnum qui tollit peccata et tenebras mundi. renati et fideles illuminan tur. Qui vero differūt vſqꝫ ad miſſam ideo faci unt. quia miſſa illa ad noctem pertinet reſurre ctioīs dominice. vt ſicut nox illa irradicata fuit ſplendore dominice reſurrectionis. ita ⁊ a lumi ne noſtro irradietur et vt neophitos noſtros criſto conſurrexiſſe ſignificemꝰ. Et propter eā dem cauſam alij cerei eccleſie ad miſſam illumi nantur. et ſecundum hoc cerei cathecuminorum ſūt ſine lumine vſqꝫ dum alij cerei eccleſie illumi nentur. ad notandum ꝙ poſtquam ſpirituſſanc tus purgauerit corda eorum et eos introduxe rit in ſocietatem ⁊ vnitatem eccleſie. tūc illumi nabit corda eorum. De cereis eciam neophito rum dicetur in ti. de vij. diebꝫ poſt paſcha ¶ Poſt immerſionem cerei in quibuſdam eccleſijs ſacerdos inſufflat in aquam dicit que totam huius aque ſubſtanciam regenerandi fecun det effectu. ¶ Primo vt ſicut in exorciſmo ca thecumini ſpiritus immūdꝰ inſufflatur vt ab ho mine recedat. vt infra dicetur. ita et in exorciſ mo aque vt ab ea expellatur. et adimpleat̉ qd̓ dominus inquit. Nunc principes mūdi huius et cientur foras. Secundo vt intelligat ſathanaſ quantus habeatur. ꝙ tam leuiter videlicet per ſuauem exſuflactione poteſt expelli. Tercio vt ſacerdos oſtendat quali ignominia dyabolus dignus ſit ab aquis expelli. Inſufflat autem ſa cerdos ter. quia ſpiritus ſanctus tria in baptiſ mo operatur. a vicijs purgat. virtutibꝫ ornat et tandeꝫ premio eterno cōronat eos. in quibꝫ fit hec in ſufflacio. vt dicetur vbi de immūdi ſpi ritus expulſione agetur. poſt exſufflacionē mu nitur aqua iterato crucis ſignaculo per inuo cacionem ſancte trinitatis ne habeat poteſtatē dyabolus ad eam ampliꝰ redeundi. Poſtremo fit admixtio criſmatis in aqua ſicut dictum eſt. Vnde dicitur in burcar. li. iij Benedicimꝰ fōtes baptiſmatis oleo vnctionis. Et aug̓. eiſdē ver bis vtēs ſubicit. ꝙ hͦ magis tacite ſiue ſine ſcrip tura ac miſtica racione introductum eſt. quaꝫ ꝑ aliquam ſcripturam. Per huiuſmodi gͦ admix tionem. vnio criſti ⁊ eccleſie ſignificatur. Nam criſma eſt criſtus. aquā populus. et dicit̉. Sāc tificet̉ fons iſte. Ex quibus verbis ad quid fiat admixtio ſatis datur intelligi Et nota quātuor eſſe gn̓a ſacre aque bn̄dicte. ꝓut in qͣrta parte dictū eſt vbi agitur de aque bn̄dicte aſꝑſione. De baptiſmo. R. Vinto loco eſt de baptiſmo dicendū. De ſcrutinijs vero que precedūt baptiſmuꝫ ſolemnem et de multis ad baptiſmum ꝑ tinentibus. dictum eſt ſub quarta feria tercie ebdomode quadrageſime. ¶ Primo notandum eſt. ꝙ baptiſmus grece interpretatur vnctio la tine. vel locio. baptiſmus quidem per aquaꝫ cō fertur vt res inuiſibilis per illud viſibile elem̄ tum conferatur. ſuper quo ſpirituſſanctꝰ in pnͥ cipio ferebatur. Sicut enim aqua corpus viſi bili ter purgat exterius. ita baptiſmus latēter animam. Vnde aug̓. Aqua corpus tāgit. et men tem abluit. Et eſt notandum ꝙ pagani ſiue gē tiles circa fontes templa ſua facere ſolebant vl̓ ſaltem ibi ſemper aquam habebant. per cuius aſperſionem purificari credebant. ⁊ inde lubria vocabantur quaſi purificancia. et ita quodāmō do figuraliter ad baptiſmum tendebant. ¶ Nos vero ab eorum conſuetudinē baptiſma nō ſūpſi mus ȳmo a tribus que in veteri teſtamento fue runt ſcilicet a cathaciſmō id ē diluuio. et a ma ri rubro. et a iordane que baptiſmi figura fue r̄t. Daptiſma dominꝰ inſtituit cū de latere ſuo ſanguinem. et aquam produxit. queꝫ poſtea qͣ ſi legē edictali ſāxiuit. d. Niſi quis renatꝰ fue rit ex aqua et ſpirituſancto non intrabit in reg num celorum. et ipſe dominus baptizatus eſt ī ſua paſſionē. Vnde inquit baptiſmo habeo bap baptizari quo coartor vſqꝫ dum perficiatur ¶ Fieri debet baptiſmꝰ in aqua. quia illa copioſi us inuenitur. et hanc ſpiritꝰ in principio fouiſ ſe legitur. et quia ſordes abluit. ſitim compri mit. ymaginem reddit. ſicut cantatur de narciſ ſo. ignem extinguit. ſic in baptiſmo a peccato rum ſorde lauamur. a fonte vite potamur yma ginem perditam reſtauramus. vnde ignis pe narum extinguitur. Debet autem aqua eſſe viua et pura. poſſet tamen eciam fieri in reſoluta. ſi ue a niue ſiue a glacie ſiue a lacrimis terre. ſiue eciam ex inſtiſtitucione victoris pape id eſt in mari. ſiue in flumine. ſiue in lacu ſiue in fontibus Non autem licet baptizari in aqua condita vt ī ceruiſia vel medone. nec eciam in aliquo liquo 2e vt in vino vel oleo. Sed ſi alius liquor aque admiſceatur bene fit baptiſmus dum tamen aqͣ preualeat. quotidie enim mari nouus liquor vel ſputum vel vrināa additur. et tamen ibi baptiza tur. aliqui tamen contradicunt. Porro tamē ſe cundum canonicam tradicioneꝫ ſolemne baptiſ ma in duobus dumtaxat ſabbatis celebrātur vi delicet in iſto et penth̓. qͣre in iſto premiſſuꝫ ē In ſecundo quia ſpirituſſanctus in die penth̓. donatur nobis per quem facta eſt repromiſſio peccatorum. vt dicetur ibi. Alio vero tempo re nō licet baptizare. niſi neceſſitatis cauſa que eſt quadruplex. Prima eſt cauſa municionis vt ſi rex obſidet aliquam ciuitatem vel opidū. tūc enim pueri illiꝰ loci baptizari debent. ne in bap tizati decedant. Secundā eſt gentiliū ꝑſecūcio

Tercia naufragium. Quarta egritudo. Poteſt tamen egritudo hic largē accipi pro infirmita te nature. que facile diſſolui poteſt. ita ꝙ neſci mus diem neqꝫ horam. et obhanc cauſam ſingul̓ diebus ⁊ horis fit baptiſmus non ſolemnis. I Solemnitas tamē baptiſmi ſalteꝫ in paucis ad p̄miſſos duos dies. ꝓpter ſimilitudinem et me moriam reſeruatur. Greci vero baptiſmū cele brare ſolent in eph̓ia. ꝓ eo ꝙ tūc fuit dominꝰ baptiſatꝰ. ꝓ ut ſub feſto dictū eſt. Celebrari eciā debet baptiſmꝰ ſolēnis hora nona vt dicet̉ ſub ſabbatō penth̓. Sciēdū autē ē ꝙ baptiſā dus cū pͥmo ad eccleſiaꝫ venit. pͥuſquā immer gatur interrogat̉ vtꝝ abrenūciet dyabolo ⁊cͣ quod pocius vſu quā ꝑ aliquam ſcripturā ītro ductū eſt ſecundū aug̓. ⁊ eccleſia reſpōdet ab renūcio. Et iterū vtrū credat in patrem ⁊ filiū et ſpiritūſanctū. ⁊ ipſa reſpondet. Credo. In his autē duobꝰ de vita et fide inſtruit̉. De vita cū docet̉. abrenūciare dyabolo. et omībꝰ poni pis ſiue operibꝰ eius. De fide cū docet̉ credere in t̓nitatem. et ꝓpter hoc due fiūt ei ꝯſequent̓ vnctiones. ſcilicꝫ ī ſcapulis ⁊ in pectore. Ideo autem fit huiꝰ īterrogacio ⁊ reſponſio. ⁊ vacua domus a priſco habitatore deſerta fide ornetur et dei habitacio p̄paretur. Aug̓. dicit ꝙ eciam fiant hec iuxta ſaluatoris imꝑium. qui ad patrē in celū aſcenſurus. diſcipulis ſuis id eſt apoſto lis dixit. Euntes docēte omnes gentes baptiſā tes eos. In nomīe patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti Interrogatur eciā ſi credat in ſanctā eccl̓iam. remiſſione peccatorū. et carnis reſurrectioneꝫ Non tamen ſecundū ipſū augͥ. eodem mō inter rogamus. vt qūo in deum credimꝰ ſic ⁊ ī ſāctā eccleſiā et catholicam credamus. ſed ꝓpterea ſācta et catholica eſt quia recte credit̉ ī deum. non ergo diximus vt in eccleſiam quaſi in deum crederetis. ſed vt in eccleſia ſancta et catholica conuerſantes in deum crederetis eciam re ſurre ctioneꝫ carnis que futura eſt. Innuit ergo augͥ ex premiſſis verbis. ꝙ prepoſicio ibi repetitur dum dicitur in ſanctam eccleſiam. et ſenſus mu tatur. de quo dictum eſt ſub quarta parte ſub ti. de ſymbolo. Planior tamē intellectus eſt vt prepoſicio ipſa premittatur nec repetatur. vt ſit ſenſus. Credo eccleſiam ſanctam catholicam id eſt fidem catholicam tenentem eſſe ſanctam id eſt iuſtam et bonam. vel eccleſiam ſanctam id eſt ſanctificatam et firmatam et ſemper perſe ueraturam. ita ꝙ nunquam deficiet. vel credo ſanctam et catholicam eccleſiam eſſe vnam. et in vnitate conſiſtere. Patrinus autem pro bapti zando interrogatur. vt iam dicetur. ¶ Poſt in terrogacionem ⁊ reſponſionem ſacerdos ter in faciem baptizandi exſufflat. ad notandum ꝙ ſe ua poteſtas id eſt malignus ſpiritꝰ ab eo exſuf flatur id eſt exſufflando expellitur ſeu in proxi mo expellenda ſignificatur. vt per pium ſacer dotis miſterium ſpiritui ſancto cedat. fugiens ſpiritus malignus. Hinc eciam ait augꝰ. ergo paruuli exſufflantur et exorcizātur id eſt incre ꝑantur ſeu adiurant̉ vt expellatur ab eis dyabo li poteſtas inimica que decipit hoīeꝫ vt poſſi deat homines. Hec autem ex ſufflacio ſiue exorci zacio. et ſi nō proſit aliquid ad vitam. quia ad hūc in eis mors manet. prodeſt tamen vt inimi cus minus ei nocere poſſit. Adeſt enim ſpiritus ſanctus nō ſolum verbis que dicuntur in nomi ne ſuo verum eciam ſignificacionibus que fiunt in honorē ſuo. Et eſt notandum ꝙ exorciſmus grece latine dicitur adiuracio. vt eſt illud. Exi ab eo immunde ſpiritus. Cathaciſmus autem ⁊ exorciſmus neophitorum ſūt. precedūt em̄ bap tiſinum. et magis debent dici ſacramētalia qua ſacramenta id eſt ad ſacramentum baptiſmi per tinencia. vl preludia noui baptiſmi. ſine eis tam̄ poteſt eſſe baptiſmus. Cathaciſmus vero gre ce. latine dicitur inſtructio. inde cathecizare id eſt inſtruere in ſymbolo et fidei rudimentis. In de eciam dicitur cathecuminus grece quod eſt latine audieus vel inſtructꝰ. quia adhuc doctri nam fidei audit nondum tamen inbatizatus eſt licet ſit in fide inſtructus. Qui et competes vo catur. quia poſt fidei inſtructionem. et poſt ac ceptam penitenciam competit gracie criſti re cipiende. Neophitus vero grece latine nouel lus et rudis. vel nuper renatus interpretatur. Hoc quoqꝫ ſcienduꝫ eſt ꝙ ſicut ſūt dona vij. ſpi rituſſancti. ita eciam ſūt ſeptem dona baptiſmi. Primū eſt ſalis collacio. Hatur enim ſecundum rabanum. et bedam ſal benedictum in os bapti zandi. vt per ſal typicum id eſt figuratiuum ſa piencie ſale conditus iniquitatis fetore careat id eſt carere ſignificetur. ne a vermibus pecca torum vltra putre fiat. ſed magis illeſus ſerue tur. ad maiorem graciam percipiendam. Sal qͦꝫ ſignificat prima fidei docunenta ſine quoruꝫ cō dimento inſulſus eſt omnis homo. De quo et de ſale dictum eſt in prima parte ſub ti. de conſe cracione altaris et eccleſie Secundum eſt auriū et narium cum ſputo linicio quod fit primo exē plo criſti. qui lutum cum ſputo faciens mutum et ſurdum ſanauit. et oculos nati ceci liniuit. et expuens linguam eius tetigit. et digitos in eiꝰ auribus imponens dixit. effeta quod eſt aperi re. Secunda ſecundum rabanum hoc ſacramen tum ideo agitur. vt per ſaliuam typicam id eſt figuratiuam ſapiencie dei et per ſacerdotis tac tum ſapiencia et virtus diuina. ſalutem eiuſdeꝫ cathecumini operetur. vt aperiātur ei nares ad capiendum odorem noticie dei vt aperiantur et aures ad audiendum mandata dei. vt aperiant̉ illi ſenſus in intimo corde ad reſpondendum ſa cerdoti de articulis fidei interroganti. Digiti ergo qui in aures mittuntur ſunt verba ſiue dona ſpiritus ſancti ¶ Tercio per hoc ꝙ aures ſaliua tanguntur ſignificatur et petit̉. ꝙ doctri na que de ore altiſſimi fluxit per aures eius in tret. eiqꝫ ſuaue redoleat. ſaliua nempe criſtī id eſt dulcēdo verborum ex ore eius defluencium.

et ipſa criſti diuinitas nos ſanat. Quarto eciam nares tanguntur vt diuinam ſuſcipiant virtu tem. per quam bonum a malo diſcernant. odorē et ſanaꝫ doctrinam ſeperare valeant a fetore he retice prauitatis. Vnde in eccleſiaſtico dicitur Naſus tuus ſicut turris libani que reſpicit con tra damaſcum. Quinto ad notandum ꝙ quādiu ſpirituꝫ naribus trahet. in fide percepta mane re debet. et aures vt verbis euangelicis pate ant et varias et inutiles fabulas a ſe repellant Sexto ſecundum ambroſium propter glori am ſiue dignitatē muneris et operis nō tangit̉ os cum ſaliua. ſed nares. vt bonum odorem accipi ant pietatis eterne. Tercium et quartum eſt in pectore et inter ſcapulas cum oleo facta figna cio. de quibus dictum eſt in prima parte ſub ti. de conſecracionibus. Quintum eſt baptiſmi ab lucio. ¶ Circa quod notanduꝫ eſt ꝙ trina fit im merſio ſeu locio in baptiſmo in nomīe trinitatis ſcilicꝫ in nomine pr̄is et filij ⁊ ſpirituſſancti. qꝛ eciam in fide trinitatis fit baptiſmus in qua tri na immerſione. triduana domini ſepultura ſig nificatur. fuit in tribus diebus et tribus nocti bus in corde terre. Trina qͦꝫ fit immerſio quia in baptiſmo a triplici peccato. ſcilicet cogitaci oms. locucionis. et operacionis mundamur. et a triplici tranſgreſſione legis. ſcꝫ leg̓ nature. le gis moyſaice. et legis euāgelice Non igitur de bet quis tantum ſemel immergi. pro eo ꝙ xp̄us ſemel mor tuus eſt. Debet tamen ſemel baptiza ri tātū qꝛ tm̄ ſemel criſtus mortuus eſt ⁊ ſepul tus. et reſurrexit. q̄ tria in baptiſmo ſignifican tur. Et licet trina ſit immerſio. tamen vnum eſt baptiſma. Item quia tantum vna eſt fides. id circo vnum debet eſſe ſacramentum eius. iuxta illud. Vna fides vnum baptiſma. Immerſio eciā fit in modum crucis quia qui baptizatur mun do crucifigitur et cruci criſti affigitur. ¶ Trina quoqꝫ ab aqua eductio. triduam temporis expͥ mit reſurrectionem. Si tamen quis ita eger ſit vt nō poſſit ter ſine leſione immergi. ſufficit il lum aqua aſpergi. vt probatur multipliciter ī canone cypriam. Licet quidem illud intelligāt d̓ aque benedicte aſperſiōe. ſed et ſi magna cor poris pars preter caput infunditur. vel ſaltem caput baptizatus quis reputatur et nō aliter. licet quidam eciam ſi ſuper pedem aqua cecide rit reputent baptizatuꝫ. Pueris baptizatis nō mē interponitur in baptiſmo quod inde eſt. qꝛ baptiſmus eſt vicarius circumciſionis in qua nō mina pueris imponunt hebrei eo ꝙ tempore cir cumciſionis abrae nomen fuerit immutatum cuꝫ enim prius dicebat̉ abram. poſtea vocatꝰ fuit abraam. Sed ſi baptizato obliuione nomen nō imponitur. vel forte errore maſculo nomen fe mine vel econuerſo imponitur. tenet quidē bap tiſmus. nec iterabitur. et nomen in confirmacio ne frontis denuo imponetur. Sextum eſt in ver tice id eſt ī ſūmitate capitis ſuper cerebrū cum criſmate facta permixtio. d̓ quo in prima parte ſub ti. de conſecracionibus dictum eſt. Septi mum eſt in fronte criſmacio. de qua infra dicet̉ ¶ Patur autem in quibuſdam locis baptiſatis candidā veſtis in ſignum ſacerdocij. et quedam rotunda mitra in ſignum corone regni vite. qꝛ ipſe eſt membrum criſti qui eſt rex et ſacerdos. Omnes enim vere criſtiam reges et ſacerdotes dicuntur. Vnde petrus apoſtolꝰ ait. Vos eſtis genus electum. regale ſacerdocium. Reges qꝛ ſei ꝑſos et alios regūt. Socerdotes quia ſeip ſos domino offerunt. iuxta illud apoſtoli. Obſe cro vos ꝑ miſericordiam dei. vt exhibeatis cor pora veſtra ⁊cͣ. Secundo criſmale ſeu veſtis cā didā que ſuper caput baptizati imponit̉. ſigni ficat ſecundum rabanum interioris et exterio ris hominis caſtitatem et in nocenciam. et pu ritatem criſtianam. quam poſt ablutas vetereˢ maculas ſtudioſe ſeruare debet Iuxta illud. Om in tempore veſtimēta tua ſint candidā. Tercio renati. albis induuntur veſtibus. ad deſignand̓ miſterium eccleſie reſurgentis. Deſignatur em̄ per hoc corporum et animarum futura reſurre ctio glorioſa ⁊ eciam reſurrectionem a pecca tis. atqꝫ angelicus nitor. Recte igitur baptiza ti albis vtuntur veſtibus. vt quorum prime na tiuitatis faciem vetuſti erroris pannꝰ fuſtauit habitus ſecundo regeneracionis preferat glo rie indumentum. Vnde veſtis ipſa duplex eſt qͣ ſi in modum cappe manicate quia ſancti duplicia ſcilicet beatitudinem et gloriam poſſidebunt. Ipſe autem veſtes ſūt ſtole albe. de quibus di cit. Et dateſūt illis ſingule ſtole Stole em̄ bap tiſſmi. Palme vero triumphum inſinuāt. Quar to hec alba veſtis corpus. ipſe vero albatꝰ ani mam ſignificat. In prouinicia narbon̄. hec alba veſtis linea in ſui ſummitate cum filio rubeo ſuperſuitur. aut alia varietate inſignit̉. qͣndaꝫ quodāmodo pretendens coronam. Nempe alba veſtis innocencie ſtolam que nobis in baptiſmo redditur ſignificat. rubea fimbria que ſuperſui tur criſti paſſionem. per quam baptiſmi ſacram̄ tum impletur deſignat. Coronam pretendit in ſignum corone regni vt premiſſum eſt. Rurſus ideo criſmale candidum filo rubeo inſignitum. baptizatis datur vt ſint ſolliciti ſeruare cando zem virtutum quam in baptiſmo per paſſioneꝫ domini rubricatum receperūt. iuxta illud. Qua re rubrum eſt veſtimētum tuum. Vnde in apoc. Beatus qui cuſtodit veſtimēta ſua ne nūdꝰ ani bulet. Sane albati ſeu neophiti huius albaꝫ ve ſtem ꝑ ſeptem dies portant. quia hoc tempore quod ſeptem diebus agitur innocenciaꝫ per bo na opera exercere oportet. iuxta illud quod ait ſalomon. Omni tempore veſtimenta tua candi da ſint. et oleum de capite tuo non deficiat. ¶ In octaua vero die illam deponunt. quia in etatē quam dies octaua ſignificat ab omni opere vi te preſentis ceſſabimus. Tunc enim adueniente veritate omnis figura ceſſabit. qui per candi dam veſtem inuitur. nam tunc erimus vtroqꝫ

homine id eſt anima ⁊ corpore glorioſi. ¶ Rur ſus hͦ veſtis candida corpus ſignificat. ꝙ omni tempore vite noſtre quod per ſeptēnariuꝫ agi tur mundum ſeruare conuenit. in fine vero vite noſtre illud deponimꝰ. aliudglorioſum reſūp turi. qd̓ erit in octaua etate. merito ergo illam ſeptem diebꝰ ẜuamꝰ et in octaua deponimus. Vnde ſalomon. da partē ſeptēnam et octauam Seruat̉ qͦꝫ hec alba veſtis de ſabbato in ſabb̓m qn̄ in ſabbato ſācto vl̓ penth̓. baptiſati ſūt ad notandū. ꝙ ſi mūdiciā corporis ſeruauerimus. de ſabbato pectoris tranſituri ſumꝰ de poſitis corporibus ad ſabbatū et̓nitatis. Et exuitur in alio ſabbato ad no tandum ꝙ aīa illiꝰ. de corpo re exiens ſabbatum id eſt requiem inueniet. ſi eius veſtis fuerit alba. ¶ Pari qͦꝫ racōe ꝯfir mati ſiue in fronte criſmati vſqꝫ ad ſeptimā diē lauari non debent. Cum em̄ eccleſia tanto tēꝑe celebret aduentū ſpirituſſancti ſuꝑ apoſtolos merito vnuſquiſqꝫ ſpiritumſanctum accipiens. tanto tempore celebrare debet. illius aduentū in ſe ſingulos dies pro ſingulis donis celebran do ¶ Hec autem veſtis vni impoſita alteri po teſt imponi. ſi neceſſe fuerit. prout iam de pan no quo caput confirmati alligatur dicetur quā uis melius ſit nouam habere. In quibuſdā eciaꝫ locis baptizatis dantur calciamēta. que ſūt do minice mortis inſignia. vt exemplo eiꝰ qui pro nobis paſſus et mortuꝰ eſt carnem ſuam vicijs et concupiſcencijs mortificet batizatus. Datur quoqꝫ cādela illuminata in manu baptizati. vt cum dominus ad nupcias venerit. ſit ſemper pa ratus ei in aula celeſti occurrere cum luminarijs virtutum et bonorum operum. De cereis eciam neophitorum ſupra dictum eſt ¶ Sane legitur in canone gregorij ꝙ iudeis baptizādis qͣdra gintadierum abſtinencia indicenda eſt. et ſi pꝰ quam baptizati ſūt apoſtatauerint. cogēdi ſūt fidem ſeruare. et filij quos circunciderūt ab eo rum conſorcio ſeperentur. Serui vero eorū cir cunciſi. ab eis pro iniuria corporis ſui liberati tradātur. Et in concilio agathenen̄. ſtatutuꝫ ē ꝙ iudei baptizādi qui de facili ad vomitum re deūt. nouem menſes ſint prius inter cathecumi nos ¶ Eger quoqꝫ ſicut ait cyprianus baptiza ri poteſt. mortuꝰ vero nō nec eukariſtia ſibi da ri. ſicut legitur in burgcardo. li. iiij. c. cauenduꝫ eſt. et in li. v. c. idem placuit. ſed ſicut in eodem li. iiij. c. ſubito legitur ſubito obmuteſcens ſic. ſi tamē voluntatis preterite teſtimonium verb̓ habet. aut preſentis in ſuo nutu ¶ Pregnās ꝟo mulier ſi baptizet̉. non intelligitur ſecundū yſi dorum partus baptizatus in ventre. quia qui adhuc natus ſecundum adam non eſt. ſecundum criſtum regenerari non poteſt. nec dici regene racio in eo poteſt in quo generacio non preceſ ſit. baptizādus ergo eſt qui ex baptizato naſcit̉ ¶ Tenendum quoqꝫ eſt ꝙ diſcipuli et apoſtol baptizati fuerint. qui ectam alios baptizabant prout dicetur ſub penth̓. quod de iohanne ſpe cialiter iheronimus atteſtatur ⁊ augͥ. de paulo ¶ Item ſtatutum eſt in concilio carthagiū. ꝙ mulier quamuis docta baptizare non preſūmat niſi neceſſitate vrgente. Rurſus in concilio lug dn̄. ſtatutum eſt vt qui preterquaꝫ in mortis ne ceſſitate cum veteri criſmate baptizauerit de po natur. ¶ In concilio ylerden̄. ſtatutum eſt. vt omnis preſpiter qui fontem lapideum habere non poteſt. vas conueniens ad hoc ſolum habe at quod extra eccleſiam non deportetur. Debet igitur fons eſſe lapideus nam et de ſilice aqua baptiſmi preſagium emanauit. Sed et criſtꝰ qͥ eſt fons viuus eſt lapis āgularis et petra. Hoc quoqꝫ notandum eſt ꝙ per circunciſionem dele batur olim originale et nūc per baptiſmum. ꝓ ut ſub ti. de circumciſione dictum eſt. ideo auteꝫ originale peccatum omnibus nocet quia quādo adā peccauit nondū aliqͥs ex eo fue̓at materiali ter proſeminatus. ipſum autem originale pec catum in ipſa anime infuſione cōtrahitur. quia tunc principales vires anime debilitantur. Sꝫ cum originale peccatum contrahat̉ ſoluꝫ ex car nis corrupcione. qͣre imputatur anime. Reſpō deo quia cum anima cōdelectatur carni. vel me lius vt ibidem quedam digna retribucio notet̉ Anima enim primi hominis prius peccando car nem ipſam corrupit. Vnde modo corrupcio car nis animas corrumpit. Circa baptiſmi formam notandum eſt. ꝙ ſicut ait allexander papa. iij. Si quis puerum ter in aqua imierſerit. in no mine patris et filij et ſpirituſſancti amē. et nō dixerit. Ego baptizo te in nomine patris ⁊ filij et ſpirituſſancti. non eſt puer baptizatus. Sed et ſi immerſerit ter puerum nichil dicens. bapti zatus non eſt. verum tempore apoſtoloruꝫ bap tizando nil aliud dicebatur niſi baptizo te in no mine trinitatis. ⁊ ita explicite dicebant vel eci am implicite vtpute. In nomine domini noſtri iheſu criſti. Et batizabantur in ſtagnis ⁊ flumi nibus Sed beatus clemens ſecundus a beato pe tro ex ipſius doctrina. vnctionem olei ⁊ criſma tis addidit. Poſtea leo papa. damia ſus. et am broſius exorciſmos et benedictiones et ceteras ſolemnitates adiecerūt ¶ Baptiſmi autē forma non viciatur. ſi quid in ea ſuperflue ponitur vt ſi dicatur. Baptizo te ī nomine patris et filij ⁊ ſpirituſſancti et dyaboli. vel arma virumqꝫ ca no. vel ſi quid pretermittitur forme. vel ſi dica tur arma virumqꝫ cano. et ego baptizo te ⁊cͣ. Si vero aliquid interponatur. vt ſi dicatur. ¶ Ego baptizo te. et deus eſt. in nomine patris ⁊ filij ⁊cͣ. dicūt quidemnon eſſe baptiſatū alij ve ro contra. Si autem verborum ordo forme mu tetur. vt ſi dicit. Baptizo te in nomine filij ⁊ pa tris et ſpirituſſancti. dicunt non eſſe baptizatū quia ordo verborum deforma eſt. Si vero mo ra naturalis. et compendioſa interponatur. pu ta reſpirando tuſſiendo vel ſcreando non obeſt. Ceterum forma ipſa pronūciari poteſt littera liter vulgariter. grece. latine et armerice Ideꝫ

enim ſunt effectus. licet voces non ſint eēdeꝫ ſe cundum ariſtotilem. Vnde grecus huc veniens baptizat in lingua greca. et econuerſo. quia a poſtoli loquebantur varijs liguis. ¶ Hinc ē ꝙſi quis dicit. Batizo te in nomine genitoris ⁊ nati ſiue geniti. ⁊ ſancti flaminis baptizatus ē Sene enim fit baptiſmus ſub nominibus ſynoni mis. Sed ſi dicatur. iergo te in nomine patris ⁊cͣ. non eſt baptiſmus. quia illud verbum mer go non eſt ſynonimum cum illo verbo baptizo. Non fit eciam baptiſmus ſi dicatur. Baptizo te in nomine trium perſonarum. vel in nomine tri nitatis. vel in nomine criſti. vel ſi baptizauerit in tribus principijs. aut in tribus filijs. aut in tribus paraclitis. vel ſi omittatur aliqua de tri bus perſonis puta ſpirituſſancti. vl̓ filij vl̓ pa tris. Sed eciam ſi diceretur. In nomine pater nitatis. et filiacionis ⁊cͣ. non eſſet baptiſmus/ Item ſi omitteretur hoc pronomē ego. dicēdo baptizo ⁊cͣ. tenet quidem. quia pronomē illud ſubitelligitur. vnde non deeſt. Sed eciam ſe cūdum zacharaiam papam. ſi ſacerdos ſimplici tate ductus non in tendes errorem introducere dixerit. Baptizo te in nomine patria. ⁊ filia. ⁊ ſpirituſſancta. baptiſmus non viciatur. Si ve ro dubitatur de aliquo vtrum ſit baptizatꝰ v nō. Statuit allexāder papa tercius. ꝙ baptize tur ſub hac forma. Si es baptizatꝰ n̄ te rebap tizo. ſed ſi nōdum baptizatus es. ego baptiſo te. in nomine patris et filij ⁊ ſpirituſſancti amē ¶ Adhuc ſi infans nō poteſt totus naſci. ſed ſo lum caput illud baptizetur priuſquam moriat̉ Sed ſi mater in partu moritur incidatur. et in fans viuus de vetre extrahatur. et baptizetur Circa patrinos qͥ ī baptiſmo et confirmacione neceſſarij ſūt dicēdum eſt. ꝙ vbi infans fari. vl̓ credere neſcit. patrinus interrogatur. ⁊ reſpon det pro eo. et in eius fide et profeſſione bapti zandus ſaluatur. Quod eciam ſecundum yſidorū in egroto muto et ſurdo baptizandis contin git. Nam eciam legimus cyrophoniſſam mulie rem veniſſe ad iheſum. et rogaſſe pro filia. ſpiri tum immūdum habente. et illam ad preces ma tris ſaluataꝫ fuiſſe. Aug̓. quoqꝫ aſſerit ꝙ reſpō ſio ipſius patrini ad celebritatem id eſt ſolen nitatem pertinet ſacramēti. quaſi. d. non ad ne ceſſitatem. Paruulum enim nō fides illa. que in credencium voluntate cōſiſtit. ſed fidei ſacramē tum fidelem facit. Vnde fidelis vocatur. nō rē ipſam mēte abnuēdo id eſt profitēdo. ſed ipſiꝰ rei ſacramētum recipiendo. Sicut ergo paruuli alieno errore damnati fuerāt. ſic ex aliena pro feſſione ſaluari poſſe neceſſe eſt. ⁊ cum illi ad in telligibilem etatem peruenerint. debent patri ni inſinuare illis profeſſionem quam pro eis fe cerūt. ¶ Porro ſacerdos baptizans. et epiſco pus confirmans. ſe illis obligant. ꝙ de eis cu ram ſpecialem gerant. quia cuꝫ ipſe nō omnibꝫ poteſt curam ſpecialem impendere. idcirco pa trino committit qui ſe pro iſto fideuiſſorem co ſtituit. ꝙ renatum docebit oracioneꝫ dominicā et ſymbolum fidei. que quilibet criſtianus adul tus ſcire tenetur. vel in lingua latina. vel mat̓ na. et ſi patrinus filiolum docere neglexerit gͣ uiſſime peccat. ¶ Item iuxta auctoritatem le o nis pape vnus tantum debet eſſe in baptiſmo ⁊ vnus in confirmacione patrinꝰ. ſiue vir. ſiue mu lier. et hoc̓ propter pericula que conſueuerūt cōtingere in ꝯiunctionibus mat̓monalibus. In qͥbuſdā tn̄ eccleſijs ꝯtͣria conſuetudine hoc de rogatum eſſe videtur. et hoc ideo. quonaꝫ ſi ve nat in dubium de aliquo vtrum ſit baptiſatus vel nō. quāto plures ſūt patrini et teſtes bap tiſmi tāto forcius dubium excludetur. et tanto plures ad inſtruendum filiolum ſe conſtituunt. debitores. ¶ Item ſecundum canonem in cathe ciſmo et in baptiſmo et in cōfirmaciōe vnus et idem patrinꝰ ſufficere poteſt vbi neceſſitas cō git. alias ſingulos ſinguli ſuſcipiāt. Ierū bap tizatis ſeu confirmatis patrinorum perfidia cui nō conſenciūt non obeſt ¶ Cum igitur patrinꝰ filiolum inſtruere teneatur et in fide ipſiꝰ bap tizādus ſaluetur. nullus debet patrinꝰ effici ni ſi ſciat dominicam oracionem et ſymbolum. in qͥ bus ipſe tenetur filiolum ſuum inſtruere. cuꝫ ſit fideiuſſor fidei illius. et eum debet cuſtodire ꝓ poſſe. ne a fide et iuſticiā deuiet. caſtitatem cu ſtodiat. iuſticiam diligat. et teneat caritateꝫ vt pute reſponfurus in die iudicij. de omni exceſſu illius. ¶ Sunt autem quatuor genera perſona rum. quas eccleſia nō ſuſcipit in patrinos. Pri mum genus eſt monachꝰ. abbas. abbatiſſa. mō niales et huiuſmodi. Secūdum genus. ſūt infi deles. Tercium. illi qui nondum ſūt cōfirmati. qui alios non poſſunt tenere in baptiſmo vl̓ cō firmacione. Nō enim vere debent vocari fideles vnde nec veri teſtes eſſe poſſunt. Quartum ge nus eſt vir et vxor ſimul niſi prius ambo votum emiſerint caſtitatis. Si enim ambo eundem̄ pue rum de fonte leuarent. ſpirituales patres eiuſ dem fieret. ¶ Vnde vlterius carnaliter commi ſceri nō deberet. Nec eciam vt aiunt quidam ali quis de ſacro fonte leuare debet aliquos de ſua co ſanguinitate preſertim filium ꝓprium. vel fi liam. vel vxoris vel econuerſo. qꝛ caritatis di lectio per baptiſmum ꝓpagari debet. Saptiſ mi ſolemnitate completā itur ad fontes cū tr plici letania et nide quia ante baptiſmuꝫ et pꝰ letaniē circa baptiſterium ꝑaguntur pro eo ꝙ in ap̄oc. legitur. Yr̄is erat in circuitu ſedis. Iriſ vt beba que fit ſole irradiante nubes. ⁊ que pꝰ diluuium fuit ꝓpiciacionis indicium ſignificat. interceſſiones ſanctorum. ſedes eccleſiam ſigni ficat nubes ſūt viri ſancti. iuxta illud yſa ¶ Qui ſūt hij qui vt nubes volant. qui ante aduentuꝫ criſti et poſt deuotiſſime pro eccleſia orauerūt. et orant. ffit autem hec letania circa fontes vſ qꝫ ad ſancte iohannes baptiſta ora pro nobis. eo ꝙ ipſe primus inuenit vel docuit baptiſma. Deinde ſimiliter cum trinā letania redit̉ vſqꝫ ad

omnes ſancti. orate pro nobis. ad oſtendenduꝫ ꝙ ipſi orant pro filio baptizato qui mortuꝰ fu erat et reuixit ꝑierat et inuentus eſt. vt in ve ra fide trinitatis participet ſacramēto baptiſ mi vel vt deum quem confeſſus eſt diligat toto corde tota mentē et totis viribus. ¶ Sane agūt̉ in quibuſdam eccleſijs ſeptēne letanie ante bap tiſmum. quia oramus ſanctos int̓cede̓ pro nob̓ vt ſpirituſſanctus cuius gracia ſeꝑtiformis eſt veniat ſuper aquam baptiſmi. ¶ In alijs agun tur quine dum cathecumini baptizantur. vt de us cuſtodire dignetur quinqꝫ ſenſus corporum eorum ne per eos illecebris ſecularibus incita ti purificacionem in baptiſmo acceptaꝫ amittāt Trine eciam qn̄qꝫ poſt baptiſmum aguntur vt credulitatem trinitatis in qua baptizati ſunt. et quam profeſſi ſunt toto corde tota mente to tiſqꝫ viribus diligant. ¶ Quidam eciam cantāt letamam in eundo ad fontes ꝓpter ſpem et īde redeundo. propter rem. et ad notandū ꝙ ſanct orant pro baptizandis vt ſacramentum vera fi de participant. et pro baptiſatis vt in ſacramē to vere fidei percepto confirmentur. ¶ In fine letanie fiunt iuxta apoſtolum peticiones. vt ꝓ picius eſto. parce nobis domine. et obſecracio nes vt per natiuitatem tuam. libera nos domi ne. et poſtulaciones vt peccatores. te rogamꝰ audi nos. Quid ſignificet cantꝰ poſt baptiſmū dictum eſt ſupra vbi de canticis agitur. Cete rum in quibuſdam eccleſijs in lectionibus et le tanijs ſenes precedunt et iuuenes ſubſecuntur vel quia ſenex ſeruus ſcilicet eleazar adduxit re beccam vt yſaac iuuenis apprehenderet eam vel qꝛ in baptiſmo iuueneſcit eccleſia et renouat̉ vt aquila iuuentus noſtra. ¶ Rurſus in quibuſdaꝫ eccleſijs dum. xij. lectiones leguntur letanie di cuntur. et earum duodenarius numerus ꝑ tres quaternarios clericorum impletur. quibus ora tur vt in baptizandis doctrina capiat apoſtolo rum fide trinitatis et quatuor virtutibus predi ctorum. De confirmacione. R. Exto loco de confirmacione dicamꝰ. Si quidem poſt baptiſmum ſequitur ſpiri tuale ſignaculuꝫ ſcilicet confirmacio quo perfectio fiat quando ad inuocacionem epiſcopi ſpirituſſanctus infunditur. ¶ Baptizatus auteꝫ confirmari non poteſt. niſi demum poſt ſepteꝫ dies poſt baptiſmum propter ſeptem dona ſpi rituſſancti. que recipiuntur in baptiſmo. Nam pro ſingulis donis decet dies ſingulos celebra ri. Alij dicunt ꝙ ſtatim poſt batiſmum eſt cōfur macio inchoanda propter racioneꝫ ſcriptā ſub quinta feria cene domini. vbi agitur de olei con ſecracione. Nam et clemens primus ſtatuit. vt baptizatus quamcicius fieri poſſit confirmetur quia non eſt perfectus criſtianus qui hoc non neceſſitatē. ſed in curia aut voluntate omittit. hͨ frontis criſmacio ꝯfirmacō d̓r. qꝛ per eam ſpi rituſſanctus datur ad augmentum et robor. Vn̄ cum ceteras vnctiones et ſimplex ſacerdos val leat exhibere hanc non niſi ſummus ſacerdos id eſt epiſcopus debet conferre. quia de ſolis apo ſtolis legitur quorum vicarij ſunt epiſcopi ꝙ ꝑ manus lectio manifeſtat. Cum audiſſent inquit apoſtoli qui erāt hirl̓imis. quia recepiſſent ſa maria verbum dei miſerūt ad eam petrum et io hanem. qui cum veniſſent orauerūt pro ipſis vt acciperent ſpiritumſanctum. nondū enim in qͣꝫ quā illorum venerat. ſed baptizati tantuꝫ erat in nomine domini iheſu impoſicionem ſpiritum ſanctum dabāt quemadmodum actuū apoſtolo rum. Tūc imponebant manus ſuper illos et ac cipiebant ſpiritum ſanctum. cuius aduentus ꝑ miſterium vnctionis deſignatur. quia columba in qua ſpirituſſanctus ſuper criſtum in baptiſ mō deſcendit ad veſperum in cathatiſmō reuer tens ramum retulit oliue virentis. cuius vtiqꝫ ſacramentum dauid propheta prenoſcens. exhi larandaꝫ faciem in oleo predicauit. Arnaldiſte tamē perfidi heretici dicentes manuum impoſi cionem ſiue conſolamentum fieri poſſe a quolibꝫ homine bono obiciunt ad hoc quod premiſſum e de eo quod legitur in actibꝫ apoſtolorū ꝙ āna nias ſaulo et ſymeon et lucius ſyren̄. et manaen barnabe et ſaulo manus impoſuerunt qui tamē nec apoſtoli nec epiſcopi fuiſſe leguntur. Et ex eo ꝙ predicitur. miſerūt ad eos petruꝫ et iohā nem. apparet ꝙ epiſcopi debent illuc ire vbi ſūt quibus ſit neceſſe manus imponi. cumqꝫ illuc ve nerint orent pro eis dicentes Emitte in eis ſep tiformem ſpiritumſanctum ⁊cͣ. Non enim diſci puli dabant ſpiritum ſanctuꝫ. ſed orabant vt ve niret in eos quibus manus imponebant. hoc er go agit epiſcopalis confirmacio baptizato. qd̓ tutor pupillo. Quid enim prodeſt amplam he reditatem filio relinquere niſi ipſe vl̓ lex aūt p̄ ſes illi prouideat de tutorē paraclitus quideꝫ ē eius conſolator in criſto. cuſtos ⁊ tutor qui ſua dente dyabolo poſſet ſicut et pupillus ſuam ꝑ dere facultatem id eſt baptiſmi vtilitatem. ſi hunc nō haberet tutorem. In confirmacione er go tociꝰ criſtiane religionis miſterij plenitudo completur. In baptiſmo namqꝫ perſpiritum ſā ctum datur remiſio peccatorum. Hic autem ip̄e ſpiritus inuitatur vt veniat in domum ipſam quam ſanctificauit deſcendere et habitare dig netur vt ad epiſcopi inuocacionem infunditur. Vnde vrbanus papa inquit. per manus epiſco palis impoſicionem ſpirituſſanctus datur. ex qͦ cor fidele ad prudenciam et conſtanciam dila tatur et quis plenus ſit criſtianus. ¶ Bis ergo inungitur criſmate baptizatus. ſcilicet in ver tice et in fronte. nam et ipſis apoſtolis bis fuit datus ſpirituſſanctus. Primo in terra quando criſtus exſufflauit in eos dicens. Accipite ſpiri tumſanctum. Secundo a celo in die ꝑenth̓. ſed ⁊ ipſi apoſtoli receperunt ſpiritumſanctū in bap tiſmo. Con enim credendum eſt ipſos non fuiſſe baptizatos qui alios baptizabāt vt premiſſuꝫ

eſt. Hec ergo duplex baptizandoruꝫ vnctio ſig nificat. ꝙ ſpirituſſanctus datus eſt apoſtolis ſemel in terra ad dilectionem proxim i. et ſemeſ de celo ad dilectionem dei. Vnde ad not andum pulcritudinem donorum ſpirituſſancti. que in confirmacione conferuntur dicitur. Emitte in eum ſpiritum ſapiencie et intellectꝰ ⁊cͣ. ¶ Hee ſūt veſtes quibus induūtur filij regis de quibꝰ dictum eſt Pedit eis poteſtatem filios dei fie ri hijs qui credunt in nomine eius et de quibus dicit apoſtolus. Quotquot baptizati eſtis cri ſtum induiſtis. Non enim habet criſtum pro in dumento qui donis ſpirituſſancti quibus criſtꝰ ab ipſa concepcione ornatus fuit nō eſt ornatꝰ Differt autem hec vnctio que fit in fronte per epiſcopū. ab illa que fit incerebro ſiue in verti ce per ſacerdotem. Primo quia ſecūduꝫ rabanu in illa ſignatur ſuper baptizatum ſpirituſſancti deſcenſio ad habitacionem deo cōſecrandam. In hac vero ſignatur vt eiuſdeꝫ ſpirituſſancti ſep tiformis gracia cum omni plenitudine ſancti tatis ſciencie et virtutis venire in nomine decla ret̉. Secūdo differunt quia per illam que fit in vertice. anima criſto deſponſatur. Per iſtaꝫ ve ro ditatur et dotatur. ¶ Item per illam oſten dūtur vulnera eſſe ſanata. per hanc plenitudo graciarum confertur. quod ex verbis vtriuſqꝫ vnctionis poteſt perpendi In collacione enim illius vnctionis dicit ſacerdos. Seꝰ omnipotēs pater domini noſtri iheſu criſti. qui te regenera uit ex aqua et ſpirituſancto. quīqꝫ tibi dedit re miſſionem omnium peccatorum. ipſe te lineat criſmate ſalutis in vitam eternam. Hijs verbis que eſt ſaluacio in vitam eternam. Per hāc vn ctionem optineri oſtendit̉. Sed hec verba tͣnſ cendit epiſcopus in vnctionem confirmacionis dicēs. Emitte in eum ſeptiformem ſpiritumſanc tum tuum paraclitum de celis. ſpiritum ſapien cie et intellectus. ſpiritū conſilij et fortitudinis ſpiritum ſciēcie et pietatis. et imple eum ſpiri tu timoris domini. et conſigna euꝫ ſignaculo ſā cte crucis propiciatus in vitam eternam. cōſig na inquam vt ſpiritumſanctum nō amittat. in concilio thole. dicitur ꝙ nullus debet bis confir mari ſicut nec rebaptizari. Poſt oracionem quā conmuniter dicit epiſcopus ſuper omnes con firmādos ſi plures ſint ſingulariter cuilibet frō tem linit in modum crucis criſmate. cum polli ce dicens cuilibet. ¶ In nomine patris et filij et ſpirituſſancti pax tibi que ſalutacio fit ad nouū hominem qui dignus eſt ſalutari ꝓpter vite nō uitatem et qui ſecundum deum creatus eſt. in iu ſticia et ſanctitate et veritate IInterim enim cū erat vetus nō erat ſalutandꝰ. ſed tantū erat ꝓ eo orandum. ¶ Ideo autem fit in moduꝫ crucis et cum criſmate. ſicut et omnia criſmata cuꝫ cru cis figura ꝑficiuntur. vt appareat. ꝙ eſt illius per cuius crucem redemptus eſt. ſine quo ſigna culo nō oportet nos ante deū preſētari. Quod fit euꝫ pollice quia ille in ꝯſecracionē potificis eſt ad hoc ſpecialiter conſecratus. vel quia om ne datum optimum deſcendit a patre luminū iō in fronte. qꝛ ibi meliꝰ et ciciꝰ videtur vt ſic ex terminator angelus videns eū hoc ſigno muni tum ad ſe non pertinere pertranſeat. ſicut per tranſiuit domos hebreoruꝫ in egypto. vbi vidit vtrumqꝫ poſtē linitum ſanguine agni. et excuſ ſit primogenit a egipciorum in domibus. vbi hͦ ſignum non erat. Quid enim eſt ſanguis agni niſi fides paſſionis criſti. vterqꝫ poſtis hoc ſan guine linit̉ cum fidem paſſionis criſti in corpo re et mente geſtamꝰ. in corpore ꝑ miſteriū. in mentē per efficaciaꝫ. Ideoqꝫ fit in fronte. quia perfectorum eſt non in occulto. ſꝫ in manifeſto criſti nomen ſemper habere. Hinc eſt ꝙ iohan apoſtolus ait. Vidi ſupra montem ſyon agnum ſtantem et cum eo centū quadragnitaquatuor milia habentes nomen eius et nomen patris eiꝰ ſcriptum in frontibꝫ ſuis. Stare enim et in mo te et cum agno ſtare perfectorum eſt. et perfe ctio in confirmacione datur vt premiſſum. meli us qͦꝫ in fronte infigitur. in qūo ſūmꝰ pontifex laminam auream figebat. in qua ſcriptum erat ineffabile nomen domini. et vt baptizatꝰ libere confiteatur ꝙ credit. quia quod corde creditur ad iuſticiam. ore autem confeſſio fit ad ſalutem memor eius quod dominus ait. Qui me cōfeſſus fuerit coram hominibus ⁊cͣ. Subſequenter ep̄i ſcopus confirmatuꝫ percutit in facie. Primo vt tenacius memorie teneat ſe ad hoc ſacramentuꝫ recepiſſe Secundo quia hoc ſacramentū datur baptizato ad robur fidei. vt premiſſum eſt vt vi delicet ſit ita fortis in fide in baptiſmo ſuſcep ta ꝙ vlterius coram quocūqꝫ confiteri nomen criſti nō erubeſcat. Tercio hec percuſſio repre ſē tāt manuū impoſicionem. quonam apoſtoli per manus impoſicionem confirmabant. Quar to ad terrendum malignū ſpiritum vt fugiat ⁊ ne redire audeat ſicut fecit beatus benedictus li berans per alapaꝫ monachū qui a maligno ſpi ritu vexabatur vt legitur in dyalago gregorij li. ij. c. xxxij. Duo ergo facit epiſcopus. Primo quia eum vngit in fronte. Secundo quia percu tit ipſum in facie. Vnctio ſignificat augmentuꝫ gracie quantum ad actus audaces aggredien di ea que pertinent ad fidem. Percuſſio vero fit ne vlterius confundatur aut timeat cōfiteri nō men criſti quaſi diceret epiſcopus confirmato. ea ita ſis fortis. vt quicumꝙͣ ſic te reꝑcuſſerit vel quocūqꝫ alio modo tibi confuſioneꝫ fecerit pro eo criſti fidem confiteris tu in hijs omnibꝫ non erubeſcas percuſſi enim in facie erubeſcere ſolent. Similiter eciam fit alicui et propter ea cauſam militibus nouis. Fieri poteſt confirma cio in campo. melius tamē fit ī eccleſia. aut in a trio eccleſie. In burgcardo li. iiij. c. epiſcopus In concilio aurel̓ ſtatutum eſt vt ſacramentuꝫ confirmacionis a ieiunijs et iuuenibus perfec te etatis puta. xij. vel. xv. annorum ſeu adultis monitis priꝰ peccata confiteri conferat̉ hodie

quam cicius poteſt hoc fiat vt premiſſum eſt. Criſmato autem aliquo panno albo frons illiue circumcingitur ne recens vnctio defluat aut de leatur. et ſeptima die deponit̉. ſicut ſupra vbi agitur de baptiſmo dictū eſt. Et in concilijs beſ uacen̄. dicitur ꝙ pannus criſmalis quo caput pueri in fronte per epiſcopum vel in vertice ꝑ preſpiterum criſmati circūcingitur. poteſt ite rum ſuper alium baptizatū imponi. Iteꝫ nō cō firmatus non poteſt alium tenere in baptiſmo vel in confirmacionē. nec vir et vxor. vel conſā guineus. vel eciam plures teneant cōfirmandū prout in baptiſmo dictum eſt. De officio huius diei. R. Eptimo loco de miſſa huius diei dicē dum eſt. In qua quidem plura ſunt notabilia. Primo ꝙ ante miſſam alta ria cooperiuntur quod fit quia iaꝫ ec cleſia incipit reſurrectionis preludia celebrare Aagna enim pars huius officij ad illam perti net et in reſurrectione criſtꝰ qui per altare ſig nificatur. ſtola corporis indutus eſt. Item mni niſtri altaris precioſis et ſplendidis ſūt veſtibꝫ decorati. ad ſignificanduꝫ. ꝙ neophiti ſūt indu mētis virtutum ornati. Item miſſa ideo non cā tatur ſolito more. quia in ea nō dicitur introi tus qui eſt caput miſſe. eo ꝙ ille qui eſt caput. et principium noſtrum ſubtractꝰ eſt et in ſepul cro ſilet. et nocte reſurrectionis licꝫ reſurrexiſ ſet. tamen a ſuis. neſciebatur. Vnde cum maria magdalena inuenit monumētum vacuum credi dit eum eſſe ſublatū. Hac enim die. et in vigilia penth̓. ſeruamus antiquum eccleſie morem qui fuit ante papam celeſtinum ſecundum. queꝫ in troitus in miſſa non dicebatur. ſed a kyrieleyſō incipiebatur. ¶ Incipit a kyrieleyſon officium quod eſt quedam vox leticie. De hoc quod neo phiti ſūt renati. rogat eccleſia vt dominus eos in nouitate conſeruare dignetur. ¶ Omnia enim que dicuntur vſqꝫ ad euangelium ad eos referu tur. Sequitur. Gloria in excelſis. quod ideo cā tatur. quia pax data eſt renatis. que ab angel nūciata eſt in nocte natiuitatis. Cum ergo ipſi renouati ſint gracia dei. poſſunt cantare cuꝫ an gelis. Secundo ideo. quoniam angeli qui pͥmo illud nato domino cātauerūt pro renatis ī bap tiſmo gloriātur. Tercio quia reſurrectio criſti proxima eſt. ideo dicitur ille angelicus cantus et cum ipſis angelis chorus exultat perſonanti me lodia et campane ſiue ſigna eciam concrepāt que hactenus fuere muta. ¶ Collecta eciam de renatis manifeſte eſt que eſt. Deus qui hanc ſa cratiſſimam nocteꝫ gloria dominice reſurrectio nis illuſtras. conſerua in noua familie tue pro genie ſpiritum adopcionis quem dediſti ⁊cͣ Cui premittitur. dominus vobiſcum. et nō par vobis. vt iam dicetur. ¶ Similiter epiſtola re fertur ad eos videlicet. Si conſurrexiſtis cū cri ſto. que ſurſū ſūt querite. vbi criſtus eſt in dex tra dei. ad colocen̄. iij. c. quaſi diceret. reſurrexi/ ſtis in baptiſmo a peccatis. ſicut criſtus reſur rexit ab omnibus infirmitatibus ſuis. Sed ad quid debent laborare reſurgentes et niſi vt ea que ſurſū ſunt optineant. ideo adicitur. que ſur ſū ſunt ſapite. non que ſuper terram id eſt cele ſtia non terrena vobis ſapiant. Et additur mor tui enim eſtis. et vita veſtra abſcondita eſt cū criſto in deo. mortui enim eſtis peccato. et mor tui eſtis vobis vt iam non vobis. ſed domino vi uatis. Sicut dicit apoſtolꝰ viuo ego. non ego. ſed viuit in me criſtus. Vita auteꝫ noſtra abſcō dita eſt in deo. ideo quia nondū apparꝫ quid fu turi eſtis. ſed cum apparuerit criſtus vita. appa rebitis cum criſto in gloria. Ecce ad quid debe ant tendere neophiti ſcꝫ vt ſint et appareāt cum criſto in gloria ad quam repreſentandaꝫ mini ſtri altaris ſolemnes veſtes induunt. vel vt re natorum ſtolam innocencie demonſtrent. In epi ſtola vero baptiſati inſtruuntur ¶ Poſt epi ſtolam ſequitur alleluia quod eſt vox angelica ſiue canticum angelorum. ſicut oſtendit iohan nes in epiſtala dicens. Audiui quaſi voceꝫ tuba rum multarum in celo dicenciū alleluia. quia an geli gloriantur ꝓpter baptizatos a dyaboli ſer uitute ereptos. et ad fidem conuerſos. Et dicit̉ alleluia ſine graduali. ad ſignificandū ꝙ caput noſtrum quieſcit. vbi enim eſt quies ibi non eſt motus. vbi autem non eſt motus. ibi non ē aſcē ſus de gradū in gradum. quod ſignificat gra duale. Ideo autem graduale non dicitur. quia baptizati nondū per opera in virtutibus gra dum fecerunt. Dicitur eciam tractus. qui ſigni ficat pacienciaꝫ. per quā expectare debent glo riam ſempiternam. quam ſequens ſabbatum in albis repreſentat. In quo ſabbato non cantat̉ graduale. quia non eſt neceſſarium bonum opul vel tractus. quia nec paciencia. ſed duplex alle luia. pro duplici gloria ſcilicet anime et corpo ris. De hoc ſub ti. de ſeptem diebus poſt paſca dicetur. Et preter morem ante tractuꝫ ponitur alleluia. quod eſt quedam vox leticie. ad notan dum leticiam neophitorum quam habent de ſpi cituali nouitatē. Sed quia graues ſunt labores vie. ſequitur tractus qui dicitur a trahendo. Ad idem tamen inuitantur neophiti in verſū al leluia. et in tractu videlicet ad dei laudem. Naꝫ alleluia ſonat laudate dominum. et in verſu al leluia dicitur. Confitemini domino id eſt lauda te dominum. et additur cauſa. quoniam bonus eſt in ſe et in nobis. cum quibus miſericorditer et benigne egit dimittendo peccata in baptiſ mo ¶ Et cantatur tono reſurrectionis. ſcilicet octauo. Sed quia effectus benignitatis poſſet eſſe ad tempus. ideo ſubditur. quoniam in ſecū culū miſericordia eius. ad idē ec inuitāt̉ in tͣctu ſcꝫ. Laudate dn̄m oēs gētes qm̄ ꝯfirmata ē ⁊cͣ reuera firmat̉ miſericordia que ineternū durat. ſic̄ in verſu alle luia dictum eſt. Hec aūt duo ſcꝫ miſericordia et veritas in pſalmis iunguntur. vt nec miſericordia iniuſta. nec veritas minis

auſtera credatur. Quare duplices laudes dicun tur. et quare tractꝰ. et quare ſub humiliori lin gua dicit̉. ſub ti. de ſeptem diebus poſt paſcha dicetur. Secundo ideo alleluia priuſquaꝫ trac tꝰ dicitur. quia hebrea lingͣua mater ē et nobi liſſima omnium linguaꝝ. ꝓpter auctoritatē di uine ſcripture. latina vero inferior. quaſi filia p̄ terea alleluia ſignificat iudeos prius conuerſos tractꝰ gentiles. poſtea credētes. Tercio dicit̉ primo alleluia in memoriam prioris ſtatꝰ ade. ſequitur tractus in memoriam ſequentis. Pre cedit eciam alleluia ꝓpter gaudium reuertenci um de captiuitate babilonica. In alijs vero die bus graduale precedit alleluia. propter ꝓfec tum profitiencium. ¶ Seinde ſequitur euangeli um. veſpere autem ſabbati que luceſſit in pri ma ſabbati. math̓. xxviij. ca. in quo de ſollicitū dine mulierum circa ſepulcrū et de miniſterio a gelorum. et de reſurrectione ſaluatoris agitur vſqꝫ nūc enim fuit ſacrificium neophitorum. ſꝫ de hinc reſurrectio ad memoriam reuocatur ¶ Et nota ꝙ veſpere ſabbati hic accipitur pro nocte. et eſt ſenſus. veſpere ſabbati id ē in noc te ſabbati. Sed quia credi poſſet ꝙ veniſſent mulieres in principio noctis. vel in medio. idcir co adiunctum eſt. que luceſſit in prima ſabbati id eſt que pertinet ad lucem prime ſabbati. ¶ Luceſſerat enim iam quādo venerat maria mag dalena. et altera maria videre ſepulcruꝫ ⁊cͣ. An te euangelium autem non portatur lumen. nec eciam in quibuſdam eccleſijs candelebra cum li minarijs ſtant ad miſſam ſuper altare. ¶ Primo quia ille qui eſt verum lumen nonduꝫ nobis red ditus eſt. quoniam eiꝰ reſurrectio nondū erat manifeſta. ȳmo credebatur adhuc in ſepulcro latere. Secundo quia mulieres criſtum non deū ſed ſolummodo eſſe mortalem credentes occul te ſine lumine ibant ad ſepulcrum vt vngerent corpuus iheſū. Tercio ad notandum cecitatem cordis ignorancium ip̄m reſurgere poſſe. ¶ In cenſum tamen fertur in ſignum ꝙ mulieres tu lerunt aromata vt vngerent iheſum. ¶ Rurſus accenſa luminaria non feruntur. ſed incenſū ſic ad notandum ꝙ tunc oracionis affectio quē ꝑ ī cenſum exprimitur animis infirmoꝝ nō de erat ſed veritatis lux que ꝑ accenſa luminaria deſig natur eis certitudinaliter nō clarebat ꝓpter do mini ſepulturam. ¶ Poſt euangelium non dicit̉ Credo. vt per hoc infirmorum animorum dubi tacio denotetur. Quedam tamen eccleſie dicunt hac die credo. et ꝑ totam ſequentem ebdomo dam quo renati aſſeuerant ſe in deum tendere. et ea que de criſtodicta ſūt in euangelio firmiſ ſime credere. Offertorium qͦꝫ nō dicitur. in quo ſignificatur. primo ſilencia mulierū. que terri te quaſi cuꝫ ſilencio receſſerunt a monumēto ad quod iuerant vt criſto vngentū offerret. Se cundo ꝙ ipſe venientes iuxta legis mandatum vngere corpus iheſu latenter venerūt ad ſepul crum. et ꝯtra illud in ſilencio ſteterunt timētes reſpondere angelo vel cuſtodibus ſepulcri. g earum more cantores ſilent. Tercio quia nō du ſurrexit qui det nobis quod offerre poſſimus ⁊ Cantatur autem ſanctus. ſanctus. ſanctꝰ. quod eſt angelorum canticum. quia angeli tanquam nichil timentes in ſepultura domini. et eius re ſurrectione quam non tacuerunt ſuum habuer̄t miſterium. ¶ In canone eciā ſcilicet infra actio nem fit mecio de renatis. Agnus dei non canta tur tum quia nondum ſurrexit. ꝙ ipſi ſcirēt qui indie reſurrectionis dixit diſcipul̓ ſui s. pax vo bis. ¶ Tum quia diſcipuli tunc deſperauerant non credebant eum eſſe deuꝫ qui redimeret iſ⁊ l̓ Vnde cleophas dixit. nos ſperabamus ꝙ ipſe eſſet redempturus iſrahel. quaſi diceret. iam n̄ ſperamus. ymo deſperamus Sed et mulieres q̄ venerūt ad monumentū credentes corpus ſub latum eſſe non erdebant ꝙ ipſe peccata mundi tollere poſſet. Vnde et maria magdalena que fuit magis ſollicita audiuit adomino ¶ Noli me tangere. nondū enim aſcendi ad patrem meum ſubaudi in corde tuo id eſt nonduꝫ credis me eſ ſe equalem patri. ergo non credis me poſſe tol lere peccata mundi. In quibuſdam tamen eccle fijs dicitur ter agnus dei. ſine dona nobis paceꝫ Non datur eciam pax in deteſtacionem oſculi iu de proditoris. Et quia criſtus qui eſt vera pax noſtra nondum pacem nūciauit. quia nondū ſur rexit qui in die reſurrectionis apoſtol̓ ait. Pax vobis. Vnde forte hic modus ſalutacionis ſcili cet. pax vobis ab epiſcopo in principio huius miſſe non dicitur. ſed difertur vt nouam ſaluta cionem in die reſurrectionis ſue populꝰ affec tuoſius amplectatur. ¶ In aliquibus tamen ec cleſijs pax datur. eo ꝙ gloria in excellis cantat̉ Poſtcōmunio eciaꝫ non cantatur. Primo ad nō tandum ꝙ non erant tunc qui in fide criſti cōi carent. Secundo quia baptizati nondum cōica uerunt. ſed in die paſche communicare debent. Tercio quia nodū ſurrexit qui nobis dat quod communicemus. Quarto quia veſpere que ſecū tur vicem optinent poſtcōionis. Quinto quia omnes tacuerunt in criſti cōprehenſione et cru cifixione. ideo cantores tacent. Cantoribus igi tur tacentibus ſacerdos ſuum implet officium. quia apoſtolis de reſurrectione dubitantibus et mulieribus timentibus. et nil dicentibus cri ſtus ipſe per ſuam glorioſam apparicionem qui bus voluit. fecit ſe manifeſtum. ¶ Conſequent intercenandum id eſt dum ſacerdos communi cat adiciuntur breuiſſime veſpere ſcꝫ. Laudate dominum omnes gentes. que qͣſi non ſūt veſpē re. quia ſabbatum eterni quietis. quod per hoc ſabbatum figuratur. nullam habet veſperam ¶ Fit eciam officium breue propter ipſos neophi tos. quibus omnia debent breuiter cātari. maxi me primo die ne eis generetur faſtidium ex ꝓ lixitatē. Vnde ſub vna collecta miſſa et veſpere clauduntur. ne forte ſi finita miſſa dicerent ve ſpere. neophiti nō auditis veſperis recederēt

credentes habere licenciam abeundi. Iel ideo totum officium ſub vna oracione completur. qͦ niam ſacramentum baptiſmiin criſti paſſione cō ſummatur. vel ideo dies hec in miſſa nō in ve ſpera terminatur vt criſtus qui nos morte re demit ſine fine laudetur qui eſt in ſecula bene dictus. In quibuſdam autem eccleſijs cantatur pͣs. Laudate dominum ſine gloria. quia filius qͥ eſt tercia perſona in trinitate nondū ſcitur eſſe nobis redditus Rurſus inuitantur neophiti ad laudem domini ꝑ pͣs. illuꝫ. laudate. et ipſi ſe lau dare reſpondent dicentes quaſi vnus homo ꝑ ſe vel per alios. Magnificat anima mea domi nū. Hoc ſabbatum pͥuilegiatum eſt quia in eo fi unt ordines. cathecumini poſt baptizant̉ cere us benedicitur. et plures lectiones legunt̉. Te feſto ſancte paſche diei. R. Aquirur videre de feſto paſchali. de quo primo aliqua generalia premit temus. Conſequēter vero de noctur no huius diei officio. Poſtmoduꝫ de diurno. aliqua ſupponemus. ¶ Siquidem tem pus paſchale ſignificat tempꝰ illud. quod erit poſt diem iudicij. quando videlicet ad patriaꝫ vite. quam ꝑ adam animiſimus. deo ꝓpiciante regrediemur qua conſideracione pot eſt dici hoc tempus regreſſionis. quod tamē incipit in octa ua. In hac autem die reſurrexit dominꝰ que eſt mundi prima. et rediens ad caput eſt in octaua vt dicetur in ꝓhemio. vij. ꝑtis. de qua dicitur in ꝑalipomenon in titulis pſalmorum quā octa uam ſicut. vij. mūdi etates precedunt quarū ſex ſūt viuenciuꝫ. et. vij. dormienciū et ſic. vij. dies noſtre recreacionis hanc diem p̄cedunt. ſic̄ quo qꝫ. vij. dominice a circūdederunt vſqꝫ ad letare iheruſalem preceſſerunt quas interpoſita domi nice paſſionis memoria. hec dominica octaue e tatis repreſētatiua ſequitur. in qua eciam rep ſentatur. ꝙ ſicut octaua eſt eadem cum prima. ſic reſtituetur homo in idipſū et ad id qd̓ fue̓at conditus. ȳmo ſupra prime originis reꝑabitur dignitatem et conſequetur corporis et anime feliciſſimam immortalitatētem. ¶ Qualiter do minus tribus diebus et tribus noctibus fuit inj ſepulcro et qua hora reſurrexit. Et qua hora d̓ bet dici officiuꝫ matutinū. ⁊cͣ. quare hac die pa ſcha celebratur. dictum eſt ſub qunita feria ce ne domini. et ſub ſabbato ſancto. ¶ Sane pa ſcha. grecum nomen eſt. quod hebraice dicitur phaſe. quod latine tranſitus interp̄tatur. ſecū dum bedam. non ergo dicitur paſcha a paſſio ne. ex eo quia paſſim grece dicitur pati latine. ſed dicitur a tranſitū. Et hoc primo ſecundum hyſtoriam ex eo ꝙ exterminator angelꝰ vidēs ſanguinem in foribus iſ zahelitarum ꝑtranſijt. nec eos percuſſit. Tunc eciam populus ex egiꝑ to trāſiuit id eſt exiuit. terciaqꝫ die mare rubri ꝑtranſiuit. Secundo ſecundū allegoriam quia eciaꝫ in hoc tꝑe tranſit per baptiſmū ab infideli tate ad fidem. Tercio ſecundum tropologiam quoniam hoc tempore tranſimus per contricio nem et confeſſionem de vicijs ad virtutes vt in fra dicetur. Quarto ſecundum anagogem quia nunc criſtus tranſijt a mortalitate ad immorta litatem. et faciet nos eciam tranſire. vnde in euangelio. Cum vidiſſet iheſus inquit. quia ve nit hora vt tranſiret de hoc mundo ad patrem ⁊cͣ. Nominamus autem hanc diem greco et non hebraico vocabulo. licet lingͣua hebrea digmor ſit tanquam mater. Primo ne in hoc videamur iudaiſare. Secūdo ne in hoc imittemur quoſdaꝫ hereticos dicentes euangeliū ſine cerimoni ali bus non ſufficere ad ſaluteꝫ. Itē vtimur greco et non latino vocabulo ꝓpter auctorit ateꝫ quo niam greca lingua antiquitꝰ romē. et in ytalia tante fuit auctoritatis. vt non ſoluꝫ dies ſolem nes grecis nominibus nūcuparent̉ vt paſcha. penthecoſtē. ypapanti. et epiphama. verū eci am dignitates. vt apoſtolicus. patriarcha. ar chiepiſcopus. epiſcopus et huiuſmodi. Iſido rus tamē dicit ꝙ paſcha vocabuluꝫ. non grecū ſed hebreum eſt. Et innocen. iij. dicit in quodaꝫ ſermonē ꝙ paſcha hebraice. dicitur a phaſe qd̓ eſt tranſitus. grce vero a phaſim quod eſt paſ ſio. Augꝰ. dicit ꝙ hoc nomen paſcha. per diui nam diſpoſicionem compactum eſt. ex hoc nomi ne greco paſſi e. quod paſſio interpretatur. et ex hoc nomine hebreo phaſe quod tranſitus in terpretātur nam hec duo nomina cōueniūt in hͦ nomine paſcha. tam ſecundum ſignificacionem quam ſecundum vocem. Secundum ſignificacio nem em̄ quoniam in paſſione criſti fuit eius trā ſitus vnde merito hoc nomen habet intellectuꝫ vtriuſqꝫ nominis. et eſt latinum. vt ſic ex duabꝫ linguis fiat tercia. ſcilicet latina. Et eſt hoc nō men paſcha prime declinacionis ⁊ neutri gene ris. quod ſolū in tribus grecis nominibus inue nitur. ſcilicet paſcha. manna et ināmona. Vel ē tercie declinacionis vt dicatur paſcha tis. ſicut dicitur fantaſmatis. Iocatur autem̄ paſcha ip ſa dies reſurrectionis et eciam tempus a domi nica in ramis palmarum vſqꝫ ad octauas paſche. quia in dominica ipſa inducebatur agnus qui ī quinta feria immolari debebat. verunitam en ſe cundum vulgi conſuetudinem dominica in ra mis palmarum dicitur paſcha floridum. fferia ſexta phaſe. hodierna ꝟo dies paſcha. olim tn̄ proprie dicebatur paſchadies illa quā agnus. immolabatur. Solemnitas paſche anthonomaſi ce dicitur ſolemnitas ſolemnitatū eo ꝙ ceteras ſolemnitates huius ſolemnitatis nobilitas an tecedit. et omnes dies dominici ſūt octaue hu ius feſti. vt dicetur. in prohemio. vij. partis et in ea onnia leticie inſignia ꝓponuntur. Te plum quoqꝫ mundatur ⁊ ornatur in pariētibus quia in eis cortine et pallia extenduntur. et in choro dorſalia et tapeta extendūtur. et banc halia diſponuntur. velamen eciam quod erat ā te crucem vel in altum dirigitur. vel remouet̉. vel pꝰ altare ponitur. ad notandum ꝙ prius

occulta modo ſunt manifeſta. altare quoqꝫ ſuis ornamentis decoratur. vt in quibuſdam eccle ſijs vexillis. que ſignificant victoriam iheſu cri ſti. crucibus et alijs. de quo et de velaminibus trium colorum que hac die in tribus lectionibꝫ de altari remouetur. et de triplici ornatu mate rialis templi dictum eſt in prima parte ſub ti. de picturis. Ainiſtri quoqꝫ ad decorem huius ſolemnitatis ſe balneis prelauāt barbas et co ronas tondunt. capillos deponunt. veſtes ſiue cappas nigras deponunt et albas induunt. que licet ad decorem fiant. ad ſpiritualeꝫ quoqꝫ ho minem referuntur. Non em̄ lauamur ad volup tatem. ſed ad ſignificacionem vt ſcilicet per ex. teriorem locionem corporis interiorem anime debere fieri oſtendamꝰ. barbas et coronas ton dere ē ſuperfluitates. et vicia deponere capil los ſuper aures tondere. eſt. v. ſenſus corporis. ad ſeruienduꝫ deo expeditos habe̓. nigͣs veſtes ſiue cappas exuere. eſt aſperitatem penitencie deponere. albas ſiue ſuper pellicia induere. eſt ſtolam immortalitatis firmiter expectare vel ꝑ veſtem albam ſignificamus innocencie ſtolam renatorum vel per hoc repreſentamus hodier nam apparicionem angelorum qui in veſtibus al bis apparuerunt. ¶ In hac ſancta die nil quod a ſacerdote non ſit benedictū comedere debemꝰ quia inimicus noſter nūc nos magis ſatagit ſuꝑ plantare. Vnde in quibuſdaꝫ locis quemcumqꝫ comedi debent ad eccleſiam portant̉ et in atrio vel in veſtibulo eccleſie cum cruce et aqua bene dicta. et in veſtibus ſacris a ſacerdote benedicū tur. Hinc eſt quod hodie agnus a ſacerdote bn̄ dicitur ad repreſentandum ꝙ deus ꝑ moyſen ⁊ populum agnum comedi iuſſit. in figurā iheſu criſti. cuius ſanguine omnia primogenita ſibi de mundo redemit et angelo in nocte illa omnia primogenita in egypto percuciente populum ſuum ſeruauit agni ſanguine p̄notatum. agnus autem ſecundum romanum ordinem non ad alta re ſed ad menſam benedicitur. ¶ In quibuſdam eciam locis benedicitur lac et mel in memoriam eius ꝙ dn̄s inquit patribus noſtris abrahe. yſa ac. et iacob. Introducam vos in terrā fluentē lac̓ et mel. Nullus debet eciam vnquam aliquid comedere niſi prius ſaltem ſigno crucis facto. vnde legitur in dyalogo. grego. pape. li. i. ca. iiij. Quod cum quedam monialis iret per ortuꝫ lactucam ſine benedictione comedit. et ſimul de monem qui ſuper eam erat ſuſcepit qui multuꝫ illam vexauit. Nos quoqꝫ vidimus in ciuitate. Bon̄. puellam a duobus ſpiritibus immundis. et malignis triennio vexatam. Cumqꝫ a quodā perito volente illos cum exorciſmis et adiura cionibus ab humano corpore pellere. īterroga rētur qͣliter corpus muli eris intraſſent reſpon derūt ꝙ ſedebāt in quodaꝫ malogranato quod ipſa puella comederat qui tandē virtute adiu racionum nobis preſentibus ab humano corꝑe receſſerunt. ¶ In quibuſdam quoqꝫ locis hac die in aleis in natali. prelati cum ſuis clericis lu dunt vel in clauſtris vel in domibus epiſcopali bus ita vt eciam deſcendant ad ludū pile vel eci am ad choreas et cantus per quod notat̉ liber tas decembrica quia antiquitus cōſuetudo fuit apud gentiles ꝙ hoc menſe ſerui paſtores et an cille quadam libertate fruerentur et cum domi nis ſuis dominarentur et cum eis facerent feſta et conuiuia poſt collectas meſſes. laudabiliꝰ tn̄ eſt a talibus abſtinere. ¶ In pleriſqꝫ eciam re gionibus mulieres ſecunda die poſt paſcha ver ¶ A berant maritos ſuos: die vero tercia mariti vxo res ſuas. Sicut et antiquitus licebat ſeruis do minos ſalteꝫ in crimine adulterij accuſare impu ne. Hoc auteꝫ fit ad notandum ꝙ debent ſenui cem corrigere ne alter ab altero hoc tēpore exi gat debitum thori. ¶ Statutum eſt enim ꝙ cuꝫ hac die communicare debeant tribus pręceden tibus et tribus vel quinqꝫ vel vij. ſequentibus diebus ab amplexibus vacent quod ſumptum ē a dauid qui cū pueris ſuis accepturꝰ panes ꝓpo ſitionis ait ad abimelech ſacerdoteꝫ continuimꝰ ab heri et nudiuſtercius. ¶ Hijs tribus diebus primis ſoleniniter eſt feriandum. in ſequentibꝫ vero licet viris ruralia opera que magis ſūt ne ceſſaria exercere. ſed feminis non licet nere. nū quam autem choreas ducere. quia ſecundū gre go. ¶ Melius eſt fodere et arare quaꝫ choreas ducere. Inde eſt ꝙ hij ſinguli dies ꝓpria habēt reſponſoria. ceteri vero in quibuſdam eccleſijs mutata in alijs tamē habent eciā vſqꝫ in quin tam feriam ꝓpria. ¶ Fiunt quoqꝫ apud quoſdā hoc tempore aquarum dimerſiones. ne quia ho mines vigilauerunt in quadrageſima in hijs ſā ctis diebus dormire velint. ¶ Hoc quoqꝫ notan dum eſt ꝙ paſcha noſtruꝫ ſemper debet fieri in die dominico. ſicut ſtatuit pius papa. et eciam victor papa qui propter hoc concilium paleſti num conuocauit licet enim prius eodem die ce lebraretur. quia tn̄ quidam inde dubitabant an gelos domini ad corroborandos illoruꝫ animoſ apparuit in habitu paſtorali herme doctori pre cipiens vt paſcha ſemper die dominico ab om nibꝫ celebraret̉ dominꝰ tū vere ſurrexit in die vj. kalū aprilis. Nam paſſus eſt octaua die kal̓. aprilis. videlicet in die tali in quali conceptus eſt. ſiue in quali annūciacio virgini per angelū facta eſt. prout dictum eſt ſub ti. de paraſcue. ¶ Celebrari eciam debet paſcha in lunacione a prilis quoniam in exo. precepit dominꝰ ꝙ me ſis ille primus haberet̉ et angnꝰ die decimaqͣr ta immolaretur. Vnde victor papadicit. ꝙ pa ſcha debet celebrari poſt quartamdecimam die lunacionis aprilis qui eſt primus menſis ſecund̓ hebreos vſqꝫ in viceſimam primam diem eiuſdē menſis id eſt lunacionis. Loquitur ibi enim de menſe lunari non de ſolari quoniam in illa luna cione eſt ſemper paſcha vſqꝫ ad viceſimampri mam diem et vſqꝫ ponitur ibi incluſiue. quon am includitur ipſa viceſimaprima dies. Fuit gͦ

dicere victor papa. ꝙ paſcha non debet eſſe in fra decimamquartam diem lunacionis aprilis. nec poſt viceſimūprimum diem illius. Si enim decimaquarta dies lunacionis eſt in die domini ca ibi eſt paſcha iudeorum. et dominica ſequen ti eſt paſcha noſtrum ſcꝫ in viceſimapͥmā die. et hec lunacio quandoqꝫ incipit a marcio ꝙ plene in fine octaue partis dicetur. ¶ Eccleſia tamen antiquitus celebret paſcha cum iu deis quarta decimā luna primi menſis quocūqꝫ die occurre ret. quem ritum ſancti patres in nicena ſynodo ꝓhibuerunt conſtituentes non ſolum lunam pa ſchalem et menſem inqͥrere ſed eciā diem domi nice reſurrectionis obſeruare et ideo extēderūt paſcha a qͣrtadecima luna vſqꝫ ad viceſimāpri mam ut dictū eſt ut ſic etdies dominicꝰ nō omit teretur et in die reſurrectionis dn̄i paſcha cele braretur et hͦ pluribus de cauſis Primo ne ecle ſia videatur iudaiſare et figuris iudaicis adhere re. et in temporibus et ānis confidere. Secūdo quia die dominica datuꝫ fuit māna a domi no. ꝑ quod ſignificatur eukariſtia id eſt panis ange lorum. habens in ſe omne delectamentuꝫ et ſua uitatem omnis ſaporis. vnde exo. decimaſepti ma die ſex parent ꝙ inferant vt ſic dupluꝫ quā inferre ſolebant per ſingulos dies. et hec eſt di es veneris. et ita die dominica datū eſt mā na. Tercio quia preceptum eſt comedere agnuꝫ cū lactucis aggreſtibꝫ. et in azimis ſinceritatis ⁊ veritatis id eſt cum puro affctū et puro intel lectu hoc eſt in veritatē. Criſtꝰ vero mortē nō ſtram deſtruxit moriendo. et vitam noſtram re ſurgendo reparauit. et ita patet ꝙ in die reſui rectionis debemꝰ comedere angnum. quia tunc incipit veritas vite noſtre. Quarto nō celebra mus paſcha noſtrum cum iudeis. qui illud cele brant decimaquarta luna. quia quāuis tunc im molatus fuerit agnus. tamē incipit eius ymola cio in ſequenti die. quia tunc eſt tempus luctus nec eſt tempus ſolemnizandi et ideo eccleſia di mittit hoc vſqꝫ ad tempus ſolemnitatis. quia debet fieri cum ſolemnitate ſicut dictū eſt. Quin to quia cū criſto vult eccleſia celebrare paſcha ſuum Triplex enim paſcha fecerūt iudei Primū in ramate quod interpretat̉ cōmocio tinee. per hoc ſignificatur primum paſcha id eſt ſpiritua lis tranſitus de vicijs ad virtutes ꝑtineam em̄ peccatum intelligitur quia ſicut tinea conſumit pānum inperceptibiliter ſic peccatum animam Quando autem peccatum cōmouetur in nobis ſi ue amouetur ꝑ penitenciam fit iſte tranſitus Secundum paſcha factum fuit in ſyna. quod in terpretatur menſa per quod ſignificatur ſecun dum paſcha ſpirituale ſcilicet tranſitus de vir tute ad virtutē. ꝑ quod reſtituitur homini ſua menſura attingendi celeſtia. Iſte tranſitus fit quando tranſimꝰ de virtute in virtutem. Tunc enim accedit ad menſuram ſuam homo quoniaꝫ factus eſt vt ſit ſocius angelorum. Primum ꝑ a ſcha criſtus non potuit celebrare quia peccatū non fecit. nec inuentus eſt dolus in ore eius. ne qꝫ ſecundum. quia datus fuit ei ſpirituſſanctus. non ad menſuram a tempore ſue natiuitatis. ¶ Tercium paſcha factum fuit in galgale. quod interpretatur reuelacio. Iſtud paſcha fit a nobi quando tranſimus de mundo ad patrem. ſiue de mundo ad celum et reuelarent̉ nobis omnia que modo credimꝰ. Hoc paſcha celebrauit criſtus ꝑ reſūrrectionem ſuam. quod nos celebramus ꝑ aecimāquartaꝫ lunaꝫ primi menſis poſt equinoxi um vernale quando dies incipiunt maiores eſſe noctibus ꝓut dictum eſt ſub ſabbato ſancto ſ Sexta cauſa eſt quia de primo paſcha vel ſecū do non eſt gaudium multum. ſed de tercio. vn de ij. rub̓. xvij. c. Non glorietur accinctus eque ſicut diſtinctꝰ. Septima quia ex iuſſione ange limonemur. paſcha in dominica celebrare vt p̄ miſſum eſt. Quare hec ⁊ cetera feſta ſaluatoris pręter natale mutabilia ſint. dictum eſt ſub na li. Quando autem debeat paſcha annūciari dic tum eſt ſub eph̓ia. Porro conſiderande ſūt que dam huius paſcalis temporis varietates. Sūt enim. in eo tres ſeptimane quaſi ꝓprijs vocabu lis nūcupate. Prima eſt paſchalis. Secunda in albis. Tercia expectacionis. Prima dicitur ſāc tificata. ꝓpter iuſtificacionem anime. Vnde et quia homines per baptiſmum ſanctificati. ꝑ to tam ſeptimanam illam veſtem quam in baptiſ mo ſuſceperunt deportant. que ſignificat pri mam innocencie ſtolam. Secunda dicitur in al bis. Primo quia baptizati in ſabbato ſancto de ponūt ī ſabbato ī albis. albas ſtolas ſeu veſtes qͣs ī baptiſmo ſuſcepcrūt Per albas quidē īnui tur quales in preſenti vitā eſſe debeant. ſcꝫ mū di. et qualiademnqꝫ ſint corpora recepturi. quia ſancti beatitudinem et gloriam poſſidebūt pro ut dictum eſt ſub ſabbato ſancto. Secūdo quia hoc tēpore illi qui baptizati ſunt in ſabbato ab epiſcopis confirmati. alias albas ſtolas portare vſqꝫ ad aliud ſabbatum ſolent. Communiter tn̄ prior ſeptimana vocatur in albis ꝓpter ange los qui in reſurrectione domini in albis apparu erunt. vt premiſſum eſt et quia olim baptizati illis diebus candidis veſtibus vtebantur vſqꝫ ad ſabbatum in albis. Et ꝓpter premiſſas eciam cauſas dicitur ſabbatum in albis vel quia mos fuit antiquitus vt in ipſo ſabbato veſtes ex to to deponerent et albas induerent quod non fit in ſabbato ſancto. ¶ Tercia ſeptimana ſcꝫ que eſt poſt aſcenſionem dicitur expectacionis qͦm am repreſentat illud tempus qūo apoſtoli ex pectauerūt aduentum ſpirituſſancti quibus do minus dixit. Manete in hac ciuitatē. ⁊ expecta te vſqꝫ duꝫ induamini virtute exalto. Prima au tem ſeptimana non protenditur niſi vſqꝫ ad ſabbatum in albis excluſiue. et ſic paſca ſex dies ſolum habet pro octauis. Septimana vero in albis incipit ſabbato in albis et terminatur in alio ſabbato et ſic durat ꝑ octo dies. Octaua ve vo aſcenſionis cum deberet terminari in quinta

feria ante penthecoſten protendit̉ vſqꝫ ad pen thecoſtē quia licet duodies qui ſuper ſūt octa ue aſcenſiomis poſſint in officiari ad miſſam a do minica antecedenti. tamē ad nocturnos non ha berent inuitatorium vel lectiones. vel reſpon ſoria. niſi ab aſcenſione domini acciperēt. Vnde illi decēm dies pro vna octaua reputant̉. nec mirum tum ⁊ totum tempus paſchale pro vna reputetur octaua. ⁊ ſimiliter a natiuitate vſqꝫ ad octauam eph̓ie de hoc dicetur ſub dominica poſt aſcenſionem. ¶ Tempus autem paſchale vſqꝫ ad penthecoſten vocatur quinquageſima quia continet quinquaginta dies ꝑ quod tem pus iubilei ſignificatur vt dicetur ſub penthe coſten. Duas enim quadrageſimas celebramus cui numero additur decimus numerus. et fit qn̄ quagenarius. Primuꝫ autem paſcha in qua la bores et miſerie huius temporis ſignificantur. vnde tunc ieiunamus et cantica leticie ſubtice mus. Secundum poſt paſcha que ſignificat ſta tum eterne felicitatis. et in ea tempꝰ glorie nō ſtre poſt hāc vitam repreſentamꝰ. tūc eniꝫ ab omni labore quieſcemꝰ ⁊ in dei laude erimus. qͣ re tūc cantica leticie multiplicamꝰ. ⁊ ianua pe in tentibus aperitur. quia nulliꝰ peccati imꝓpe rium erit. Totum enim erit abſorbtum a gloria ꝓut in collecta huius diei habetur et dictuꝫ eſt in ꝓhemio huius partis. Nec ieiunamꝰ. nec ge nuā flectimꝰ. ȳmo ſtantes oramus. Tum quia n̄ erit pro quo flectāt̉. ſed domꝰ deī gloria reple bitur. Tum eciam vt libertatem quam nobis do minꝰ reſurgendo acquiſiuit ꝓfiteamur. Tū qꝛ mulieres ad monumētuꝫ venientes. non flexerūt genua. ſed erecte inſpexerunt in ſepulcro. ſicut dicit ambroſius in fine luce. Tum quia ſecundū eum in hijs quinquaginta diebus quibus domi nus nobiſcum fuit gaudendum eſt. ⁊ iugis feſti uitas eſt in eis tanquam ſit dies dominica. Tuꝫ eciam quia hoc tempus paſcale ſignificat octa uam reſurrectionis. in qua nec ieiunabitur nec genua flectent. ſed ꝑfectum gaudium omnibuſ erit. ¶ In feſtiuitatibus eciam beate marie. et diebus dominicis et feſtiuis et in diebus ꝑenthe coſtes. niſi in preſencia corporis et ſangui nis criſti genua flectenda non ſūt. de hoc in quī ta parte ſub ti. de prima dictum eſt. ⁊ ſub ſab bato poſt penthecoſten dicetur. Genua enim in eccleſia flectere cordis contricionem ſignificat Et eſt notandum. ꝙ in genu flexionibus vtend̓ eſt oracione dominica. vel oracionē quaꝫ augͥ. ſcripſit. ſeu approbauit ſcilicet. Deus propicius eſto michi peccatori. vel peccatrici. vel illa ꝙͣ quidam ſanctus heremita compoſuit. et docuit taydem meretricem. docens illam quotidie ge nuflectere et in terram diſcumbere. oculos ſur ſū non attollere et dicere. Qui me pſalmaſti mi ſerere mei de ¶ Ceterum feſtiuitas paſcalis eb domodaria eſt. prout in ti. ſequenti dicetur. In paſchali ſeptimana ſalutare nos ad inuicem hͦ modo debemus ſcilicet reſurrexit dominꝰ. et ſa lutatus debet reſpondere deo gracias vel ⁊ ap paruit ſymoni. et poſtea debemus dare oſculuꝫ adinuicem. inſignum pacis et caritatis. vſus tn̄ hoc nō hꝫ. Lomanꝰ tu pontifex hac die miſſaꝫ celebraturꝰ cardinales. prelatos notarios ⁊ fa miliares ſuos. hoc modo ſalutat et oſculatur et eciam omnes premiſſi ſemuicem hoc modo ſalu tant et oſculantur. Salutans enim dicit. Sur rexit dominus vere. Valutatus et oſculatus re ſpondet et apparuit ſymoni. cturno officro huius feſti Equitur videre de nocturno officio huius diei. Incipit autem eccleſia in uitatorium alleluia. Surrexit domi nus vere quinti toni propter quinqꝫ appariciones domini in illa die. que dicta ſunt in quarta parte ſub. ti. de ſalutacione ad populū vel propter quinqꝫ ſenſuum reparacionem que fit per reſurrectionem. Inquibuſdam tamē ec cleſijs dicit̉ inuitatorium cum triplici alleluia. et ſeptimi toni propter quietē qui datur in re ſurrectione apoc̄. xiiij. Ammodo iam dicit ſpiri tus vt requieſcant a laboribus ſuis et indige mus inuitatorio quia vie ſyon lugent eo ꝙ non ſūt qui veniant ad ſolemnitatem Imnus aūt nō dicitur in quibuſdam eccleſijs quia in reſurrec tione non cantabimus ymnos huius. ſed in pla teis iheruſalem cantabimꝰ alleluia. vt habetur ca. penultimo tobie. ſed loco ymni cantatur al leluia propter ſpem quam habemus de glorioſa reſurrectione. Alie vero eccleſie cantant ymnū quia ſemper laudandus eſt deus. et cantat illū ad terciam. ſub duplici cantu videlicet vnū ver ſum ſub vno cantu. et alium verſū eiuſdem ymni ſub alio. et vnum alciori voce quam alium. ad fi gnificandum duplicem ſtolam glorie. quam cri ſtus aſſumpſit ſcilicet corporis et aīe. ¶ Quia vero virtute trinitatis in qua eſt ꝑfectio facta eſt reſurrectio. ideo dicuntur tres lectiones. Tum quia ſoror noſtra paruula eſt. et vbera n̄ habet. tum quia baptizati non indigent labore quaſi modo geniti infantes. de hac in ſequenti tractū dicetur. ¶ Hac eciam die et hoc tempore cātantur tres pſalmi cum tribus antiphonis. Obſeruatur autem ideo iſte ternarius numeruſ Primo quia partitur hominibus propter pre dens ieiunium attritis. ¶ Secundo ne neophiti multitudinē onerentur vt premiſſum eſt. Ter cio propter triduanam domini ſepulturaꝫ que preceſſit dominicam reſurrectionē. Quarto ad notandum ꝙ tria que dominus ſecunduꝫ lucam promiſit in hoc ſeculo perficere. ſcilicet demo nes eicere. ſanitatem perficere. et tercia die cō ſūmari in reſurrectione cōſūmata ſūt. Primum operatus eſt dominus cum fecit vt relicta crea tura rediremus ad creatorem. Secundum cum per fidem nos ſibi tanquam membra capiti vni uit vt de eius ſpirituviueremus. ¶ Tercium cū in hoc conformauit nos. ne laberemur vel conſu macio eſt noſtra reſurrectio. Hec eciā in noſtra

conuerſione apparent. Eiciuntur eniꝫ a nobis de mones per exorciſnios. ſanamur per catheciſmū et conſummam̉ per baptiſmum et confirmacio nem. Primum notatur in primo pſalmo et ſua antiphona. vbi dicitur. Et conſilium meum non eſt cum impijs. in quo pſalmo oſtenditur quid vitare debeat quis. ad hoc ꝙ ſit beatus. ſcilicet non ire in conſilio imꝑiorum. et quid facere de beat ſcilicet habere voluntateꝫ domini in corde et in ea die ⁊ nocte meditari. Primꝰ ergo pſal mus cum antiphona ſua monſtrat imꝑios id eſt demones eici a conſilio filij dei. In hoc demo num eiectione fit ꝙ dominꝰ in euangelio iohā nis dicit. Nunc iudicium eſt mundi. nūc prin ceps huius mūdi eiciētur foras hoc iudicium eſt diſcrecio quā fideles per fidem ſeperant̉ ab im pijs demonibus. quod iudiciū factum eſt in ml̓ tis milibus credencium. Sed in hoc iudicio in pij id eſt in impietate ꝑſeuerantes n̄ reſurgūt ſed hij qui per fidem criſto vniuntur ⁊ hoc ſe cundum quod notatur in ſecundo pſalmo et ſua antiphona vbi dicitur poſtulaui patrem meum alleluia dedit michi gentes alleluia in heredita tem ſibi alleluia. Hoc factum eſt cum fideles ꝑ fidem ei tanꝙͣ capiti vniti ſūt. vt ꝑ ipſū ad mo dum hereditatis fructificent Vnde in pͣs. irridē do dicit. Quare fremuerūt. gentes ⁊cͣ. dicentes Diſrumpamus vincula eoꝝ et proiciamus a no bis iugum ipſorum. ſtulte dicunt. Qui habitat in celis irridebit eos ⁊cͣ. et xp̄s dicit. Ego autē conſtitutꝰ ſum rex ab eo qui dicit. Poſtula a me et dabo tibi gētes hereditatem ⁊cͣ. et aduerte quia in antiphona dicit̉. dedi. et in pͣs dabo. vt in antiphona oſtendat̉ impletum eſſe quod in pͣs eſt ꝓmiſſuꝫ Terciuꝫ notat̉ in. iij. pͣs ⁊ in ſua antiphona. in quo tangit̉ cōſumatio qͣm domīꝰ ꝓmiſit ſe ꝑfecturuꝫin tercia die vbi dicit̉. Ego dormiui ⁊ ſomnuꝫ cepi ⁊cͣ. Hoc eniꝫ licet de paſ ſione ⁊ morte ⁊ reſurrectōne ſaluatoris intelli gatur moraliter tamē ꝯuenienter intelligit̉ de eo qui diu in peccato dormiuit. et tandē per dei adiutoriuꝫ ſurrexit. Quīto etiam poteſt dici ꝙ quia per opera iſtoꝝ trium dieꝝ fiunt cathecū mini mēbra xp̄i. ſcilicꝫ per exorcizationē ꝑ abre nunctiacōeꝫ dyaboli. per fideꝫqua vnitas in eis perficit̉. et ꝑ impoſicōeꝫ manꝰ epōꝝ ſiue reſur rectioneꝫ domini que eſt iuſtificatio noſtra. id̓o ꝓpter hanc iuſtificationē canimꝰ tres antipho nas in nocte r̄ſurrectōnis. Prima diſiūgit nos ab impijs. Secūda ꝯiungit nos capiti xp̄o. Ter cia facit nos reſurgere ꝓpter iuſtificacōeꝫ. Sex to etiam poteſt dici ꝙ per tres pͣs. tria temꝑa ſignificant̉. tres ātiphone cantant̉ in quibꝫ pa triarche ꝓphete ⁊ apoſtoli ſignificant̉. tres ſec tiones legunt̉ quia lex pͣs. ⁊ ꝓphecie reſurrectio neꝫ domini ꝓfitent̉. Tria reſpōſoria ſubſequi tur. quia tres ordines ſcilicet noe. iob ⁊ daniel xp̄i reſurrectione ſaluant̉. Aingulis reſponſo rijs. gloria patri ſubiungit̉ in quibuſdam eccle ſijs. quia trinitas ab omībꝰ ordinibꝰ collaudat̉ in quibuſdam vero non niſi vnum gloria tribus r̄ſponſorijs ſecundū generalem conſuetudinem continuatur. ad notandum ꝙ in trinitate vnuꝫ deum glorificamus. Septimo ternarium in om nibꝰ frequentamꝰ. ꝓpter ſacramentum baptiſ mi in trium perſonarum nomine celebrati Octa uo paucitate vtimur lectionum ꝓpter paucita tem que tunc aderat predicatorum. Nam apo ſtoli erant in numero pauci. mētu iudeorum mu ti. de morte domini meſti. de audita reſurrectio ne quaſi deliri. qua paucitate volunt vti quideꝫ vſqꝫ in penthecoſtes. quando facti ſūt predica catores. numero plures. et ſpirituſancto feruen ciores vt iam dicetur. Alij vero ſolemnitatem pocius attendentes integrum et ſolemnem ſer uant numerum quia et ſi apoſtoli muti fuerunt. tamen alloquium angelorum et frequens viſita cio domini non defuerunt. quare in ſequenti eb domoda cantatur tantum vna antiphona cū tri bus pſalmis. vt in ſequenti titulo dicetur. ¶ ¶ Sane tercio reſponſorio cum gloria patri de cantato cum cereis et ſolemni proceſſionē de choro ad aliquem locum tendimꝰ vbi ſepulcrū ymaginarium coaptatur. et vbi introducuntur perſone ſub formis et habitū mulierum. et duo rum diſcipulorū. ſcilicet iohannis et petri. qui ad ſepulcrum criſtum querentes venerunt. et quedam alie perſone in perſonis et forma an gelorum. qui criſtum a mortuis reſurrexiſſe dix erunt. in perſonis quorum recte cantari poteſt illa ſecunda reſponſorij prima particula. Noli te timere et cetera vſqꝫ ad fineꝫ reſponſorij tūc redeunt ad chorum. quaſi fratribus referentes que viderunt et audierunt. et vnus redit cicius alio. ſicut iohannes cucurrit cictus pe. In per ſonis quorum conuenienter cantatur illud re ſponſorium. Congratulamini. ſine ver ſu ¶ Si qui autem habent verſus de hac repreſentacio ne compoſitos licet non autenticos non impro bamus. Tunc chorus audita reſurrectione pro rumpit in vocem altiſſone cantans. ¶ Te deum laudamus. Quidam vero hanc repreſentacio nem faciunt ante quam matutinum inchoent. ¶ Sed hic eſt propior locus eo ꝙ. te deum lauda mus exprimit horam qua dominus reſurrexit. Quidam eciam eam faciunt ad miſſam cum dici tur ſequencia illa. Victime paſcli laudes cum di citur verſus. ¶ Hic nobis et ſequentes. ¶ ¶ Ad hoc in die reſurrectionem noſtram repre ſentamus. qua criſto conſurreximus et ideo de die dicimus. ¶ Hec dies quam fecit dominus et cetera. Et in nocte ſepulturam qua ei conſepul ti ſumus. et ideo illud non dicimus de nocte. ¶ Vnde dicit apoſtolus. Conſepulti ſumus cum illo per baptiſmum in mortē. Trina etenim im merſio in aqua baptiſmi triduanam domimini ſe pulturam repreſentat. Ille quidem cōſepultꝰ eſt criſto. qui peccare quieſcit. ille conſurrexit

cum criſto. qui celeſtibus intendit. Et aduerte quia in duabus precedentibus noctibus tridua nam domini ſepulturam repreſentamus. ſecun dum quod dominus latuit in ſepulcro. Vnde tunc alleluia non diximus. ¶ In hac vero nocte ſepulturam domini repreientamus in eo ꝙ criſto conſepulti ſumus ſed propterea alle luia cantamus quod criſto conſepeliri gaudiuꝫ eſt nobis ¶ Ad primam vero non dicitur yni nus. propter racionem in ſexta parte ſub ti. de nocturnis aſſignatam. nec quicumqꝫ vult. ¶ Quida in tamen dicunt pſalmum. Confite̓mini ſicut et in ſequenti titulo dicetur ¶ Non fiunt eciam peticiones. obſecraciones. et poſtulacio nes. quia dicit dominus. In die illa non roga bitis me quicquam. Et quia cum glorificati re ſurreximus non indigebimus iſtis. Non ergo di cuntur preces. quia vbi nonerit miſeria non ei̓t petenda miſericordia. vbi non erit tentacio. non erit dicendum. Libera nos a malo. Non dicitur eciam capitulum. quod eſt refectio ne poſt longam pſalmodiam homo tedio affici atur. confortat enim feſſos ſicut electuarium membra. Tum quia ibi nullum erit tedium. tuꝫ quia in hoc officio breuis eſt pſalmodia ¶ Et quoniam capitulum in horis non dicitur. ideo nec reſponſorium debet dici. quod reſpondet capitulo ſiue lectioni. In miſſa tamen dicitur. quia reſpondet epiſtole et in ladibus. quia re ſpondet lectionibus. et dicitur tunc capitulum Criſtus reſurgens. require. vj. capitulo. Deve peris in ſequenti titulo dicetur. De officio diurno huius feſti. Vnc de diurno officio videamus. Et quidem hac die fit ſtacio apud ſanc tam mariam maiorem. quia cum bea tus gregoriꝰ hac die ibi celebraret et pax domini pronunciaret. angelus domini al ta voce reſpondit Et cū ſpiritu tuo. ⁊ propter hoc cum papa ibi hac die celebrans dicit. pax domini in teſtimonium huius miraculi nil ſibi reſpondetur. ¶ Ceterum ante miſſam fit pro ceſſio. ꝙ ex euangelij autoritate extrahitur eo quod angeli dicūt mulieribus. itē dicite diſci pulis quia precedet vos in galileam. et domi nus ad eas nunciate fratibus meis vt eāt in ga lileam ibi me videbitis. hoc ergo ſignificat pro ceſſionem apoſtolorum. vt viderent dominum in galilea euncium. ¶ Aurſus galilea tranſmi gracio interpretatur. in galileam ire. fuit deiu deis ad gentes tranſire de qua tranſmigracio ne poſtea dixit. Euntes docēte omnēs gentes baptizantes eos in nomine patris et filij ⁊ ſpi rituſſancti. In ſignificacionem ergo huiꝰ tran inigracionis hodie ſolemnem agimus proceſſio nem. ſiue in ſignum quod nos oportet de vicijs tranſmigrare ad virtutes ſiue proficiſci de vir tutē in virtutem. Ad hoc vt videre dominum mereamur quod fit ſpecialiter in baptiſmo et in ſignificacionem baptiſmi nos et loca noſtra aqua benedicta aſpergimus cantantes vidi a quam. Alijs vero temporibus cantatur aſper ges. ¶ Verum tamen nec hodie nec pentheco ſtes aquā benedicitur. que lacius proſecuti fui mus in quarta parte ſub titulo de aque bene dicte aſperſione. ¶ Ab hac proceſſione omnes proceſſiones dominicales per annum originem traxerunt vt videamus dominum in galileam id eſt in tranſmigracione de vicijs ad virtutes. ¶ ¶ Dies enim dominica eſt dies reſurrectionis natiuitatis et ſpirituſſancti miſſionis et in om nibus de nouo dunitaxat eſt teſtamento can tandum. ¶ De proceſſione dictum eſt in quar te parte ſub titulo de acceſſu pontificis ad alta re. ¶ Sed ad quid fuit dictum apoſtolis vt irent̉ in galileam ad videndum dominum. pro ut legitur. iij. math̓. Cū ead̓ die eū viderūt in iheruſalē. Reſpondeo hoc dicitur maxime propter allegoriam. licet ad literam factum ſit. ¶ Allegorice enim tranſ migracio illa ſignificat trāſmigracionem de iu deis ad gentes. in qua maxime videtur criſtus. quia in hoc maxime apparet criſti deitas. ꝙ to tus mundus ad predicacionem famulorum cri ſti credidit. Dixerunt enim apoſtoli iudeis. qꝛ verbum dei repuliſtis et vos indignos feci ſtis vite eterne. Ecce conuertimur ad gentes ¶In hac proceſſione procedunt luminaria. vt illud euangelicum impleatur in nobis. ¶ Sint lumbi veſtri precincti et lucerne arden tes in manibus veſtris. Crux enim precedit vt carnem noſtram crucifigamus cum vicijs et cōcupiſcēcijs. et poſt cruces et vexilla que ſūt victorie iheſu criſti inſignia. ſecuntur ſacerdo tes dealbati exultantes in laudes reſurrectio nis. qui precedunt cum tacita populi ſequen tis expectacione. per diſtinctas et moro ſas ex pectaciones vt corporaliter illud propheticum quod tunc cantatur impleri iudicatur cum io cunditate exhibitis et cum gaudio deducimini ¶ Nam et montes et colles exilient expectan tes vos cum gaudio. ¶ Item in ea maior ſa cerdos precedit. quia dixit dominus precedam vos in galileā Item in ea nichil reſonet quod ſit veteris hiſtorie. ſed ea ſoluꝫ cantantur que gloriam perſonent euangelij. inter que illud preſertim in quibuſdam eccleſijs admittitur. virtute magna reddebant apoſtoli teſtimoni um reſurrectionis iheſu. quia ſicut diximus in galilea tranſmigracio. eſt apoſtolorum predi cacio. Cum autem ventum eſt ad medium ten pli vtriuſqꝫ ſexus populo circumſtante totis vixibus chorus in vocem exultacionis erumpit antiphonam cantans. ¶ Sedit angelus. ¶

Que exprimit quid apoſtoli docuerunt. aut do cere debuerunt. ſcilicet criſtum viuere. ⁊ eſt to tis viribus cōcinnēdum et in audituꝫ circumſtā cium efferendū. quia quem queritis viuit. et vi ta hominū cuꝫ eo ſurrexit. vel hodierna ꝓceſſio illud nobis recolit. ꝙ rex glorie cuꝫ exerciture demptorum de infernalibꝫ clauſtris ad celeſtia regna migrauit Pꝰ ꝓceſſionem ſequitur miſſa ⁊ incipit precentor loco magni precentoris id eſt criſti. Reſurrexi et adhuc tecuꝫ ſū. Poſtquā cantat chorus ad ſignificādum ꝙ ad criſti ſimi litudinem alij ſancti qui erūt in patria deuꝫ lau dabunt. Quod vero ſequitur. et adhuc tecū ſū in hoc notatur eternitas. in qua ſemper eſt cuꝫ patre. Cantamꝰ ergo hac die in ꝑſona xp̄i. re ſurrexi ⁊cͣ. ſed tunc illud dicet̉i ꝑſona nr̄a. quā do reſurgētes trāſibimꝰ de hac mortalitatē ad immortalitatē. qd̓ ſignificat̉ in hoc quod dicet̉ in euāgelio ⁊ trāſiens miniſtrabit eis. Amiſtra uit enim nobis cibum ſpiritualē ſeipſū. ſicut iu deis dedit manna in deſerto. Poteſt etiam dici ꝙ dn̄s per ora ꝓph̓aꝝ dirigens ſermonem ad pa trem ait. Reſurrexi et adhuc ⁊cͣ. In quo tria no tat ſcꝫ ſuam glorioſā reſurrectionē. ⁊ patris in paſſione ꝓt ectionem ⁊ cognitionē eius ꝑ ſciēcie ſue dilatationeꝫ. Per orbem reſurrectōneꝫ eius notat cum dicit. Reſurrexi et adhuc tecū ſum⁊cͣ quaſi diceret. non eſt ita ſicut iudeus cogitauit ꝙ a te omnino ſim derelictꝰ ⁊ abiectus tanꝙͣ im mundus. Vnd̓ deridendo dicebat iudeꝰ. Si filiꝰ dei eſt liberet eum. qͣſi diceret. Non liberabit eū quia de eo nō curat. Protectōneꝫ patris in paſ ſione notat cum dicit. Poſuiſti ſuꝑ me manum tuam. qͣſi diceret. Protexiſti me non a paſſione ſed ab eo ꝙ iudei intendebāt videlicet ab extin ctione nomīs mei. ad quā intendebāt. Vnd̓ dice bant. Si dimittimꝰ euꝫ ſic. omnes credent in eu ſed in hoc ꝙ me occiderūt. hoc ꝙ ipſi timebant conſecutū eſt. Nam ego qui ſum granū frumēti cadens. in terraꝫ. multum fructuꝫ attuli. tam de iſto qͣm de illo. Frimo laudandꝰ eſt pater. Vn̄ poſt vtrūqꝫ cantat̉ alleluīa. Sciēcie patris dila tationē notat cum dicit. Airabilis facta eſt ⁊cͣ qͣſi diceret. ex hoc cognitio tua pater. nō tantū ad iudeos. ſed etiaꝫ ad gentes dilatata eſt. Naꝫ prius tantū in gentē iudeoꝝ ꝯgnoſcebaris. iux ta illud Notus in iudea deus. Et quia abvtroqꝫ populo ꝯgnoſceris ab vtroqꝫ tibi laus offerēt et idcirco duplex alleluia ſequit̉ ⁊ ad id pertinꝫ verſus. Dn̄e ꝓbaſti me⁊cͣ. ſeſſioneꝫ meam ideſt humilitateꝫ in paſſione. et reſurrectōneꝫ meaꝫ id eſt gloriā meam in reſurrectōne. In quibuſ dam tamē eccleſiis tacet̉ verbuꝫ illud. ſeſſionem et ſolum dicit̉ reſurrectionē meaꝫ. pōt eſt tamē vtrūqꝫ dici. ꝑ quod duplex xp̄i natiuitas deſig natur. Cequit̉ymnꝰ trinitatis ſcilieꝫ gloria pa tri qui in precedentibꝰ diebus intermiſſus fuit ꝓpter ignominiaꝫ illatā trinitati in tercia per ſona ſcilicet in filio. Nunc autē quia ſublata eſt ignominia illa. ynmꝰ ille cantatur. hec etiamin quibuſdam eccleſijs ꝑcereos repreſētant̉. vbi tres cerei ante altare ardere conſueuerunt. ſed in tribus diebꝫ ante paſcha non ardēt niſi duo inſignum ꝙ tercia perſona ſublata eſt. hac ve ro die tercius cereus reaccenditur. inſignum ꝙ ipſa criſti ꝑſona glorioſe redditur nobis Poſt hoc dicitur collecta in qua oſtēditur quis ſit re ſurrectionis et mortis effectus. quonam aper cio ianue regni celeſtis eſt effectus Qualiter at̄ illam ianuam intrare debeamus dicit̉ in epiſto la que eſt prima ad cormth̓. v. c. ſcilicet expur gatē vetus fermētū. id eſt abicite vetuſtateꝫ a vobis. et hoc eſt ire in galileaꝫ hoc ē d̓ vicijs ad virtutem. ⁊ de virtute in virtutem ſicut eſtis a zimi id eſt eſſe debetis vel eſtis per baptiſmum quare etemm paſchanoſtrum ymolatus eſt cri ſtꝰ. quaſi diceret coctꝰ eſt agnus ⁊ paratꝰ. Ita qꝫ epulemur. ⁊ determinat quis ſit agnꝰ cū dic̄ criſtꝰ. criſtus autem ⁊ eſt paſcha noſtrum id ē paſchalis et feſtum paſchale. Alia eciam racio ne ipſe eſt paſcha quia per ipſum. et ab ipſo et ad ipſum. eſt nobis tranſitꝰ predictus. ¶ Non in fermento veteri neqꝫ infermento malicie id eſt male voluntatis et nequicie id eſt praue ī telligencie. nequaquam emim eſt qui de deo ma le intelligit. Sed in azimis ſinceritatis et veri tatis id eſt in accenſo affectu. ⁊ purificato nn tellectu. vel in ſinceritate caritatis et puritate fidei. Sed eciam plus dicit veritas quam fides comprehendit enim ſapienciam et intelligen ciam. ſed videtur lr̄a epiſtole in ſe contraria Si enim ſumus azimi id eſt ſine fermēto. quomodo exgurgabimus vetus fermentum. quomodo ec̄ dicitur. vt ſitis noua conſperſio. videtur enim dicere vt ſitis azimi ſicut eſtis azimi. Nam noua conſꝑſio nichil aliud eſt quam farina aqua con ſperſa id eſt paſcha nondum fermentata. Sed eſt notanduꝫ ꝙ duobus modis dicitur quis pec care. ſcilicet peccato ꝓprio vel peccato alieno cui ꝯſentit. Erant em̄ illi quibus loquebatur a poſtolus azimi id eſt ſine proprij peccati fermē to. ſed erant alieno peccato infecti. dum nō re prehendebant illum cum poſſent qui patri ſuo ꝓpriam nouercā abſtulerat. qui inter eos erat Vnde dicitur eis. Expurgate vetus fermentuꝫ id eſt abicite illum a vobis per excōmunicacio nem. vt ſitis noua conſperſio id eſt ſine fermen to alieni peccati. ¶ Sequit̉ graduale quo vtit̉ eccleſia propter nos qui non habemꝰ adhuc in ſi reſurrectionē aīe ⁊ expectamꝰ reſurrectionē corporis ſcilicet. Hec dies quam fecit dominus exultemus ⁊ letemur in ea quia exultando et le tando itur in paradiſū. ſed cum labore ⁊ angu ſtia et cum maxima afflictione itur in infernū qꝛ non eſt pax impijs dicit dominus. ſed bonis eſt iocunditas. Pax ⁊ quies maxīa ꝓpter ſpem glo rioſe reſurrectionis. Cantat̉ autem graduale ſcilicet licet ſit luctus laboranciū propter bap tizatos. qui arripuerunt laborem milicie vt per ueniant ad alleluia eterne leticie. Grandis eniꝫ

labor eis ſuper eſt vt partem habeant in ſecun da reſurrectione. Et eſt ſciendum ꝙ eſt dies tē poris. Vnde hodie ſi vocem eius audieritis id ē ſi in tempore quo viuitis et eſt dies eternitatiſ Inde melior eſt dies vna in atrijs tuis ſuꝑ mi lia. Hanc diem hodierna feſtiuitas inchoat et ideo recte demonſtratiue dicitur Hec dies quā ⁊cͣ. Et hodie reſurrexit dominus. Sed hec dies dum eſt in aurore vel in aſcenſu. vocatur dies ſa lutis et gracie. Cum fuerit in meridie vocabit̉ dies eternitatis et glorie. Hec decliuium nō ſe tit et id eo ſo lēnitas iſta veſperum non habet vt dicitur in ca. ſequēti. Poſtmodum ſequitur al leluia. Cantus quidem angelicus ſcilicet paſca noſtrum ymmolatus eſt criſtus prima corinth̓ v. ca. quia ipſe ē panis angelorum quem deſi derant angeli proſpice̓ eciam niquantum ē hō quaſi diceret laudate dominum deum quia pa ſcha noſtrum ymmolatus eſt criſtus. Deinde ſe quitur euangelium marci. xvj. ca. Qui habet fi guram leonis. qꝛ et criſtꝰ fuit leo in reſurgēdo ⁊ quia ſecundum ordinē legūtur euangelia pro ut in ſequēti ti. dicetur. Eſt autem euangelium Maria magdalena iacobi ⁊ ſalomē aro. eme. ⁊cͣ Similiter oportet nos emere aromata bone vo lūtatis yſa. Venite ⁊ abſqꝫ argēto ⁊ abſqꝫ vl la cōmutacione. emite vinum et lac id eſt aroma ta virtutum quibus vngitur deꝰ. quia delicie ſūt ei eſſe cum filijs hominum. Et ſequitur ibi ꝙ angelꝰ apparuit mulieribus in veſtibus albis. Sed in euangelio mathei quod legitur in vigi lia dicitur ꝙ aſpectus eius erat ſicut fulgur et veſtimenta eius ſicut nix. et per hoc notatur ſic̄ dicit gregorius. quod dominꝰ in iudicio terri bilis apparebit reprobis. et blandus iuſtis vna facie. hoc enim erit ex diuerſitate conſciencia rum. Quia ergo blandus apparebit iuſtis ideo ne nimis de reſurrectione exultemus ſequitur ī offertorio. Terra tremuit et quieuit. in poſt cōmunione que ſicut et alleluia ſumitur de epi ſtola. hortatur eccleſia filios ſuos. vt cum fide veniant ad cōmunionem. d. paſcha noſtrum et cetera. ¶ Aiunt quidam ꝙ illud quod dicitur introitu. reſurrexi. vox eſt ſponſi ad ſponſaꝫ eā de morte ſua inpreſenti tempore conſolantis. cui ſponſa reſpondet. Poſuiſti ⁊cͣ. vel eſt vox generis humani quod in adaꝫ cecidit et per cri ſtum reſurrexit. Cetera ſūt ꝯcentꝰ angelorum et hominum de criſti reſurrectione gaudenciū. De ſeptem diebus poſt paſcha. K. Ec prima ſeptimana paſchalis tem poris. licet conmuniter vocetur ſep timara in albis. tamen ſequens mag̓ ꝓprie vocatur in albis ꝓpter cauſas in precedenti. ti. poſitas et hec ē cōmunis huic tempori et precedenti. Eſt autem tota de ſeptu geſima que terminatur in ſabbato in albis. Inde eſt ꝙ tractus in ſabbato paſchali et gra duale per totam ipſam ebdomodam dicitur qd̓ laborem ſignificat. Alleiuia vero ⁊cͣ. cantica leticie cantantur. vt dictū eſt ſub dominicā ſep tuageſimā. et hoc propter tempus regreſſiōīs quod incipit ſecundam quoidam in paſcha pro ut ibi dictum eſt. Iſti ergo ſeptem dies compu tant̉ cū ſeptuageſima qꝛ hͨ ſeptimana ē ſeptīa a quadrageſimā per quam idem ſignificatur qd̓ per ſeptuageſimam in cuius ſeptima de cāde fi lij iſrahel acceperūt licenciam redeundi. et iam quaſi liberi erant. ideoqꝫ diebus iſtis cantica le ticie inclinatur. Porro omnes iſti dies ſeptem ſūt quaſi vna dies dominica. Inde ſemper can tatur in eis. hec dies quam fecit ⁊cͣ. Et in pre facione dicitur. Te quidem domine omni tempo re. ſed in hoc potiſſi. die glo. pre ⁊cͣ. Et in eis ſē per agitur de reſurrectione ad oſtendenduꝫ ꝙ per ſeptendona ſpirituſſancti venitur ad vera reſurrectionem. vel pociꝰ quia in tota vita iſta que per ſeptem dies currit. debemꝰ anhelare ad gloriam reſurrectionis quantum poſſumꝰ. ſic ⁊ paſcha in veteri teſta. ꝑ ſepteꝫ dies celebraba tur. ⁊ cenofegia id eſt fixio tabernaculorū. Que cumqꝫ enim hac die facimꝰ ideo facere debemꝰ vt in celo tabernacula noſtra figamꝰ. quod ei̓t per gloriam immortalitatis vt ille qui crucifix us eſt oſtendat nobis ſuam deitatem. cuꝫ dicit in officio nocturno. Ego ſū qui ſum. et cum dicit ſe eſſe illum qui dixit moyſi. qui eſt miſit me ad vos. exo. iij. Siquidem paſcha eſt ebdomodaria feſtiurtas quia qualibet die ebdomode mutant̉ officia. In veteri enim teſtamēto tres habuer̄t ebdomodarias feſtiuitates ſcilicet paſcha et pē thecoſten. quas eciam nos habemꝰ licet ad aliud quam illi habuerūt et cenophegiam quam non habemꝰ niſi quodam modo. vt dicetur in prohe in io. vij. partis. Quidam vero ſcripſerunt ꝙ fe ſtum ꝑenthecoſtes non fuit in veteri teſtamen to feſtum ebdomodale. Et ꝙ in nouo teſtamen to habet. vij. officia. propter ſeptē ſpirituſſan cti dona non quia ſit feſtum ebdomod ale. quia tres vltimi dies non hn̄t omnino ꝓpria officia Ad hoc notandum eſt ꝙ cum in vrbe romanā eſ ſet magna aeris peſtilencia. Beatus gregoriꝰ in temptre paſchali ordinauit. vt ymago beate virginis que in eccleſia ſancte marie maioris ẜ uatur quam beatus lucas ꝑnixiſſe dicitur. et eid̓ virgini ſil̓ima perhibetur proceſſionaliter por taretur. et dum ante proceſſionem reuerent por raretur. ecce tota aeris infectio et turbulencia cedebat ymagini fugiens. ac ſi eam ferre non poſſet. ſic ꝙ poſt ymaginem mira ſerenitas re manebat. Tunc autem iuxta ymaginem audite dicuntur tres voces angelorum canencium. re gina celi letare alleluia quia quem meruiſti por tare alleluia. Reſurrexit ſic̄ dixit alleluia. Ita timqꝫ beatus greg̓. adiunxit. Ora pro nobis de um rogamꝰ alleluia. que anthiphona ideo hoc tempore frequentat̉. Et tunc gregorius vidit ſupra caſtrum creſcencij. angelum domini qui

gladium cruentatum tergens. in vaginam re ponebat. Intellexit ergo gregorius. ꝙ peſtis illa ceſſaſſet. quod et factum eſt. Vnde caſtrum illud exinde caſtrum ſancti angeli vocatum eſt. premiſſa ymago eccleſia beate marie maioris in vrbe ſuꝑ lumen baptiſterij ſeruatur. quam ro mam reginam vocant. Per hos autem dies treſ tantum dicūtur pͣs. ſicut in dominica reſurrec tionis. In hoc tamen inter eſt ſecundum aliqͣs eccleſias quia tunc dicuntur cum tribus anthi phonis. in hijs vero diebus cum vnā ſola. Siqͥ dem ideo tres pſalmi per hos ſeptem dies bap tiſmales dicuntur quia qui pure baptizantur ſeptem ſpirituſſacti dona ſuſcipiunt. que ꝑ hoſ ſeptem dies ſignantur. Suſcipiunt eciam tres virtutes ſcilicet fidem ſpem. et caritatem. que per tres pͣs. intelliguntur. que nobiſcum vſqꝫ in finem manere debent. Canimꝰ ergo tres pͣs vt recolamus nos hec tria habere. Antiphona vero vna eſt quia vnus ē a quo hec oīa ſūt. Rur ſus vero quia vt premiſſum eſt. hec tota ebdo moda eſt quaſi vna dies dominica. Inde eſt ꝙ ꝑ omnes hos ſeptem dies canimꝰ pͣs. de noctur nō dominice diei. vel eis adiacētes. Quedam tn̄ eccleſie pretermittunt pͣs. maiores et laborio ſos ſcilicet confitebor. et diligam te. quia neo phitis omnia breuia debent proponi. et ſoror noſtra paruula eſt. et vbera non habet. Et apo ſtolus. lac de vobis. potum non eſcaꝫ. ſed nume rum ſupplemꝰ per illos duos. Cum inuocarem. Nerba mea. Et ita decemētocto pͣs. ꝑficimꝰ vſ qꝫ in ſextam feriam. In ſabbato auteꝫ ſumimꝰ tres de adiacentibus. quos in die dominica ad primam cantare ſolemus ſcilicet. Domīnus re git me. Domini eſt terra. et iudica. Sed et illoſ duos. Deꝰ deus reſpice. et ad te domine leuaui propter cauſam predictam pretermittimus. In ſequenti vero tempore multiplicandi ſūt pſal mi ſicut ⁊ boni mores qui per ps. intelliguntur per quos ad gloriam peruenitur quam per to tum tempus iſtud figuramus. In quibuſdaꝫ tn̄ eccleſijs non dicūt niſi tres pͣs. vſqꝫ ad pentbe coſten ⁊ hoc ex inſtitucione alicui m. prout di cetur ſub dominica de trinitate. Sed hoc nō be ne fit hodie. Primo quia cauſa quare illud inſti tutum fuit hodie ceſſat. Secūdo quia contra ca nonem gregorij faciūt. pro vt dictum eſt in. v. parte ſub ti. de nocturnis. Tercio quia inter ca nonicos regulares. et alios clericos. qui vſur pato nomine ſeculares dicūtur. nulla debet eſſe quo ad hoc differēcia. nam ⁊ ipſi magna ex par te antiquitus regulares fuerunt. Et certuꝫ eſt ꝙ canonici regulares in octaua reſurrectionis dicūt in nocturnis. ix. lectiones cum. ix. reſpōſo orijs et eciam eccleſia romana. qui enim dicūt ꝙ omnia facilia debēt eſſe eo tēpore propter nec phitos illam facilitatem nimis extendūt. Nam due tantum ſūt ebdomode neophitorum ſcilicet in paſcha et penthecoſten. et preterea conclu ditur eis in aſcēſione. vbi ſūt nouem reſpōſoria et nouem pſalmi cum ſuis antiphonis Nulla em̄ eſt ſufficiens racio quare in ſequēti die pꝰ aſcē ſionem dicamꝰ tantum tres pͣs. cum vnā anti phona. de hoc eciam dictum eſt in ti. p̄cedēti. ¶ Nemꝑe ſecūdum romanum ordinem in omnibuſ dominicis nouem lectiones dicūtur. licet. magū tinum concilium a paſcha vſqꝫ ad penthe. tres tantum inſtituerit eſſe legēdas. vt ſeruiciū ma tutinum in die cantetur. quia in futuro trinitas comprehendetur. ⁊ a ſanctis in luce domino ſer uietur. ¶ Ad primam autem dicūt quidem ꝙ ꝑ totam ebdomodam totum pſalmum. confitemi in ⁊cͣ. In quo p̄cipue de criſti reſurrectiōe agi tur. Alij vero ſolum verſū. hec dies ⁊cͣ. queꝫ in prima ⁊ in alijs horis pro capitulo dicūt. quia vitam illam figuramꝰ. in qua doctrina nulli ne neceſſaria erit. ſed omnes docti gratulabimur. ⁊ exultabimꝰ. Pſalmꝰ vero. Quicumqꝫ vult et ceterā toto iſto tempore non dicitur. quoniā ad fidem ꝑtinet. hoc enim tempus ſignificat octa uam etatem vbi non erit fides que euacuabitur ſed res que comp̄hendetur non erit figura. ſed veritas. In quibuſdam tamē eccleſijs aliter ob ſeruatur. quia vbi fides non eſt. ſuper edificari non poteſt. Minꝰ tamē ſymbolum ſcꝫ. Credo in deum. ob eandem cauſam ſubticētur ad primaꝫ Nam cum venerit quod perfectum ē. euacuabit̉ quod ex parte eſt. Vnde in cōdenẜ. id eſt in cō denſitatibus populi vſqꝫ ad cornu altaris id eſt ad cōmunionem. Non dicitur capitulum neqꝫ ꝑ ces. vt dictum eſt in ti. p̄cedenti. ¶ Neſperti num officium eſt h̓uius feſtiuitatis claritate il luſtratum. nō enim per. Deus in adiutorium me um intende. quomam in illa vita. non ſicut hic adiutorio indigebimus. ſed per kyrieleyſon in choatur. quia veſpertina hora ſabbati paſchal̓ baptiſma fuit per kyrieleyſon inchoatum. et in trinitatis nomine celebratuꝫ ⁊ propterea in ea dem hora ⁊ in eiſdem verbis per totam ebdo modam hanc infeſtiue regeneracionis iocūdita teꝫ. ſancta trinitas adoratur. Vel per kyrieley ſon nicipitur. vt quaſi non exiſtens per ſe offici um. miſſe officio continuetur. Nam vt in titulo p̄c edenti diximus dies hec veſpera non habet. quia decliuium eternitas non agnouit. ¶ Tres pͣs. ſub vno alleluia id eſt gaudio cantant̉ in qͥ buſdam eccleſijs quia per fidē trinitatis ad vnū eternitatis gaudium peruenitur. Vel hij tres pſalmi reſurrectioni que tercia die facta eſt cō ueniūt iheſu criſto. ¶ Pro capitulo ſequit̉ Hec dies. ſicut in alijs horis. quia ibi non erit neceſ ſaria doctrina. ſed exultacio. vel vt notetur ſol licitudo baptizatorum adhuc peregrinancium et laborāciū quia nondū habent gudiū niſi ſpei quo peruenitur ad alleluia rei proinde ymno ſe quitur alleluia quod eſt proprius illorum ciui um ymnus. ¶ Sane deſcendimꝰ proceſſionalit̓ ad fontes cum cereo per totam ebdomodaꝫ cā tantes canticum exultacionis ⁊ populꝰ ſequit̉ ſcilicet viri per ſe. ⁊ mulieres per ſe. quod fit ī

memoriam eiꝰ quod hebrei pharaoni et ſuis in mari rubro ſubmerſis fecerūt. qui in graciarum actiones de ſubmerſione hoſtium ꝑ rotaꝫ ebdo modam redibant ad mare viri per ſe. ⁊ mulie res per ſe cantantes illud canticum moyſi. Can temus domino. ꝯiquidem hoſtes noſtri ſūt de mones. mare rubrum eſt baptiſmus in quo ſub nergūtur omnes hoſtes id eſt viciā et peccata ⁊ demones. Et inde eciam eſt ꝙ neophiti bapti zati in ſabbato ſancto p̄cedente ſuo lumine ſcili cet criſto redeūtur ad fōte, baptiſmi. Hijs ſep tem diebus gracias agentes. quia inimici eoꝝ ſubmerſi ſūt ſcilicet vicia et peccata. et tūc cir ca fontes cantantur pſalmi. Laudate pueri ſc li cet nouit̓ baptizāti. et in exitu iſrahel de egyˡ p to. quia per baptiſmuꝫ de tenebris peccati exi mus. Duo ergo pſalmi circa fontes cantantur. qꝛ ꝑ geminā dilectioneꝫ ad fontē vite ꝑtingit̉ qui baptizatis et baptiſmo conueniūt. Bapti zatis vt. Laudate pueri ⁊cͣ. et eſt āmonicio lau dis ad neophitos. qui facti ſūt pueri. id eſt a vi cijs puri. pro quibus mater eccleſia iubilat ad fontes in laudeꝫ eius gracie. ꝑ quem meruit eſ ſe quod in cantico amoris audiuit. Fons ortorū p. a. v. poſtea tranſitur ad aliquod oratoriū cū pſalmō. In exitu iſrahel. qui cōuenit baptiſmo cum dicitur. Quid eſt tibi mare quod fugiſti. ¶ Et fit ſtacio ad crucifixum. et reodūtur ei gra tes. quia ipſe eſt qui bapti; at Vnde in euange lio. Super quem videritis ſpiritum deſcenden teꝫ. ⁊cͣ. hic eſt qui baptizat et ſalutatur quia ꝑ cruceꝫ et in cruce nati ſumus animaꝝ noſtrarū redempcioneꝫ. ¶ Rurſus per hos ſepteꝫ dies baptiſmales neophiti quotidie ad eccleſiam du cuntur. Sicut eni filij iſrahel licet tranſiſſent mare rubrum in quo baptizati ſūt. non tamē ꝑ uenerunt ad terram promiſſionis. in ī ſub duci bus domīo illos paſcente ex manna et columna ignis eos p̄cedente. ſic et ipſi his ſeptem diebꝫ ſub ducibus id eſt p̄ſpiteris patrinis et matri nis ducuntur ad eccleſiam et paſcuntur corpore domini ⁊ cerei p̄cedūt eos. et ſic tande; in ſabba to quaſi perueniunt ad terram promiſſionis. ¶ Cereos autem aliqͦs in ſabbato ſancto duꝫ bap tizarentur habuerunt. per hanc eodo nodam ī quibuſdaꝫ locis ad miſſas et veſperas accēdūt et in ſabbato in albis. et in ſequenti dominica il los accenſos offerunt ſacerdoti. ¶ Siquidem lu minaria accenſa. bona opera ſūt quibus toto tē pore p̄ſentis vite. que per ſeptenariuꝫ ducit̉ lu cere debent. offerntur ſacerdoti. quia poſt hāc vitam ad ſūmum ſacerdotem id eſt ad criſtū cuꝫ luminaribus bonoꝝ operuꝫ vendūt. iuxta illud Venientes autem̄ venient cum. e. p. in. ſ. ¶ Po teſt eciam dici. ꝙ proceſſiōes veſpertinales hu ius ebdomode. reuerſionem ſignificant de capti uitate babilonie. Hec eſt eniꝫ ebdomoda reuer tencium. qui in fine ſue captiuitatis reuertunt̉ ad deum. et veſpere trina ſtacione complentur ſicut et baptiſmus in trinitatis nomine celebra tur. Qui vero fontes non habeant non exeant. ſed quinqꝫ pſalmos continue dicant. et poſt col lecta die. de cruce collectā adiungant. Eedeꝫ ve ſpere quotidie repetuntur. quia pro vna et ead̓ die tota hec ebdomoda reputatur. ¶ In quibuſ dam eciam eccleſijs in hijs ſeptem diebus quan do deſcenditur ad fontes. ante fertur quedam ſerpens ymaginarius ſuper virgam et candela nouo lumine accēſa ſuper caput ſerpētis re tor ta affigitur. ex qua cereus paſchalis. et omnes alie candele eccleſie accenduntur. ¶ Circa quod ſciēdum eſt. ꝙ ſicut legitur numeri. xxi. ca. Moy ſes in deſerto erexit ſuper palum ſerpenteꝫ ene um. vt qui percuſſi erant a ſerpētibus. per illiꝰ ſanarētur aſpectuꝫ in quo criſti paſſio prefigu rata fuit. Vnde et dominus ait in euangelio io hānis. Sicut moyſes exaltauit ſerpentem in de ſerto. ita et exaltari oportet filium hominis. ¶ Ideo ergo ſerpens ymaginarius fertur ⁊ aſpi citur. vt criſti paſſio memoretur. ⁊ per hͦ a vul neribus peccatorum ſanemur. Nam ſerpens in palo. eſt criſtus in patibulo. Ideo in benedictio ne baptiſmi. et cum ad fontes deſcenditur quia baptiſmus a criſti paſſione virtutem accepit in quo eciam a peccatis ſanamur et mundamur. Fit h c in veſperis quoniaꝫ ipſe criſtus fuit ſacrifi cium veſpertinum. vnde pͣs. Eleuacio ma. in ſ. ve. Ignis nouus ex ſilice excuſſus. criſtus paſſꝰ qui eſt lumen de lumine. ex quo cetere candele in eccleſia illuminantur. quia ipſe illuminat om nem hominem venientem in hunc mūdum. Can dela in capite ſerpentis retorta. ē ſpinea coro nā in capite criſti poſita. ¶ In completorio ve ro in quibuſdam locis pretermittitur pͣs. Qui habitat. ſicut in prima pͣs. Quicūqꝫ. ¶ In hijs autem ſex diebus dicitur ad miſſam reſponſoriū ⁊ alleluia. prout infra dicetur. Et dicitur pͥmo reſponſorium. et poſt ſequitur alleluia. et hoc triplici de cauſa. Primo quia em̄ in laboribꝫ vi te preſentis exultandum eſt. iuxta illud. Hi larē datorem diligit deus. Ideo nunc poſt gradua le et verſum conuenienter ſequitur alleluia qd̓ eſt vox leticie. Sed reſponſorium actiuaꝫ alle luia vero contemplatiuam vitam ſignificat. Reſponſorium enim ſignificat actionem quā ſāc ti exercebunt in reſurrectione corporum. que erit in omni leticia. prout verba reſponſorioꝝ huius temporis declarant. que omnia ſiue ver ſus eorum excepto eo qui cantatur in tercia fe ria. prout ibi dicetur ſūt de pſalmo centeſimo dec imoſeptimo. Confitemini domino. qui pͣs. ſonat confeſſionem laudis et eſt de eterna leti cia. quia igitur omnis illa laus confeſſionis ſiue actio ad gaudium et dei. Slorificacionem teu dit. merito ab alleluia concludendum eſt. Et qͦ niam eadem actio nichil aliud eſt. quā laus de Ideo ad hoc oſtendendū poſt hos ſex dies con tinue canitur ſine reſponſorijs alleluia. Tercio ideo in hijs ſex diebus hͦ fit. qꝛ ſenariꝰ numerꝰ ad opera ſicut ſeptēnarius ad requiem refertur

Qui enim vult peruenire ad requiem. oportet eum primo toto tempore preſentis vite bene o perari. ¶ Circa hoc ſciendum eſt ꝙ eccleſia hijs diebus ſanctorum actum in corpore cum fine le ticie recolit ſic incipiens actum. vt pertingat ad quietē. pͥmꝰ dies mandat actū ſeptimus reqͥ em̄ geſtat. octauus glorificat. Nempe re ponſo rium illam actionem ſignificat. quam ſancti in reſurrectione corporum exercebūt. anime quip pe ſanctoruꝫ ante reſurrectionem corporum in quiete ſūt. ſed dum illa recipient in actione er̄t et tunc ſic erit actio vt non deſinat quies. In qͥ ete quidem erunt quia non laborabūt nec cogi tacionibus fluctuabunt. nec erit eciaꝫ in quiete illa ſegnicies deſidioſa. ſed ſic ab huiꝰ vite oꝑe ribus in fine quieſcerēt. vt in alterius vite acti one gaudeant Hec autem actio ideo nobis ꝑ nu merum ſenariū in memoriam reducit̉. ſic̄ qꝛ ſep tenarius numerꝰ requiē. ita ſenarius opera re ſponſorioꝝ ſignificat. Per reſponſoria enim in telligimꝰ ſanctoꝝ actiones que erunt cuꝫ omni leticia vt iam dictum eſt. Et nota ꝙ p̄dicti ver ſus qui canunt̉ hijs vij. diebꝰ cum reſponſorijs dicunt̉ eo ordine quō poſiti ſunt in pſalmō. Cō fitemini. Vnde ſūptiſūt exceptis duobus qui in quibuſdam eccleſijs p̄poſtere ponūtur. Nam ī quinta feria dicūt verſum. Benedictus qui ve nit in nomine domini⁊cͣ. qui ibi ponitur vltimo Et in feria ſexta verſū. Lapidem quem reproba uerunt edificantes ⁊cͣ. et hoc ideo quia in illo plenius agitur de paſſione ſaluatoris. quam in alijs verſibus ibi poſitis. et ideo merito illa die cantatur in qua paſſus fuit. ¶ Nec eſt omitten dum. ꝙ in quibuſdam eccleſijs in hijs ſeptem diebus duo in albis ſuꝑ pellicijs incipiūt reſpō ſorium. Hec dies. Et in alijs quoſdam tropos pꝰ altare. quod repreſentat ſepulcrum pro eo ꝙ corpus iheſu in eo ſacramentaliter collocat̉ et conſecratur. gerentes typum duorum ange lorum qui ſtantes in ſepulcro criſtū reſurrexiſ ſe retulerunt. Verba enim illa. Hec dies ⁊cͣ. ad reſurrectionis diem pertinere noſcūtur. Rurſꝰ cantando poſt altare repreſētant apoſtolos et mulieres timentes. et criſtum reſurrexiſſe dice re publice formidantes. Fit autem hoc ad lau des. ad terciam. et ad veſperas. Primo enim ꝙ in hijs tribus ſpecialiter horis criſti paſſio eſt expleta. Nam mane captus et illuſus. In tercia flagellatus et linguis crucifixus. In veſperis de cruce depoſitus et ſepultus eſt. Secundo in ſignum ꝙ reſurrectio tribus vicibus nūciata ē Primo ſecundum marcum et matheum. per vnū angelum qui ſecundum aug̓. ſtabat in monumē to non directe. ſꝫ quaſi ad hoſtium. Secūdo per duos angelos. qui ſecundum iohanneꝫ ſtabant initus. Tercio per ipſū criſtum iuxta monumen tum. Fit eciam hoc in quibuſdam eccleſijs ad miſ ſam. eo ꝙ illa in altari celebratur ſuper quod criſti. corpus conſecratur. ¶ Ideo aūt a paſca vſqꝫ ad octauam penthecoſtes canitur alleluia fere in omnibus antiphonis et reſponſorijs no cturnalibus. et offerendis. et poſtcommunibuſ vt celebracio temporis poſt reſurrectionem re ducat nobis admemoriam vitam contemplati uam. ſicut tempus quod eſt ante paſcha redu cit ad actiuam. Tempꝰ enim ante paſcha quod in ieiunijs ⁊ oracionibus agimus ſignificat erū nas huius vite. et tribulacionem captiuitatis. in qua dum ſcimus cantica leticie ſubticemus. Tempus vero poſt paſcha ſignificat beatitudi nem et perpetuam exultacionem in qua poſt re reſurrectionem erimus. et ideo relaxatis ieiu nijs canendo alleluia. quod interp̄tatur lauda te dominum freq̄entamus de quo dictum eſt in prohemio huius partis. Illud tamē notandum eſt. ꝙ in quibuſdam eccleſijs in hac ebdomoda alleluia cantatur in miſſa ſine finali melodia. ⁊ verſus antiphone ſine neumia. ſed in ſequenti bus cantatur cum illa. Et hoc ideo quia in hac cantamꝰ pro domino noſtro qui in anima et cor pore pro reſurrectione iam factus eſt glorioſꝰ et illa finalis melodia expecttacionem no ſtram ſignificat. vel eciam ſanctorum ſecunde ſtole expectacionem. Tercio ergo quia habe mus quod optamus. paruuli namqꝫ plorāt. cuꝫ panem non habent. ſꝫ cum habent quod deſide rant tacent. ita et nos quaſi ploramus alio tem pore. quia non habemus quod deſideramus et ſancti quaſi in deſiderio ſūt expectacionis. In qͥ buſdam eciam eccleſijs in magnis ſolemnitati bus tacetur illa melodia in ſignum ꝙ ſancti ꝓ quibus clebramus certi ſūt ꝙ ſecundam ſtolam quam exſpectant. amittere non poſſunt. Iubilꝰ quidem diuerſa notat vt dictum eſt ſub natali. ¶ Porro in iſtis octo diebus cantatur pro me moria neophitorum ⁊ ſingulis diebus ſingula denotata ſūt officia. ꝙ non fit in toto tempore vſqꝫ ad pentbecoſten et in prima die ſcilicet in ſabbatoſācto. et in octaua duplices laudes po nuntur. In prima enim dicitur alleluia. confi temini et tractus. Laudate dominum omnes gē tes. ¶ In octaua vero dicitur duplex alleluia. quod ideo fit quia prima vita noſtra que fuit ā te peccatum. beata fuit. ſed non ſempiterna. ſꝫ vitā que erit in ſeptima quietis. erit beata et ſē piterna. quia ergo prima vita fuit beata. id cir co cantatur primo alleluia quod eſt vox angeli ca in lingua hebraica quia dignior eſt. ſꝫ quia n̄ fuit ſempiterna. ideo humiliori līgua latina cā tatur tractus laudate. quia vero vita que erit in ſeptima etatē. erit beata et ſēpiterna. ideo ī ſabbato in albis qui ē dies ſeptimꝰ duplex alle luia cantatur propter duplicem ſtolaꝫ vt ibi di cetur. Nam vita illa que in ſeptima quietis da bit̉. non tolletur. in octaua etate. que per octa uum officium intelligitur. ſꝫ pocius conſūmabi tur. ¶ Circa cantica leticie notandum eſt. ꝙ qͣ tuor ſūt ſtatus eccleſie. Primus eſt culpe. Se cundus culpe et pene. Tercius pene et gracie Quartus gracie et glorie. ¶ Primum repſētat

eccleſia in ſeptuageſi ma. Ideoqꝫ ſubticet. Te deum laudamus et alleluia. quia non eſt ſpecio ſa laus in ore peccatoris. et gloria in excelſis deo. quia poſitus eſt inter deū et hoīes paries inimiciciarum. Secundum repreſentat in aduen tu. ideoqꝫ et ſupradicta cantica ſubticētur pre ter alleluia. quia lex data. deum intelligere do cuit et laudare. Tercium repreſentat in eſti uo tempore. ideoqꝫ propter graciam acceptaꝫ in feſtiuis iſta cantatur. ſed propter penā iſta inferialibus ſubticentur preter alleluia. quod eciam quotidie frequētatur quia ſpēs de reſur rectione futura non infirmatur. Quartum rep ſentat inter octauas paſche et pēthecoſtes. Dde oqꝫ ſupradicta cantica leticie frequentantur ⁊ multiplicantur quia tamē nondū habemus glo riam quam expectamus ideoqꝫ. Te deum lauda mus et. Eloria in ex. in ferialibus ſubticemus. Et in dominicis in quibus quaſi duplicem reſur rectionem repreſentamus. et eciam in feſtis ſāc torum in miſſa duo alleluia cantamus. ſed in fe rialibus vnum. vt iam dicetur Nec te moueat ꝙ non rectum ſꝫ prepoſterum ordineꝫ eccleſia rep ſentat. eo ꝙ erunt nouiſſimi primi et primi no uiſſimi ſic ergo varietas dierum et ſtatuuꝫ hu manorum. varietatem inducit officiorum. Que rendum tamen eſt quare diuina officiā ita diſtī guūtur vt alia celebrentur cum ſolo reſponſo rio. alia cum ſolo alleluia. et hec quandoqꝫ cum ſimplici alleluia. quandoqꝫ cum duplici alleluia Alia ſimul cum reſponſorio et alleluia. Et alia cum reſponſorio et tractu. et alia cum alleluia ⁊ tractu. Dici poteſt ꝙ dies ieiunioruꝫ quibus re ſponſorium ſine alleluia canitur recolunt actꝰ eorum qui preſpiteris grauia confitentur. vt ab illis conſiliū accipiant penitendi. Ipſi ergo dies aguntur cum ſolo reſpōſorio. per quod vi ta actiua intelligitur. que in labore ducitur ſine alleluia quod eſt canticum leticie. quia eccleſia dolet pro talibus tanquam pro membris vulne ratis et nondum ſanatis. Ex eo enim ꝙ alleluia dimittitur robur eccleſie monſtratur. quem ha bet de ſuis vulneribus nondum ſanatis. Prete rea ideo tunc non dicitur alleluia. quia non eſt pulcra laus in ore peccatoris. ¶ In diebus vero profeſtis que ſūt ab octaua paſche vſqꝫ ad octa uam ꝑenthecoſtes ſimplex alleluia ſine reſpon ſorio canitur. Primo quia dies illi vitam contē platiuam ſignificant. que erit poſt reſurrectio nem. in qua reſponſio non erit. quia penitencie actus ibi ſuperfluus erit. ſed tantuꝫ alleluia ca netur depercepta immortalitate. Secundo qꝛ tunc pro illis canimus qui iam ſūt in patria. ad quos iam non pertinet actio laborioſa quam re ſponſorium notat. ſed ſūt in dei contemplaciōe et exultacione. que intelligitur per alieluia Tercio quia ante reſurrectionem corporum nō ſtrorum anima ſine corpore deum laudabit. ¶ Quarto quia ſancti ante diem generalis reſur rectionis ſimplicem tantum recipiunt ſtolaꝫ ſcꝫ anime. Rurſuꝫ in priuatis ferijs gloria in excel ſis ⁊cͣ. et duplex alleluia non dicitur quia nōdū habemus perfectam iuſticiam nec gloriam quā exſpectamus. Sed quia eccleſia iam primam ha bet reſurrectionem ideo alio tempore ſemper al leluia canit. preterquam in ſeptuageſimā vt di ctum eſt in prohemio huius partis et ſub ti. de tempore aduentus. In octauis vero paſche et in ſabbato in albis duplex alleluia dicitur. quia tunc tempus reſurrectionis repreſentamus. et in requie que erit in reſurrectione dupliceꝫ ſto lam ſcꝫ anime et corporis percipiemus. quia eri mus vtroqꝫ hoīe idem in anima et in corpore glorioſi. Erimꝰ enim in corrupcionis gloriā ve ſtiti. In dominicis quoqꝫ que ſūt ab octaua pa ſche vſqꝫ ad octauam penthecōſte duplex alle luia dicitur. Tum quia in reſurrectionē quā ip ſi dies ſignificant corpus ſimul cū anima lauda bit deum. Tum qui a duo ſunt vnde letari debet anima in die ſempiterna. Vnum de percepta le ticia. aliud de percipienda in reſurrectione. Tū quia reſurrectio domini que facta eſt in die do minica. eſt cauſe noſtre reſurrectionis future ⁊ ideo in omnibus dominicis quaſi octauam domi nice reſurrectionis repreſentamus. In feriali bus vnum. quoniam ante reſurrectionem anima vna dumtaxat fruitur beatitudine. Rurſus ideo vſqꝫ ad octauam penthecoſtes quia in octaua e tate ī qͣ ei̓t corpoꝝ reſurrectio erimus vtroqꝫ hoīe glorioſi In omnibus qͦꝫ feſtiuitatibus illo tempore occurrentibus duplex alleluia dicitur Et hoc primo propter requiem et fruicionem. Secundo quia illi iam de duobus gaudent ſcili cet de eterna quiete. et de diuina viſione. Ter cio quia cum iam habeant gloriam anime. ſecū ri ſūt de gloria corporis. Quarto tunc vnum al leluia canitur quia quieſcūt. aliud quia deū vi dent. ¶ Sex vero dies paſchales videlicet inter ſabbatum ſanctum. ⁊ ſabbatum in albis et do minici dies atqꝫ feſtiui quos celebramꝰ ab octa uis penthecoſtes vſqꝫ in ſeptuageſimam in qui bus reſponſorium et alleluia canitur. recolunt actus eorum qui elemoſinas largiendo infirmoſ viſitando. et ſolum que bona ſūt operando. per ſeueranciam habendo in ſanctitate quam ī bap ti ſmo receprūt ſine dubio ad contemplacionem dei perueniūt. Inde eſt ꝙ poſt reſponſoriū qd̓ vitam actiuam ſignificat. ſequitur alleluia qd̓ ſignificat contemplatiuam. ſed tunc vnum tan tu ſiue ſimplex alleluia dicitur. ꝓpter cauſas ſu pradictas. Prius auteꝫ dicit̉ reſponſoriū et po ſtea ſequit̉ alle uia prout ſupra dictū eſt. Do minici aūt dies et feſtiui. a. lxx. vſqꝫ in paſcha quorum reſponſorijs non alleluia. ſed tractus ſubditur. recolūt eos qui ſūt in bonis operibus Sed videntes laborem vie timent caſum. naꝫ te tacionibꝫ tondūtur. ſine quibꝰ hic vita non du citur. Inter reſponſoriū enim et alleluia trac tus eſt mediꝰ. qui neqꝫ in tanta leticia eſt ſicut aſſeluia. neqꝫ in tanto opere vt reſponſoriū. In

ſabbato vero ſancto gaudētes pro neophitis noſtris. quia ab omni peccato liberati ſunt cani mus alleluia. ſed quia eos trahendos varijs vi demus laboribꝰ tractuꝫ adicimꝰ per quem labo res intelligunt̉. de quo dictuꝫ eſt ſub titulo de lxx. et in ꝓhemio huiꝰ partis. Quomodo officia iſtoꝝ vij. dieꝝ ⁊ officia dominicaꝝ quē ſūt int̓ paſcha ⁊ penthecoſten adaptent̉ vij. donis ſpi rituſſancti ſubvigilia aſcēſionis ⁊ ſub ſabbatho in albis dicet̉. Circa euangelia que hoc temꝑe legunt̉ ſeienduꝫ eſt. ꝙ omnia ꝑtinent ad reſur rectionē ⁊ iuxͣ ordni ē ſcriptoꝝ ponunt̉. Math̓. enim primo ſcripſit. Secūdo marcus. Tercio lu cas. Vltimo iohanēs. Inde primo ponit̉ euan geliuꝫ mathei invigilia paſche. In ip̄o vero die paſche euangeliuꝫ marci. In ſecūda ⁊ tercia fe ria euāgeliū luce. In qͣrta ⁊ in qnͥta feria ⁊ ī ſab bathō euāgeliū iohānis. In ſexta feria interpo nitur euaugeliuꝫ nathei. Cane in euāgelijs vigi lie ⁊ diei tantum agit̉ de annūctiatione reſurre ctionis facta per angeluꝫ. In alijs de viſione cō ueniebat eniꝫ vt priꝰ annūctiaret̉ domini reſur rectio. et poſtea ad maiorē fidem faciendā cor poraliter ipſe ab omnibꝰ videret̉. Tria vero io hannis euāgelia omnino p̄poſtere poſita ſunt primum nanqꝫ fuit qd̓ legit̉ in ſabbatho poſtea. quod legitur in vna feriā et aliquāto tempore poſt quod in quarta feria legitur. Nam maria magdalena cū veniſſet ad monumētum et nō in ueniſſet corpus domini ſublatum. credidit et cū currit et nunciauit petro et iohanni. qui cucur rerunt ad monumētum. et iohānes precurrit ſꝫ non ſtatim introiuit. ſꝫ petrꝰ tandem veniens ī troiuit. et poſtea iohanes intrauit. et cum non inueniſſent redierunt ad ꝓpria. hoc legitur in ſabbato illis redeūtibus maria remanſit ad mō numētum et inclinans le in monumentum vidit vnum angelum ſedentem ad caput. aliuꝫ ad pe des qui dixerunt. Mulier quid ploras. que dix quia tulerunt dominum meum et neſcio vbi po fuerunt euꝫ. et tunc conuerſa retrorſū vidit iho ſum qui dixit ei. Mulier quid ploras quem quē ris. et illa reſpiciens. et ortulanuꝫ eum eſſe cre dens dixit. homine ſi tu ſuſtuliſti eum dicitō mi hi et ego eum tollam hoc legitur in quinta fe ria. Aliquāto tempore poſt petrꝰ iuit piſcatu cum ſex alijs ad mare tyberiadis vbi dominꝰ ap paruit eis in litorē. et hoc legitur in quarta fe ria. Sed quare hec omnia. ſolucio in quarta fe ria cantatur hoc quod cantabit̉ ſanctis in di ē iu dicij. Ienite benedicti patris mei ⁊cͣ. Et in il lo euangelio quod eadem die legitur. dicitur Y dominꝰ apparuit diſcipulis in litore maris. Et hoc bene conuenit. Nam ꝑ litus maris. vt di cit beatꝰ gregoriꝰ ſuper illum locum finis in telligitur mundi. in quo dominꝰ apparebit ſuis glorio ſus et tunc petrus trahet ad litus rethe plenum magnis piſcibus. centūquadraginta tribus nec tamenſcindetur rethe. Per petrum intelligitur ordo ſanctorum prelatoruꝫ. qui d̓ fluctu huius ſeculi ad litus ſtabilitatis eterne ducent eos qui per ipſos conuerſi ſūt. ſed hoc attribuitur ſoli petro ꝓpter eccleſie vnitatem Sed quare legitur in ſabbato in albis euange lium quod tūc legitur. Reſpondeo ꝙ officium illiꝰ ſabbati cū officio p̄cedētis ſabbati ſācti in multis ꝯuenit. Nam in p̄cedēti ſabbatō duplex laus cantat̉. ſicut et in hoc et eciā lectioni cōue nit. quia in lectione precedentis ſabbati dicit̉. Que ſurſū ſunt ſapite. nō que ſuper terram. et in lectione ſequentis dicitur. Deponentes om nem dolum ⁊cͣ. et ita tanquam lapides viui edi ficamini ⁊cͣ. Et nichil aliud eſt quam que ſurſū ſūt ſapere conueniebat igitur vt euangelium euangelio correſponderet. quod fit in eorū pnͥ cipijs. Nam in euangelio precedentis ſabbati di citur. Ieſpere auteꝫ ſabbati que luceſſit in pri ma ſabbati id eſt diluculo venit maria magda lena. Et in euangelio ſequētis dicitur. vna ſab bati maria magdalena venit ad monumentū cuꝫ adhuc tenebre eſſent quod idem eſt. In hoc ta men vidētur differencia quia dicitur ibi ꝙ ve nit maria magdalena et altera maria. hic nō fit niencio niſi de maria magdalena. ſed vt ait augͥ in libro de concor. euangelioruꝫ. Ideo iohānes ſolam mariam magdalenam nominat. quia fuit ceteris feruencior. nec tamen ideo ceteras non excludit. Euangeliū vero mathei. legitur in ſex ta feria qꝛ dn̄s ꝑ paſſionem meruit ſibi dari po teſtatem in celo et in terra. vel pocius data nō tifficari. Et quia dominus in ſexta feria paſſus eſt. idcirco legitur euangelium mathei in ſexta fei̓a. in qua dominus ait diſcipulis. Data eſt mi hi omnis poteſtas in celo et interra. Vnde a poſtolus. Criſtꝰ factus eſt pro nobis obediens patri vſqꝫ ad mortem. mortem auteꝫ crucis. ꝓ p̄ter quod et deus ⁊cͣ. Vbi ergo poneret̉ euan gelium in quo agitur a iohāne de prima viſio ne domini que facta fuit marie magdalene niſi in quinta feria. In prima enim die non pote̓at poni predictis de cauſis. nec in ſecunda nec int̓ cia nec in quarta nec in ſexta. nec in ſabbatō. ¶ Inde reſtat ꝙ in quinta feria neceſſario poni debuerit. Aiunt quidam ꝙ licet in ſecūda feria legatur euangelium de apparicione domini. fa cta diſcipulis euntibus in emaus. nō tamē illa facta fuit ea die. ſed in precedenti decem et eniꝫ appariciones poſt criſti reſurrectionem in euan gelijs inueniuntur ad fidem noſtram confirmā dam. quinqꝫ in prima die et qnͥqꝫ poſtea. ſed in apoſtolo dicitur. ꝙ in die reſurrectionis appa ruit iacobo. et quingentis ſimul fratribus. ¶ Et ſicut quidam dicunt in ipſa eciam die pri mō apparuit matri. vt dictum eſt in quarta par te ſub titulo de acceſſu pontificis ad altar e. Et iacōbo qui votū vouerat non comedere. ſed ⁊ ioſeph qui pro eo tenebatur in carcere. Ieruꝫ quia de viſione angelorum et de maria magda lena euangeliſte diſcordare videntur. idē o aliqͣ ſuper hoc preter propoſitū dicamus. Nā math̓

dicit ꝙͣ mulieres viderunt angelum ſedentem ſuper lapidem qui tamē erat extra monumen tum. Narcus dicit ꝙ introeuntes ipſe in monu mentum viderunt eum ſedentem a dextris. ¶ Iohannes dicit ꝙ maria magdalena vidit duol angelos vnum ad caput alium ad pedēs ſede tes. Lucas dicit. ꝙ duo angeli ſtantes dixerūt marie magdalene. ⁊ alijs. cur queritis viuentē et cetera. Iohannes dicit ſolam vnam veniſſe ſcilicet mariam magdalenam. Matheꝰ duas ſci licet eam et aliam. Marcus tres ſcilicet eam et mariam matrem iacobi minoris. et mariam fili am ſalomē que fuit mater filiorum zebedei ſcili cet iacobi maioris et iohannis euāgeliſte ſcd̓ꝫ criſoſtimum. Tantum ſalomē filia fuit. Lucas plures dicit. dicit enim. Erat auteꝫ maria mag dalena et iohāna iacobi minoris ſubaudi mater et cetere que cum ipſis erant. et alie venerunt quas non numerant euangeliſte. Eccleſia tamē tres marias repreſentat. ¶ Rurſus matheus di cit. ꝙ mulieres certificate per angelum inter quas erat precipue maria magdalena. denunci auerunt apoſtolis dominum reſurrexiſſe. Et io hannes dicit. ꝙ maria magdalena nunciauit pe tro et iohanni eum ſublatum fuiſſe. Vera qui deꝫ ſunt omnia que dicūt euāgeliſte. in hijs et non ſunt aduerſa. ſed quod vnus minus dicit. alius ſupplet. ¶ Verum eſt enim ſicut narrat matheus quod primo viderunt angeluꝫ ſeden tem ſuper lapidem queꝫ reuoluerat ab oſtio mō numentū. qui ⁊ dixit eis eum reſurrexiſſe et ad iecit. Venite et vidēte locum vbi poſuerunt eū et tunc ipſe ſurgens preceſſit eas in monumen tum. et ſedit in dextris ſicut narrat marcus pꝰ maria magdalena vidit vnum ad caput et aliū ad pedes ſedentes. ſicut dicit iohannes qui dix erunt ei. Mulier quid ploras. ⁊ nūciauerunt eū reſurrexiſſe. et tunc ſurrexerunt ipſi vt appare rent ei ſtantes ſicut dicit lucas. vt in hoc ꝙ ſur rexerunt dominum ſurrexiſſe oſtenderent. et cū ſtarent dixerunt ei et alijs cur queritis viuen tem cum mortuis id ē eū qui reſurrexit cur que ritis in ſepulcro quod ē locꝰ mortuorum. Am broſiꝰ dicit duas fuiſſe marias. magdalena vna que ſecunduꝫ matheū ſciuit dominū reſurrexiſſe lia que ſecundum iohannem neſciuit. ſed cor pus ſublatum credidit. Auguſtinꝰ d̓ vero cor. euangeliſtarum ſic ſoluit. Dicit enim ꝙ cum ma ria magdalena cū alijs veniret dicendo. Quis re uoluet nobis lapidem ab oſtio monumenti. cuꝫ adhuc aliquantulum longe eſſet vidit lapidem reuolutum. et ſtatim cucurrit ad petrum et io hanneꝫ et ſignauit eis corpus domini fuiſſe ſub latum. qui venientes inuenerunt monumentuꝫ vacuum et credentes ꝙ fuiſſet ſublatum redie runt. Maria autem iterum adiunxit ſe alijs et propius accedens cum eis vidit angelum ſeden tem ſuper lapidem ſicut dicit matheus. et cete ra ſicut ſuperius dicta ſunt. Zacharias qui cō poſuit vnum euangelium ex qͣtuor aliter ſoluit Dicit enim ꝙ maria magdalena et alie venerūt ad monumentum. et viderunt angelum ſeden tem ſuper lapidem. ſicut dicit matheus et poſt in monumento ſicut dicit marcus. et inde duos ſtantes vnum ad caput et alium ad pedes. ſicut lucas dicit ſcilicet illum priorem cuꝫ alio vl̓ eo diſparante alios duos qui dixerunt. ¶ Cui queritis viuentem cum mortuis. et ſignauerūt eum reſurrexiſſe. Alie crediderunt verbis eo rum. maria remanſit incredula. Vnde alie nunci auerunt diſcipulis dominum reſurrexiſſe illa nū ciauit petro et iohanni. eum ſublatum fuiſſe. q̄ poſt aduentum et receſſit eorum ſola remanſit ad monumentum que inclinans ſe in monumen tum vidit duos angelos ſedentes vnum ad ca put et alium ad pedes ſicut dicit iohannes qui dixerunt ei. Mulier quid ploras. et illa reſpon dit quia tulerunt dominum meum et neſcio vbi poſuerunt eum. et conuerſa vidit dominum qui dixit ei. Mulier quid ploras. quem queris. et il la putans eum ortulanum eſſe dixit. Domine ſi tu ſuſtuliſti eū dicito michi et ego eū tollam et tunc dn̄s eaꝫ ex noīe nominauit. et ipſa tunc eū cognouit et poſt plures locuciones angelorum tunc primo credidit et voluit procidere ad pe des domini et dominus dixit ei noli me tangere Nondum enim aſcendi ad patrem meum. ſubin telligitur. in corde tuo. quaſi diceret. queꝫ que ris. tanquam mor tuum. non cre dis patri eſſe e qualem. Et adiecit enim dominus. Vade et dic fratribus meis. Aſcendo ad patrem meum et pa trem veſtrum et cetera. id eſt in proximo eſt vt aſcendam. et ipſa cepit ire iam certificata. et in uentis alijs mulieribꝫ iuit pariter cū eis hoc nū ciare apoſtolis et in illa via apparuit eis domi nus dicens. Auete que acceſſerunt et tenuerūt pedes eius. Predictum autem modum loquēdi in quo quaſi generaliter dictuꝫ eſt. ꝙ muli eres iuerunt nunciare dominum reſurrexiſſe. cum tā men maria que erat vna de illis tunc in credu la fuit. Sepe in ſcripturis inuenimꝰ ſicut et do minus dicit diſcipulis et me ſcitis et viam meam ſcitis. Cum tamen quidem eſſent inter eos qui hoc neſcirent. ¶ Vnde dominus. tanto tempore vobiſcum fui. ⁊ non cognouiſtis me et cetera. Sed illud primo dictū eſt ſciētibus. iſtud igno rantibus. ita eciam dicitur. ꝙ dominus in aſcen ſione apparuit diſcipul̓ ⁊ exꝓbrauit inereduli tatem et duriciam cordis eorum quia hijs qui viderant eum reſurrexiſſe non crediderunt. ci tn̄ aliqui inter eos fuerint qui iam crediderāt ſicut petrus et alij plures. ſed illud primo dic tum eſt de incredulis. hec opinio videtur pro babilior quam ſecundā et quod dixit ambroſiꝰ Non eſt credendum quod dixerit aſſerendo. ſed aliorum opiniones referrēdo. licet ipſe eam ar gumentis probare videatur. quibus iuxta pre dictam opinionem leuiter reſpondetur et fere totum quod ipſe inducit. per interempcionem ſoluit. veꝝ ꝙ ipſe dicit. ꝙ vna maria fuit ſcd̓m

mathēum que ſciuit dominum reſurrexiſſe. hoc eſt falſum quia alijs credentibus verbis ange li ipſa remanſit incredula. Auguſtinus vero nō ſic fuiſſe dicit. vt narrat. ſed narrat ita po tuiſſe fuiſſe. Inde probabiliori ſentencie non preiudicat. De ſecunda feria poſt paſcha. A. ia per gloriam reſurrectionis im pleuit dominus que promiſit in vete ri teſtam̄to vt videlicet introducer nos in terram fluentem lac et mel. iō dicit eccleſia in introitu huius ſecunde ferie Introduxit nos dominus in terram fluentem lac et mel. ex o. xiij. quia criſtus iam introduc tus eſt. ⁊ eccleſia triuphans in re. Eccleſia ve ro militans in ſpe Epiſtola ſumit̉ de actibꝰ apo ſtoloꝝ. x. c. Etās petrꝰ in medio. ⁊cͣ ⁊ ītēdit ꝓbare paſſionem xp̄i ⁊ reſurrectionē. Vnde di cit huic omēs ꝓphete teſtimoniuꝫ ꝑhibent. Euā gelium duo ex diſcipulis luc̄. xxiiij. c. cōcordat epiſtole de apparicone domini diſcipulis eūtibꝫ in emaus. ibi enim habet̉. ꝙ ꝯgnouerūt eum in fractione panis. Quid eſt fractio panis niſi ex poſitio ſcripture ibi eniꝫ cognoſcit̉ dominꝰ. Re ſponſoriuꝫ vero concordat cum introitū. dicat nunc iſrahel All̓a. Nonne cor noſt Perat ardēs ⁊cͣ. eſt de ſcripturaꝝ expoſitionē. In alijs eccle ſijs dicit̉ alleluia. Angelus domini math̓. vl. c. Offerto. Angelus domini ⁊cͣ. eſt de teſtimonio apoſtoloꝝ. Poct cōmunio. Surrexit dominus ⁊cͣ. luc̄. vl. c. eſt de apparitione que facta eſt pe tro. Multiplicat igit̉ apparitōnes vt dictuꝫ eſt ad ꝯfirmandaꝫ fidem. Sane ex hodierno euāgē lio ſumitur alleluia. nonne ⁊ offerenda. Angelꝰ domini. ex eo ꝙ ibi dicit̉ mulieres viſiones ange lorum vidiſſe qui dicunt eū viuere. Similiter ⁊ communio. furrexit dominꝰ ex eo ꝙ ibi dicit̉ ſur rexit dominꝰ vere ⁊ apparuit ſymoni ad pietatē ergo ꝑtinet hoc officium in quo continet̉ reme moratio ſcripturaꝝ. et per pietatē accedit ad manſuetudineꝫ. Manſuetis auteꝫ terra ꝓmittit̉ illa de qua dicit̉. Beati mites quoniā ip̄i poſſi. terram ſcilicꝫ fluenteꝫ lac ⁊ mel. Vnde in in tro itu ſcilicꝫ. Introduxit nos dominꝰ in terram flu entem lac ⁊ mel. Et ſunt hec verba moyſi popu lum poſt eſum agni de egipto ducentis. Intro duxit inquam ſpe. ſed in illam poſtea introdu cetre. quam caleph dedit axe filie ſue irrigatā irriguo ſuperiori in inferiori et irriguum infe rius timor eſt. ſuperius amor. Caleph etemm qui quaſi cor interpretatur. dat anime deuocio nem cum timore pariter et amore. ¶ In hac ſe cundā feria fit in vrbe ſtacio apud ſanctum ꝑ e trum propter hoc quod in euangelio habetur. et apparuit ſymo. et quia ibidem dicitur. Nonne cor noſtrum ardens erat in nobis quia ipſe pre ceteris magis arſit dominum diligendo. ¶ Hac die piſces viuos inſpicimus. recolentes cū gau dio. ꝙ dominus ad probacionem reſurrectioniſ partem piſcis aſſi comedit. Et in tercia feria ad fontes imus vt ibi dicetur. et mulieres verbe Aan ⁊ hla F rant viros. eciam in hijs tribus diebus eſt feri andum. prout ſub paſcha dictum eſt. De tercia feria poſt paſcha. R. A tercia feria oſtenditur per quod habeat̉ hereditas celeſtis patrie. oſtenſo vero in mel. iam introduxit nos deus in ſpe. et poſtea ſecunda feria ꝙ in terram fluentem lac et introduxit in re. oſtendit per quod habeatur quia per diuinam ſcienciam ſiue congnicionem domini noſtri. Vnde hec tota feria eſt de cogni cione ſiue ſapiencia dei. et inde introitus eſt. ¶ Aqua ſapiencie et cetera. Eccleſiaſtici. xv. c. et eſt ſeptimi toni. quia in ſeptem donis ſpirituſ ſancti eſt iſta ſapiencia. In epiſtola. Surgens paulus. actuum. xiij. ca. oſtenditur criſti paſſio et reſurrectio. per quam hec ſapiencia habetur Qui enim veram fidem habet de hijs habet ſa porem dei. Hec autem cognicio. eſt dies quam fecit dominus de graduali ergo patet Et nota ꝙ cum omnes graduales verſus huius ebdoma de ſumantur de pͣs. c. xvij ſ. confitemini. qui eſt nonus poſt dixit dominus. Hodiernus ſumitur de pſalmo. ca. vi.ſ. confitemini. qui eſt decimꝰ in matutinali. Tantate eo ꝙ iſte pſalmꝰ exhor tatur fideles ad laudes dei. qui per ſapienciam ſui redemit. et liberauit eos de quadruplici tēp tacionē. quia liberauit eos de neceſſitatibus eo rum id eſt ab infidelitatē. et quia liberauit eos de neceſſitatibus eorum id eſt a praua conſue tudine et liberauit eos a tedio bone actionis et eduxit eos a verſucijs heretice impugnacionis lleluia eſt. Surrexit dominus et apparuit mu lieribus. vel ſecunduꝫ alias eccleſias. Oportuit quod ſumitur de euangelio. In alijs eciam dici tur. Surrexit dominus vere. luce vltimo. ca. In euangelio vero. Stetit iheſus et cetera. lu ce. xxiiij. ca. oſtendit dominus. et probat reſur rectionem ſuam diſcipulis ſuis per quatuor. ¶ Primo per conſuetum modū loquendi. cū dixit pax vobis. Loquebatur enim eis ſepe de pace. ⁊ amator pacis erat. Vnde ipſe dominꝰ inquit In me pacem habebitis. in mundo autem preſ ſuram. Pacem relinquo vobis. pacem meam do vobis. Secūdo ꝑ hoc ꝙ oſtendit ſe palpabileꝫ Tercio quia cum eis comedit Quarto qꝛ in eis ſenſum aperuit ſcripturarum. Et quia hanc ſa pienciam dominus dedit per ſe et per apoſto los. ideo dicitur in offertorio. Intonuit de ce lo dominus id eſt de apoſtolis. vt omnes crede rent in illum. Hec enim inquit iohannes. ſcrip ta ſunt vt credatis. et credentes vitam eternā habeatis. In poſteummunione. que eſt ad colo cen̄. iij. ca. inuitamur ad hanc ſapiēciā Si ꝯſur rexiſtis cum criſto. que ſurſum ſunt ſapite ecce de ſapiencia. Et quia de ſapiencia habet̉ in hac

ſecunda feria. ideo fit ſtacio ad ſanctum pauluꝫ qui fuit ſapiencior omnibus apoſtolis. ſeu cui dominꝰ ſingulariter aperuit int̓ elligēciā ſcrip turarum. de quibus legitur in euangelio et in introitū. Vn̄ ipſe dicit non a me nec ab homine accepi euangelium meum. ſed per reuelacioneꝫ domini mei iheſu criſti. vel qui a per eum maxi me adimpletum eſt quod in euangelio legitur ſcilicet oportuit predicare penitenciā in omneſ gentes. ideoqꝫ ⁊ eius predicacio legitur in ho dierna lectione actuum apoſtolorum hac die vi ri verberant mulieres prout ſub paſcha dictū eſt. Hac eciam die ad fontes imus pro eo ꝙ ho die in introitu viri beati aqua ſapiencie potati referuntur et in offertorio fontes aquarum a peruiſſe memorētur. ¶ De quarta feria. ptenſo in tercia feria de celeſti pa tria. et per quod habeat̉ oſtenſo eciā m ſecunda feria. ꝙ in terram fluen teꝫ lac̓ et mel et cetera. introducimur ideo nunc in hac quarta feria inuitamur ad illā Vnde introitus eſt. ¶ Venite benedicti patris mei et cetera mathei. xxv. capitulo. Quia vero dominus dicit. ꝑenitenciaꝫ agite appropinqua bit enim regnum celorum. et qꝛ ibi non intrāt niſi purificati per penitenciam. ideo beatꝰ pe trus in epiſtola. Aperiens. actuum. iij. inuitat iudeos ad penit enciam ideo autem ad peniten ciam inuitatur homo. vt de filio dyaboli fiat fi lius dei. ⁊ hec mutacio dextre excelſi propter quod in reſponſorio habetur. Sextera domini fecit virtutem. ¶ Sequitur alleluia de reſur rectione. Surrexit dominꝰ et cetera. Et in alijs eccleſijs eſt. Criſtus reſurgens et ceterā. Sem per enim in hijs diebus aliqua de reſurrectio ne dicuntur. In alijs enim dicitur. Cum ſederit mathei. xxv. ca. Quia vero hec mutacio fit eciaꝫ quando homines fiunt filij dei propter predica cionem. ideo in euangelio manifeſtauit ſe iheſꝰ iohannis. xxi. capitulo. Hicit dominus. Mittite in dextram nauigij rethe. hoc facit qui tantum predicat propter deum et tunc trahūtur mag ni piſcēs. poſtea dedit eis piſcem aſſum. Di ſcis aſſus id eſt criſtꝰ paſſus. Hec erit refectio in patria cum comedemus panem angelorum. d̓ quo in offertorio portas celi et cetera. Poſt communio eſt. Criſtus reſurgens. ro. vj. capi tulo. ¶ Et quia beatus laurencius fuit vnus de magnis piſcibus et fuit aſſatus pro criſto. ideo fit ſtacio ad beatum laurencium. ¶ De quinta feria. Vinta feria eſt de conuerſione gen cium propter paſſionem et reſurrec tionem. Vnde introitus eſt. victri cem manum tuaꝫ laudauerūt pariter 9 criſtiani quia ſapiencia aperuit os mutorum. Vnde yſa. xxv. capitulo. Tunc claudus ſaliet ſicut ceruus. et aperientur linguemutorumqd̓ factum eſt qn̄ xp̄s demones eiciebat et faciebat homines mutos loqui. Vnde in euangelio. Erat iheſus eiciens demonium et illud erat mutum¶ In epiſtola vero. Angelus domini actuum. oc tauo. ſignificatur conuerſio iſta genciuꝫ. ¶ Vn de dicitur ibi de eunucho qui conuerſus ē a phi lippo qui interpretatur os lampadis ſiue os il luminans. quia quandoqꝫ per ſcripturarum in ſpectionem. vl̓ p̄dicacionem conuertitur homo vt gentiles. qui ſignificantur per enuchum. quandoqꝫ vero per inſpiracionem conuertitur ad dominum vt habetur in euangelio ꝙ appa ruit marie magdalene. ¶ Quia vero per cōuer ſione gencium factus eſt criſtus lapis angula ris. ideo in verſu reſponſorij habetur. Lapideꝫ quem reprobauerunt edificantes et cetera. Et quia vera conuerſio fit per penitenciam. ideo ſequitur alleluia. mathei. xxvj. In die rſurrecti onis mee dicit dominus precedam vos in galile am id eſt in tranſmigracione de vicijs ad virtu tes. ¶ Euangelium. Maria ſtabat. iohannis. xx. capitulo. eſt de apparicione domini. marie magdalene in ſpecie ortolani ſiue peregrini. qꝛ peregrinus eſt deꝰ homini quamdiu eſt in pec cato. In offertorio in die ſolemnitatis. exodi. iiij et. xiij. capitulo ſimiliter promittitur con uertentibus vera beatitudo. ¶ Inpoſtcō muni one vero populus et cetera. i. Regum. ij. capi tulo ad laudandum inuitamur. Et fit ſtacio ad ſanctos apoſtolos. quia in philippo qui inter pretabatur os lampadis intelliguntur omnes apoſtoli per quorum predicacionem conuerſio gencium facta eſt Item quia fratres domini de quibus in euangelio legitur ſunt apoſtoli per quos os muti apertum eſt. et diſerte lingue in fancium ideo ſtacio fit ibi. ¶ de ſexta feria. Exta feria eſt de inſtitucione baptiſ mi. vnde introitus eſt. Introduxit eos dominus. ſcilicet de egipto id ē de tenebris peccati. et inimicos eorū operuit mare id eſt baptiſmus. et ſubicitur ibi ter alleluia. propter liberacionem ab hoſtibus et bonum gracie. Poſtmodum ſequitur epiſto Ia. criſtus ſemel id eſt petri. iij. capitulo. in qua beatus petrus agit de baptiſmo. et de arca noc Sicut in diluuīo per arcaꝫ ſalue facte ſunt ani me licet pauce ſcꝫ octo ſimiliter et in baptiſmo quia ſicut in aquis diluuij quē mundauerunt to tum mundum. mundus a peccatis purgatus eſt et per arcam amime ſalue facte ſunt. ita et in a quis baptiſmi in quo omnia peccata mundata ſunt. per eccleſiam ſaluati ſumus. ¶ Sequitur graduale. Hec dies quam fecit dominus. Ver ſus. Benedictus qui venit in nomine domini.

eſt enim homo qui conſecrat baꝑtiſma. ſed deus eſt qui inuiſibiliter baptizat. Vnde ſequitur. Deus dominus et illuxit nobis ſcilicet per illu minacionem baptiſmi. et per illuminacionem le gis domini. Alleluia eſt. Angelus domini cum duplici verſu. ſicut in die paſche. in quibuſdaꝫ eccleſijs quia in hac die agitur de inſtitucione baptiſmi. Vnus verſus eſt propter criſti re ſurrectionem in corpore. alius propter ſtolaꝫ anime quam in baptiſmo ſuſcipiunt baptizati. Euangelium vero eſt de inſtitucione baptiſmꝰ ſecundum math̓. vltimo. capitulo. Vndecim di ſcipuli abierunt in montem quem conſtituit ill̓ ihe ſus. et ſequitur ibi. Cūtes docēte omnes gē tes. baptizantes eos in nomine patris et cete ra. Et quia in memoria debemus habere iſtum diem propter inſtitucionem baptiſmi. ideo ſe quitur in offertorio. Erit nobis memorialis di es iſta et cetera. exodi. xij. et. xiij. capitulo me morialis quideꝫ debet eſſe dies. in qua de vicijſ ad virtutes tranſimus. hec enim dixit moyſes in die paſche. Poſtcommunio eſt. Tata eſt michi omnis poteſtas. math̓. vltimo capitulo. Quia vero beata virgo creditur inter fuiſſe in inſti tucione baptiſmi quia vt hieronimus. ait hoc apud nazareth in domo eius actū eſt. ideo hac die fit ſtacio in eccleſia eius. ¶ De ſabbato in albis. Equitur de ſabbato in albis. in quo eſt introitus. Eduxit dominꝰ popu lum ſuum in exultacione. hoc maxime in extremo ſabbato fieri intelligimꝰ quando erit verum ſabbatum. Sed ne iudei cre dant hoc dictum eſſe de. ſe. Sequitur in epiſto ſtola bt̄i petri. jͣ. ij. capitulo. fratres deponē tes omēm maliciam et dolum et cetera. Sequi tur duplex alleluia ſine graduali. Primo quia nunc terminatur ſeptuageſimā poſtquam ſe quitur octaua refurrectionis quando habebit̉ duplex ſtola anime ſcilicet et corporis. et ceſſa bit labor operis de quo dictuꝫ eſt in prohemio hꝰ partis. et ſub ti. de ſeptem diebus poſt pa ſcha et in quarta parte ſub titulo de alleluia. ¶ Secundo quia in die iudicij plenum erit gaudi um pro dominica et noſtra reſurrectione. Ter cio geminatur alleluia. quia tunc erit leticia ſē piterna. quia enim erit leticia vnum alleluia quia ſempiterna ſecūd̓ ꝯcinitur alteluia. Quar to quia in octaua reſurrectionis omnis ſollici tudo deponetur quod ſignificatur ī hac octaua die in qua veſtis cādida ſiue criſmale deponit̉ Ideo in albis non cantatur graduale. ſed du plex alleluia. quia tunc erimus in albis. ¶ Item quantum ad reſurrectionem domini non debet graduale cantari. neqꝫ quantum ad baptizatoſ et ideo cantatur vnum alleluia pro baptizatis ſcilicet. Laudate pueri dominum. et aliud de re ſurrectione domini ſcilicet. Hec dies quaꝫ fecit. dominus. Preterea ideo poſt alleluia hec dies. ſequitur alleluia. Laudate pueri quia de leticia animarum tranſient ad gloriam in corruptibi lem corporum. ECuangelium vero vna ſabbati iohannis. xx. capitulo. eſt de duobus diſcipuliſ qui currebāt ad monumentum petrus ſcilicet et iohannes. qui ſignificant duos populos. cū currit tamen cicius iō. id eſt iudaicus populus quia habebant prophetas ſcilicet iheremiam. yſaiam. et alios qui de paſſione domini locun tur. Sed petrus cicius intrauit id eſt gentilis populus. non tamen intrauerunt iudei in multi tudine. qui enim credit intrat. Sicut dicit augͥ Et attende. quia epiſtola et euangelium huiꝰ ſabbati concordant cum epiſtola et euangelio ſabbati ſancti prout dictum eſt ſub titulo. de ſeptem diebus poſt paſcha. In offertorio ve ro de illuminacione poſt baptiſmum aguntur grates. Benedictus qui venit et cetera. ¶ Pꝰ communio eſt. Omnes qui in criſto baptizati zati eſtis criſtum induiſtis. gala. iij. die iſta fit ſtacio ad eccleſiaꝫ beati ioh̓is in laterano qꝛ ibi enim in precedenti ſabbatō baptizati ſunt pue ri. et in octaua die in lege circumcidebantur. iō recte hac die ipſi conueniunt vt hoc ſpirituali ter agatur in baptizatis et hoc eſt quod dicit̉ in epiſtola. deponentes omnem maliciam et om nem dolum et cetera. quaſi modo geniti infan tes. ne per feneſtras quīqꝫ ſēſuum intret mors Dicitur autem ad horas capitulum. criſtus re ſurgens. ro. vi. capitulo et illud. Expurgate verus et cetera.i. ad corintheos. v. capitulo et illud. Criſtus paſſus eſt.i. petri. ij. Quia vero in tota ſeptuageſima. que vſqꝫ ad hanc diem protendit. penitenciam egimus. ideo eccleſia hodie celebrat in albis vt magis ac magis albi ſimus ſicut dominus ait in euangelio mathei. iij Agite penitenciam. appropinquabit enim reg num celorum. Quare hoc ſabbatum dicitur in albis. dictum eſt ſub paſcha. ¶ Hac die dominꝰ papa diſtribuit agnos dei. Alicui eciam diſtri buitur cereus paſchalis de quo dictum eſt ſub ſabbato ſancto ⁊cͣ. Le recapitulacione euangeliorum. A. Ateſt eciā aliter dici. quod ideo inp̄ miſſis ſeptemdiebus baptiſmalia ce lebrantur officia. vel quia baptizati ſapīa ſeptiformi docet̉ vl̓ qꝛ ipſoꝝ temporis vniuerſitas dierum ſēptenario vol uitur quibus quia fides ſpēs et caritas preci pue ſunt neceſſaria. ideo tribus pſalmis vtim̉ in nocturnis. Singulorum autem dierum offi cia ſic poſſumus ſeptem ſpiritibus et beatitudi nibus coaptare. officium. quidem dominice re ſurrectionis pertinet ad timorem quo timemuſ terribilem ſentenciam iudicis. Cum enim dicet pater rex et iudex omnium. Reſurrexi et adhuc tecum ſum id eſt in ſugilſacionem inimicorum ⁊

dicencium. quando morietur et peribit nomen eius. tunc magnus erit timor et tremor. Inde et in offertorio. Terra tremuit et cetera ſpiri. tus timoris vt fundamētum ponitur. Sed qua re a timore incipientes in ſapiencia terminamꝰ cum yſa. ceꝑit a ſapienciā et deſcenderit ad ti morem. Reſpondeo. yſaias. ſaluatoreꝫ deſcrip ſit qui carnem aſſumendo deſcendit. nos vero de terrenis ad celeſtiā tēdere conamur. et ideo gradus aſcendendo connumerare debemus. vt a timore ad ſapienciam peruenire poſſumus. ¶ In ſecunda feria legitur euangelium de duo bus diſcipulis euntibus in emaus. quibus do minus apparuit et ſcripturas moyſi et omnium prophetarum aperuit. Et attende. ꝙ licet ho die legatur euangelium de apparicione domini non tamē hodie. ſed heri apparicio fuit. Ad pie tatem ergo pertinet hoc officium in quo conti netur rememoracio ſcripturarum et accedit ad manſuetudinem prout ibi dictum eſt. ¶ In ter cia feria legitur euangelium. Stetit iheſus vbi multipharie ſuam reſurrectionem probati ſcili cet per viſum. per tactum. et per guſtum et eci am per auditum. cum ſcripturas eciam exponit quod pertinet ad ſcienciam. ¶ Vnde in introitu qua ſapiencie et ceterā. Peati viri potati re feruntur. in offertorio. Intōnuit fontes aqua rum apperuiſſe memorantur. In poſtcommuni one. Si conſurrexiſtis. que ſurſum ſunt quere re et ſapere iubentur. Et in euangelio ſenſus ad intelligendum ſcripturas diſcipulis aperitur. ſcripturarum quippe intelligencia et ſcienciā la mentati et luctus eſt cauſa effectiua. qui enim agit in ſcripturis prophetas et eorum dominū occiſos quomodo dolore mordetur. et quanto quis peccata ſua intelligit. tanto in luctum ⁊ penitencie lamentum prorumpit. licet igitur hijs diebus ſit gaudijs vacandum. tamen mep tam leticiam remoueamus. ne carnes agni ſine lactucis agreſtibus comedamus. quia beati qui lugent. ¶ In quarta feria legitur euangelium de diſcipulis piſccantibus quos dominus inui tauit ad prandium. et dedit eis panem et pi ſcem aſſum id eſt criſtum congnoſcere deum et hominem paſſum. eſt illa que quidem ſaturitas de qua dicitur. Beati qui eſuriunt et ſiciunt iu ſticiam quoniam ipſi ſaturabuntur. Quod er go dicitur ibi. venite prandēte hoc eſt quod cā tatur in introitu. Venite benedicti patris mei parci. regnum. hoc enim regnum eſt prandium eternum vbi erunt piſces magni. ſed vnus ſu per prunas. non paſſionis. ſed amoris. Racio nabiliter autem in feria quarta nobis a criſto regnum promittitur quia in quarta etate reg nauerunt dauid et ſalomon. in quorum mani bus criſti regnum ſpecialius et plenius ſignifi catur. Et quia petrꝰ ſupradictum rethe traxit in terram. ipſi enim commiſſa eſt eccleſia. ipſi ſpecialiter dictum eſt paſche. o. m. ideo pro ep ſtola ſumitur eius predicacio de actibus apo ſtolorum. Ad ſaturitatem quoqͣꝫ pertinet offe renda. Portas celi aperuit ſcilicet prophetas qui predixerunt. angelos qui annunciauerunt. mariam que genuit. apoſtolos qui predicaue runt doctores qui expoſuerunt. per hos omnes pluit dominus manna in ore egencium anima rum id eſt dei verbum vel corꝑis ſacramentuꝫ vt non deficerent in via tendentes ad patriam vbi comedent panem angelorum. Verſus gra dualis. dextra domini fecit vir tutem. congruit illi verbo euangelij. Mittite in dextram naugij rethe. et eſt ſenſus. Hextra domini fecit virtu tem. quia potencia verbi michi vniti fecit me vincere mortem. ideoqꝫ dextra domini exalta uit me id eſt laudabilem me fecit. ¶ Et repetit. dextra domini fecit virtutem. vt oſtendat re ſurrectionis qualitatem ſcilicet eternam. Vnde ſequitur. Non moriar. ſed viuam. iuxta quem ſē ſum capimus cum apoſtolo in alleluia et com munione criſtus reſurgens. et pertinet hoc ad fortitudinem. Et quia beatus laurencius fuit piſcis aſſus fortis in eſurie. et eſuriens in forti tudine ideo fit ibi ſtacio. ¶ Officium quinte fe rie pertinet ad conſilium et miſericordiā. Mag num enim fuit conſilium peccatricis pedes la uantis cum lacrimis vt miſericordiam conſeque retur. prout in euangelio dicitur. ¶ Officium ſexte ferie pertinet ad mundiciam cordis et cor poris in baptizato. nam de quo ibi agitur. la uantur corpus et anima. et quia mundis cordi bus viſio dei promittit̉. vt ibi beati mundo cor de. quoniam ipſi deum videbunt. et per mundi ciam ad intellectum peruenitur. ideo recte in euangelio dicitur. quod tranſmigrantes deum videbunt. ¶ In ſabbato legitur euangelium in quo dicitur. ꝙ licet iohannes precurrerit. ta men petrus ſequens cicius in monumentum in trauit. et poſtea iohannes. hij prout dictum ē ibi ſunt duo populi. petrus ſignificat gentes que poſterius venerunt ad noticiam paſſionis. ſed tamen primitus crediderunt. iohannes ſy nagogam que in lege et prophetis prius audi uit domini paſſionem. ſed nondum credere in mortuum voluit. Credet autem cum iſrahel ſal uus fiet. De hijs duobus populis ſcꝫ credenti bus et non credentibus loquitur petrus in epi ſtola deponentes et cetera. De credentibus di citur in introitu. Eduxit dominus. po.ſ. in. ex. eduxit eum dominꝰ iſrahel de egipto cum auro et argento. ſed illis in deſerto murmurantibus et ideo pereuntibus eduxit eos qui non murmū rauerunt de deſerto in terra promiſſionis. et ꝓ p̄ter eoſdem dimittimus graduale et duplica tur alleluia. quia tunc neophiti laborabant. nunc deum voce et opere laudant. ad eoſdem ꝑ tinet alleluia. Laudate pueri dominum. Totus enim ille pſalmus ad lectionem dirigitur gen cium quod ex eius illo fine probatur. Qui habi tare facit ſterilem in domo. eiſdem ꝓueris con uenit quod canitur in offertorio. Penedictus

qui venit in nomine domini. hunc enim verſicu lum cantauerunt pueri occurrentes domino ad paſſionem venienti. quod ſequitur. Benedixi mus vobis de do. domini. adiecit mater eccleſia dicēs pueris ſuis. bn̄dixmꝰ vob̓ id eſt ſignifica uimus vos baptiſmo. nos qui ſumus familia do mini. quia deus dominus illuxit nobis. Sequēſ verſus. hec eſt dies. ad gaudium ſpectat credē cium. Ille alius. lapidem quem reprobauerunt ad ſugillacionem pertinet iudeorum ad eoſ dem credentes pertinet. Poſtcommunio. Om nes qui in criſto et cetera. Pertinet igitur offi cium iſtud ad pacificos qͥ filij dei vocabunt̉ De dit enim dominus hijs qui credūt in nomine eiꝰ filios dei fieri. quibus ſapiencia datur perfrui. De prima dominica poſt paſca. Noctaua paſche incipit tempus regreſſio nis ſeu reconciliacionis. prout dictum eſt ī prohemio huius partis. ¶ Sane in hac die dominica in quibuſdaꝫ eccleſijs fiunt octaue pa ſche et dicuntur reſponſoria de die dominica et introitus. Reſurrexi. et graduale quod derelic tum erat reſumunt habentes reſpectum ad ge neralem reſurrectionem ad cuius gloriam per grādus aſcenditur. criſti enim reſurrectio in oc taua etate facta eſt. ¶ Sed cum paſchalis ſolē nitas ſignificet illam octauaꝫ. que ſequitur ſep tenarium huius vite Queritur quare habet oc tauas. cum eciam eius ſolemnitas protendatur non tantum per octo dies. ſed eciam vſqꝫ ad diem penthecōſtes. Kaciō quia reſurrectio fu tura ſignificata eſt per circumciſionem que oc taua die mandata eſt cuius vere circunciſionis octo ſūt beatitudines quarum octaua redit ad primam. et ideo ad repreſentandum has bea titudines ſolemnibus octo dieꝝ officijs. cele bramus octauas dominice reſurrectionis. que eſt cauſa et ſignum noſtre future circūciſionis Has beatitudines coaptat auguſtinus in libro de doctrina criſtiana. vij. ſpiritibus omittens vl timam. quia redit ad primam gradatim em̄ a ti more peruenitur ad ſapienciam. Inde inicium ſapiencie timor domini. de hoc dicetur in pro hemio ſeptime partis. Quia ergo nouiter bapti zati ſūt pueri. et quia multos nouellos in qua drageſima genuit eccleſia. et quia in illo tēpo re fuerunt apoſtoli pueri. propter quod domi nꝰ fuit cū eis quadraginta diebus poſt paſca. inſtruens eos in fide. vt poſſent omnino fieri ſpirituales. et vt vrerentur igne ſpirituſſancti ꝓpter iſtas tres cauſas ſiue nouitates inſtruit nos eccleſia in fide in hoc tempore. Et ideo in prima quindena leguntur. apoc̄. et actꝰ apo ſtoloꝝ in quibus libris habetur de ſeptem ſig naculis videlicet de incarnacione. natiuitate ⁊ cetera. que criſtus ſolus aperuit que ſūt maxi ma principia fidei noſtre. ¶ Poſtmodū in alia quindena cantatur in reſponſorijs. de pſalmis et in lectionibus leguntur epiſtole canonice vſ qꝫ ad aſcenſionem domini. vt ſupra fidem edifi centur bona operapͣs. em̄ et epiſtole bona oꝑe ra deſignant. ¶ Et attende ꝙ ante reſurrectio nem lex et prophete legebantur. Poſt reſurre ctionem vero. apoca. et epiſtole canonice que ſunt apoſtolorum ſcripta legantur. et cātibus iubilantur. lex enim et prophete criſti paſſionē et reſurrectionem predixerunt. ſed apoſtoli iaꝫ factam annunciauerunt ⁊ teſtificati ſūt ideoqꝫ reſponſoriū illud cantatur virtute magna red debant apoſtoli teſtimonium reſurrectionis. Racionabiliter quoqꝫ legitur. apoca. et cani tur. eo ꝙ in eo viſio criſti et angelorum collocu cio memoratur. In illa enim vita quam paſcha le ſignificat tempus anime viſione trinitatis. et angelorum conſorcio gratulabuntur. Legi tur autem. apoca. cum hiſtoria dignus es do mine. Alleluia incipit. ego ſum vitis. Quod au tem in quodam reſponſorio dicitur. decātabit populꝰ iſrahel alleluiā et vniuerſa multititudo iacob canebat legittime. et dauid cum cantor i bus citharam percuciens in do. d. illud reſpi cit ꝙ in domo ſaul deſtructo id eſt mortis im perio arca id eſt humanitas ſaluatoris in qua ſunt manna id eſt verbum et tabule teſtamenti id eſt thezauri ſapiencie et ſciencie dei abſcondi ti. in iheruſalem ducitur et tabernaculo collo catur. vt eterna pacis viſione fruatur. ⁊ ad pa tris equalitateꝫ glorioſus exhibeatur. Cum au tem ſuperius temporibus infancie ſaluatoris paulum dixerimꝰ eſſe legendū. nunc vero ſcrip ta ceterorum apoſtolorum. patet ꝙ toto tēpo re ſiue ante paſſioneꝫ ſiue poſtea quō domini p̄ ſencia memoratur cogrue precones noui teſta menti locuntur. vt quaſi ab vberibus ſponſi filij conſolacionis lacte potentur. Hec namqꝫ ſcrip ture ſunt vbera de quibus dicitur. Meliora ſūt vbera tua vino de quibus nos ſic reficiat deus cuius miſericordia plena eſt terra. vt omnes de ipſius plenitudine accipiamus. ¶ Et nota. ꝙ ſe cundum romanum ordinem leguntur nouem le ctiones in dominicis a paſcha vſqꝫ ad pentheco ſtes. prout dictum eſt ſub titulo. de ſeptem die bus poſt paſcha. ¶ Propter nouitatem au tem triplicem que directa eſt incipit introitus Quaſi modo geniti infantes et cetēta.i. pe. ij. c. ¶ In epiſtola vero in fide inſtruimur. que inci cipit. Omne quod natum eſt ex deo vincit mun dum et cetera. iohannis. v. capitulo oſtendit fidem per teſtimonium in celo et in terra. et in conſciencia. Interra cum dicit. Tres ſunt qui teſtimonium perhibent in terra. ſpiritꝰ. aqua et ſanguis quia em̄ clamore magno dn̄s emiſit ſpiritum. et ꝙ ex eo iam mortuo exiuit ſanguis et aqua iudicium fuit humanitatis. et hij tres vnum ſunt id eſt vnum ſignificant. Tres perhi bent teſtimonium in celo. pater in voce. verbū in carne. ſpiritus in columba. et hij tres vnum ſunt. Deteſtimonio ꝯſciencie ſequit̉ in epiſtola

qui credit in filium dei iam in ſe teſtimonium dei habet id eſt hoc dictat ei conſcienciā. Sequ tur duplex alleluia. in dominicis enim et feſti uis diebus ab hac die vſqꝫ ad octauam penthe coſtes canitur duplex alleluia. de quo dictum ē ſub titulo de ſepteꝫ diebus poſt paſcha. et ſub ſabbato in albis et ſub ſeptuageſima. Primum alleluia ē. poſt dies octo iohānis. xx. capitulo. Euangelium Cum eſſet ſero. io. xx. ca. eſt de du abus apparicionibus. Prima omnibus apoſto lis in ipſo die paſche excepto thoma alia octa ua die preſente thoma. qui vidit et credidit et tetigit et dixit dominus meus et deus meus. ¶ Aliud vidit. aliud credidit. vidit humanitateꝫ et credidit deitatem. et congruit factum inter pretacioni nominis. Thomas enim interpreta tur abiſſus. non profunde intellexit qui ex eis que exterius vidit. deitatis intima penetrauit Poſtmodum inuitauit nos in euagilio beatus iohannes ad credēdum ab vtili et honeſto. vti le eſt enim nobis credre. Inde dixit multa ſig na fecit iheſus. que non ſunt ſcripta in libro hͦ. Poſtcommunio eſt. Mitte manum et cetera. īō hannis. xx. capitulo. De ſecunda dominica. Equitur de ſecunda dominica pꝰ pa ſcha. quia enim per criſti reſurrec tionem illuxit deus nobis. non tātum paruulis. ſed eciam perfectis. ideo hec dominica de paſtoribus eſt. qui debent ple neminitari criſtum Vnde introitus eſt. Miſeri cordia domini plena eſt terra. ea enim non tan tum paruuli. ſed et magni repleti ſunt. Et ideo ſicut antecedens dominica fuit de paruulis. ſic iſta ē d̓ perfectis. Vnde ſequitur. verbo domi ni celi id eſt apoſtoli firmatiſūt. Et quia petrꝰ loquitur ad paſtores in epiſtola. Criſtus paſ ſus eſt pro nobis ⁊cͣ. prima petri. ij. capitulo. ideo nunc fiunt ſinodi. et fit ſtacio apud ſanctū petrum. In fine enim dicitur. Conuerſi enim e ſtis ad paſtorem et epiſcopum animarū veſtra rum. Duo alleluia dicuntur. Primum ſcilicet cō gnouerunt diſcipuli ⁊cͣ. eſt de reſurrectione in alijs tamen eccleſijs dicitur. Surrexit dominꝰ math̓. vltimo capitulo. Aliud ſcilicet. Ego ſum paſtor bonus ⁊cͣ. ioh̓. x. eſt de prelatis. Euan gelium vero. Ego ſumm paſtor bonus ioh̓. x. eſt de bonis prelatis et mercenarijs. Offertorium eſt. Deus deus meus ad te de luce vigilo. quia prelatidebent ſemper vigilare. Vnde in canti cis. canticorum dicitur. Inuenerūt me vigiles qui cuſtodiunt ciuitatem. ¶ Poſtcommunio ſi militer eſt de prelatis. Ego ſum paſtor bonus et cetera De dominica tercia. A precedentibus duabus dominicis oſtenſū eſt ꝙ parui et magni per criſti reſurrectio onem pleni ſunt miſericordia domini. Parui cum dicitur in introitu precedentis dominice. Miſericordia domini plena eſt terra Lagni cū dicitur ibidem verbo domini celi firmati ſūt. in hac vero tercia ⁊ in ſequentibus duabus domi nicis ante aſcenſionem hortatur nos eccleſia ad iubilum et exultacionem. propter criſti reſur rectionem et aſcenſionem. vnde introitus huiꝰ dominice incipit. Iubilate deo omnis terra ⁊cͣ. Et ibi ſequitur alleluia. quia iubilus eſt exulta cio mentis. habita de eternis ſoli autem deo iu bi landum eſt. Sequitur pſalmum dicite nomi ni eius eſt hilari operacione ipſū laudāt ē. et ſe quitur ſimiliter ibi vnum alleluia. quia ab vna radice ortum habent omnia talia id eſt a carita te. ¶ Sequitur. date gloriam laudi eius. et ibi dem et in fine ſequitur triplex alleluia. quia a potencia patris. et ſapiencia filij. et a benigni tate ſpirituſſancti proceſſit. ꝙ nos liberauit ꝑ paſſionem et reſurrectionem ſuam. et ideo lau dādus ē deus. Licet autem ſit exultacio tamen incutitur timor. ne ſpes ſine timore luxuriet in preſūpcione. vnde ſequitur verſus. dicite deo quam terribilia ſūt opera tuā domine. ¶ Debet enim timere nouus populus quia iudei exceca ti ſūt qui erant populus peculiaris domini. qui licet appoſuiſſent cuſtodes. tamen dixerunt. ve nerunt diſcipuli eiꝰ ⁊ furati ſūt eū et hoc eſt ꝙ dicit pͣs. Mencientur tibi id eſt ad honorem tu um quia ex hoc magis confuſi ſūt inimici tui id ē iudei. Et ſequitur ibi. In multitudine virtutis tue quaſi diceret. licet vidiſſent niulta miracu la. videlicet ſolem obſcuratū. et petras ſciſſas in hoc eſt eciam multitudo virtutis dei. ꝙ men dacia inimicorum vertit in ſuum honorem. ¶ In epiſtola vero monet petrus baptizatos xitam fan bulent in nouitate vite abſtinētes a carnalibꝫ deſiderijs dicens. Obſecro vos fratres tanquā aduenas et peregrinos. abſtine̓ vos a carnali bus deſiderijs prima petri. ij. capitulo et cōcor dat cum introitū. quia guſtatō ſpū deſipit om nis caro. Quedem eccleſie dicunt alleluia. cri ſtus reſurgens. ro. vi. capitulo. Euāgelium eſt de reſurrectione. Aodicum et non videbitis me modicum id eſt a mortē vſqꝫ ad reſurrectioneꝫ iterum modicum et videbitis me. poſt reſurrec tionem et modicum quia vado ad patrem. ioh̓. xvj. capitulo. ⁊cͣ. ¶ De dominica quarta. N quarta eciam dominica inuitamur ad iubi lum. et ſpecialiter inuitantur ad hoc gen tes vnde introitus ſūptus eſt de pͣs inuitan te ad cantum que incipit. cantate domino can ticum nouum. qꝛ mirabilia fecit dominꝰ. Her nardus inquit. Tria fecit dominus mirabilia in incarnacione ſua. Primum ꝙ mater eſſet virgo Secūdum ꝙ deꝰ fieret homo. Tercium ꝙ pre dicta poteſt credere carnalis homo Sequitur ibi. ante conſpectum gecium reuelauit iuſticia ſuam id eſt filium ſuū. Sequit̉ verſus Saluauit

ſibi dextram eius ⁊cͣ. Et quia ꝑ fidem vniti ſūt duo populi ſcꝫ gentilis et iudaicus. ideo in ora cione habetur. deus qui fidelium mentes vnius efficis volūtatis ⁊cͣ. ¶ Aurſus qꝛ iſta dominica quarta appropinquat aſcenſioni. ideo dicitur e uangeliū vado ad eum qui me miſit et nemo ex vobis ⁊cͣ. ioh̓. xvi. et poſt expedit vob̓. vt ego vadaꝫ ⁊cͣ. oſtenditur em̄ cauſa iubili ſcilicet a ſcenſio. huic conſonat principium epiſtole bea ti iaco. i. c. Omne datum optimū et omne donū perfectum deſurſū eſt deſcendens a patre lumi num. Sequitur in euangelio. Cum venerit ꝑ aclitus. arguet mūdum de peccato id eſt de in fidelitatē. fides enim peccatum excludit. Vnde arguere de hoc peccato. ē arguere de omni pec cato. Et de iudicio. et de iuſticia. dicit ergo de peccato. ſcꝫ quod habent. De iuſticia quam non habent ſcꝫ ſanctorum quia vado ad patrem id eſt in cordibus ſanctoꝝ hominum. perducendo eos ad patrem per cognicionem dei bonam. et extollendo eos ad patris conformitatem. et tn̄ volunt homines ſanctis aſſimilari. de iudicio ꝙ non timent. quia princeps mundi huiꝰ iam iu dicatus eſt et adhuc ſecūtur damnatum. Et ſuf ficeret. de duobus arguere ſcꝫ de fide quam nō habent et habere poſſent ſi vellent. et de iuſti cia ſiue de bona vita. in qua non imitantur ſanc tos. et ideo adiecit verbum timoris ſcꝫ de iudi cio quod debent tales ſubire. Sequitur ibi. et quecumqꝫ audiet. loquetur. et huic concordat finis epiſtole huſcipite cum manſuetudine inſi tum verbum ⁊cͣ. Si enim ſpirituſſanctus audit quē loquitur multo forcius debet homo audire et expectare donec deus in ipſo loquatur. quia qui de ſe ipſo loquitur mendacium loquitur. De dominica rogacionum. Vinto loco ſequitur de dominica ro gacionū. in qua inſtructos per qua tuor dominicas. quaſi armatos qua tuor cardinalibus virtutibus. monꝫ annunciare alijs vt qui audit dicat. veni. et cor tinā cortinam trahat dicens in introitu que ē yſa. xliiij. c. ſecundum aliam triſlacionem voceꝫ ioc unditatis. id eſt nouū. teſtam̄tū in quo pro miſſa rd̓dūtur non terroris ſicut vetꝰ lex fuit. annunciate ⁊cͣ. Hec autem dominica dicitur ro gacionum ꝓpter ꝓpinquam aſcenſionem domini quam quia nos ſequi non poſſumus. ideo in ora cione docemur petere duo. que petenda ſūt.ſ. vt cognoſcamus et faciamus. dicit. enim oracio Largire queſumus domine ſupplicibus tuis. ſē per ſpiritū cogitandi que recta ſūt ꝓpiciꝰ et a gendi ⁊cͣ. vn̄ in epiſtola redarguit beatꝰ iaco bus eos qui volunt cōgnoſcere et nō facere di cens. Eſtote factores verbi ⁊ nō auditores tan tum ⁊cͣ. iaco. i. c. Quedam eccleſie dicūt alleluia Nonne cor noſtrum ardens ⁊cͣ. luc̄. vl. c. et vſqꝫ mō ⁊cͣ. ioh̓. xvi. c. In euangelio vero amē dico vobis ⁊cͣ. ioh̓. xvi. c. oſtendit quod debeamꝰ pe tere. ſcꝫ eternadicens. vſqꝫ modo non petiſtis quicꝙͣ. qui em̄ petit tꝑalia. nil petit. quoniam in eis q̄ nō quieſcunt. quies eſſe non poteſt. vn̄ ſequitur petite ⁊ accipiētis. qꝛ dextra dn̄i ſem per aperta eſt. De rogacionibus. N tribus diebus an̄ feſtū aſcenſionis domi m. fiunt ragaciones q̄ dicunt̉ letanie. Le tania aut grece apud nos ſupplicacio ſeu ro gacio eſt. in qua eccleſia ſancta deū rogat. vt qui deſtruxit ꝯſiliū arcitōfel deſtruat ꝯſiliū eo rum qui volūt viuere ſuꝑ pacē eiꝰ. Tūc eciam ſupplicamꝰ deo vt nos a morte ſubitanea et ab omni infirmitate defendat. rogamꝰ vero ſanc tos. vt ꝓ nob̓ apud deū intercedāt. Et deno minat̉. greco letania vocabulo ꝓpt̓ autoritateꝫ lingͣue grece ꝓut dictū ē ſub paſcha. ¶ Eſt at̄ duplex letania. ſcꝫ maior ⁊ minor. Ma̓ior eſt in feſto beati marci. que inuēta fuit a beato greg̓ ꝓpter peſtē inguinariā ſeu inflaturā inguinuꝫ cuius inſtitucōis cauſas. paulus mōtis caſſim monachꝰ lō gobardoꝝ hiſtoriogͣphus. ita de ſcriphit dicens. ꝙ tꝑe pelagij pape tanta fuit inundacio aquaꝝ ꝑ ytaliam. ꝙ aque aſcende bāt vſqꝫ ad ſuꝑiores feneſtras tēpli neronis. quod erat romē. nec aque intrabāt tēplū. tunc ꝑ tyberim effluxit multitudo ſerpentum. inter quos fuit maximus draco. ex quoꝝ flatibꝫ aer eſt corruptꝰ. ⁊ inde emerſit peſtis inguinaria qua hoīes paſſim ⁊ ſubito moriebant̉. Et cū pe ne totꝰ romanꝰ populꝰ deleret̉ pelagiꝰ papa omnibus ieiuniū ꝓceſſionē induxit. ſed in ipſa ꝓceſſiōe ip̄e cū. lxx. alijs expirauit cui ſubſtitu tꝰ ē gre. pͥmꝰ qui ⁊ magnꝰ dictꝰ ē. et hanc le taniaꝫ vbiqꝫ terraꝝ ſeruari p̄cepit ideoqꝫ hec letama dicitur gregoriana vl̓ romana. Vocat̉ autem cruces ingre quiniā in ſignū meroris ex tāta hominum ſtrage ⁊ inſignū penitencie. ho mines nigris induebant̉ et cruces et altaria ni gris velebāt̉. ¶ Tercio eciaꝫ mō dicit̉ ꝓ ceſſio ſeptiformis. ex eo ꝙ beatus greg̓. ſeptēno or dine. iri in ea in maioribus eccleſijs ordinauit. In pͥmo ordine ſūt clerici. In ſcd̓o religioſi. In tercio ſancte moniales. In quarto pueri. In quinto layci perfecte etatis. In ſexto vidue et continentes. In ſeptimo cō iugati. In alijs ve ro eccleſijs quod non poſſumꝰ in numero perſo narū. ſupplemꝰ ī numero letaniaꝝ. Nā ſepciēs vero letaniā dice̓ debemꝰ priuſꝙͣ inſignia de ponamus Contigiſſe aūt d̓r romanis p̄miſſa in guinaria peſtis ꝓ eo ꝙ cū in qͣdrageſima ꝯti nēter vixiſſent. ⁊ in paſcha corpus dn̄i recipe rent. poſtmod̓ laudis cōmeſſacionibꝫ ⁊ luxurie frena laxabāt. ffuit quid̓ tam ſeua hͨ peſtis. vt vbiqꝫ hoīes ſubito ꝑimeret. ita ꝙ ſicut d̓r. cū a liqͥs ſternitabat ſepe ſpiritū emittebat. Vnde cū aliquis ſternitabat audiēs ſtatim accurrēs dicebat. deꝰ te adiuuet. ⁊ ab inde vt dicunt. hͨ adhuc ꝯſuetudo ſeruat̉. vt audiens aliquē ſter nitātem. ſtatim dicat. te deus adiuuet. Rurſus

vt fertur. cum tūc aliquis oſſitabat frequēter ſubito ſpūm emittebat. Vn̄ cū aliquis ſe velle oſſitare ſenciebat. ꝯtinuo ſignū crucis ſibi im primere feſtinabat. q̄ ꝯſuetudo ſimiliter vſqꝫ hodie obſeruat̉. ¶ Ainor vero letania q̄ et ro gaciones et proceſſiones vocat̉. fit tribus die bus ante aſcenſionē. q̄ ſicut legitur in burkardo li. xiij. c. Exigentibus. inuenta eſt apud vien̄. a beato mamerto epiſcopo vien̄. qui ꝓpter pe ſtem luporum et aliarum ferarum in galeis ho mines acriter ꝑimencium. et ꝓpter periculoſos terremotꝰ illic crebro ꝯtingentes indixit po pulis ieiunium triduanū et letanias inſtituit. ceſſante vero illa ꝑſecucione. ieiunium illud in ꝯſuetudinem annue obſeruacōis deuenit. Et ſi cut quidam referūt. fuit ꝑ eccleſiam obſerua tum. vt vniuerſaliter obſeruet̉. d̓r gͦ hͨ letania minor qꝛ a minori ſcꝫ a ſimplici epiſcopo ⁊ ī mi nori loco ſcꝫ in vienna inueta eſt. Illa vero d̓r maior qꝛ in maiori loco ſcꝫ romē. ⁊ a maiore ſci licet a magno greg̓. et ꝓ magno ⁊ grauiſſimo morbo inuenta eſt. Minor tn̄ antiquior eſt tem pore. Nam inſtituta fuit tēpore ſenonis impe ratoris maior vero tēpor ē mauricij imperatō ris. Fiūt eciam letanie ꝓpt̓ plures alias cauſas Vn̄ liberiꝰ papͣ ſtatuit vt ꝓ guerra. ꝓ fame ꝓ peſtilencia ⁊ huiuſmodi aduerſitatibus immine tibus ſemper letania fiat vt ſic iſta ꝑ ſupplica ciones oraciones. ⁊ ieiunia effugiamꝰ qꝛ gͦ hoc tempore maxime bella emergere ſolent et fruc tus terre qui adhuc in teneritate vl̓ flore ſunt pluribus modis facile corrūpi ſolēt. et ideo hͦ tempore fiunt letanie. vt rogēmus deū. ꝙ tā lia a nobis auertat ⁊ ab aeris intēperie. et a bel uis et ab hoſtibus criſtiane regionis. nos eripi at et defendat. ſuꝑ hoc patrocinia ſanctorum ſpecialiter et generaliter implorantes. et ideo rogaciones vocant̉. Dicunt̉ eciam ꝓceſſiones. quia tunc eccleſia ꝓceſſionem facit generalem. ¶ Et eſt notandum ꝙ rogamꝰ ſanctos ꝓpt̓ nō ſtram inopiam ꝓpter eoꝝ gloriam. et ꝓpt̓ dei reuerēciam. Quādo aūt letaniam ꝓ inminenti bus ꝑiculis in penitēciali etflebili habitu faci mus. illam vltimam ꝓceſſionem mulierum plan genciū poſt dominū qn̄ ducebat̉ ad crucē repre ſentamꝰ. Plangentes iuxta mandatū dn̄i ſuper vos et ſuꝑ filios veſtros. Fiūt eciam hoc tēpo re letanie. quia criſto aſcedentē qui dixit. Peti te et accipietis. ꝯfidencius eccleſia petit. ieiu nat enim tūc et orat. vt paꝝ habeat de carne. ꝓpter carnis maceracionē. et acquirat ſibi alaſ ꝑ oracionē. que ē ala qua anima volat in celum vt ſic xp̄m aſcendentē libere ſequi valeat. qui a ſcendit. pandens iter ante nos. et volauit ſuꝑ pennas ventoꝝ. Et hͨ eſt cauſa. quare vltimam letaniam. ſiue vltimū ieiuniū aſcenſioni ꝯtinuā tur. vt videlicet ꝓpter oraciones et ieiunia. de poſita mole carnis xp̄m aſcendentē ſequi poſſu mus. ¶ In letanijs ergo fit ꝓceſſio et cantatur in quibuſdam eccleſijs in principio ꝓceſſionis Exurge dn̄e ⁊cͣ. Frequentandum eciam eſſet. et a pueris dicendum illud canticum angelicum. ¶ Sancte deus ſancte fortis ſancte et immortalis miſerere nob̓ Nam ſicut iohannes damaſcenus refert in libro. iij. cum apud ꝯſtantinopolim ꝓ ter quandam tribulacionem fierent letanie. qͥ dam puer ex medio populi. raptꝰ eſt in celum. et hoc canticum ibidem edoctus. Seinde ad po pulum rediens illud in ꝯſpectu omnis populi d̓ cantauit. et mox omnis tribulacio ceſſauit. qd̓ canticum caldedon̄. et ſinodus approbauit. hu ius ergo cantici laus et autoritas colligitur. Primo ex eo. ꝙ angelꝰ illud docuit. Secūdo ex eo. ꝙ ad eiꝰ ꝓlacionem illa tribulacio ceſſauit. Tercio ex eo. ꝙ tantum ꝯcilium approbauit. Quarto ex eo. ꝙ demones illud valde timent. Ceterum in ꝓceſſione ipſa. p̄cedūt crux et cap ſa reliquiarum ſanctoꝝ. vt vexillo crucis ⁊ ora cionibꝫ ſanctoꝝ demones expellantur vt dictū eſt in quarta ꝑte in ti. de acceſſu pontificis ad altare. Portantur eciam vexilla. ad repreſen tandum victoriam reſurrectionis et aſcenſioniſ criſti. qui cum magna predā celos aſcendit Vn̄ vexillum ꝑ aera incendens. eſt xp̄s in celum a ſcendens. et ſicut vexillū in ꝓceſſionē. ipſa ml̓ titudo fidelium ſequitur. ſic et criſtum aſcenden tem magna ſanctorū collectio comitatur. Por tantur eciam vexilla ad imitacionem eiꝰ. quod dicitur. in yſa. xi. c. Et leuabit dn̄s ſignum in na ciones. et cōgregabit populos iſrahel. et di ſperſos inde colliget a quatuor plagis terre. Quod vero cruces et vexilla portantur. a ꝯſtā tino ſūpſit eccleſia qui cum in ſomnis crucis ſig nū vidiſſet eiqꝫ dictū fuiſſꝫ vinces in hoc ſigno iuſſit crucem in vexillis bellicis inſigniri. Quod in letanijs crux maior a crucis baiulo de altari ſumitur. recolit. ꝙ de criſti humeris tulit eam Symon cananeus. in quibuſdam locis fit leta ma per campos. vt eciam a ſegētibus demones expellantur. vel pocius vt a dn̄o ꝯſeruent̉. Cā tꝰ aūt in ꝓceſſione quid ſignificet dictum ē in p̄cedenti titulo. idem ac. po. ad al Cōſueuit qͦꝫ quidam draco cum cauda. longa erecta. inflata duobus pͥmis diebus ante crucem et vexilla p cedere vltīa vero die qͣſi retro aſpiciens cauda vacua atqꝫ depreſſa retro ſequitur. Nēpe dra co iſte ſignificat dyabolum. qui ꝑ tria tempora ſcꝫ ante legem. et ſub lege. et tempore gracie. que per hos tres dies ſignificant̉. homines fe fellit. et nunc fallere cupit. In duobus primis temporibus regnauit. et quaſi dn̄s orbis fuit. cauda longa id eſt potenter. ⁊ inflata id eſt ſu perbe incedens. Vnde xp̄s illum mūdi princi pem vocat. Et io. ait in apoc̄. vidi ſathanaꝫ de celo cadentem velud fulgor et traxit ſecū ter ciam partem ſtellarum id eſt hominuꝫ. In cuiꝰ rei figuram duobus diebus modo predicto p̄ cedit. In tempore vero gracie per criſtum vie tus eſt. et data eſt apoſtolis eiciendi ſpiritus ninundos poteſtas ꝓpter fidei dilatacionem

amiſſa. poſt crucem ſequitur cauda vacua et de miſſa. et non longa quia nō audet ita potente regnare vt prius. ſed per fuggeſtiones et la tēter homines ſeducit quos videt pigros in bo nis operibus et remiſſos. nec viam vite ſectan tes. quaſi fur retro aſpiciens ſi quis oberret et a rectitudine fideicadat quē ad ſe qͣſi caudam trahat et ſibi incorporet ſicut et in deſerto fili os iſrahel infirmos ⁊ debiles ⁊ qͥ aberrātes re manebāt vltimi hoſtes poſt tergum veniētes necabant. In letanijs debemus ſecundū aurelia nū ꝯciliū ieiunare uel ſalteꝫ cibis qͣdrageſimali bus et cappis nigris in ſignū penitēcie vti nec debet quis vti veſte ſolēm ꝓpter quod vocāt̉ ꝓceſſiones nigre non tamen debent cruces ni gre vocari. In letanijs quoqꝫ debent omnes a ſeruilibus oꝑibus vacare. ſcꝫ viri et mulieres. ſerui ⁊ ancille. et donec terminentur proceſſio ni adeſſe. vt ſicut omnes peccauerunt ſic et om nes pro venia ſupplicēt. Omnes ad deum corda cum manibus eleuent id eſt ſtudium oracionis erigant. ¶ Poſt proceſſionem cantatur miſſa ī aliqua eccleſia. Et eſt introitus. Exaudiuit ⁊cͣ. Rememorat enim eccleſia preterita dei benefi cia ad maiorem ſpem. et dei largitas inuocatur vt per hoc comniciat futura. ex eo enim ꝙ mul tociens exaudiuit ꝑpenditur. ꝙ adhuc exaudi et. exaudiuit inquam de templo ſuo ſancto ſcili cet per graciam. et quia non poteſt huius eſſe exaudicio ſine dilectione. Sequitur verſus. Di ligam te ⁊cͣ. Iterum quia nō exaudiuntur. niſi per confeſſionem. ideo dicit iacobus in epiſto la. Confitemini alterutrum peccata veſtra que eſt iaco. vl. c. et vt maior ſpēs habeat̉ adhibet exemplum de helya qui pecijt vt non plueret. et non pluit annis tribus. et menſibus ſex et po ſtea ꝙ pluerēt. et pluit. Si enim helyas ſolꝰ ex auditus eſt. multo forcius tota eccleſia exaudie tur manus enim domini non eſt abreuiata. Se quitur vnum alleluia. Confitemini. Sed cum in diebus antecedentibus duplex alleluia cantet̉ quare in hijs diebus vnicum tantū dicitur. Itē cū in alijs ieiunijs non dicatur alleluia quare in hoc dicitur. Ad primum dicimꝰ. ꝙ ſicut ſepe di ctum eſt. duplex alleluia cantatur in anteceden tibus diebus ꝓpter dupliceꝫ ſtolaꝫ que habebi tur in reſurrectione comum. anime videlicet ⁊ corporis. Officiuꝫ autē paſchale quod hoc ſig nificat finituꝫ eſt. et ideo remota cauſa remoue tur effectus. Ad ſecundū dicimꝰ. ꝙ ideo in alijs ieiunijs non cantat̉ alleluia qd̓ eſt canticum leti cie. quia fiunt ꝓ peccatis. ꝓpter quod dicuntur ieiunia meroris. Hoc autem ieiunium ⁊ ieiuniū penthecoſt. ſunt exultationis quia non fiunt ꝓ peccatis. ſed vt poteſtas dyaboli remoueatur et peſtis. et ideo in eis alle luia cantatur. Prete rea in hoc ieiunio dicitur allelua ꝓpter gaudiū aſcenſionis quod imminet ¶ In euāgelio vero. Si quis veſtrum ⁊cͣ. luc̄. xxj. c. oſtenditur ꝙ de bemus petere ꝑſeueranter per amicū. qui dicit. amico. Amice comoda michi tres panes ⁊cͣ. ſi ꝑ ſeuerauerit pulſans propter improbitatem eiꝰ ſurget. et dabit ei. per hoc habet̉ ꝙ eciam exi ſtens in peccato mortali. ſi perſeueranter peci erit exaudietur. propter improbitatem. Alle gorice. amicus noſter eſt criſtus aquo intellec tus theoricus petit tres panes ſcꝫ fidem. ſpē et caritatam quia amicus id eſt intellectꝰ pra ticus.ſ. racio inferior venit de via id eſt de con ſideracione temporaliū. Sequitur. et nō habeo quid ponam ante illum. quia non inuenit in ta libus ſpiritualem refectionem. et ſic petit ſuꝑe rior intellectus pro inferiori. vel pro tota ani ma. non enim poteſt habere vl̓ racio inferior a liquam refectionem ſpiritualem niſi ab intellec tu ſuperiori. cuius eſt ꝯtemplari celeſtia. Se quitur poſtea ibidem. nunquid ſi pecierit panē id eſt caritatē. lapidem dabit ei id eſt induracō nem qd̓ eſt ꝯtrarium caritati id eſt nūquid da bit contrarium. q. d. nō. Similiter ſi pecierit pi ſcem id eſt fidem qui nutritur in aquis baptiſ mi. nūquid pro piſce dabit ei ſerpentem id eſt infidelitatem a qua eſt omnis vis peccati. q. diceret non. Aut ſi pecierit ouū id eſt ſpeꝫ. quia in ouo eſt ſpēs pulli. nūquid porriget ei ſcorꝑi onem id eſt deſperacioneꝫ. que retro et occulte pūgit ſicut ſcorpio deſperancium em̄ eſt retro abire. q. d. non. Vel ꝑ panem intelligūtur om nia que hominis victui ſūt neceſſaria. vt cibus et potus per ouū. omnia genera fetuū animali um et fructuum ꝑ piſcem omnia genera natali um. Poſtcōmunio. Petite et acci. ſūpta eſt de e uangelio. Ad horas dicitur capitulū. Cōfitemi et illud. Helyas homo erat. et illud. Si quis er rauerit. que ſūt iaco. v. c. In feſto autem beati marci. dicunt quidam epiſtolam. Qui timet de deū. que ecc̄. xv. c. Alij dicunt. Similitudo vul tuum. que eſt ezech̓. i. c ¶ Euangelium ego ſū vitis. quod eſt io. xv. c. Alij vero dicunt. Deſig nauit. Secunda quoqꝫ die rogacionum. eſt idē officium. quod in pͥma. niſi quia in quibuſdam eccleſijs euangelium de matheo legitur. in quo eſt eadem ſentencia. De vigū̓ia aſcenſionis. Quia vero ieiuniū de quo premiſſuꝫ eſt non ſufficit ſine operibus miſeri cordie ideo invigilia aſcēſionis. que ētercia dies rogacionū. eccleſia mo net ad opera miſericordie dicens in introitu. qͥ eſt in quibuſdam eccleſijs. Aliſericordia domini ⁊cͣ. Sicit enim gregorius. Si vis oracioneꝫ tu am ad celum volare. fac ei duas alas ſcilicet ieiu nium et elemoſinam. cum bonis enim deſiderijs volamꝰ ad celum. Vnde de domino dicitur. Ele uatis manibus ferebatur in celum. In alijs tam̄ eccle ſijs dicitur. Omnes gentes. Epiſtola vero que eſt in quibuſdam eccleſijs multitudinis nō videtur concordare. ymo videtur prepoſtera cio. quia poſt aſcenſionem domini factum eſt vt multitudinis credencium eſſet cor vnū et anima.

vna. ſed hoc fit duabus de cauſis. Prima vt epi ſtola conſonet euangelio. ſubleuatis oculis ⁊cͣ ioh̓. xvij. c. in quo dicit dominus. Pater clari fica id eſt manifeſta filium tuum et poſtea ro gat dicens rogo vt vnum ſint. ſicut ego et tu vnum ſumus. hec autem vnitas oſtēditur in epi ſtola. Alia. cauſa eſt. quia quando ex vero cor dedantur elemoſine omnia reputātur commu nia. ſicut dicit apoſtolus de manna ꝙ qui plus collegit non plus abundauit. et qui minus non habuit minus. qui enim diues eſt non debet. ꝓp ter hoc non debet amplius comedere. ſed alijs diſtribuere. et hoc dicitur in epiſtola. et erant illis omnia communia. Ideo auteꝫ predictū euā gelium dicitur hodie quia qui paſſurus orauit hominibus innotuit cum aſcendit. Vel quia in fine concluditur. Ego ad te venio in quo rogat pro hijs quos dedit ei pat̓. vt ſint in patre vnū cum omnia ſint in fide et caritate vnuꝫ id eſt cō cordia vniti viciſſim. Inde precedit epiſtola. Multitudinis credenciū. Hilarius vero expo nit ſic predicta verba. Rogo vt ſicut ego et tu vnum ſumus ſcilicet non tantum voluntate. ſed eciam natura. ſic et ipſi vnū ſint ſcilicet vnita te ſpiritus ⁊ gracia ſpirituſſancti. In alijs ta men eccleſijs dicitur epiſtola. Vnicuiqꝫ veſtrū ad eph̓. iiij. c. Offertorium eſt. Viri galieli. ac tuū.i. c. Poſtcommunio eſt. Non vos ioh̓. xiiij. capitulo. In alijs vero eccleſijs dicitur. Petite math̓. vij. ca. Quia ergo in hoc officio de elemo ſina et operibus miſericordie agitur. ideo in qͥ buſdam locis. vt premiſſas ſibi alas acquirant elemoſinarum largicioni intendunt. quam tam̄ vſqꝫ in feſtum aſcenſionis deferunt. quaſi tunc poſt criſtum in celum aduolent et vt tunc libe rius vacare poſſint. Quidam tamen non incon grue ſupradicta officia paſchalis ebdomode ꝑ ſepteꝫ dona ſpirituſſancti. ad eos referunt. qui ſunt in baptiſmo renati. vt renatus afflatꝰ ſpi ritū ſapiencie ſancto dicat. Reſurrexi. ꝑ quid reſurrexerit. euangelium declarat ſcilicet ꝑ re ſurrectionem domini dn̄i quid inde acquiſierit ſpiritus inſtruit intellectus dicēs. Introduxit nos in terram ſcilicet eccleſiam. et ad hūc addit ſpiritus conſilij. aqua ſapiencie potauit eos. ¶ Quid inde quoqꝫ acquirere debeat ſpiritus in dicat fortitudinis dicens. Venite benedicti pa tris mei. ꝙ ex hijs collatis beneficijs deum lau dare debeat ſpiritus ſciencie docet dicens. Vic tricem ⁊cͣ. Quid reſurrectio renatis attulerit ī dicat ſpiritus pietatis dicens. Eduxit eos domi nus in ſpē. et ad hūc ſpiritus timoris adiungit dicens. Eduxit dominus populum ſuum. pro hijs omnibus beneficijs in baptiſmo collatis ho minibus. angeli gratulantur. homines deo cō fitentur. et ad criſti preconia ſemuicem exhor tantur. gracias agunt. iubilant beneficia. ⁊ be ficiorum cauſas rememorant. et ad maiora con fidenter aſpirant et circa hoc cetere partes oſ ficiorum ſubſcripte ebdomnode verſantur. Et in de eſt. ꝙ hic mutatur ordō donorum ¶ Et at tende. ꝙ per officia huius ebdomāde ad quatu or introitus quater. et ad tres. ter ponitur al leluia. quia ſancta trinitas a quatuor mūdi ꝑti bus collaudatur. de criſti reſurrectione. et d̓ ho minum redempcione. In prima dominica ſcilicꝫ quaſimodo geniti. baptizati monentur a matre tanquam infantes innocenter viue̓. et lac ſācte ſcripture concupiſcere vt paſchale ſacramen tum per criſti reſurrectionem acquiſitum. mo ribus et vita teneant. mundum vincant. vt cuꝫ criſto triumphent. et leticiam in corpore et in anima ſimuloptineant. ꝓpter quam leticiam al leluia duplicatur. quia mortem euaſerunt. et ſpem vite habere meruerunt. vel propter acti onem et contemplacionem. vel propter gaudi um predicatorum et conuerſorum. ¶ In ſecunda vero dominica ſcilicꝫ miſericordia domini. bap tizati iam inſtructi criſti miſericordiaꝫ int̓ onat et trinitatem predicant. Nam miſericordia ſpi ritum. in verbo filium in deo patrem annunciāt preponunt vero ſpiritum. per quem ſūt ſanct ficati. deinde filium. per quem redempti. dein de patrem. cui reconciliantur Et quia trinitatē concinunt ideo ter iubilant alleluiā. ¶ In tercia dominica. ſcilicet iubi late. baptizati ad laudem dei. totum mundum inuitant et trinitatem per ſonat. cum ibi in deo patrem et in nomine filiūi in laudem ſpiritumſanctum accipiunt. Et quia per duo precepta caritatis firmātur in fide tri nitatis ideo prius bis. deinde ter concinūt al leluia. In quarta dominica. ſcilicet cantate rur ſus baptizati ad dei laudem gentes conuerſas inuitant et trinitatem ꝯmemorant. dum ibi in domino patrem per mirabilia filium. per iuſti ciam intelligunt ſpiritumſanctum et quia fidē trinitatis. gentes a quatuor mundi partibus acceperunt. ideo trinitateꝫ ſub quarto alleluia concludunt. In quinta dominica. ſcilicet voceꝫ iocunditatis. Aurſus baptizati liberatorem ſu um gentibus ſuis annunciauerunt. annunciant qui trinitatem. per ter poſitum concinūt alle Iuia. et ſicut ibi continetur inſtancia predicanci um. ſic in officio. Exaudiuit de tēplo ſancto ſuo ſollicitudo ſe ab errore conuertencium. et in of ficio vigilie. Omnes gentes. applauſus intellig tur aſcenſorum. ¶ Sequitur de feſto aſcenſionis dn̄i. R. ¶N feſto aſcenſionis domini quod celebratur die quadrageſima poſt paſcha. quia criſtꝰ Die quadrageſimā poſt reſurrectionem ce los aſcendit fit proceſſio ſolemnis. Precepit enim dominus diſcipulis ſuis vt precederent ī montem oliuēti. vt viderent ipſum aſcendere. et fecerunt ei proceſſionem. et ipſe eleuatis ma nibus ferebatur in celum. De hoc dictum eſt in quarta parte ſub titulo de ac. pon. ad al. Hec proceſſio ſignificat aſcenſum de virtute in vir tutem et cantatur reſponſorium de aſcenſione

vt inuitemur ad aſcendendum poſt dominum. De bethania autem que interpretatur obedien cia de qua eduxit apoſtolos aſcendit dominus. per quod ſignificatur ꝙ ſine obediencia nullus poteſt aſcendere in celū. Vnde quidaꝫ cantāt in proceſſione. reſponſoria pertinencia ad ipſā eductionem vt. eduxit dominus. Quod vero aſ cendit de mōte oliueti ſignificat ꝙ per opera miſericordie oportet nos aſcendere. Cum igit̉ hac die proceſſionem racionabiliter agamus. nichilominus et hoc racionabilius eſt ꝙ non ce lebretur antequam tercia dicatur ſed ea canta ta. licꝫ indie paſche ⁊ ceteris dominicis aliter fiat. et in paſcali ꝓceſſionē ⁊ ī dominicalibꝰ aqͣ benedicitur in memoriam ⁊ veneracionē baptiſ matis ideoqꝫ precedunt terciam. in qua ſpiritu ſſanctꝰ ſuper diſcipulos aſcendit. vt ſicut pri us baptizamur. et poſtea ſpiritumſanctuꝫ acci pimus ſic aqua benedicta prius nos ⁊ loca noſt ra reſpergimus et poſtea aduentus ſpirituſ ſancti memoriale id eſt terciam decantamus. ¶ ¶ Cur autem in dominicis diebus baptiſmatis memoria renouetur. ſuperius enodatur. ¶ I hac vero die tercia cantata proceſſio celebrat. ſimiliter ⁊ omnes q̄ ſine aque benedictione cele brantur. Tum vt miſſe coniungatur officio tuꝫ quia nullus eam ſequitur niſi ſanctificatus ſpi rituſancto. De hoc eciam ſub dominica in ramis palmarum dictum eſt. ¶ Facta proceſſione cā tatur antiphona. O rex glorie. propter illud. Non vos relinquam orphanos. ¶ Sequitur in troitus. Viri galilei. quid ammiamini aſpiciē tes in celum. Immotis enim oculis aſpiciebant et diuciꝰ aſpexiſſent. niſi angeli eis intimaſſent ꝙ recederent dicentes. Hic iheſus qui aſſump tus eſt a vobis in celum. ſic veniet quemadmo dum vidiſtis eum aſcendentem in celum id eſt ſic veniet ad iudicium in nube. Nubes ſignificat gra ciam. quia ſine nu̓be et ſine gracia nullus po teſt aſcendere. eciam criſtus ſecundum ꝙ ho mo et hoc ſignificabat nubes in qua eſcendit quia vero de aſcenſione domini ē ineffabile gau dium. ideo ſequit̉ verſus. Omnes gentes plau dite manibus. ¶ Sequitur epiſtola. Primum quidem ſermonem et cetera. actuum.i. capitu lo in qua habetur de aſcenſione. Poſtea ſequi tur duplex alleluia. quia dominus aſcendit in duplici ſtola. Et ita eadem racione cantantur duo alleluia in aſcenſione que durāt vſqꝫ ad pē thecoſt. quā et in tempore paſchali. primum al leluia eſt. Aſcendit deus in iubilacione id eſt in gaudio ineffabili antiquorum patrum qui cum eo aſcendebant. et apoſtolorum et angelorum dicenciuꝫ. Quis eſt iſte rex glorie yſa. Quis eſt iſte qui venit de ebdom. ¶ Sequitur et domi nus in voce tube id eſt in voce horribili quia de voce loquitur angelorum. vel dominus per an gelos cum dicebat apoſtolis. Sic veniet ⁊cͣ. vel quia inuitabat ad nupcias eternas. ſicut et tuba ſolebat antiquitus inuitare ad nupcias tē porales. Secundum alleluia eſt. Aſcendens cri ſtus in altum. Aliqui tamen dicunt. Nonvos. io hannis. xiiij. capitulo. Sequitur euangelium marci rugientis. vltimo capitulo. Recumbenti bus duodecim diſcipulis et cetera. vbi ſequitur Et exprobrauit. Ecce rugitus. in fine habet̉ de aſcenſione. Dominus quidem iheſus poſtquam locutꝰ eſt eis. aſſumptꝰ eſt in celum. ¶ Poteſt eciam dici. ꝙ eorum que hac die cantantur. q̄dā ſunt aſcenſionis ꝑacte. vt illud narrat ioh̓. pꝰ paſſionem et cetera. Et illud. Aſcendit deus et cetera. Quedam ſunt conſolacio ſponſi ad ſpon ſam. vt illud. Non turbetur cor veſtrum neqꝫ formidet. Et illud. Tempus eſt vt reuertar. Et illud. vi non abiero paraclitus. Quedam ſunt congratulacio ſpōſe ad ſponſum. vt illud. Rn̄. Exaltare domine. Et illud. Ponis nubem in nar racione ſpes concipitur. in conſolacione erigit̉ in gratificacione certificatur vel delectatur. Similiter in diurno narratur aſcenſio in epiſto la et in euangelio. vbi dicit̉. ꝙ dominus aſſump tus eſt in celum ⁊ ſedet ad dextram dei in equa litate patris. Et in alleluia. Dominus in ſyna. conſolatur ſponſus. in alio alleluia. Non vos relinquam agratulatur ſponſa. In offerenda narratur perfecta eſſe aſcenſio et in communio ne dicens. Pſallite deo. qui aſcendit ſuper. c. ce ad orientem. hoc eſt vſqꝫ ad verbum ſibi perſo naliter vnitum. quod non dicitur ortum vel ori turum. ſed oriens. quia ſemper filius a patre ꝓ cedit. vel ſuper celum celi ad orientem. hoc eſt ſuper firmamentum celi ad orientalem plagam Quod autem cantatur in introitu ⁊ offertorio viri galilei. ſumitur de epiſtola in qua clauſula percutitur ab angelis eoruꝫ ſuperbia qui trāſ fixerunt. et eorum mundana ſapiencia qui non congnouerunt. et eorum pigricia qui talenta ſi bi commiſſa cum lucro debito non reportauer̄t et ſollicitatur eorum deſiderium qui aduentum domini diucius expectauerunt. Hoc enim offici um totum conſiſtit in ſollicitudine et gaudio. Hoc enim feſtum habet decem dies pro octa uis. vt dictum eſt ſub titulo. de ſancta paſcha. Hac die fiunt in quibuſdam partibus elemoſi ne generales vt dictum eſt in precedenti titulo et in titulo de rogacionibus. Dicitur auteꝫ hac die ad horas capitulum. Primum quidem. Et illud. Cumqꝫ intuerentur. Et illud. Viri gali lei. que ſunt actuum.i. capitulo. ¶I De dominica poſt aſcenſionem. Inc conſequenter dicendū eſt de do minica poſt aſcenſionem. Siquidem ablato a ſe ſponſo magis deuota eſt eccleſia. Inde orat in hac dominica in introītu. Exaudi domine vocem meam qua clamaui ad te. Et ſequitur ibi Vultum trum do mine requiram. q. d. deſiderio et cogitacione ſequar te. qꝛ ſum filia a quile. Sequit̉ epiſtola

Eſtote ⁊cͣ..i. pe. iiij. in qua habetur. ꝙ vnuſquiſ qꝫ ſicut accepit graꝫ illa in alterutrum admini ſtret. et de commiſſione talenti. et ꝙ mutua ca rita te ſectemur eos et ſint/ hoſpitales inūicem ſine murmuracionē ⁊ cetera Sic em̄ adaptat nō bis pennas virtutum. quibus volare poſſumus Ad celum poſt criſtum. quia bonis operibus. ſci licet caritate ⁊ miſericordia. quaſi de monte o liuēti aſcēdimꝰ. Sequitur duplex alleluia vnū eſt in quibuſdam eccleſijs dominus in ſina in ſā cto. Sed quid eſt hoc quod dicit. Dominꝰ aūt non aſcendit de monte ſyna. ſed de monte oliue ti de bethania. ſicut habet̉ luce vltimo. Ad qd̓ dicendum. ꝙ de ſyna. in ſancto aſcendit quātū ad interpretacionem. Syna enim interpretat̉ mandatum. Aſcendit enim de ſancto mādato. quod eſt. ¶ Itē et p̄dicate euangelium omni creatur ē. Vel mandatum ſāctū eſt. Negociamī dum venio. Ipſe em̄ eſt homo peregre. ꝓfici ſcens qui vocauit ſeruos ſuos ⁊cͣ. Vel de ſanc to mandato aſcendit. qꝛ ꝑ implecionem manda torum dei aſcendit criſtus inquantum homo. et alij pꝰ ip̄m. Euāgeliū vero ē de ꝓmiſſione ſpi rituſſancti. Cū venerit ꝑaclitꝰ qui a patre pro cedit ſpiritus veritatis ⁊cͣ. io. x. c. Alia patet Sicardus epiſcopus cremon̄. dixit in mitrali. ꝙ apoſtoli pꝰ pͥmā vnctionem. quā in xp̄i mor te ſuſceperant inſufflāte illo et dicente. Accipi te ſpiritumſanctū. ſecundā expectabant. ꝙͣ ꝓ miſerat dn̄s dicens. Si abiero. mittā ꝑaclituꝫ ad vos. Expectantes ergo decantāt in introi tu. Exaudi. qui verſus de pſalmo. xvij..ſ. Dn̄s il luminacio aſſumitur. cuius titulis eſt in finem. pſalmus dauid. priuſquā liniret̉. agit̉ enim ibi de vnctione dauid que fuit triplex. Primo eniꝫ vnctus eſt in ſignum regis futuri. Secundo in regem ſuper tribum iuda. Tercio ſuper totum iſrahel. Nos quoqꝫ idem cantamus. quia vnctio nem terciam expectamus. Prima enim vnctio eſt in baptiſmo. Secunda in confirmaciōe aut inpenitencie confeſſione Tercia erit. in reſurre ctionē. Vel prima fuit in apoſtolis. Secunda ī iudeis. Tercia in gentibus. Et quoniam apo ſtoli vt diximus erant expectantes in templo et orantes. laudantes. et benedicentes deum. id arco in noſtra expectacione in epiſtola. Eſtote prudentes inuitamur ad oraciones. ⁊ in offerē da. Laudā anima mea dominum prouocamur ad laudes. Quis autem effectus fuerit illius apo ſtolice vnctionis. euangelium declarat. Cum venerit vbi dicitur. Vos teſtimonium perhibe bitis. quia ab inicio mecum eſtis. In quibuſdaꝫ tamen eccleſijs eſt offertorium. Aſcendit deus et poſtcommunio. Pater cum eſſem. ¶ Et attē de ꝙ ob premiſſam cauſaꝫ ſcilicet quoniaꝫ apo ſtoli expectabant indui virtute ex alto. hec eb domodā dicit̉ expectacionis. in qua ſolent qui dam ieiunare et oracioni vacare. vſqꝫ ad pen the. eo ꝙ apoſtoli ieiunaſſe legūtur per hoc tē pus. Sed magiſter gilbertꝰ ꝓbat ieiunandum non eſſe. quia eſt de paſchali tēpore et de quin quageſima penth̓. ¶ Hiero. quoqꝫ ambroſiꝰ et auguſtinus. aiunt inter paſcha et penthoco ſtes nō eſſe neceſſitate ieiunia indicenda. Volū tate enim omni tēpore a cibis ꝑcipiendis poſ ſumꝰ abſtinere. ſꝫ ex nec eſſitate nō oportet In de ambro. ꝑ hos quinquaginta dies ieiunium neſcit eccleſia. ſicut ip̄a dn̄ica qua dominꝰ reſur rexit. Sunt enim omnes hij dies velud paſcha et in dn̄ica celebrandi. in quibus ſicut ait beda. maioribus epulis. et ymnis celeſtibus eſt vacā dum ob reuerenciaꝫ dominice reſurrectionis. et ob memoriam dn̄ice ꝯuinctꝰ cum diſcipulis. ob ſpem glorie immortalitatis. Veruntn̄ ob hac auctoritate penitentes excludūtur. Sed ⁊ gre goriꝰ letamas excipit. et eciam concilium aure alianen̄. illud tn̄ voluntarium eſt. Illud eciaꝫ no tabile eſt. ꝙ octauam aſcenſionis. que deberet in quinta feria terminari. vlterius oportet ꝓ rogari Licet em̄ officiū dominice īquinta feria repetat̉. tamē in nocturnis officijs ſextē ferie et ſabbati. inuitatorium et reſponſoria de aſcē ſione cantantur. Veꝝ tn̄ nocturnales pſalmos dicimus cum tribus lectionibus et te deū lauda mus omittimꝰ. Prorogat̉ ergo octaua. cum et apoſtoli eſſent laudantes deum. de hoc dictum eſt ſub paſcha. Nec vacat a miſterio quomaꝫ a poſtoli expectantes. ꝑ obſeruacioneꝫ decē pre ceptoꝝ ꝑaclitum miſteriū denarij accipere me ruerunt. et nos eciam expectantes ob eandē ob ſeruacionem denariū vite ꝑcipiemus eterne. In hijs decem diebus legendi ſūt actꝰ apoſto rum. quos qui ꝑſequit̉ ſpiritūſanctū accipiet. et denarium promerebitur. De vigilia penthecoſtes Equitur de vigilia penth̓. in qua ſic̄ in vigilia paſche celebratur baptiſ ma. quia iſte due feſtiuitates ſūt ma iores. et magis neceſſarie inter om nes. In vigilia enim paſche celebratur baptiſ mus. quia in paſſione criſti omnes baptizamur. quia redimimur et iuſtificamur. Nichil enim na ſci nob̓ ꝓfuit niſi redimi profuiſſet. Itē redimi nichil ꝓfuiſſet. niſi ꝑaclitꝰ mitteret̉ ⁊ iō in vi gilia ꝑenth̓. celebrat̉ baptiſmꝰ. quia tunc per ſpiritum ſanctum mundamur et ſanctificamur. quoniam dominꝰ in celum aſcendens diſcipuliſ ꝓmiſit dicens. Iohānes quidem baptizauit aqͣ vos at̄ baptizabimī ſpūſſancto. non pꝰ multos dies id ē pꝰ. x. dies qd̓ ⁊ fct̄m ē ꝓpt̓ hͦ gͦ ecc̄īa ī decima die pꝰ aſcēſionē celebrat baptiſmū ad noͣndū ꝙ nr̄i neophiti baptizāt̉ in ſpirituſācto quēadmodū ⁊ illi. Baptizāt̉ ec̄ hodie ſolemnit Tū ad hͦ vt pꝰ paſcha nati. vel neceſſitatibus impediti baptizent̉. Tū qꝛ petrꝰ hodie triami lia hominū baptizauit. Tum quia dei filiꝰ ī dei digito fortē deuicit ideoqꝫ idē opꝰ ꝑ idē miſte riū rep̄ſentat̉ digito veni eti et filio reſurgenti

Tum quia baptiſmi regeneracio. ꝓpria eſt ſpi rituſſancti operacio. Tum qꝛ ſicut hodie deſcē dit in apoſtolos quem deſcenſū baptiſmum ap pellauerat dicēs. Vos autē baptizabimini ſpi rituſācto. ſicut ī baptiſmate deſcēdit licꝫ inuiſi biliter in baptizatos. Sꝫ cum tamē ſpirituſſāc tꝰ die dominica ⁊ hora tercia miſſus fuerit in di ſcipulos. Quare baptiſmus fit ī ſabbato ⁊ hora nona. Videtur enim ꝙ deberet pocius hora ter cia celebrari. Reſpondeo ꝙͣuis baptiſma fiat in ſabbato tamē ad illud baptiſma ꝑtinet quod a poſtoli acceperūt ī die p̄enth̓. et ꝙͣuis illud ea demdie uel hora non celebretur ꝓpter aliquas fluctuantes mūdi occaſiones. Tū ꝓpter ſacͣmē tum quod in ſe continet imitando criſti mortem et eiꝰ reſurrectionem. ne menbra caput p̄cedāt debemus illud baptiſma eidem diei et dacionem ſpirituſſācti eidem hore deputare In baptiſmo em̄ non tantuꝫ rep̄ſentat̉ ſepultura ſaluatoris ſed eciam mors criſti per quam baptiſmus ple nam recipit efficaciā et ipſe hora nona emiſit ſpi ritum. Centurio quoqꝫ ſicut ex actibus apoſto loꝝ habet̉ eadem hora audiuit ab āgelo. Audi te ſūt oraciōēs tue et eadem hora a beato petro baptizatus eſt et hora nona āgelus domini ve iit ad eum nuncians ei ut mitteret ad petrum qͥ eum baptizaret inde ergo mos moleuit ut hora nona fiat baptiſmus ſolemnis. Alie eciā ſūt hu ius hore ꝓrogatiue ꝓut dictum eſt ī quīta ꝑte ſub ti. de nona. Ideo autem ſpirituſſanctꝰ datꝰ eſt diſcipulis hora tercia qꝛ fidē ſancte trinita tis p̄dicaturi erant. Hoc ſabbatum intitulatur ſabbatum duodecim lectionum. quia in primiti ua eccleſia duodecim lectiones legebantur. vt dictum eſt ſub quarta feria tercie dominice ad uentus. Officium autem huꝰ diei fere idem eſt in pluribus eccleſijs cum officio ſabbati paſca lis et lectiones leguntur ante baptiſmum. ad ī ſtructionem baptizandorum et leguntur ſine ti tulis. prout ibi dictum eſt. Verunitamen que dam lectiones ibi leguntur que non hic et que dam ibi. que hic. prepoſtere tamen. ibi eſt eni prima lectio. In principio hic vero eſt prima. Tenitauit Item ibi prius legitur. Apprehen derunt ſeptem mulieres ⁊cͣ. et poſtea ſcripſit moyſes ⁊cͣ. hic vero econuerſo. Circa quod nō tādū eſt. ꝙ duo fuerunt patres vnus ſecunduꝫ carnem ſcilicet adā. qͥ propter inobedienciā deo diſplicuit. et in quo oēs peccauerunt. et mor tui ſunt. Alter ſecundum ſpiritum ſcilicet abra am. qui propter obedienciā placuit deo ⁊ eius imitatores liberati ſunt et viuunt. De primo a gitur in vigilia paſche. vnde tunc primo legit̉ In principio ⁊cͣ. vbi deſcribitur dignitas ho minis. pro quo omnia facta ſunt. vt cauſa eius miſerabilior appareat. et inde eſt ꝙ non ſequit̉ ibi canticum. quia non bene nobis cātauit. ȳmo per eum naſcimur ad luctum. Addicitur tamen lectio. Factum eſt invigilia ⁊cͣ. in qua per figū ram maris rubri. agitur de baptiſmo in quo e gipcijs ſpiritualibus ſubmerſis. vere filij iſra hel liberati ſunt. vnde ſequitur ibi canticum vi ctorie ſeu leticie ſcilicet. Tantemꝰ domino. Sꝫ quia imitatores ade ad hoc vt liberentur. Pri mum inſtruendi ſunt in fide. et poſtea in mori bus. idcirco primo legitur ibi lectio illa. Appre hendent. in qua de fide agitur. et in qua criſtꝰ a ſeptiformi gracia ſpirituſſancti apprehenſus oſtenditur. et poſtea illa ꝯcripſit moyſes. in qͣ agitur de moribus. In hac autem vigilia agit̉ de patre ſpirituali. ſcilicet abraam. Vnde legi tur tunc prima lectio ſcilicet Tentauit deus a braam. et poſt eam dicitur canticum leticie qꝛ nobis bene cantauit. et per eius fidē ad gaudiū properamꝰ. Vnde dictum eſt ei. In ſemine tuo benedicentur omnes gentes. Aiunt tamen qui dam nullum tractum ſequi debere. quia poſt ꝓ miſſionem ſibi factam nullum cecinit canticum a braam. quia nullum ſocium cum quo cantaret habebat ſolus dei cultor. et peregrinus in ter ra aliena. Hec autem lectio bene congruit huic diei. quia in effuſionem ſpirituſſancti data eſt gentibus benedictio. de qua dixit dominus ad abraham. In ſemine tuo benedi. ⁊cͣ. Huic eciaꝫ recte congruit oracio. Deus qui abrae ⁊cͣ. Se cundā lectio eſt. Scripſit moyſes que datam le gem declarat. que hodie data eſt. et nouam ſig nificat. que in cordibus fidelium diffuſa eſt vn de canticū ſequitur in quo eterna leticia repro mittitur. Sed quia veri abrahe filij bonos ha buerūt mores antequam ſeptem mulieres app̄ henderent virum vnum id eſt antequam criſtꝰ ſeptiformi gracia ſpirituſſancti repletus naſce retur. ⁊ poſtea in nouo teſtamento per baptiſ mum criſto coniuncti ſūt ideo poſtea legitur le ctio. Apprehenderunt. vij. mulieres virum vnuꝫ que ſeptem dona ſpirituſſancti pronūciat. que bonis moribus quenlibet virum informant. vn de ſequitur canticum. quia bonos mores gaudiū comitatur. Quarta lectio ſcilicet. Audi iſrahel virtutes que dona comitantur inſinuat. vt ſa pienciam. prudenciam. lumen. et pacem. vnde canticum ſequitur quia ꝓ hijs ⁊ in hijs eterna liter gratulabimur. Prima qͥdeꝫ reſonet hiſto riam. Secunda allegoriam. Tercia tropologiā Quarta vero anagogeꝫ. Prima ergo lectio eſt Tenitauit deus abraham. Sed quid pertinet modo dicere de immolacione yſaac magis enim pertineret ad vigiliam paſche. Reſpondeo. di citur propter ꝓmiſſiones. que ſūt ibi videlicꝫ ultiplicabo ſemen tuū ſicut ſtellas celi. bap tizati enim ſūt ſtelle. Et iterum. In ſemine tuo benedicentur omnes gentes. Hoc enim conue nit baptizatis. qui ſūt verum ſemen id eſt veri filij abrahe. In lectione vero. Apprehendent ſeptem mulieres ⁊cͣ. per ſeptem mulieres ſigni ficantur ſeptem dona ſpirituſſancti. que dant̉ in baptiſmo alia patent. Poſtea fit proceſſio ad fontes. ſicut et in vigilia paſche et cantatur miſſa ſine introitu. qꝛ eccleſia non habet adhuc

ſpiritum ſanctum. ſaltem in tanta plenitudine in quanta expectat eum in craſtino. qui eſt pnͥ cipium et finis omnis boni. In vigilijs ergo pa ſche et penthecoſte. incipit miſſa a kyrieleyſon ſine introitu. prout dictum eſt. ibi et dicitur.¶ Gloria in excelſis deo. et hoc more apoſtoloꝝ qui eciam priuſquam ſpiritumſanctum accipe rent. erant iugiter in templo laudantes et be nedicentes dominum. Rurſus quia angeli gau dent de renatis. ideo ſubiungitur. Gloria in ex celſis. poſtea ſequitur epiſtola de actibus apo ſtolorum. Cum appollo ⁊cͣ. in qua habet̉ ꝙ pau lus baptizatos a iohanne. quoniam inſpiritum ſanctum non credebant. dixerunt enim. Sed ne qꝫ ſi ſpirituſſanctus eſt. audiuimus. Poſtmoduꝫ ſequitur vnum alleluia ſcilicet. Confitemini in graciarum actioneꝫ pro baptizatis. quia ab om ni peccato liberati ſunt. Dicitur ergo hodie al leluia. nec dicitur. flectamus genua. quia hoc ē ieiunium dxultacionis et leticie. propter reſur rectionem et aſcenſionem. Sequitur tractus. ſꝫ quare hoc cum ſpirituſſanctus omnia faciat le uia. Ad hoc dicēdū eſt. ꝙ hoc fit propter bap tizatos. qui multos tractus miſeriarum paſſu ri ſunt ſi vixerint. ¶ Poſtmodum ſequitur euā gelium iohannis. xiij. c. de promiſſione ſpirituſ ſancti. Si diligitis me mandata mea ſeruate et cetera. Credo in vnum deum. non eſt eciaꝫ omit tendum. quia cum ſymbolum hoc deriuatum ſit a ſymbolo apoſtolorum fidem quam habebant inſinuat. Offerenda emitte. manifeſte ad ope racionem ſpirituſſancti pertinet. quia per eum renouatur facies terre ex delicto ade maledicti per eum dominus benedicitur. per eum celum ſi cut pellis ertenditur. id eſt ſcriptura. vt quaſi nichil lateat explanatur. Similiter et commu nio. Vltimo et ceterā iohannis. vij. c. ad eandeꝫ pertinet ſpirituſſancti operacionem. qui facit flumina velud aque viue de ventre. credentis exire. id eſt affluenciam ſalutaris doctrine. Et eſt vt quibuſdam placet hec miſſa. per benedi camus domino concludenda. ¶ In veſperis hij pſalmi ſecundum quarundam eccleſiarum con ſuetudinem concinuntur. ſcilicet. Laudate p̄ue ri. Laudate dominum omnes gentes. Lauda ani ma mea dominum. Laudate dominum quoniam bonus eſt pſalmus. Lauda iheruſalem dominum eo ꝙ in hijs pſalmis laudes dei magis reſonare videntur vbi enim ſpiritus ſpirat. organuꝫ ad laudes niuitat. In die ſancto penthecoſtes. C. Enthecoſtes ſicut ⁊ paſcha apud he breos celebre feſtum erat. quod pꝰ quinqꝫ decādes paſche celebrabatur vnde et vocabulum ſumpſit Nam pē thecoſtes dicitur a pentha. quod quinqꝫ. et co ſtes quod eſt decēm. Vocatur enim penthe. qn̄ quageſimus dies a paſcha. prout iam dicetur. Inter hoc feſtum et aduentum domini cātatur alleluia et gloria in excelſis prout dictum eſt ī prohemio huius partis. et ſub titulo de ſeptem diebus poſt paſcha. Idcirco autem alleluia fre quenter cantatur per totam ebdomadā penth̓. quia per dies penthecoſt. eccleſia ꝑ baptiſmum deo populos congregat. et ideo ſaluti eorum congaudens quouſqꝫ albis vtuntur veſtibus. ymnum laudis de cantant. Tunc eciam ſtantes oramus in ſignum liberacionis eorundem. qui ꝑ dona ſpirituſſancti de morte ad vitam reſuſcita ti meruerunt. Hac enim die miſſus eſt in apoſto los in linguis ignēis. ¶ Sane octaua penthe coſt. a quibuſd̓am celebratur. quia ſicut in ſep tenario ebdomadarum qui precedit intelligit̉ perfectio bonorum operum ſeptiformis ſpiri tus. ita in octaua intelligitur conſūmacio pre miorum quorum vtrumqꝫ appropriatur ſpiri tuiſancto. licet tota trinitas vtrumqꝫ operet̉ quoniam indiuiſibilia ſūt operā trinitatis. Sꝫ quia ſpirituſſanctus eſt amor patris et filij. et ex ſolo amore hoc dat et dabit nobis dominus. idcirco ſpiritui ſancto aſcribitur. Alij vero non celebrant octauam ꝑenth̓. Nam cum ſolum ſep tem ſint ſpirituſſancti dona. ſolum ſeptem die bus debet fieri feſtum penthecoſt. Et ideo cle mens papa. dicit in ſua epiſtola decretali. ꝙ hͦ feſtum caret octauis. Sed pari racione nec pa ſcha deberet octauam habere. niſi ſolum vnam diem propter vnitatem. ¶ Rurſus hoc feſtum ſeptem diebus agitur. propter preſentis vite ſeptenarium. vel propter animarum ſabbatiſſi mum. Vel quia per ſeptem ſpirituſſancti dona. corporibus et animabus plena gaudia confe runtur. Vnde et ſeptem vltimi pſalmi a laudi bus intitulantur. quia per ſeptiformis gracie operacionem gaudia conferuntur eterna. De hͦ dicetur ſub dominica prima poſt penthecoſt. ¶ ¶ Vtrum penthecoſtes ſit ebdomādaria feſtiui tas. dictum eſt ſub ti. de ſeptem diebus poſt pa ſcha. ¶ In nocte penth̓. leguntur tres lectiōes et dicuntur tres pſalmi cū tribus antiphonis ſicut fit in nocte paſche. ad notandum vnum eſ ſe opus tocius ſancte trinitatis in potenciā mi raculorum Quidam tamen nouem legūt lectio nes. ſicut fit in alijs dominicis. ſed tamen cano nicum eſt. tres dumtaxat legere. propter ſa cramentum baptiſmi in trium perſonarum no mine celebrati. Vel ob triduanam domini ſepul turam cui ſumus in baptiſmo conſepulti Aurſus ideo tres pſalmi cum tribus antipho nis dicuntur. quia ſpirituſſanctꝰ tria circa apo ſtolos operatus eſt. Naꝫ veteres innouauit. in nouatos. confirmauit. et confirmatos ad alios conuertendos miſit. Ad primuꝫ pertinet quod dicitur in prima antiphona. Factꝰ eſt repente de celo ſonus. Ad ſecundum. quod dicitur in ſe cunda. Confirma hoc deus. Ad tercium. quod dicitur in tercia. Emitte ſpiritum tuum. Foruꝫ enim miſterio docti ſunt alij. et ſpirituſſancto

interiꝰ recreati. Et quia in ipſis apoſtolis duo operatur ſpirituſſanctus ſcilicet remiſſionem peccatorum. et operacionem miraculorum ⁊cͣ. idcirco ille antiphone terminantur per duplex alleluia. verum ſi diligenter attendere volumꝰ et conferre pſalmos et antiphonas. que dicun tur in paſcha cum hijs que dicuntur inpenthe coſten. alia racio inuenitur. Nam ibi infra ebdo madam fit variacio pſalmorum. antiphonaruꝫ et tonorum. Hic autem nec in ipſa die nec in a lijs fit variacio. et omnes ille antiphone ſūt vni us tōni ſcilicet octaui. et eiuſdem differencie. ¶ Racio autem eſt. quia quaſi duplex baptiſma le gimus apoſtoſorum. Primum. in quo percepe runt remiſſionem peccatorum. Nam eos bapti zatos eſſe criſti baptiſmo ambigendum non eſt vt dictum eſt ſub titulo de vigilia paſchē. Et ſecundum quod receperunt ad robur virtutur et ad operacionem iniraculorum et ad repulſio nem illecebrarum omnium ſecularium. Primo baptizatus fuerat petrus cum ad vocem ancille criſtum negauit. Secundo baptizatꝰ fuit in die penth̓. cum coram regibus et principibus non timuit predicare verbum dei. ¶ In primo er go multa inſtabilitas et varietas fuit circa di ſcipulos. In ſecundo vniformitas et ſtabilitas In hunc eciam modum. in eccleſia dei duo ſunt genera bonorum. ſcilicet actiuorum et contem platiuorum. Actiua vita conſiſtit in bonis ope ribus id eſt in animiniſtracione exteriorum. in qua conſtituti. ab amore temporalium non om miino ſeperantur. licet amorem dei. amori tem poralium preferant. Contemplatiua conſiſtit in dilectione dei et contēplationē. Hec due vite per mariam et martham ſignificate ſunt. marie pars dicta eſt optima. iuxta illud. Maria. opti mam partem elegit et cetera. Non tamen rep henditur pars marthe. quia et ipſa actiua vitā bona eſt. que hic inchoatur. et terminatur. Cō templatiua vero optima eſt. que inchoatur hic et in futuro conſūmatur. In illa tamen eſt mul ta varietas. in iſta vniformitas. prout in hac vitā eſſe poteſt. Antiphone ergo cum pſalmis que cantantur in paſcha pertinent ad vitā ac tiuam. et idcirco in eis eſt varietas. Antiphone vero et pſalmi que cantantur in penth̓. perti nent ad contemplatiuam vitam. et ideo in eis ē vniformitas. In prima enim antiphona. que ī paſcha cātatur. dicitur. Et conſilium meū nō eſt cum impijs. hic dicitur. ffactus eſt repente de celo ſonus et cetera. Spiritꝰ ſeu ventus ve niens ſolet puluerem a facie terre deicere. Ma gna enim differencia eſt inter donum ſpirituſ ſancti. quo ſeꝑarantur fideles ab impijs et do num. quo omnis puluis terrenarum cogitacio num a pectore humano tollitur. illud ad actiuā vitam pertinet hoc ad contemplatiuam. In ſe cunda ibi dicitur. Poſtulaui patrem meum ⁊cͣ. hic vero dicitur. Confirma hoc deus ⁊cͣ. Ad om nes quidem fideles pertinet eſſe de hereditate domini. ſed ad paucos pertinet eſſe a terrenis cogitacionibus ſeperatos et in hoc confirma tos. ne ad terrena redeant. ſed per conuerſaci onem eſſe in iheruſalem celeſti et ibi alleluia cā tare nō ceſſent. quod hic petitur. In tercia ibi dicitur. Ego dormiui et ſomnum cepi et cetera hic dicitur. Emitte ſpiritum tuum et creabūtur ⁊cͣ. Omnes fideles et boni a vicijs reſurgunt vl̓ reſurrexerunt. ſicut criſtꝰ a mortuīs reſurrexit quod ibi dicitur hic vero paucis renouatur fa cies terre id ē racio anime. quod ſit ab omni pul uere terrenorum deſideriorum immunis Ibi er go. hoc eſt in vita actiua. que ibi oſtenditur eſt inchoacio. hic autem hoc eſt in contemplatiua que hic oſtenditur eſt perfectio et conſūmacio ibi varietas. hic vniformitas. et propterea ibi variant̉ antiphone et pͣs. hic non propter hāc conſūmacionem et vniformitatem notandam. Antiphone ſunt. viij. toni et eiuſdem differen cie. quia octo ſunt beatitudines quarum octaua redit ad caput. Nā in prima dicitur. Beati pau peres ſpiritu. quoniam ipſorū et cetera. ⁊ in octaua. Beati. qui perſecucionem paciuntur ꝓ p̄ter iuſticiam. q. i. e. r. ce. propter hanc eand̓ conſūmacionem notandam. in quibuſdam eccle ſijs celebratur octaua penthecoſt Per hos quo qꝫ ſeptem dies. tres quotidie leguntur lectio nes vt ſeptem fratres. tres procurent ſorores id eſt ſeptem dona ſpirituſſancti. per illos ſig nificata. tres virtutes ſcilicet. fidem ſpem. et caritatem prout gregorius proſequitur in mo ralibus Horum enim dierum officia ſeptem do nis ſpirituſſancti adaptantur. Heſternum igit̉ et hodiernum pertinet ad ſapienciam et intel lectum. vt ex operibus patet. ¶ Per totam ecc am ſeptimanam ſunt ſolemnitates ſeruande. di citur enim gloria in excelſis alleluia. credo. ite miſſa eſt. et te deum laudamus. prout in ſequē ti titulo dicetur. Dicitur eciam ad horas capi tulum. Sum complerentur actuum. ij. Et illud Spiritus domini. Sapiencie primo capitulo. Et illud. Caritas dei. roman̄. v. capitulo. ¶ Se quitur videre de officio miſſe. et quidem in die penthecoſt. celebratur feſtum de aduentū ſpiri tuſſancti. Viſibiliter enim deſcendit tunc in di ſcipulos. et fuit hoc miraculum et argumentū quod non potuerunt calumniari iudei. Reſur rectionem enim et aſcenſionem calummabantur ſed hoc non potuerunt facere de aduentu ſꝑiri tuſſancti. quia ex omni nacione que ſub celo eſt conuenerant ad diem feſtum. et tunc deſcendit ſpirituſſanctus viſibiliter in diſcipulos. ſicut criſtus promiſerat. et loquebantur omnibus linguis coram omnibus. Et ideo incipit introi tus. ſapiencie. pͥmo capitulo. Spiritus domi in repleuit orbem terrarum id eſt eccleſiā. que dicitur orbis terrarum. Sicut enim extra orbē terrarum nichil viuit. ad litteram. ſic extra ec cleſiam nil viuit ſpiritualiter. ¶ Sequitur. Et hoc quod continet. omnia id eſt ſpirituſſanctꝰ

cuius bonitate omnia ſubſiſtunt. Habet ſcienci am vocis id eſt linguarum. Et ita potuit dare et dedit apoſtolis. ¶ Vnde confuſi ſunt inimici criſti. Et ideo ſequitur verſus. Exurgat deus et diſſipentur inimici eius. Per ſpiritum enim ſanctum omnes demones compelluntur et eiciū tur ¶ Rurſus impleuit orbem terrarum. dum a poſtolos inebriauit. quorum ſonus in omnem terram exiuit. de quo ſonū dicitur in epiſtola ¶ factus eſt repente de celo ſonus. Et quoniam orbis terre per quatuor climata ſeperatur id̓o quāter in introitu alleluia concinunt̉. Duplex vero alleluia quod poſt epiſtolam. ſignificat duplicandam leticiam. Vel ſpiritumſanctuꝫ bis apoſtolis fuiſſe datum. ſcilicet de terra et d̓ ce lo. Vel eos ſpiritū et mēte pſallentes. Vel duo rum populorum conuerſionem Et hoc quod cō tinet omnia ſcienciam habet vocis id eſt nouit. qua mente quiſqꝫ loquebatur. vel habet ſcienci am omnium. per que et de quibus poteſt vox humana variari. Vel ſcienciam vocis id eſt vo cem ſciencie habet id eſt facit nos habere. vt q̄ ipſo inſpirante apoſtoli proferrent cum in telligencia pronunciarent. Et nota. ꝙſpirituſ ſanctus paraclitus dicitur. quod verbum gre ce. latine ſonat aduocatus. quod nomen ⁊ filio et ſpituiſancto aſcribitur Vnde dominus in euā gelio. Rogabo patrem meum et alium paracli tum dabit vobis. Et iohannes in euangelio. ¶ Aduocatum habemus apud patrem iheſū cti ſtum iuſtum. Dicitur eciam paraclitus conſola tor. Nam paraclitus dicitur latine conſolacio Poſtmodum ſequitur alleluia de actibus apo ſtolorum. ij. capitulo. Dum complerentur dies penthecoſtes. dies ſcilicet. l. ſ. a. reſurrectione Sicut enꝫ q̄uinquageſima die a paſcha fiebat penthecoſtes iudeorum ita et noſtrum fit. Et ſi cut populus iſrahel quinquageſimo die ab im molacione agni paſchalis. ſiue a paſcha. quod celebrauerunt in ramatha venerunt ad montē dei oreb. vel coreb. vel ſynai. quod idem eſt. et tunc legem acceperunt ita et die quinquageſi mo a reſurrectione domini datus eſt ſpirituſ ſanctus diſcipulis in ſuperiori cenaculo. illius aduentum exſpectantibꝫ. Precipitur enim leui tici. xxiij. vt in die penthecoſt. offerantur noui panes. ſcilicet propoſicionis de nouis frugibꝫ per quod ſignificatur. ꝙ debemus deo graciaſ agere. ex eo ꝙ eadem die dedit nouam legem ꝑ ſpiritumſanctum. in qua die data eſt lex vetus ſcilicet quinquageſima die a paſcha. de quo di cetur in prohemio ſeptime partis. de dono cu ius debemus laudare deum quod eſt offerre pa nem nouum. quia eciam lex vetus ſpiritualiter intellecta noua eſt. Et attende quoniam agnus immaculatus eſt. xiiij. die aprilis. Lex vero da ta eſt. iiij. die menſis tercij. Sicitur tamen eſſe data tercia die. Iam enim vt inquit ſcriptura aduenerat terciā dies. et mane inclinauerat. et ceperunt audiri. tonitrua. Die namqꝫ tercio de ſcendit dominus noſter ſuper montem ad dan dam legem. et moyſes aſcendit ad deū et deſcē dens. narrauit omnia plebi maneqꝫ rurſus aſcē dens duas tabulas ſcriptas accepit Et caue vt in ſecundo menſe triginta dumtaxat computes dies ſecundum lunam. ergo. xvj. in menſe pͥmo xxx. in ſecundo et quatuor in tercio factunt qnͥ quaginta. ¶ Rurſus in quinquageſimo anno erat iubileus annꝰ. qui interpretatur remiſſio niis annus. quia ſeptenis annorum ebdomatibꝫ id eſt. xl. et nouem annis texitur. in quo clange bant tube et omnia debita remittebantur. ſer ui manu mittebantur et libertas conceſſa con firmabatur. Antique poſſeſſiones alienate om nibus reſtituebantur vt dictum eſt ſub domini ca quinquageſime. Similiter in diebus ꝑenthe coſt. hunc numerum poſt domini reſurrectionē obſeruamus ſuſcipientes advenientem in nos ſpirituſſancti graciam. per quem efficimur filij dei et virtutū poſſeſſio nobis reſtituitur. et re miſſa culpa et tocius debiti cirographo euacua to. ab omni ſeruitutis nexu liberi efficimur. Pre terea iſte numerus quinquageſimus reſultat ex ſeptenario numero ducto in ſe ipſo ſuperaddi ta vnitate. Septem enim ſunt ebdomade a pa ſcha vſqꝫ ad penthecoſt. et ita competēter qn̄ quageſima die a paſcha eſt penthecoſt. in quo datur ſpirituſſanctus cuius dona ſunt ſeptem. que dantur ab vno. Iudei enim ſeptenariuꝫ nu merum non ſine figura in omnibus obſeruant ꝓ ut dictum eſt ſub quinquageſima. Aſcenſio an te facta fuit quadrageſima die qui eſt numerꝰ penitencie. et hoc competens fuit quia per pe nitenciam homo fit ſimilis deo et hoc eſt aſcen dere. Sed videtur ꝙ ſicut iudei ab immo lacio ne agni typici..xl. dies computādo ibi faciebāt ſuum penthecoſt. ita et nos quinquaginta dieſ ab immolacione agni deberemus computare. ⁊ ſic deberemus noſtrū penthecoſt. facere in die veneris. antequam modo facimus quod docet computacio. Ad hoc dicimus ꝙ non faciebant. computacionem ab immolacione agni. ſed a ſe quenti dominica. Vnde legitur leuitici. xxiij. ¶ Numerabitis ab altera die ſabbati id eſt a domi nica quē eſt altera dies poſt ſabbatum. numera bitis dico ſeptem ebdomadas vſqꝫ ad alteram diem ſeptime ebdomade. hoc dixit ſpirituſſanc tus per moyſen. innuens per hoc penthecoſt. criſtianorum quod ſemper eſt in die dominica. Dicit ergo lucas de hac die. Sum complerent̉ dies penthecoſt. erant omnes diſcipuli pariter in eodem loco id eſt in conſona et concordi vni tate. et factus eſt repente de celo ſonus. quia exiſtentibus in penitencia que eſt annus iubi leus. et complecio penthecoſt. et exiſtentibus ī vnitate datur ſpirituſſanctus. ſed repēte quia neſcit tarda rerū habere molimina ſpirituſſanc ti gracia. In igne auteꝫ deſcendit. quia ſicut ig nis illuminat et inflammat. ita ſpirituſſanctus illuminat ad cognicionem dei et inflammat ad

amorem dei. Apparuit ergo in linguis igneis. vt facundi eſſent in omni genere linguarum. Et quia ipſa eſt lingua que de occulto ſue boni tatis verbum protulit in vterum virginis. et profert verbum in corde hominis. niathei. x. Vos non eſtis qui loquimi. ſed ſpiritꝰ patris veſtri qui loquitur in vobis ipſe enim quos re plet eloquentes facit. ¶ Sequitur. Quaſi adue nientis ſpiritus vehementis. hoc autem dicit ꝙ nichil potuit reſiſtere ſpirituiſancto. nec apo ſtolis. Vnde dominus in euāgelio mathei. Ego dabo vobis os et ſapienciam cui non poterunt refiſtere et contradicere omnes aduerſarij ve ſtri. Et de beato ſtephano ſcriptum eſt in acti bus. ꝙ non poterat reſiſtere ſapiencie et ſpiri tui qui loquebatur. Quia vero in epiſtola dici tur. Et factus eſt repente de celo ſonus. tanquā aduenientis ſpiritus vehementis et cetera. id̓o ad hoc repreſentandum in nonnullis eccleſijs clanguntur tube. duꝫ ſequencia dicitur. Venit enim ſpirituſſanctus ni ſpiritu vehementi. quia ſicut ventus vehemens proicit puluer em̄ a fa cie terre. ſic ſpirituſſanctus eicit a corde homi nis omnem terrenitatem. Tubis quidem vtē bantur antiqui. vt legitur in numeris. ad mul titudinem congregandam. ad dimicandum. et ad ꝯgratulandū in diebus feſtiuis cum diuerſi tate tamen ſonorum quarum vſus fuit tāte. vir tutis in iubilo vt ad crepitum ſiue ſonum earuꝫ corruerent muri ihericho Hec ſiquidē ſunt duo teſtamenta vel predicatores. quibus ad pro cinctum fidei populus euocatur. ad penitenciā et lacrimabilem compunctionem excitatur. ad laudes domino exhibendas inuitatur. et ad mon tem ſyon et ad ciuitatem ſanctam iheruſalem. et multorum milium angelorum frequenciam et ad futurum dei iudicium prouocatur ¶ Et vide quia in aduerſis et proſperis tubis clan gitur. quia omne tempus conuenit verbo dei ¶ Vnde. Benedicam dominum in omni tem pore. Semper laus eius in ore meo. De orga nis dictum eſt in quarta parte ſub titulo de ſāc tis. Tunc eciam exalto ignis proicitur quia ſpi rituſſanctus deſcendit in diſcipulos. in igneis linguis. et eciam flores varij. ad denotandum gaudium. et diuerſitatem linguarum et ꝟtutū Columbe eciam per eccleſiam dimittuntur. in qͣ ipſa ſpirituſſancti miſſio deſignatur. Poſt epi ſtolam dicitur graduale in quibuſdam eccleſijs quia feſtum paſchale terminatum eſt. Tamen in quibuſdam alijs dicitur duplex alleluia. quia ſpirituſſanctus datus eſt gemine ſtole. ¶ Euā gelium. Si quis diligit me. ohannis. xiiij. capi tulo manifeſte eſt de ſpirituſancto. Poſt com munio eſt. Factus eſt actuum. ij. capitulo. Qua re hoc feſtum celebratur a iudeis. et quare a cri ſtianis dicetur in prohemio ſeptime partis. ¶ De ſecunda feria. Equitur ſecunda feria. in qua oſten ditur. ꝙ non tantūmodo data eſt lex iudeis. ſed eciam gentibus. Vnde in troitꝰ eſt. Cibauit eos ex adipe fru menti id eſt de intelligencia ſpirituali et de pe tra melle. id eſt melliflua doctrina criſti que eſt petra ſaturauit eos. et hoc habetur in epiſto la. Aperiens petrus actuum. x. capitulo in qua habetur. ꝙ adhuc loquente petro. deſcēdit ſpi rituſſanctus. Vel frumentum criſtus eſt cuius adeps eſt ſpirituſſanctus. quo fideles ſaciant̉. cum ſpirituſancto replentur. qui eciam ſacian tur melle de petra id eſt doctrina de criſto pro cedente. in quo ſunt omnes thezauri ſapiencie et ſciencie dei. Hic autem propter promiſſiōes que ibi continentur concinitur quater alleluia. ſicut et in feriā tercia et ſabbato exponetur. De hoc dictum eſt in terciā dominica poſt pa ſcha ¶ Alleluia eſt. Spiritus domini. ſapien cie primo capitulo. Aliud alleluia eſt. Loque bantur. actuum. ij. capitulo Euangelium vero. iohannis. iij. capitulo. non videtur conuenire ſpirituiſancto. ſed concordat epiſtole. ibi enim oſtenditur ꝙ non tantum iudeis. ſed eciam gen tibus data eſt lex dicens. Sic deus dilexit mun dum ſupple non tantum iudeos. vt filium ſuum vnigenitum daret. et poſtea ſequitur. vt omīs qui credat in illum non pereat. Et nota terribi le verbum. ꝙ qui non credit in eum iam iudica tus eſt. Preterea per hoc ꝙ de dilectione men cio fit ſpirituſſanctus qui amor eſt. et ſatis ex primitur. ¶ Poſt communio eſt. ꝯpirituſſanc tus iohannis. xiiij. capitulo. ¶ Et eſt ſciendum ꝙ per totam hanc ſeptimanam in miſſa ſunt ſo lemnitates ſeruande. vt gloria in excelſis. cre do. itē miſſa eſt. et te deum laudamꝰ. et alleluīa vt baptizatorum ſaluti congaudeamus. et vt future leticie plenitudinem figuremus. ¶ Po ſtremo notandum. ꝙ dominꝰ nō predicauit gē tibus per ſe. ſed per apoſtolos. Vnde Itē bap tizāte eos in nomine patris. et filij. et ſpirituſ ſancti. ſicut yſaac iumori filio ſuo nichil prece pit. de offerendo ſibi cibo. vt benedictionem ac ciperet. ſed per operacionem rebecce primatū benedictionis accepit. ⁊ quia hec facta ſunt dei occulto iudicio. ideo officium huius ſecunde fe rie pertinet ad concilium. quod eſt donum ſpiri tuſſancti. De tercia feria. Equitur tercia feria. et quia ſpiritꝰ ſanctus non datur niſi per miniſtroſ io in tercia feriā dicit̉ introitꝰ. in ꝑ ſona prelatorum. Accipite iocundi tatem glorie noſtre. in qūo quia per geminam dilectionem ad fidem pertingimus trinitatis. ideo quinquies conciminus alieluia. et eſt ſen ſus. Accipite iocunditatem glorie id ē ſpiritū ſanctum qui vos glorificabit et clarificabit vt quiſqꝫ de ſe dicere poſſit. quod dicit̉ in cōione

Spiritus qui a patre procedit. ille me clari ficabit. Sequitur epiſtola. Cum audiſſent apo ſtoli. actuum. viij. capitulo vbi ſequitur. Tūc imponebant manus ſuper illos. et accipiebant̉ ſpiritumſanctum. quia in impoſicione manus ac cipiebant ſpiritumſanctum. ¶ Euangelium. io hannis. x. capitulo concordat epiſtole vbi dici tur. Qui non intrat per oſtium et cetera. Nō enim intrat in eccleſiam qui non intrat per eos qui ſunt hoſtium. ſcilicet per criſtum et apoſt o los. Nam heretici non dant ſpiritumſanctum. niſi in quantum conueniūt cū eccleſia. Et quo niaꝫ apoſtoli et eorum ſucceſſores patriarchas in ſpiritu fortitudinis ſunt aggreſſi. et aggre diuntur. ideo officium hodiernum pertinēt ad fortitudinē. que ē ſpirituſancti donum. ¶ Rur ſus ſpirituſſanctus oſtiarius eſt qui per oſtium introducit ad patrem. quod eciaꝫ in offertorio canitur. Portas celi id eſt apoſtolorum ſcrip turas aperiet. Poſtcommunio eſt. Spiritus q̄ a patre. iohnnnis. xi. capitulo. De quarta feria. Equitur quarta feria in qua fiunt ie iunia quatuor temporum. Apoſtoli namqꝫ nobis exemplum ieiunādi hoc tempore reliquerunt qui poſt ſu ſceptum ſpiritum.ſ. ſicut mentes auerterant a ceteris mundi illecebris. ſic et ab epularum appetitu. Licet enim quamdiu cum illis fuit cri ſtus non ieiunarēt. poſt ablacionem tamen eis ſpontaneis ſe ſubdidere ieiunijs. Sponſo enim ablato eis ieiunandum erat ſicut dominus pre dixerat. qn̄ ſponſus auferet̉ ab eis tunc ieiuna bunt. Vnde. Repleti ſpirituſancto ſponte ieiu nare ceperunt. quo circa in precedenti ſecunda feria quidam eſtiualem inchoant quadrageſi mam. Alij vero ſanius hodiernum ieiunium au tumant eſſe huius temporis quadrageſime ini cium cui quidam terminum ſtatuunt in feſtiui tate ſancti iohānis. ſiue ſex habeat ebdomadas ſiue non. Tercij feſtiuitatem ſancti iohanis in cludunt. et eo vſqꝫ ieiunantes ſine termino pre fixo precedunt. Donec ſenarium compleant nu merum. Hanc quadrageſimaꝫ probat ihero. nō eſſe neceſſitatis. ſed voluntatis dicēs. Nos vnā facimus quadrageſimam. illi tres. quaſi tres paſſi fuerint ſaluatores. non ꝙ per totum an num ieiunare non liceat. excepto penthecoſt. ſed quia aliud eſt neceſſitate. aliud voluntate munus offerre. Sed hoc dixit hiero. contra mō tanum hereticum. qui apud ſuos tribus qua drageſimis ſtatuit ieiunandum. Et dicitur hoc ieiunium eſtatis. quod eſt ieiunium exultacio nis in quo genua non flectimus. ȳmo cantica le ticie dicimꝰ. vt dictum eſt ſub quarta feria ter cie ebdomade aduentus. ¶ Hoc autem ieiuniū ſtatutum eſt ab eccleſia in tali tempori. quia q̄ in ſe ſentit graciam ſanctiſpiritus. leuiter et cū gaudio ieiunat. et eciam quia ſuper ieiunantes deſcendit ſpirituſſanctus viſibiliter. Et ideo ī cipit introitus. Deus cum egredieris in con ſpectu populi tui et cetera. Egredietur autem dominus. quando aliquo ſigno viſibili venit ad auxilium hominum. Egreſſus vero eſt. cum de dit nobis filium ſuum. qui venit pandens iter ante nos. vt dicit mich̓. Egreſſus eſt eciam per ſancti ſpiritus miſſionem. quando viſibiliter de ſcendit ſuper apoſtolos. Et quia per hec diſſi pati ſunt inimici. ideo ſequitur verſiculus. Ex urgat deus et diſſipentur inimici eius. ⁊ cetera ¶ Sequitur in quibuſdam lectio de principio ſapiencie ſcilicet. Diligite iuſticiam qui iudica tis terram. vbi oſtenditur qualiter poterit ha beri ſpirituſſanctus. ibi. Spirituſſanctus diſci pline effugiet fictum et in fine dicitur Spiritꝰ domini repleuit orbem terrarum et cetera. ¶ ¶ Poſtmodum ſequitur epiſtola. Stans petrꝰ et cetera. actuum. ij. capitulo. in qua oſtendit̉. ꝙ ſuper ieiunantes deſcendit ſpirituſſanctus ⁊ ibi ſequitur. Non eniꝫ iſti ſunt ebrij ſicut vos di citis. cum ſit hora tercia diei. Sed hoc eſt quod dixit dominus per prophetam iohel.. Effundaꝫ de ſpiritū meo ſuper omnem carnem. et prophe tabunt filij veſtri. et filie veſtre et cetera. ¶ ¶ In alijs vero eccleſijs. dicitur primo lectio. Stans petrus. et poſtmoduꝫ epiſtola. Per ma nus autem̄ actuum. v. capitulo. Due itaqꝫ lectio nes leguntur. qͣma duo populi ad fidem conuer tuntur. vel quia ordinandi in vtriuſqꝫ teſtamē to. pagina imbuuntur. Sequitur alleluia. quia eſt ieiunium exultacionis vt dictum eſt. Et di cunt quidam. Pater cum eſſem. iohannis. xviij capitulo. Sequitur euangelium. iohannis. vj. capitulo. Iemo venit ad me. niſi pater qui mi ſit me traxerit eum ſcilicet per ſpiritumſanctuꝫ et poſt ſequitur. Patres veſtri manducauerūt manna. et mortui ſunt. qui manducat ex hoc pa ne viuet ineternum quia egreſſum eſt coram cri ſtianis manna ſpirituale. ſicut ante coraꝫ iudeis temporale. ſed manducates corporale. mortui ſunt. qui vero manducauerit ſpirituale. nō mo rietur morte. ſcilicet incredulitatis ſeu iehenna li. Vnde patet. ꝙ elegancius egreſſus eſt do minus coram nouo populo. quam coram veteri Communio eſt. Pacem ⁊cͣ. et eſt ioh̓. xiiij. capi tulo. Et attende ꝙ officium huius quarte ferre predicat ſcienciam. que eſt donum ſpirituſſanc ti. qui vſqꝫ a deo ſanctos illuminat ꝙ de quinqꝫ libris moyſi pauciſqꝫ prophetarum ſcripturis librorum copia creuit. quod miſtice innuit nob̓ euangelium de quinqꝫ panibus et duobus piſci bus quod hodie in quibuſdā eccleſijs legit. De quinta feria. Equitur quinta feria. que ſecundum aliquas eccleſias non habet introitu proprium. Sed quia dominus deſce dit in die dominica. per miſſionē ſpi rituſſancti. et quinta feria aſcendit in celum.

ideo diei dominice et quinte ferte. cōmunis eſt introitus. Adominica ergo mutuat. nec habet proprium. vt a ſabbato in ſabbatum. ſeptem dumtaxat ſint officia ſeptem donis ſpirituſſanc ti deputata. Quidam tamen et huic officio mu tuato nō incōgruēdonū aſcribūt huius aſcrip ciones non a ſabbato ſed a dominica facere inci pientes. In dominica etenim ponunt ſpiritum ſapiencie. In ſecunda feria intellectus. In ter cia concilij In quarta fortitudinis. Et in hac quinta ſpiritum ſciencie. qui dat ſcrutari pro funda. ſicut cantatur in alleluia. Spiritꝰ omīa et cetera. In quibuſdam vero eccleſijs cantat̉ introitus. qui in ſequēti dicitur feria.ſ. Reple atur os meum laude tua. Alique vero eccleſie habent proprium officium.ſ. Deus patrum no ſtrorum. da nobis ſpiritum gracie et cetera. in quo eccleſia orat filijs dari ſpiritumſanctuꝫ ad remiſſionem peccatorum. et ad facienda mira cula. Et quia per ſpiritumſanctum fiunt mira cula. ideo habetur in epiſtola. Philippus et ce tera. que eſt actuum octauo capitulo. ꝙ philip pus multos claudos ſanauit et ſpiritus immun dos eiecit. et factum eſt gaudiuiū magnum in il la ciuitate. ſcilicet ſamarie. Et quia per ſpiritū ſanctum omnia iſta fiunt. ideo ſequitur euange lium luce. ix. capitulo. Conuocatis iheſus. xij. diſcipulis ſuis dedit eis poteſtatem ſuper om nia demonia. et poſt. Non ferretis virgam. ne qꝫ peram qui fieri non poſſunt. niſi ſpirituſſanc ti abundancia habeatur. ¶ De ſexta felia. Exta feria eſt introitus. Lepleatur os meum lande. vt poſſim cantare al leluia. quia qui gaudet ore et corde poteſt ieiunare ieiunio exultacionis Et quia eſt dies veneris in qua paſſus eſt domi nus. et dies ſpirituſſancti. ideo dicit petrus in e piſtola. Aperiens. actuum. ij. capitulo q̄ in qui buſdam eccleſijs legitur ꝙ criſtꝰ ſuſcitatus eſt a ſpirituſancto. Vnde ibi habetur. ¶ Suſcitauit ihēſum ſolutis doloribus inferni. ſicut ſcriptum eſt. Non dabis ſanctum tuū videre corrupcionē in quo ſignificata eſt illa ſpirituſſancti opera cio. qua ſynagoga nunc mortua pietate reſurgꝫ poſtquam plenitudo gencium eadeꝫ introierit pietate predicat ergo hoc officium pietatem. Poſſet eciam pertinere ad ſpiritum timoris. ꝓ eo ꝙ dicitur in euangelio. Et repleti ſunt timo re et extaſi et cetera. In quibuſdam eccleſijs le gitur. lectio. Exultate filij ſyon. que eſt iohelis ij. capitulo. et quia per ſpiritumſanctum fiunt miracula. Sequitur euangelium. Factum eſt lu ce. v. capitulo. de ꝑalitico ſanato. ⁊ quia ꝓpt̓ hoc debet laudari dominꝰ. Sequitur offertori um. Lauda anima mea dominū. Cōmunio. Spi ritus vbi vult ſpirat. ioh̓. iij. ¶ De ſabbato. Ie ſabbato eſt introitꝰ. Taritas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris. ad ro. v. c. ⁊ compe ſabbati quia in ſabbato future quietis maxime tit ſpirituiſancto. qui eſt caritas et eciā diei diffundetur. vt qui igniculus eſt in ſyon. cami nus ſit in iheruſalem. Et ſequitur verſus. Dn̄e deus ſalutis mee. in die cla. et nocte coram te. Ille enim in quo diffuſa eſt ſpirituſſancti gra cia laudat deum in proſperis ⁊ in aduerſis. Se quitur epiſtola. Iuſtificati ⁊cͣ. ad ro. v. c. in qͣ habetur de huius diffuſione. Quia enim caritaſ dei diffuſa eſt. non permittit eam paulus intra fines terre promiſſionis tantum coartari. ȳmo oſtendit. ꝙ non tantum iudeis. verum eciaꝫ gē tibus datus eſt ſpirituſſanctus. dicens ipſis iu deis. Vobis oportebat primum predicari. Sꝫ quia repuliſtis verbum dei ⁊ vos indignos fe ciſtis vite eterne. Ecce conuertimur ad gentes In alijs vero eccleſijs dicitur epiſtola. Conue nit vniuerſa ciuitas ⁊cͣ. actuum. xiij. Quia ergo gentibus datus eſt ſpirituſſanctus. id eo ſequit̉ alleluia. Laudate dominum omnes gentes. ¶ In hoc enim ieiunio non tacentur cantica leticie ꝓ p̄ter reuerenciam feſti. nec ſecundum nicen̄. cō cil̓. genua flectimus. ſed ſtantes oramus ꝓpter neophitos gaudentes. ꝙ a peccatis ſurrexer̄t In alijs eccleſijs dicitur. Repleti. ſunt omnes. actuum. ij. c. et. Spiritus domini ornauit celos iob. xxvj. c. Poſtea ſequitur euangelium. Sur gens iheſus. luce quarto. c. de ſocru petri ſalua ta. que ſignificat ſynagogam. que ſanata eſt a petro ab infidelitate. et ꝑfectius per fidem ip ſius ſanabitur in futuro. et ſic conuenit cum epi ſtola. Fiunt autem hac die ordines quia ſuper ordinandos deſcendit ſpirituſſanctus. ⁊ eciā ſu per ieiunantes. et ideo dicunt quatuor lectioneſ ante lectionem danielis. prout dictū eſt ſub qͣr ta feria tercie ebdomade aduentꝰ. Primo eſt d̓ principio libri ſapiencie. in qua oſtenditur qui bus datur ſpirituſſanctꝰ. et quibus non. ſcilicꝫ illis qui ſenciūt de domino in bonitate et in ſini plicitate cordis querūt illum. In alijs vero ec cleſijs. pͥma eſt de iohele. iij. c. Effundam de ſpi ritu meo ſuper omnem carnem. quia ſicut ſpiri tus ſanctus ſuper apoſto. deſcendit viſibi liter ita ſuꝑ ordinādos dn̄dit īuiſibiliter. Secūda ē Locutus eſt. que eſt leuiti. xxiij. c. Tercia eſt. Dixit moyſes que eſt in deūt̓. xxvj. c. Quarta ē Sixit dominꝰ ad moyſen. que eſt leuiti. xxvj. c. Offertorium eſt. Intōnuit dominꝰ. Poſtcom munio vero. Non vos relinquam ⁊cͣ. ⁊ de effuſi one ſpirituſſancti loquit̉. Poteſt eciam dici. ꝙ hoc officiū figurat duoꝝ ꝯcordiam populoruꝫ iudei. videlicet ⁊ gentilis. Hij ſūt duo ceci. de quibꝫ d̓r in euāgelio. ꝙ ſūt illūiati a xp̄o. De qͣ ꝯcordia loquit̉ paulꝰ in epiſtola ad iudeos et gentiles dicens. iuſtificati ex fide pacem habea mus ad deū. ꝑ dn̄m noſtrum iheſū criſtum. Sed quia pax aut ꝯcordia vera. non fit niſi per ca ritatem. ideo precinit̉ in introitū. Caritas dei

diffuſa eſt. in quo ter ponitur alleluia. quoniā ad fideꝫ trinitatis peruenitur per obſe quia ca ritatis. Lectiones eciam ad ieiunium ꝑtinentes atteſtant operacionem ⁊ graciam ſpirituſſano ti vt prima. Effundam de ſpiritū meo. Et ſecun da. Locutꝰ eſt vbi dicitur. Numerabitis ſepteꝫ ebdomadas vſqꝫ ad alteramdiem explecionis ebdomade ſeptime preſentem intelligit feſtiui tatem. que olim dic ebat̉ feſtiuitas ebdomadaꝝ Et quia poſtquam gētes intrauerūt reliquie ſaluabunt̉. ideo nūc flentibus. et ſponſum expec tantibus dicit dn̄s in poſtcōmunione. Non vos relinquam orphanos. Quia igitur hec concor dia fiet imminente die iudicij. qui eciam electis erit cauſa timoris. ideo hoc officiuꝫ pertinet ad timorem. vel quia timor introducit caritatem licet caritas foras mittat timorē. ¶ Et atten de. quia ſecundum augͥ. in ordine officiorū iſto rum deſcendendo computamꝰ. ¶ In ordine vero paſchalium aſcendendo. quia per hoc deſcen ſus ſpirituſſancti ad nos. per illa noſter ad ip ſū ſignificatur aſcenſus. ¶ Et caue quia preter premiſſa officiā ad ieiuniū pertinēciā que in qͣr ta et ī ſexta feriā. et ī hͦ ſabbato expoſuimus. a lie. quidem lectiones et euangelia in eiſdeꝫ die bus inueniuntur q̄ forte ſolemnitati magis ap propinquare videntur. ſed tamen hec ⁊ illa gͣ ciam ſpirituſſancti. perſonant. et operacionem Vnde quidam hodie non in congrue duas miſ ſas celebrant. Vnam in tercia de feſto cum glo ria in excelſis. ⁊ credo. Aliaꝫ ī nona d̓ ieiunio ſi ne gloria in excelſis. in qua ſūt clerici ordinādi qͥ merito in hac ebdomadā ordinant̉. vt ſpiri tuſſancti dona percipere mereant̉. Et memen to ꝙ in hac die terminat̉ quinquageſima ⁊ id̓o hodie freq̄ntat̉ ⁊ cantatur ꝓ gͣduali. Alleluia. Nec flectunt̉ genua. ꝑtinet em̄ ad octauā. Se nerale quidem ē. ꝙ quociēs d̓ tꝑe in die gracie materiā laudis aſſumit̉ aut dies ad octauam re fertur. genua nō flectimꝰ ſꝫ in oraciōibꝫ ſtāteſ collatā nob̓ gr̄aꝫ. ⁊ ꝯferēdaꝫ gl̓iaꝫ ꝓfitem̉. vt cū olim eſſemꝰ ẜui curui. nūc fracto iugo inceda mꝰ erecti vt ī dn̄icis diebꝫ. in ſāctoꝝ natalicijs ⁊ paſchalibꝫ inclinare tn̄ capita poſſumꝰ. vt mulieres deuotas ad monun̄tū veniētes imite mur ⁊cͣ. De octaua penthecoſtes. N pleriſqꝫ locis in octaua penth̓. fit feſtum ſācte trinitatis. Poſtquaꝫ em̄ celebrata eſt feſtiuitas pr̄is in natiuitate. qꝛ natiuitas d̓r feſtiuitas pr̄is. ⁊ poſtꝙͣ celebrātū ē feſtū fi lij in paſcha. ⁊ feſtū ſpirituſſancti in miſſiōe ip ſiꝰ merito in octauo ꝑenth̓. fit feſtū eoꝝ ſil̓ fe ſtū.ſ. trinitatis vt on̄dat̉ ꝙ tres ꝑſone ſūt vnꝰ deꝰ. Et hͨ ē pͥma cauſa qͣre celebrat̉ feſtū trium ꝑſonaꝝ diuinaꝝ ſil̓. Secūdā cauſa ē qꝛ ad in uocacionē ſācte trinitatis dat̉ ī baptiſino ſpiri tuſſanctꝰ. vt p̄miſſuꝫ ē. Tercia cauſa ē. vt oſte dat eccleſia filijs ſuis illum. a quo ſūt oīa bona cuius ht̄ ymaginē. ⁊ cuiꝰ debet habe̓ ſil̓itudine videlicet dei ⁊ ſancte trinitatis. quā ſemꝑ lau dare debemꝰ. ¶ Et qꝛ tota intēcio ē laudare ip ſū. ideo in quibuſdā eccleſijs in ſingulis ātipho nis laudū. p̄ponit̉ verſiculꝰ qͥ laborē ſignificat ad oſtēdend̓ ꝙ toto labore totoqꝫ viſu debemꝰ nos verte̓ ad laudādū deū ⁊ ſācta trinitatē. et eodeꝫ mō fit in quibuſdaꝫ eccleſijs in feſto bt̄e marie in antiphoīs laudū. ꝓ eo qꝛ ip̄a ſe totā Vtit ī laudē dei. vn̄ tūc ī euāgelio d̓r Maria at̄ obſeruabat oīa verba hͨ ꝯferes in corde ſuo. ⁊ qꝛ ip̄a pͥuilegiata fuit in ꝟginitate. ip̄a em̄ eſt ꝟgo ꝟginū. In antiphōis qͦꝫ de bt̄o laurēcio. et de beato paulo. ⁊ de beato ſtēphano p̄ponū tur quidaꝫ verſus antiphonis ad maiorem labo rem notandū. quem in ſuis martirijs ſuſtinuer̄t Beatꝰ enim laurēcius grauiꝰ ceteris paſſus ē Inde beatus ſixtus dixit ei. Maiorā tibi debent̉ pro criſti fide certamina. Beatus vero paulus plus ceteris laborauit. p̄dicādo. Et beatꝰ ſte phanꝰ pro criſti fide pͥmꝰ martir extitit. Sed in hoc eſt differencia. qꝛ in nocturnalibus anti phonis tantum de beato laurēcio p̄mittuntur quia paſſio ſua. de nocte ꝯſūmata ē. vnde dixit ea nox obſcurum non habet. Et iterum. Non eſt inuenta in me iniquitas. et ita apparet ꝙ to tus fuit ſacrificiuꝫ laudis. vnde ſemper dicebat Gracias tibi ago domine. Mane vero corpus eius conditum fuit. ⁊ ideo tantum nocturnali bus ⁊ non laudū antiphonis. verſiculi p̄ponun tur ¶ Aur ſus qꝛ verſus laborem. ⁊ boni oꝑis fructum ſignificat. ꝓut tactuꝫ ē in ꝓhemio qnͥ te partis. merito indictoꝝ ſāctorum natalicys ſpecialiter p̄mittuntur antiphonis. ad notādū ꝙ ipſi excellencius labores. ⁊ bonoꝝ operum fructus. ſuis natalicijs et martirijs ꝑmiſerunt. Item in quibuſdā eccleſijs antiphona de marti rio bt̄i petri p̄poſte̓ p̄ponunt̉ verſiculis. ideo qꝛ ip̄e pecijt. vt in cruce caput ſuū ad terram verte ret̉. Hij autem verſus tropi vocant̉. qͣſi laudes ad ātiphonas ꝯuertibiles. Tropos em̄ grecē. ꝯuerſio d̓r latine. Quia ergo ſemꝑ ſanc tam trinitateꝫ laudare debemꝰ. ideo ad miſſaꝫ d̓r introitus. Senedicta ſit ſancta trinitas. que alicuinꝰ ſūpſit de tob a. xij. Poſtmodum ſequit̉ epiſtola de apoc̄. Vidi oſtium apertum in celo et in circuitu ſedis id eſt eccleſie q̄ eſt edes dn̄i mare vitreuꝫ id eſt baptiſmū in quo ſubmergū tur omnes egipcij id ē oīa peccata. et nota quia dicit mare vitreum ꝓpt̓ corporis fragilitatem et perſpicuitatē quā recipit in baptiſino. et ē incircuitū qꝛ ad ecc̄iaꝫ venire n̄ poſſumꝰ niſi ꝑ baptiſmū. ¶ Sequit̉. Simile criſtallo. qꝛ qui prius erant aque fluxibiles fiunt ꝑ graciam in baptiſino acceptam firmi ſicut criſtallus que fit ex aqua congelata. ⁊ diuturno gelū in natu ram lapidis conſolidata. Et hͨ eſt vna cauſa qͣ re in hac die legitur hͨ epiſtola qꝛ in ea dicitur de baptiſmo. in quo ꝑ inuocacionem trinitatiſ dantur. vij. dona ſpirituſſancti. Secunda racio eſt quia in ea inuitamur ad laudes trinitatis

Cum ibi ſequitur ꝙ animalia plena oculis ante et retro id eſt p̄lati dabant gloriam et honorē et benedictionem. ſedenti ſuꝑ thronū viuenti. in ſecula ſeculorum. Sedens autem ſuper thro num eſt deus trinitas. Vnde ſequitur. Et ꝓci debant. xxiiij. ſeniores in facies ſuas. mittenteſ coronas ante eum. hoc ſignificat. ꝙ omnia bo na noſtra debemus attribuere ei. atqꝫ omne il lud ex quo meremur coronam. ¶ Sequitur. Et non habebant requiem dicēciā. Sanctus. ſanc tus ſanctus. et ideo in introitu. et in alijs offi cijs tociens repetitur. Benedicta ſit ſancta tri nitas. et ꝓpt̓ hoc reſponſorium ſiue eciam gra duale quod reſpondet epiſtole eſt. Benedictꝰ es dn̄e. qui intueris abyſſos. daniel̓. iij. c. Ver ſus eſt. Benedicite deum celi. thobie. xij. c. ¶ Et alleluia. Benedictus eſt domine ⁊cͣ. Offerto rium. Benedictus es domine. Et poſtcommunio Benedicimꝰ deum celi ⁊cͣ. thobie. xij. capitulo Euangelium eſt. Erat homo ex phariſeis nicō demus in quo habetur de baptiſmo qui ī inuoca cione ſancte trinitatis ſanctificat baptizatos. In alijs vero eccleſijs dicitur epiſtola. Gaude te ꝑfecti. que eſt ad corinth̓. vl. c. Et in alijs d̓r Vidi oſtium. que eſt apocalip. iiij. Et euange lium. Cuꝫ venerit ꝑaclitus. ioh̓. xiiij. c. Sciēdū eſt. ꝙ hiſtorias de ſancta trinitate. ⁊ de inuen cione ſancti ſtephani. cōpoſuit ſanctus ſtēpha nꝰ laudicen̄. ¶ Rurſū cum a tilia rex. qui criſtia nos ꝑſecutus eſt fere omnia volumina criſtiane religionis deſtruiſſet. Alicuiꝰ magiſter karoli et lodouici filij eius rogatū. Bonifacij arc lep̄i mogūtini. multa de eccleſiaſt. officijs ꝯſcripſit vnde et moguntinen̄. concil̓. approbante inſti tuit. ꝙ a feſto paſche. vſqꝫ ad dominicam iſtam tres tm̄ dicerent̉ lectiones. ⁊ hac die de trini tate cantari vſqꝫ ad dn̄icaꝫ ſeq̄ntē. et tūc inci pere. Dn̄e in tua miſericordia ⁊cͣ. et ꝯpoſuit of ficiū de trinitate. videlicet reſponſoriū. ātipho nas. miſſam. et ſequenciam. q̄ oīa obtulit allex andro papa. Ille vero reſpondit. nō eſſe cele brandū feſtū de trinitate. ſicut nec de vnitate. Nā ſingul̓ diebꝫ fit feſtū trinitatis et vnitatis qꝛ ſemꝑ d̓r. Gloria pr̄i. et filio. et ſpirituiſācto et p̄miſſas hiſtorias et officiū nō admiſit. verū ſuꝑueniente hereſi arriana fere fuit fides trini tatis extincta. Sed hylarius. euſebius. et an broſius reſtituerunt. Conſenſit igitur eadeꝫ de cauſa. Gregoriꝰ magnꝰ. vt de trinitate ſpecia lia cātaremꝰ. et eccleſias in ipſiꝰ honorē edifi caremꝰ Exinde ergo ē. ꝙ de hiſtoriā trinitati inuenitur varia conſuetudo. alij namqꝫ nō vtū tur ea. ſequentes reprobacioneꝫ allexandri pa pe. Sed in qualibet dn̄ica. ab octaua penth̓. vl qꝫ ad aduentum. cantant in nocturnis nonū re lorium de trinitate. niſi feſtum aliquod impedi at. vt eam confiteantur. per quam ſaluantur. ⁊ in miſſa. Alieluia. eam hilariter profitentes vt dictum eſt ſub quarta parie. ſub ti. de alleluia Alij velo vtuntur ea. cantātes eam in hac pͥma dominica. ſequentes primam in ſtitucionem ali cuin. Alij ponunt eam in fine temporis decli nacionis ſcilicet in vltima dominica. videlicet ante dominicam de aduentū ſequentes vltimaꝫ approbacionem. gregorij. Romani ergo nunꝙͣ de trinitate celebrant feſtum. nec eciam has oc tauas faciunt. Sed in prima dominica poſt pen thecoſt. incipiunt hiſtoriam. Preparate ſeu de us omnium. Alij vero celebrat hodie de octaua ſcilicet de ſpirituſſancto. et ponunt eandem epi ſtolam. et idem quod prediximus euangelium. propter baptiſmatis ſacramentum. ceteris ob ſeruatis. ſicut in die ꝑenth̓. celebrant autem oc tauam. ad inſinuadam perfectionem. vel con ſūmacionem operum ſanctiſpiritus. Per ſeptem enim dies. operacio gracie ſpetiformis. In oc taua vero conſūmacio declaratur. Et quoniaꝫ in octaua redit ad caput ideo omīa ſicut in die feſto. a veſpera in veſperam. in ipſis veſperis et tribus nocturnalibus pſalmis obſeruant. De hijs octauis auguſtinus dicit. Celebracionem octauarum feriarum noui homines celebramus Baptiſmus neophitorum. Licet in ſabbato ꝑa gatur ad illum tamē baptiſmū ꝑtinet que apo ſtoli ſuſceperūt in die ꝑenth̓. cuiꝰ octaua dies eſt dominica ſequens. Qui vero ponūt hiſtori am. Preparate. ſeu. deus omnium. meliꝰ faciūt qꝛ romanā ſecunt̉ eccleſiā. nr̄e ꝑegrinacōis re colentes. et p̄currētes hiſtoriam. Nā ꝑ ſeptua geſimam ſignificamꝰ expulſionē generis huma ni de patria paradiſi. Per qͣdrageſimaꝫ ſeruitu tē populi. ſub pharaone. ꝑ paſcha immolacio nem agni. ꝑ qͣdragnita dies paſchales quadra ginta annos in deſerto. ꝑ rogaciones. terre ꝓ miſſionis ingreſſionem. ꝑ ſeptem dies ꝑenthe coſtes. in quibus ſeptem dona diuiduntur. ter re date. diuiſionem ꝑ tempus quod ab hodie. ſequitur ſignificamus populi afflictionē et gu bernacionem factam per iudicēs et regēs. ideo qꝫ leguntur quatuor libri regum. prout in ſe quenti titulo dicetur. De prima dominica poſt penth̓. Ic dicendum reſtat de prima domini ca poſt penthecoſtes. que eſt vna de principalibus dominicis. Et incipit hic quartum tempus. ſcilicet pere grinacionis. quia ſumus in via veniendi ad pa triam. Sed quia hoſtes habemus priuſquam il luc perueniamus ſcilicet carnem munduꝫ. et dy bolum. et ideo legitur de libris reguꝫ. in quibꝫ agitur de bellis et de victorijs. vt inuit em̄ ad pungnandum fortiter contra hoſtes vt victori am habeamus. ſicut iudei de philiſteis. et tādē gloriemur in celis. quia nō eſt nobis tantū luc tā aduerſus carnem. ſed eciam aduerſus aerias poieſtates. Inde primo dicimus in veſperis. Benedictus dn̄s deus meus ⁊cͣ. Et hiſtoria eſt Deus omnium. ſeu ſecundum romanos. Nꝛ epa rate. Sed quia bellum ſine diſtrecione nō bere geritur. ideo ſequenti tempore ſubiunguntur

libri ſalomonis. Item quia inſurgunt vicia. cō tra que neceſſaria eſt paciencia. ideo ſubſequē ter ſubiungitur hiſtoria de iob. Recte ergo in uitamur ad pugnam. quia poſtquam digni ſu mus in numero iuſtorum haberi per librū nume ri iam perlectum. et in ſtatu perfectionis per nouam legem. ſcꝫ per deutronomij. in quo ha betur. Siliges dominum deum tuuꝫ ex toto cor de tuo. et ex tota anima tua. et ſumus ſub ihe ſu per librum ioſue et ſub iudicibus id eſt ſub pre latis per librum iudicium. ⁊ ſumus ſine accep cione perſonarum per librum ruth. qui fuit mo abitis. Reſtat tamē pungnare. quia tūc magis temptat dyabolus. et ſic ordinantur libri re gum in quibus tractatur de bellis ipſorum ad alios libros. Adaptantur eciam et aliter pri me quatuor dominice. quatuor libris regum. prout dicetur ſub quarta et ſub ſeptima et ſub decimaquinta dominicis. Leguntur auteꝫ in ta li tempore et poſt miſſionem ſpirituſſancti et poſt feſtum trinitatis. quia quando accepi mus graciam ſpirituſſancti. extunc ſumus ſimi les deo. et per hoc filij. ſumimus ſummi regis. et per conſequens ſumus reges. ¶ Inde in a pocalipſi. ffecit nos reges et ſacerdotes deo et patri ſuo et cetera. Petrꝰ in canonica. Vos eſtis genus electum regali ſacerdocij et cetera ergo cum ſumus regēs. et habeamus aduerſa rios. non reſtat niſi vt regnum noſtrum defen damus. quia ex hoc nobis inuidet dyabolus. qꝛ ad illud regnum ſumus aſſumpti. vnde fuit ip ſe deiectus et ideo nobis grauis imminet pu gna. ¶ Nempe oſtenditur nobis dauid in ex emplum. qui vicit per humilitatē et ꝑ iocundi tatem mentis. et vnctus fuit ter. primo a ſan ucle in betheleem. in ſignum regni. Secundo ſu per domumi iuda in regem ſuper tribus iuda. a viris iuda in ebron. Tercio iterum in ebron. et in confirmacione regni ſuper totum iſrahel. ¶ Si militer nos ſi bene pungnabimus. ter inun gemur ¶ Primo in b aptiſmo. in ſignum regni ¶ Secundo in confirmacione. ¶ Tercio in pa radiſo quando regnum noſtrum confirmabitur Saul eciam nobis preponitur in exemplum. qui per inobedienciam amiſit regnum. ¶ Vnde non ſimus inobedientes ſicut ipſe fuit ne perda mus regnum eternum. Pauid autem fuit humi lis in omnibus operibus ſuis. quod patet quia cum luderet coramarca domini indutus ephot lineo. depoſitis regalibus veſtibus. deſpexit eum nichol filia ſaul dicens ei. Quod nudatus fuerat ſicut vnus de ſcurris. et ille reſpondit. Ludam. ⁊ vilior fiam ante dominum qui elegit me et cetera. ¶ Iem quando venit ad eum na tham. propheta et redarguit eum de peccato ſuo publice penituit. ¶ Item iocuinditatem mentis habuit. Et omnia bona a ſe facta ad de um retulit. ¶ Vnde de eo cantat eccleſia. Pre ualuit dauid in philiſteum. in funda et lapide. in nomine domini. ecce exultacio in deo. Non enim confidebat in ſe. Funda dauid eſt predica cio. per quā fundaꝫ predicacionis eicitur dya bolus de cordibus hominum. cum per duraꝫ re prehenſionem incutitur timor ⁊ concipitur pe nitencia. Lapis vero dura reprehenſio eſt. I ¶ Quia ergo huiuſmodi victoria habet̉ ꝑ humi litatem. ideo ad miſſam incipit introitus. Ho mine in tua miſericordia ſperaui. ecce humili tas dauid exultauit cor meum. ecce mentis io cunditatis. per hec duo vincitur pungna. Et quia ille ſolus vincit. qui nichil ſibi. ſed omnia bona ſua deo attribuit et ſperat in eo. ideo bene ſequitur oracio. Deus inte ſperancium fortitu do et cetera. Poſtea ſequitur epiſtola de cari tate. Deus caritas eſt et cetera.i. iohannis. iiij capitul o. quia per caritatē reges ſumus. et ꝑ eam facimus bona opera meritoria regni. per que regnum noſtrum defendimus ⁊ ꝯſeruamꝰ Vnde ſequitur. In hoc apparuit caritas dei ⁊cͣ Poſt deus caritas ē ⁊cͣ. ibi eciam oſtenditur. ꝙ diligere debemus deum ⁊ proximū. ¶ In euan gelio autem. Homo quidā erat diues. luce. xvj. capitulo. oſtenditur ꝙ non debemus dilige̓ di uicias. per diuitē. qui induebat̉ purpura et byſ ſo. et ꝑ penam eiꝰ vt em̄ dicit̉ ecc̄i. v. c. Qui a mat diuicias. fructum non capiet ex eis. qͥ amat ſcꝫ amore libidinoſo. naturali vero vel caritati uo poteſt. quia diuites cum iuſticia ⁊ operibus bonis non abicimꝰ. Habet̉ em̄ in euangelio de mendico lazaro. in cuiꝰ ꝑſona incipit gradua le. Ego dixi domine miſerere mei¶ Et ſequitur verſus de operibꝫ miſericordie. Beatus qui in telligit ſuper egenum ⁊ pauperem id eſt intel ligit et precogitat illud quod eſt in egeno et paupere. ſcilicet egeſtas et paupertas. vt et ſubueniat. Dicit em̄ gregorius. ꝙ debemus eoſ vocare patronos et amicos noſtros. quia eciaꝫ fratres noſtri ſunt ⁊ ſic facere nobis amicos de mamona iniquitatis. et de male acquiſitis vt cū defecerimus per mortem recipiant nos in eter na tabernacula. hoc nō fecit diues ille in epulo Et quia ī aliquo noluit pauperi ſubuenire. id̓o cum eo diſtrictiſſime fecit dominus. vt non poſ ſet habere guttaꝫ aque ad refrigerium lingue Et ideo ſequitur alleluia. deus in iu. for. et pa ⁊cͣ. ¶ Poſtea ſequitur offertorium in perſona mendici. ſcilicet. Intende vocioracionis mee. quia ⁊ nō obliuiſcit deus oraciones pauperum ¶ Sequitur poſtcommunio. Parrabo omnia mi rabilia tua. pͣs. d. ⁊cͣ. ¶ In quibuſdam tamen eo cleſijs legitur hodie euangelium. Eſtote miſeri cordes. quod eſt luce. vj. capitulo. Et eſt ſcien dum. ꝙ vrbanus papa. iiij. ſtatuit fieri feſtum de corpore criſti quinta feria poſt hanc domi nicam concedens magnam indulgenciam tam clericis officiantibus. quam populis conueni entibus ad diuina prout in officio ſuper hoc or dinato habetur.

Ne ſecunda dominica. ſctum eſt ꝙ pͥma cauſa qua defendimꝰ regnum noſtrum eſt caritas que dila tatur ꝑ ꝯſideracōnem eternaꝝ nup ciarum de quibus in apoc̄. Beatꝰ qui vocatus eſt ad cenā nupciaꝝ agni. Vn̄ in hac ſecunda domica habet̉ de huius cena in euange lio luce. xiiij. c. Homo quidā fecit cenā magnam et vocauit multos. et miſit ſeruos ſuos hora ce ne dicere inuitatis vt venirent. ⁊cͣ. Hora cene eſt ex quo porta ꝑadiſi aꝑta eſt ꝑ ip̄m. Sequit̉ Et ceperūt omnes ſe ſimul excuſare. Nam pͥmus dixit. villam emi. et neceſſe habeo videre illam. Secūdus dixit. Iuga boum emi. va. et eo ꝓbare illa. Tercius dixit. vxorem duxi. et ideo non poſ ſum venire. Dn̄s vero dixit ad ſeruū ſuū. Vade compelle intrare vt domus mea impleat̉. Mul tos em̄ ꝯpellit intrare ꝑ tribulacōnes. Illi ergo qui vocati fuerant. non venerūt quia auari. qͥ per primū ſe excuſantē. ſuꝑbi vel guloſi. qui ꝑ ſecundū. et luxurioſi. qui ꝑ terciū intelligūtur hac cena ſe reddūt indignos Un̄ verſus. Villa. boues. vxor. cenam clauſere vocatis. Aundus. cura. caro. celum clauſere renatis. Et quia in hͦ iſti ſe reddunt indignos. ideo dn̄s alios vocat. ¶ Quia vero ꝑ ꝯſideracōnem huius cene dila tatur caritas. Et quia dominus ꝓtegit haben tes caritatē. Ideo incipit introitꝰ. Factus eſt do minus ꝓtector meus. et eduxit me in latitudinē caritatis. Sequit̉ vſus de caritatē. Diligā te do mine fortitudo mea ⁊cͣ. firmamentum meum ⁊cͣ. In oracōne vero petit caritatē ſancti nomīs tui ⁊¶ In epiſtola. Nolite mirari. j. ioh̓. iij. c. ha betur de vitā eterna. ꝑ cuius intuitū amor ꝯci pitur. et ſequit̉ in fine de caritate filioli. Nō di ligamus verbo neqꝫ lingua. ſꝫ oꝑe et veritate. Hec eſt lingͣua doloſa. qua dicunt amatores mū di. Rogo te habe me excuſatū. Dicunt eciaꝫ bo nis et ſanctis viris. Rogate ꝓ nobis. et tamen venire nō curant. Et attende. ꝙ pͥmi duo excu ſant ſe. Per pͥmum eniꝫ ſ. F intelligunt̉. Per ſecundū omnes qui delectant̉ in quinqꝫ ſenſibꝰ corꝑis. Per terciū vero luxurioſi. qui ſe non ex cuſant quia nō hn̄t cor. ſicut habet̉ in oſee. iiij. nornicacō vinū ⁊ ebrietas. auferūt cor. Lagis em̄ abſorbet hominē fornicacō quā ſuꝑbia vel auaricia. Quia ergo vt dictū eſt lingua talium excuſancium ſe. dicit̉ lingua doloſa Ideo eccleſia a lingua doloſa petit ſe liberari in reſponſorio. Ad dominum cum tribularer clamaui. In verſu. Domine libera me ⁊cͣ. Et quia ꝑfectus eſt qͥ nō peccat in lingua ideo ſcd̓o thono cantat̉. Poſt modum ſequitur. Alleluia ſimiliter de caritate Diligam te dn̄e fortitudo mea ⁊cͣ. Caua vero ꝯ ſideracionē vite eterne ꝯcipitur. caritas viſa ce na. petit ꝯuerti in offertorio. Cōuerte̓ dn̄e. Et quia ibi cantabimꝰ vocalit̓ vt ait caſſiodorus ſuꝑ pſalmiſtā. Om̄is ſpūs laudat dn̄m. nō erat ibi tantuꝫ cena. ſꝫ eciam maxima ſolennitas. Vn̄ in tren̄. j. Vie ſion lugēt. eo ꝙ nō ſint qͥ veniūt ad ſolennitateꝫ. ideo in poſtconmunione ꝓmit tit ſe cantaturū ibi dn̄o dicens. Cantabo dn̄o q̄ bona tribuit michi. et pſalmiſta ⁊cͣ. De dominica tercia ercia cauſa quare inflammamur ad de Ifendendū regnū noſtrū. eſt ꝯſideracō beniuolencie dei qua nos cuſtodit ⁊ di ligent̓ querit. Ideo in euāgelio huius tercie dominice. Erant appropinqͣntes. luce. xv c. habetur. Quis ex vobis homo habens centum oues.i. angelos et homīes. et ſi ꝑdiderit vnam ſcilicꝫ hominē nonne relinquit nonagintanouē in deſerto..i. in celo et vadit quere̓ ꝑditam ⁊cͣ. Aut que mulier habens dragmnas decem. ſcꝫ an gelos et homīes et ꝑdit vnam ſcꝫ homineꝫ in qͦ ymaginē ſuā depinxerat. nōne accendit lucer nam.i. naturam humanā. in qua lumen deitatis poſuit. vniēdo ſe ei et querit diligent̓ donec in ueniat. et eum inuenerit ꝯuocat amicas et vici nas dicens eis. Congratulamī michi. quia inue ni dragmam qͣm p̄dideram. Ita dico vobis. Sau dium eſt in celis an. dei ſuꝑ vno peccatore pe. agen. Ecce quanta eſt beniuolēcia dei erga nos iſtā beniuolencia accendit in nobis caritatem. Quia vero ad nupcias eternas nō intrant ſuꝑ bi. neqꝫ luxurioſi. neqꝫ auari. vt p̄miſſum eſt. Iō introitꝰ huius domice eſt. Reſpice in me ⁊cͣ. et dicit. Vide humilitatē meā ꝯtra ſuꝑbiam. ⁊ la borem meuꝫ ꝯtra luxuriā quia inops et pauper ſum ego ꝯtra auariciam. Et ꝓpter p̄dicta monet nos petrus ad humilitateꝫ. dicens in epl̓a pͥma vl. c. Humiliamī ſub potenti manu dei vt nos ex altet ⁊cͣ. Et poſt ſequit̉ ibi. Sobrij eſtotē et vi gilate in or̄onibus. qm̄ aduer. v. di. tā. el. ru. cir. q. quē. de. Et quia tantam curam habꝫ dn̄s de nobis. Ideo in graduali inuitat nos eccl̓ia di cens. Iacta cogitatū tuū in dn̄o. ⁊ ip̄e te enut̓et Verſus. eſt dum clamarē ad dn̄m. ex vo. meā ⁊cͣ Alleluia eſt. Gn̄e refugiū. Offertorium eſt. Sperent in te omnes qui nouerunt ⁊cͣ. quia de ſperantibus in ſe habet curam. Quia vero dn̄s. non inuenit̉ niſi quis peniteat. Cū vero qͥs pe nitet ad dn̄m clamat. Ideo ſequit̉ poſtcōmunio. Clamabo. Rurſus hoc officiū eſt de penitēte. ſic̄ apparet ex ip̄a ꝯmunione. et ex euāgelio. vbi ꝑ dauid intelligit̉ quilibet penitēs ibi dicit̉. Gau dium eſt in celo ſuꝑ vno peccatorē. pe. agē. ⁊cͣ. et ex introitu et alijs. et iō cantat̉ feſtum beati iohannis baptiſte. qui legitur populum ad pe nitenciam prouocaſſe. ¶ De domīca quarta. uarta cauſa quā defendimꝰ regnū nō ſtruꝫ ſunt opera miſericordie Vnde in euangelio luce. vj. qd̓ legitur in hac quarta dn̄ica dicit̉ in quibuſdam eccle ſijs. Eſtote miſericordes ſicut et pater veſter mi ſericors eſt. Et poſt ſequit̉ Menſurā bonā ⁊ cō uertam. et cogitatā et ſuꝑeffluentem dabūt in ſinum veſtrum. Quia vero nō poteſt homo oꝑa miſericordie facere niſi pͥus illumiētur a deo. Iō

incipit introitus. Hominus illuminacio mea. Et quia ꝑ oꝑa miſericordie eſt eccl̓ia terribilis. vt caſtrorum acies ordinata. ſicut dicit̉ in canticiſ canticoꝝ. Sequit̉ verſus. Si exurgant aduer ſum me caſtra. non timebit cor meum. et ſi exur gat in me prelium. ⁊cͣ. Et poſtea petit in colle cta miſericordiā et graciam dandi el̓inas. cū di cit. Protector in te ſperancium deus ⁊cͣ. In epi ſtola vero Exiſtimo. que eſt ad Roma. viij.. c. oſtendit̉ p̄miuꝫ vbi dicit apoſtolus. Nō ſunt cō digne paſſiones huius tꝑis. ad futuram gl̓iaꝫ. que reuelabit̉ in vobis. Et poſt ſequit̉. Et om̄īs creaturā ingemiſcit. expectans reuelacōeꝫ filio rum dei. Et vt hāc gloriā eccl̓ia poſſit adipiſci. petit in rn̄ſorio veniā d̓ peccatis. Propiciꝰ eſto peccatis noſtris dn̄e. ¶ Sequit̉ Alleluīa. In te do mine ſperaui quia in ie ſperātibꝫ ꝓpiciꝰ eſt. vn̄ pſalmiſta. Quoniā in me ſperauit liberabo eum ¶ Adaptāt̉ eciā iſte quatuor p̄cedentes dn̄ice quatuor libris regū ſic In pͥmo em̄ libro habet̉ quō dauid inunctus fuit. vn̄ in pͥma dn̄ica inci pit introitus. Dn̄e in miſericordia tua ſperaui. Et in rn̄ſorio habet̉. Et vnxit me vnxione miſe ricordie ſue. et oleo exultacōis. Vnde ſequit̉ in introitū. Exultauit cor meū in ſalutari tuo. Et ita oſtendit ſe vnctū oleo leticie ꝑ miſericordi am dei In ſcd̓o libro habet̉ quō liberatꝰ fuit ab inimicis et vnctus bis. vt haberet latitudinem regni. Vnde in ſcd̓a dn̄ica incipit introitꝰ. Fa ctus eſt dn̄s ꝓtector meus. et eduxit me in lati tudinem vt late regnareꝫ. in tercō libro habet̉ quomodo mortuꝰ fuit. Ande in tercia dn̄ica vti tur eccl̓ia voce decedenciū dicens. Reſpice ī me et miſerere mei. et in verſu. In te dn̄e ſperaui. In quarto libro habet̉ de ꝓphetis. qui illumīati ſunt a deo. vt videret ventura. et ideo in qͣrta dn̄ica dicitur in introitu. Hn̄s illumīacio mea. De dominica quinta. Vnita cauſa quā defendimus et opti nemus regnū noſtrum eſt pax cum mi micis eccl̓ie et paciēcia in aduerſis. ad quam inuitat beatus petrus in epl̓a huiꝰ qnͥte dn̄ice. Omnes vnamines pͥma pe. iij. c. et nō red dentes malū ꝓ malo⁊cͣ. Vnde in euāgelio habe tur de rethe petri. ſꝫ multi ſunt qui rumpunt re the beati petri.i. ꝯcordiam et vnitatē fraternā Et ideo in ꝑſona tolleranciū incipit introitus Exaudi dn̄e vocem meam qua clamaui ad te ⁊cͣ. Verſus ē. Dn̄s illuīacō mea ⁊cͣ. illumīatus eniꝫ a deo ſaluat̉ ab hoſtibꝫ quia ſperat in eo. ¶ Pro ꝓ̄dicta aūt pace cum inimicis eccl̓ie impetranda orat eccl̓ia in collecta dicens. Da nobis q̄ſumus dn̄e vt ⁊ mūdi curſus ⁊cͣ. In aliquibꝫ tamē eccle ſijs dicit̉. Deus qui diligentibꝫ te. ¶ Sequitur euangelium luce. v. c. Cū pl̓ime turbe irruerēt in ih̓m ⁊cͣ. vbi ſequit̉. Preceptor ꝑ totā noctē laborantes nichil cepimus. Tales qui laborant in nocte et nichil capiūt ſunt qui ꝓ terrenis p̄ dicant. Sequit̉. in verbo at̄ tuo relaxabo rethe hoc facit qui habet ſcienciā ⁊ vitam. Talis em̄ concludit multitudīem piſcium copioſaꝫ. Vnde in pnͥcipio tot capti ſunt boni et mali. ꝙ rethe rumpit per quod ſignificat̉. ꝙ eccl̓ie vnitas in hac vita rumpit̉ a quibuſdā ſꝫ poſt reſurrectio nem capti ſunt multi. ⁊ tamē non eſt ſciſſum re the. per qd̓ ſignificant̉ boni qui nō ſcindūt vni tatem eccl̓ie. et ideo in offertoriodicit eccl̓ia ſe laudare deuꝫ. qui quantū ad bonos filios dedit eis intellectū. vt non rumpāt rethe. i. vnitate eccl̓ie. Bn̄dicam dn̄m qui michi tribuit intelle ctum. ¶ In poſtcōmunione vero dicit eccleſia ſe optare vnitatē ⁊ hanc petere a dn̄o. Vnā inqͥt pecij a dn̄o licet em̄ plura petat quotidie. tamē dicit̉ vnū petere. quia ad vnū finem.i. ad habe dum deū omnia petēda petit et hoc eſt qd̓ ibi ſe quitur. Hanc requirā vt inhabitē in domo dn̄i om̄ibus diebus vite mee. Hoc ideo dicit. qꝛ tūc legitur Paralip. j. verba dieꝝ qui habet ean dem materiā cum libro regū. et ſignificat. ꝙ qͥ in diebus ſuis bn̄ rexerit ſe habebit dies eterni tatis. ¶ Et attēde ꝙ hoc officium cantat̉ circa fe ſtum bt̄i Iacobi qͥ ſic̄ dicit̉ in euāgelio. Relictis rethibus ſecutus eſt dn̄m. et factꝰ eſt piſcator hoīm.i. ſupplātator re ⁊ noīe viciorum. De dominica ſexta. uia vero non valent om̄ia p̄dicta. niſi fiat ec plena iuſticia fidei. ⁊ ī nouitate vite Ideo in hac ſexta dn̄ica legit̉ ſe cundus liber paralipomenō vbi habet̉. ꝙ ꝯfor tauit dn̄s ſalomoneꝫ per qd̓ ſignificat̉. ꝙ domi nus ſpūaliter ſuos ꝯfortat dando eis fortitudi nem. Ideo dicitur in offico huius dn̄ice. Dn̄s for titudo plebis ſue. et ꝓtector ⁊cͣ. Verſus eſt Ad te dn̄e leuaui animā meam. qꝛ ab ipſo eſt omniſ fortitudo. ⁊ tunc bene regimus regnū noſtruꝫ quod maxime fit ſi tendat homo ad ꝓmiſſiones dei. vnde dicit̉ in oracōe. Deus qui diligentibꝫ te bona inuiſibilia preparaſti ⁊cͣ In epl̓a autem Quicunqꝫ baptizāti ſumus ⁊cͣ Ad Ro. vj. c. hor tatur nos paulus. vt in nouitate vite ambule mus. aliter em̄ nichil valent alia. Et vt hͦ poſ ſimus orat eccl̓ia in reſponſorio. Conuerte̓ dn̄e aliquantulum ⁊cͣ. Ille vero qui ambulat in noui tate vite preparat ſe ad laudand̓ deum in pn̄ti et in futuro. Vnde ſequitur Alleluia. Te decet yminus deus in ſion. Ad hanc or̄onem vel perfe ctioneꝫ hortamur in euāgelio mathei. v. c. Niſi habundauerit iuſticia veſtra ⁊cͣ. Et ſequit̉ ibi. Si offers munus tuū ante altare ⁊cͣ. Et quia nō poteſt homo hoc facere ſine auxilio dei. Iō orat in offertorio. Perfice greſſus meos in ſemitis tuis ⁊cͣ. Et quia talis poteſt offerre. ideo ſequi tur in poſtcōmunionē. Tollite hoſtias ⁊cͣ. De domica ſeptima. equitur. vij. dn̄ica in qua legunt̉ libri ſalomonis. vt ꝑ abole. eccl̓iaſtes. canti ca libri ſapiēcie. quem philo ꝯpoſuit. et eccl̓iaſticus quem ih̓s ſirach edidit. et tamē ſalomoni attribuit̉. Hij libri qui ſunt de oꝑibꝰ ſapiencie ſalomonis. legūtur a kalēdis auguſti

vſqꝫ ad kalendas decembris quia menſis iſte ca lidus eſt. et eſtum ſignificat vicioꝝ. in qͦ nos oportet ſapient̓ rege̓ ſicut in medio nacōnis pͣ ue et ꝑuerſe. Vel quia menſis iſte ſcꝫ auguſtus ſextus eſt. Vnde ſextilis ant e auguſtū ceſarem vocabat̉. et verus noſter ſalomon in. vj. etate venit qui fecit vtraqꝫ vnū. qui fuit dei virtꝰ et dei ſapiencia qui docuit nos ſapient̓ viue̓ ⁊ doce̓ Hic eſt xp̄s rex regum. qui ſeptē panibꝫ ⁊ pau cis piſcibus. vt legit̉ in euāgelio hodierno. ſa ciauit eos qui de longe venerāt. et eum triduo ſuſtinuerant. Rurſus in hac dn̄ica incipit eccl̓ia ꝑabolas ſalomonis. Poſt feſtū em̄ trinitatis le gitur liber regum. qm̄ homo quando trinitatis ſimilitudinē habet. fit rex et ſacerdos. Vnde ꝓ ponunt̉ ei exempla de regibus et ſacerdotibꝫ ſ cut ſub pͥma dn̄ica dictum eſt. Poſtea vero ſe quuntur libri doctrinales. p̄ponuntur em̄ exem pla doctrinis. qꝛ plus mouent facta qͣm dicta. Actu.j. Cepit ih̓s facere et doce̓. et ſic ordināt̉ libri ad ſenuicem vt p̄cedant libri exemplares regum. et ꝑalipomenon. et ſequunt̉ libri doctri nales ſalomonis que doct̓na eſt refectō ſpūalis de qua habet̉ in euāgelio huius vij. dn̄ice. de hͦ dicetur ſub dn̄ica xj. ⁊. xx. Et qꝛ huic doctrīe bo nis oꝑibus rn̄dere debemus. incipit introitus. Omnes gentes plaudite manibꝫ. Et beatꝰ pau lus inuit at nos in epl̓a ad ro. vj. c. vt rn̄deamꝰ illi doctrine ſeruiēdo deo dicens. Humanū dico ꝓpter infirmitatē carnis noſtre. In̄ in quibuſ dam eccleſijs ſequit̉. Rn̄ſꝫ. Beata gens cuiꝰ eſt dn̄s deus eorum.i. que deum habet ꝓ dn̄o ei ſoli ſeruiendo et ſequit̉ verſus. Nerbo dn̄i.i. doctri na dn̄i. celi firmati ſunt.i. maiores. ſicut apoſto li et alij ſancti. ¶ Sequit̉ in quibuſdā eccl̓ijs al leluia. Attendite popule meus legem meā. Lex eſt illa refectio. Illa aūt refectō oſtendit̉ in euā gelio marci. viij. Cū turba pl̓ima ⁊cͣ. ¶ Et eſt notandū ꝙ ibi dicit̉ ꝙ quidā de longe venerūt ſcꝫ illi qui de peccatis enormibꝫ redierūt et pe nituerunt. Qui em̄ in peccato mortali eſt nō ha bet quid manducet. Erāt aūt quatuor milia ſcꝫ habentes quatuor cardinales virtutes. et come derunt et ſaturati ſunt. quia lex dn̄i ſaciat. ⁊ re manſerūt ſeptē ſporte ſcꝫ p̄dicatores. ſcꝫ habē tes ſeptem dona ſpūſſancti. et reficientes alios. In alijs vero eccleſijs legit̉ euāgelium. Attēdi te a fl̓is ꝓphetis. ¶ Quia vero hn̄s doctrinā. vi det in quāto ꝑiculo ſit ꝯſtitutus. Videt eniꝫ ſe eſſe in fornace babilonis. ideo in offertorio. Si cut holocauſtū ⁊cͣ. Banielis. iij. c. petit ſe libera ri. et vtitur voce trium pueroꝝ. In poſtcōmum one v̓o. Inclina aurem tuam ⁊cͣ. petit liberacōꝫ accelerari. De dominica octaua. equit̉ octaua domīca. in qua docꝫ nos ⁊ eccleſia vitare omnē vanitatem. Hic em̄ debet eſſe effectus doctrine in nol̓ quia in doctrina docet nos fieri ſpūales. et remo ueri a corꝑalibus deſiderijs ad ſimilitudinē bt̄e virginis cuius feſtum inſtat. Vnde introitꝰ in cipit. Suſcepimus deus miſericordiā tuam.i. fi lium tuum ih̓m xp̄m nobis ex miſericordia datū in medio templi tui..i. in ꝯmum eccl̓ia tua ſcd̓m nomen tuum deus. Deus em̄ vbiqꝫ noīatur. ſic ⁊ laus tua in fines terre. i. vbiqꝫ. Templuꝫ eciam eſt beata virgo in qua vere ſuſcepimus dei miſe ricordiam. vnde circa eius feſtū rōnabiliter p̄ ſens cantamꝰ officium. cum ſit templū dn̄i ⁊ ſa crarium ſpūſſancti. ¶ Sequit̉ epl̓a ad ro. viij. c. Debitor es ſumus nō carni. vt ſcd̓m carnē viuā mus ⁊cͣ. in qua docemur ꝯculcare omnē carnali tatem. et ad oſtendendū ꝙ hoc poſſumus. ſequi tur. Non em̄ accepiſtis ſpm̄ ſeruitutis iteruꝫ in timore. ſꝫ ſpm̄ accepiſtis adopcōis filioꝝ. qͦ gu ſtato deſipit omnis caro. ¶ Sed quia nō pn̄t hͦ fieri. niſi dn̄s protegat. ideo orat in graduali. Eſto michi in deum ꝓtectorē ¶ Aurſus qꝛ non poteſt habere hec omīa. niſi qui gaudet in dn̄o ideo ſequit̉ Alleluia. Exultare deo adiutori nr̄o Gaudium enim ſpūale excludit omnē carnalita tem. ¶ Quia vero quidā ſunt vitā caſti et humi les. ſꝫ ficte. ab hijs docet caueri in euāgelio. mā thei. vij. c. Attendite a falſis ꝓphetis. qui p̄ten dunt caſtitatem. et ſūt luxurioſi. Vel ꝓpter hu manam laudem ſunt caſti. ſicut fatue̓ virgines. quibus dicit̉. Amen dico vob̓ neſcio vos. Sꝫ do minus humiles vere ſaluat. Vnde ſequit̉ offer torium. Populū humilē ſaluū facies dn̄e. ⁊ ocu los ſuꝑborum humiliabis. Quia vero ꝑ deliciaſ ſpūales omnia ꝯcuſcamus. ideo dicit̉ in poſtcō munione. Guſtate et vidēte quoniam ſuauis eſt imus ⁊cͣ. De dominica nona. oſtmoduꝫ ſequit̉ nona domīca. in qua legit̉ liber ſapiencie. ſapiencia aūt eſt cogitare de celeſtibus. ⁊ leuare cor ad illa. vndemonet nos ad hoc maxime ꝓpter feſtū aſſumpconis beate virginis qd̓ inſtat. quando ſcꝫ aſſumpta eſt in celū. Et quia homo ſe ſuꝑ ſe leuare nō poteſt niſi eum dn̄s trahat. ideo dicit̉ in introitu. Ecce deus adiuuat me et dn̄s ſuſcep tor eſt aīme mee. i. ſurſū captor. Sicut em̄ itur ad celeſtia. non paſſibus corꝑis ſꝫ aſſimulacōne nientis ad deū. in quo vitantur omnia mala. de quibus ſequit̉ in epl̓a pͥma ad cor. x. c. Nō ſimꝰ concupiſcentes maloꝝ ⁊cͣ. Poſtea ſequit̉ ibi. Fidelis deus qui non pacietur vos tēptari. ſuꝑ id qd̓ poteſtis. ſed faciet cum tēptacōne ꝓuen tum vt poſſitis ſuſtinere. pͥus tamē timorem in cutit dicendo. Qui ſtare ſe putat videat ne ca dat ¶ In graduali vero qui ſurſum rapit̉ red dit gracias deo di. Domine dn̄s noſter qͣm ad mirabile eſt nomen tuū in vniuerſa terra. Quo niam eleuata eſt magnificēcia tua ſuper celos. non tantum in xp̄o et beata virginē.i. ſuper ce los materiales et ſpūales. verum eciā in ſanctis ſuꝑ celos materiales ¶ In euangelio luce. xvj. monet vt ſi nō poſſumus per nos volare ad celū faciamus nobis amicos demāmona iniquitatis

ideſt de diuicijs inequaliter poſſeſſis dicens Ho mo quidam habebat villicū ⁊cͣ. homo iſte ſciuit ſic per prudenciā carnis diſponere ꝙ amotus a villicacōne fuit receptus in domibus domī et hͦ per iniquitatē fraudis. Sic gͦ ille laudat̉ qui ꝑ iniquitatē fraudis ſciuit ſibi in futurū ꝓuidere multomagis laudabit dn̄s eos qui dant elemoſi nas qd̓ eſt prudenciā ſpūs de quo dicit apoſtolꝰ Eſt vitā et pax. quia homo ſibi ꝓuidet in futu ro. Poſtea ſequit̉. Quia filij huius ſeculi prudē ciores ſunt filijs lucis in gn̓acione ſua. i. in hijs que ꝑtinent ad generaconem ſuam. ideſt circa temꝑalia. Et ego dico v̓obis facite vobis ami cos de māmiona iniquitatis vt cum defeceritis ſcꝫ moriendo. recipiat v̓os in eterna tabernacū la que ſunt ſua In beati pauꝑēs ſpū qm̄ ipſoꝝ eſt regnū celoꝝ. Et quia non tantum ꝑ elemo ſinas ſꝫ eciam per or̄ones volamus ad celeſtia. Iō eſt Alleluia. Dn̄ deus ſalutis mee. in die clamā ui et nocte coram te. ¶ Quia vero hec tabernā cula ꝑ oꝑa iuſticie habent̉. Sequit̉ offertoriū Iuſticie domī recte letificantes corda ⁊cͣ. ¶ Quo aūt ordinē hec fiant oſtendit̉ in poſtcōmumōe Primum querite regnū dei. mathei. vj. c. De domīca decima. N dn̄ica decimā legitur eccl̓iaſticus qͥ incipit Omnis ſapiēcia a dn̄o deo eſt. vbi oſtendit̉ ꝙͣ nō ſolū ſapiēcia ſꝫ eciā oīa bona ſunt a deo. et ideo ab eo ſolūmodo ſunt petenda vt ad eum debemꝰ clamare et ideo inci pit introitus. Dum clamarem ad dn̄m. exaudi uit vocem meam. Et quia debems ip̄m ſolū ora re. Sequit̉ verſus. Exaudi deus oracōnem meā Et oraco in qͥbuſdā eccl̓ijs. Pateāt aures mie tue dn̄e. p̄cibus ſupplicanciū. in qua collecta pꝫ quis rogans dignus ſit exaudiri. vnde ſequitur Et vt petentibꝫ deſiderata ꝯcedas. fac eos que tibi ſunt placita poſtulare. Et oſtendit̉ in epl̓a Scitis quoniā ⁊cͣ. pͥma ad cor. xij. c. ꝙ omīa bo na ſunt a deo. et ideo ei ſunt exhibende graciaꝝ actōnes. In̄ enumeratis om̄ibꝫ donis dic̄. Hec aūt omnia oꝑat̉ vnus atqꝫ ideꝫ ſpūs diuidēs ſin gulis ꝓut vult. Sed quia bonū cito amittit̉ qd̓ non a largiente cuſtodit̉. ſicut dicit greg̓. ideo ſequit̉ reſponſoriū. Cuſtodi me dn̄e vt pupillā oculi Item quia ad illum ꝯfuge̓ debemꝰ. a qͦ oīa bona habemus. Sequit̉ Alleluia. Dn̄e refugiū factus es nobis. jn alijs eccleſijs d̓r All̓a. Te de cet. ¶ Euangeliū vero qd̓ eſt in quibuſdā eccle ſijs; Cum appropinqͣret. luce. xix. c. eſt de ſimo macis. qui iniuriant̉ ſpūiſancto. ſcꝫ in hoc ꝙ vē dunt ea que ip̄e dat gratis. vel ad voluntatem ſuam tribuūt. ac ſi ab illis eſſent illa bona. ⁊ nō a ſpūſancto. Et nota ꝙ hoc euangeliū in qͦ ihe ruſalem deſtructō p̄dicat̉ in auguſto legit̉ qꝛ pͥ us a nabuchodonoſor poſtmodū a romanis in hͦ menſe deſtructa fuiſſe inuenitur. In alijs vero ec cleſijs legit̉. Dixit ihͦs ad quoſdā. Sequit̉ ⁊ of fertorium. Ad te dn̄e leuaui animā meā. q. d. n̄ ad ſimomacos. non ad p̄latos pͣuos. non ad qͦſ dam fatuos et ſimulatos religioſos. qui faciunt ſe a ſimplicibꝫ adorari. ſed ad te a quo omnia bo na ſunt. Et quia tunc acceptat deus omnia oꝑa noſtra. qn̄ ſperamus in ipſo deo. ideo ſe quitur poſtcōmunio acceptabis ⁊cͣ. De dominica xj. N vndecima dn̄ica incipit eccl̓ia lege̓ iob qui ſimiliter eſt liber exemplaris. ¶ Sed eſt exemplū ꝑfectōnis.i. ꝑfecte ſapiencie q̄ nō habet̉ niſi per p̄dictā refeſtōnē doctrine ſpūalis. Nam refectō facit ſpūalit̓ for tes. et ideo poſt libros ſalomonis legit̉ liber iob in ordine aūt biblie om̄es exemplares ſcꝫ ruth Iob. thobias. iudith. et heſter. p̄cedunt libros doctrinales ſalomonis ꝓpter p̄dictam rōneꝫ. de quo eciam dicet̉ ſub dn̄ica..xv. et quia vnanimi tas facit fortes et paciētes. ſicut fuit iob ⁊ con cordes. ſicut fuer̄t filij iob qui faciebant ꝯuiuia per domos vnuſquiſqꝫ in die ſuo. ideo incipit in troitus. Deus in loco ſancto ſuo. i. in humilibꝫ Iſaias. Suꝑ queꝫ requieſcet ſpūs meus niſi per humilem ⁊ quietū. et tremētem ſermones meos et ſi deus eſt cum eis nullus poteſt eis p̄ualere. Deus em̄ habitare facit viꝰ moris in domo.i. concordes et vnanimes. quales fuerūt filij iob. qui dabant ſibinuicē ꝯmedere. Vnde eſt v̓ſus. Exurgat deus et diſſipent̉ inimici eius. quia for titudo noſtra nichil valet niſi dn̄s nobiſcū coo peretur. ȳmo pnͥcipaliter oꝑetur. ¶ In epl̓a. Nō tum vobis facio euangelium. que eſt. j. cor. xv. oſtendit beatus paulus humilitatē. Vn̄ ſequit̉ ibi. Qui non ſum dignus vocari apoſtolus. Et ꝓpter hanc humilitatē raptus fuit vſqꝫ ad ter cium celum. in rn̄ſorio qͦꝫ ſequit̉ vox humilium. In deo ſperauit cor meum. et adiutus ſum et in verſu. Ad te dn̄e leuaui animā meā. Et quia ex tali ſpe ſequit̉ exultacō. ideo in quibuſdā eccle ſijs eſt all̓a. Venite exultemus dn̄o. ¶ Euange lium vero eſt de humilitate et eius affectu. duo homines aſcendebāt ⁊cͣ. luce. xviij. c. Vnde ſeqͥ tur. phariſeus dicebat. Dn̄ non ſuꝫ ſicut ceteri hominū ⁊cͣ. ecce ſuꝑbia. ſequit̉ publicanꝰ dice bat. Deus ꝓpicius eſto michi peccatori. ecce hu militas. et ideo abijt iuſtificatus in domū ſuam ab illo. Quia vero humilitatē ſequit̉ exultacio qui eniꝫ ſe humiliat exaltabit̉. ideo ſequitur oſ fertorium Exaltabo te dn̄e qm̄ ſuſcepiſti me. i. ſurſum cepiſti. q. d. Exaltabo te quia exaltaſti me. Poſtcōmunio eſt. Honora dn̄m de tua ſub ſtācia ⁊cͣ. ꝓuer. iij. c. hͦ ad lr̄am facit humil̓ Pat em̄ libenter pauꝑibꝫ. et hoc eſt honorare dn̄m. quia ip̄e p̄cepit. vt det̉ pauꝑibus. Vel honora dn̄m ⁊cͣ.i. omnia bona tuā deo attribue̓. et hͦ eſt ꝓprium humilium. hec poſtcōmunio ꝯgrue hoc tꝑe canitur. qn̄ frugibꝫ horrea et vnio cellaria plene redundant. quibus deuote dominus ho noratur. De dominica. xij. uodecimā dn̄ica eſt de or̄oe. et quaſi. ex primit̉ iob orans ⁊ ſedēs in ſterq̄linio

conquerendo de falſis amicis. Legitur eniꝫ iob in duabus dn̄icis Iob quidem in ſterqͥlinio. mo raliter eſt anima in mortali peccato ⁊ fetido. in quo dum reſidet non reſtat niſi orare deū. vt ip ſam ab eoeripiat. vnde incipit introitus. Deus in adiutoriū meum intende. do. ad adiuuan. me con. re. qui que animā meam. ¶ In offertorio aut oſtendit̉ efficacia or̄onis. et totum offerto rium eſt oracō moyſi ſumpta d̓ exo. qn̄ rogauit ꝓ filijs iſrahel qui fecerūt vitulum ꝯflatileꝫ ⁊ incipit. Precatus eſt moyſes in ꝯſpectu dn̄i dei ſui ⁊cͣ. qui moyſes ſeip̄m expoſuit ꝓ ſalutē ppl̓i dicens dn̄o Aut dimitte eis hanc noxiaꝫ. aut de le me ⁊cͣ. et reducit ad memoriā merita patrū. emento inquit. abraham. yſaac. et iacob ⁊cͣ. et placatus factus eſt dn̄s de malignitatē. quā dixit facere populo ſuo. ⁊ ex hoc ꝓbat̉ ꝙ ſancto rum merita nobis ꝓſūt. Et nota ꝙ in hoc offer torio fit verboꝝ geminacō. de quo dictum eſt ſub ſcd̓a domīca poſt eph̓iam. ¶ In epiſtola. fi duciam talem habemus per xp̄m ad deum. ij. ad cor. iij. c. oſtendit apoſtolus ꝙ oracō ſua ⁊ alio rum bonorum platorum noui teſta. maiorē ha bet efficaciam qͣm habuit in veteri teſtamento ꝙͣ eciam moyſes orauit cum fiducia. ꝯfiſus d̓ me ritis patrum ſed ne videat̉ hoc ex arrogancia fa cere ſubdit. Non ꝙ ſufficientes ſimus cogitare aliquid a nobis quaſi ex nobis. ſed ſufficiēcia nō ſtra ex deo eſt cuius miniſtri ſumus. ¶ In euan gelio vero oſtendit̉ ꝙ multū valet oracō p̄la torum. quod eſt in quibuſdā eccleſijs. Dum trā ſiret ih̓s per medios fines de capoleos. et addu cunt ei ſurdum et mutum et ſanauit eum domīꝰ Multi ſunt ſurdi qui nolunt audire verbum dei. et multi muti qui nolunt loqui et poſſunt. Sil̓i ter hos debent plati per p̄dicacōnem adducere ad dn̄m in ꝯfeſſione et oraco ſaluabit eos. Vn̄ in ꝑſona ſurdi et muti cantat̉ in graduali. Bn̄ dicam dn̄m in omni tꝑe. Verſus eſt. In dn̄o lau dabitur animamea. In alleluia monet ad hanc laudem. Venite exultemus dn̄o ⁊cͣ. ¶ Se offer torio ſupra dictum eſt. Poſtcōmūmo vero eſt De fructu operum tuorum ſacīabit̉ terrā.i. p̄di catores quos dn̄s replet pͥus bonis. et ipſi re pleti alios replent. in alijs vero eccleſijs dicitur euangeliū. Exiens ih̓s de finibꝫ thiri quod eſt marci. vij. c. Poteſt aūt dici ſcd̓ꝫ ſicardū epi ſcopum cremonen̄. in mitrali. ꝙ ſalomone mor tuo regnū diuiditur. et ideo menſis ſeptembris hyſtoria bipertitur. Prima ꝑs in vna hyſtoria conſolidat̉. alia variat̉. qꝛ regnū iuda in dauid familia ſtabilitur. Sed regnuꝫ iſrahel a pl̓imis occupat̉. Vnde et hyſtoriā de hijs iuſtis qui gē tibus intermixti fuerant ꝯpilat. vt de iob. tho bia. iudith. et heſter. Cuꝫ in pͥma ſeptēbris eb domoda legatur iob. quem ip̄e ſcripſit cū rn̄ſo rijs. ſi bona. In ſcd̓a liber thobie quem ip̄e ꝯpo fuit. In tercia iudith quem achior edidit. In qͣr ta heſter quem mardocheus vel pocius eſdra cō poſuit. Sed et liber eſdre poſt hec oꝑa recitat̉. ⁊ cum hijs cantant̉ reſponſor̓. Peto adonai dn̄e hijs temꝑibus ꝓphetizauit helyas qui geſſit ty pum xp̄i. Sic mortuo ꝯſtantino eccl̓ia ſeꝑatur vna pars eſt catholica. alia ꝑ multa ſciſmata ſe perata. a quibus catholica eccl̓ia multa aduer ſa pro dn̄o tollerauit. ſicut illi quoꝝ opera hoc temꝑe legunt̉. inter catholicos quidā ſūt ꝑfe cti. quidam imꝑfecti. Perfecti ſunt p̄dicatores ydonei miniſtri et cooꝑatores dei. qd̓ dicitur in epiſtola fiduciā. hij adducunt imꝑfectos ⁊ alie nos ſurdos et mutos ad gloriā ih̓u xp̄i. ſicut le gitur in euāgelio. vox itaqꝫ ꝑfectoꝝ eſt in in troitū. Deus in adiutoriū meū intende. qui ad iutorium dei implorant. vt hereticis valeāt reſi ſtere. ⁊ eos ad dei graciā adducere. Aut eſt vox imꝑfectorum ꝓficienciū. qui vt ꝓficiant dei ī plorant auxiliū in graduali Bn̄dicam. et in al leluia. Dn̄e refugium. vox ſiquidē eſt ꝑfectoꝝ gracias agenciuꝫ. de illis ſe a ꝑſecucōne aliquo ciens tamꝑantibꝫ. et iſtis ꝓficientibꝫ et qꝛ mo ſes fuit vnus eoꝝ qui ſe obtulerunt ꝓ peccatis ſubditoꝝ. ideo in offertorio cantat̉. Precatus eſt moyſes hij ꝑfecti ſunt. illa terra que ſaciata fructu operum dn̄i. donis videlicet ſpūſſancti ꝓ ducit fenum iumētis.i. doctrinā hominibꝫ. Vn̄ cōmunio eſt De fructu ⁊cͣ. Et attēde ꝙͣ recte de iob et moyſe ſimul cantat̉. quoniam ꝯtemꝑanei reꝑiunt̉. per quoꝝ exemplū ad pacienciā ⁊ mā ſū etudinem inuitamur. ¶De dominica. xiij. Ntredecima legit̉ liber thobie ꝑ queꝫ figurat̉ genus humanū cecū factū ꝑ peccatū pͥmi parentis. ꝙ nō potuit ſa nari niſi amaritudinē paſſionis que ꝑ fel ſigni ficata eſt. Xp̄s vero per piſcem quia piſcis aſſꝰ eſt xp̄us paſſus. Cecū quideꝫ erat genꝰ huma num. quia habitantibꝫ in regione vmbre mor tis lux orta eſt eis. petit gͦ vt veniat dn̄s ſic̄ ꝓ miſit. Hn̄ica enim iſta eſt de ꝓmiſſionibꝫ. Vnde dicit in introitū. Reſpice dn̄e in teſtamentū tu um et in ꝓmiſſione tua. vt ſicut ꝓmiſiſti veniāt filius tuus. et hoc eſt qd̓ ſequit̉. Et animas pau perum tuoꝝ ne obliuiſcaris in fineꝫ. et hoc eſt quod dixit thobias filio ſuo. Cemento fili. qm̄ pauꝑem vitam gerimus. habebis multa bona f timueris deum. Vnde ſequit̉ oracō. Omnipotēs ſempiterne deus de cuiꝰ munere venit ⁊cͣ. et ro gat. vt poſſit curre̓ eccl̓ia ad veras ꝓmiſſiones ¶ Epiſtola eſt. Abrahe facte ſunt ꝓmiſſiones ⁊ ſemini eius ⁊cͣ. galath̓. iij. c. vbi agit̉ de ꝓmiſſi onibus. et ſequunt̉ ibi. Quid igit̉ lex. dicit apo ſtolus. ſi non poteſt ſanare genus humanum ce cum ſicut thobiam. et ſequit reſponſio. Lex qui dem ꝓpter tranſgreſſores poſita eſt. ſicut dic̄ pe dagogus. Sequit̉ rn̄ſorium. Reſpice dn̄e in te ſtamentū tuum. vbi oſtendit̉ vehemens effectꝰ oraconis In all̓a. Quoniā deus magnꝰ ⁊cͣ. on̄ ditur quis eſt qui poteſt illuminare. ¶ In euan gelio oſtenditur. ꝙ lex non poteſt ſanare. et in cipit in qͥbuſdā eccl̓ijs. Bt̄i oculi qͥ vident. que

vos videtis multi ꝓphete ⁊ multi reges ⁊cͣ. luce x. c. vbi habetur ꝙ ſacerdos et leuita ꝑ tranſie runt hominem qui incidit in latrones. Sac̓dos inqͣm et leuita veteris teſtamenti. ſed ſolus ſa maritanus ſcꝫ xp̄s qui eſt cuſtos noſter. ip̄m ſa nauit. Et quia lex non ſanat quoniā nemineꝫ ad ꝑfectionem ducit ſed ſolus deus in quo ſperan dum eſt. ideo ſequit̉ offertorium. In te dn̄e ſpe raui. ¶ Quomō aūt ſanauit illum cecuꝫ patꝫ qꝛ per panem angeloꝝ qui factus eſt ſac hominuꝫ ideſt ꝑ filium dei incarnatum. et ideo ſequit̉ in poſtcōmumonē. Panem angeloꝝ manducauit homo. Alie eccleſie dicunt. Panem de celo ⁊cͣ. ſa piencie. xvj. c. De dominica. xiiij. ℟ dn̄ica. xiiij. legit̉ liber iudicū. ⁊ can tatur quomō victoria data eſt in ma nū femine et monet nos eccl̓ia ad ſan ctimoniā ſiue ad ꝯtinenciā exemplo iudith. Si cut em̄ iudith interfecit oloferne. qui interp̄ tatur eneruās vituluꝫ ſaginatā. ſic monet eccle ſia vt interficiamus olofernem.i. dyaboluꝫ qui eneruat ⁊ interficit laſciuos mūdi. qd̓ fit ꝑ ſan ctimoniā abſcindendo ei caput. Nam caput dya boli eſt luxuria. quia quaſi pͥmo de ea incipit ho mines temptare. ⁊ ideo dn̄s dicit in luca. Sint lunibi veſtri p̄cincti. hoc eſt p̄cingatis vos con tra pͥmum vicium. exo. xij. in ꝯmeſtione agni re nes veſtros accingētis. Alio tamē modo ſuꝑ bia eſt inicium omnis peccati. Quia vero fragiles ſumus ⁊ effeminati. vnde interfice̓ nō poſſumꝰ olofernem niſi adiutorio dei. ideo dicit in intro itu. Protector noſter aſpice deus. et reſpice in faciem xp̄i tui. ¶ Sequit̉ in quibuſdā eccleſijs epiſtola ad galath̓. v. c. Spiritu ambulate ⁊ d̓ fideria carnis non ꝑficiētis. Caro em̄ ꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄. et ſpūs aduerſus carnē. Et ſequi tur. Manifeſta aūt ſunt oꝑa carnis et nominat ea. Item alibi dicit. Si ꝯtenditis nōne carnales eſtis. hoc dicit quia ꝯtendimus de carnalibꝫ et poſt. fructus aūt ſpūſſancti ſunt longanimitas pax. paciēcia ⁊cͣ. deuincere igit̉ olofernē in no bis eſt facere iſta duo. Per hec qͦꝫ vicia interfi cimus in nobis. ꝙ guſtamꝰ ſpiritūſanctū qͦ gu ſtato deſipit omnis caro. Sed quia non poteſt ſanari in nobis carnalitas niſi a dn̄o. quia eſt ſi cut lepra. ideo in quibuſdā eccleſijs ſequit̉ euā gelium. Dum iret ih̓s. luce. xvij. c. de leproſis. qui venerūt ad dn̄m et dixit eis. Itē et oſtendite vos ſacerdotibꝫ ipſis tamē prius ſanatis. ꝑ qt̄ ſignificat̉ ꝙ prius peccator a dn̄o ſanat̉. et pꝰ ea iniūgit̉ ei ꝑmīa a ſacerdote et abſoluit̉ quod ſignificatuꝫ eſt per hoc qd̓ diſcipuli dn̄i inſtita lazari ſoluerunt et tamē prius erat ip̄e reſuſci tatus a dn̄o. Redijt aūt vnus ad eū flexis geni bus. gracias agens. per quod ſignificat̉ ꝙ vni tas eccleſie reddit gracias deo. Vnde vnus ſana bat̉m piſcina. I. iiij. ⁊ iō in rn̄ſꝫ. in gr̄arumacti ones dicit eccl̓ia. Bonum eſt ꝯfiteri dn̄o. ¶ Et eciam in all̓a. quod eſt in quibuſdā eccl̓ijs. Con fitemini domino et inuocate nomen eius. Et qꝛ hoc non ſufficit niſi et dn̄s nos cuſtodiat. iō ſe quitur in offertorio. immittit angelus dn̄i in circuitu timenciū eum. quia cuſtodit nos dn̄s ꝑ angelos. Iequit̉. guſtate et vidēte. qt̓ aūt gu ſtare debemus oſtendit̉ in poſtcōmunione ſcili cet panē qui ſaginat animam non corpꝰ. vn̄ eſt offertoriuꝫ in quibuſdā eccl̓ijs. Panis quē ego dedero caro meā eſt ꝓ ſeculi vita. De dominica xv. omnnica quīdecima habet eandeꝫ intē cioneꝫ cum p̄cedenti. et ideo in quibuſ dam eccleſijs in hijs duabus domīcis legitur liber iudith et introitꝰ eſt. Inclina au rem tuam dn̄e. Verſus eſt. Letifica animā ſer ui tui. quoniā ad te leuaui animā meā. q. d. non ad carnalia deſideria. ¶ In epiſtola que eſt ad galath̓. vj. c. monet nos vt non ſimus vitulus ſaginatus ſed ſimus ſpūales. Vnde dicit ibi pau lus ſi ſpiritu viuimus ſpū et ambulemus. quia qͥ ſeminat in ſpiritū. de ſpū metet vitam eternam qͥ v̓o in carne de carne mētꝫ corrupcōeꝫ. ¶ Seqͥ tur reſponſoriū. Bonū eſt ꝯfidere in dn̄o. quaꝫ confidere in homīe. qui dat victoriā in manu fe mine qn̄ facit hominē vincere in carne. Et quia hoc facit qui p̄parat cor ſuum ad ſeruiendū deo Sequit̉ all̓a. Paratū cor meū deus ⁊cͣ. ¶ In euā gelio. Nemo poteſt duobus dn̄is ſeruire. qd̓ eſt math̓. vj. c. docemur ne ſeruiamus ventri ⁊ poſt Nolite ſoliciti eſſe dicentes. Quid māducabimꝰ aūt quid bibemus ⁊cͣ. Sed pͥmum querite reg num dei ⁊cͣ. Noliti ſoliciti eſſe ſcꝫ ſolicitudīe ſuf focacionis. ſolicitudine aūt ꝓuidencie ſoliciti eē debetis. In offertorio vero monemur vt ſeruia mus dominio non ventri. Expectans expectaui dn̄m vt reficeret me. ¶ Quis aūt ſit ille cibus qͦ debet anima refici. oſtendit̉ in poſtcōmunione que eſt in quibuſdā eccl̓ijs. Qui manducat meā carnem per fidem ſcꝫ nam vt dicit augꝰ. Crede et manducaſti ⁊cͣ. Querit̉ aūt quare eccl̓ia poſt libros ſalomonis legit librū iob et poſtea libꝝ thobie et iudith. cum alio mō ordinent̉ in bib lia. Sicut em̄ dictum eſt ſub ſeptima dn̄ica. p̄ce dunt libri exemplares. et poſtea doctrinales. qꝛ mag̓ mouēt fc̄a ꝙͣ dicta. et ad vltimū ponuntur libri machabeoꝝ. qui ſunt libri exemplares. ad quod dicimꝰ. ꝙ per doctrinā ꝑuenit̉ ad ꝑfecti onē paciencie que magis fuit in iob. Vn̄ poſtea ſequitur thobias. quia eciā magnū paciēcie ſig num fuit in thobia. qui amiſit multa et filiū ad tempus ⁊ oculos. qui maxime ab homīe diligun tur ex eo ꝙ oculi ſunt principium cognicōnis. ad quam natus eſt homo. et quia eciā plꝰ valet exemplū femine. et magis erubeſcenciā incutit. ideo liber iudith in quo habet̉ de victoria in ma nū femine poſt p̄dictos ab eccl̓ia ordinat̉. vlti mo vero liber machabeoꝝ legit̉. quia ibi habe tur exēplū de ꝯfirmacōe iuſticie. Machabei em̄ paſſi ſunt martiriuꝫ ꝓ lege defendenda et cuſto dienda ab anthiochio fidei inimico.

¶De dominica.xvj. N decimaſexta dn̄ica legit ⁊ cantat ec cleſia de machabeis. vt dicet̉ in ſequē fi titulo qui multa paſſi ſūt ab anthi ocho et ſeptem populis. Etibi habet̉. ꝙ tem plum qd̓ pollutū fuerat ab illis popul̓. ab iſtis machabeis purificatuꝫ fuit. et ꝑ hoc ſignificat̉ ꝙ anima que templū dei eſt polluta a ſeptē ca pitalibus vicijs non poteſt mūdari niſi purifi cetur a peccato. qd̓ eſt eam reſuſcitare de morte peccati. Inde habet̉ in euangelio de reſuſcitaci one filij vidue. Et ideo incipit introitus. Miſere̓ mei dn̄e ſcꝫ vt reſuſcites me. Verſus eſt. Inclina dn̄e aurem tuam. ¶ In epl̓a vero apoſtolus in uitat nos ad pacienciaꝫ dicens. Obſecro vos ne deficiatis in tribulacōnibus ⁊cͣ. que eſt ad eph̓ iij. c. Sic enim vincunt̉ inimici ab machabeis.i. ſanctis. Sequit̉ graduale. Timebūt gentes qꝛ ſicut poſtqͣm illi vicerūt inimicos ſuos. et mun dauerunt templum et reedificauerūt. timuer̄t gētes in circuitū. ſic et poſtqͣm homo vicit dya bolum. et mūdauerit ſe per ꝯfeſſionē. et reedifi cauerit templū dei in ſe timent demones. Vnde ſequit̉ verſus. Quonā edificauit dn̄s ſion. Sꝫ quia nō poteſt fieri niſi a dn̄o ꝙ homo liberet̉ a vicijs. Ideo ſequit̉ all̓a. Redempcōnem miſit do minus populo ſuo ⁊cͣ. ¶ Euangelium eſt in qui buſdam eccleſijs. Ibat ih̓s in ciuitatē que voca tur naim⁊cͣ. luce. vij. c. Et poſt acceſſit ih̓s ⁊ te tigit lectulum et dixit. adoleſcens tibi dico ſur ge. et ſurrexit. et dedit illum matri ſue. Nempe tangit dn̄s lectulum vbi erat mortuus qn̄ infir mitate vel aliquo flagello tangit corpus hoīs in quo iacet mortuus ſpūs homīs.i. anima. ⁊ ſic excitatur a ſomno mortis. ecc̄iaſ. xxj. Infirmitas grauis ſobriam reddit animā. ¶ Sequit̉ offer torium quaſi in voce machabeoꝝ. Dn̄e in auxili um meum reſpicē. Sequit̉ poſtcōmunio. Domīe memorabor iuſticie tue ſoliꝰ. Iuſticie inqͣm quia omnis qui venit ad te non eiciet̉ foras. Poteſt et aliter dici. ꝙ ioſue defuncto iheruſalē deſtru itur. populus captiuat̉ ⁊ p̄mitur. ideoqꝫ in hoc menſe octobri machabeoꝝ hyſtoria legitur et cantatur. Adaperiat ⁊cͣ. quia a ſuis aduerſarijs ad modum p̄mebant̉. quoꝝ pͥmam ꝑtem ſimon pontifex edidit. aliam filius eius io. Poſteriorē quidā iudeus agreſtis ſed eruditus. Hij capti ui militantem deſignāt eccleſiā. in qua ſunt du ces. et ſatellites doctores et diſcipuli ꝑfecti et ī perfecti. doctores vidua ſignificat euāgelica q̄ vidua eſt quia in litās cum ſponſo triumphāti non eſt cuius filius morit̉. cum diſcipuli ꝓ qͦuis crimine ab eccleſie corꝑe ſeꝑant̉. reſuſcitant cū illis gracia infundit̉. Hec igit̉ orat in euāgelio ꝓ filij reſuſcitacōne.i. gracie infuſione. et hor tatur in epl̓a ne deficiant in tribulacōnibus. ⁊ huius rei gracia flectit genua ſua. hec eadem orat in introitu. Miſerere. Et in offertorio Do mine. Graduale. Reſpice ad id quod in euange lio dicit̉. Accepit aūt omnis timor. ¶ Poſtcōm munio. domine memorabor. graciaꝝ eſt actio vel hic menſis octobris vt quidā aiūt deſignāt octauā Sicut gͦ iudei finitis p̄lijs. et templo re ſtaurato in ymnis ⁊ ꝯfeſſionibꝫ dn̄o bn̄ dicebāt ſic in octaua magne feſtiuitatis ſācti feſtiuimꝰ exultabunt. e dominica.xvij. Ndomīca decimaſeptima agit̉ de nup cijs eternis quia ꝯſideracōne nupcia rum illarum libent̓ patimur tribulacō nes. ſicut et machabei fecerūt. Sunt aūt qua tuor dn̄ice in quibus agit eccl̓ia de machabeis. Conſideracō em̄ illa tribulacōnes leues facit ⁊ ꝓpter illas nupcias pena quelibet leuiter ſuſti netur. De hijs nupcijs dicit̉ in euāgelio ꝙ hac die in quibuſdā eccleſijs legit̉. Cum inuitatus fueris ad nupcias recumbe in nouiſſimo loco ⁊cͣ. Omnes inuitati ſūmus ad nupcias eternas et ſi in nouiſſimo loco nō ponimus h̓. vt ſimus humi les exaltabimur in ꝑ adiſo. ⁊ econtͣ. Vnde ſtatī ſubiungit̉. ego aūt dico vobis quia omnis qui ſe humiliat exaltabit̉ ⁊cͣ. Vnde incipit introitꝰ Iuſtus es dn̄e ſcꝫ in hoc iudicō. et rectū iudiciū tuum. Huic em̄ iudicio ꝯcordat eccl̓ia ſeu ꝯſen tit. quo deus exaltat humiles et ſuꝑ bos depͥmit dicens. Iuſtus es dn̄e ⁊cͣ. In epl̓a. Obſecro vos. q̄ eſt ad eph̓. iiij. c. inuitat nos ad humilitatē. vt dicatur nobis Amice aſcende ſuꝑius vbi dicit̉ vt digne.i. in humilitate ambuletis vocacōne quā vocati eſtis ſcꝫ ad nupcias. Hoc eſt em̄ nouiſſi mum locum tenere. ¶ Ad hoc idem monet in gͣ duali. Beata gens cuius eſt dn̄s deus eoꝝ. ſuꝑ bi faciunt ſe dn̄os. humilium vero deus eſt dn̄s Vnde verſus eſt. Verbo dn̄i celi. i. humiles. fir mati.i. ſcīficati ſūt. Debemus gͦ eſſe humiles. qꝛ nichil habemus niſi a deo. et ideo ſequit̉ in qui buſdam eccleſijs Alleluia. Qui timent deum ſpe rent in eum. q. d. non in ſe. Poſtea ſequit̉ euan gelium de nupcijs ſicut dictū eſt. In alijs vero ec cleſijs legitur. Cum intraret ih̓s in domū. luce xiiij. c ¶ Notandū aūt ꝙ anteqͣm in ipſo euāgo lio dic̓atur de nupcijs. habet̉ quō ſanauit ydro picum. per quē intelligit̉ omnis amator mundi Prius enim oportet ꝙ ſitis mūdi ſaciet̉. quia qͥ biberit ex aqua ficiet iterum Io. iiij. qͣidiu enim homo erit ydropicꝰ in illis nupcijs non poterit ſanari. ¶ In offertorio ſil̓iter inuitamur ad hu militatem. Vnde ibi habet̉ oracō danielis. Ora ui ad deum meum ⁊cͣ. danielis. ix. c. ⁊ꝓpter hāc humilitatem meruit audire archangeluꝫ qͥ cer tificauit eum de incarnacōne xp̄i. Satis aūt cō grue fit ibi mencō de angelo qm̄ hoc officiū cir ca dedicacionem beati michahelis cantatur. ¶ In poſtconmunione habetur de humilibꝫ ⁊ ſuperbis. Vonēte et reddite domino deo veſtro omēs qui in circuitu eius offertis munera.i. hu nules. qui attribuitis omnia bona deo terribili. et ei qui aufert ſpiritu pnͥcipium.i. ſuꝑbia eoꝝ ecce quia ſuperbus humiliat.

¶ De quarta feria quatuor tempoꝝ. A quarta feria legit̉ euangelium. Re ſpondens vnus de turba. math̓. ix. c. de ſurdo et muto. quē apoſtoli curare non poterāt. eo ꝙ illud genus demonij nō eicit̉ niſi in oracōne et ieiunio. qd̓ bene huic diei con uenit. Hodie nanqꝫ ieiuniū eſt quatuor tempo rum ideo nanqꝫ due lectōnes legunt̉ vt ordinā di in duobus p̄ceptis caritatis. vel duabꝫ legi bus inſtruant̉. Prima de calcatorē vue ſcꝫ ecce dies amos. in finē temꝑi ꝯuenit. Secūda vide licet. Congregatus. nehem̄. viij. c. ꝯgruit or dinandis. quibus dicitur in introitū. Exultate deo qui meditari ꝓmittunt. in offertorio. Me ditabor. Cōmunis eſt. Cōmedite pinguia. ⁊ ſu mitur de lectōne ſcd̓a. ¶ De ſexta feria Rubrica. Ierie ſexte officium. penitenciā expͥmit ordinandorum. Vnde in euāgelio. Fa ctum eſt. peccata ꝑalitico dimittunt̉ et in lectōe. Conuertere. oſee. vl. c. ad ꝯuerſaci onem inſtruunt̉. et in introitu. Letetur ad que rendum dn̄m inuitant̉. Graduale et poſtcōmū nio ſunt oracōnes electoꝝ. offerenda ꝯſolacio eorundem. ¶ In alijs eccleſijs d̓r tn̄ euāgeliuꝫ Rogabat ih̓m. luce. vij. c. De ſabbato quatuor tempoꝝ Abbati quoqꝫ officium. ad doctrinam ipſoꝝ ordinandoꝝ fit ne ſint ſteriſes vt fici arbor infructuoſa. de quā loqͥ tur euangeliuꝫ. Arborem fici⁊cͣ. luce. xiij. c. ne vit a illoꝝ ſit terrenis implicita. ſicut mulier ī curuata. ¶ In epiſtola vero. Tabernaculiumm fa ctum eſt ⁊cͣ. que eſt ad heb̓. ix. c. vbi de pͥmo et ſecundo agitur tabernaculo monent̉. vt ſic ſer uiant in tabernaculis eccl̓ie militantis vt dn̄o ꝑ ſentent̉ in tabernaculo triumphātis. ¶ I lecti onibus vero quare hoc ſemꝑ tembris ieiuniū in dicitur. cauſa inſtitucōnis et eius vtilitas inti matur. quaruꝫ pͥma eſt decima die. leuit̓. xxiij. ⁊ Secūda eſt decimā qͣnͥta die que eſt ibideꝫ. Ter cia eſt. dn̄e deus noſter. michee. vl. c. Quarta ē. factum eſt verbuꝫ. zacharie. vij. c. Nunita eſt. angelus dn̄i. danielis. iij. c. Cetera ſūt ordinan dorum exhortacōnes. oracōnes. ⁊ conſolacones ¶ Cōmunio ſcꝫ menſe ſeptimo de leuitici lectio ne ſumitur. Merito aūt in hoc menſe fit clerico rum ordinaco. quoniā et in hoc menſe fiebat tā bernaculorum celebraco. Ordinati vero ſunt ec cleſie miniſtri in dei tabernaculo. per ſepti for mem graciaꝫ in ſeptem gradibꝫ ꝯſtituti. Vn̄ ⁊ beatus petrus legit̉ ordinaconem feciſſe in ſep tembri. ſex ep̄oꝝ. decem p̄ſpiteroꝝ. et ſeptem dyaconoꝝ. Et celebrat̉ ordinaco in tercia eb domāda. quia in tꝑe tercō ſcꝫ gr̄e fuit ab apl̓is inſtituta. Olim tamenalia rō fuit a ſapientibus aſſignata. Nam olim inſtituta fuere ieiunia. In pͥma ebdomāda marcij. in ſcd̓a ieiunij. In t̓cia ſep tembris. In qͣrta decembris. vt ꝯmitterent̉ mi cia theſere de cadis ih̓u xp̄i. Cum enim quis or dinatur. quodāmodo vt xp̄o attineat gn̓atur. Prima gͦ ꝑſona pͥme theſere decadis eſt abra ham. a qͦ ſumit̉ ordinacō pͥme ebdomade marcij Prima ꝑ ſona ſcd̓e theſere de cadis eſt dauid a qͦ ſumit̉ ordinacō ſcd̓e ſeptimane ieiunij. Inicium tercie eſt ieconia. a qͦ ſumit̉ ordīacō tercie ſep timane ſeptembris. Demū eſt xp̄s in qͣrto loco a qͦ ſumit̉ ordinacō quarte ſeptimane decēbris Sumūt̉ aūt pociꝰ ab hijs ꝑ ſonis qͣm ab alijs or dinacōnes. Vel qꝛ fuerūt in geneologia maio res. vel ꝓpter nominū interp̄tacōes. Dicit̉ em̄ abraham pater multaꝝ genciū. Dauid fortis. Ieconia p̄paracio dn̄i. ſic et illi qui ordinant̉ de bent eſſe pr̄es fortes p̄parati ad euāgelium xp̄i. Nel ſicut a ꝑſona in perſonam ſunt qͣtuordecim gn̓acōnes. ſic ab ordinacōne in ordinacōꝫ ſepti mane qͣtuordecim inueniunt̉ vt ordinādi periti ſint in decalogiet in euāgelij diſciplina. Nūc at̄ ieiunia ex cauſis p̄miſſis alit̓ ordinant̉ vt dictū eſt ſub qͣrta feriā tercie ebdomade aduentus. ¶ Et memēto ꝙ apoſtolici vſqꝫ ad ſimpliciū pa pam in decembri ſpordines celebrabāt. vt or dinandos coaptaret gn̓acōni ih̓ū ip̄i. Simpli cius vero addidit ordines in februario tribuen dos vt ordīandos vicinius incorparet corꝑi ih̓u xp̄i. vide de hoc in ꝓhemio ſcd̓e partis. ¶ Sed ſi vt p̄miſſum eſt. ieiunia ꝯſtituta ſunt in p̄dictis ſeptimanis ꝓ hijs qui ordīacionem accedūt. nū quid ꝯmutari pn̄t. quādo nullus tūc ordinatur certe non niſi neceſſitate vrgente. de qͣ in ꝓhe mio ſcd̓e ꝑtis dictū eſt. Cum em̄ ſit vna eccleſia oīno debet in actōnibꝫ eius eſſe ꝯcordia que nō eſſet ſi in tam gn̓ali ieiunio. alij prāderent. alij. ieiunarent. Preterea licet alicui nō fiat ordina cio. fit tamē alibi ꝓ quibꝫ ieiunare et orare de bemus. vt digni ad ordinacōꝫ perueniant. Oēs enim fratres et vnanimes in domo dn̄i ſumus. De domīca. xviij. Rubrica. ictum eſt in p̄cedēti domīca ꝙ dēt hō ſe ponere in nouiſſimo loco. vt ponat̉ in pͥmo ſicut ſunt p̄lati. Vnde in hac decimaoctaua dn̄ica agitur d̓ p̄latis qui ſunt in pͥmo loco. Vnde euangeliū eſt in quibuſdam ec cleſijs. Suꝑ cathedrā moyſi⁊cͣ. ¶ Introitus ve ro qui ſumitur eccl̓iaſtici. xxxij. c. incipit. Da pa cem dn̄e ſuſtinentibꝫ te vt ꝓphete tui.i. p̄lati fi deles inueniant̉. ſupplendū eſt. non infideles. fi cut ſcribe et phariſei. Verſus eſt. Letatus ſum ī hijs que dicta ſunt michi. in domū dn̄i ibimꝰ.i. ibimus ad nupcias. ⁊ de hoc letatus ſum quia in uitati ſumus ad nupcias. in quibꝫ erit et̓na pax In alijs vero eccl̓ijs verſus eſt. Bonū eſt. Pre tereaſcripſerūt quideꝫ. qd̓ ideo dicit̉ ip̄e intro itus. quia tali die zacharias papa fecit pacem cum longobardis. ¶ In epl̓a apoſtolꝰ agit gͣ cias de ep̄heſeis. quia habent fideꝫ verā de iſtis nupcijs dicens. Gracias ago ſemꝑ deo meo pro vobis ⁊cͣ. pͥma ad coꝝ. j. c. i. In r̓ſponſorio vero Letatus ſum⁊cͣ. oſtendit gaudiū de p̄dcis nup cijs. et ideo ꝓpter p̄dictas nupcias in Alleluia.

Laudate dominum omnes gentes hortatur ad laudem. ¶ Euangelium in quibuſdā eccl̓ijs. Ac c eſſerunt ad ih̓m. qd̓ eſt math̓. xxij. c. de ſcribis et phariſeis qui infideles fuerunt. nde temp tauerūt dn̄m dicentes. Quod eſt mandatū mag num⁊cͣ. Dixit dn̄s. diliges dn̄m deum tuū ⁊cͣ. ⁊ poſtea rep̄hendit eos de infidelitate. qꝛ nō cre debant ip̄m eſſe deū dicens. Quid vobis videt̉ de xp̄o cuius filius ſit. dicunt ei. dauid. et dixit eis. Quomō gͦ dauid in ſpū vocat eum dn̄m di cens. Aixit dn̄s dn̄o meo. ſe. a dex. in eis ⁊cͣ. Pre lati non dn̄t eſſe tales.i. infideles. ſed ſicut moy ſes de qͦ habet̉ in offertorio. Sanctificauit moy ſes altare dn̄o ⁊cͣ. debent p̄lati offerre ſe totos incenſum. et poſtea multas hoſtias vn̄ ſequitur poſtcōmunio. Tollite hoſtias. loquitur eniꝫ de prelatis. De dominica. xix. Rubrica. ec decimanona dn̄ica reſpondet prece denti in qua dictum eſt Da paceꝫ dn̄e ſuſtinentibus te vt ꝓphete tui.i. plati fideles inueniant̉. Reſpondet inqͣm. Si faciāt qd̓ habet̉ in euangelio quod legit̉ in hac dn̄ica in quibuſdaꝫ eccleſijs ſcꝫ Aſcendens ih̓s ⁊cͣ. qd̓ eſt math̓. ix. c. in quo habetur ꝙ adduxerūt ad dn̄m paliticum. Ih̓s aūt videns fidem illoꝝ qui offerebant ⁊cͣ. Parulitici ſunt qui in delicijs car nis ſunt. qui ita diſſoluti ſunt ꝙ nō poſſunt oꝑa bona facere et merito fidei p̄latoꝝ ſanant̉. ⁊ iō bonum eſt hr̄e bonos p̄latos Quidem aūt de ſcri bis dixit intra ſe. Hic blaſphemat. qui peccat di mittit Ih̓s aūt videns cogitacōnes eoꝝ dixit. vt ſciant ꝙ filius homīs habet pt̄atem in terra dimittendi peccata. dixit ꝑalitico. Tolle graba tum tuū ⁊ ambula. ¶ Et quia ſolus deus eſt qui ſanat paliſim. ideo incipit introitus. Salus po puli ego ſum⁊cͣ. Verſus eſt. Attendite popule meus. legē meā ſubaudi per qͣm ſanant̉ ꝑalitici ¶ In epl̓a monet apoſtolus ꝑaliticos vt erigā tur corꝑaliter a ꝑaliſi ad bona oꝑa dicens. Re nouamī in ſpū mentis veſtre. et induite nouū ho minem ⁊cͣ. eph̓. iiij. c. ¶ Sequit̉ eciā graduale ī voce palitici. Dirigat oracō mea ſicut incenſū ⁊cͣ. Verſus eſt. Eleuacō manuuꝫ meaꝝ ⁊cͣ. iam iſte leuatur ad bona oꝑa ¶ Alleluia vero dicit̉ in voce palitici ſanatī. ſcꝫ Dextra dn̄i fecit vir tutem. ſubaudi quia ſanauit me. Sed quia non ſufficit ſanare niſi quia dn̄s cuſtodiat. Sequi tur offertorium. Si ambulauero in medio tri bulacōnis. vbicunqꝫ em̄ ambulāt ſanati a dn̄o. qui cuſtodit eos quantum in ſe eſt. ¶ De dominica viceſima. Rubrica. N dn̄ica viceſima incipit eccl̓ia iegere duodecim ꝓphetas. et danielē. et can tat de yſaia daniele et ieremia. non tn̄ legit de yſaia et ieremia. quia in alijs temꝑibuſ plenius legunt̉. De yſa enim legitur in aduen tu. de ieremnia in paſſione. ¶ Queritur aūt qua re legit eccl̓ia ꝓphetas poſt libruꝫ machabeoꝝ. cum in biblia p̄ponant̉. Ad qd̓ dicimꝰ ꝙ biblia preponit omnes libros exemplares. eo ꝙ magiſ mouent exempla qͣm doctrina p̄ter librū macha beorum quem vltimo ponit. et ꝓpter ꝑfectaꝫ iu ſticiam et ꝓpter tempus. quia vltimo tꝑe fuer̄t Eccleſia eciā legit vltimo librum ezechiel̓. qui a in eo agitur de templo celeſti in quo eſt conſu macio et finis omniuꝫ. Suodecim vero ꝓphetas legit ꝓpter fundamentū fidei. qd̓ ſemꝑ neceſſa rium eſt qͣntūcūqꝫ homo ſit ꝑfectus. et vide qd̓ dictum eſt ſubdnica decimaqnta. ¶ Incipit gͦ eccleſia legere ezechielē in pͥncipio nouembris In matutinali huius domīce officō. primum re ſponſoriū eſt in quibuſdā eccleſijs de yſaia ſcili cet. Vidi dn̄m ſedentem ſuꝑ ſoliū excelſum. Vi dit em̄ yſaias quomō thronū dei angeli ſunt. ⁊ ſancti in eccleſia triumphāte ⁊ militate. in qui bus per gr̄am ſedet ille qui eſt pͥmus et nouiſſi mus. ¶ Quia gͦ ezechiel vidit templū celeſte in quo fiunt nupcie eterne. ideo in euangelio miſſe quod in quibuſdā eccleſijs in hac dn̄ica dicit̉. ⁊ eſt math̓. xxij. c. habet̉ de illis nupcijs. Sil̓e eſt regnū celoꝝ hoī regi qͥ fec nupcias. ⁊ miſit ſer uos ſuos ſcꝫ hora cene dice̓ inuitatis vt venirēt qꝛ oīa ꝑata ſunt. venite ad nupcias. Illi vero cō tempſerunt venire ad nupcias. Hij ſūt iudei. qͥ contempſerūt venire. et miſit tunc ſeruos ſuos dicens. Itē ad exitus viarum et ꝯuocate omnes. ⁊ implete ſūt nupcie diſcumbenciū. Et vidit rex quendā nō habentem veſteꝫ nupcialē. ⁊ dixit ei Amice quomō hūc intraſti. non habens veſteꝫ nupcialem. et tradidit eum mīſtris ſuis vt ꝓice rent eum in tenebras exteriores. ¶ Huic aūt iu dicio qūo dn̄s eos qͥ ꝯtempſerūt venire ad nup cias. amouit a nupcijs et alios omnes vocauit. congaudet eccl̓ia in introitu dicens Omnia q̄ fe ciſti nobis dn̄e. in vero iudicō feciſti. ¶ In ep̄i ſtola vero monet apoſtolꝰ vt caute ambulemuſ ad has nupcias. qꝛ ſine veſte nupciali ꝓicim̄ ī tenebras exteriores dicens. Vidēte aūt quō cau te ambulemus ⁊cͣ. que eſt eph̓. v. c. et diſſuādet a contrario dicens. Et nolite mebriari vino. in quo eſt luxuria. ne ſitis in nupcijs dyaboli. ſꝫ im pleamini ſpū ſancto. ¶ Sed quia cibum illarum nupciaꝝ non pote ſt dare niſi ſolus deus. ideo ſe quitur in reſponſorio. Gculi omniū in te ſperāt dn̄e. et tu das eſcam illoꝝ.i. cibum nupciaꝝ et narum. in temꝑ e oportuno. ¶ Et quia de nup cijs illis non poteſt comedore qui eſt in peccato mortali. ¶ Sequit̉ in quibuſdam eccleſijs All̓a. De ꝓfundis.i. de peccato clamaui ad te dn̄e vt me eruas de pct̄o. et ita peto nupͣcijs int̓eſſe. In offertorio vero oſtendit̉. quid ſit int̓eſſe nup cijs ſcꝫ hr̄e memoriam de eternis dicens. Super flumi a babilonis. ſcꝫ delicias ſeculi. illic ſedimꝰ et fleuimus dum recordaremur tui ſion.i. tui o eccleſia triumphās. ¶ In poſtcōmunione vero petit vt detur ei int̓eſſe nupcijs illis dicens. Ae mento verbi tui ſeruo tuo. in quo michi ſpeꝫ de diſti ⁊cͣ. q. d. memor eſto quia ꝓmiſiſti. Qui em̄ ꝓmittit et non dat. videt̉ eſſe oblitus. Et nota

ꝙ tres nupcie leguntur in euangelio. De pͥmis dicit̉. ꝙ ſimile eſt regnū celoꝝ homī regi. qͥ fec̄ nupcias filio ſuo. Hic filiꝰ eſt xp̄s qui humanā naturā ſibi cōpulauit vbi fuit thalamꝰ virgi Vnde tanqͣm ſponſus ꝓcedens de thalamo ſuo ad nupcias homīes ſub lege per ꝓphetas inuita uit. De ſcd̓is dicit̉. Vos ſimiles homībꝰ expectā tibus dn̄m ſuum quādo reuertatur a nupͣcijs. h̓ eſt dn̄s xp̄s et verus homo qui aſcendens ange licam naturā ſibi cōpulauit ad has nupcias ge tes per apl̓os ꝯuocauit. De tercijs vero dicit̉ v̓ gines. que p̄parate erat. intrauerūt cum eo ad nupcias. Hic ſponſus eſt xp̄s qui eccleſiā pꝰ iu dicium ſibi cōpulabit. et in thalamo glorifica bit. ad has per p̄latos eccleſie quotidie inuita mur. De pͥmis ſolennizat eccl̓ia in xp̄i natiuita te. De ſecundis in aſcenſione. De tercijs in t̓ſur rectōne. quoniā in noſtra reſurrectōe xp̄s ſpō ſam aſſumet ⁊ de babilonia mūdi introducet in cellarium ꝑ adiſi. De quibꝫ nupcijs hic pt̄ intel ligi. Cum eniꝫ intraſſet homo non hn̄s veſtem nupcialeꝫ. eiectus eſt in tenebras exteriores. ce teri nupcialit̓ ſunt induti cum dn̄o epulari. Hij ſunt lapides viui ex quibus edificant muri ihe ruſalem. ¶ Poteſt eciā aliter dici. ꝙ poſt reuer ſionem a captiuitate iheruſalē reedificat̉. et tē plum reſtaurat̉ per zachariaꝫ. et per aggeum eſdram et malachiā per quos aduentus dn̄i pre nunciat̉. Ideoqꝫ in hoc mēſe nouēbris vſqꝫ ad ad uentuꝫ dn̄i cantat̉ hyſtoria deꝓphetis. Vidi do minum. et legunt̉ libri ezechielis. danielis. et duodecim ꝓphetaꝝ. Captiuitas illa corꝑal̓. nō ſtram ſpūalem ſignificat a captiuitatē ruerſio eſt peccatoꝝ remiſſio. Aex itaqꝫ ꝓphetaꝝ vo lens ſupernā iheruſalē reſtaurare filio nupcias celebrauit. Et ſicut legitur in euāgelio multos ad celeſte prandiū inuitauit. Hij qui intrauer̄t ſunt lapides viui. de quibꝫ p̄miſſum eſt. Ne igi tur ad captiuitatē ſimilē reuertamur. ⁊ a nup cijs excludamur. monet nos paulus in epl̓a pce denti. Videte quō caute ambuletis non quaſi in fipientes. ſed vt ſapiētes. jntroitus. Omīa que feciſti. vox eſt danielis captiuitatē p̄teritam re colentes. et eam ſuis meritis dei iudicō aſcriben tis. Similit̓ in offertorio. Suꝑ flumīa babilo nis captiuitatē illam ploramꝰ. Sed in graduā li. Oculi omniū. gr̄as agimus. In poſtcōmuniōe emento verbi. poſtulamus vt nupcias ꝓmiſ ſas in ſpe. percipiamus in re. De domīca..xxj. Rubrica. N p̄cedenti dn̄ica inſtructi ſumꝰ ⁊ am moniti vt caute eamꝰ ad nupcias que celebrāt̉ in tēplo qꝛ deſcripſit ezech̓. Sed quia de hijs nupcijs maxime inuidet nobis dyabolus. pro eo ꝙ de illis eiectus fuit. ideo in hac. xxj. dn̄ica agit eccl̓ia de bello ꝯtra dyabo lum et de armatura noſtra cōtra eum. Si enim pugnauerimꝰ int̓erimꝰ eternis nupcijs. Si tn̄ habuerimus veſtem nupcialē. que eſt caritas. aliter non. Vn̄ quia cinis ⁊ ciliciū ſunt arma pe nitencie. Ideo in introitu vtitur eccleſia voce mardochei in cilicio et cine̓ exiſtentis. dicens de eo. In voluntate tua dn̄e vniuerſa ſunt poſita. et non eſt qui reſiſtat voluntati tue. heſter. iij. c. ſequit̉. Quoniā dn̄s vniuerſoꝝ tu es. et iō be ati qui tibi ſeruiunt. quia tu liberas eos de maū dyaboli. et adiuuas eos in bello ꝯtra dyabolum ſicut in hac oracōne liberaſti mardocheū de mā nu naamā. ⁊ ſuſpenſus eſt in patibulo. qd̓ ꝑaue rat mardocheo. ¶ In epl̓a monet apoſtolꝰ ama ri ꝯtra dyabolum armatura dei dicens. Confor tamini in dn̄o et in potencia virtutis eius ⁊cͣ. q̄ eſt ad eph̓. vj. c. et poſt. Quoniā non eſt nobis colluctacō aduerſus carne et ſanguine. ſed ad uerſus ſpūalia nequicie in celeſtibꝫ in omnibꝫ ſu mentes ſcutum fidei ⁊cͣ. Sꝫ quia eciā bene arma ti non pn̄t per ſe reſiſtere niſi deus adiuuet. Se quitur rn̄ſorium. Dn̄e refugiū factus es nob̓ ⁊cͣ quia ſi laſſamur vel ſauciamur in hͦ bello non eſt refugiū niſi ad ip̄m. Vn̄ ſequit̉ in quibuſdā ec cleſijs alleluia. Lauda animā mea dn̄m. Quia v̓o ſauciati in hoc bello nō ſanant̉ niſi a dn̄o. et mul ti ab eo ſanant̉. ideo in quibuſdaꝫ eccl̓ijs ſequit̉ euangeliū de ſanacōne filij reguli. Erat quidā regulus cuius filius infirmabat̉ ⁊cͣ. qd̓ eſt Ioh̓. iij. c. Per iſtum regulū intelligunt̉ regēs ſcili cet p̄lati. qui reges ſunt et dn̄t eſſe humiles. et ita ſunt reguli. vnde exaudiunt̉. licet habeant paruā fidem ꝓ ſanacone filioꝝ. Credebat eniꝫ iſte regulus. ꝙ dn̄s poterat ſanare filiū ſuuꝫ. ſꝫ non credebat ꝙ eſſꝫ deus. qꝛ credebat ꝙ nō poſ ſet ſanare niſi pn̄s. Humilitas gͦ valde neceſſa ria eſt p̄latis ¶ Quia vero per pacienciā maxīo vnicitur dyabolus. p̄ponitur in offertorio Iob in exemplū. Vnde in ſapiēcia. Melior eſt paci ens viro forti. et qui dn̄at̉ animo ſuo expugnā tore vrbiū. et incipit. Vir erat in terrā nomīe iob⁊cͣ. In verſibus aūt huius offertorij fit ſe pe verboꝝ repetico. De quo dictū eſt ſub dn̄ica ſecunda poſt octauā eph̓ie. Sed qꝛ nichil valet paciencia niſi homo ſperet in dn̄o. Sequit̉ poſt cōmunnio. In ſalutare tuum anima mea ſperauit ⁊cͣ. quia ſpes pacienciam operatur. De dn̄ica. xxij Rubrica. ictuꝫ eſt qd̓ nullus poteſt intereſſe et̓ nis nupcijs niſi habeat veſtē nupcia lem que eſt caritas. et ideo in hac vice ſimaſecunda dn̄ica monemur et inuitam̉ ad ha bendam caritatē. non vt tantū benefaciamꝰ ꝓx inio. ſed eciam dimittamus iniurias nobis ab eo factas. ¶ Vnde in quibuſdā eccleſijs euangeliū eſt de ſeruo qui debebat decem milia talenta. cū quo poſuit dn̄s rōnem. et ille dixit. Pacienciam habe in me et omnia reddā tibi. et miſertus do minus eius dimiſit ei ⁊cͣ. et incipit Simile ē reg num celoꝝ homini regi. qui voluit rōnem po nere cum ſeruis ſuis. quod eſt math̓. xviij. c. Si quidem in die iudicij ponet dn̄s rōnem nobiſcuꝫ ⁊ nullus poterit ꝯputare cum eo. qꝛ de tꝑe quo reddet homo rōneꝫ qd̓ tam bonū eſt ꝙ in qͦlibꝫ

momento eius poteſt homo fieri filius dei. Et iō incipit introitus. Si iniquitates obſeruaueris d. d. q. ſ. q. d. nullus et hoc eſt Paciēciam habe i ine ⁊cͣ. et ſequit̉ verſus. De ꝓfundis clamaui ad te dn̄e ⁊cͣ. ¶ In epiſtola. Confidimꝰ ⁊cͣ. ad philip. c. j. Inuitat nos apoſtolus ad perfectaꝫ caritatem vt dimittamus fratri vt deus dimit tat nobis. quia ſicut habet̉ in fine euāgelij. Sic et pater meus celeſtis faciet vobis. ſi non remi ſeritis vnuſquiſqꝫ fratri ſuo de cordibꝰ veſtris Dicit igitur apoſtolꝰ in epl̓a. Fratres ꝯfidimꝰ ideſt ꝯfidenciā talem habemꝰ. Et poſtea ſequi tur Obſecro aūt vos vt caritas veſtra magis ac magis habundet. vt ſitis ſinceres. et ſitis ſine offenſa. et tunc eſt vnitas in eccleſia qn̄ non of fendimus ꝓpter iniurias ſed dimittimus. Vnde ſequit̉ rn̄ſoriū. Ecce quā bonū et quā iocunduꝫ habitare fr̄es in vnū Sed quoniā illos qͥ ira ſcuntur. ſeruat dn̄s per caritatē dum penitent. ideo ſequit̉ Alleluia. Qui ſanat ꝯtritos corde ⁊ al. con. eorum. ¶ In p̄miſſo vero euangelio mo nemur ad ꝑfectam caritatem. vt caute ambule mus ad nupcias cum veſte nupciali. Et quia per fecta caritas non tantū impendit beneficia ⁊ di mittit iniurias. ſed eciam orat ꝓ inimicis. iō ſeqͥ tur in offertorio oracō heſter ad aſſuerū regē. ꝙ interp̄tatur beatitudo..i. ad xp̄m. et incipit. Recordare dn̄e ⁊cͣ. Heſter. xiiij. c. in quo offer torio rogat ꝓ reconciliacōne peccatoꝝ. Et qꝛ de hac reconciliacōne gaudent angeli. Sequi tur in quibuſdā eccleſijs poſtcōmunio. Dico vo bis ⁊cͣ. luce. xv. c. De dominica. xxiij. Rubrica. A tribus dn̄icis vltimis ſcꝫ. xxiij. xxiiij. et..xxv. eſt idem officiū. et in eis oſten dit eccleſia ſe habe̓ veſtem nupcialem ideſt caritatē. quia orat ꝓ iudeis vt ꝯuertātur quod fiet in fine mūdi qn̄ veniāt ad fidem nr̄aꝫ qd̓ figuratū eſt in ioſeph. qui noluit lōgo tꝑe ſe manifeſtare fratribꝫ ſuis. Poſtea vero ad vl̓ timum ſe manifeſtauit eis et pecierūt veniaꝫ ab eo et dixit eis. Nolite timere ego paſcam vos. et inebriatus eſt cum eis. que inebriacō ſignificat leticiam omnium in illa conuerſione iudeorum Hoc aūt erit in fine ꝑegrinacōnis noſtre. et iō de hmōi ꝯuerſione agit̉ in fine temꝑis ꝑegri nacōnis. In quatuor enim partes diuiſum eſt tē pus anni. ꝓut dictum eſt in ꝓhemio huiꝰ ꝑtis et per has tres dn̄icas agitur de hac ꝯuerſione quia ad fidem trinitatis ꝯuertēt̉. in hac gͦ. xxiij dn̄ica introitꝰ eſt de ꝯuerſione iudeoꝝ a ꝓmiſ ſione dn̄i. Ipſe nanqꝫ dicit per Iere. xxix. c. Ego cogito cogitacōnes pacis. et non afflictōnis. quia ad hoc tendunt mala que vobis infero vt reconciliem vos michi ¶ Et nota ꝙ tēꝑe hein rici. iij. imperatoris. Gruno tulienſꝫ ep̄s. qui de multis ſanctis cantus ꝯpoſuit. factus papa per heinricum. iij. imꝑatorem et vocatus Leo. x. di romam ꝓ papatu veniret. audiuit voces angl̓o rum canenciū et dicenciuꝫ. Dicit dominus. Ego cogito cogitaciones pacis. Ipſe vero cogitās ꝙ non haberet canomicum ingreſſum renunciauit et iterum a romanis papa eligit̉. et vitam cum multis miraculis finuit. ¶ In graduali vero agit dauid gracias de ſua liberacōne a captiui tate ſpūali et corꝑali dicens. Liberaſti nos ex affligentibus nos ⁊cͣ. ¶ In verſu vero ꝓmittit laudem bonoꝝ operum dicens. In deo laudabim̉ tota die⁊cͣ. Et quia ſolus dn̄s eſt qui ſanat. Ideo in quibuſdā eccleſijs ſequit̉ All̓a. Qui ſanat cō tritos corde. ¶ In offertorio vero petit veniā. ſicut fratres ioſeph dicens. De ꝓfundis clama ui ad te dn̄e ⁊cͣ. Et quia ioſeph.i. xp̄s reſpōdit. Nolite timere ego paſcam vos. ideo quia ita li beralis eſt dn̄s et ita cito dimittit. ¶ Sequitur poſtcōmunio. Amendico vobis. quicquid oran tes petitis credite quia accipietis et fiet vobis math̓. xviij. c. Quia vero non intrabunt ad nup cias niſi qui habebūt ſimilitudinē dei. iō in euā gelio Abeuntes ⁊cͣ. math̓. xxij. c. qd̓ legit̉ in qͥ buſdam eccleſijs d̓r. Reddite gͦ que ſunt ceſariſ ceſari. et que dei deo ſcꝫ ymaginē ſuā ſimilitudīe ſua inſignitā. quia omnia ad ſibi ſimilia ꝯuertū tur. ¶ In epl̓a qͦꝫ. fratres imitatores ⁊cͣ ad phi lip. iij. c. monet nos apoſtolus vt reddamus deo ymaginē ſuam. et poſt ſequit̉. Conuerſacō nr̄a in celis eſt. q. d. in hoc debetis me imitari. non illos quorum venter deus eſt. qui ſunt inimici crucis xp̄i. ¶Imitamur aūt deum et apoſtolum in humilitate manſuetudine caritate et ſancti monia. et poſt Saluatorē expectamꝰ dn̄m ih̓m xp̄m. qui reformauit corpus humilitatis noſtre configuratum corꝑi claritatis ſue. Si enim ha buerimus ſimilitudineꝫ dei in animabꝫ noſtris. in futuro non habebimus illam ſimilitudineꝫ in animabꝫ tantū. ſed eciā in corꝑibus. quia vt di cit apoſtolus. Sinilies erimus xp̄o. De dn̄ica. xxiiij. Rubrica. Nviceſimaquarta dn̄ica ſimiliter agit̉ de vocacōne et ꝯuerſione iudeoꝝ. vn̄ incipit in quibuſdā eccleſijs euangeli um math̓. ix. c. Loquente ih̓u ad turbas. ecce pnͥc ep̄s arciſmagogus venit ad eum et dixit ei. filia mea defuncta eſt. ſed veni et impone manū tuam ſuꝑ eam et viuet. Dum aūt iret poſt eum ecce mulier emoroiſſa dicebat. Si tetigero fini briam veſtimenti eius ſalua ero. et ſanata eſt a domino. poſtea reſuſcitauit dn̄s filiam arciſina gogi. ¶ Allegorice. arciſinagogus iſte ſignifi cat moyſē vel aliquē deꝓphetis vel eciā apl̓is. qͥ rogauit dn̄m ꝓ ſinagoga. et dn̄s vadit vt ſa net eam. quia non ceſſat corrigere. vt ſanet ip ſos iudeos ꝑ varias tribulacōnes et ſeruitutes. Sed eoꝝ ſanitas fiet in fine mundi. Aulier v̓o paciens fluxum ſanguinis eſt gentilitas q̄ dixit Si tetigero fimbria veſtimēti eius.i. ſi minima p̄cepta ſeruauero ſalua ero Per fluxū ſanguīs peccatum intelligit̉. poſtea vero ſaluabit̉ ſina goga. qd̓ ſignificat̉ ꝑ filiā yairi. poſtmodū ſu ſcitata. Item ꝑ yairimi. qui interp̄t at̄ illuminās

ſiue illuminatus. intelligunt̉ prelati. Prelatus enim illuminatus a dn̄o alios illumīat. et talis debet orare ꝓ ſubditis ſuis ſicut iſte ꝓ filia ſua. Sicut et orat apoſtolus in epl̓a huius dn̄ice q̄ eſt ad colocen. j. c. Non ceſſamus inquit fratres orantes ꝓ vobis. ¶ In quibuſdā tamē eccleſijs dicit̉ hac die euangeliū. Cum videritis abomīa cionem. math̓. xxiiij. c. Et attende ꝙ hec dn̄i ca ꝓprium cantuale non habet officiū. quia eniꝫ vexabatur eccl̓ia ꝑſecucōnibus an̄xp̄i. ideo ſua continet organa. vel ideo quia p̄cedens officiuꝫ huic euāgelio rectiſſime coaptat̉ vl̓ qꝛ hͨ dn̄ica ſepiꝰ ſuꝑhabundat. idcirco ꝓprio vacat officō De dn̄ica.xxv. Rubrica. N viceſimaquinta dn̄ica agit̉ de illuīa cione iudeoꝝ Vnde dicit̉ in quibuſdā eccleſijs in epl̓a que eſt de iere. xxiij. c. Ecce dies veniunt dicit dn̄s. ⁊ ſuſcitabo dauid germen iuſtuꝫ ⁊cͣ. Et poſtea ſequit̉. In diebꝫ ill̓ ſaluabitur iuda et poſt. non dicemus ampliꝰ vi uit dn̄s qui eduxit filios iſrahel de terra aquilo nis et de cunctis terris. in quibus ꝓiecerā eos. in quibus verbis p̄cedens cantuale officiū con cordat. Nam in introitu dicit dn̄s. Ego cogito ⁊cͣ. dicit̉. Et reducā captiuitateꝫ veſtrā de cun ctis locis. Soluti gͦ illa qua nunc tenent̉ capti uitate. in graduali. Liberaſti nos graciaruꝫ re ferunt actionem. ¶ Offerenda. De ꝓfundis. ad huc porrigunt oracōnem. qui ſue peticōnis in poſtcōmunionē. Amē dico vob̓ recipiūt ſancti ficacōnem. ¶ Euangeliū vero eſt de reſurrectō ne quā fecit ioſeph de fratribus ſuis. qn̄ rece pit eos ad ꝯuiuium. videns ih̓us qꝛ multitudo maxima venit ad eum⁊cͣ. Quinqꝫ panes ſūt ſpū alis intelligencia qnͥqꝫ libroꝝ quos modo hn̄t nec eis poſſunt ſaciari. quia eos frangēdo ꝑ ſpū. alem intelligenciā non māducant ſed tunc eos dn̄s ſaturabit. duo vero piſces ſunt pͣs. et euā gelium. Tunc em̄ reficiet eos dn̄s intelligēcia legis. et pſalmoꝝ euangelij. In quibuſdā tamē eccleſijs dicit̉ euangelium. Cum ſubleuaſſet ih̓s oculos. Ioh̓is. vj. c. ¶ Rurſus in hac vltima dn̄i ca ceteras ꝯcludente recte ponit̉ officium qd̓ ad vtrunqꝫ dn̄i ꝑtinere poſſit aduentū. vt dictū ie remīe ꝓpheticū. Ecce dies veniunt. et ſuſcitabo ⁊cͣ. Ecce pͥmus aduentus. in diebus illis ſaluabi tur iuda. ecce ſecūdus. Sed in euangelio recte agitur de quinqꝫ panibus qꝛ poſt quinqꝫ milia annoꝝ datus eſt nobis. In pͥmo aduentu panis angelorum. Ab hinc eciam qnͥqꝫ dn̄ice ꝯputan tur vſqꝫ ad illum diem in quo panis ortus in p̄ ſepio p̄dicabitur. Quidem tamē hanc epl̓am et hoc euangeliū ponūt cuꝫ officō trinitatis. Infra ebdomadā vero fit ſicut in ceteris feriatis ⁊ cō grue circa feſtum beati andree. hoc euāgelium legitur. quoniā in eo de ipſo mencō cōtinetur. Quedaꝫ eccleſie faciūt in hac dn̄ica feſtū de tri nitate. Alij vero in octaua penthecoſtes. vbi de hoc dictum eſt. De lectionibus nocturnalium Llud poſtremo notandū eſt ꝙ noctur nales lectōnes a pͥma dn̄ica poſt pen. vſqꝫ ad aduentum dn̄i quidā nō inſub tiliter referunt ad illam tꝑis ſerieꝫ q̄ fuit a dauid vſqꝫ ad aduentū dn̄i. Sed et ad il lam ꝯgrue referri poſſunt. que a pͥmitiua cepit eccleſia. Sicut enim ſauli ſucceſſit dauid. Vnde pͥmo legit̉ de pͥmis libris regum. ſic demonum cultui. cultus vnius dei. et ſicut regnū dauid ꝑ roboam et ieroboam in ſciſluras diuiditur. vt le gitur in libris ſequentibꝫ. ſic eccleſiā ſcindit he̓ ticorum inſania. deinde ſequunt̉ libri ſalomoniſ quia poſt pugnas hereticoꝝ claruerūt in eccle ſia ſanctoꝝ doctorum ingenia. Poſtmodū ſeqͥ tur liber iob. vbi agitur de ꝑ̄ſecucōnibꝫ et ꝯſo lacōnibꝫ eius. qꝛ quātum ius in pacefloreat ec cleſia. temptacones tn̄ non deſunt ſpūalium ad uerſariorum quoꝝ quāto eſt occuſcior pugna. tanto difficilior eſt. ſed glorioſior erit acqͥſita victoriā. ¶ Aurſus illud qͦꝫ adiciendū eſt. ꝙ ſin gulos menſes p̄teritis poſſumus adaptare tꝑi bus. Nam ꝑ ianuariū in quo nouus annus incho atur. tempus adiluuio intelligit̉. vbi mundus renouat̉. Per februariū in quo all̓a deponitur. Illud tempus innuit̉ in quo vniuerſitas lingͣua rum cōfundit̉. Per marciuꝫ in qͦ quadrageſima ſepius celebrat̉. Illud tempus accipit̉ in quo dei populꝰ in egipto affligitur. Per apprilem vbi paſca celebrat vel obſeruat̉ illud tempꝰ oſten ditur. in quo populus a pharaone liberat̉. Per maium. in quo de penth̓. ſolennizatur illud tp̄s recolit̉. in quo populus in terra ꝓmiſſionis gͣ tulabatur. Iumus et iulius in quibus hyſtoria regum legit̉. regnū ſaulis et dauid ꝯmemorāt Auguſtus in quo liber ſapiencie recitatur. reg num ſapientis ſalomonis inſinuat. Reliqui qua tuor menſes. regna principalia notant Babilo nicum quod eſt in oriente. Perſarum quod eſt in meridie. Gtēcorum quod eſt in aquilone. Rō manorum quod eſt in occidente. Igitur hyſtoria iob que legitur in ſeptembri per duas ebdoma das regnum exprimit orientis. nde ibi dicit̉. Grat vir ille magnus inter omnes orientales. ⁊ legitur per duas ebdomadas. quia regnū illud durauit per duas annuales ebdomadas.i. per bis ſeptingentos annos. Tot enim anni inue untur a tempore mim. a quo regnum babilomē incepit vſqꝫ ad cirum regem perſarum in qͦ de fecit. In reliqua parte ſeptembris. regnum per ſaruꝫ innuitur quo circa due hyſtorie legūtur eo ꝙ nūc de perſis. nunc de medis reges aſſume bātur. Hyſtoria machabeoꝝ que legit̉ in octo bri grecoꝝ ſignificat regnum ſub quibus ma chabei fuerunt afflicti. Per nouembrem ⁊ decē brem in quibus ꝓphecie legūtur regnum roma norum. in quo criſti religio viget accipit̉. Pro p̄hecie maxime de xp̄o loquuntur cuius natiuitaſ eſt in fine anni. ſic regnum romanorum in fine mundi.

Incipit liber ſeptimꝰ de ſanctoꝝ feſtiuitatibꝫ Oſtquam de diuinis officijs in genere atqꝫ dn̄icis et de feſtiuitatibꝫ ad dn̄m ꝑtinen tibus in ſpecie ꝑmiſimus vti le eſt vt et de officijs feſtiui tatum ſanctoꝝ aliquā ī hac ſeptima parte ſubiciamus. ¶ Sane eccleſia ſanctoꝝ fe ſta multis de cauſis celebrat. Primo vt eius vi cem rependamus. quia ipſi iam celebrāt feſtum de nobis. quia gaudiū eſt in celo angelis dei et animabꝫ ſanctis ſuꝑ vno peccatore penitenciaꝫ agente. Scd̓o quia eos honorādo rem noſtram agimus. nam eoꝝ feſtiuitas noſtra eſt. Vn̄ apo ſtolus. Omnia nr̄a ſunt. nos aūt xp̄i. caritas em̄ omnia ꝯmunia facit. Terco vt habeamꝰ eos in terceſſores ꝓ nobis. Vnde legit̉ in. iij. re. j. c. ꝙ berſabee qd̓ interptatur puteus ſacietatis.i. ec cleſia triumphās. impetrauit filio ſuo regnum Quarto vt eos imitemur. per eoꝝ em̄ exempla ad eorum imitaconem ꝓuocam̉. Quinto ꝓpter augmentuꝫ noſtre ſecuritatis et ad ſpei ſubleua cionem. Si homines mortales nobis ſimiles po tuerunt ita per ſua merita ſublimari. et nos ſil̓i poterimus quonā manus dn̄i non eſt abbreuia ta. Sexto ꝓpter honorem diuine maieſtatis. qͦ niam illos honorando. in eis honoramꝰ ⁊ mira bilem p̄dicamus qui ip̄os ſanctificauit. Septi mo vt viſa eoꝝ pulchritudine et mūdicia. con fundatur hō de peccatis ſuis. ⁊ terrena ꝯtem nat ſicut et ipſi fecerūt. Octauo et pnͥcipalis ca eſt. quia ſanctoꝝ dies anniuerſaria in eoꝝ ho nore nobis ad memoriā reducit̉ ꝓpter noſtram vtilitatem quoniā in eis honoramꝰ deum. Ipſi nanqꝫ cum ſint ꝑfecti beati. or̄onibus noſtris n̄ indigent quia omīa eis ad votū ſuccedūt. ȳmo iniuriā facit martiri qui ꝓ martire orat ¶ Ioh̓. eciam dan̄. in li. iiij. c. vij. ponit alias rōnes qua re ſancti et pariter eoruꝫ corꝑa ſiue reliquie de beant honorari. quaꝝ quēdā ſumunt̉ quantum ad eoꝝ dignitatē. et quedā quantum ad corpo rū ipſoꝝ p̄cioſitatē. Dignitas quadruplex eſt. quoniā ſunt amici dei. filij dei. heredes dei. ⁊ du ces noſtri. De pͥmo Ioh̓. xiij. Iam non dico vos ſeruos ⁊cͣ. De ſcd̓o. Ioh̓. j. Dedit eis poteſtat ē fi lios dei fieri. De tercō. Roma. viij. Si aūt filij ⁊ heredes. De qͣrto ita dicit. Si quiſqꝫ multū la borat ducem inuenire. qui eum alicui regi mor tali addiicat et ꝓ eo ad ip̄m verbū faciat. quan tomagis ducēs gn̓is humani qui ꝓ nobis ad de um interpellacones faciūt honorandi ſūt tēpla illis erigendo et eorum memoriam venerando. Quantum ad corpoꝝ ipſoꝝ vero p̄cioſitatē ma infeſtandā ponit eciā idem quatuor rōnes. Naꝫ ipſa ſanctoꝝ corpora fuerūt ꝓmptuaria dei te plum xp̄i alabaſtrum ſpūalis vngenti. fōtes di uini. Et aūgꝰ addit quintū ſcꝫ organum ſpiri tuſſancti. ¶ Circa primum dicit. Hij emim ſunt ꝓmptuaria dei. cenacula ſpūſſancti. De ſecundo dicit quoniam per intellectuꝫ in corꝑibus eoꝝ habitauit deus. Vnde apoſtolus. neſcitis quoni am corpora veſtra ⁊cͣ. Deus aūt ſpūs eſt. Hono randa ergo ſunt animata dei templa. homo qui dem delectatur in edificacōne muroꝝ. deꝰ ve ro in ꝯuerſione ſanctoꝝ. vn̄ pͣs. Dn̄e dilexi de corem domus tue decorem ſcꝫ quē p̄ſtat diuerſi tas non marmoꝝ ſed graciaꝝ. Circa terciuꝫ di cit. Si enim exrupe aquā manauit in heremo. et ex maxilla aſini ſanſoni ficienti nequaqͣm incre dibile eſt. ex martirum reliquijs. vngentuꝫ bn̄ olens emanare ſicientibꝫ. dei et ſanctoꝝ v̓tuteꝫ Circa quartū dicit. Iſti em̄ viuentes in veritate cum libera pn̄cia deo aſſiſtunt. et fontes nobis ſalutares. dn̄ator xp̄s ſanctoꝝ ſuoruꝫ p̄buit re liquias multiformia beneficia irrigantes. Cir ca quintum dicit augꝰ. in libro de ciui. dei. non ſunt ꝯtenmenda. ſed plurimū reuerēda ſancto rum corꝑa. quibus dum adhuc viuerent ſpiri tuſſanctus quaſi quibuſdā organis ad omnē bo num vſus eſt. Vnde apocͣ. An exꝑimentum que ritis eius qui in me loquit̉ xp̄us. Item ambro. in examero. Hoc eſt p̄cioſiſſimū ꝙ homo diuīe vo cis fit organum et corꝑalibus labijs celeſte ex pͥmit oraculum. ¶ Eſt aūt quadruplex differen cia ſanctorum noui teſta. quos per anni circulū colimus. Sunt enim apoſtoli. martires. ꝯfeſſo res et virginēs. Et hij ſcd̓m rabanuꝫ per qͣtuor mundi partes ſignificant̉ per oriente apoſtoli. per meridiem martires. per aquilonē ꝯfeſſores. per occidente virgines. Licet aūt feſtiuitates ſanctorum celebrāde ſint et in eorum memoriaꝫ altaria ꝯſtruenda. nulli tamē eorum vel eciam angel̓ ſed ſoli deo ſacrificare debemꝰ. Nemo em̄ antiſtum in locis ſanctoꝝ corporum. aſſiſtēs al tari aliqn̄ dixit offerimus tibi petre. aut paule. aut cipriane. ſed qd̓ offertur deo qui ſanctoſ co ronauit. offertur apud eorum memorias qͦs cō ronauit. vt ex ipſoꝝ locorum amore maior affe ctus aſſurgat ad augendam caritatē in illis. qd̓ imitari poſſumus ⁊ in illum qūo adiuuāte poſſu mus. nec enim ipſi ſancti vel angeli exhiberi ſi bi volunt. quod vni deo per latriā exhiberi no runt. Vnde paulus et barnabas cū quidā mira culis per eos factis ꝯmoti ipſi tanqͣm dijs īmola re voluiſſent ꝯciſſis veſtibus ꝯfitentes ſe hoīes mortales. et non deos eſſe hoc fieri vetuerūt. et ſicut in apocͣ. legitur. angelus iohannē ip̄m in viſionē adorare volentē ꝓhibuit dicens. Vide ne feceris. Frater enim tuus et ꝯſeruis fratrū tuorum ſancti deum adorant Iam enin xp̄s erat ſuper angelos exaltatꝰ. Antea vero legunt̉ an geli adorari. vt dictum eſt in quarta ꝑte ſub qͣr ta ꝑticula canonis ſuꝑ verbo ſeruitutis Et mar docheus noluit amon adorare. quoniā ille diui nam ſibi voluit adoracōnem impendi. Honorā di ſunt gͦ ſancti ꝓpter imitacōnem. nō adorandi ꝓpter religionem. Honorādi ſunt caritate non eruitute. vt dictū eſt ſuꝑ dc̄o v̓bo ſeruitutis. ¶ Tribus aūt de cauſis ſanctos rogamus ꝓut

dictuꝫ eſt in precedenti parte ſub ti. de rogaci onibus. Et nota ꝙ ſtando ſanctos rogare debe mus vt dictū eſt in ꝓhenio qunnte ꝑtis vbi de reſponſorio agitur. Porro dierum alij ſunt pro feſti alij feſtiui ſiue ſolennes. Profeſti ſunt qui nulla ſpēali celebritate inſigniti ſūt quaſi ꝓcul a feſto. Et nota ꝙ hebrei aliter denomīant dies ſeptimane. et aliter gentiles et eoꝝ p̄ſpiteri ⁊ alit̓ xp̄iani. Hebrei denomināt alios dies a ſab bato qui apud omnes p̄cipuis habet̉. Vn̄ diem ſequentem poſt ſabbatū. vocant pͥmam ſabbati aliam ſcd̓am ſabbati. et ſic de reliquis. Septi mam vero diem vocant ſimplicit̓ ſabbatum. et qn̄qꝫ ſabbatū ſabbatorū. ſextam feriam vocant ꝑaſceue. a para quod eſt pre. ⁊ ſceuen quod eſt ſtructio quaſi preſtructo ſeu preparacō quia tunc iudei p̄parant cibaria ad opus ſabbati iuxͣ quod eis p̄ceptum fuerat demana ſcꝫ ſexta die colligatis ex eo duplū. quoniā in ſabbato nō li cebat eis cibos p̄parare ſic̄ nec māna collige̓ Nos vero hoc nomen qd̓ eſt ꝯmune cuilibet ſexte fe rie appropriamꝰ illi ſexte ferie que eſt ꝓxime an̄ paſca ꝓ eo ꝙͣ tunc p̄paratus eſt cibus ſiue māna quo ⁊ eccleſia militans mō. et triumphās in fu tura requie ꝑfruet̉. ¶ Et nota ꝙ ꝑaſceue ē no men grecū. ſed iudei ꝓpter varias captiuitates inter grecos diſperſi quedam vocabula a gre cis ſumpſerūt vt ꝑaſceue et ſinagoga et alia q̄ dam. Gentiles aūt tam vulgus ꝙͣphariſei deno minant dies a planētis. Vnde ſcd̓m eos prima dies dicit̉ dies ſolis. ſcd̓a dies lune ⁊cͣ. que noīa ſacra ſcriptura non recepit. licet hodie vulgari vſu teneant̉. d̓ hoc dicet̉ in ꝑte octaua vbi age tur de ſeptimana. Nempe vulgus ideo eos ſic d̓ noīabat. quia ſolem lunam martem et alios pla netas a quibus dies denomīabant deos eſſe cre debant. Phariſei vero ideo quia hec ſunt nomīa planetarum ex quorū motibus et naturis om̄ia ſi i vegētacōnem ẜm illos trahunt. Ip̄iani vero duos dies tanquā ꝓprijs dengnat nomībꝰ Nam ſabbatū ſimplicit̓ ſabbatum vocāt ꝓpter autoritatē hebraici ſermonis. et ſequētem dieꝫ dn̄icam vocant ꝓpter ſui pͥmatum. de quo iaꝫ di cetur. vel quia ſic in apoc. vocatur vbi dicitur Ioh̓es dn̄ica die poſt miſſarum ſolennia deſcen dit in defoſſum ſepulture ſue locum. Poſſet eci am dies dn̄ica pͥma feria appellari. dieꝫ vero pꝰ dn̄icam ſequente appellabāt ſcd̓am feriā. aliaꝫ terciam feriaꝫ. et ſic de alijs diebꝫ vſqꝫ in ſabba tum. Interp̄tatur enim feria quaſi dies ſolen nis a feriando dicta. Vnde pͥmā dies ſeptimane ſolennis eſt. Vocant̉ gͦ ferie a feriando. quia to to temꝑe a vicijs feriare.i. vacare debemus. nō ꝙ ſit a nececeſſarijs vite oꝑibus ferianduꝫ. ve dicit̉ a fando.i. loquēdo. quoniā ſicut legitur ī g et̄. Sn̄s dixit et facta ſunt. Siqͥdem beatus ſil ue ſter nolēs imitari iudeos. qui dicūt pͥma ſab bati ⁊cͣ. nec gentiles qui dicunt dies ſolis. dies lune ⁊cͣ. adinuenit hoc nomē feria in fine tamē ſeptimane ſeruauit ſabbatuꝫ ꝓpt̓ p̄miſſaꝫ rōnē vel ꝓpter figuram quia ſabbatum interpretat̉ requies. quia tunc dn̄s requieuit ab omni opere quod patrarat. Vnde ⁊ nos per totam ebdoma dam.i. per totum tempus vite noſtre. quod ꝑ curritur per ſpacium ſeptem dierū debemꝰ labo rare et nnti ſūmo conannie. vt ad requiē et beati tudinem ꝑueniamus. ¶ Sies gͦ triplicit̓ deno minantur. Primo ẜm ſe vt dies lune dies mar tis ⁊cͣ. Secundo iuxta vſum eccl̓ie vt pͥma feria ſcd̓a feriā. ⁊cͣ. Tercō ſcd̓m menſes. Et hoc eciaꝫ tripliciter. Primo mō die kalen. p̄die kalen. iij. kalen. Secundo modo idus. p̄die idus. iij. idus. Tercio mō non̄. p̄die non̄. iij. non̄. hn̄ica vero dies pͥmatum obtinet ⁊ maior eſt inter alios di es. quia in illa xp̄s annunciatus fuit et refurrex it. et in apl̓os ſpm̄ſanctū miſit. et deus mundū ideſt celū ⁊ terrā ī illa fecit. et in eodeꝫ qͦꝫ die vt dicitur mundus diſſoluet̉. Dicit̉ gͦ dn̄ica ꝓpter gaudium dn̄ice reſurrectōnis quod in ea cele bramus. Licet aūt quedā dn̄ice omnibꝫ alijs ſunt ſuꝑiores videlicet paſca et penth̓. et hͦ ꝓpt̓ reſurrectōnem et ſpūſſancti miſſionē. tamen et quinqꝫ alie pnͥcipales dicunt̉ et ſolennes in qui bus officiā mutat̉ ſcꝫ dn̄ica pͥma de aduētu dn̄i dn̄ica in octauis paſce. dn̄ica in octauis penth̓. dn̄ica qua cantat letare iheruſalem. et dn̄ica in ramis palmarum. Addunt eciam quidā ſextam ſcꝫ qua cantat̉. Inuocauit me. Quedā eciam alie dn̄ice dicuntur pͥuilegiate quibus videlicet hy ſtorie ſunt appropriate. ¶ Et nota ꝙ ſunt qͥdaꝫ dies pͥuilegiati in temꝑe quadrageſime videli cet quatuor quarte ferie ſcꝫ quarta feria in ca pite ieiuniorū. et quarta feria ſequētis ebdoma de. et quarta feria que eſt poſt letare iheruſalē et quarta feria ante cenā dn̄i. Item quatuor ſab bata videlicet ſabbatum prioris ebdomāde. qn̄ ordīes celebrāt̉. ⁊ ſabbatū qͣte ⁊ ſabbatū qnͥtē et ſabbatum in vigilia paſce. Item tres dies do minice ſcꝫ Inuocauit me. et letare iheruſaleꝫ. et dominica in ramis palmarū. Item vna quinta fe ria ſcꝫ cene dn̄i Item vna ſexta feria ſcꝫ in para ſceue. Item tota vna ſeptimana. ſcꝫ vltima q̄ ma ior dicitur ꝓut ſub dominica de ramis palmaꝝ dictum eſt. De quibus pͥuilegijs in locis ſuis di ctum eſt. ¶ Et nota ꝙ paſca et penth̓. ſunt eb domadarie feſtiuitates. vt dc̄m eſt in ſexta ꝑte ſub ti. de ſeptem diebus poſt paſca et ſub pent̓. ¶ Incipit aūt dies naturalis ſcd̓m egipcios ab occaſu ſolis. ſiue in pnͥcipio noctis. ⁊ durat vſqꝫ ad veſperam ſequentis diei. iuxta illud Et factū eſt veſpere et mane dies vnus. Scd̓m perſas et grecos. et ſcd̓m ꝯmunē vulgi vſum. incipit ma ne ab ortu ſolis. Scd̓m romanos a media nocte Scd̓m athenienſes et ſcd̓m arabes. et aſtrono micos a ſexta diei hora. quos omnes varie imita mur. quoniā quo ad celebracōnem diuinorū of ficiorum incipit dies in veſperis. iuxta illud. A veſpera in veſperam celebrabitis ſabbata vr̄a. Quo ad treuge obſeruacōneꝫ in ortu ſolis. quo ad ꝯtractꝰ incipit dies. et finit in media nocte

quo ad eſum carnium. poſt cenam vſqꝫ ad dilu culum. quo ad iudiciuꝫ incipit mane et termiat̉ ſero. in fine diei ante noctis tenebras. Compu tacio autē egiptōꝝ vera videtur cum ꝯtineat ortum et occaſum ſignoꝝ. Poteſt tamē dici. ꝙ ſcd̓m eccleſiam incipit in media nocte quia tunc verus ſol ſcꝫ xp̄s ortus eſt. iuxta illud. Dum me dium ſilencium ⁊cͣ. vel verius in veſperis vt p̄ miſſum eſt. quia nox p̄ceſſit dies aūt appropin quabit. licet aūt naturalit̓ dies p̄cedant nocteſ tamē in nocte paſcali fit ecōuerſo. vt dictū eſt in ſexta ꝑte ſub ti. de ſabbato ſancto. ¶ Solen nes vero ſeu feſtiui dies ſunt. in quibus a quoli bet opere ſeruili in honorē dei et ſanctoꝝ abſti nenduꝫ eſt. et diuinis laudibus inſiſtendū. ¶ Et ē notandū ꝙͣ ſolennitas eſt ꝯmuniter inſtituta celebritas ꝓ aliqua p̄rogatiua. Gt dicit̉ a ſolon ꝙ eſt cōmune. vel a ſoluto.i. firmo atqꝫ ſolido. quia ob religionē mutari nō debet. Vel dicit̉ ſo lennitas ex eo ꝙ fieri ſolet in anno. Celebritas vero vocatur quia ibi non terrena ſed ſolum ce leſtia aguntur. ¶ Solennitas aūt alia eſt feſti uitatum. alia ſtacōnum. alia letamaꝝ. alia īeiu niorum. de quarum ſingulis videamus. Solēni tas feſtiuitatū que eſt mors ſanctoꝝ pluribus nominibꝫ deſignat̉. Vocatur enim feſtiuitas fe ſtum celebritas natiuitas natalis vel natale ſiue natalicium. tranſitus ſeu exitus obitus. paſſio. aſſumpcio. depoſicō. ⁊ obdormico. ffeſtiuitas di cta eſt a feſtis diebus quaſi feſtiditas. eo ꝙ in eis ſola diuina res agitur. quibꝫ ꝯtrarij ſunt fa ſti in quibus ius fatur. Dicit̉ qͦꝫ feſtiuitas quaſi ſancti natiuitas. Natiuitas ꝓprie dicit̉ feſtum i lius natiuitatis que eſt in carne ⁊ in mūdo. ⁊ ſe cundum hoc dicit̉ tantū xp̄i natiuitas. et beate marie. tt̄ beati ioh̓is bap. quoꝝ tantum natiui tates in eccleſia celebrant̉. Quare ſancti dicant̉ in morte naſci iam ſequit̉ ⁊ dicetur vbi de octa ua agetur. De celebritate iam dictū eſt. Natal̓ vero vel natale vel natalicium dicit̉ migracio ſanctoꝝ ab hoc ſeculo. qꝛ tunc naſcunt̉ deo. et celo ad gloriam ea natiuitate que tendit ad vi tam eternā. indifferent̓ tamen iſta accipiūtur. Tranſitus dicit̉ feſtū de morte ſanctoꝝ quom am anime ilioꝝ a corporibꝫ exeuntes. ꝑ ignota ſibi et diuerſa loca trāſeunt. vt per celū aereuꝫ et ethereū et criſtallinū vt tandem ꝑueniāt ad empirreum. Et nota ꝙ maius eſt feſtum tranſi tus alicuius ſancti. quā aliquod aliud de illo vt dicetur ſub feſto aſſumpcōnis. Obitus dicitur quia tunc angeli veniunt obuiā anime vt legi tur de beato martino. Paſſio dicit̉ quia tūc max ime corpus patitur. et eciā anima qn̄ per violē ciam ab inuicē ſeꝑantur. ⁊ obitus vniuſcuiuſqꝫ poteſt paſſio noīari qꝛ ſine amaritudinē et ſine violencia quadā. nulla anima de corꝑe tollet̉. Aſſumpco ꝓprie dicit̉ tranſitus beate marie De poſicio ꝓprie dicit̉ depoſicō beati ioh̓is euangē liſte. qui vt p̄miſſum eſt locum ſepulture viuus intrauit. et ita ſeip̄m depoſuit. Obdormico vero dicitur mors ſanſtorum. quaſi quies. Nam ſicut quis poſt ſomnum intēger et validior fit ſic ſā cti ſine difficultate reſurgunt in corꝑibꝫ gl̓ifi ficatis quaſi a ſomno euigilantes. Vnde dn̄s de lazaro mortuo dixit. Lazarus amicꝰ noſter dor mit. Vnde apoſtolus. nolumus vos ignorare de dormientibus ⁊cͣ. ¶ Sequit̉ de ſtacōnibꝫ videre Stacio aūt ẜm yſi. eſt obſeruacō ſtatutoꝝ die rum vel tempoꝝ. di eꝝ vt quarte et ſexte ferie ieiunium ex veteri lege p̄ceptum. de qua ſtacio ne in euangelio. ieiuno bis in ſabbato.i. in qͣr ta et ſexta ſabbati. Tempoꝝ ſcꝫ que legalibus ac ꝓpheticis inſtituconibꝫ determatis tempori bus ſtatuta ſunt. vt ieiunium menſis quarti. qnͥ ti. ſeptimi. et decimi. vel ſicut in euangelio d̓r. Dies illi in quibus oblatus eſt ſponſus. Stacio quoqꝫ vocatur ꝓceſſio ad aliquā eccleſiā ad ex ſoluenduꝫ ibi gras deo factas. et dicit̉ ſtaco qꝛ tunc ſtantes orare. ⁊ gras deo ꝑſoluere. nō fle xis genubus debemus nec ieiunamus. tunc nec in eis ſupplicacōnis voces fiunt que omnia cuꝫ feſtibus humiliatis in letanijs fiunt. Videntur autē ſtacones a veteri lege miciū habuiſſe. qͦ niam tūc populus iudeoꝝ et eciā multi gētiles ꝯueniebant in magnis ſolennitatibꝫ ſcꝫ in pa ſcā et penth̓. vt ibi orarent in templo. et deo gͣ eias perſoluer et et offerebant. qd̓ adhuc obſer uat eccleſia preſertim ytalie. vbi in ebdomadibꝫ paſce et penth̓. populus de opidis ⁊ villis adia centibus ciuitatibꝫ ꝯuenit ad eccleſiā ep̄alem. Alie ſtacones rōanis huerūt iniciū qͥ eas max ime frequentāt. qui cū interceſſionibꝫ ſancto rum quoꝝ ſuffragia implorabat ꝑicula euaſiſ ſent. cum ꝓceſſione veniebāt ad eccleſiaꝫ illius ſancti cuius pr̄ocimo fuerūt liberati laudes deo cum gͣciaꝝ actiōibꝫ ꝑſoluentes. Iſi. dic̄ in. vj. ethimo. ꝙ ſtacō ex militari exemplo nomē acce pit. ꝓ eo ꝙ nulla leticia caſtris obueniēte ſtaci one ꝯtriſtacō militum reſcindit. Sunt aūt due ſpecies ſtacionū. alie nanqꝫ ſunt gn̓ales. alie ꝑti culares. Generales ſunt que in p̄dictis duabus ſeptimanis ad matrice eccleſiā fiunt. Particl̓a res ſunt que in diuerſis eccleſijs fiunt ꝓ p̄dicta cauſa. Fiunt qͦꝫ qn̄ꝫ obſeruaconis cauſa. nulla a lia cauſa intercedente. vt cum in feſto alicuius ſancti. ad eius eccleſiā vadit ꝓceſſio amaiori ec cleſia. Fiunt eciam cum in feſtis diebꝰ ad diuer ſa altaria cum ꝓceſſione ob ſanctoꝝ veneracō nem venimus. Inſtituco gͦ ſtacōnum ex p̄dictis li quet. hoc tamē addito. quoniā ſicut romani ꝓ vitandis ſuis ꝑiculis ſtatuerūt ſuas ſtaciones ī vrbe. ſic et alij in ſuis ciuitatibꝫ ob cauſas ſimi les ſtacōnes inſtituerūt. in diebꝫ aūt ſtacōnuꝫ voces ſeu cantica leticie cantant̉. videlicet rn̄ ſo ria vel antiphone vel aliqͥd hmōi Qn̄qꝫ eciā tūc miſſa celebrat̉ in eccleſia ad quam vadunt. ⁊ qn̄ qꝫ non ſed poſt ſtacōnem. a r̄one finita redeunt Et nota ꝙ populus pͥmo ꝯuenit in aliqua eccle ſia vicina illi in qua debet eſſe ſtacio. vt dictum eſt in quarta ꝑte ſub ti. de or̄one. Nempe beatꝰ

Gregorius. qui ſtaciones in ordine ordinauit xx. omelias euangelij. diuerſo tēꝑe in illis dicen das decl̓auit. alias vero ſtomachō lateſcēte. alijs ꝓnunciandas ꝯmiſit. De ſolennitatē letamarū in. vj. ꝑ te ſub ti. de rogacōnibus dictū eſt. No ta tamē ꝙ ſtacōnes fiunt ꝓpter p̄terita ꝑicula Letame vero que rogacōnes vel ſupplicacōnes interptantur. fiunt ꝓ ꝑiculis euitandis vt pre miſſum eſt. ¶ De ſolennitate ieiunioꝝ. et de vi gilijs ſanctoꝝ. dictum eſt in ſexta ꝑte ſub qͣr ta feria quarte dn̄ice de aduentu. ¶ Hoc eciam nota ꝙ natale dn̄i feſtum eſt pattis. qꝛ per euꝫ filiꝰ innotuit mūdo. in hoc em̄ apparuit carit as dei ꝙ nobis dedit filiuꝫ ſuum. ſicut dicit beatus Ioh̓es feſtuꝫ tamē patris. filij eſt et ſpūſſancti. in hoc em̄ ꝙͣ dicit̉ verbū. intelligit̉ pater verbi et eciā alia rōe. qꝛ ſcꝫ filiꝰ patrem manifeſtauit mundo. Paſca vero eſt feſtū filij. qꝛ tunc xp̄s a mortuis reſurrexit. et verus deus apparuit. Et nota ꝙ ſolennitas paſce anthonomaſice dicit̉ ſo lennitas ſolemnitatū. ſicut dicit̉ ſancta ſanctoꝝ et cantica canticoꝝ eo ꝙ alia ſancta et alia can tica excedūt. inde eſt ꝙ omnes dies dn̄icos reci procamus.i. omnes dies dn̄ice ſunt octaue hꝰ feſti. Dicit̉ eciā feſtiuitas feſtiuitatū. tum qꝛ pͥ ma eſt omniū feſtiuitatū tuꝫ quia om̄es hac do minica ꝯmunicare debent. In quibuſdā tn̄ locis quodlibet magnū feſtū paſca vocat̉ quaſi trāſi tus quia de vicijs ad virtutes tranſire debemus Penthecoſtes eſt feſtum ſpūſſancti. et quelibet iſtarum ſolennitatū eſt ſolēnitas tocius trinita tis. quoniā indiuiſa ſunt oꝑa trinitatis. licet vt p̄miſſum eſt. quelibet iſtaꝝ magis vni quā al teri appropriet̉. ¶ Nō eſt eciā ignorandū ꝙ po pulus iſraheliticus tres pnͥcipaliter celebrat ſo lenitates. Primuꝫ erat phaſe ſiue dies azimoꝝ ꝙ eſt paſca. quia tunc deus eos liberauit a pt̄a te pharaonis. de ſeruitute egipti. et a ꝑcuſſio ne angeli linitis poſtibꝰ de ſanguine agni im molati. Non em̄ fuit domus alicuius egipcij vbi mortui non iacerent niſi domus iudeoꝝ vbi nul lus mortuꝰ eſt. Secundū erat penthe. quia tūc ſuſceperunt legē vt dictum eſt in ſexta ꝑte ſub ipſo feſto. Tercium cenophegia in ſeptembri. quod exgreco interp̄tatur dedicacō ſiue fixio tabernaculoꝝ. populus em̄ iſraheliticus. xj. an nis in tabernaculis habitauit. in cuius rei mēo riam iudei hoc feſtum celebrāt quaſi in taberna culis degentes. ceno em̄ grece tabernaculum d̓r ¶ Hec feſta que ſeptem diebꝫ ꝓcelabant̉. p̄ci puā dicebant̉. et ſabbatū qd̓ interueniebat di cebatur ſabbatuꝫ ſabbatoꝝ.i. ſabbatū ſancto rum. Verum ſuꝑaddiderūt et alia feſta ob euē tus varios. vt encenia qd̓ celebrabāt hebrei in venie ſcꝫ in octobri et vocabant encema nouam dedicacōnem templi. Cenon em̄ grece dicit̉ nō uum latine. vnde quandocūqꝫ aliquod nouū fu erit dedicatum encema vocatur. nam et ſi quis nouā tunica induit̉ enceniare dicit̉. nos at̄ duo illoꝝ ſeruamus ſcꝫ paſca et penthe. ſꝫ alia rōne quam illi. ipſi emꝫ celebrabant paſca. qꝛ tūc ab egip̄ciaca ſeruitute liberati ſunt. nos vero qꝛ tc̄ per xp̄m redempti ſumus. Illi celebrabant pent̓. quia tunc ſuſceperūt legem. nos vero quia tūc ſpm̄ſanctum accepimꝰ. Item illi ſuſceperūt legē in tabulis lapideis ad duriciam cordis notandū extrinſecus ſcriptam. quoniā vſqꝫ ad ſpiritualē lit̓tere intellectum non ꝑtingebāt. ſed ſpūſſan ctus datus eſt. lxxij. diſcipulis in corde digito dei ſpūalem intelligēciam eis dictante. Scēno phegiam eciā qd̓ammō celebramus in aſcenſio ne dn̄i. quia per tabernaculum intelligimus cor pus dn̄i in quo ſub humanitate diuītas latuit. iuxta illud pͣs. in ſole poſuit tabernaculum ſuuꝫ hoc itaqꝫ tabernaculū xp̄s in mortali carne non fiebat. quoniā exultauit vt gygas ad currēdā viam. diſcurrens de loco in locum vt ſuſceptum mīſterium adimpleret. ſed tunc fixit et ſtabili uit tabernaculū.i. corpus ſuū cum aſſumptꝰ eſt in celum. ſedens ibi ad dexterā dei patris et re quieſcens in pr̄imonialibꝫ patris bonis. donec ponat inimicos ſuos ſcabelluꝫ pedū ſ. Hec itaqꝫ tria feſta recte in euāgelio ſpūaliter celebramꝰ Nam iuxta pͣs. Xp̄s captiuam duxit captiuitatē quando in paſca reſurgens vinctos ſuos edux it de lacu in quo non erat aqua. aſcendit in al tum. cum in aſcenſione exaltatus eſt ſuꝑ celos celorum ad orientē. dedit dona hominibꝫ cuꝫ in penthe. effudit de ſpūſancto ſuꝑ omnē carnem. Quarta vero feria poſt dn̄icam de paſſione. eſt de encenijs ꝓut ibi dictum eſt in ſexta ꝑte Erāt quoqꝫ ⁊ alie quatuor ſolennitates. nō tamē ita ſolennes ſicut p̄cedentes. videlicet ſabbatuꝫ fe ſtum clangoris. feſtum ꝓpiciacōnis. et neomē ma. Siquidem apud hebreos neomeniā dicta ē quia ſcd̓m lunarem curſum menſes ſupputaban tur. Mene grece luna vocat̉. inde neomema.i. noua luna. Aput nos vero neomenie ſunt kalē de. erant em̄ aput hebreos ipſi dies kalendarū ex legali inſtitucōne ſolennes. ¶ Sane ꝯſtanti nus imꝑator partes tranſmarinas petens. mue nit euſebium ceſarien̄. ep̄m virum ſanctiſſimum cui dixit. Pete a me vnde eccleſia tuā ditet̉. Ille vero reſpondit. Eccleſia mea ſatis habundat in diuicijs. ſed rogo te vt mittas per ꝑtes mundi et nomina ſanctoꝝ et temꝑa paſſionū et ſub qͥ bus et qualiter. et in quibus locis paſſi ſunt re ſcribas. quod factum eſt. Et refert euſebius ꝙ quolibet anni die pluſquaꝫ qnͥqꝫ miliū ſanctoꝝ feſta ꝯcurrunt. excepta die kalende ianuarij. qͦ intendebant gentiles epulis et ſolennitatibus nō ad martirizandū ſanctos. Et hiero. dicit idē in epl̓a que ſuo kalen̄. p̄ponitur. Vnde grego. dicit. totus mundus eſt plenꝰ ſanctis. et ſimilit̓ haymo dixit de angelis. ꝙ ſi quis creaturas ſpi rituales videre poſſet. videret eas ebulire in ae re. ſic̄ minimas at homos in ſolis ſplendore Et nota ꝙ nullus aſcribendus ſeu ānumerandꝰ eſt cat hologo ſiue numero ſanctoꝝ niſi per roma num pontificem. et niſi facta prius clara fide de

illius vita et miraculis. Dicitur autem catholo gus vniuerſalis ſermo acatha. qd̓ eſt vniuerſa le et logus quod eſt ſermo. Et letania ſiue calē darium. in quibus enumerantur ſancti ꝑ romā nam eccleſiā approbati. dicit̉ vniuerſalis ſermo ¶ Ceterum ſcd̓m decretum ꝯcilij affricani. nll̓a memoria martirū ꝓbabiliter ſiue ſolemniter ac cipiatur niſi aut vbi corpus martiris. aut certe reliquie ſunt aut vbi fuit origo habitacōis vel poſſeſſionis illius Nam altaria que per ſomnia ⁊ manes quaſi reuelacōnes quorulibet hominum vbicunqꝫ ꝯſtituunt̉ omnino reprobant̉. jtē ſta tutum eſt in ꝯcilio aureliamen̄. ꝙ ep̄s ſi in in firmitate nō fuerit impeditus eccleſie cui fuerit ꝓximus puta ep̄ali. die dn̄ica deeſſe non debet. ¶ Que aut feſtiuitates celebrande ſint. patꝫ ex concilio lugdunen̄. in quo ſic ſtatutū eſt. Dies dn̄ici feriandi ſunt a veſpera in veſperā. Item fe ſtum natalis dn̄i. Sancti ſtepham. Sancti Io. euan. Innocētū. Sancti ſilueſtri. Circumciſionis Theophanie ſiue eph̓ie. Paſca cuꝫ tota p̄cedē ti et ſequenti ebdomadibꝫ. Rogacōnes cum tri bus diebus. Aſcenſio dn̄i. Pentheco. cuꝫ duobꝫ diebus ſequentibꝫ. Sancti ioh̓. bap. Duodecim apoſtolorum. Sancti laurencij. Feſtiuitas beate marie. Omnes dies dominici. Dedicacio ſancti michahelis. Dedicacio cuiuſlibet oratorij. ffeſtū omnium ſanctorum. Sancti martini. Ille feſtiui tates ſcꝫ ſanctorum canonizatoꝝ quas ſinguli ep̄i in ſuis eccleſijs cum clero et populo decreue rint celebrandas. Reliquis vero feſtiuitatibus. que per annum ſunt. nō ſunt populi cogendi ad celebranduꝫ ſiue feriandū. nec ꝓhibendi. Quot pſalmos. quot reſponſoria. et quot lectōnes. ⁊ quare in feſtis dicant̉ dictum eſt in ſexta parte ſub ti. de nocturnis ¶ Quedam aūt feſta dicun tur in totum duplicia. quedam ſimpliciter du plicia. et quedam ſemi duplicia. Dicunt̉ quidē duplicia in quibuſdam eccleſijs. ꝓ eo ꝙ reſpon ſoria tam maiora quam breuia et verſus a duo bus cantantur. et quia omnia incipienda a duo bus incipiunt̉. et quia antiphone in matutinis et veſperis duplant̉. Dicuntur enimi ꝯplete. et ante pſalmū et poſt. Sicut et feſtum natal̓ dn̄i Sancti ſtephani ꝓthomartiris. Sancti io. euā. Circumciſionis dn̄i. Epiphanie. Purificacōnis Annunciacōnis. Reſurrectōnis. Aſcenſionis. Denth̓. Sancti Io. bap. ¶ Apoſtolorum petri et pauli. Sancti laurencij. Aſſumpcōnis beate ma rie virginis. Natiuitatis eiuſdem. et dedicacō nis baſilice ¶ Premiſſa quidem ſunt maiora du plicia feſta. Minora aūt duplicia feſta. ſunt ſe cunda et tercia feria infra octauas reſurrectio nis. Item ſecunda et tercia feria infra octauas penth̓. Cōmemoracio ſancti pauli apl̓i. Octaue apoſtolorum petri et pauli ⁊ aſſumpcōnis. ⁊ qd̓ libet feſtum vna queqꝫ eccleſia duplex ordina uerit celebrari. Semi duplicia aūt feſta ſunt in quibus p̄miſſa omnino non obſeruant̉. ſed tan tum tercium ſextum et vltimū. Reſponſoria can tantur a duobus nec incipitur a duobꝰ. nec du plantur antiphone. licet verſus et breuia rn̄ſo ria a duobus dicant̉. ⁊ ſunt hec ſemi duplicia fe ſta ſanctorum. Andree. Nicolai. Lucie. Thomē apoſtoli. Innocentū. Octaua epiphamē. Agne tis. Tōuerſionis ſancti pauli. Agathe Mathie Cathedra ſancti petri. Gregorij. Auguſtini. Ambroſij. Ieronimi. Philippi et Iacobi. Marci euan. Inuenconis ſancte crucis. Releuacōis ſan cti michahelis. octaua aſcenſionis. johannis an̄ portam latinaꝫ. Barnabe apl̓i. octaua ſancti Io hannis bap. Marie magdalene. Iacobi apoſtoli De tri ad vincula. Octaua ſancti laurencij. Bar tholomei. Decollacio ſancti iohannis baptiſte. Octaua natitatis bt̄e marie. Exaltacōis ſcē cru cis. Mathei. Luce. Simonis ⁊ iude. Martim. Ce cilie. Ratherine. et alia ẜm conſuetudinem cu iuſcunqꝫ eccleſie. ¶ Sane ideo hec varietas cir ca feſta ſeruat̉. quoniā ſicut ẜm apoſtolū ſtella differt in claritate a ſtella. ſic eciam erit reſur rectio mortuoꝝ. Cum gͦ ſecundū beatū dyoni ſium eccl̓iaſtica ierarchia repn̄tꝫ aliqualiter in ſuis actōnibus ſeu ordinacōnibus celeſtem ie rarchiam in qua ſancti ſcd̓m diuerſitate merito rum ſuorum diſponunt̉. ideo ad hoc repn̄tandū varietas diuerſoꝝ officoruꝫ in noſtra eccleſia reꝑitur. Que igitur feſta in totum duplicia. q̄ ſimpliciter duplicia. ⁊ que ſemi duplicia dici de beant. liquido patet ſcd̓m miſticum intellectum Nam ſecundū ſanctos. viſio dei erit premiū oīm beatorum. que quidem viſio erit maior vel mi nor in omnibus ſcd̓m ꝙ hic poſiti magis vel mi nus in caritate. que eſt radix omniū meritorum perfecerūt. Veruntamē ſunt quedā ſpēalia me rita. ſcd̓m que aliqua ſpēalia pmia. habentibus alia merita. in futura gloria conferent̉. Vnde ſpēale p̄mium ſupra eſſencialia reddetur marti ribus doctoribus et virginibꝫ. quod premium aureola dicit̉ ita ꝙ quantū ad hoc aliqui ſancti duplex habebunt premiū. ſcꝫ eſſenciale. qd̓ dici tur dei viſio. et accidentale ſcꝫ aureolam. et ẜm hoc feſta ſanctoꝝ poſſunt dici maiora vel mino ra. ſcꝫ in quibus premioꝝ racones magis vl̓ m nus reperiri poſſunt. Quia igitur beata virgo ī ter omnes ſanctos ſublimiori premio potit̉ qͣn tum ad premiū eſſenciale. et rōnes eciā acciden talium premioꝝ ſibi ꝯpetunt. ideo eius feſtum totum duplex dicit̉ eſſe. Sic eſt eciam in feſtiui tatibus ad honorem xp̄i ſtatutis. Quia vero pꝰ eos angeli ſcd̓m optinent locum. Et poſt illos a poſtoli et martires et poſt ipſos alij Ideo ſecun dum eoꝝ plura vel pauciora eſſencialia et acci dentalia p̄mia ipſorum feſtū vel totum duplex vel ſemi duplex vel ſimplex. debet ab eccl̓ia mi litante. que veſtigia triumphātis imitatur cō formiter celebrari. Quādoqꝫ vero alia ꝯſidera cione dicunt̉ feſta duplicia. qn̄ videlicet eadem die duo feſta concurrūt. et tunc minꝰ cedit mā iori. Nam die illa de feſto excellenciori officium celebrat̉. ⁊ de minori ſit ſolūmodo ꝯmemoracō

et illius officium in diem ſequentem reſeruat̉. ſicut ſit de beatis petro et paulo Si gͦ eadeꝫ die plura feſta ꝯcurrant. et omnes ſunt martires il lius qui inter eos maioris erit nominis officium celebretur. Si vero alter ꝯfeſſor. et alius mar tir. vel martires ſi ꝯfeſſor maioris ſit nomīs qͣm martir. vel pͥuilegiatus vt beatus martinꝰ. et cuius generaliter officium inſtituit eccleſia. di cend̓ ē officiū de ꝯfeſſorē. et ꝯmēoracō faciēda eſt de martire. ſinaūt celebrandū eſt de martire Item ſi feſtum andree venerit in pͥma dn̄ica de aduentu. fiet in ſecunda feria. Idem eciā dicimuſ de quolibet feſto apoſtolorum martirū. ſi occur rit in p̄miſſis dn̄icis pͥuilegiatis. Item ſi feſtuꝫ hn̄s vigiliā ꝯtingit in ſcd̓a feria. celebrat̉ offici um de vigilia. et ieiunat̉ in ſabbato antecedēti. Si aūt in quacūqꝫ alia dn̄ica a pͥuilegiatis.i. qͥ bus hyſtorie appropriate inueniūtur euenerit feſtum apoſtoli. vel alicuius p̄cipui martiris vl̓ alterius ſancti qui ꝓprium habeat officium. at tendendum eſt vtrum ſequēs ebdomāda ſiue ſin guli dies ipſius. ꝓprium habeāt officiū. quod ſi habent fiet officiū de dominica. et feſtū ſancti fi et in ſcd̓a feria. Si vero non habet. fiet officiuꝫ de feſto in dn̄ica. et officiū domīce fiet in ſcd̓a fe ria. et ſic dn̄ica qn̄qꝫ cedit feſto qn̄ꝫ econuerſo. Circa vigilias ſanctoꝝ quare ſic vocant̉. et vnde ortum habuerūt. dictū eſt in ſexta parte ſub quarta feria tercie ebdomade aduentus. ¶ Porro circa feſta que in ſeptuageſima ſeu in temꝑe paſſionis ſiue ante illud occurrūt. ſic̄ eſt feſtum ſancte agathe. Cathedra ſancti petri. ſā cti mathi¶ Annunciaconis dn̄i. Feſtum ſancti gregorij ffeſtum eciam patroni cuiuſlibet eccl̓e ſi acciderit vel anniuerſariū illius. vel paſca ali cuius annotiuū. gn̓aliter dicimus ꝙ catica lau dis ſcꝫ Te deum laudamꝰ. Gloria in excelſis ⁊cͣ et Ite miſſa eſt. In illis debent cantari. et om̄ia q̄ cantarent̉ in illis. ſi in alijs temꝑibus ꝯtinge rent p̄ter alleluia. quoniā feſta hmōi ad tēpus paſce ꝑtinere noſcunt̉. Sed quare nō dicit̉ tūc alleluia ſicut alia cantica leticie. Rn̄deo. quia il lud eſt magis canticū leticie qͣm alia que ſūt ma gis obſecracōnes. ſeu gr̄arum actōnes qͣm can tica leticie. Ecet et in illis ſit aliqua leticia. pre ſertim in cantu. Si vero opponatur ꝙ gloria in excelſis. ꝙ eſt ꝓprium natalis dn̄i. et ite miſſa ē quod eſt laus ſeu canticum reſurrectōnis. et te deum laudamus. qd̓ ſignificat leticiam ꝓ drag ma niuēta. non debeant in feſto annunciacōnis dn̄i cantari. ꝓ eo ꝙ p̄miſſa in aduentu dn̄i non dum ſua temꝑa habebant. quia dn̄s nondū ea ī rebus humanis fuerat ꝓſecutus Reſpondent qͥ ſolennzare contendūt. ꝙ hoc feſtum eſt omniū feſtorū xp̄i quaſi fons et origo ſeu inicium. qm̄ et ſi natale dn̄i. vel paſſio. vel inuencō draginē nondum erant in re vel in temꝑe. habebant̉ tn̄ in ſpē quoniā in ſpe eoꝝ ꝓdigia p̄cedebāt. An notiuum paſca vocat̉. quando aliquis diem quo baptizatus eſt celebrat annuatim. qd̓ forte ſumitur agentilibus. qui diem in quo ad miſeriaꝫ naſcebantur nataliciū obſeruabat in qua cele bracionē officium paſce debet cantari p̄ter all̓a ſi in temꝑe quadrageſime ꝯtingat. Et nota ꝙ hec tria ſcꝫ. Te deum laudamus. Gloria in ex celſis. et Itē miſſa eſt. ſeſe ꝯcomitant̉. et eſt ro. Nam gloria in excelſis ſignificat illud ineffabi le gaudiū. qd̓ angelꝰ paſtoribꝫ nūciauit dicēs Annūcio vobis gaudiū magnū. qꝛ natus eſt nō bis hodie ſaluator. Itē miſſa eſt. qd̓ē dictum. Itē ad ꝓpria. miſſa eſt cōſumata. deſignat acceſſum paſtorum ad locum natiuitatis xp̄i. dicenciū ad inuicem poſt angelicā ānunciacōneꝫ. Tranſea mus vſqꝫ bethlee. et videamus hoc verbū qd̓ fa ctum eſt. Quia gͦ poſt annūciacione angeli. ſe cutus eſt paſtorum acceſſus. ideo merito quādo ſacerdos dicit. Gloria in excelſis. in qūo predi ctum angelum repn̄tat. debet eciam dici. Itē miſ ſa eſt. Similit̓ ⁊ qͣndo hec duo dicunt̉ vel omit tuntur. Te deum laudamus. ad nocturnos dicit̉ vel omittitur. qm̄ ibi gaudiū et laudes celi et terre creatoris et creature. capitis et miniſtro rum deſignantur. Sicut et in gloria in excelſis celum et terra. creator et creatura. caput ⁊ me bra cum laude et gaudio nominant̉. ȳmo fere omnia que ibi implicite ꝯtinentur. hic explici te ponunt̉. merito igit̉ quādo illud dicit̉. hͦ non debet omitti. Veruntamen non ſemꝑ p̄miſſa ſe concomitant̉. Nam in feſto cathedrē beati petri eciam ſi occurrat in quadrageſima quedā eccl̓e dicunt. Te deum laudamus. ceteris laudibus tā citis. quia hoc cantico vti ſolemus ad intronizā dos in ſedes ſuas. ⁊ beatus petrus ea die fuit in cat hedra anthiocena intronizatus. Iteꝫ in cena dn̄i dicitur. Gloria in excelſis. et Itē miſſa eſt. ſi ep̄s aſſit. ⁊ criſmatis celebret officium. Et in ſabbato ſancto dicit̉. Gloria in excelſis. ſed nō Itē miſſa eſt. In ipſis tamē diebus non dicit̉ Te deum laudamus. Item in die natiuitatis dn̄i d̓r. Gloria in excelſis. in pͥma miſſa. ſed Itē miſſa eſt non dicitur ne populus licenciatū ſe credens. n̄ auditō matutino diſcēdat. Et ꝓpter hoc eciaꝫ q̄ dam tunc reſeruant finalem collectā pͥme miſſe. donec matutine expleantur ꝯcludentes poſtea miſſam. ſub benedicamꝰ. Sed alia racō ponitur in quarta parte ſub ti. de or̄one nouiſſima. Se cundam eciā miſſam eodem mō fimunt. In qͥbuſ dam tamen eccleſijs dicitur tunc. Ecce cōpleta ſunt omnia nec datur populo licencia recededi vt ſciat ſe debere terciam miſſam audire. in qͣ de mum dicitur. Itē miſſa eſt. In eccleſijs aūt in qui bus fit officium ambroſianū in temꝑe quādra geſime nullius ſancti feſtiuitas celebratur. ſꝫ tā tum ꝯmemoracō fit. Et idipſum antiqua decre ta in alijs eccleſijs ſeruari iubebant. et antiqui tus ꝯmuniter ſic fiebat In illis qͦꝫ eccleſijs pͥꝰ ſa crificatur quam euangeliū cantētur. ¶ De offi cio feſtoruꝫ que temꝑe aduentus occurrunt di ctum eſt in ſexta ꝑte in ti. de tempore aduentꝰ De feſtis vero a reſurrectione vſqꝫ ad octauan

penthe. hec regula generaliter in quibuſdaꝫ ec cleſijs ſeruatur. ꝙ in omnibꝫ ſanctoꝝ feſtis ca nitur hyſtoria. Beatus vir hic in apl̓is. marti ribus cōfeſſoribꝫ. virginibus. hec in vno et in pluribꝫ frequentant̉. Vir em̄ iſte beatus. xp̄us eſt. ſcd̓m regulam ciconij caput ⁊ mēbra. Hic ē eniꝫ martir. de quo dicit̉ in antiphona. filie ihe ruſalem. q̄m ſcd̓ꝫ caput coronauit dn̄s. ſtola im mortalitatis. in hoc tēꝑe ſolennitatis et leticie. et ſcd̓m mēbra. Poſtea coronauit in illo temꝑe ꝙͣ per iſtud ſignificatur. qd̓ erit eternitatis et glorie. Hic eſt enim qui loquit̉ in officō. qd̓ hͦ temꝑe frequentat̉ ſcꝫ. Protexiſti me deus. Hic eſt vitis vera. et ſancti ſunt palmites. ſicut dici tur in euāgelio. Ego ſum vitis vera. Ioh̓. xv. c. quod ſil̓r hoc temꝑe frequentat̉. Et ẜm p̄miſſa patꝫ. ꝙ eciā in feſto duoꝝ vel plurium ſancto rum. debet dici in p̄dicta antiphona. ffilie iheru ſalem venite et vidēte martireꝫ ſcꝫ xp̄m. ⁊ non martires et alia in pl̓i ſicut faciunt quidā Fre quentamus autem hͦ temꝑe in feſtiuitatibꝫ ſan ctorum. ydemptitatē officioꝝ. eo ꝙ in ſuo ſig inficato idem erit denarius omniū. et quia tunc glorificati erimus vnum cum xp̄o hoc tꝑe glori ficatō. ¶ Sed querit̉ quāre in temꝑe paſcali nō celebramus feſta ſanctoꝝ qui cum xp̄o furrexe runt. vel cum eo celos aſcenderūt. Debemus em̄ de illorum glorificacōne gaudere et ſolēmzare ſicut et de alijs ſanctis. cum certi ſimus eos ce los aſcendiſſe. Reſpōdeo. ideo non ſolennizamꝰ quoniā ad infernos deſcenderūt. ſolennizamus em̄ ſanctoruꝫ natalicia qn̄ videlicet celo nati ſūt vt p̄miſſum eſt non qn̄ inferno. de quo dictum eſt in ſexta ꝑte ſub ꝑaſceue. Poteſt eciā dici ꝙ de gl̓ificacōne ſanctorum in anima in paſca vel ſalteꝫ in aſcenſione feſtare debe̓mꝰ ſed nō poſſu mus ꝓpter autoritatē officōrum illorum dierū Obumbraret̉ enim ſolemtas illoꝝ autoritate maioris ſolennitatis quia adueniēte pnͥcipe̓ ceſ ſat magiſtratus. et ideo ſtatutū fuit vt ꝑ alia temꝑa anni diebus quibus eis dedicate fuerint eccleſie feſta illorum celebrent̉. Vel ſcd̓m bedaꝫ in dedicacōne eccleſie in qua noueꝫ lectōnes di cuntur fit feſtum de illis. ſicut et feſtum iohan nis bap. ſit ad fineꝫ auguſti. qui tamē circa pa ſcā mortuꝰ fuit. et feſtū bt̄i Iacobi ꝯpoſtelle in iulio. qui tamen fuit temꝑe paſcali ecciſus. De atus qͦꝫ petrus apoſtolus fuit incarceratus hoc temꝑ e. Facta eſt enim p̄dictorum feſtoꝝ muta cio quia tanta erat feſtiuitas pnͥcipis omniū ꝙ non poterāt tunc celebrare ſolennitates ſatelli tum. Iuxta illud. Cede maiori. ¶ Veruntamē fe ſta ſanctoꝝ veteris teſta. vt abraham. yſaac. dauid. damiel. et alioꝝ ꝑ greciam et aput vene cias coli. et ibi habere eccleſias. De machabeis dicitur ꝓut ſub ipſo feſto dicetur. ¶ Circa octa uas notandū eſt. ꝙ octauaꝫ diem leuiticus liber inſinuat dicēs Dies octauꝰ erit celeberrimꝰ at qꝫ ſanctiſſimus. ¶ Sane octaue ſanctoꝝ ideo ce lebrant̉. quia ſicut pͥmus dies ſignificat natiui tatem eorum ſcꝫ qualiter naſcuntur celo. ⁊ in ſo cietatem angeloꝝ et ſanctoꝝ patrum. quando anime eorum a corꝑibus ſeꝑantur. ita in octa uis recolentes reſurrectōnem corpoꝝ. ꝯgratu lamur reſurrectōni eoꝝ. ¶ Et attende ꝙ quo rundam ſanctoꝝ celebrant̉ octaue. ne hͦ miſte rium lat eat. non aūt omniū ne vileſcat. Si eniꝫ non valemus omnia feſta celebrare ſanctorum quantominꝰ octauas eoꝝ Si igitur alioꝝ ſan ctorum octaue ſolennes ſunt. quātōmagis ſan cti ſanctorum ſcꝫ domini natiuitatis octaua ſolē nis erit. Videtur aūt ꝙ natiuitas dn̄i non hēt octauam. quia illa tendebat ad mortem. Obitꝰ enim ſanctorum ideo habent octauas. quia tūc ipſi naſcunt̉ ea natiuitate que eſt ad vitaꝫ eter nam. Poſt illam enim natiuitatē que eſt in mor te. ſperāda eſt gloria reſurrectōnis que datur in octaua. non poſt natiuitatē. que eſt ad mor tem. Scd̓m hoc eciam videt̉. ꝙ natiuitas beate marie. natiuitas beati Io. bap. non habent octa uam nec eciā reſurrecto dn̄i in qua dn̄s recepit ſtolam corporis que gn̓aliter omnibꝫ fidelibus dabitur in octaua. iam eniꝫ ip̄a dn̄i reſurrectio facta erat in re. ¶ Quia igitur diuerſe eccleſie in diuerſis feſtiuitatibꝫ octauas celebrāt. iō ne illas rep̄hendere videamur dicimus ꝙ duplex ē octaua. ſcꝫ reuerencie ſiue veneraconis. ſiue de uocionis. et inſtitucōnis. Octaua reuerencie eſt feſtiuitatum. paſce. penth̓. natiuit atis beate v̓ ginis. ⁊ beati Ioh̓. Celebrantur enim octaue eo rum ꝓ ſola deuocione non ꝓ alio miſterio. Acta ua eciam deuoconis eſt in ſanctis patronis ec cleſiarum. et in ſancto nicolao. et in maria mag dalena. et ſimilibus qui octauas non habent. Sed quedam eccleſie ob deuocionē eas faciunt. Octaua vero inſtitucōnis quadriptita eſt. quia eſt octaua ſignificacōnis. ſuppleconis. alterius negocij ſignificacōnis. et future glorificacōis Octaua ſignificaconis eſt. vt octaue ſanctoruꝫ vigilias habenciū. et feſta dedicacōnis eccleſie quod fit in ſignum. ꝙ dedicabit̉ eccleſia.i. ex trema et pleniſſima dedicacone dicabitur tunc ideſt cōpulabit̉ xp̄o. Dicari enim eſt cōpulari. Et octaue martiruꝫ. quia ipſi ꝑ ea que paſſi ſūt et ex eo ꝙ hanc vitam ꝓ nichilo habuerūt. on̄ derunt ꝙ erat vita immortalis Vnde octaue in nocentuꝫ dici pn̄t octaue ſignificaconis. qꝛ per eas reſurrectio noſtra ſignificatur ꝓut ſub fe ſto illo dicetur. Et eciam octaue beatoꝝ petri ⁊ pauli. et quorundā ſcōrum que ſignificant ſto lam ſecundam ſcꝫ glorificaconem. qͣm in octaua etatē habituri ſunt. Sed quare ob ſimileꝫ eciam cauſam non celebratur octaua paſſionis domini Sicut enim xp̄s qui eſt ſol iuſticie natus eſt. nō ꝓpter ſe. ſed vt lex noſtris mentibꝫ qui eramus in tenebris appareret Sicut eciā baptizatꝰ eſt non ꝓpter ſe. ſed vt noſtra peccata lauaret. ſic mortuus eſt. non ꝓpter ſe. ſed vt nos morerem̉ peccato per qd̓ nos liberaret a mortē. Reſpon deo. ideo qꝛ ſuꝑueniens feſtum leticie obūbrat

et abolet ꝯmemoracionem triſticie. preterea li cet reddatur racō quare p̄miſſe octaue fiant. n̄ tamē vſquequaqꝫ in ſimilibꝫ exigitur ꝙ octaue fiant. Nam xp̄s fuit circumciſus carnalit̓ vt cir cumcidamur ſpūaliter. ieiunauit vt ieiunemus. pedes lauit vt lauemus. Nec tamē octauam iſto rum aūt ſimiliū celebramus ſed vt octaue ſcōꝝ ob cauſam diſſimilē celebrant̉ vt p̄miſſum eſt. Rurſus diſſimilem habet cauſam octaua pa ſcalis. ſolennitatis. cui non fit octaue miniſteri um. Octaua tamen additur ꝓpter octo beatitu dines que in illa ſolenm octaua ꝑcipiūtur. ꝓut dc̄m eſt ibi. et eciam octaua penth̓. que et iō ce lebratur. vt operum ſancti ſpūs ꝯſumacō decla retur. Eſt enim omnium octauaꝝ racō gn̓alis. quia ſcꝫ octaua redit ad caput. qd̓ ⁊ de beatitu dinibus in libro de doct̓na xp̄iana aſſerit aug. Idemqꝫ dies pͥmus eſt. et octauus ſcꝫ dn̄icus. et ideo reſurrectō dn̄i dicitur facta in octaua. i. in die dn̄ica. Idcirco igitur obſeruat̉ celebritas oc tauarum vt reuertamur ad pͥmum in noc ecie ſta tum. in cuius innocencie recordacōne in octauo die circumciſio agebat̉. vt mens circunciſa fie ret ab omni carnali ꝯtagione. Octaua ſupplecō nis eſt octaua natiuitatis dn̄i. quia in ea ſupple mus quod minus factum eſt in feſto natinitatis quia enim in natiuitate multū actum eſt de p̄tu et parum de p̄turiente. ideo in octaua plenus agitur de ꝑturiēte qd̓ apparet in reſponſorijs. et in antiphonis laudum. et in diurno officō ip ſius octaue. et ob ſimilem eciā cauſam celebrat̉ octaua eph̓ie. Octaua alterius rei ſignificacio nis. eſt ſimiliter octaua natiuitatis ꝓut ibi dc̄m eſt et octaua agnetis. In ea em̄ repn̄tatur ꝙ be ata agnes octaua die viſa eſt glorioſa a quibuſ dam fidelibꝰ ꝓut ſub illo feſto dicetur Octaua future gl̓ificacōnis eſt. vt octaua obitus cuiuſ libet ſancti. ¶ Item nota ꝙ tantū beatꝰ ſtepha nus et laurenciꝰ habēt inter martires octauas inſtituciōis. ſolus vero beatus martinus inter confeſſores. Deoctauis paſce et aſcenſionis et natalis. dictum eſt in vj. parte ſubti. de paſca. ¶ Licet autem regularit̓ in octauis feſtiuitatū fiat in miſſa officium ſic̄ in ipſis feſtiuitatibus. pro eo quia octaua eadeꝫ dies cum ipſo feſto cē ſetur. hoc tn̄ fallit in octauis apoſtoloꝝ petri et pauli in quibus dicit̉ officiuꝫ de martiribus Ilcet enim vna ⁊ eadem die ambo paſſi fuerint non tamen eadeꝫ die de vtroqꝫ ī eccleſia ſolenni ſatur. ꝓut ſub eorum feſto dicet̉. ideoqꝫ vtriuſ qꝫ officium nequit in octaua fieri. cum vnaꝫ diē dunitaxat ambo habeant pro octaua. oportuit ergo ꝙ in eorum octaua aliquod cōmune offici um inueniret̉ ⁊ ideo qꝛ eorum martiruꝫ maximi fuit meriti officium dicitur de martiribus quam uis et de vtriuſqꝫ precipuis actibꝰ mencō in ip ſo officio habeatur. fallit eciaꝫ hoc in octauis beati laurencij. in quo tria precipue valde con mendabilia fuerūt. videlicet pietas in elimoſi nis firma ſtabilitas in fidei confeſſionē. et mar tirum ſpeciale. De pͥmo agitur in vigilia. de ſe cundo ī feſto. et ideo de tercio agi oportuit in octaua¶ Veruꝫ licet ecc̄iaſtica officia. ab aduē tu domini quod eſt tēpus renouacōis inchoari in ꝓhemio vj. ꝑtis dixerimus. in hac tn̄ parte ſimplicius incedentes. calendarium ꝓſequimur a menſe ianuarij. inchoando. De aliquibus anni feſtiuitatibus ſeriatim aliqua ſpecialia apponen tes videlicet.¶ De ſanctis. fabiano ⁊ ſebaſtiāo ¶ De ſancta agnēte. ¶ De cōuerſiōe ſancti pau li. MDeſancto iuliano. ¶ De ſancta agata. ¶ Se purificacione beate marie. ¶ Se catēdra ſancti petri. ¶ Deannuncōe beate marie ¶ De ſanctis philippo et iacōbo. ¶ De inuencione ſancte cru cis. De reuelacione ſancti michahel̓ ¶ De ſāctis gernaſio ⁊ ꝓthaſio.¶ De ſancto ioh̓e baptiſta De ſanctis petro et paulo. ¶ De feſto ſepteꝫ fatruꝫ. ¶ De ſancto iacōbo apoſtolo. ¶ De ſep tem dormientibus. ¶ De vincula ſancti petri. ¶ De machabeis. ¶ De inuecōne ſancti ſtepha ni. ¶ De tranſfiguracōne domini. ¶ De ſancto laurencio. ¶ De aſſumpcōne beate marie. ¶ De ſancto bartholomēo De decollaciōe ſancti ioh̓. De ſanctis felice ⁊ audacto. ¶ De natiuitate beate marie. ¶ De exaltacione ſancte crucis. De ſancto matheo apl̓o ¶ De ſanctis mauricio et ſocijs ſuis. ¶ De beato luca. ¶ Deſymone ⁊ iu da ¶ De feſto oīm ſanctoruꝫ. ¶ De officio mor tuorum. ¶ De ſanctis quatuor coronatis. ¶ De ſancto martino. ¶ De ſancto andrea ¶ De ſan cto nicolao. ¶ De venerabili beda preſpitero. De ſancto thoma apl̓o. ¶ De feſtis ſcōꝝ ſtep ham. iohannis euāgeliſte. ¶ De innocentibus ¶ De appoſtolis. ¶ De euāgeliſtis. ¶ De mar tiribus. ¶ De confeſſoribus. ¶ De virginibus. ¶ De officio feſti dedicacōnis eccleſie. Defabiano ⁊ ſebaſtiano ſanctis N feſto beatorum fabiani et ſebaſtiani. duplex collecta in quibuſdaꝫ ecc̄ijs in miſſa dicit̉. et in ſolito more vtraqꝫ vno. ꝑ dn̄m noſtrum termi natur. Tum quia ip̄o vnico dei filio iheſu criſto mediāte ambo ad palmam martirij ꝑuenerunt. Tum eciam quia licet diuerſis paſſi fuerūt tem poribus. ecc̄ia tn̄ ꝓpter ingencia vtriuſqꝫ meri ta vtriqꝫ ꝑiter ⁊ pͥncipaliter ſolenniſat et vtrā qꝫ collectam vno eodemqꝫ fine coucludit De feſto ſancte agnetis Eſtum beate agnetis caret octauis ſci licet inſtitucōis habet tn̄ octauā alte rius negocij ſignificacōis vt iā dictū eſt in ꝓhemio. Quod ergo dicit̉ in calendario agnetis ſcd̓o. non dicit̉ ꝓpter hoc ꝙ illud ſit fe ſtum octauaruꝫ eiuſdem. nec inecc̄ia ꝓnunciat nec in calendario ſcribit̉ octaua ſed eſt alia ſole nitas de eadem repetita. ꝓpter miraculū quot dam. quod octaua die poſt eiꝰ obitum contigit ad tumuluꝫ illius. parentibus ſuis plorantibus Intelligit̉ ergo. agnētis ſcd̓o ſcꝫ feſto. ¶ Vnde melius diceretur ſecundo agnētis. De hoc eciā dictuꝫ eſt ſub quarta parte ſub ſymbolo. Quia

vero prefecti filius eam adamauit. ideo recte in eius feſto cantatur introitus. Ae expectauerūt peccatores et cetera. De conuerſione ſancti pauli. Onuerſio ſancti pauli apoſtoli. facta eſt eodem anno. quo xp̄c paſſus eſt et ſtephanus lapidatus. anno quidē nō naturali ſed emergenti. Nam criſtus paſſus eſt. octaua kalende aprilis. Stēphanus eodē anno. tercio die auguſti lapidatꝰ eſt. Pau lus vero. viij. kalend̓ februarij conuerſus ē. Eius autem conuerſio pocius ꝙͣ alioꝝ ſanctoꝝ cele bratur triplici racionē. Primo ꝓpter exemplum ne quiſqͣꝫ qͣntūcunqꝫ peccator deſperet de venia quando tantū in culpa conſpicit poſtmodū talē fuiſſe in gracia. Secūdo ꝓpter gaudiū. ſicut em̄ eccleſia magnā habuit triſticiā in eius ꝑſecūcio ne. ita maximā habuit leticiā de eius cōuerſione Tercio ꝓpter miraculū quod dominus in eo oſtē dit. dum de ſeuiſſimo ꝑſecutore fecit fideliſſimū predicatorē. In hoc feſto dicit̉ epl̓a. Saulus ad hūc. que eſt act̓. ix. c. Et euangeliū. Dixit ſymon petrus ad ih̓m quod eſt mathei. xix. c. Dicitur et ad horas capl̓um. Erat quidā diſcipulꝰ act̓. ix. c. ¶Vlianus iſte cuius feſtū fit. v. kalend̓ februarij fuit ep̄s cemonen̄. qui ſymō ille fuiſſe dicit̉. quem dominus a lepra mundauit et qui deū ad conuiuiū inui tauit. hic eciā dicit̉ eſſe ille iulianus qui ab itine rantibus ꝓ inueniendo bono hoſpicio inuocatur eo ꝙ in domo eius fuit dominus hoſpitatus. Alij dicunt. ꝙ eſt ille qui patrē et matreꝫ occidit. de quo ſequit̉. Fuit quoqꝫ et alius iulianus de alema nia. qui deſiderio martirij ſe vltro ꝑſequentibꝫ offerebat. Vn̄ criſpinus conſularis iuſſit eum oc cidi. ꝙ ipſe iulianus audiens ſtatim foras ꝓſilijt et querente ſponte intrepidus ſe opponens. ꝓti nus ictum feriētis excepit. Fuit inſuꝑ alius iulia nus frater beati iuliam. qui templa idoloꝝ per miſſu theodoſij imꝑatoris vna cum fratre deſtru ebat. ad cuius verbum homo viuus ſuꝑ plauſtꝝ mortuum ſe fingens mortuꝰ eſt. Fuit eciā quar tus iulianus. qui vtrunqꝫ ꝑentem neſciꝰ occidit ſed poſt multā penitenciā ſub ſpecie mendici le proſi recepit in domo ſua angeluꝫ. a quo audire meruit. ꝙ dominꝰ ſuā penit enciam acceptaſſet. fuit eciā quintus iulianus. nō ſanctus. ſed apo ſtata ſceleratiſſimus. Primo em̄ monachus fuit deinde imꝑator romanus. vt dicet̉ ſub feſto in uencionis ſancte crucis. De ſancta agata. Eata agata poſt multa torm̄ta in car cere mortua eſt. ad cuius caput in tu mulo poſita eſt viſibiliter tabula per angeli mīſteriuꝫ in qua ſcriptum erat Mentem ſanctā ſpontaneam. honorē deo. et pa trie liberacionē. ideoqꝫ cōſuetudo inoleuit. cum tabula eius ymaginem ꝯtinente fieri ꝓceſſione. De purificacione beate marie virginis. Ater cunctos ſanctos glorioſa dei genitrix vir go ſemꝑ maria primatu obtinet. vtpute que eſt ſanctis dignior. et excellencior vniuerſis in cuiꝰ hōnorem eccleſia in quatuor anni temporibus quatuor ſolemnes celebrat feſtiuitates videlicꝫ Annunciacionem. Aſſumpcionem. Natiuitatem. et Purificacionem. Omni em̄ temꝑe ipſam in me moria habere debemus que omni temꝑe ad filiū ſuum pro nobis peccatoribus intercedit. quaꝝ due ſunt ſibi. et domino noſtro cōmunes ſcꝫ puri ficacio et annunciacio. Hec autē quatuor feſti uitates fiunt ſecundū quatuor benedictiōes. que in ip̄ius virginis ſalutacione continent̉. Prima eſt. Aue maria gracia plena. que prime feſtiuita ti cōpetit ſcꝫ annunciacioni. quando vicꝫ eam an gelus ſalutauit. et de ſpū ſancto concepit facta graciā plena. Secūda eſt. Dominus tecum. que competit aſſumpcioni. quādo vicꝫ aſſumpta eſt in celū. quia tunc fuit cum dn̄o ſuo ideſt filio. vt eſt dominus. ante em̄ non viderat eum dominuꝫ ita manifeſte in ſe. Tercia benedictio eſt. Bene dicta tu in mulieribꝫ. que cōpetit natiuitati. qꝛ tunc nata eſt mulier in vtero ſanctificata. Nulla em̄ alia mulier fuit in vtero ſanctificata. et ideo dicta eſt caſtꝝ ꝓpter ſingularitateꝫ quia nunꝙͣ demones caſtꝝ illud fregerūt. Quarta benedic tio eſt. Benedictus fructus ventris tui. que con gruit quarte feſtiuitati. ſcꝫ purificacōni qꝛ tunc obtulit illū benedictum fructum in templo. Qui dam eciam faciunt quintū feſtum. ſcꝫ de concep cione beate marie dicētes. ꝙ ſicut celebratur de morte ſanctoꝝ. non ꝓpter mortem. ſed qꝛ tunc recepti ſunt in nupcijs eternis. ſimiliter pōt ce lebrari feſtum de cōcepcione. non qꝛ ſit cōcepta quia cōcepta. ſed quia mater dn̄i eſt concepta. aſſerentes hoc fuiſſe reuelatū. cui dam abbati in naufragio conſtituto quod tn̄ non eſt autenticū. vnde non eſt approbandū. c eō cepta t̉̄. tit naporento. ſcꝫ per concubitū maris et femine. Veruntame licet fuerit ꝯcepta in pec cato. dimiſſum eſt ei illud originale peccatum. et ſanctificata fuerit in vtero. ſicut et hieremias. et ſanctus ioh̓es baptiſta. quare merito natiui tas eius et beati ioh̓is bap. celebrant̉. natiuitas dico ex vtero. quādo vicꝫ in lucem ſeu in mundū prodierūt. Sed natiuitas eoꝝ in vtero. ſcꝫ quā do infuſe ſunt anime in corporibus eoꝝ non cele bratur. vt p̄miſſum eſt. Sextum eciam feſtū eſt feſtiuitas pariētis. ſcꝫ feſtum natalis. Sed quo mam tunc eſt eciā ſimul feſtum filij. quod plenū exigit officium. ideo non ſolemnizat̉ de illa vſqꝫ in octauas. tunc vero ſolemnizat̉ ſic vt iam dictū eſt in ꝓhenio. Septimum quoqꝫ feſtum eſt bea te marie ad martires. de quo ſub feſto omniū ſan ctorum dicetur. Quia vero feſtum purificaciōis ſecundū huius ſeptime ꝑtis diuiſionē. in ordine temporis. alia feſta virginis p̄cedit. idcirco hic de illo dicamꝰ. Eſt autē hodie duplex feſtū. Pri mum qūo ad partū quod dicit̉ feſtum ypapanti .i. obuiacio. qꝛ in illa ſolemnitate anna ꝓphetiſſa

et ſymeon obuiauerūt beate marie venienti filiū ſuum xp̄m in templum offerre. Ypapantos enim grece. dicit̉ obuiacio latine. ab ypo quod eſt ire et anti quod eſt contra. quia aduentus domini in templum. ſignificat aduentū eius in eccleſiā. et in mentē cuiuſlibet fidelis anime que eſt templū ſpirituale. Hunc aduētum predixit dominus per malachiam ꝓphetam. iij. Ecce ego mittō angelū ante. faciem tuam. qui p̄parabit viam ante faciē meam. et ſtatim veniet ad templū ſanctum ſuum ⁊cͣ. Vel dicitur ypapanti. id eſt p̄ſentacio. ex eo ꝙ xp̄c in templum eſt p̄ſentatus. Secundū quo ad parientem. et dicit̉ feſtū purificacionis. quia beata virgo licet purificaciōe nō indigeret. nec legi purificacionis obnoxia teneret̉. quia nullo modo inmunda fuit nec peperit cōcepto ſemine tamen voluit facere ſecūdum preceptum legis. Dicitur em̄ leuitici. xij. Aulier ſi ſuſcepto ſemine peperit maſculū inmunda erit ſeptē diebus. in munda quidem erat a ꝯſorcio hominū. et ab in greſſu tēpli. expletis vero ſeptē diebus munda efficiebat̉ quo ad conſorciū hominū. ad huc ta men vſqꝫ ad diem triceſimumterciū. quo ad tem pli ingreſſum inmūda erat. donec purgaret̉. iuxͣ ritum menſtrui fluxꝰ. Sed cōpletis quadragin ta diebꝫ die quadrageſima templū intrabat. et puerum cum muneribꝫ offerebat. Si aūt feminā peperiſſet tempus duplicabat̉ et quo ad conſor cium. et quo ad ingreſſum. ſicut et duplicat̉ quo ad corꝑis formacionē. Nam in quadraginta die bus corpꝰ maſculi organizat̉ et perficitur. et in quadraginta anima infundit̉. vt ſepius. Corpꝰ vero femine in octoginta diebꝫꝑficit̉. et in octo geſima anima inſpirat̉ vt ſepius. Sic ergo ſi ma ſculum peꝑerat quadraginta. ſi feminā octogin ta diebꝫ a die natiuitatis p̄tus. a templi arceba tur ingreſſu. hodie tamē ſtatim ingrēdi nō ꝓhi betur. ne ſibi pena in culpā vertat̉. Veruntamē mulier dum ſentit ſibi imminere dolores partus. non intret eccleſiā. vel ſaltem caueat ne polluat illam. Sacerdos autē mulierem vicinā ꝑ tui ſepe moneat. ꝙ cōfiteat̉. ita ꝙ cum dolor ꝑtus vrgē bit eam. ſit parata acciꝑe eukariſtiā. Nam inho neſtum eſt. ꝙ temꝑe partus ꝑſpiter diu cum ea moretur. Eſt autem triplex racio. quare p̄cepit dominus die quadrageſimo pueꝝ in templū of ferri. Primo ad notandū. ꝙ ſicut die quadrage ſimo in materiale templū ducit̉. ſic in quadragē ſimo die a concepcione. vt ſepius anima infundit̉ in corpꝰ. tanꝙͣ in ſuum templū. ꝓut in hiſtoria ſcolaſtica dicit̉. quāuis phiſici dicant. ꝙ in qua drageſimo ſexto die corpus ꝑficitur. Secūdo vt anima que in die quadrageſima corꝑi infuſa. ab ipſo corꝑe maculat̉. in die qͣdrageſima templuꝫ ingredies per hoſtias expiet̉. Tercio ad inſinu andum ꝙ illi merentur celeſte templū ingredi. qui decem p̄cepta decalogi cum fide qͣtuor euan geliſtarum obſeruauerint. Tranſactis ergo pu rificacionis diebus ꝑiens ingrediebat̉ templum offerens filium vel filiam. et munera ꝓ ſe ſcꝫ pro peccato pullum columbe ſiue turtureꝫ. pro filio vero. vel filia offerebat agnū agniculū in holo cauſtum. que agnuꝫ habere nequibat. offerebat duos turtures. aut duos pullos columbaꝝ. alte rum in holocauſtū pro ꝑtu. alteꝝ vero ꝓ ſe ſcꝫ pro peccato ſuo. Ande in euangelio dicitur. Vt offerent par turtuꝝ ⁊cͣ. ſecundū legis conſuetu dinem id eſt ſicut lex exigere videbat̉. Mulieres igit̉ in hoc beatam virginē imitant̉. cum in qui buſdam locis. poſt partuꝫ tranſactis qͣdraginta diebus eccleſiam ingreduitur ſignificantes. ꝙ ſi virginē ipſam fuerint imitate. poſt vitam p̄ſen tem ingredient̉ cum ea eternam. Celebrat̉ ergo hoc feſtū die quadrageſima a natiuitate domini quia beata virgo die quadrageſima a natiuitate xp̄i. ad templum veniens. ipſū ſecundū legē pre ſentauit ¶ Rurſus hoc feſtum ſequit̉ poſt feſtiui tates natalis dn̄i. circunciſionis. et eph̓ie rōne miſterij. ſicut et racione miſterij voluit dominus in templuꝫ p̄ſentari. Et hoc dupliciter. Primum miſterium eſt. naſcit̉ enim primo deus per fidem in homine. et ſequit̉ circūciſio. quia quādo fides eſt in homine purificat̉ homo. Inde in actibus. Fide purificās cordaeoꝝ. Qui vero habēt bonā fidem relinquūt omnia mala oꝑa. et tūc apparet deus ſed tunc facienda eſt penitēcia. vt in nobis maneat ſicut in templo ſuo et tūc fit ibi oblacio et offert̉ ei par turturū. ideſt mundiciā mentis et corꝑis. quod nō poteſt fieri. niſi in iugi luctu Sicut turtur gemit ꝓ cantu. et duos pullos cō lumbarum ideſt geminā ſimplicitatē. Secundū miſteriū. quia in templū venit in hac die. vt no tetur aduentus eius. in mentem cuiuſlibet fidelis anime. ſiue in eccleſiā. in quam ſemꝑ paratus eſt intrare. Vnde in introitu dicit̉. Suſcepimꝰ deꝰ miſericordiam tuā in medio templi tui. quia xp̄c eſt lignū vite in medio ꝑadiſi paratus equalit̓ omnibus ſubuenire. et bona ſua largiri. ſecundū nomen tuū deus. ita et laus tua deus ⁊cͣ. q. d. Si cut creaſti omnes et recreaſti. ita et laudandus es per totum mūdum. Hoc eciam expoſitū eſt in ſexta ꝑte. ſub octaua dn̄ica poſt penth̓. Vt autē veniat in mētem noſtram. hortat̉ eccleſia filios ſuos. vt occurrant. Vnde dicit in pn̄cipio matu tinalis officij. ſcꝫ in inuitatorio. Ecce aduenit ad templum ſanctū ſuum. dominator dn̄s. gaude et letare ſyon occurrens deo tuo. ſcꝫ ꝑ fide et bona opera. Et ꝓpter hoc. feſtū iſtud dicit̉ ypapanti. ideſt obuiacio. qꝛ ſi volumus ꝙ ille veniat in mē tem noſtram. accipiamus in mentē noſtram eius ſimilitudineꝫ. Vnde dicit in reſponſorio primo. Adorna thalamū tuum ſyon ſcꝫ virtutibꝫ purifi cate. et ſuſcipe ſcꝫ virtutes et ſic veniet in te. Apl̓a vero eſt. Ecce ego mitto angelum. que eſt machab̓. c. vlt̓. Et euangelium. Poſtꝙͣ impleti ſūt dies. luc̓. ij. c. Et poſtcōmunio. Reſponſū ac cepit ſymeon. luc̓. ij. c. Et nota. ꝙ tꝑe iuſtiniani imꝑatoris fuit magna mortalitas apud conſtan tinopolim. et ideo tunc conſtituta eſt ſolēnitas purificacōis marie in reuerenciā eius ob cauſas

p̄miſſas. Solet autē queri. cum adhuc pollulēt infinite hereſes. quomodo ſit veꝝ. quod in nono reſponſorio dicit̉. ſcꝫ. Beata virgo omnes here ſes interemit. Ad quod dicimꝰ ꝙ hoc fecit quan tum in ſe fuit. qꝛ ipſa oſtendit eum viſibileꝫ qui inuiſibil̓ fuit Primo em̄ non poterat inueniri qn̄ quidam ipſum querebant in delicijs carnis qui dam in diuicijs. quidam in libris ph̓orum ⁊ non erat ibi. Inde in canticis. Queſiui et non inueni eum. Aodo vero nō poteſt aliquis errare in via niſi velit. Vnde manifeſte habet̉ in yſa. Hec erit recta via. vt eciā ſtultus nō erret ꝑ eam. et que erit illa via. Ecce dabo in ſion ſalutē. et in hieru ſalem gloriā meā Dicit̉ hodie ca. Ecce ego mitto malach̓. iij. c. Et illud. Eradicaui. Ecc̓. xxiiij. ca. Et illud. Quaſi cedrus. quod eſt ibidē. Fit autem hac die ꝓceſſio generalis que ſignificat ꝓceſſio nem illam quā beata virgo et ioſeph ad templū fecerūt qui in ꝓceſſione ante cancellos cantāt. Reſponſum accepit ⁊cͣ. ſignificat ꝓphetas. nati uitatem domini et miſericordiā pronunciantes. elodia reſpondenciū eſt gaudiū hanc dei miſe ricordiam ſuſcipienciū. Tenētes igit̉ candelas in manibus dicamus. Suſcepimꝰ deus miſericor diam tuā ⁊cͣ. Quod vero cantat̉ in ipſa ꝓceſſio ne. et in euāgelio. Accepit eum ſymeon in vlnas ſuas. oſtendit ꝙ. debemꝰ eum non tm̄ corde. ſed eciā in brachijs portare. Inde in cāticis. Pone me vt ſignaculū ſuꝑ brachium tuū. et vt ſigillū ſuꝑ cor tuū. Et ad corinth̓. Empti eſtis em̄ p̄cio magno. glorificate et portate deum in corpore veſtro. Debemꝰ ergo quidē portare. non tantū deitatem vel humanitatē. ſed vtrunqꝫ ſicut fecit ſimeon. quod ſignificat̉ ꝑ candelam quā ferimus in ꝓceſſione. Per ceram em̄ ꝑ apes opere virgi nali cum melle ꝓductam. Nulla em̄ libidine reſoſ uuntur. humanitas ſiue caro xp̄i ex virginē ſūp ta. Per lumen deitas. quia deus noſter ignis cō ſumens eſt. deutro. iiij. Per lichimen in cera aīa candiſſima vel deitas in carne latēs vel ſecundū alios moralitas intelligit̉. Vel per lumē pater per ceram filius ꝑ lichimen ſpūſſanctus. ¶ Rur ſus candela in manu accenſa. eſt fides cum bona oꝑacione. Nam ſicut candela ſine lumine mortua dicit̉. et lumen ꝑ ſe abſqꝫ candela non lucet. ſed mortuū eſſe videt̉ ſic et oꝑacio ſine fide. et fides ſine oꝑacione mortua eſſe dicitur. Lichinus ſub cera occultatus. recta intencio eſt. Vnde greg̓. Sic fiat opꝰ in publico. vt tamē intencio mane at in occulto. Tandele autē benedicūtur vt eas digne ferant oēs. Sunt em̄ multi habētes intꝰ tenebras. licet extra lucere videant̉. Digne ferē tes ſūt. qui ſicut extra lucent per lumen. qd̓ ipſi ferunt in manibus ita lucent interiꝰ per veram fidem. et in hoc eſt feſtiuitas et gaudiū magnuꝫ Portant̉ itaqꝫ in ꝓceſſione cerei ardētes. ꝓpter ſex cauſas. Primo vt vnuſquiſqꝫ ſe illuminet. et oꝑa ſua lumine patefacta alijs inſinuet. Secūdo vt ritū gentiliū in melius cōmutet religio xp̄ia na. Romani nanqꝫ de quīto in quītū annū in kal̓ februarij. ad honoreꝫ februe mr̄is martis qui vt putabant erat deus belli. luſtrabāt vrbem tota nocte cum cereis et facibus accenſis vt filius eiꝰ eis victoriam de hoſtibus cōcederet cuiꝰ matrē tam ſolemniter honorabant ꝙ feſtum aburbale dicebatur. Ipſi eciā in mēſe februario ſacrifica bant februo ideſt plutōni cum ceteris dijs infer nalibus. ꝓ animabus anteceſſorū ſuoꝝ. vt ꝓpi ciarent̉ ipſoꝝ eis ſolemnes hoſtias offerētes et tota nocte eoꝝ laudibus cumcereis facibꝫ accen ſis vigilātes. Mulieres quoqꝫ romanoꝝ his die bus feſtum luminū exercebant. gentiles nanqꝫ ꝓ eo quod dicit̉ pluto deus infernalis. cōcupiſces ꝓſerpinaꝫ ſpecioſiſſimā eam in principio huius mēſis rapuit. deamqꝫ fecit quā ceres eius mater et parentes facibus accenſis. per ſiluas denocte in ethna. mōte cecilie multo tempore queſierūt ꝓut poetaꝝ fabule fingunt. Idcirco et ipſe in principio menſis februarij in memoriā huius rei denocte vrbem luſtrabant ambiendo ipſā cum fa cibus ardētibus. Ydolatre em̄ ſicut legit̉ in libro ſapiencie. obſcura ſacrificia faciebāt. Hos igit̉ luſtrandi mores. Sergius papa mutās in melius ſtatuit feſtum purificacionis in honoreꝫ matris domini in eodem menſe. et tunc ꝓceſſiones fieri vt plebs vniuerſa portās cereos ardētes in ma nibus ꝑ eccleſias ꝓcederet. in memoriā celeſtis regni. quando omnes electi lucentibus bonoꝝ ac tuum lampadibus. obuiā ſponſo venientes. mox cum eo ad nupcias ſuꝑne ciuitatis intͣbunt. Ter cio vt ꝑ hoc prudētes virgines imitemur quaꝝ beata virgo eſt caput. vt accēſa in nobis lampa de caſtitatis. et bonoꝝ oꝑum cum eis in templū glorie ad veꝝ ſponſū ingredi mereamur. Quar to quia lumen qd̓ eſt ad reuelacionē genciū ſicut dixit ſymeon. hac die ꝓ nobis eſt preſentatum. Hec ergo ꝓceſſio ſignificat illā ſymconis. Quin to ad notantū diuinitatem. et humanitatē criſti vt premiſſum eſt. Sexto ad oſtendendū vir gīs puritatem. ne quis audiens eius purificacionem credere poſſit eam purificaciōe indiguiſſe. Por tamus ergo candelas accēſas quaſi ipſo facto di cat eccleſia virgo beata purificacionē non indi get. ſed tota rutilans tota ſplendens et ꝓpter cauſas p̄dictas candelaria nuncupant̉. Hoc fe ſtum caret octauis. quoniam licet xp̄c legaliter fuerit p̄ſentatus in templo. nullus tamen doctor nos coartat ꝙ infātes die quadrageſima natiui tatis eoꝝ preſentent̉ in templo. Vnd̓ ſicut p̄ſen tacio pueroꝝ ad templū ſecūdum veterem ritū defecit quia hodie fit in baptiſmo. ita et octaua ypapantis. In octauis em̄ ſicut per primū diem recolimus. quod factū eſt ita per octauā rem ꝓ qua factū eſt De feſtis ānunciacionis. aſſumpcō nis. et natiuitatis in ſuis locis dicet̉. De cathedra ſancti petri. E cathedra ſancti petri eccleſia ſolem nizat. quando vicꝫ apud antiochiā ca thedrali honore ſublimatus eſſe phi betur. ꝙͣ ſublimacionē dicunt quidaꝫ

factā eſſe a theophilo principe anthiocēo. cuiꝰ filium defunctū poſt annos quatuordecī petrus ſuſcitauit. et ipſū et populū ciuitatis conuertit. ꝓpter qd̓ ibi eccleſiā ꝯſtruxerunt in cuiꝰ medio excelſam cathedrā collocauerūt et petruꝫ vt ab omnibus audiri et videri poſſet exaltauerūt. in qua ſedit ſeptē annis. De hac igit̉ honorē ſolen mizat eccleſia quia tunc prelati eccleſie ceperūt loco p̄ſtare. et honore ſublimari. Tunc em̄ coni pletum eſt illud pſalmiſte. Exaltent eū in eccl̓ia plebis ⁊cͣ. Et nota ꝙ exaltatꝰ eſt tripliciter et ideo triplex feſtū celebrat̉. Primo exaltatus eſt in eccleſia militanciū eidem ꝑſidendo. et eam in fi de et moribus laudabiliter regendo. Ad qd̓ per tinet hodierna feſtiuitas. vt p̄miſſum eſt. Scd̓o in eccleſia malignācium. ipſam ſcꝫ diſſipando et ad fidem conuertendo ad qd̓ ꝑtinet ſcd̓m feſtum quod dicit̉ vincula. Tunc em̄ eccleſiam malignāē cium diſſipauit. et plures ad fidē conuertit. Ter cio in eccleſia triumphanciū. in eam ſcꝫ introeun do feliciter. ad qd̓ ꝑtinet tercium feſtū quod eſt paſſionis eius. Rurſus fit eī feſtū triplex ꝓpter alias quinqꝫ raciones. Primo ꝓpter priuilegiuꝫ fuit em̄ pre alijs priuilegiatꝰ. et ideo magis ho noratus in autoritatē. Nam fuit princeps apo ſtoloꝝ. et claues regni celoꝝ accepit. Fuit eciā feruencior in xp̄i amore. Et efficacior in virtute Nam ad eius vmbrā ſanabant̉ infirmi. Secundo ꝓpter officium. Ipſe em̄ officium p̄lacionis ſuꝫ vniuerſā eccleſiā habuit. que in tres ꝑtes mūd ſcꝫ aſyam. affricā. et europā. diffuſa eſt. et ideo eccleſia ter in anno ꝓ eo ſolēnizat. Tercio ꝓpter beneficiū. quia ipſe qui poteſtatem ligandi atqꝫ ſoluendi habuit. liberat nos a tribus generibus peccatoꝝ ſcꝫ cogitacionis. locucionis. et opera cionis. Vel quia in deū in ꝓximum et in nos pec camꝰ. Vel hoc bn̄ficiuꝫ poteſt eſſe triplex bonū qd̓ virtute clauiū peccator in eccleſia conſequit̉ Primū eſt abſolucionis a reatu oſtenſio. Scd̓um eſt pene purgatorij in tꝑalem cōmutacio. Ter cium pene tꝑalis ſuper partē relaxacio. Quarto ꝓpter debitū. quia ſcꝫ tripliciter pauit et paſcit nos. ſcꝫ verbo exemplo et tꝑali ſubſidio. Quīto ꝓpter exemplū. vt ſcꝫ nullus deſperet. eciā ſi ter cio xp̄m negauerit ſicut ille. ſi tamē velit cum eo deum corde. ore et oꝑe ꝯfiteri. Nec eſt p̄termit tenduꝫ. quia hoc feſtū de incathedracione ſancti petri. olim feſtū beati petri epulaꝝ dicebatur. ffuit em̄ mos gentiliū ſcd̓um magiſtꝝ ioh̓em de belech. annis ſingulis in menſe februarij hac die vinū et epulas deo offerre ſupra ſepulchra pa rentum moti forte ꝓpter illud thobie. iij. Panem tuū et vinum tuū ſuper ſepulturā iuſti cōſtitue quas denocte demones ꝯſumebant. ipſi tamē ab animabus circa ſepulchra oberrantibꝫ quas vni bras vocabant vaſtari putabāt. qd̓ ſācti patres etxirpare volentes. feſtū de in cathedraciōe ſan cti petri. tā de illa que romē quā eciā de illa que antiochie fuit facta. ſtatuerunt fieri illo die quo talia a gētilibus fiebant. Vn̄ ab illis epulis hoc feſtum ꝯſueuit appellari feſtum beati petri epū larum. Hac tam̄ die non dicit̉ in quibuſdā eccle ſijs niſi vna collecta. et de illa incathedracione que fuit antiochie facta. Dicit̉ autem epl̓a. Pe trus appl̓us ſeruus que eſt.i. petri.i. et euange lium. Venit ih̓us in ꝑtes. math̓. xvj. c. Tractus eſt. Tu es petrꝰ. math̓. xvj. c. Ad horas dicitur capl̓um. Petrꝰ apl̓us prina petri. i. c. In feſto beati mathei apl̓i. dicit̉ epl̓a. Exurgens petrꝰ in medio actuū. i. c. et euangeliū. Confiteor tibi pr̄ niat h̓. xj. c. De annunciacione beate marie virginis. Eſtum annūciacionis beate marie eſt. quoniā angelus ei bonos rumores nū ciauit. et ipſa ſaluatorē ꝯcepit. Tūc autē implete ſūt ꝓphecie. Vnde eccl̓ia legit et cantat de ꝓphetis quare introitus eſt. Rorate celi deſuꝑ et nubes ideſt p̄dicatores plu ant ideſt annunciat iuſtum.i. xp̄m qui ant hono maſicē dicit̉ iuſtꝰ xp̄c. aperiat̉ terra id eſt beata virgo. Aperiat̉ inquā per ꝯſenſum et germinet ideſt cōcipiat ſaluatorē.i. xp̄m. de hoc dictū eſt ſub prima ꝑte dn̄ica de aduētū. Epl̓a. eſt. Egre dietur virga. yſa. xj. c. Alie tamē eccleſie dicunt Locutus eſt dn̄s ad acham que eſt eiuſdē. viij. c. Quangelium eſt. Miſſus eſt gabriel. luce. i. c. et quod ibi dicit̉. Et hic menſis ⁊cͣ. ſic exponit̉ hic menſis ſcꝫ marcius in quo beata virgo concepit. eſt ſextꝰ illi. i. a ꝯcepcione illiꝰ. ſcꝫ elizabet que vocat̉ ſterilis. quia illa concepit. ioh̓. bap. viij. kalend. octobris. Dicit̉ eciam ꝑ horas capl̓um. In diebus illis notum faciet deus. hiere. xxx. c. Conperit auteꝫ hoc feſtum tempori veris. Nam tꝑi veris deus factus eſt homo et omīa facta ſūt noua. Hoc aūt feſtum eſt de domino et de beata maria. quare eadem prefacio dicit̉ in natali et in annūciacione domini. De ānunciaciōe dn̄i conſue uit opponi ꝙ gloria in excelſis et ite miſſa eſt et te deū laudamꝰ in ea cantari non debeāt. de quo dictum eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Si hoc feſtū fuerit in dominica paſſionis vel oliuaꝝ. ad ſecū dam feriam tranſmutabit̉. Hoc em̄ generale eſt in priuilegiatis dominicis diebus. Si autē in tri duo ante paſca occurrerit in ſabbato ante pal mas ſcd̓m quoſdā anticipabit̉. Quidā vero illud tranſferūt ad octauas. Similiter ſi fuerit in die paſce non congrue poterit infra ebdomadā cele brari in quo hiſtoria de aduentū cōpilata canta tur. Vnde melius eſt ſi ad ſecundā feriam poſt oc tauas tranſferatur. ¶ In hac die vt dicitur per diuerſa temporum curricula deus multa opera tus eſt. Que quidā ſic egregijs verſibꝫ p̄ſtrinxit Salue̓ feſta dies que vulnera noſtra coherces. Angelꝰ eſt miſſus eſt paſſijg et in cruce xp̄c. Eſt adam factꝰ. et eodem temꝑe lapſus. Ob meritū decimē cadit abel fratris ab enſe. Offert melchi ſedech. yſaac ſupponitur aris. Eſt decollatꝰ xp̄i baptiſta beatus. Eſt petrus erectus iacobus ſub herode ꝑemptus. Corpora ſanctoꝝ cum criſto multa reſurgunt. Latro per criſtū tam dulce ſu

ſcipit amen. De ſanctis philippo et iacobo apl̓orum. Aſcale tempus ſicut ſepe dictū eſt oc tauam ſignificat etatē vbi bonum qd̓ erit ſingulorū indiſpari caritatē erit omniū. quia vnuſquiſqꝫ de bonis altē rius gaudebit vt de ſuo. et bonū omniū erit ſin gulorum. Vt ergo tempꝰ paſcale ꝯcordaret ſo lemnitatibꝫ. que infra illud eueniūt. p̄ſertin cū apl̓i in eccleſia primitiua non haberent ꝑticula res ſolēnitates. ſtatutū fuit vt in kalende maij. celebraret̉ ſolemnitas ad honorē omniū apl̓oꝝ vt dies varij nō viderent̉ diuidere quos vnā dig nitas et appl̓atus in celeſti gloria fecit eſſe ſubli mes quod feſtū greci celebrare dicūtur in feſto apl̓orum petri et pauli. Hac eciaꝫ die feſtum eſt apoſtoloꝝ philippi et iacobi. quia forte die iſta paſſi ſunt. Sane iacobus iſte dictus eſt minor ad differenciā iacobi cōpoſtelle ſiue zebedei qui dic tus eſt maior. non etate ſed vocacione ſicut con tingit in ep̄is qui loco apoſtoloꝝ ſunt. quoniaꝫ qui primo ꝯſecratus eſt. alios quantūlibet maio res antecedit. Primo em̄ a domino vocatus eſt. et primo ei adheſit et ſibi magis fuit familiaris In ſecretis em̄ illū vocabat. ſcꝫ qn̄ tranſfigura tus eſt et qn̄ ſuſcitauit mortuū in domo. Dictus eſt eciā iſte iacobus alphei qui fuit filius alphei Dictus eſt eciā frater domini ſcd̓um carnē. quia dicit̉ fuiſſe cōſimilis ei facie. vel quia erat filius alphei fr̄is ioſeph viri beate marie. et marie ſo roris eius. Qui em̄ ex vtraqꝫ ꝑte ſanguinis con iungebātur. apud iudeos fratres vocabant̉. Ihe ſus enim putabat̉ filius ioſeph. vel dicit̉ frater domini. i. conſobrinus. quia filius ſororis beate marie. queꝫ morem tuſci ſeruant. Sed et ioſeph dicit̉ ꝯgnatus domini. vel quia pater putatiuꝰ vel qꝛ cognatus domini ex ꝑte matris. ſcꝫ beate marie. Ad clariorem autē ꝑmiſſorum euidenciā notandū eſt ꝙ ioachim pater beate marie acce pit vxorem noīe annam que habuit ſororeꝫ noīe ymeriā. Hec aūt ymeria genuit elizabet et eliud Elizabet genuit ioh̓em bapti. De eliud natus eſt emineūd. De emineud natus eſt ſanctus ſeruaciꝰ cuius corpus eſt in opido traiecti. ſuper fluuiuꝫ moſai in epatu leodicen̄. Anna autem tres viros dicit̉ habuiſſe ſcꝫ ioachim. cleophā fr̄em ioſeph et ſalomē. De primo habuit filiam ſcꝫ mariā ma trem domini quā dedit ioſeph nuptui que xp̄um genuit. Generacio ip̄ius ioſeph et marie poſita eſt in. vj. ꝑte ſub feſto natal̓ domini. Primo aūt viro defuncto. de ſcd̓o ſimiliter genuit aliā filiā nominē mariā quā alpheo poſtmodū in ꝯuuigem dedit. Hec aūt maria genuit ex alpheo quatuor filios. ſcꝫ iacobū minorē ioſephiuſtū qui et bar ſabas dictus eſt. ſymonē et iudā. Ex tercio vero ſcd̓o mortuo. genuit aliam ſil̓r filiam noīe mariā et zebedeo in conuuigē tradidit. ex quo duos fili os habuit. ſcꝫ iacobū maiorem et ioh̓em euange liſtam. Porro iacobus iſte merito ſue ꝓfeſſiōis cognominatꝰ eſt iuſtus. Ex vtero em̄ dicit̉ ſanc tus fuiſſe. Ipſe em̄ a petro et iacobo et ioh̓e apo ſtolis ordinatus eſt primꝰ hieroſolimitanorum ep̄s. ¶ Ipſe eciā vna cum baſilio ep̄o ceſarien̄. ad didit nobis ī ſcriptis miſſe celebracionē. Ipſe qͦꝫ tradit̉ primus celebraſſe miſſaꝫ poſt paſcā dn̄i in hieruſalē. et petrus primus in antiochia. Iſte vinū vel ficeram nō bibit. nullam carnē commē dit nunꝙͣ tonſus. nunquaꝫ vnctus. nunꝙͣ balneo vſus eſt. et intātum genubus terre defixis ora bat vt eius cameloꝝ excedere duriciā crederen tur. Iſte precipitatus eſt a iudeis de pinnaculo templi cum nomen xp̄i p̄dicaret. et cum ꝑtitis fullonū interfectꝰ. Fullo em̄ eſt qui lineos pan nos candificat. Quidam em̄ dixerunt ꝓpter pec catum interfectiōis eiꝰ. iudeos deſtructos fuiſſe per titum et veſpeſianū. et ita non attribuūt de ſtructionem illam morti xp̄i. In hoc feſto dicunt quedam eccleſie introitū. Exclamauerūt neemīe. ix. c. Epl̓a ſtabunt iuſti. que eſt ſapīe. v. c. Quan gelium. Non turbet̉ cor veſtrum. qd̓ eſt ioh̓. xiiij Et poſtcōmunionem. Tanto temꝑe ioh̓. xiiij. c. Dicitur eciā ad horas capl̓um. Stabunt iuſti. ſa piencie. v. c. Et illud. Nos inſenſati. qd̓ eſt ibidē Et illud non eſurient. apoc̄. vij. c. De inuencione ſancte crucis. Nſācta cruce domini ſcd̓a ſpēs habet̉. Sicut em̄ beata virgo portauit dominū. ita et ſancta crux ſuo modo. et ſicut dat dominꝰ aquis bapti ſmali bus ſanctificare. et alijs ſacramētis ita ꝑ tactum dominice carnis ſanctificatū fuit illud lignū vt nos ſuo modo ſanctificare poſſit. et quia ita crux ſaluat per talem effectum quē habet. ideo de eo cantat̉. O crux ſplēdidior ⁊cͣ. que ſola fuiſti dig na. fuiſti. ſcꝫ digītate tibi data. portare talentū mundi ⁊cͣ. et qꝛ finis crucis eſt gloria. ideo in fi ne pluriū antiphanaꝝ de cruce dicit̉ all̓a. Dicit̉ autē per horas capl̓um. Michi autē abſit gala. vlt̓. Fit autē duplex feſtum de cruce vicꝫ exalta cionis. de quo ſuo loco dicet̉. et inuenciōis. quia inuenta fuit crux tempore euſebij pape. a beata helena matre conſtantim mediante iuda. qui tūc iudeus erat. Vnde in canone ip̄ius euſebij ita le Igitur crux domini noſtri ih̓ū xp̄i. que nuꝑ nobis gubernacula ſancte romane eccleſie tenentibus. quinto non̄. maij. inuēta eſt in p̄dicto kalen. die inuencionis. feſtū vobis ſolēnter celebrare mā damus. Eſt autē maius hoc feſtū ꝙͣ exaltacionis ꝓut ibi dicet̉. Legitur auteꝫ de predicto iuda. ꝙ cōuerſus ad fidem factus eſt poſtmodū ep̄us hieroſolimitanus. et mutato nomīe vocatus eſt quiriacus. De quo dicit̉ dyabolꝰ ſic ꝓphetizaſſe iudas xp̄m morti tͣdidit. Sed iſte iudas illū mor tuum exaltauit. et artes magicas detexit. ſed iu lianus familiaris et amicus meꝰ cito rex erit. qui me de iſto vindicabit quod factū eſt. Nam iulia nus monachꝰ ab ordine apoſtatās acquiſiuit ꝑ nephas conſolatū romanum. et deinde factꝰ im perator. et xp̄ianorum ꝑſecutor. illum diuerſis penis afflixit. et interfici iuſſit. Legitur quoqꝫ

ꝙ quidam miles nomine quiriacus hunc iulianū poſtea īterfecit. De iſto iuliano legit̉. ꝙ adhuc apud conſtantinopolim de tumba ſua vetor in tollerabilis ꝓgredit̉. Si querat̉ quare ſit feſtū de cruce in qua xp̄c fuit dehoneſtatꝰ et flāgella tus. et non de azina in qͣ fuit valde honoratꝰ nec eciā de alijs que ip̄e tetigit. Rn̄deri pōt ꝙ laus et honor ſuꝑ azmam impenſus. tͣnſitorius et mū danus fuit. nec inde ſalꝰ noſtra ꝓdijt de quo cū randum nō eſt. Preterea ꝑ alia que ip̄e tētigit non legūtur miracula. et ſanitates fieri. nec per illa redempti ſumus. Dehoneſtacio vero in cruce facta noſtra redempcio fuit. Dicit̉ hodie introi tus Nos aūt. gal̓. vlt̓. c. Et legit̉ epl̓a. Confido de vobis in domino gal̓. v̓. c. ꝓeo ꝙ ibi dicitur. ihi autē abſit gloriari. niſi in cruce dn̄i noſtri ih̓u xp̄i. Alie eccleſie dicūt Hoc ſentite ad phil̓. ij. Euangeliū eſt. Simile eſt regnum celoꝝ the ſauro abſcōdito in agro ⁊cͣ. quia crux domini ad literam inuenta eſt in agro vel aliter in agro ec cleſie inuenitur crux domini que dicit̉ theſaurus quia emptū eſt per eam nobis regnum celoꝝ. qui videt hunc theſauꝝ in eccleſiavadit et ven dit omnia que habet.i. omnes tranſitorias delec taciōes et emit agrum iſtū vt ſit de eccleſia. Alij dicunt erat homo ex pharizeis. io. iij. c. Et eſt nō tandum. ꝙ feſtum crucis fit ſemꝑ cum feſto mar tiruꝫ. qꝛ crux ſignificat martiriū. et ideo in feſti uitatibꝫ ſancte crucis legunt̉ in quibuſdā eccle ſijs. vj. lectiones de martiribꝫ. et officia cōmiſcē tur. De ſigno crucis dictū eſt in prohemio quin te partis. De reuelacione ſancti michaelis. Ccleſia facit feſtum de angelis. dupli ci raciōe. Prima eſt. quia nobis mini ſtrant. omēs em̄ ſunt adminiſtratorij ſpūs. ideſt in miniſterium miſſi ꝓpter eos qui hereditatē capiūt ſalutis. ſicut habet̉ in epl̓a ad hebrē. Secunda racio eſt. quia pugnant ꝓ nobis cōtra angelos malos nec ꝑmittunt nos temtari ſupra id quod poſſumꝰ. De hac pugna dicit̉ apoc̄. Factum eſt prelium in celo. hoc bellū erit maxime tempore antexpi. et in morte marti rum fuit. et eciā ſemper eſt. et eiectus eſt draco. ideſt dyabolus. de celo. i. de celeſtibus hominibꝫ et deiectus in corda malorum hominū. huiꝰ aūt belli pnͥceps. eſt beatiſſimus michael. et ideo fit ei feſtū licet ſit de vltima hierachia de inferiori ſcꝫ ordine. Sunt em̄ nouem ordines angelorum. ꝓut tactuꝫ eſt in quarta ꝑte ſub ti. de p̄facione qui quāuis omnes mittant̉ quoniam vt p̄miſſuꝫ eſt. ſūt adminiſtratorij ſpūs. et in yſa. vj. habet ꝙ miſſus eſt ad eum vnꝰ de ſeraphin. raro tam̄ mittūtur. Vnde daniel. Miliamiliū miniſtrabāt ei. et deciēs cētenamilia aſſiſtebāt ei. Eoꝝ vero qui mittunt̉ princeps eſt michael. qui fuit prin ceps eccleſie iudeoꝝ vt habet̉ in daniele. Aodo vero eſt princeps eccl̓ie xp̄ianoꝝ. In iudeis fuit enim aliqn̄ eccleſia que nunc eſt in xp̄ianis. Hoc aūt feſtū. quod eſt cōmemoracio victorie ſancti michaelis inde originē ſumpſit. qꝛ cum barbari depopulerent̉. apuliam. xp̄iani triduano ieiunio indicto. ſancti michaelis auxiliū implorauerunt. per cuiꝰ viſibile patrociniū fuge terga dederūt et xp̄iani victoriam habuerūt. Vocatur eciā fe ſtum reuelacionis quia in monte gargano reue latus eſt vt ſequit̉. Sane michael gabriel et ra phahel noīa ꝑſonalia ſunt angeloꝝ. Alia vero ſunt ordinū. vt dictum eſt in quarta ꝑte ſub ti. de prefacione. Sed cum hoc feſtū ſit cōmune om nium angeloꝝ. quare ſpecialit er denominat̉ fe ſtum ſancti michael̓. et nō gabrielis. vel rapha elis. Reſpondeo. michael eſt qui miſſus in egip tum fecit illas famoſas plagas. qui diuiſit mare rubruꝫ. qui eduxit populū per deſertu. et duxit in terram ꝓmiſſionis. ipſe eſt p̄poſitus paradiſi. et cuſtos et eſt ſuſceptor animaꝝ et pnͥceps ec cleſie. et ideo magis eū venerari debemꝰ. Secun da racō eſt quia ipſemet fundauit eccleſiā et cō ſecrauit altare. Vnde dicit̉. Stetit angelꝰ iuxta aram templi ⁊cͣ. hoc fuit in monte gargano. po ſtea vero reuelauit hoc homibus per ep̄m regio nis illius. Tercia racio eſt. vt homines vener an tes angelos ꝑueniant ad conſorciū angeloꝝ et e a decauſa in diebus dn̄icis. et feſtiuis ſolēnita tibus nouē pſalmi nouem lectiones et reſponſo ria cantantur. vt per cantū iſtoꝝ. ad conſorciū perueniamus nouem ordinū angeloꝝ. quorum ꝓprium eſt deo cātare. Congaudendo aūt ange lis dicit eccleſia in introitū. Benedicite dominū omnes angeli eius. quia angeli laudant. et nos ſi militer deum laudare debemus. Vnde verſus ſe quitur. Benedic anima mea dominū. Epl̓a vero de apoc̄. i. c. ſumitur. ſignificauit deus que opor tet fieri cito ⁊cͣ. Sequit̉ ibi. ioh̓. vij. eccl̓is. per ſeptem eccleſias. vel per ſeptem ſpūs. quantum ad intelligenciā. que ad hanc diem ꝑtinet. vni uerſitas angeloꝝ intelligit̉. ꝑ ſeptem em̄ dies currit vita patris. Sequit̉ reſponſoriū. Benedi cite. et verſus benedic. racione qua ſupͣ Alleluia eſt. In conſpectu angeloꝝ pſallā tibi. hoc autē ideo dicit eccleſia quia parati ſūt angeli deferre deo oraciōes noſtras. Semper em̄ nobis aſtant et aſpiciūt nos et auſcultāt. Vnde incant̓. Qui habitas in ortis. amici id eſt angeli aſcultant te Bene iſtos ſcꝫ bonos ꝯpaſſio illos ſcꝫ malos paſ ſio. ſcꝫ inuidie cogit. vt in nos ſemper aſpiciant. Sequit̉ euangeliū. Acceſſerunt ⁊cͣ. math̓. xviij capl̓o. in quo p̄cipitur vitari ſcandalū paruulo rum. qꝛ ibi fit mencio de angelis. Amendico vo bis. quia angeli eoꝝ in celis ſemꝑ vident faciem patris mei qui eſt in celis. Quod vero ꝑati ſunt deferre oraciōes noſtras in offertorio oſtendit Setit angelus iuxta aram templi ⁊cͣ. apoc. viij. c. et data ſūt ei incenſa multa ideſt orōnes incen ſe igne caritatis. et aſcendit fumꝰ aromiatum.r. oracio in ꝯſpectu dei de manu angeli. ¶ Inpoſt cōmuniōe vero placuit eccleſie ſicut priꝰ bene dicere. Inde dicit̉ in quibuſdam eccleſijs. Bene dicite angeli dn̄o ⁊cͣ. Sane ꝙ michael legit̉ cum

dracōne pugnaſſe. intelligit̉ allegorice. micha el ideſt xp̄c. hiſtorice vero. quia michael̓ et an gelorum maior eiꝰ miniſterio dyabolꝰ deſcribit̉ in eccleſia ꝓpter laicos eſſe depulſos. In hoc fe ſto dicitur capl̓um. Significauit. Et illud. Bea tus qui legit. Et illud io. vij. que ſunt apoc̄. j. c. De ſanctis geruaſio et ꝓthaſio. N feſto ſanctoꝝ. geruaſij et ꝓthaſij cantatur ex inſtituciōe gregorij introitus. Loquet̉ dominꝰ pacem in populo ſuo ex eo ꝙ talidie pax int̓ ro manum imꝑatorem. et agiſulphū regem longe bardoruꝫ extitit reformata. quē regem celdoma eius vxor xp̄ianiſſima. cui gregorius libꝝ dya logorum ſcripſit. ad fidem cōuertit officiā nanqꝫ ſanctoꝝ partim conueniunt ipſis ſanctis partim his euentibus que in ipſoꝝ euenere diebus. De ſancto ioh̓e baptiſta. Nia inter natos mulieꝝ non ſurrexit maior ioh̓e bap. merito eccleſia cele brat feſtuꝫ de illo. et facit ei feſtū du plex. ſcꝫ natiuitatis. et decollacionis. Natiuitatis ꝓpter quatuor. Primo ꝓpter hiſto riam. quoniā dicit dominꝰ de eo ꝑ angelū. ſicut in euangelio habetur. et multi in natiuitate eiꝰ gaudebunt. quod eciā ꝓpter ſarracenos dictum eſt. qui hoc feſtuꝫ celebrare dicunt̉. Scd̓o ꝓpter allegoriam. et miſteriuꝫ quia per ioh̓em figura tus eſt ortus gracie. quā nobis attulit xp̄c. Ipſū em̄ ioh̓es p̄ceſſit in annunciacione in natiuitate in predicacione. in paſſione. et in ad inferos de ſcenſione. Tercio quia ſicut beata virgo ſanctifi cata fuit in vtero matris. ita et ipſe. Quarto qꝛ ipſe primꝰ annūciauit gaudia eterna. et ideo di citur lucifer. et turtur. Vnde in cant̓. vox turtu ris audita eſt in terra nr̄a. et iob. xxxviij. c. Nun quid duces lucifeꝝ in tempore ſuo. et eius nati uitas fuit ꝑ gabrielem nūciata. ideo autē ioh̓es dictꝰ eſt lucifer. qꝛ obtulit nouum tp̄us. et inde eſt. ꝙ in quibuſdā eccl̓ijs habet miſſam in mane quia natiuitas fuit quaſi aurora. Natiuitas ꝟo xp̄i fuit quaſi ortꝰ ſolis. Vel ideo dicit̉ miſſa in ortū diei quia legit̉ in euāgelio luce. ꝙ ip̄e fuit ſanctificatꝰ. et ſpū ſancto repletus. in vtero ma tris. quare merito laudandus eſt eius creator in exordio diei. qui illum dignatus eſt honorare in vtero matris. Habet eciam aliam ꝓpriam miſſam ſicut et alij ſācti que dicit̉ circa terciā. vel prima miſſa eſt de vigilia euangeliſte. vel alia dicit̉. qꝛ ipſe fuit martir et precurſor. Vnde illa miſſa eſt vniꝰ martiris. et eſt introitꝰ. Iuſtus vt palma florebit. De ipſo nanqꝫ ꝓphetizauerunt yſaias et hiere. Hieremias ip̄o vite actu. qꝛ fuit ei ſimilis Iſaias vt in epl̓a habet̉ hodierna. Audite in ſule et attēdite populi delonge. yſa. xlix. c. Ibi eciā ſequit̉. Vnde ſumit̉ introitꝰ. De ventre ⁊cͣ. Se quitur eciā ibi. Poſuit os meū vt gladiū acutum Gladius acutus eſt lingua p̄dicatoris. quoniam abſcindit ſuꝑflua. Sequit̉ poſuit me quafi ſagit tam electam. Sagitta electa. eſt predicator qui facit ouod docet. Sagitta acuta fuit ioh̓es cum dixit. Gemmina viperaꝝ quis docebit vos fuge re ab ira venturā. ¶ Reſponſoriū eſt. Priuſqͣꝫ te formarem ⁊cͣ. hiere. i. c. et eſt de natiuitate eius Alleluia eſt. Tu puer. luc̓. i. c. Et illud. Inter na tos ⁊cͣ. mathe. xj. c. Quangeliū eſt. Elizabet im pletum. luc̓. i. c. Dicitur aūt hac die capl̓um. Au dite inſule. Iſa. xlix. c. Et illd̓. Priuſqͣꝫ te forma rem. hiere. i. c. Et illud reges videbunt. yſa. xlix capl̓o. ¶ Porro in vigilia beati ioh̓. bap. ieiuna mus. quaſi ꝯpacientes ei qui in deſerto ieiunauit et aſperam vitā duxit. et vigilia ipſa plenū ha buit officium. quia poſt ioh̓is decollacionē. xp̄s crucifixꝰ fuit et agnū commedit. Fuit em̄ ioh̓es quaſi lapis angularis ideſt vetus et nouū teſta mentum coniungēs. Vnde tunc magis ſolemniza mus ꝓpter miſteriū quam ꝓpter ꝑſonam ipſam et quoniā ipſe fuit medius inter vtrunqꝫ teſta. quia fuit finis veteris et iniciuꝫ noui teſta. Nam et lex et ꝓph̓e vſqꝫ ad ioh̓em. vicꝫ incluſiue. Hīc eſt ꝙ huius diei officium ꝑtim de veteri. et par time de nouo teſta. In hac autē die ioh̓es euan geliſta obijt. ſed eius feſtum tranſſaltū eſt ꝓut ſub eius feſto dicet̉. Feſtum autē decollacionis. non ita ſolēnizat eccleſia. ſicut iſtud. ꝓut ibi di cetur. ffuit ergo vt p̄miſſum eſt in vtero ſanctifi catꝰ ſicut et hieremias. Vnde et de hiere. legit̉ hac die. quod ꝓbatur per illud qd̓ dicit̉ in euan gelio. Et repleta eſt ſpūſancto elizabet. et exul tauit in gaudio infans in vtero meo. Sed quo genere ſanctificacionis nō legimus. Dicunt tam̄ quidam ꝙ ab omni peccato mundatus eſt. Sed ī gloſa ſuꝑ illo loco. Tu vis a me baptizari. ego a te debeo baptizari. id eſt ab originali peccato mundari. dicit. ꝙ in ꝑſona generalis hominis lo quebatur. Fuit tamē in peccato originaū cōcep tus. Simil te. ea1 z. de quo et quare eius natiuitas celebret̉. ſub purificacione dictū eſt. Paulus hiſtoriographus romane eccl̓ie dia conus caſſien̄. monachus. quadaꝫ die cum vellet paſcalem cereū ꝯſecrare rauce facte ſunt fauces eius. cum priꝰ vocales eſſent. vt ergo vox ſibi re ſtitueretur. cōpoſuit in honorem beati iohannis yninū. Vt queant laxis. in cuius pnͥcipio petit vocis reſtitucioneꝫ quā obtinuit ſicut et merito ſancti ioh̓is reſtaurata eſt zacharie ¶ In hoc fe ſto non cantat̉ frequenter all̓a. ſicut in feſtiuita tibus petri et pauli et alioꝝ. in quoꝝ vltimis nocturnis ꝑſonatur. Racio eſt. qꝛ ipſe figurat legem. et quia natale huius fuit ante xp̄i reſur rectionem. et ante gaudiū. Quidam tam faciunt officium ſine all̓a. in inicio noctis. ꝓpter figuraꝫ legis et poſtea iterant officiū cum all̓a in medio noctis terminātes illud in principio lucis. in me moriam antique obſeruacōnis. De qua. et quare in hoc feſto nocturni cantantur. in iicio noctis dictū eſt in quinta ꝑte ſub titulo de nocturnis. Nota ꝙ antiquitꝰ ſolebat vna quādrageſima ce lebrari ante hoc feſtū et alia ante natale domini Sed poſtea ꝓpter fragilitatē hominū redactū

fuit ad tres ſeptimanas āte nitale. et tres ante hoc feſtum. Vnde prohibitum eſt in decretis. ne in illis tribus ſeptimanis nupcie fiant. ¶ Sed et hoc abolitum eſt. prout dictum eſt in prima par te ſub titulo de ſacramentis. FFiunt autem̄ tria ſpecialia in hoc feſto. Invigilia nanqꝫ in quibuſ dam partibus. ex antiqua obſeruacionē colligūt hoīes et pueri oſſa et quedā alia immunda. et in ſimul cremant vt exinde funus in aerem ꝓducat̉ fferunt eciā brandes ſiue facces. et cum illis cir cueunt arua. Terciū eſt. qꝛ rotam voluunt. qui immunda cremant. et fumiū in altu ꝓduci faciūt habet hoc a gentilibꝫ. Antiquitus em̄ dracōnes hoc tempore ad libidinē ꝓpter calorem excitati volando per aerē frequēter in puteos et fontes ſpermatizabant ex quo inficiebant̉ aque. et tunc erat annus letalis ex aeris et aquaꝝ corrupcio ne. quia quicunqꝫ inde bibebant mori ebātur. aut grauem morbū paciebant̉. qd̓ attendentes ph̓i uiſſerūt ignem frequent̓ et paſſim circa put eos et fontes fieri. et īmunda. et quecunqꝫ immundū redderēt fumiū ibi cremari. Nanqꝫ ꝑ talem funiū ſciebāt poſſe fugari dracones. et quia talia hoc tempore maxime fiebant ideo hoc adhuc ab ali quibus obſeruat̉. Sunt enim dracones animalia Vnde in psͣ. Laudate dominū de terra dracōnes non trachones.i. meatus terre. ꝓut quidā dixe runt. animalia in aere volant in aquis natant ꝑ terram ambulant. nil immundū ſuſtinent et fugi unt ꝓpter fumium olifeꝝ ſicut elephantes ꝓpter grimitū ſuum. Eſt eciā alia racio quare oſſa ani maliū comburunt̉. vicꝫ in memoriā. ꝙ oſſa ioh̓. bap. a gentilibus in ciuitatē ſebaſte ꝯbuſta fue runt. Vel poteſt hoc referri ad nouū teſtamen tum. Abiciunt em̄ pueri vetera. et ꝯburunt. ad ſignificandū ꝙ adueniente noua lege vetus te ſtamentū debet ceſſare. Dictum eſt em̄. Vetuſtiſ ſima veterum ne comedetis. et nouis ſuꝑuenien tibꝫ vetera ꝓiciētis. Ferunt quoqꝫ brandes ſeu faces ardentes. et fiunt ignes qui ſignificāt ſan ctum ioh̓em qui fuit lumen et lucerna ardēs. pre cedens et p̄curſor vere lucis. que illuminat om nem hominē venientem in hūc mundū. Vnde di citur. Eſt lucerna ardens. et lucēs ante dominū qui viam dn̄o p̄parauit in heremo. Rota in qui buſdam locis voluit̉. ad ſignificandū ꝙ ſicut ſo ad alciora ſui circuli ꝑuenit. nec alcius pōt pro gredi ſed tunc ſol deſcēdit in circulo. ſic et fama ioh̓is qͥ putabat̉ xp̄c deſcendit. ſcd̓m qd̓ ipſe te ſtimonium ꝑhibet dicens. Me oꝑtet minui. illuꝫ autē creſcere. quod dicunt quidā dictum eſſe. eo ꝙ tunc dies incipiant minui. et in natiuitatē xp̄i creſcere. Sed quia ante feſtū ſancti ioh̓is decre ſcunt. et ante natale domini creſcūt. intelligend̓ eſt de natiuitate in matre. quando ſcꝫ conceptus eſt vterqꝫ. quoniā ioh̓. conceptus fuit de creſcē tibus diebus vt in ſeptembri. et xp̄c in creſcen tibꝫ vt in aprili. vel de mortē vtriuſqꝫ. Nam cor pus xp̄i exaltatum eſt in cruce. corpus iohānis capite minoratum. De ſanctis petro et paulo apl̓orum. E petro et paulo. queſtio eſt. Vtrum eadem die paſſi ſint. Nam heinricꝰ ſo itarius velle videt̉. ꝙ eadeꝫ die anno reuoluto paulus paſſus ſit. Sed pela gius. et nicolaꝰ pape. et ambroſius. et alij ſanc ti patres volunt ꝙ eadem die. et eadē eciā hora. ſub nerone imꝑatore vicꝫ anno. xiiij. imperij eiꝰ alioq̄ui falſe eſſent hiſtorie de illis ſcripte. ſed tamen in diuerſis locis. licet in vrbe et diuerſas penas paſſi ſunt. quia petrus in vrbe crucifixus eſt. Paulus vero quia ſicut legit̉ in actibus apo ſtoloꝝ. ciuis romanus erat. quāuis nacione tar cenſis. eſſet extͣ muros vrbis decollatus. que pe na honeſtior videbat̉. et de ipſo lac pro ſanguīe legitur profluxiſſe. Verum ꝓcedēte tempore. cum ꝯſtantinus imꝑator in honorē vtriuſqꝫ ec cleſias conſtruxiſſet et romanus pontifex vellet eoꝝ corꝑa ſeperare. et dubitaret̉ que cuiꝰ oſſa forent diuinitus reſponſuꝫ eſt. maiora oſſa ſunt p̄dicatoris. minora piſcatoris et ſic ab inuicem ſe perata ſūt in ꝓprijs eccleſijs collocata. Poſtmo dum vero ſilueſter papa volens eccleſias ip̄as cō ſecrare. tam parua quam magna oſſa equa lance cum ſumnia reuerencia ponderauit. et vnam me dietatem in vna eccleſia et aliam in alia colloca uit. Vnde quidā faciunt feſtum de hac diuiſione oſſium. in nonis vel. viij. ydus iulij. quia die tali facta fuit. Alij illd̓ faciūt. xv. vel. xvj. die eiuſd̓ meſis. Alij vero dicūt ꝙ feſtū diuiſiōis petriet pauli. quod celebrat̉ die illa. fit ꝓpter illā diui ſione. que facta eſt in hieruſalē. poſt duodecim annos. quādo ſeperati ſunt ad p̄dicandum genti bus in quo feſto cantant illā magnam ſequenciā Celi enarrant gl̓iam. Et euangeliū aſcenſionis. Recumbentibus ⁊cͣ. incipientes ibi in fine. Dn̄s quidem ih̓us poſtquā ⁊cͣ. Licet autē eoꝝ feſta eadem die celebranda cōcurrant. Beatus tamen gregoriꝰ inſtituit. vt tantū officium beti petri ipſo die celebraretur. Tum quia tali die eccleſia beati petri fuit dedicata. Tum quia ipſe prior fuit conuerſiōe. Tum quia fuit maior dignitate quoniā romane eccleſie tenuerat primatū. Et di citur in miſſa introitus. Nunc ſcio. actuum. xij. c. et Collecta cōmunis vtriqꝫ. Deus qui hodiernā diem. quare non fit ꝯmemoracio de beato paulo Epl̓a. Aiſit herodes. que eſt ibideꝫ. All̓a. Tu es petrus. math̓. xvj. c. Euangeliū. Venit iheſus in partes. quod eſt ibidem vbi dicit̉. Quem dicunt homines eſſe filiū hominis. Sed ſcd̓m hieremiā in hebreo. dicit̉ filium ade ¶ Per horas vero di citur capl̓um. Miſit herodes rex manus. act̓. xij. capl̓o. Et illud angelus domini. Et illud. Et pe trus ad ſe reuerſus que ſunt ibidem. Sequenti vero die fit feſtum de beato paulo. Et dicitur in miſſa introitus. Scio cui. ij. ad thimoth̓. ij. c. et Collecta. Deus qui multitudinē. Graduale. Qui operatus eſt petro. gal̓. i. c. Verſus eſt. Gracia dei. i. corinthe. xv. c. Epl̓a. Notum vobis facio. gal̓. i. c. All̓a. Tu es vas. acͣt. ix. c. Euangelium.

Dixit ſymon petrꝰ math̓. xix. c. In alijs eccleſijs dicitur. Hoc eſt p̄ceptum. ioh̓is. xv. c. Comnu nio. Amen dico vobis math̓. xix. c. Item in noc turnali officio beati pauli quidaꝫ verſiculi p̄mit tuntur anthiphonis laudū vt dictū eſt in ſexta ꝑte ſub trinitate. Et dicitur capl̓um. Bonū cer tamen. ij. ad thimo. iiij. c. In octauis vero apo ſtoloruꝫ dicit̉ illud. Confitebor tibi domine rex ecc̓. vlt̓. Verum in vigilia dicit̉ introitus. Dicit domīus. ioh̓. vlt̓. c. Et epl̓a. Petrus et ioh̓es act iij. c. Euangeliū. Dixit ih̓us ſymoni petro. ioh̓is vltimo. c. Habet aūt hoc feſtum. tria. ſcꝫ ieiuniū ſolemnitatē. et octauam. Ieiuniū quia ſi velimꝰ conregnare oportet nos et cōꝑati. In die feſti. de eoꝝ glorificacione gaudemus. In octaua de eorum futura beatitudine in corꝑe et anima iam certi letamur. et eterne glorificaciōis meritum expectamus. De hac octaua dictū eſt in fine ꝓhe mij huius ꝑtis. Et nota. ꝙ leo papa ſcd̓s orans pro neopolitanis ciuibꝫ in mari cum ſarracenis pugnantibꝫ fecit illā collectā. Deus cuiꝰ dextra beatum petruꝫ ⁊cͣ. Perfectis vero ꝑ eum muris ciuitatis. leo mane imponens ſeras portis orans fecit illam collectā. Deus qui beato petro colla tis clauibus. ⁊cͣ. De maria magdalena. N feſto magdalene dicit̉ epiſtola. Mulierē for tem quis inueniet. que eſt in ꝑabolis. vltimo. c. et Euangeliū rogabat iheſū. luce. vij. c. De ſeptem fratribus. Irca feſtum fratrū notandū eſt tres fuiſſe matres. quarum quelibet ſepteꝫ nes eoꝝ paſſe ſūt. vicꝫ mater macha fratres habuit filios. et poſt paſſio beorum cuius nomē ignoratur et felicitas mater iſtoꝝ ſeptem fratrum. et ſymphoriana ſapiens mulier que ſancta fuit. ¶ De feſto ſancti iacobi. apl̓i. Iacobus maior filius zebedei. frater ioh̓is euan geliſte miſſus eſt ad p̄dicanduꝫ hyſpanis ſed cū non poſſet niſi vnum principē ibi conuertere. re dijt hieroſolimis ſed tandē ab herode decollatꝰ et in hyſpaniā reportatus. quos viuus conuer tere nequiuit. mortuꝰ diuino miraculo cōuertit Fit autem eius feſtū. viij. kalende. augꝰ. ꝓeo. ꝙ tali die fuit apud cōpoſtellam tranſlatus. nō ꝙ tunc obierit. quia occiſꝰ eſt ab herode in diebus azimorum. vicꝫ. viij. kalende aprilis. in annun ciaciōe domini ſcꝫ circa paſca. vt legitur in epl̓a huiꝰ diei. Aiſit herodes ⁊cͣ. et ita tunc propter dies ipſos feſtū non habuit. In kalende vero ia nuarij fuit ſepultus. quia ab auguſto vſqꝫ tunc ſepulchri eius fabrica fuit ꝓtelata. Vel ideo fit viij. kalende auguſti. hoc feſtum quoniā hac die dedicata eſt ſibi eccleſia in compoſtella. Quare dictus ſit maior. dictū eſt ſub feſto apl̓oꝝ phi lippi et iacobi. Hoc autem feſtū non habet vigi liam vel ieiuniū. ꝓut dictum eſt in ſexa ꝑte ſub quarta feria tercie ebdomahe aduentus. Hac die dieunt quedā eccleſie epl̓am. Iam nō eſtis eph̓. ij. c. All̓a. Benedictꝰ deus et pater. eph̓. primo Et euangeliū. Acceſſit ad ih̓m mathei. xx. c. De ſeptem dormientibus. Vnc de feſto ſeptē dormienciū dicen dum eſt. Sex eoꝝ potentes fuerunt in ep̄heſo tꝑe quo decius ceſar perſe cutus eſt eccleſiam dei. qui quamcito audierunt ꝑſecucionē fugierunt in montē et la tuerunt in ſpelunca quadā. et ſecum magnā pe cuniam portauerūt. ſed parum cibi. quoꝝ noīa ſunt maximianus. marcus. marcinianꝰ. dioniſius iohānes ſerapion et conſtantinꝰ. Hij cum eſſent in ſpelūca. prima die cōmederunt quicqͥd habue runt cōmeſtioni aptum. et dixerunt ſeruienti ſuo Cras emas nobis cibos. quia parū hodie cōmedi mus. et poſtea dormierunt. Tandem decius que ſiuit eos. nam audiuit eos eſſe xp̄ianos. ſed dictū eſt ſibi eos aufugiſſe in alias regiōes. vel in mō te latuiſſe. quod audiēs fecit oſtia ſpelunce lapi dibus obſtrui. poſt multū vero tꝑis. vicꝫ circit̓ trecentos annos. quidam voluit ſtabulū contra ſpeluncā facere. et fecit magnū ignē. in quo ſo luti ſūt lapides qui erāt in oſtio ſpelunce. et ſta tim in ſpelunca refulſit ſplendor ignis et euigi lati ſunt ſeptemdormientes. et ſex qui potentes erant dixerūt ſeptimo qui erat ſeruus eoꝝ Dies eſt vade nobis emere cibos. Putabant em̄ ſe per vnam noctem tantū dormiuiſſe Iuit ergo ille ad ciuitatem. et venit ad macellā. miratus vltra mo dum. quia cruces videbat ꝑ vicos et in triuijs et in qͣdruuijs. Cumqꝫ carnes emens. obtuliſſet mo netam quā habebat. non cognouerūt eum carni fices et dixerūt. Vnde habes iſtos nummos. qui ait ex meo ꝓprio laborē. Et illi. Vnde es tu. qui ait de patria iſta. Tunc illi qui ſunt parētes tui Ille ait iſti et iſti. et non cognouerunt carnifices aliquos eoꝝ. quos ip̄e nominabat. Alongo em̄ tꝑe eorum nomina cum alijs erant ſepulta Iteꝝ illi dixerūt. ſub qͦ imꝑatore fuit illa moneta. ait ille. ſub decio. Tunc illi āmirati ſūt. Tum ꝓpter monetā. Tū ꝓpter ea q̄ referebat. eſtimātes eū inſanū eſſe. ligauer̄t eum. et duxerūt eū ante pō tificē ciuitatis. cui diligenter inquirenti. qͥs ille eſſet et vnde. et vbi hanc inueniſſet monetā. et de alijs que ip̄e retulerat carnificibus omīa ꝓut ꝯtigerant reuelauit. tunc ep̄us veniens cum vni uerſo populo ciuitatis ad ſpeluncā inuenit eos ſex qui ibi remanſerant iteꝝ dormientes et euig latos ſecum in ciuitatē adduxit. et ſingula ſciſſi tatus ab eis inuentū eſt eos in ſpelunca fuiſſe ꝑ annos fere trecētos. Preterea inuente ſunt plū bee tabule in ip̄a ſpelunca. quas illi impoſuerāt ibi qui mandato decij obcurauerunt os ſpelunce imperatores erant tunc. honorius et archadius. qui cum prius dubitarent de reſurrectione. hoc viſo firmius crediderunt. Fuerunt autē cum ep̄o p̄dicti ſeptem iuuenes ꝑ aliquos dies. et poſt ea mor tui ſunt libera morte. vnde dicti ſunt marti res. qꝛ tamdiū in ſpelunca remanſerunt. De feſto vincula petri.

Eſtum beati petri ad vincula. taliter ſecundū bedam inſtitutū fuit. Theo ſobia vxor theodoſij. ij. imperatoris. hieroſolimā ꝓficiſcens. vidit in allex andria feſtum celebrari. in kalende. auguſti. ad honoreꝫ ceſaris auguſti. de triumpho habitō de cleopatra regina egipti. et marco antōmo viro eius. vnde vehemēter doluit. ꝙ damnato et gen tili tantus honor exhiberet̉. Veniens aūt hiero ſolimā. cathenas quibus petrus ſub herode fuit alligatus. acquiſiuit et romā rediens eas apl̓ico p̄ſentauit. qui alias cathenas quibus ſub nerone fuerat alligatus. apportari p̄cepit quē ſe tangē tes vſqꝫ ad eo ſunt miraculoſe coniuncte. ac ſi ſꝑ fuiſſent eedē. Theodoſius igit̉ ad honorem beati petri eccl̓iam edificauit et ibi cathenas impoſuit que dedicata eſt in kalende auguſti. vt ſolemni tas piſcatoris obfuſcaret ſolēnitatē imꝑatoris et cathena petri extīgueret torquē auguſti. Se cunda cauſa inſtituconis huiꝰ feſti eſt. propter memoriam liberacionis beati petri per angelum facte a carcere. ſiue a vinculis. ꝓut in epl̓a legi tur hodierna. et ſcd̓m hoc videt̉ ꝙ deberet voca ri hoc feſtum a vincul̓. Tercia cauſa eſt. qꝛ cum quirinus tribunus filiā haberet gutturoſā. illa ad mandatū ſancti allexādri pape. qui ſextꝰ fuit a beato petro. queſiuit bogas. ſiue vincula. qui bus beatꝰ petrus fuit inuniculatꝰ. quibus oſcu latis. liberata eſt et quirinꝰ cum ſua familia bap tizatus eſt. Tunc dictus allexander papa hoc fe ſtum in kalende augͥ. celebrādum inſtituit. et in honorem beati petri. eccleſiā in vrbe fabricauit. vbi vincula ipſa repoſuit. et ad vincula nomina uit. in qua feſtiuitate ppl̓us illic ipſa vnicula ho die oſculat̉. Quarta cauſa poteſt eſſe quia domi nus petrum a vinculis miraculoſe abſoluit. et ei dem ligandi atqꝫ ſoluendi poteſtatē dedit. Nos aūt vinculis peccatoꝝ ligati tenemur. et abſo ui indigemus. ideo igit̉ in ſolemnitate ipſa que dicitur a vinicula ipſū honoramus. vt ſicut ipſe a vinculis abſolui ꝓmeruit. et abſoluendi poteſta tem accepit adomino. ſic et ip̄e nos a peccatoꝝ nexibus abſolui obtineat. Hac die dicitur epl̓a. i ſit herodes. act̓. xij. c. Euangeliū. Venit ih̓us in ꝑtes mathei. xxij. c. de feſto machabeoꝝ. Achabei iſti. ſunt illi de quibꝫ fuit iu das machabeus. de quibus in. ij. mach abeorum. Et cum eccleſia occidē talis nullius alteriꝰ ſancti veteris teſtamē ti. feſtū celebret. ꝓut dictū eſt in ꝓhemio huiꝰ partis. iſtoꝝ tamē et innocenciū feſtū recolit. Iſtoꝝ quidem ꝓpter quatuor. Primo quia paſſi ſunt ꝓpter legis obſeruacionem. quia videlicet carnes porcinas contra legem comedere noluē runt. Secundo ꝓpter martirij p̄rogatiuā. prout legitur in hiſtoria ſcolaſtica. Quia em̄ inaudita ſuppliciā ſuꝑ ſanctos veteris teſtam̄ti ꝑtulerūt ideo in hoc priuilegiati ſunt vt eoꝝ paſſio cele bret̉. Tercio quia ipſi fuerunt. ſeptē fratres et numerus ſeptenarius eſt numerus vniuerſitatis VVnde in eis ſignificant̉ omnes martires veteris taſtamenti celebritate digni. et omnibus illis in iſtis reuerencia exhibet̉. Quarto. quia ip̄i oſten duntur in exemplū martiribus noui teſtam̄ti vt ſicut illi ꝓ legis moſaice obſeruacione paſſi ſunt ita et nos maxime ſi neceſſe fuerit. parati ſumus ꝓ euāgelica. et ſecundū hoc magis celebrat̉ hoc feſtum ꝓpter ſignificatū. quā ꝓpter ſignificans Quidam verodixerunt ꝙ iſti machabei. ſunt illi ſeptem fratres qui fuerunt filij felicitatis. De inuencione ſancti ſtēphani. Eati ſtēphani ꝓthomartiris inuencō facta fuit die illa qua celebratur eius paſſio. Et paſſus eſt in die illa qua eiꝰ inuencio celebrat̉ ſcꝫ in auguſto. Sed feſta ꝑ eccleſiā quatuor decauſis tranſlata ſunt Primo quia cum beatus ſtephanus fuit protho martir. et martiriū ſanctoꝝ ſit eorum natale in celis. merito ſtatim poſt natale dn̄i natale pro thomartiris ſtepham celebratur. Secūdo ꝓpter dignitateꝫ. dignius nanqꝫ eſt feſtū quod eſt de mortē quā aliud. et ideo cōpetenter tanꝙͣ digni us ſtatim poſt natiuitatē collocatuꝫ eſt. Tercio quia officium paſſionis eius ꝯcordat officio na talis dn̄i. Inde illud. Heri natꝰ eſt xp̄c in terris vt hodie ſtēphanus naſceretur in celis. Quarto quia in eius inuencione maxima multitudo hoīm venit qui videntes miracula pl̓ima que fecit deꝰ in illius inuencōe maiori cultudiem illū celebra uerunt annuatim. ꝙͣ eciā diem mortis illiꝰ. Sta tuerunt ergo ſancti patres. vt feſtum paſſionis eius tranſferet̉ ad hanc diem inuencionis. et ad feſtum inuencionis. feſtū paſſionis quia feſtum paſſionis maiori cultu dignuꝫ eſt vt ppl̓us hunc diem qui natale domini ſequit̉. feruenciori cultu celebret. quā diem eiuſdeꝫ feſti in auguſto. Alia eciam racio reddet̉ ſub ipſo feſto. De tranſfiguracione domini. Equitur de feſto trāſfiguracionis do mini. qd̓ eſt in die feſti beati fixti non quia tali die tranſfiguracio facta ſit. ſed quia tunc ab apl̓is qui ſecum fue runt in monte. fuit manifeſtata et publicata et p̄dicata. Preceperat em̄ ne alicui dicerēt. donec amortuis reſurrexiſſet. illi aūt vſqꝫ ad hanc diē ſemꝑ hoc tacuerūt tranſfiguracionem enim con ſtat factū fuiſſe circa principiū veris. eo ſcꝫ die quo dicitur euangeliū de tranſfiguraciōe. ſcꝫ ſe cundā ebdomāda quadrageſime. ¶ Et nota ꝙ in quibuſdam locis hac die conficit̉ ſangͣuis criſti. de nouo vino. ſi inueniri poſſit aūt ſaltē aliquā tulum de matura vua in calice eliquat̉. Benedi cuntur eciā racemi. ex quibus ppl̓us cōmunicat. et eſt racio hec. Indie enim cene dixit ih̓us diſci pulis. Amendico vobis. Ammodo non bibam de hoc genimine vitis. donec bibam illud nouum in regno patris mei. qꝛ ergo ꝙ dixit nouū. et eciaꝫ traſfiguracio ꝑtinet ad illā glorioſā innouacio nem ꝙͣ xp̄c habuit poſt reſurrectionem et quam

fideles poſt reſurrectionem ſunt habituri. ideo in hoc feſto ſanguis xp̄i ex nouo vino cōficitur. et ꝓpter hoc eciam hac die noue vue benedicunt̉. Cūcianus papa ſtatuit. vt prime fruges et fabe ſuꝑ altare benedicant̉. De feſto ſancti laurencij. Catus laurencius. quia poſt beatū ſte phanū inter alios martires primatū obtinet. vigiliam habet. non qꝛ maio rem penam ſuſtinuerit. quaꝫ alij. Nam multi tantam penā ſuſtinuerunt ſicut beatꝰ vin cencius. et beatꝰ georius. et alij quidā. ſed ꝓpter officium p̄dicacionis et ꝓpter martirij locum. qꝛ rome. et ꝓpter bonā ānmiſtracionē thezauroꝝ eccleſie. Vnde incipit introitus in vigilia ip̄ius Diſperſit dedit pauperibus. In die vero habet ꝓprium officiū vicꝫ. Confeſſio et pulchritudo ⁊cͣ et hoc ideo dicitur. quia ꝓpter cōfeſſionem fidei fuit aſſatus. et exaltatus. et apparuit eius ſancti tas cum nontinuerit ſic tormentari ꝓ xp̄o. Quia vero ipſe in tormentis poſitus iubilabat. ac dn̄o laudes cantabat ideo ſequit̉ verſus. Cantate do mino canticum nouum. In collecta vero illa. Da nobis queſumꝰ dn̄e ⁊cͣ. orat eccleſia ſe ſic libera ri ꝑ dominū ab ignē vicioꝝ. et ipſa vicia in ſe ex tingui. ſicut beatus laurencius fuit liberatus ab igne tormentorum. Vnde ipſe dicebat tyranno Diſce miſer. quāta eſt virtus dn̄i. Nam carbones iſti non dolorem. ſed refrigeriū michi preſtant. In epl̓a vero. Qui parce ⁊cͣ. ij. corinth̓. ix. c. agi tur de largitate elemoſinaꝝ facienda pauꝑibus qd̓ preceptū ſtrēnue impleuit beatus laurenciꝰ qui thezauros eccleſie dedit pauꝑibus. et vt euꝫ in hoc imitem̄. dicit̉. Iuſticia eius manet in ſecū lum ſeculi. Reſponſoriū de paſſione eius eſt. eo ꝙ igne ꝓbatus fuit. ſicut auꝝ in fornace ꝓba tur. et hoc eſt ꝙ dicit. ¶ Prrobaſti cor meū. et viſi taſti nocte. quia ad literam denocte fuit aſſatus et a domino viſibiliter viſitatus. et ideo dicebat Mea nox obſcurū non habet ſed omīa in luce cla reſcunt. Verſus eſt.¶ Igne me examinaſti. et nō eſt inuenta in me iniquitas ideſt inequalitas. qꝛ ſemper et perfecte in fide conſtans fuit. Vel nō fuit inuenta in eo iniquitas ſcꝫ peccati. All̓a. eſt de nobili miniſterio eius. Et quia erat p̄cipuꝰ mi niſter. ideo in virtute dn̄i p̄cipue operabat̉. Le uita inquit laurencius bonū opus operatus eſt. qui per ſignū crucis cecos illuminauit. Leuita.i. aſſumptus. vel offerens. quia ad literā aſſump tus fuit ad miniſteriū diuinum. Vnde legit̉ ipſū dixiſſe beato fixto. Quo ꝓgrederis ſine filio pat̓ nunquid degenerē me ꝓbaſti exꝑire. vtꝝ ydo neum miniſtrum elegeris. cui cōmiſiſti dominici ſanguinis conſecracioneꝫ. Item fuit leuita ideſt ſeipſum offerens. Vnde ip̄e in tormentis poſitꝰ dicebat. Ego me obtuli hoſtiā deo in odorē ſua uitatis. et ideo de eo in nocturnali officio cātat eccleſia. Aeruit eſſe hoſtia beatus laurenciꝰ. qui dum aſſaret̉. dn̄m non negauit. et ideo inuentus eſt ſacrificiū laudis. Et quia deus laudandus eſt de tanta paciēcia ꝯceſſa martiri. ideo p̄dicta ſub all̓a cantant̉. In euangelio vero. Niſi granū fru menti. qd̓ eſt ioh̓. xij. agit dn̄s de miniſtris ſuis. et d̓ premio ipſoꝝ. dicens primo de oꝑe ipſoꝝ. Qui michi miniſtrat. me ſequat̉. et poſt de pͥmo adiūgit dicens. Et vbi ſum ego illic et miniſter meus erit. Si quis michi miniſtrauerit honorifi cabit eum pater meus ⁊cͣ. Cum igit̉ inter mini ſtros p̄cipuus fuit beatus laurencius. ideo iſtud euangeliū in eius feſtiuitate cantat̉. Sed qꝛ pri uilegiatum miniſteriū eſt p̄dicacio. et confeſſio nominis dn̄i coram regibus et principibꝫ. ideo ſequit̉ offertoriū. Confeſſio et pulchritudo ⁊cͣ. In poſtcommuniōe quoqꝫ agit̉. de miniſtris et merito ipſoꝝ. Qui michi miniſtrat ⁊cͣ. Ad ho ras dicit̉ capl̓um. Qui parce..ij. corinth̓. ix. c. Et nota. ꝙ iſte ſanctus ꝓpter tres p̄rogatiuas ſupͣ in principio poſitas in tribus priuilegiatus eſt. Primo quoniam ipſe ſolus inter martires habꝫ ieiuniū niſtitucionis. Secūdo in octauis. quoniā iſte tantū et beatꝰ ſtephanus octauas hn̄t inter martires. ſicut beatus martinus inter cōfeſſores De hac octaua dictū eſt in fine ꝓhemij huiꝰ par tis. Tercio in r̓greſſibꝫ antiphonaꝝ. In hoc em̄ feſto. quidā verſiculi ꝑmittuntur antiphonis vt dictū eſt in. vj ꝑte ſub dn̄ica de trinitate. Bea tus laurencius fuit archidiaconꝰ romē poſtquā nullus dicit̉ archidiaconus ibi fuiſſe. De aſſumpcione beate marie virginis. ¶ Gronimꝰ dicit. quomodo beata maria aſſumpta fuerit. ſiue ni corꝑe ſiue extͣ corpus. neſcio deus ſcit. Auguſtinus vero dicit. ꝙ in corꝑe veritas tam̄ eſt ꝙ pͥmo aſſumpta eſt in anima. vtꝝ vero corpus in terra remanſerit incertū habetur et meliꝰ eſt pie dubitare. quā aliquid circa hoc temere diffi nire. pie tn̄ credendū eſt eam total̓r fuiſſe aſſum ptam. Veꝝ q̄dam religioſiſſima mulier elizabet nomine de ꝑtibus ſaxonie. aſſeruit ſibi reuelatū fuiſſe. ꝙ poſt quadraginta dies. poſt aſſumpcio nem anime aſſumptū fuit corpus. et inde compo fuit quendā tractatum. qui tamē non eſt autenti cus. Refert ephiriꝰ. ꝙ beata virgo. quādo xp̄m concepit erat annoꝝ. xiiij. et in. xv. ipſuꝫ peꝑit et cum eo manſit annis. xxxiij. et poſt mortē xp̄i ſuꝑuixit annis. xxiiij. Et ſecundū hoc tꝑe obitus ſui. erat annorum. lxxij. Probabiliꝰ vt videtur dicunt alij. quia duodecimannis filio ſuꝑuixit et ſic ſexagenaria ē aſſumpta. cum apoſtoli totidē annis predicauerūt in iudea. et circa ꝑtes illas In hoc feſto dicunt̉ quedam que in eccleſiaꝝ de dicacionibꝫ dicunt̉. quia ad eam ꝑtinent. Canta tur eciam de libro canticoꝝ ſcꝫ. Oſculet̉ me oſcu lo ⁊cͣ. Rn̄ẜ enim antiphone. et lectiones inde fu muntur. qui liber eſt de amoribus. quia in carne manens maioreꝫ habuit dilectionē. quam aliqua creatura in carne viuens excepto criſto. et ideo ꝓpter excellentē caritatem quā habuit in terris meruit aſcendere ſuper angelos. In carne enim p̄ter carnē viuere. non terrena. ſed celeſtis vita

eſt. Et competit hoc feſtum eſtiuo tꝑe. quia per calorē ignis caritas aſcendit. Rurſus legit̉ et cantatur de cantico amoris. eo ꝙ beata virgo fi guram tenet eccleſie ſicut enim ipſa mater eſt et virgo et ſponſa. ſic et eccleſia mater ſanctorum nomen tenet virginitatis et ſponſe. Virginita tis inquā mentis et fidei. que p̄ualet virginitati carnis. ſponſe quia ipſa eſt ſponſa criſti. Vnde apl̓us. Deſpondi vos vni viro virginem caſtā ex hibere xp̄o. Eſt autem vt dicunt quidam cantici legēdā medietas. vſqꝫ ad octauas. Alia vero me dietas. vſqꝫ ad natiuitatē eiuſdeꝫ virginis reſer uetur. hinc ergo ꝯgrue accedit. ꝙ circa feſtum iſtud libri ſalomonis legant̉. Et premittuntur antiphonis quidā verſiculi. vt dictū eſt in ſexta ꝑte ſub dominica de trinitate. ¶ In calcedonen̄. concilio quod beatus leo papa celebrauit. ſtatu tum fuit vt virgo maria. mater dei appellaretur lij tamen dicunt. ꝙ in epheſmo iuſſu celeſtini pape. primo celebratō. ¶ Itē nota. ꝙ ille ſermo hierom. Cogitis me. o paula et euſtochie. qui a quibuſdaꝫ in eccl̓ia in hoc feſto legit̉. non debet legi niſi in refectorio. vel capl̓o. quia ad hoc fac tus fuit. Dicitur autē ad horas capl̓um. In om nibus requiē ecc̄. xxiiij. c. In vigilia aſſumciōis dicitur epl̓a. Ab micio. ecc̓. xxiiij. Alie eccleſie di cunt. Ego quaſi. que eſt ibidē. Euangelium eſt. Exurgens maria. luce. i. c. Alie eccleſie dicūt. Lo quente iheſu. xj. c. Offertoriū. Cacio meā mūda iob. xvj. c. Ceterum in miſſa diei legit̉ epl̓a. In omnibus requiē queſiui ⁊cͣ. In omnibus em̄ que ſiuit vitam eternā. et ideo habuit illam. Sequit̉ Et qui creauit me. requieuit in tabernacl̓o. ideſt in vtero meo. Et quia dn̄s in vtero beate virgi nis requi euit. ideo ip̄e dedit illi ſuum tabernacū lum ideſt celum. Et ſicut ipſa fecit domino thro num grandem. Fnde ipſa dicit. Magnificat aī mea dominū. et. iiij. regū. x. thronū fecit rex ſa lomon de ebore grande. ita ei fecit dominꝰ thro num grandem in celo. quando exaltauit eam ſuꝑ angelos. Quangeliū legitur de martha. et de ma ria ſcꝫ. intrauit iheſus. luce. x. quod prima facie pertinere non videtur tamen bene pertinens eſt ſecundum allegoriam. Intrauit em̄ hieſus in qd̓ dam caſtellum ideſt in beatam virginē quā dici tur caſtellū que eſt terribilis demonibꝫ et bene ſe muniuit contra diabolum et vicia. Diminutiue autem dicitur caſtellum ꝓpter humilitatē et dici tur quoddam. ꝓpter ſingularitatē. quia nec pri mā ſimilis viſa eſt. nec habere ſequentē. et mar tha ideſt actiua vita recepit eum. diligentiſſime enim nutriuit puerem ſuum. et tulit in egiptum et prius ſe ꝓbauit in actiua vita. eundo ad eliza bet et ſeruiendo ei. Et ſicut ipſa fuit martha in actiua vita. ita et fuit maria magdalena in ꝯtem platiua. Inde in alio euangelio habetur. Maria conſeruabat omnia verba hec conferes in corde ſuo. Hec aūt due ſorores ſignificant vitam acti uam. et vitam contemplatiua. que plene fuerūt in beata virgine. ꝑ quas ipſa ſublimiter honora biliter atqꝫ delectabil̓r in ſeipſa recepit xp̄m. Illud aūt notandū eſt. ꝙ qͣtuor ſunt euangelia de beata maria. Vnū eſt. Miſſus eſt gabriel. qd̓ non debet dici niſi in aduentu domini et in annun ciacione eius. Alia tria poſſunt cantari quociens de ipſa peculiaris miſſa cantat̉ tanꝙͣ communia que ſunt iſta. Extollens vocē quedam mulier ⁊cͣ aliud. Abijt maria in montana ⁊cͣ. Aliud ſtabat ante crucem ⁊cͣ. Item nota ꝙ hoc feſtum habet ieiunium et octauas. quod non habet aliud feſtū de illa. hoc enim feſtum maius eſt omnibus alijs que fiunt de illa. Similiter et de quolibꝫ ſancto maius feſtum eſt tranſitus illius quam aliudde illo. quia de miſeria tranſit ad vitam excepto de iohanne baptiſta. Quare autem herbe colligan tur et benedicant̉ in hoc feſto ipſa legenda indi cat. quia beata maria comparatur rōſe et lilio. Vnde ſicut ſpinaroſam genuit. ita iudea mariaꝫ O fficiū beate marie virginis nō debꝫ quottidie ſed in ſabbato ſolemniter dici. ꝓut dictum eſt in ſextā ꝑte ſub titulo de tempore aduentus. In qui buſdam tamen eccleſijs nō dicitur aquinta feria cene domini vſqꝫ ad octauas pentheco. dicent es ꝙ tunc in eccleſia omnia breuia eſſe debēt. Legi tur tamen ꝙ cum quidā ſacerdos aliam forte miſ ſam neſciēs omni die miſſam de beata virgine ce lebraret. epiſcopꝰ eum ab officio ſuſpendit. ſed virgo beata ipſi epiſcopo ex hoc grauiſſime cō minata eſt. et ideo ipſe ſuſpenſionem huius re laxauit. De ſancto bartholomeo. Catus bartholomeus primo p̄dicauit vt dixit br̄us theodorus abbas in lig donia. poſtea in india. deinde in alba ma ciuitate armeme. vbi primo excō riatus et poſtea decollatus eſt. deinde tranſſa tus dicitur beneuenti. quāuis hodie romē eſſe di catur. Quidam autem celebrant feſtum excoria cionis. et quidam decollacionis. ſicut dictū eſt in ſexta parte ſub quarta feria tercie ebdomāde ad uentus. Et nota ꝙ inquirentibꝫ beatum bartho lomeum demon ipſum ita deſcripſit dicēs. Capiſ li eius ingr̄i et criſpi. caro candida. oculi gran des. nares coequales et directe. barba ꝓlixa ha bens paucos canos. ſtatura equalis collobio al bo clauato purpura veſtitur īduitur pallio albo quod per ſingulos angl̓os habet geminas pur pureas. de feſto decollacionis ſancti ioh̓is Aſtum decollacionis beati iohannis celebrāt eccleſia quia ꝓ veritate mor tuus eſt. ſed non ſic ſoleminter ſicut feſtum natiuitatis eius. eo ꝙ deſcen dit ad inferos ſicut dicit gregorius. ſuper illum locum. Tu es qui venturus es. an alium expecta mus. ffuit autē decollatus in tempore paſchali per herodem regem anno triceſimo ſecundo a na tiuitate domini. ſcilicet. anno precedente paſſio nem domini. Et ipſe in anno triceſimo cepit pre dicare. ¶ Et ita hoc feſtum eſt de decollacione.

Et nota ꝙ tres fuerunt herodes quos eorum in famis crudelitas fecit famoſos. Primus dictus ē herodes aſcalonita ſub quo natus eſt dominus a quo innocētes occiſi ſūt. Secundus antipas qui ioh̓em decollauit. Terciꝰ agrippa qui iacobum occidit et petrū incarcerauit. An̄ verſus. Aſca lonita necat pueros. antipa ioh̓em. Agrippa ia cobum claudes in carcere petꝝ. Sane decolla to iohanne diſcipuli eius corpꝰ ſepelierūt in ſe baſte vrbe palaſtine. et caput in hieruſalē huma tum eſt iuxta herodis habitaculū. et vbi corpus ſepultū iacebat. multa deus miracula oꝑabatur Vnde multitudo magna xp̄ianorum illuc cōflue bat. qd̓ videns iulianus apoſtata iuſſu eius gen tiles ad dedecus ſancti ioh̓is confregerūt man ſeolum. et oſſa eius ꝑ agros ſparſerūt. Sed cum xp̄iani illuc venirent. et miracula non ceſſarent. iteꝝ gentiles oſſa collegerunt et cōbuſſerunt. Sed digitus ille quo dn̄m ad iordānē venientē mō ſtrauit dicēs. Ecce agnus dei ⁊cͣ. non potuit cōburi. multi tn̄ xp̄iani monachi. a hieroſolimis qui intererant cum gentilibus oſſa colligentibꝫ qd̓ occultare poterant reſeruauerūt. tuleruntqꝫ oſſa ad philippū hieroſolimitanū ep̄m. qui miſit ea ꝑ iulianum diaconū anaſtaſio allexandrie ep̄o que poſt theophilus vrbis eiuſdem epiſcopus in templo ſerapis repoſuit. et baſilicam in hono rem eius cōſecrauit. Vnde hoc feſtum de decolla cione et combuſſione oſſium. et ſcd̓m magiſtrum gilbertum. quod celebrat eccleſia. quaſi pro iam mortuo. ſcd̓m martiriū. quia in ſuis oſſibꝫ quod ammodo paſſus eſt. Alij dicunt. ꝙ beata tēcla. digitum beati ioh̓is. qui comburi non potuit de vltra marinis partibus afferens in morianā ibi ad honorē beati iohannis fundauit eccleſiam. et hac die dedicata eſt ei eccl̓ia. qd̓qꝫ ſtatutuꝫ fuit a domino papa vt hec dies ad honorē beati ioh̓is per totū mundū ſemꝑ celebris haberet̉. et ſecui dum hoc videt̉ ꝙ debet dici feſtū dedicacionis. Rurſus beatꝰ ioh̓es caput ſuum qd̓ in hieruſalē fuerat humatū reuelauit duobus monachis ori entalibus qui hieruſaleꝫ adorare venerant. qui iuxta herodis habitaculū. illud. vj. kalēdas mar cij inuenerunt. Sed poſt ab alijs perlatum eſt in emiſſam ciuitatē. et in quodā ſpecū ignobilit̓ re conditū. donec denuo marcello p̄ſpitero fuit re uelatum. et ꝑ eiuſdem vrbis ep̄m quarto kalen das ſeptembris reuelatū ex quo tēpore cepit in eadē vrbe decollacio celebrari ea die vt arbitror quo caput eſt reuelatū. et ita hoc feſtum poteſt dici reuelacionis. Hoc ergo feſtū poteſt eſſe de decollaciōe. vel de collectōe oſſiū. vel de dedica cione eccleſie. ad honorē illius. vel de reuelacio ne. Hac die dicūt quidā epl̓am. Expectacio pro uerbioꝝ. x. c. et euangeliū. Miſit herodēs. mar. vj. c. et. All̓a. Erat lucerna ioh̓is. v. c. De ſanctis felice et audacto. Ciendum eſt ꝙ cum beatꝰ felix trahe retur ad mortem ꝓ nomine xp̄i. qui dam reꝑente ſe in mēdio ꝓiulit dicēs Ego ſum xp̄ianus dixerunt carnifices ergo veni es et tū. Cum autē nomen illius ignoraret̉ voca tus eſt. Audactus. quaſi beato felici audacter aſ ſociatus. ſicut et beatus ioh̓es allexandrinꝰ ep̄s ob eximiā in pauꝑes xp̄i pietatem. ioh̓is elemo ſinarius dictꝰ eſt cuius feſtū. ix. kalende februa. celebratur. De natiuitate beate marie virginis. Eſtum natiuitatis beate marie. quan do vicꝫ in mūdo nata eſt. ideo celebra tur. qꝛ fuit in vtero ſanctificata. iuxͣ. billud pſalmiſte. Sanctificauit tabernaculum ſuū altiſſimus. In hoc feſto legit̉ gēne alogia ſaluatoris. ȳmo ipſius beate virginis. qꝛ de eadem fuerūt genealogia. Vnde legit̉ euan gelium math̓. i. c. Liber generaciōis. de qua dic̄ tum eſt in ſexta ꝑte ſub natali. et ſub feſto apo ſtoloꝝ philippi et iacobi et epl̓a. Ego qͣſi. ecc̓. xxiiij. c. Alie eccleſie dicūt. Dominꝰ poſſedit me ꝓuer. viij. Cantatur eciam hiſtoria de laudibus ip̄ius virginis. In quibuſdā tamen eccleſijs le gunt̉ cantica canticoꝝ. que magis pertinent ad feſtū aſſumpcionis. ꝓut ibi dictū eſt. Dicit̉ eciā ad horas capl̓um. Ego quaſi vitis. ecc̓. xxiiij. c. Sane hoc feſtū olī nō celebrabat̉. ſed quidā vir religioſus pluribꝫ annis audiuit angelos in hac nocte ſolemnizantes in celis cui cauſam querenti reuelatū eſt angelos gaudere. quādo beata vir go nata fuit in illa nocte. qd̓ apoſtolicꝰ autenti cauerat et feſtū celebrari p̄cepit. vt in ſolemni zando celeſti curie ꝯformem̉. Non aūt habet hoc feſtum ieiuniū inſtitucionis. poteſt tamē habere deuocionis. Olim eciaꝫ non habuit octauam. ſed innocenciꝰ papa. iiij. eam inſtituit vocante in rō mana eccleſia per obitū gregorij pape. ix. cardi nalibus cōcordare nequeuntibus. Romam poſt plures eis īcluſis multiplices moleſtias eis infe rebant ꝓpter qd̓ dicti cardinales regine celi vo uerunt. qd̓ ſi eius meritis concordarent. et abire libe̓ poſſent. octauā ſue natiuitatis diu neglec tam celebrandā de cetero ſtatuerāt. ſicqꝫ ī cele ſtinum papam conuenerunt. et liberati ſunt. ſed quia idem celeſtinus vixit ſolū. xviij. diebus non potuit votū implere. qd̓ poſtmodū dictus mno cencius eiꝰ ſucceſſor impleuit. Et nota. ꝙ eccle ſia tres natiuitates ſoleminzat. ſcꝫ ioh̓is bapti ſte. beate marie. et xp̄i. Siquidē io. fuit lucifer. quia ſicut lucifer p̄cedit ſolem. ſic ipſe xp̄m. Pri mus em̄ aperte p̄dicauit. Aaria fuit aurora nati uitatis xp̄i ortus ſolis. quia in eo ſplēdor patris apparuit. p̄dicte aūt tres natiuitates deſignant tres ſpūales natiuitates. Nam renaſcim̉ cum io haunne in aqua cum maria in penitēcia. et cū xp̄o in gloria. Cum igit̉ oporteat ꝙ contricio p̄ce dat natiuitatē baptiſmi in adultis et natiuitatē glorie ſimil̓r. ideo merito ille due vigilias hn̄t Sed cum penit encia tota ſit ꝓ vigilia non opor tuit. ꝙ ipſa vigiliaꝫ haberēt. Et ideo hoc feſtū vigiliam ſiue ieiuniū non habet. Et eſt ſciendum ꝙ beatus fulbertus ep̄s cardinal̓. fecit illa tria

reſponſoria. Stirps ieſſe. Solē iuſticie. et. Cho rus noue iheruſalem. De exultacione ſancte crucis. Caltacio ſancte crucis dicit̉. quia co ſtroes rex perſaꝝ hieroſolimā venit et lignum dominicū inde ſecum tulit. et facta domo. celo ſimili. in eadē ſede ſibi fecit. et lignū a dextris poſuit loco filij. Gal lum vero a ſinſtris loco ſpūſſancti. et ipſe ſtans in medio ſe deū vocariuuſſit quod audiens. Gra ditus imꝑator romanꝰ aciem mouit contra dānū bium. qui fluuius eſt ꝑſarum. non hunc qui in ſe uia naſcitur. ſed alium eiuſdeꝫ nomīs. inde victo filio Coſdree ſingulari certamine cruceꝫ domini tulit. Et cum aꝓpinquarꝫ in magna pompa hie ruſalem porte ciuitatis per angelū clauſe ſunt. ne intraret. qui cum vehementer animi rar et̉. au dita eſt vox de celo dicēs. Rex regū nō ſic intͣſſe hieruſalem phaleratū. quando ꝓ omnibus pati venit. ſed humilem et ſuꝑ azinam ſedentē. et ſta tim recognoſcens elacionē ſuam de equo deſcen dit et humiliatꝰ eſt valde. et porte ei ſponte aꝑ te ſunt. et nudis pedibus ciuitatē intrauit. et in eius introitū. multi diuerſoꝝ morborum generi bus detenti. curati ſunt per crucem. et imꝑator ipſe in has deuotiſſimas crucis prorupit laudes dicens. Ocrux ſplendidior cunctis aſtris mundi celebrior hominibꝫ ⁊cͣ. Ille ergo exaltauit et ex altacionis diem in futuꝝ epiſcopis ſibi conſenci entibus. in ſuo imꝑio ſtatuit eſſe ſolemnē. Ser gius vero papa. longis poſt temꝑibus. in ſacra rio beati petri inuenit capſam argenteam. et in ea crucem ex ſalutifferi ligni magna porcone cō poſitam. lapidibus p̄cioſis adornatam. que poſi ta in baſilica ſaluatoris. adorat̉ a populo in die exaltacionis. Eſt autē maius feſtum inuencionis quā exaltacionis. ꝓpter auctoritatē īſtituentis. Nam illud a papa. ſcꝫ euſebio. illud ab imꝑatorē ſtatutuꝫ eſt. In hoc feſto dicit̉ epl̓a que dicitur in ramis palmaꝝ. quia in ea agitur de exaltacio ne ſancte crucis. Alij legunt illā. Criſtus factus eſt. ad philipenẜ. ij. c. Legit̉ eciam in quibuſdā eccleſijs euangeliū. in quo fit mencio de aduētu xp̄i et fulgore. Sicut fulgor exit ⁊cͣ. qd̓ et dici cōſueuit temꝑe aduentus. In alijs vero dicitur euangelium de nnchodemo. qd̓ quidam dicunt in feſto inuencionis ſancte crucis. ibi em̄ dicit̉. Si cut moyſes exaltauit ſerpentē in heremo. ita ex altari oportet filiū hominis. Communiter tamē dicitur. ꝙ melius eſt euangeliū. nūc iudicium eſt mundi. ioh̓. xij. c. in quo dicit̉. Cum exaltatꝰ fue ro a terra omnia traham ad me ipſū. ¶ Prefacio vero illa dicit̉. que ante paſca ꝑ quindecim dies ſeu in quibuſdā eccleſijs per quinqꝫ dicit̉. vel vt alij volunt illa. que dicit̉ in temꝑe paſcali. Dicit̉ eciam ad horas capl̓um. Ip̄us factus eſt ꝓ nob̓. ad philipenſes. ij. c. De ſancto matheo apl̓o. Eatus matheus leuita fuit̉. erat auteꝫ hebreus ideo hebraice ſcripſit hebreis in iudea. ſed poſtea liber eiꝰ fuit tͣnſlatus in gre cum. deinde in latinū. Et nota ꝙ euangelium. qd̓ ipſe ꝓprijs manibus anno dn̄i q̄drageſimo ſcrip ſit. cum oſſibus beati barnabe reꝑtum eſt. quod quidem euangeliū. beatus barnbas ſecū ferebat et ſuꝑ egros illud ponēs. tam fide barnabe. quā merito beati mathei. cōtinuo liberabat. Matheus vero edidit aquileie euāgeliū anno domini. xliij. Dicitur hodie epl̓a. vnicuiqꝫ veſtrū. Gph̓. iiij. c. Alij vero dicunt. Similitudo vultus. Szech̓. c. i. Euangeliū eſt. dum tranſiret ih̓us. Mathei. ix. c. In vigi ia vero eſt euangeliū. Vidit ih̓s publi canum. luc̓. v. c ¶ Predicauit autē ſub gano cali gula imꝑatore. qui ſic dictus eſt. quoniam natꝰ eſt in expedicione. et cooꝑtus eſt caligis. ioh̓es autem ſcripſit ſub numa Marcus ſub nerone. De luca incertū eſt. quidam tn̄ dicunt ꝙ ſub nerone De ſancto mauricio et ſocioꝝ eius. Vn galli exercuiſſent exerciciū in ro manos. dux egipti collegit exercituꝫ in quo fuit beatus mauriciꝰ qui ſub ſe habebat legionē. in qua erant. ſexmi lia ſexcenti et ſexagintaſex. Cum ergo eſſent in exercitu tyrannꝰ voluit eos coge̓ adorare ydola qui noluerunt. et ꝓpterea decimam ꝑtem accepit tyrannꝰ et interfecit. quod videns beatus inau ricius. ꝯuertit ſermone ad ſocios orans vt viril̓r ſtarent. et ſic ab eo cōfortati paſſi ſunt martiriū fuerant autē baptizati. anteꝙͣ romam venirent Et nota. ꝙ dicit̉ de mauricio. et tebea legione. ꝙ inueniūtur plures tebe. Vna in egipto vbi ſunt mauri. Altera in grecia vbi ſunt thebam. Alia in india. vbi ſūt teſpite. Iſti ſocij mauricijerant de egipto. De feſto luce euangeliſte. Icas. ſirus fuit nacione et anthioce nus patriarcha. et p̄dicauit in theba nia vbi ſuam mortē non martirio fini uit. fuit eciā pictor et medicus. et ſe cunduꝫ iero. fuit diſcipulꝰ apoſtolorum. et non domini. Venit em̄ ad fidem poſt domini reſurrec tionem vt legit̉ in gloſa ſuꝑ exo. licet quidam di cunt. ꝙ fuerat de ſeptuagintaduobꝫ diſcipulis domini. et ſcripſit euangeliū in achia. Iixit autē octoginta qͣtuor annis ipſe euangeliū et actus apl̓orum compoſuit. Fuit diſcipulus beati pauli a quo didicit quod docuit. ſicut et beatus marcus a beato petro. In prologo tn̄ euangelij ſui inue nitur. ꝙ ipſe didicit multa a quibuſdā qui in pnͥ cipio cum domīo fuerunt. Sed beatus paulus nō fuit a principio cum domino. ergo nō didicit ab eo quod docuit. Solūcio quedā didicit ab eo. et quedā ab alijs ſed maxime a beato paulo. Credit̉ tamen ꝙ ipſe ad beatā virginem tanꝙͣ ad arcam teſtamenti recurrēs. ab ea de multis certificatꝰ fuit p̄cipue de hijs que ſibi ſoli cōſtabant. ſicut de angelica annunciacionē. et xp̄i natiuitate. et huiōi de quibus ſolus lucas agit. de feſtis ſanctoꝝ ſymonis et iude apl̓oꝝ.

Iacobꝫ frater domini. et ſymon et iu das et ioſeph qui et barſabas. et eciā iuſtus cognomnatꝰ eſt. ne ꝓpter īiu ſticiā ab apoſtolatu fuiſſe reprobatꝰ credatur fratres fuerūt filij marie cleophe. que alpheo nupta fuit. Symon autem iſte dictus eſt zelotes dictus eſt et ſymon cananeꝰ. a cana vico galilee. quod idem eſt. Cana em̄ zelus interpre tatur. habuit em̄ magnum zelū animaꝝ. Iudas eciam multipliciter cognominatus eſt. Dictus eſt em̄ iudas iacobi. ſupple frater vt p̄miſſum eſt Dictus eſt eciaꝫ thadeus a trarcha. qd̓ eſt regia veſtis. et deus. Vel thadeus interpretat̉ appre hendens principē ipſe em̄ fuit veſtis regia ꝑ or namenta virtutū ꝑ quas apprehendit principeꝫ xp̄m. Dictus eſt eciam lebeus. quod ſonat cor vel cortulꝰ.i. cordis cultor. Inter p̄miſſum ioſeph et mathiam. ſortes iacte ſunt et de ſymone dicit̉ ꝙ crucifixus mortuus eſt. Alij tamen dicunt. ꝙ nō eſt iſte ſed ſymon qui fuit filius cleophe cruci fixus eſt. Iſteſymon predicauit in egipto. poſtea vero venit in hieruſalē. et ibi fuit ep̄us poſt bea tum iacobū minorem qui dictꝰ eſt frater domini et ibi crucifixus eſt. Vixit aūt centum viginti an nis et ſuſcitauit antequā moreret̉. xxx. mortuos Vnde in eius legenda inuenit̉ terdenos mortu os merſos fluctibus. humane vite reddidit vſibꝫ Filium em̄ hoſpitis ſui merſū fluctibus fuſcitauit Mortuus autē eſt in bothoro. non in poſtopho rio. Poſtophorium vt quidam volunt. eſt porti cus templi in quo iacebant cuſtodes templi. Iu das autem p̄dicauit apud ꝑſas et medos. et mor tuus eſt apud armenos. e feſto omniū ſanctorum. Vm ſingula ydola romanorum. rome templū habere non poſſent. Romani vnum templum in honorem. Sebeles matris deoꝝ. et omnium deoꝝ ipſo rum fecerūt. quod dictū eſt pantheon. a pan qd̓ eſt totum. et theos deus. Succeſſu vero tempo rum. Bonifacius papa pecijt a pocha ceſare im peratore conſtantinopolitano. qui p̄erat roma nis templum illud ſibi dari. quo obtēto abiectis. inde ydolis. dedicauit illud. iiij. ydus maij. ad ho norē beate marie virginis. et omniū martirū. et dictum eſt feſtuꝫ illud beate marie ad martires. nondum em̄ fiebant feſta de ꝯfeſſoribꝫ. ſed ſolū de martiribꝫ. Vnde tunc inſtitutū fuit feſtū bea ti ioh̓is ante portā latinam occaſione martirij. quod quantum in ſe fuit ſuſtinuit. Statuit ergo idem papa. vt ſingulis annis illa die celebraret̉ feſtū de martiribus. ſicut in kalende eiuſdē men ſis celebrabat̉ feſtum apl̓orum. et in honore bea te marie. et omniū martirum. cantauit ibi. Ter ribilis eſt locus iſte ⁊cͣ. quod tantū in dedicacio ne eccleſie ſolet dici. Veꝝ gregorius. iiij. hoc fe ſtum martiꝝ tranſtulit ad kalend. nouēbris vt tunc collectis terre frugibꝫ. ꝯuenienter ad hoc feſtū poſſent coploſius victualia inuenire. niſti tuens tūc fieri feſtū non ſolum apl̓orum et mar tirum. ſed eciā trinitatis et angeloꝝ et confeſſo rum. et generaliter omniū ſanctoꝝ et ſanctarū et eciā electorum vt patet in ymno. et illius offi. cium ordinauit. Inſtitutum auteꝫ fuit hoc feſtū quatuor decauſis. Primo ꝓpter p̄miſſam templi dedicacionem. Secundo ꝓpter omiſſoꝝ feſtoruꝫ ſupplecionem. Non em̄ ꝓpter ipſarum multitudi nem. de omnibus ſpecialiter feſtare valeamus. Tercio ꝓpter negligenciarum in feſtis que cele bramus cōmiſſarum expiacionē. et hec racio tan gitur in ſermone. que hac die in eccleſia recitat̉ vbi ita dicit̉. decretū eſt vt die iſta oīm ſanctoꝝ memoria habeat̉ vt quicquidhumana fragilitas per ignoranciā aut negligenciam. vel per occu pacionem rei ſecularis. in ſolemnitatibus ſancto rum minus ꝑegiſſet in hac ſancta obſeruacione perſoluat̉. Quarto ꝓpter faciliorem oracionum noſtraꝝ impetracionem. ffacilius em̄ quod peti mus obtinebimus ſi ſimul omnes intercedant ꝓ nobis. quia impoſſibile eſt multitudinē non exau diri. Vnde in oracione hodierna dicit̉. multiplica tis inter lar. Quare autē feſta ſanctorum cele brentur. dictū eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. Hoc fe ſtum habet ieiuniū inſtitucionis. nec debet quis cōmedere illa die vſqꝫ ad veſperas. nec i eiunium debet mutari. vt quidam faciunt. ꝓpter ſanctum quintinū. quia vero hoc feſtum omniū ſanctoruꝫ eſt generale ideo variat̉ illius officiū. ꝓut habe tur varietas omniū ſanctoꝝ. Prima enim anthi phona et prima lectio. et primū reſponſoriū. de trinitate cantat̉. quia feſtū eſt trinitatis. Secū do loco cantant̉ de beata maria Tercio de angel̓ Quarto de ꝓphetis. Quinto de apl̓is. Sexto de martiribus. Septimo de ꝯfeſſoribus Octauo de virginibus. Nono de illis omnibus ſimul. Auto ritas autem illius officij obſeruat̉ in lectionibus Nam in quibuſdam eccleſijs in hoc feſto maior in eccleſia. eciam ep̄s ſi preſens fuerit. lectionem le git de trinitate. ſcꝫ primā. vel decanus. vel ſal tem ſacerdos. et ſic fit deſcēſus per ꝑſonas in le gendo vſqꝫ ad pueros. Octauam nanqꝫ lectioneꝫ de virginibꝫ legit. vnus ex pueris. Nam ſemper nonam lectione maioris eſt legere. Octauū eciā reſponſoriū dicunt de virginibus ſcꝫ. Audiui vo cem. quod cātatur a quinqꝫ pueris coram altari beate marie virgīs. ſi fuerint ibi candelas in ma nibus tenētibus ad rep̄ſentacionem quinqꝫ pru dentum virginū lampades ornatas. accēſas ha bencium. Dicit̉ eciam capl̓um. Vidi turbā. apoc̄. viij. c. Ad miſſam vero dicit̉ epl̓a. Ecce ego ioh̓. que eſt apoc̄. vj. c. All̓a. O quā glorioſum apoc̄. vij. c. Euangeliū. Videns ih̓us turbas. math̓. v capl̓o. In vigilia vero dicit̉ epl̓a Ecce ego ioh̓. apoc̄. v. Euangeliū. ꝯeſcendens ih̓s. luce. vj. c. Officium mortuoꝝ. Oc loco de officio mortuoꝝ dicēdum eſt. et quādoqꝫ vocat̉ agenda. ab ago agis. quia inter ceteras ſui ſignifica ciones agere idem eſt ꝙ celebrare. In̄ ergo officiū ordinatum ad celebre defunctorum

memoriam. agenda vocatur. quandoqꝫ eciam vo cātur exequie. ab exequor exequeris quia inter alias ſui ſignificaciones exequi. idem eſt ꝙ extra alia ſequi. ¶ Officium ergo ſeu obſequium in ſe pulturis mortuorum exequie vocantur. quia ce lebrat̉ dum mortui extra viuos ſepeliendi ferun tur. vel quia extra horas canonicas ſpeciales et ſiugulares habet obſeruancias. Sane hoc offici um continuat̉ feſto omnium ſanctoꝝ et ſūt tres dies continui. tribus miſterijs deputati. Nam vi gilia omniū ſanctoꝝ dies eſt afflictionis. ſolem nitas dies eſt exultacionis. hodie vero dies eſt oracionis. In primo nos ī eiunādo affligimꝰ pre ſentis vite miſeriā recolentes. In ſecundo beati tudini ſanctoꝝ congaudemꝰ graciaꝝ actiones domino referentes. In tercio ꝓ hijs que in pur gatorio detinent̉ oramus. eis modo penam inmo rem modo plenam abſolucionē oracionibꝫ impe trantes. Siquidem cōmemoracio omniū fideliū defunctoꝝ inſtituta eſt fieri ab eccleſia tali die. vt generalibus beneficijs adiuuent̉. quia ſpecia lia habere non valent. ſicut et de feſto omniū ſan ctorum p̄miſſum eſt. Sicut em̄ petrus damianꝰ ait. Sanctus edibo cōperiens ꝙ apud vulcanum cicilie. crebre voces et vlulatus demonum audie bantur plāgenciū ꝓ eo ꝙ anime defunctorum ꝑ elemoſinas et oraciones de eoꝝ manibus eripie bantur. ordinauit in ſuis monaſterijs. vt poſt fe ſtum omniū ſanctoꝝ. fierēt cōmemoracio defun ctorum. quod fuit poſtmodū a tota eccleſia ap probatum. Primo ergo videamus a quibꝫ inſti tutum fuit officium mortuoꝝ. Scd̓o vbi habuit iniciū. Tercio de modo celebrandi illud. Quarto de modo ſepeliendi. ffuit autem primo inſtitutū ab apl̓is. ſed non ab origine vt teſtatur yſidorus in libro de eccleſiaſticis officijs fuit adauctum et ex maxima parte ordinatū. Inde ipſū cōmendat beatus augꝰ in euchiridiō dicēs eum fuiſſe ſecū dum in eccleſiaſticis officijs poſt apl̓os. Hoc of ficium iniciū habuit in veteri lege. Nam ſicut ait ambro. mortuo iacob. ioſeph et alij fratres ſui cum multis egipcijs attulerūt eum in ebron. ſed prius fleuerūt..xl. diebꝫ in egipto. et poſtea fle uerunt eum vij. diebus in zab gen̄. l. capl̓o. Iteꝫ legitur in deutro. vlt̓. c. ꝙ mortuo moyſe fleuit populꝰ iſrahel triginta diebus. et ſimiliter fece runt de aaron et de maria. Item ſalomon. luctꝰ filij ſapientis mortui. vij. diebꝫ. luctus ſtulti filij ſempiternus. ideo quia in eternū puniet̉. Nota aut em̄ ꝙ quidam faciūt memoriā pro defunctis die tercia ſeu ꝑ tres dies. repreſentantes tridua nam domini ſepulturā. ſeu reſpectū habētes ad reſurrectionē xp̄i qui die tercia reſurrexit. reſur rectionem cum xp̄o mortuis peroptātes. ſeu ad trinitatem vel vt ꝙ viuentes triplicit̓ peccaue runt. vicꝫ cogitacione. verbo et oꝑe. remittatur eiſdem. Alij vero faciūt miſſam celebrari. ſepteꝫ diebus ſeu ꝑ ſeptem dies et vtrunqꝫ oſtendit̉ in libro numeri. xliiij. c. vbi dicitur ꝙ qui tētigerit cadauer mortui hominis inmundus erit. ſeptem diebꝫ vnde aſpergat̉ aqua tribus diebus et. vij et ſic mundabit̉. Sane inmundus ꝓpter cadauer mortui hominis ſignificat polluta animā ꝓpter mortua oꝑa. Celebratur ergo per ſeptem dies. Primo vt defunctus ad ſabbatū eterne quietis cicius valeat ꝑuenire. Secundo vt ei remittant̉ omnia peccata que cōmiſit in vita ſua. que ꝑ. vij dies ducitur. Tercio ꝓpter ſeptenariū anime et corꝑis. Anima em̄ tres habet vires. ſcꝫ raciona bilitatem concupiſcibilitatē et iraſcibilitatem. Gorpus vero ꝯſtat ex quatuor elem̄tis. vt ergo peccata que homo ꝑ hoc ſeptenarium ſiue in hac vita que ꝑ ſeptemdies ducit̉ commiſit deleātur ſeptenarium mortuis celebrat̉. Quarto ſicut filij iacob defuncti fleuerūt per ſeptem dies vt pre miſſum eſt ita ei eccl̓ia ꝓ ſuis defunctis celebrat officium ſeptem diebus. Quidam autem faciunt nouendinale. ideſt officium nouem dieꝝ. vt per hoc officium mortuoruꝫ. anime a penis liberate. nouem angeloꝝ ordinibus aſſocient̉. hoc tamen a quibuſdam non approbat̉. ne gentiles imitari videamur. a quibus hoc ſumptum eſſe videtur. qui nouem diebus lugebant mortuos ſuos. et in nono die cineres eoꝝ piramidibus vel in buſtis recondebant. Alij vero celebrari faciūt ꝓ defun ctis triginta dies vel triceſimo die. Primo quia filij iſrahel tot diebus fleuerūt moyſen et aaron vt p̄miſſum eſt. Secundo ideo quia ter decēm fa ciunt triginta. per ter em̄ trinitatem. per decēm decalogū intelligimus. Tercenariū gͦ mortuis facimus vt quod in obſeruacione decalogi ſeu p̄ ceptorum xp̄i et contra trinitatem peccauerūt eis dei miſericordia ꝯdonet̉. Tercio qꝛ numerus lune triginta diebus ꝑficitur. ideo triceſima die vel triginta diebus fit mortuis officiū vt opera eoꝝ coram deo plena eſſe intelligant̉. Quidam quoqꝫ quaterdēciēs celebrant ſiue qͣdragenariuꝫ faciunt. vt quod illi in doctrina quatuor euange liorum et in decēm p̄ceptis legis peccauer̄t ſibi condonet̉. Aurſus qui diem quadrageſimū ſer uant rep̄ſentant dominicā ſepulturam. optātes mortuis gloriā habere cum xp̄o. qui qͣdraginta horis iacuit in ſepulchro. cōputata hora in qua emiſit ſpiritū. et vltima hora noctis dominice. in qua reſurrexit ſcd̓m auguſtinū. Rep̄ſentāt eciaꝫ quia vt p̄miſſum eſt. mortuo iacob. filij eius luxe runt quadraginta diebus. Alij qnͥquagenarium. faciunt. quoniā ſicut beda et greg̓. dicūt in glo. ſuper locum illū. vbi habet̉. ꝙ abraha queſiuit a domino volente ſubuertere ſodomā. ſi quinqua ginta fuerint ibi nunꝙͣ deſtruēs eos. et reſpōdit dominus nō. Quinquagenarius numerus ꝑfectꝰ eſt. et ſignificat annū iubileū id eſt octauam eta tem in qua erit remiſſio et plena libertas. vt er go anime defunctoꝝ plenariā libertatē. et pec catorum ſuoꝝ remiſſionē adipiſcantur quinqua ginta diebus ꝓ illis celebrant officiū. Nonnulli eciam celebrant centeſimū diem. vt mortui tran ſeant a leua in dextraꝫ a malicia in triumphum a terra in celū. a miſeria in gloriā. a morte in vitā

Optant em̄ illis eternam beatitudinē qui ꝑ cen tenarium vltra quē non eſt numerus deſignatur Quidam vero anniuerſariū obſeruant triplici de cauſa. Primo vt defuncti de ānis calamitatis ꝑ ueniāt ad annos eternitatis ſiue ad vitā eternaꝫ que ſine fine eſt. et quaſi annus in ſe reuoluit̉ vel quia ibi eſt ydemptitas et nulla reperit̉ varie tas. Secundo quia ſicut ſanctoꝝ anniuerſarium ad ipſorum honorē et noſtram vtilitatē celebra mus ꝓut dictum eſt in ꝓhemio huius ꝑtis. ſic et āniuerſariū defunctoꝝ ad ipſoꝝ vtilitatē et nō ſtram deuocionē. Tercio dies anniuerſarij pro defunctis ideo repetit̉. quoniā ſcd̓m auguſtinū qualiter ſit eis in alia vita neſcimus. et meliꝰ vt eis ſuꝑſit beneficiū noſtrum. quā deſit. Anniuer ſarium autē ſi contigerit in die dominica. vel in aliqua celebrari ſolēnitate non debet mutari ad ſequentem diem. ꝓut fit in feſtis ſanctorum. ſed fiat in die p̄cedenti. vt cicius occurrat̉ penis de functoꝝ quas in purgatorio ſuſtinent. Defunc ti enim noſtro indigent auxilis et beneficio. ſed non ſancti ¶ Die quidē feſtiuo anniuerſariū non debet celebrari. nec miſſa ꝓ defūctis dici niſi cor pus preſens fuerit. tunc ſic. quia omni tempore poteſt miſſa ꝓ defūctis celebrari. cadauere pre ſente. niſi in paſceue. Tunc em̄ non debet corpꝰ intumulari. nec miſſa ꝓ eo cantari. quia tunc cor pus xp̄i imolari. nō debet. ſed vſqꝫ in craſtinum reſeruetur. et tūc ſcꝫ in ſabbato poteſt miſſa ꝓ illo cantari et corpus ſepeliri. Similiter ſi quis indie paſche moriat̉ corpus eiꝰ vſqꝫ in craſtinū reſeruet̉ ſuper terram et tunc cum celebracione miſſe ſepeliatur. Non enim debet corpus ſepeliri abſqꝫ miſſa. quamuis contrarium fiat in pleriſqꝫ locis. Licet autē ſcd̓m gabilonen̄ conciliū. quot tidie ſit ꝓ defunctis orandū et ſacrificandum. in premiſſis tamendiebus. hoc ſpecialiter agit̉ ab amicis. Siquidē aliqui omni temꝑe feſtiuis die bus dumtaxat exceptis. generaliter orant ꝓ de functis in officio veſpertinali et matutīali. Alij miſſam quottidie ꝓ eis celebrant. Alij in menſis inicio. nouem psͣ. et nouē lectiones. et nouem re ſponſoria cantant. Et quidem ſancta et ſalubris eſt cogitacio ꝓ defunctis exorare vt a peccatis ſoluant̉. In quibuſdaꝫ locis non dicit̉ in eccleſia officium mortuoruꝫ a quinta feria cene dn̄i. vſqꝫ ad octauas penth̓. dicentes ꝙ omīa officia illius temporis debent eſſe breuia nec in dominicis die bus. Legitur aūt ꝙ quidam abbas ꝓhibuit mo nachos ſuos celebrare dn̄icis diebus pro defunc tis. ſed mortui ꝓpter hoc duriſſimis verberibꝫ eū afflixerunt. et ideo ꝓhibicionem huiōi reuoca uit. Et nota ꝙ ſuffragia que fiunt in eccleſijs ꝓ defunctis valde bonis actiones ſunt graciarum. Ille em̄ anime que ſunt ꝑfecte bone. ſtatim cum egrediuntur a corporibus euolant ad celos nec ſubſidijs noſtris egēt. Pro valde malis fiūt qua leſcunqꝫ conſolaciones viuoꝝ. eis enim ſubſidia noſtra non ꝓſunt quoniā anime illoꝝ ſtatim de ſcendūt ad infernū. Pro mediocriter bonis. qui ſcꝫ ſunt in purgatorio ſunt expiaciōes. Pro me diocriter malis. qui ſcꝫ ſunt ni inferno ſunt ꝓpi ciaciones ſiue penaꝝ mitigaciones. Nam ſcd̓um auguſtinū quibus ꝓſunt aut ꝓſunt vt ſit plena remiſſio aut certe. vt tollerabilior ſit damnacio Quidā tamen ꝓ eodem ſumunt mediocrit̉ bonos et mediocriter malos. quos vocant non valde bo nos. qui vicꝫ narrant purgatoriū. qui viuentes iniunctā penitenciā non ꝑfecerunt quibus pro ſunt elemoſine. oraciōes. ieiunia et ſacrificia que ꝓ eis fiunt. Nam vt dicunt. eis qui ſunt in infer no. nichil ꝓſunt. Illud eciam nota. ꝙ ſcd̓m hie ronimum cum ꝓ cunctis animabus psͣ. vel miſſa dicitur. non minus quā ſi ꝓ quolibet diceret̉ ac cipitur. Circa hoc tamē dici poteſt. ꝙ ſi ſuffra gia fiunt in ſpeciali magis ꝓſunt illis. ꝓ quibus ſpecialiter fiunt. ꝙͣ alijs ſi fiunt in genere ſeu in cōmuni magis ꝓſunt illis qui plus meruerunt in hac vita. vt ſibi prodeſſent ſi in equali vel maio ri neceſſitate exiſtūt. Licet igit̉ ſcd̓m auguſtinū non ꝓſunt omnibus ꝓ quibus fiunt. quia tamen neſcimus quibꝫ proſint vel non pro omnibꝫ faci enda ſunt. ne aliquis p̄termittat̉. Melius nanqꝫ ſuꝑ erunt eis quibꝫ nec obſunt necꝓſunt quā de ſint eis quibus proſunt. et ideo dies anniuerſarij fit. vt p̄miſſum eſt. Sed nunquid ſuffragia eis qui ꝓpter mortale peccatum in caritate non eſt ꝓſunt ei qui in caritate receſſit. Reſpondeo oꝑa ſacramētalia. vt miſſa officium mortuoꝝ. collec te et ſimilia. ꝑ talem facta bene valent. ſed et de functo ꝓſunt. tum quia illa a deo non ab oꝑante efficaciam habent. Tum qꝛ ille non ꝓprio nomīe ſed quaſi ſindicus omniū vicꝫ tocius eccleſie noīe hoc agit ſcd̓m ea. que dicta ſunt in ꝓhemio qͣrte ꝑtis. Si vero tanꝙͣ priuata ꝑſona alia ſufragia facit. aut hoc agit alio nomine aut ſuo ꝓprio. Si alieno. vt quia defūcti ſeu alteriꝰ in caritate exi ſtentis iuſſu de illius bonis elemoſinā tanquam miniſter. ꝓ eo facit. tunc quidem illi ꝓdeſt. quo niam is intelligit̉ facere cuius mandato facit. vt qui mandat ſolui. ipſe ſoluere videt̉. Hinc eſt ꝙ ꝑegrinacionis votum ab vno emiſſum. alter eiꝰ iuſſu exequi poteſt. Idemqꝫ eſt. ſi duo. quoꝝ alt̓ in caritate eſt. alter non. ꝓ defuncto pſalteriū legunt. et ſi elemoſina dat̉ iuſto. vt oret pro de functo. Hijs et em̄ caſibus ꝓdeſt defuncto rōne caritatis homīs iuſti adiūcti. Si aūt ſuo priuato nomine. et de ꝓprio quis ꝓ illo elemoſinam dat vel orat. vel ieiunat. vel alit̓ ſe affligit. quaſi cō muniter dicunt theologi. ꝙ talia in nullo ꝓſunt ei. Nam legit̉ ioh̓. ix. Scimus quia pct̄ores deus non exaudit ſed illud ceci. et non euāgeliſte fuit verbū. et yſa. primo. Cum multiplicaueritis ora ciones non exaudiam. manꝰ em̄ veſtre ſanguine ideſt peccatis plene ſūt ymo ſcd̓um auguſtinum. Dum is qui diſplicet ad intercedendū mittitur irati iudicis animus ad deteriora ꝓuocat̉. Deus enim iniquoꝝ dona non reſpicit. et iuſtoꝝ ſolus oraciōes exaudit. Item dn̄s per a mon ꝓphetam vota pinguiū terre ideſt peccatoꝝ non recipiā

Verum cum pauci ſine crimine viuant. talis ſen tencia. q̄ miſericordiaꝫ et tot ſuffragia defūctis adimit et viuoꝝ caritatem ad illos refrigeſcere facit nimis dura. et ideo non ſequenda videtur. Si em̄ omniū quos conſcienciā culpe arguit ſuf fragia ꝯdemnamus illi paucoꝝ ſuffragijs iuua buntur. dicēdum eſt. videt̉ ꝙ quanꝙͣ ſuffragia eius qui et ſi non in caritate in fide tanē eſt. illi qui in caritate deceſſit non ꝓſunt exinerito vite agentis quia tamē illa fiunt ſcd̓m doctrinā eccle ſie. et ꝑ eum qui in fide eſt. et ꝓ eo qui talia reci pere meruit beneficia. vbi deficit caritas agen tis ſupplet meritū fidei. et caritas eccleſie. talia dictantis. ac defuncti capacis ſuſcipientis necnō et liberalitas dei miſerentis. qui ſecundū ambro ſium beneficia non reuocat ymo cumulos liberali tatis amplificat et ſua liberalitate opus ab alio factum ꝓinde reputat. ac ſi per illū ꝓ quo fit. factum eſſet. Nam ſecundū iura aliquo alienū de bitum exoluente. ipſe debitor liberat̉. et ſi ſeruo legata ſit libertas. Si ticio decem p̄ſtiterit. quo cunqꝫ illa die decem p̄ſtante. liber eſt. ſed et per eum qui capax non eſt alteri legatū et hereditas acquiri poteſt. Et his qui ob crimen ꝓ alijs po ſtulare ꝓhibetur. ꝓ ſe et pro his quoꝝ curam gerit admittit̉. Et ſcd̓m auguſtinū quanꝙͣ in la pideo canali nil generet̉. tamen aqua inde tran ſiens terrā fecundat. Et hieroni. Si quādo vide ris int̓ multa oꝑa peccatoꝝ. quenꝙͣ facere aliqͣ que iuſta ſūt non eſt tam iniuſtus deus vt ꝓpter multa mala paucoꝝ bonorum obliuiſcat̉. Sane defuncti ſciunt ſuffragia que ꝓ eius fiunt tribus modis ſcd̓m auguſtinū. Primo ꝑ diuinam reuela cionem. quando ſcꝫ deus eis reuelat. Iecundo ꝑ bonoꝝ angelorum manifeſtacionē. Angeli enim qui hic ſemꝑ nobiſcum ſunt. et omnes actus no ſtros ꝯſiderant. quaſi in inſtanti poſſunt ad eos deſcende̓. et eis ꝓtinꝰ nunciare. Tercio ꝑ anima rum hinc exeunciū intimacionē. Quarto ꝑ expe rienciam. cum vicꝫ ſe a penis ſenciunt releuari. Sciendum auteꝫ. ꝙ defuncti valde mali neſciunt quid a viuis agit̉. niſi quatenus eis ſcire ꝑmittit̉ ſimiliter nec mediocrit̓ boni. adhuc in igne pur gatorij conſtituti. qui nondū dei viſione fruunt̉ niſi quatenus per aliquē de p̄miſſis modis ꝑmit titur eis ſcire. Sed valde boni qui iam ea fruunt̉ bene ſciunt quid hic agit̉. iuxta illud greg̓. Quid eſt qd̓ neſciant qui videntem omnia vident. Alij tam̄ dicunt eos ſcire omnia que eis neceſſaria ſūt et non alia. Vnde yſa. ex perſona ppl̓i afflicti ait abraham pater veſter neſciuit de hoc. Et vtrum mortuis cura ſit de viuis. Auguſtinus late ꝓſe quitur in libro de cura ꝓ mortuis habenda. Ad hūc ſic̄ augꝰ. ait multi aliquos ex mortuīs vel in ſōpnijs vl̓ alio qͦcunqꝫ modo viuis appare̓ credūt Et vbi eorum inhumata laterent corꝑa. atqꝫ vt eis ſepulchra fierēt et alia huiōi innumera ſepe admonuiſſe. et illa vera reptum eſſe in dyalogo gregorij. et in alijs pleriſqꝫ in ſcriptis aut ēticis reꝑitur. Veruntamen vt idem augꝰ. in premiſſo libro ait. Quamuis mortui talia in ſomnis iudica re vel petere videant̉. non ideo putandū eſt eos iſta ſentire. Nam et viuentes plerunqꝫ apparent in ſomnis dormientibꝫ dum ip̄i ſe neſciunt appa rere. et ab eis qui hoc ſomniauerūt audiſſe dicer tibus. ꝙ eos in ſomnis agētes aliquid vl̓ loquē tes viderunt. Inde vt dicit credendū eſt ꝙ hec ſunt angelice oꝑaciones ꝑ diſpenſacionē ꝓuide cie dei ad qualecūqꝫ ſolacium viuoꝝ. Concilium eciam antiquiritan. ait. ꝙ pleriqꝫ demonum illu ſionibus et fantaſmatibus ſepe ſeducuntur. Offi cium mortuoꝝ imitatur omnino triduana criſti ſepulturā. Sicut enim in illo triduo ita et in hoc officio omnia laudis cantica ſubticemꝰ. et ſolem nitates quaſlibet ſubtrahimus. Nam in miſſa be nedictiones ab ep̄o non petimus. nec in agenda dicimꝰ. Homine labia mea aperies. nec. Deus in adiutoriū meū. nec benedicamꝰ. nec inuitatoriū niſi corpꝰ preſens ſit. et eciā in vigilijs. nec glo ria patri. ad reſponſoria vel in fine pſalmorum. nec ad lectiones benedictionē petimus vl̓ damus nec dicimꝰ. Tu aūt vel deo gracias. Nec in miſſa all̓a nec gloria in excelſis. nec. Itē miſſa eſt. Nam in veteri lege ꝓhibitū fuit oleū leticie et thus ſuauitatis pro peccato offerri. Mors etenim eſt vindicta peccati. Vnde vbi peccatū. ibi tenebre Hec debet eſſe leticia. nec canticoꝝ leticie decan tacio. vbi eſt luctus et cōtriſtacio mentis ac exe quie pro mortuis celebrant̉ cum luctū. Rurſus laudes ſupprimimus. quia quo mortui tranſeunt ignorantes neſcimus. vnde laudare dominū de beamus de iuſticia vel de miſericordia. Guadrum reprimimus quia triſtes in hunc mundū intraui mus. et triſtiores eximꝰ. Non ergo ſequencia de bet dici que eſt canticū exultacionis. Adhuc licꝫ in miſſa ꝓ viuis debeat omnes thurificari ad de ſignandum ꝙ illoꝝ oraciones ad celeſtia dirigū tur. In miſſa tamen ꝓ defunctis nondebet thus per choꝝ portari nec offerri. id eſt altare thu rificari. ſed circa corpus tantū. quia hoc in lege ꝓhibitum fuit vt iam p̄miſſum eſt. Fullus ergo in hoc officio thurificat̉. ad notandum ꝙ mortui nil amādo ſuis valent orōibꝫ ꝓmereri. vnde psͣ. Non mortui laudabunt te domine. Ipſe autē de functorum corꝑa thurificant̉. et aqua benedicta aſperguntur. non vt eoꝝ peccata tollātur. que tunc per talia tolli nequeūt. ſed vt omnis ininun dorum ſpirituum. p̄ſencia arceatur. et fiunt eciā in ſignum ſocietatis. et cōmunionis ſacramēto rum quam no biſcū dum vixerunt habuerūt. Vn̄ et diaconus tradit. ꝙ antiquitus viui mortuos oſculabantur. in ſignū vnitatis. quam cum ipſis habuerunt. Proſunt eciam hec et ſimilia inquan tum per talia ipſi deo reuerēcia exhibet̉. Quare autem duplex verſus ponit̉ in introitu ꝓ defūc tis ſcꝫ. Te decet. et exaudi oracionem meam ⁊cͣ. dictū eſt in ſexta ꝑte ſub ſabbato. iij. ebdomade quadrageſime. Item in miſſa pro defunctis nō debet intermiſceri oracio ꝓ viuis. prout dictum eſt in quarta ꝑte ſub titulo de oraciōe. Pax eciā

non datur triplici racione. Primo quia hōc offi cium. vt iam dictuꝫ eſt. triduanam xp̄i ſepulturā veſtigio ſequitur. vbi pax nō datur. ꝓpter iude oſculum deteſtandū. Secundo quia non cōmuni camus mortuis. quia nō nobis reſpondent. Nos ſumus em̄ in ſexta etate. illi in ſeptima. Inde eſt ꝙ corpus nunquā debet eſſe in eccleſia. quamdiu miſſa de die celebrat̉. ȳmo ſi priꝰ eſſet ibi. debet aſportari extra eccl̓iam in veſtibulo eccleſie. quā tacunqꝫ autoritate viuēs fulgeret. et poſtea ad miſſam de mortuis reportari. Tercio quoni ā ſic̄ ex multis granis ſimul collectis vnus panis con ficitur et ex multis racemis vinum elicatur. ſic ex multis fidelibus. quoꝝ quidam boni. quidā mali ſunt. vna eccleſia ꝯſtruitur et coadunatur. Quia ergo de mortuo homine neſcimus adhuc vtꝝ ſit ipſe de cōformitate eccleſie et pacē habeat cum ſuo creatorē et reconciliacōnem. ideo pacem ad miſſam non damus. nec aliquas laudes ꝓ mortu is referimus. quia non eſt vnde agēdum ſit. Non enim adhuc apparet eoꝝ requies. Quarta eciam racio poſita eſt in quarta ꝑte. vbi agit̉ de oſcu lo pacis. ¶ Illud quoqꝫ notādum eſt. ꝙ officium mortuorum incipit a veſꝑis. poſtea ſecūtur vi gilie. quaꝝ tria ſunt genera. In quibuſdam ec cleſijs legunt̉ nouem lectiōes de iob. et incipiūt Parce michi domine ⁊cͣ. In alijs legūt de libro ſapiencie. et incipiūt. Melius eſt ire ⁊cͣ. In alijs vero de quodā ſermone augͥ. Sed vndecunqꝫ ſu mantur abſolute ſine iube domine benedicere. et ſine tu autem. Vel alibi incipiūt et finiunt̉ ꝓut in exequijs. quas in dicto triduo ꝓ xp̄o celebra mus ſeruatur. Veruntamen in quibuſdam eccle ſijs loco tu autē domine terminātur. Beati mor tui qui in dn̄o moriūtur. que verba ſūt de apoc̄. xiiij. c ¶ Frequentat̉ autem in hoc officio psͣ. Te decet. quoniā ibi agitur de reditu filioꝝ iſrahel a captiuitate in terrā ꝓmiſſionis. ſic et defuncti de captiuitatis miſeriā ad vitā ꝓficiſcunt̉ eter nam. Dicitur eciaꝫ psͣ. Domine ne in furore tuo. qui cum ſit ſextus in ordine pſalterij. tamen pro octaua intitulatur. quaſi in ſex etatibus per hūc pſalmū deum rogantes vt ſeptime etatis poſſu mus tormenta euādere. et ad octauā glorie per uenire. Officium mortuoꝝ non habet ſcd̓as ve ſperas vt dictū eſt in vj. ꝑte ſub ti. de veſꝑis. In ꝯcilio tholetan̄ ſtatutum eſt. ꝙ ſacerdos miſſam defunctoꝝ celebrans vt eius inimicꝰ mortē in currat deponat̉. et tam ipſe quā eum ad hoc inci tans exilio ꝑpetuo puniatur. Nunc videndū eſt qualiter corpꝰ ſepeliendum ſit. et quidē quādo homo videret̉ agere in extremis. debet poni ad terram ſupra cineres vel adminꝰ ſuꝑ paleas. ꝑ quod inuit̉ ꝙ cinis eſt. et in cinerem reuertet̉. et fit hoc exēplo beati martini. qui vt in ſe alijs da ret exemplum in cinere iacēs. vitam finiuit. et ſi moriens literatꝰ ſit. legi debet paſſio domini vel ſaltem ꝑs illius ante eum. vt ſic ad maiorē coni punctionē moueat̉. Et debet eſſe crux erecta ad pedes. vt moriens eam cernens magis conterat̉ et ꝯuertatur. Debet eciam ſupinus iacere. vt ſꝑ erecta facie reſpiciat celū exemplo beati martim et priuſqͣꝫ expiret. eius anima domnio ꝯmendet̉ Poſtꝙͣ vero expirauerit. campane debent pulſa ri. ꝓut dictum eſt in prima ꝑte vbi agit̉ de cam panis. Deinde corpus niſi viuēs nouiter inunctꝰ fuerit. debet lauari. ad ſignificand̓ ꝙ ſi anima ꝑ confeſſionem et ꝯtricionem a culpa mundata ſit vtrunqꝫ ſcꝫ anima et corpꝰ. eternā glorificacio nem et claritatē in die iudicij ꝯſequetur. quodqꝫ illi ſecūdum io. vere in domino moriunt̉. et beati ſunt qui nullam ſecum portāt maculā. ſed in hoc mundo per penitenciā derelinquūt. Sed cum de hac locionē. neqꝫ in veteri teſta. ſcꝫ leuitici. x. c. neqꝫ in nouo.ſ. act̓. v. c. nil agat̉ ſi omiteret̉ non multū vt aiunt quidā curādū eſſet. Et augͥ. dicit in libro de cura ꝓ mortuis agenda. corꝑi huma no quod poſt mortem impeditur. non eſt ſalutis preſidium ſed humanitatis officiū. Veruntamen cum maria magdalena vnxerit dn̄m ante paſſio nem. math̓. xxvj. c. fecit em̄ morituro qd̓ non poſ ſet facere mortuo. marci. xiiij. c. Preuenit īquit vngere corpus meum in ſepulturā. ex hoc ꝓbari poteſt corꝑa defunctoꝝ lauanda eſſe. Nam ſicut hieronimus ait in originali ſuꝑ illud math̓. vj. c. Vnge caput tuū in illis ꝑtibus vngentis ꝓ bal neis vtebant̉. Canon tholetan̄. concilij ſtatuit ꝙ qui diuina vocacione ab hac vita recedunt cum pſalmis tantūmodo et pſallenciū vocibus ad ſe pulchrum deferant̉. Iebet aut ē defunctus por tari a conſimilibus ſue ꝓfeſſionis. vt ſi fuerit dia conus a diaconibus. ſi ſacerdos a ſacerdotibus ſi ſint ibi aliter. nō eſt vis. quia neceſſitas legi nō ſubiacet. clericus a cleris. catholicus a caholicis Si vero fuerit de aliqua fraternitate deportet̉ ab illis qui ſunt eiuſdeꝫ fraternitatis. Mulieribꝫ vero non licet corꝑa ferre. nec cogant̉ corpora ſua laſciuiā incitancia denudare. qd̓ facile contin gere poſſet. Dum autē de domo ad eccleſiā ſeu ſe pulturā portatur ſcd̓m quorundā locoꝝ morem ter in via pauſat̉. Primo ad ſignificandum. ꝙ ipſe in hac vita exiſtes. vt poſſet digne domino p̄ſentari. et cum alijs ſanctis ꝑpetua quiete per frui in tribus ſpecialiter ſeipſū excitauit vicꝫ in dilectiōe dei. in caritate ꝓximi. et in cuſtodia ſui ſiue ꝙ in fide ſancte trinitatis vixit atqꝫ vitā fi niuit. Secundo ad repreſentandū ꝙ dominus in triduo in ventre t̓re pauſauit. Tercio tres pau ſe fiūt in via. vt per tres dietas pſalmodie que tunc dicitur. trina fiet ei abſolucio a delictis. tri bus modis. ſcꝫ cogitacione. verbo. et oꝑe cōmiſ ſis. exodo tercio. Viam trium dieꝝ ibimus in ſo litudine. deinde ponit̉ in ſpelunca. in qua in qui buſdam locis ponitur aqua benedicta. et prune cum thure. Aqua benedicta. ne demones qui mul tum eam timēt ad corpus accedāt Solent nanqꝫ deſeuire in corpora mortuoꝝ vt quod nequiue runt in vita ſaltem poſt mortem agant. Thus vero ibi ponitur. ꝓpter fetorem corporis remo uendū. ſeu vt defūctus creatori ſuo acceptabilē

bonorum operum odorem intelligatur obtuliſſe. Seu ad oſtendendum. ꝙ defunctis ꝓſit auxilium oracionis. Carbones in teſtimonium ꝙ terra illa ad communes vſus amplius redigi non poteſt. Alus enim durat carbo ſub terra quā aliud. He dera quoqꝫ vel laurus et huiuſmodi que ſemper ſeruāt virorem in ſarcophago corpori ſubſter nuntur. ad ſignificandum. ꝙ qui moriunt̉ nn xp̄o viuere non deſinent. nam licet mundo moriantur ſecundū corpus. tamen ſecūdum animam viuunt et reuiuiſcunt deo. Alia tamen conſideraciōe ha bebant in funeribus antiqui cipreſſos. quia vicꝫ ſicut cipreſſus ceſa non iterum ſurculeſcit. ſed to ta moritur. ita homo mortuꝰ non reuiuiſcit. Fiūt eciam hec non quia cadaueribus inſit ſēſus. ſed in figuram videliceꝫ vel ad reſurrectionem ſperan dam. vel ad dei miſericordiam ſeu beniuolenciam prouocandam cui taliā pietatis officia placent. Debet autē quis ſic ſepeliri. vt caput ad occiden tempoſito. pedes dirigat ad orientē. in qūo qua ſi ipſa poſicione orat. et inuit. ꝙ ꝓmptus eſt vt de occaſu feſtinet ad ortum de mundo ad ſeculū. Et in quocunqꝫ loco extra cimiterium criſtianus ſepeliatur. ſemꝑ crux capiti illius apponi debet. ad notandū illum xp̄ianum fuiſſe quia hoc ſignū diabolus valde veret̉ et timet accedere ad locum crucis. ſignaculo inſignitū. Debent quoqꝫ fide les xp̄iami ſepeliri induti ſudarijs. ꝓut prouin ciales obſeruant qd̓ ſumunt ex euangelio. in quo legit̉ de ſudario et ſindone xp̄i. Quidam vero cili cio inſuunt̉. vt hac veſte inſignia penitencie re preſentent. Nam cinis et cilicium arma ſunt peni tencium. Nec debēt indui veſtibus communibus ꝓut in ytalia fit. et vt quidam dicūt debent ha bere caligas circa tibias. et ſubtalares in pedibꝫ vt per hoc ip̄os eſſe paratos ad iudicium repre ſentetur. Clerici vero ſi ſunt ordinati illis indu mentis induti ſint que requirunt ordines quos habēt. Si vero nō habent ordines ſacros more laicorum ſe peliant̉. Veruntamen licet in alijs or dinibꝫ ꝓpter paupertatē hoc ſepius omittatur In ſacerdote tamē et epiſcopo nullomodo p̄ter mittēdum eſt. Veſtes em̄ ſacerdotales virtutes ſignificant. cum quibus pre ceteris ſunt domino p̄ſentandi. Euticianꝰ papa ſtatuit. vt nullꝰ mar tires ſepeliat ſine dalmatica aut collobio purpu rato. ¶ Circa hoc autē conſiderādum eſt vtrum xp̄c veſtitꝰ fuerit poſt reſurrectionē. et vtrum celum veſtitꝰ aſcenderit. et vtꝝ duobus diſcipū lis eūtibus in emaus. et ceteris diſcipulis et mu lieribus veſtitus apparuit. Siquidē angeli legū tur veſtiti apparuiſſe. iuxta illud ioh̓is. Vidit an gelos ſedētes in albis. et alibi. Ecce duo viri aſti terunt iuxta illū in veſtibus. qui et dixerūt. Hic iheſus qui aſſumptus eſt a vobis in celū. ſic veni et quoniam vidiſtis eum euntē in celum. Nemꝑe xp̄cveſtitus aſcendit in celū iuxta illud. Quis eſt iſte qui venit de edon tinctis veſtibus de boſra. Item angeli dixerunt. quare rubrū eſt indumē tum tuum ¶ Queritur eciā vtrum homines erūt nūdi poſt diem iudicij. an veſtiti. Et videt̉ ꝙ ve ſtiti. Nam ſemꝑ angeli apparere ſolēt veſtiti. et xp̄c eciā poſt reſurrectionem cum veſte apparuit et in tranſfiguracione veſtitus fuit. ¶ Vnde et apparebant veſtimenta eius alba ſicut nix. Econ tra videtur ꝙ nudi erunt. quia habet autoritas ꝙ in eadem forma erimus in qua fuit adam. pri uſquā peccaret et eciam in mieliori ſed tunc fuit nūdus. ergo nudi ſimil̓r erimus. Solucō nil diffi nimus deveſte. ſed hoc ſolum dicimus. ꝙ ibi non erit deformitas. nec vlla aduerſitas vel infirmi tas et erimus veſtiti et ornati veſtimētis virtu tum. Quis autem et in quo loco ſepeliri debet et vtrum locus ſepulture aliquid conferat. dictū eſt in prima ꝑte vbi de cimiterio agitur ¶ Illud aūt nota. quod qꝛ ſcriptū eſt leuitici. xxj. c. Pon tifex ad omnē mortuū. eciam patrem vel matreꝫ non ingredietur. neqꝫ egrediet̉ de ſanctis. Hinc eſt ꝙ romanus pontifex ad nullius defuncti do mum accedit. Item quia ibidem dicit̉. Sacerdo tes nō radent caput. non barbam. nec in crinib ſuis faciēt inſciſſuram ideo qꝛ de carorum morte triſtant̉. Barbam nutriunt nec crines p̄cindunt et eciam ingris veſtibus ornant̉. vt per nnigredi nem et dolorem cōſepulti mortuo videant̉. Hic eciam queri poteſt vtrū voces mortuoꝝ loquā tur. Et videtur ꝙ ſic. iuxta illud ꝓphete. Exulta ciōes dei in gutture eoꝝ. Hormiſda papa dicit ꝙ Illi quibꝫ cum falſa miſericordia indulſerimꝰ ante tribunal xp̄i contra nos faciēt queſtionem Et auguſtinus dicit. ꝙ defuncti qui neſciunt que hic fiunt. dum hic agunt̉ poſtea audiunt ab his qui moriendo hinc recedunt. Sed apl̓us contra dicere videtur dicens. ꝙ tunc lingue ceſſabunt. et pſalmiſta. Non mortui laudabunt te. Et nota ſecundū auguſtinū. ꝙ tempus quod inter homi nis mortem. et vltimam reſurrectionē interpoſi tum eſt aīmas abditis ideſt nobis occultis recep taculis continet. Poſtremo nota ſecundū magi ſtrum ioh̓em de belech. ꝙ antiqui ſolebāt dicere ꝙ quādo in humanis ſunt corporibus vocantur anime. in inferis manes. quando vero celos aſcen debant ſpiritus. Quando autē recens erat ſepul tura. ſiue quando ſpūs circa ſepulturas errabat vmbrā vocabant. Inde pſalmiſta. Nam et ſi an lauero in medio vmbre mortis ⁊cͣ. Et ideo tunc panem et vinum ponebāt ſuper ſepulchramor tuorum vt dictum eſt ſub feſto cathedra petri. In miſſa pro mortuis dicitur quādoqꝫ epiſtola. Vir fortiſſimꝰ iudas. math̓. xij. capl̓o. quandoqꝫ Nolumus vos ignorare de dormientibus. teſſalo nicenẜ. iiij. capl̓o. quandoqꝫ. Audiui vocē de tro no dicentē. apoc̄. xiiij. capl̓o. quandoqꝫ. Ecce mi ſterium vobis dico. prima corin th̓. xv. Dicitur eciam quandoqꝫ euangeliū. Amen amen dico vo bis quia venit. ioh̓. v. c. quādoqꝫ. Dixit martha ioh̓. xj. quandoqꝫ. Sicut em̄ pater ſuſcitat io. v capl̓o quandoqꝫ. Omne qd̓ dat michi pater ioh̓. vj. c. quandoqꝫ. Ego ſum panis. qd̓ eſt ibidem. De quatuor coronatis.

A quatuor coronatis hic notabiliter xeperitur. ꝙ quandoqꝫ fuerunt qui venerant ad conſtruendum templuꝫ dyocleciani. cognito ꝙ eſſent criſti ani martirio ſunt coronati. quorum nomina. qꝛ noͣ fuerunt idcirco in collecta ponunt̉. ¶ Poſt duos veros annos alij quatuor martirium ſu ſceperunt quorum corpora ſepulta ſunt iuxta corpora predictorum quinqꝫ quorum nomina fuerunt ignota ideo ſtatuit melchiades papa vt dies eorum ſub nominibus predictorum qnͥ qꝫ celebris haberetur. et ſic vocatum eſt feſtuꝫ quatuor coronatorum. Poſtea vero fuerūt cui dam religioſo eorum nomina reuelata ſcꝫ. Se ueri Seuerini carpophori. et victorini nomen tamen feſti ꝓpterea mutatum non eſt nec eciā dies incalendario. De beato martino. Abeato martino ſciendum eſt ꝙ dicit̉ par apoſtolis non propter ſuſcitacio nem mortuorum. quorum vt quidam putant cum idem multi alij fecerunt martires et confeſſores. vel propter multitu dinem miraculoꝝ. ſed ſpecialiter propter vnū miraculū. Cuꝫ enim eſſet thuron̄ archiep̄s. ve nit ad eum quidam pauper et inops tunicā ab eo petens et ipſe conceſſit. iuſſit ergo procura tori ſuo vt emeret. Ille vero iuit ad forum. et tardus redijt tunicam vilem portans. que fere enula quaſi pene nulla poterat dici vir ſanctꝰ ſibi monſtrari fecit. Erat autem breuis forte vſqꝫ ad genua. manice vſqꝫ ad cubitum. extra hens ergo ſuam pauperi dedit. et ipſe paupe ris tunicam induit. Nec multo poſt preparat ſe ad celebrandum miſſam. et ſtans ante altare ſicut mos eſt in prefacione leuauit manus ad do minum manicis laxis retro labentibus licet nec groſſa eius brachia. nec multum carnoſa eſſent et cum prefata penula non niſi vſqꝫ ad cubituꝫ protenderetur remanſerunt eadem brachia nu da tunc venerunt miraculoſe aurei torques ip ſaqꝫ decenter operuerunt. et globus igneus apparuit ſuper capud eius per quod demōſtra tum eſt ſpiritum ſanctum ſuper eum deſcendiſ ſe ad robur. ſicut ſuper apoſtolos inpenthe. ¶ Vnde propter hoc non immerito dictꝰ ē par apoſtolis eſt eciam par eis in officio. ¶ Conſi derandum autem eſt ꝙ ipſe ſolus inter confeſ ſores inſtitucionis habet octauas. ſicut beatus laurencius inter martires. Ille enim dixit. Ig ne me examminaſti. et non eſt inuenta in me mi quitas. et martinꝰ in agone mortis. dixit demo ni aſtanti. Nilinuenies in me cruenta beſtia. ec ce quomodo concordant ille prepollens martir quare pre omnibus alijs octauas et vigiliam habet iſte confeſſor excellens. quare pre omni bus alijs octauam habet. ¶ Cappam eius reges francorum conſueuerunt portare in prelijs vt dictum eſt in ſecunda parte vbi agitur de ſacer dote. fortunatus poeta. vir vita egregius. et ingenio preclarus de ytalia thuron̄. veniens geſta beati martini conſcripſit tempore iohan nis. pape. iij. De ſancto andrea apoſtolo. Gatus andreas nigri fuit colore bar ba ꝓlixa ſtature mediocris. hoc ideo R y dicimus. vt ſciatur. qualis in eccleſia debet depingi. quod de vnoquoqꝫ a poſtolorum. ⁊ aliorum multorum ſanctorum ſci endum eſſet. predicauit autem in achia. et athe nis. et circa partes illas. ¶ Excellentis fuit val de meriti. nec ſine cauſa beatus gregorius adeo fuit ſibi deuotus. quod ſibi fecit proprium of ficium. et monaſterium condidit. et ibidem mo nachus extitit. vigiliam ex inſtitucione non ha bet quia eſt in tempore ieiuniorum. quare non fuit neceſſe inſtitui ei vigiliam et idem eſt de beato thoma apoſtolo. ¶ Sane oſſa eius ac be ate lucis euangeliſte tempore conſtantim. ij. imperatoris tranſlata ſunt apud conſtantino polim. Hac die dicitur epiſtola. Corde credi tur ad iuſticiam. roma. x. capitulo et euangeli um. Ambulans iheſus iuxta mare. mathei quar to capitulo. ¶ Poſtcommunio. Venite ad me. que eſt ibidem. In vigilia vero eſt introitus. Dominus ſecus mare. mathei quarto. et euāgē lium. Stabat iohannes et ex diſcipulis. iohāniſ primo capitulo. Poſtcommunio. Dixit andreas iohannis.i. capitulo. De ſancto nicolao epiſcopo. Egitur ꝙ cum in quadaꝫ eccleſia que adicitur crux ſubiecta moraſterio ſan cte marie de caritate. nōdū hyſtoria beati incolai cantaretur. fratres eiꝰ dem loci priorem ſuum. vt eam ſibi cantare li ceret inſtanter rogauerunt. Ille vero hoc pre ciſe negauit dicens incongruum fore priſtinuꝫ morem nouitatibus immutare. Illis vero in ſtantibus indignatꝰ reſpondit. Recedite a me quia noua cantica ymo ioculatoria. quedam in mea eccleſia non cantabuntur. Adueniente au tem eiuſdem ſancti feſtiuitate fratres cum qua dam animi triſticia matutinarum vigilias pere gerunt. Cumqꝫ omnes in lectis ſe recepiſſent. ecc̄e beatus nicolaus priori viſibiliter terribi lis apparuit quem a lecto extrahens per capil los dormitorij pauimento alliſit et incipiens. O paſtor eterne. per ſingulas vocum differen cias. virgis quas in manu tenebat. grauiſſimoſ ictus ſuper dorſum illius ingeminans per ordi nem moroſe cantando antiphonam ipſam ad fi nem perduxit. Omnibus ergo illius clamoribꝰ excitatis ſemiuiuus ad lectum deportatur. qui tandem ad ſe rediens dixit Itē et hyſtoriam nō uam ſancti nicolai decantate. Tempore henrici quarti imperatoris oſſa ſancti incolai apud vr bem baren̄. tranſlata ſunt.

De venerabili bedā preſpitero. Edā venerabilis pater et monachꝰ egregiꝰ expoſitor claruit in anglia circa annum domini de. lxxxvij. qui li cet in ſanctorum cathologo compu tatur. non tamen ab eccleſia ſanctus ſed vene rabilis appellatur duplici racione. ¶ Primo ꝙ cum pre nimia ſenectute eius oculi caligarent faciebat ſe duci per villas et caſtra vbiqꝫ ver bum domini predicando. cumqꝫ quadam vice per quandam vallem magnis lapidibus ple nam tranſiret. quidam ex ductoribus deriſorie dixit ei ꝙ ibi erat magnus populus congrega tus expectans eius predicacionem auide et ſi lenter. et tunc ille incepit predicare feruenter et cum in fine concluſiſſet. per omnia ſecula ſe culorum. mox omnes lapides alta voce clamaſ ſe dicuntur. amen venerabilis pater. et ideo ve nerabilis pater appellatur. Alij. vero aſſerunt ꝙ angeli reſponderunt. bene dixiſti venerabi lis pater. Secunda cauſa eſt. quia poſt eius mortem clericus ſibi quidam deuotus quendaꝫ verſum edere cupiebat. quam in illius tumulo ſculpi facere intendebat incipiens ſic. Hac ſūt in foſſa. volens verſum terminare. bedē ſancti oſſa. Sed quia talem finem verſus congruitas non paciebatur. et ſedula mente reuolueret. nec congruum finem videret dum quadam noc te multum ſuper hoc cogitaſſet mane ad tumū lum properans. manibus angelicis taliter ver ſum ſcriptum reperit finitum. Hac ſunt in foſ ſa. bede venerabilis oſſa. Eius autem corpus a pud ianuam deuocione congrua dicitur coli. De ſancto thoma apoſtolo. Iſtoria ſeu legenda de ſancto tho na apoſtolo. et ſi quid ex ea in reſpon ſorijs vel antiphonis ſumptum re peritur inter apocrifa deputatur. In ipſo autem feſto legitur ad miſſam euange lium. Thomas vnus ex. xij. iohannis. xx. ca. De ſanctis infra natiuitatis domini. Oſt domini natiuitatem. ſequēti die fit feſtum de obitu beati ſtepham ꝓ thomartiris et tamen ipſe fuit paſ ſus in auguſto. quare hoc feſtuꝫ fiat ſub feſto inuencionis eius dictum eſt. ¶ Queri tur quare hec tria feſta videlicet ſanctorum. ſtēpham iohannis. et innocentiuꝫ. immediate poſt feſtum natiuitatis domini ordinantur. Reſpondeo primo. vt criſto capiti et ſponſo. omnes ſui cōmites adiungantur. natus enim criſtus ſponſus eccleſie in hunc mundum tres ſibi cōmites adiunxit de quibus dicitur. in can ticis. Dilectus meus candidus et rubicundus. electus ex milibus. Candidus quantuꝫ ad iohā nem euangeliſtam. precioſum virginem et con feſſorem. Rubicundus quantum ad ſtēphanuꝫ prothomartirem. Electus ex milibus quantum ad magnam turbam innocentū Secundo vt ſic eccleſia omnium martirum genera quorum qui dem martirij criſti natiuitas cauſa fuit inſimil adunaret. Triplex eſt enim martirium. Primuꝫ voluntate et opere. tale fuit martrrium beati ſtēpham. et hoc eſt digniſſimum in genere hͦ autem dicimus. quia aliqua circumſtanciā face re poſſet. ꝙ aliquis. confeſſor aliquo martire dignior eſſet. et ideo feſtum etus precedit alia et continuatur feſto dominice natiuitatis. Vn̄ in ipſo feſto legitur. mortem quam ſaluator dignatus eſt pro omnibus pati. hanc ille pri mus pre omnibus reddidit ſaluatori. et iterum criſtus heri natus eſt in terris. vt hodie ſtep hanus naſceretur in celis. ¶ In feſto beati ſte pham introitus eſt. Etemm ſederunt princi pes. et aduerſum me loquebantur. in quo oſtē duntur inſidie principum iudeorum beato ſte phano inſidiancium. Epiſtola eſt actuum. vj. ca pitulo. Stēphanus plenus gracia et fortitudi ne. que ſicut dicit auguſtinus in ſermone huius diei. cum plurimum habeat amimiracionis in ip ſa ſpecie non minus continet in miſterio digni tatis. in qua narratur tam paſſio ipſius. quam paſſionis cauſa. et meritum ſeu remuneracio et hec eciaꝫ inſinuātur et repreſentantur in reſpō ſorio quod eſt. Sederunt principes. et in alle luia quod eſt. video celos apertos actuū octa uo capitulo. et in offertorio et in poſtcommū nionē. Video celos actuum. vij. Et in noctur nali eciam officio idem repetitur. vt oſtenda tur. ꝙ ſepe et ſepius conſiliati ſunt principes ſacerdotum in mortem eius. ¶ Quangelium eſt Ecce ego mitto ad vos mathei. x. capitulo. et ſe quitur. Hieruſalem hieruſalem que occidis ꝓ phetas et lapidas eos et ceterā. Stēphanus e nim fuit lapidatus. Dicitur eciam ibi a ſangui ne abel iuſti. Sicut enim ille fuit prothomartir in veteri teſtamento ſic ille in nouo. ¶ Hiſto riam ſancti ſtephani compoſuit alcumus caro li magiſter et capellanus nocturnales antipho nas. de pſalmis. quibus articulantur accepit. cetera de actibus apoſtolorum. Antiphonis e ciam laudum quidam verſus premittuntur. ꝓ ut dictuꝫ eſt in ſexta parte ſub dominicā de tri nitate. ¶ Frequentatur autem in verſiculis at leluia. vel propter ſolemnitatem dominice na tiuitatis. vel propter gaudium de conſorcio ſtēpham angelice conciōis. Dicitur eciaꝫ illud capitulum. Stēphanus plenus gracia. et illud Surrexerunt quidam que ſunt actuum. vj. ca pitulo. et illud. Cum eſſet ſtēphanus actuum. vij. capitulo. Secundum martirium eſt volun tate et non opere quale fuit martiriuꝫ beati iō hannis euangeliſte. qui martir fuit ſicut patet in illa antiphona. In feruentis olei dolium miſ ſus iohannes apoſtolus diuina ſe protegente

gracia illeſus exiuit. vt ſicut nō ſenſerat carnis eſtum quia virgo fuit mente ⁊ corpore. ſic nec. eſtum feruentis olei ſenſit. In natali autem eiꝰ canitur in quibuſdam locis vna miſſa in exor dio lucis. ad notandum ꝙ ipſe accepto lumine huius mundi. ſacrificium virginitatis ſemper obtulit deo. quia enim non poterat habere vi giliam propter feſtum beati ſtephani. ſtatu tum fuit. vt duas miſſas haberet ¶ In miſſa de beato iohanne epiſtola. Qui timet deum eccle ſiaſtici. xv. capitulo. ¶ Euangelium eſt. Dixit ihēſus petro. iohannis vltimo capitulo. ⁊ can tatur alleluia. Valde et cetera. ⁊ quod ibi dici tur. Qui ſupra pectus domini et cetera. ſumi tur iohannis vltimo capitulo. ¶ Introitus eſt. In medio eccleſie. eccleſiaſtici. xv. capitulo. Et reſponſorium. Exijt ſermo et cetera iohan nis. vltimo capitulo. Item alleluia. Hic eſt di ſcipulus. iohannis vltimo capitulo. ¶ Con nunio. Exijt ſermo. que eſt ibidem. Dicitur eci am ad horas capitulum. Cibauit. eccleſiaſtici. xv. capitulo et illud. Benedictus deꝰ et pater epheſe.i. capitulo et illud. Qui timet dominū eccleſiaſtici. xv. capitulo. ¶ Et nota ꝙ beatus iohannes euangeliſta. in feſto beati iohannis baptiſte obijt. Sed quia non poterat tunc eiꝰ feſtum fieri. tranſlatum eſt ad tercium diē nata lis domini. et omnes comites ſuos haberet ſpō ſus. vt premiſſum eſt. et feſtum beati ioh anni s baptiſte in ſuo die remanſit. nec mirum quia di es illa ab angelo gaudio natiuitatis precurſo ris autenticata fuit. ¶ Nec eſt dogmatizan dum. quod euangeliſta baptiſte tamquam ma iori ceſſerit pro eo quod legitur. Inter natos mulierum non ſurrexit maior iohanne baptiſte Nam non debet eſſe de ipſorum maioritate di ſputandum. diuinitus eſt oſtenſum. Cum enim duo magiſtri quorum vnus baptiſtam alter p̄ ferebat euangeliſtaꝫ ſolemnē ad hoc indixiſſent diſputacionem. et quilibet valde ſollicite inue ſtigaſſet auctoritates et raciones efficaces. qͥ bus ſuum iohannem preferre poſſet. tandeꝫ die diſputacionis adueniente quilibet ſanctorum emulatori ſuo apparuit dicens. Bene cōcordes ſumus in celis de nobis non diſputētis in terris Tunc illi ſibi adinuicem et omni populo viſio nem publicauerunt. et dominum benedixerunt. Iel ideo fuit ad tercium diem poſt domini na tiuitatem tranſlatum quia forte illa die dedica ta. eſt ei baſilica. vel quia forte ea die redijt de pathmos inſula vel infulatus eſt. fuit enim pa triarcha epheſinus. Aiunt quidam. quod beatꝰ iohannes cum poſt celebratam miſſam deſcen diſſet in tumulum euānuit ab oculis circumſtan cium. ⁊ cum terra ibi ſtatuerat de profundo ad dunt eum viuere. et terram eius anhelitū ſcatu rire. Alij in celum tranſlatum. ¶ Igitur par tim ex euangelio. partim ex eius tribulacione hō dierna copulat̉ hiſtoria in cuiꝰ vltīo reſpō ſorio ſcꝫ ¶ In medio eccleſie quod ſunt̉ d̓ libro ſapiencie. in quo agitur de ſpiritu intellectus neumia iubilatur. quia per ſpiritum intellectus fuit de ineffabili verbo ſcilicet de deo vero lo cutus. Tercium martirium eſt opere et non vo luntate. quale fuit martiriū innocentum quod ſicut tercium locum optinet in dignitate. ita ⁊ inter feſta martirum. ¶ Sed quare feſtum in nocentum celebratur ante feſtum ſtelle id eſt eph̓ie. cum mortui fuerunt pꝰ apparicionē ſtel le. quando ſcilicet herodes vidit ꝙ illuſus eſſet a magis. Reſpondetur quo herodes auditis ru moribus de criſto nato. turbatus eſt valde. ti mens omittere regnum vnde cogitauit facere interfici omnes pueros. et ſic criſtus non euādē ret. ſed fuit impeditus tunc. quoniam auguſtꝰ ceſar mandauit ei. quod ad eum veniret. ariſto bolo et allexandro filijs ipſius herodis reſpon ſurus coram eo. Et quia non fuit auſus non ire iuit. poſtmodum vero reuerſus anno reuoluto quarto die poſt natale domini fecit omnes pu eros interfici. a bimato id eſt biennio et infra. Bimatus enim grece̓ dicitur latine biennium. ¶ Queritur quare in feſtiuitate innocentum in miſſa. Gloria in excelſis deo et alleluia et alia cantica leticie non cantantur. Dicunt magiſtri ideo quia mortui ſunt ante domini paſſionem ⁊ ſic ad inferos deſcenderunt. Sed pari racione et in feſto beati iohannis baptiſte ſubticeri de berent. dicendum eſt. ꝙ hoc ideo contingit qꝛ auctor officij noluit nos coniungi in hac feſti uitate animas deuotarum mulierum de morte innocentum plangencium et dolencium. vnde cauſa triſticie earum illa dimittimus. et ideo le gitur prophecia. hiere. xxxi. capitulo de inno centibus. Vox in rama audita eſt. que ad literā de beniamitis exponitur. qui interfecti ſunt ꝓ pter vxorem leui. quam oppreſſerant. et rahel fuit mater beniamin. vel per rachel que inter pretatur ouis. vel videns intelligitur eccleſia que plorat filios ſuos ſcilicet triplices. Primi ſunt martires conſiderans eos eſſe ſibi ſubtrac tos et non vult conſolari in preſenti. ſed om nē conſolacionem tranſfert in futurum. quia non ſunt ſcilicet preſentes. ¶ Secundos filios lug et eccleſia. quia fere ad partum veniunt in quibus patitur abortum. Tercij vero ſunt. qui iam renati in baptiſmo erant. ſed per peccata retrocedunt. hos et illos luget eciam quia non ſunt. id eſt quia damnati ſunt. ⁊ ideo quia lug eccleſia cantica leticie ſubticentur. ¶ Poteſt eſſe et alia racio. nā cantica leticie proprie pꝰ victoriam cantari debent. Vnde ezechie dictuꝫ eſt. Diſpone domui tue. et cetera. quia poſt vic toriam habitam. non cecinit cantica leticie. ſed innocentes non habuerunt victoriam. non eniꝫ victoria vbi pugna non eſt. Aedia racio eſt. quidam tamen pro alleluia cantant in miſſa. Laus tibi alij. Cant emus eya. ¶ Et dicitur epi ſtola Vidi ſupra montem. apocalipſi. decimo quarto ¶ Et euangelium. Angelus domini

ap̄paruit mathei. xij. c Si autem feſtum illud in dominica contingat. nullum canticum leticie ſubticetur. propter gaudium reſurrectionis. In octauis quoqꝫ eorum cantica leticie cantan tur. pro ſignificacione gaudij. quod accep turi ſunt in octaua id eſt in reſurrectione. quia licet ad inferos deſcenderunt reſurgent tamē nobiſcum in gloria. Octaue enim feſtiuitatum celebrantur in memoriam generalis reſurrecti onis quam ſignificant ¶ Rurſus quia hac die triſticiam multerum repreſentamus in multis eccleſijs dyaconi non vtuntur dalmaticis. nec ſubdyaconi ſubtilibus id eſt tunicellis. ad notā dum. ꝙ innocentes ſtatim in mortē primaꝫ ſto lam non receperunt. ſed ad infernum deſcende runt. De hoc in tercia parte dictum eſt ſub ti. de coloribus. ¶ In hoc feſto dicitur capitu lum illud. vidi ſupra montē apocalipſi. decimo quarto capitulo. Et illud. Hij ſunt qui cum mu lieribus. et illud. Hij empti ſunt. que ſunt ibi dem. ¶ Et aduerte. ꝙ antiphone nocturnales de pſalmis ſumūtur. cetera de epiſtola vel euā gelio. ¶ Quod autem dicuntur. centumquadra gintaquatuormilia finitum ponitur pro infini to. quod eciam dicitur. Vidi ſuper altare dei animas interfectorum. ſic eſt accipiendum. qd̓ iohannes vidit animas interfectorum ſub alta re id eſt humiliatos capiti ſuo. vel in abſcon ſo. quia nemo percipit hic quomodo ibi ſint. ¶ Sed quare ſoleminſat eccleſia de mortē inno centum. qui non habuerunt voluntatē paciēdi Videtur ꝙ eadem racione. ſi aliquis tirannus interficeret tot pueros deberet eccleſia ſimili ter. ſolemnizare pro illis. quod verum non eſt Reſponderi poteſt ꝙ hoc feſtum propter tria celebrandum eſt. licet voluntatem non habue runt paciendi ¶ Primo quia criſtus in eis que rebatur et occidebatur. Secundo quia criſtꝰ in eis celabatur dyabolo et herodi. Tercio qꝛ nomen domini non loquendo ſed moriendo con feſſi ſunt. quia pro criſto et vice criſti occiſi ſūt Erant autem innocentes. quia circunciſi nam circumciſio erat tunc remedium contra origi nale peccatum. licet ita non ſufficiēs ſicut nūc baptiſmus eſt. ¶ Illud autem ſciēdū ē eſt ꝙ in quibuſdam eccleſijs in die natalis domini. Dya coni veſperis finitis in honorem beati ſtēpha ni. qui eximius dyaconus fuit in tripudio con uenientes cantant antiphonam. de ſancto ſte phano. et ſacerdos dicit collectam. Nocturnos autem et officium craſtinum celebrant eciam be nedictiones ſuper lectiones dant. quod tamen facere non deberent. Et eodem modo faciunt ſacerdotes in feſto beati ſtēphani in veſperis in honorem ſancti iohannis. quia ipſe ſacerdoſ fuit. Et pueri in feſto ſancti iohannis in hono rem innocentum. ¶ Subdyaconi vero faciunt feſtum in quibuſdam eccleſijs in feſto circumēi ſionis. vt ibi dictū ē. In alijs in epihania. eciā in alijs. in octauis epiphanie. quod vocant fe ſtum ſtultorum. quia enim ordo ille antiquitus incertus erat. Naꝫ in canonibus antiquis quā doqꝫ vocatur ſacer. et quandoqꝫ non ideo ſub dyaconi certam ad feſtandum non habent dieꝫ et eorum feſtum officio celebrātur confuſo. De apoſtolis. Rubrica. Poſtolus grece interpretatur miſſꝰ latine. inde apoſtoli dicti ſunt quia a criſto miſſi fuerunt euangelizare per vniuerſum orbem. ¶. Sane eccle ¶ Iſia in communi de apoſtolis ſolemnizat et ca nit in matutinis. occe ego mitto vos et cetera. quia omnes electi ſunt ſimul a domino poſt ſer monem ad eos factum in monte. ſicut habetur in matheo. et in marco. ꝙ videlicet electi ſunt duodecim. ¶ De quibuſdam tamen facit eccle ſia officium proprium. ſicut de beato petro. ꝓ pter priuilegium dignitatis. de beato paulo. quamuis non ſit de duodecim. propter priuile gium predicacionis. De beatō iohāne propter priuilegium amoris ſiue virginitatis. et de be to andrea. propter priuilegium crucis quam ita ardenter predicauit. concupiuit. et habuit Per horas capitulum illud. Iā non eſtis ep̄he. ij. capitulo. et illud. Non vos me elegiſtis. qd̓ eſt ibidem et illud S eatus vir qui ſuffer. ia. i. capitulo. et illud. Magnificauit eum in timore inimicorum eccleſiaſtici. xlv. capitulo et illud. Statuit illi dominus teſtamentum ſempiter num ibidem et illud. In fide et lenitate ipſius ſanctum fecit illum. ibidem. et illud. Ibant apo ſtoli gaudentes actuum. v. et illud. Nam quos preſciuit et predeſtinauit conformes. ro. octa uo capitulo. ⁊ illud. Corpora ſanctorum in pa ce. eccleſiaſtici. xliiij. capitulo. et illud. Non eſit rient neqꝫ ficient amplius. apocalipſi. vij. capi tulo et illud. Nos inſenſati vitam illorum. ſapi encie. v. et illud. Ipſo ſummo angulari lapide criſto iheſu ephe. ij. capitulo. ¶ Habent auteꝫ vigilias et octauas. quia ſi compatimur et con regnabimus. De hoc dictum eſt in quarta par te ſub quarta feria tercie ferie aduentus. Inſta cia tamen eſt de beato iohanne euangeliſta quo ad ieiunium quod contingit Tuꝫ quia vt dicūt quidam non fuit martir niſi animo. Tum prop ter feſtum beati ſtēphani quod eſt in vigilia fe ſti eius. In vigilijs apoſtolorum dicitur epiſto la. Benedictio domini ſuper caput. prouerbio rum. xv. et eccleſiaſtici. xlv. capitulo Item illa Per manus autem. actuum. v. capitulo et euā gelium. Ego ſum vitis. iohannis. quindecimo In feſtis vero apoſtolorum dicitur epiſtola Iam non eſtis hoſpites et adue. ephe. v. capitu lo. Item illa. Hij ſunt viri eccleſiaſtici. xliiij. ca pitulo. Item illa. Scimus quoniam diligentibꝫ deum. ro. octauo capitulo. Item illa. Benedictꝰ deus. et pater domini noſtri epheſei. primo. Itē illa. Spectaculum facti ſumus ad cormith̓. iiij.

capitulo. Item illa. Vnicuiqꝫ veſtrum ad ephe ſe. quarto. Item alleluia. Ego vos elegi iohā nis. xv. Item illud. Venite ad me omnes. qui laboratis. mathei. xi. capitulo. Euangelium ve ro dicitur. Hoc eſt preceptum. iohannis. xv. capitulo. Illud. Hoc mādo vobis. quod eſt ibi dem. Item illud. Ecce ego mitto vos. mathei. ¶ decimo. c. Itē illud facta eſt contencio. luce. xx ij. ca. illud. Seſignauit dominus. luce. xv. capi tulo. et illud. Ego ſum vitis vera. iohānis. xv. capitulo. Item illud. Sixit ſymon petrus. ma thei. xix. capitulo. Poſtcommunio eſt. Amen dico vobis. ꝙ vos qui re. mathei. xix. capitulo Item illa. Vos qui ſecū. que eſt ibidem. ¶ Et nota ꝙ tres apoſtoli leguntur tantum viui fu iſſe rome ſcilicet petrus paulus et iohannes ⁊ tres euangeliſte. ſcilicet iohannes marcus ⁊ lu cas. ¶ Notandum eſt eciam apoſtolos ſiue cri ſti diſcipulos. non ideo tantum fuiſſe paſſos. quia predicabant de criſto. ſed quia ipſum dei ficatum aiebant ſine romanorum auctoritate. quod ipſi prohibuerant. Eccleſia olim ſtatuit fieri communiter feſtum de omnibus apoſtolis incalend. maij. vt dictum eſt. in. vj. parte ſub feſto apoſtolorum philippi et iacobi. De euangeliſtarum. Rubrica. Oſt apoſtolos eccleſia venerat̉ eciaꝫ euangeliſtas qui non tantum predi cauerunt. ſed eciam euangelia ſcrip ſerunt. Legitur enim gen. tercio ca pitulo ꝙ fluuius egrediebatur de loco volup tatis. ad irrigandum paradiſum. qui diui ditur in quatuor capita. ſcilicet phyſon. geon tigrim. et eufraten. Sane allegorice. fluuius ille euangelica predicacio eſt que acriſto pro cedit. a quo generaliter omnis voluptas ema nat. Venite inquit ad me omnes qui laboratis et onerati eſtis. et ego reficiam vos. et inuenie tis requiem animabus veſtris iugum enim me um ſuaue eſt et onus meum leue. guſtate et vi dete. quoniam ſuauis eſt dominus beatus vir qui ſperat in eo. Recte autem hec predicacio fluuio comparatur. ¶ Tum quia reficit abluit et fecundat. Tum quia fluuiꝰ dicitur aqua flu ens. et vt ſalomon ait. Aqua profunda verba ex ore viri et torrens mundans eſt fons ſapien cie. qui tam longe lateqꝫ diffluxit. vt mundum repleuerit vniuerſum. Iuxta illud Euntes in vniuerſum mundum et ceter. Qua propter in omnem terram exiuit ſonus eorum et in fi. or. te. verba eorum. Hoc irrigat paradiſum id eſt fecundat eccleſiam iuxta quod dicit apoſtolus. Ego plantaui appollo rigauit deꝰ autem incre nentum dedit. Hic eſt enim fons ortorum pu teus aquarum viuenciuꝫ. que fluunt impetu de libano. ¶ Fluuius autem iſte in quatuor capita diuiditur. quia predicacio iheſu criſti. in qua tuor euangelia deriuatur. Nam licet ſcripſerīt multi euangelia. quia luca teſtante multi cona ti ſunt ordinare narracionem rerum. que in no bis completa ſūt. tamē non niſi quatuor recep te ſunt ab eccleſia videlicet. Mathei. marci. lu ce. et iohannis. quod vtiqꝫ factum eſt quadru plici racione. Primo ad oſtendendum duorum teſtorum concordiam. Sicut enim in veteri te ſtamento vnꝰ fuit legiſlator. ſcilicet moyſes ⁊ quatuor maiores prophete ſcilicet yſaias hie remias. ezechias. et daniel. ⁊ duodecim mino res prophete. ⁊ multi ſapientes. vt iob. dauid ſalomon. ⁊ iheſus ſyrach. Ita et in nouo teſt. vnus fuit legiſlator. ſcilicet criſtus ⁊ quatuor euangeliſte ⁊ duodecim apoſtoli et alij multi doctores vt hiero. augꝰ. ambroſius. et grego rius. vt per hoc oſtendatur qꝛ rota continetur in medio rote. et duo cherubin ſeſe reſpiciunt verſis vultibus in propiciatorium. Secūdo ꝓ miniſterio quadrige aminadab. de qua ſponſa dicit in canticis. Anima mea turbata eſt prop ter qͣdrigas aminadab. Aminadab enim inter pretatur ſpontaneus domini. Hic eſt criſtus. qui factus homo oblatꝰ eſt. quia ipſe voluit. Huius quadriga eſt euangelica doctrina per quam eius fama per mundum vehitur vniuer ſum. cuiꝰ quatuor rote ſunt dicti quatuor euan geliſte. propter hanc quadrigam. ſponſa id ē eccleſia. ſalubri dolore turbatur ad penitenciā Tercio ad deſignandum liberacionem generis humani. a morte quadrifica id eſt a tranſgreſſi one quadruplici. Prima tranſgreſſio fuit man dati in paradiſo. Secunda legis naturalis. ¶ Tercia legis ſcripte. Quarta euangelij. Vel pociꝰ peccatum fragilitatis per impotenciam ſimplicitatis per ignoranciam. ſecuritatis per neglienciam. ⁊ malignitatis per inuidiam. Hiſ enim quatuor modis peccandi anima moritur ⁊ ſeperatur a deo. Quarto pro miniſterio forme qͣ drige. Sicut em̄ inter ceteras formas qͣdra tum. ſic inter ceteras doctrinas euangelium ſo lidiꝰ ⁊ ſtabiliꝰ perſeuerat. Nam illud vndiqꝫ ſtat. ⁊ ideo legitur apoca. xxi. capitulo ꝙ ciui tas in quadro poſita eſt. ⁊ illud propter ſtabi litatem appellatur eternum. per cuius graciaꝫ homo quādratur in moribus. et in virtutibus ſolidatur ¶ Ceterum iſtorum pocius quam aliorum euangelia recepta ſunt. Tum quia ip ſi diligencius et aperciꝰ hiſtoriam euangeli cam deſcripſerunt. ¶ Tum quia licet aliquan do varia ſeu diuerſa. nunquam tamen contra ria ſeu aduerſa ſcripſerunt. Tum quia iſti qua tuor animalium figuras in viſione iohannis et ezechielis prefigurati fuerunt. ezechielis.i. capitulo. Matheꝰ per hominem. eo ꝙ eius intē cio precipue circa ſcribendam criſti humanita tem verſatur. Vnde eius liber ab humana criſti natiuitate ſumit exordiū. Liber inquit genera cionis iheſu criſti et cetera. Marcus per leonē in deſerto rugientem. eo ꝙ eius intereio preci pue circa deſcribendā eius reſurrectionē ꝯſiſtit

Vnde eius euangelium antonomaſice in die re ſurrectionis legitur. Dicitur enim ꝙ leo rugi tu maximo tercio die ſuos excitat catulos. ita ⁊ deus pater. immenſa potencia ſua filium ſuum tercia die ſuſcitauit. Vn̄ et marcus ab exclama cione incipit ſcilicet a predicacione iohannis in deſerto clamantis et dicentis. Vox claman tis in deſerto. Et ſcias. ꝙ marcꝰ fuit longo na ſo ſubducto ſupercilio. pulcer oculis. caluꝰ bar ba prolixa habitudinis optime. etatis medie. canos aſperſus. Lucas per vitulum eo ꝙ preci pue circa deſcribendam criſti paſſionem eius in tencio verſatur. in qua criſtus ſe obtulit hoſti am deo patri. idem ipſe ſacerdos et hoſtia. vi tulus enim erat hoſtia ſacerdo talis. vnde a ſa cerdocio incipit dicens. Fuit in diebus herodis regis iudee ſacerdos quidem et cetera. Iohan nes per aquilam. quia ceteris cum domino gra dientibus ipſe in celum ad deſcribendam criſti diuinitatem volauit dicens. In principio erat. verbum. De hoc dictum eſt in prima parte ſul titulo. de picturis. Hec ſiquideꝫ quātuor prin cipales intenciones deſignate ſūt. per figuras illorum quatuor animalium quorum quodlibꝫ ſecundum viſioneꝫ ezechielis quatuor habet fa cies quoniam omnes de ſingulis agunt. licet qͥ dem principaliꝰ de quibuſdam. preſertim cum omnes agant de criſto. cui quatuor ille figure conueniunt. Fuit namqꝫ homo naſcendo. vitulꝰ moriendo. leo reſurgendo. aquila aſcendendo. Que vt melius intelligas Ymagina aliquod a animal habens caput quādratum. et in qualibꝫ ſuperficie. ymagina vnam faciem. videlicet a parte anteriori. faciem hominis a dextris faci em̄ leonis. a ſiniſtris faciem vituli. a parte po ſteriori faciem aquile. Quia vero facies aquile ſuper alias eminebat propter longi colli pro ductionem. ideo dicitur ꝙ erat deſuper. Quod libet eciaꝫ horum habebat quatuor alas. Finge enim quodlibet animal quaſi quādratuꝫ. in qua dratū ſunt quatuor anguli. ⁊ in quolibet angu lo erat vna ala. Porro hij quatuor ſignificati ſunt per predicta quatuor flumina. Per phi ſon. iohannes. Per geon. matheꝰ. Per tigrim marcus. Per eufraten. lucas. ſicut enim clare probat innocenciꝰ terciꝰ de euangeliſtis in ẜ mone. Sunt eciā ſignificati per qͣtuor anulos arce. qui aurei et rotundi erant. in auro clari tas. in rotunditate que inicio caret et fine. de ſignatur eternitas ¶ Ipſi enim eternam criſti claritatem. et claram eternitatem deſcribunt. Per duos ānulos a ſiniſtris due euangeliſte ſci licet matheꝰ. et iohannes. qui ab ipſo criſto fu erunt edocti ſignificantur. Quidam tamen per duos ānulos a ſiniſtris. matheum et iohannem qui adhuc paſſibili et mortali adheſerunt acci piunt. Per duos a dextris. marcum et lucaꝫ qui poſt aſcenſionem ei iam facto immortali et ini paſſibili adheſerunt accipiunt. Per ſiniſtram e nim mortalitas. per dextrum immortalitas de ſignatur. Secundum illud. Leua eius ſub capi te meo. et dextra eius amplexabitur me. Et ꝓ pter hanc cauſam in picturis eccleſiarum Pau lus ad dextram. et petrus ad ſiniſtram ſtatuun tur ſaluatoris. et in bulla papali caput pauli a dextris crucis. et caput petria ſiniſtris. ¶ Sa ne in qͥbuſd̓ eccleſijs antiphona ad magnificat in eorum officio eſt. Ecce ego iohannes vidi o ſtium apertuꝫ in celo et cetera. apocalipſi quar to. Per horas autem dicitur capitulum In me dio eccleſie aperuit os eius. eccleſiaſtici. xv. et illud. Cibauit illum dominus pane vite et intel lectus. ibidem. et illud. locunditatem et exulta cionem thezauri. quod eſt ibidem. ¶ Omnia re ſponſoria ſumpta ſunt de ezech̓. Primum eſt d̓ viſione dei ſcilicet. Vidi coniunctos et cetera. In laudibus vero habetur de miniſterio predi cacionis eorum dilecti deo et hominibus et ce tera eccleſiaſtici. xlv. capitulo. Introitus miſ ſe proprie eſt. Os iuſti meditabitur ſapienciam Tamen iohannes euangeliſta habet introituꝫ proprium propter priuilegiū amoris et digni tatis videlicet. In medio eccleſie aperuit os eiꝰ et cetera. quia ipſe non tantum fuit euangeli ſta. ſed eciam propheta. quod patet in princi pio libri apoca. vbi dicitur. Beatus qui legit et qui audit verba prophecie huius. et ſeruat ea que in ea ſcripta ſunt et ceterā. Notandum tamen eſt ꝙ iſte introitus propter priuilegiuꝫ predicacionis ſecundario competit auguſtino. gregorio et alijs expoſitoribus. Epiſtola in qͥ buſdam eccleſijs eſt de figura quatuor animali um. Ecce ego iohannes. vidi oſtium apertum apoca. quarto capitulo. Alie eccleſie dicunt il lam ezechi elis.i. capitulo. Similitudo vultus et cetera ¶ Reſponſorium eſt. Beatus vir qui timet dominum et cetera. Verſus eſt. Potes in terra erit ſemen eius et cetera. quod intelligi tur de ſemine verbi dei. et bonorum operibus. Sequitur. Generacio rectorum benedicetur. quia euangeliſte generant filios dei qui benedi cuntur. ¶ Alleluia in quibuſdam eccleſijs eſt. Ad ſyon dicet. ecce aſſum. et hieruſalem euāgē liſtam dabo. yſa. xli. capitulo. ¶ In alijs vero eccleſijs dicitur alleluīa. Seatus vir. Euangeli um eſt. Deſignauit dominus ⁊ alios ſeptuagin taduos diſcipulos. luce. x. capitulo. ⁊ ſequitur Et dicebat illis. Meſſis quidam multa operarij vero pauci. ¶ Offertorium eſt. Poſuiſti domi ne ſuper caput et cetera ¶ Poſtcommunio eſt. Magna eſt gloria eius in ſalutari ⁊cͣ. De martiribus. Rubrica. Artir grece dicit̉ teſtis latine. Mar tires enim teſtes ſunt. ꝙ criſtus paſ ſus eſt pro omnibus. et ipſi pro cri ſto. Sane ſolus beatus laurencius in ter martires vigiliam habet et octauam prout ſub feſto eius dictum eſt. Omnes em̄ martires

ſingulares habent communia officia exceptis ſtephano. laurēcio. iohanne baptiſta. ⁊ alijs qͥ buſdām. Et ē introitꝰ ad miſſam. Gloria et ho norē coronaſti eum dn̄e vel. Sapienciam ſanc torum eccleſiaſtici. xliiij. capitulo vl̓ iudicabūt ſancti ſapiencie tercio capitulo vl̓. Sacerdoteſ dei. danielis. iij. vel. Letabitur iuſtus Hij tamē in paſchali tempore habent aliud officium. eo ꝙ in illo tempore oportet ꝙ frequenter repe tatur alleluia ꝓpter gaudiū reſurrectiōis. Et tūc ē introitꝰ. Protexiſti me a conuētu malig nanciū ⁊cͣ. Et qꝛ coronā debet̉ eis tāꝙͣ victori bus. iō ſepe fit mēcio d̓ corona. Vn̄ ſtēphanꝰ ī terpretatur coronatus. ¶ Epl̓a vero qn̄qꝫ d̓r ꝓ vno martire. Iuſtꝰ cor ſuum. eccͣi. xxxix. ca. qn̄qꝫ illa. Beatꝰ hō qui inuenit ſapienciā pro uer. iij. c. qn̄qꝫ. iuſtoꝝ aīe ſapiēcie. iij. c. qn̄qꝫ il la. Iuſtꝰ ſi morte p̄ocū. q̄ eſt ibid̓. iiij. c. qn̄qꝫ il la. Deatꝰ vir qͥ in ſapīa. ecc̄i. xiiij. c. et. xv. qͥn̄qꝫ illa. Bn̄dictꝰ deꝰ ⁊ pat̓ ad corinth̓. i. c. qn̄qꝫ il la. Aemor eſto. ij. adthi. ij. c. qn̄qꝫ illa. Neo mi litans. que eſt ibid̓. qn̄qꝫ illa. Beatꝰ vir qui in uentꝰ ē ecc̄i. xxxi. c. qn̄qꝫ illa. Bn̄dictio dn̄i ſuꝑ caput. ꝓuer. xv. c. qn̄qꝫ. Stabūt iuſti ſapīe. v c ¶ Euāgeliū ꝟo d̓r qͥn̄qꝫ. Si qͥs vult pꝰ meve nire. math̓. xvj. c. qn̄qꝫ illud Si qͥs venit ad me luce. xiiij. qn̄qꝫ illud. Niſi gͣnum ioh̓. xij. c. qn̄qꝫ illud. Nolite arbitrari math̓. x. qn̄qꝫ illud. Nic hil opertū qd̓ ē ibid̓ qn̄qꝫ illud. Si quis venit ad me et non odit. luce. xiiij. c. ¶ Pro pluribuſ vero martiribꝫ d̓r qn̄qꝫ epl̓a. Lingua ſapienci um. ꝓuer. xv. c. qn̄qꝫ illa. Bn̄dictꝰ deꝰ ⁊ pat̓ domini noſtri iheſū criſti. prima pe. i. c. qn̄qꝫ Iuſtoꝝ aīe. ſapīe. iij. c. qn̄qꝫ. Rememoramini pͥſtinos dies. hebreoꝝ. x. qn̄qꝫ. Sancti ꝑ fideꝫ heb̓. xi. c. qn̄qꝫ Expectacio iuſtoꝝ leticiā ꝓuer bioꝝ. xi. qn̄qꝫ. Hij. ſūt viri. ecc̄i. xliij. ca. qn̄qꝫ abſtergēt deꝰ apoca. vij. c. qn̄qꝫ. Reddet deꝰ ſapīe. x. c. qn̄qꝫ. Iuſti aūt inppetuū viuent ſa piencie. v. qn̄qꝫ. Quis nos ſeperabit a caritate criſti. ad ro. viij. Alleluia ē Hij ſūt due oliue a poca. xi. ¶ Euāgeliū vero qn̄qꝫ d̓r. Cum audi eritis prelia luce. xxi. qn̄qꝫ. Deſcendens iheſus de monte luce. vj. c. qn̄qꝫ videns iheſus turbas mathei. v. quandoqꝫ. Egrediente iheſu de tem plo mathei. xiiij. c. quandoqꝫ. Attendite a fer mento phariſeorum luce. xij. c. quandoqꝫ illud Sedente iheſu ſuper montem oliuēti. mathei. xx iiij. capitulo quandoqꝫ illud. Ve vobis qui edi ficatis. luce. xij. capitulo quandoqꝫ illud. Qui vos audit. luce. x. quandoqꝫ illud. Confitebor tibi pater. mathei. xi. capitulo. ¶ Sicitur poſt communio. Amendico vobis. quod vni. mathei v. capitulo. quandoqꝫ. Et ſi coram hominibus. ſapiencie. iij. c. quandoqꝫ. Eeuicūqꝫ fecerit. ma thei. xij. c. quandoqꝫ. Dico autem vobis mather x. c. qn̄qꝫ. Signa autem marci. vlt̓. c. et qn̄qꝫ Multitudo luce. vj. c. ¶ In nocturnali vero of ficio. Primum reſponſorium eſt. Iſte ſanctus ꝓ lege dei ſui certauit vſqꝫ ad mortem ⁊cͣ. et eſt quinti toni. quia petulancia quinqꝫ ſenſuū fuit mactata in eis. In tempore vero paſchali primū reſponſorium eſt. Beatꝰ vir qui metuit dominum. et eſt octaui tōni ꝓpter octauam que ſignificat gloriam reſurrectionis. quia ſancti martires in tollerandis tormentis ſe habuerūt conſtanter. et conſtancia a ſolo deo eſt ideo il lud. reſponſoriū. O veneranda martirum ⁊cͣ. cā tatur pro eis. et eſt quinti toni. qꝛ martires qnͥ qꝫ ſenſus deo immolauerunt. ¶ De martiribus eciam cantatur illud reſponſorium. Fulgebunt iuſti et tamquā ſcintille in arundineto diſcur rent vidi. na. et reg. in eternum ⁊cͣ. ſapiencie. iij. capitulo. Iuſti fulgebunt in futuro diuer ſis beatitudinibus. prius tamē in hoc ſeculo di ſcurrent id eſt per diuerſas mundi partes. cur ſit ando diuina verba alijs annunciabunt. et hoc faciunt more ſcītillarum diſcurrencium per a rundinetum. ſicut enim ſcintille ſeu fauille ig nis arundinetum. id eſt materiam fragileꝫ arū dinum atterunt. et annichilant. ſic ⁊ ſancti ſua predicacione ignita id eſt diuino igne accenſa viciā que reſpectu forcium virtutum frāgilia ſunt deſtruent. iudicabunt id eſt dominabunt̉ naciones id eſt illos qui in peccatis ſuis ꝑman ſerunt. et regnabūt ineternum id eſt in eterni tate cum deo recipient immortalitatem et im paſſibilitatem. ceteraſqꝫ virtutes. ¶ Aurſus ī hijs verbis exprimitur ſtola carnis quam ſanc ti recipient. que conſiſtit in quatuor ſcilicet in claritate ſubtilitate. agilitate et īpaſſibilitate Nam fulgebūt clari et tamꝙͣ ſcintille. ſubtiles in arūdineto diſcurrent agiles. et regnabit do minus eoꝝ imppetuū. et ipſi cum dn̄o impaſſibi les. Nam abſterget deus omnem lacrimam ab o culis ſanctoꝝ ⁊cͣ. ymo exultabunt in gloria. et de in cubi. ſuis quod ad ſtolam ſpiritus refert̉ ꝙͣ eciam recipiunt ſancti. Et nota arundinetuꝫ eſt locus. in quo ſunt multe arundines ſiue can ne ſicut in paludibus. Flante autem auſtro ex aſ ſidua confricacione arundinum ignis accendit̉ ſcintille vndiqꝫ aduolant. et accenditur arundi netum. quod allegorice contingit in ſanctis. ¶ De martiribus eciam cantatur. Circuierunt in melotis. q. d. impera. Melota. te. eſt veſtis facta de pilis cuiuſdam animalis. quod melota vocatur ſiue taxus eſt enim habitus neceſſariꝰ ad exercicia oꝑis. Per horas eciam dicitur ca pitulum illud. Beatꝰ vir qui ſuffert. iacobi..j. capitulo et illud. Beatus vir qui inuentus eſt ſie eccleſiaſtici. xxxi. capitulo ⁊ illud. Beatꝰ vir qui in ſapienciā morabitur. eccleſiaſtici. x. quarto et illud. Iuſtorum anime ſapiencie. v. et illud. Iuſti autem ibidem et illud. Sancti ꝑ fidē hebreorum. xi. capitulo et illud. Potuit enim tranſgredi et non eſt tranſgreſſus eccleſiaſtici xxxi. c. et illud Corona aurea ſuper caput eiꝰ ec cleſiaſtici. xlv. ⁊ illud. Stolam iocunditatis in duit. ibidem ibi tn̄ dicit̉. Stola glorie et illud Sācti ludibria ⁊ verbera hebreoꝝ. xi. c. ⁊ illud

Tamquam aurum in fornace ſapiencie. iij. capi tulo et illud. Hij. ſunt qui venerunt de tribula cione ſapiencie. vij. c. et illud. Non eſurient ne qꝫ ficient ibid̓. ⁊ illud. juſti tulerunt ſpolia ip̄io rum ſapiencie. x. c. et illud. In bonis iuſtorū ex altabitur ciuitas ꝓuerbioꝝ. xi. c. ¶ Ilud eciā ſciendum eſt. ꝙ eccleſia celebrat feſtum quorū dam martirum ve. teſta. ꝓut dictum eſt de fe ſto machab̓. De confeſſoribus. C Onfeſſores dicuntur laudatores. li cet autem tam martires. quam virgi nes quam eciam omnes ſancti. veri ſint criſti confeſſores. martires tam̄ in iraſcibili vincunt. tranſcendunt et ſuꝑlucrā tur ſpeciale gaudium martirum. Et virgines quia vincunt inconcupiſcibili nomen virginuꝫ et doctores quia alios ſuperant in racionabili doctorum. et hinc eſt. ꝙ martires et virgines et doctores aureola decorabuntur. Sane con feſſores diſtinguuntur in epiſcopos. et in pri ſpiteros. De epiſcopis dicitur introitus. Sta tuit. eccleſiaſtici. xlv. capitulo. et epiſtola. Ec ce. ſacerdos magnus. eccleſiaſtici. xl. quarto ip ſi enim ſunt magni ſacerdotes et illud de epi ſcopis dicitur. Inueni dauid ſeruum meum. o leo ſancto meo vnxi eum quia non tantū vncti fuerunt in baptiſmo et in confirmacione et ordi nacione in preſpiteros. ſed eciam in cōſecracio ne in epiſcopos. vt habeant miſericordiam ſu per effluentem. et officia illa que incipiunt ſa cerdotes. proprie competunt epiſcopis. cetera ſūt ꝯn̄ia et plura ſunt reſponſoria octaui toni quia afflixerunt. et crucifixerunt carnem ſuam vicijs et concupiſcencijs propter octauam re ſurrectionis. ¶ Aurſus de confeſſoribus dicit̉ quandoqꝫ epiſtola. Silectꝰ deo eccleſiaſtici. xlv capitulo. qn̄qꝫ. Teſtificor coram deo. ad thi motheū quarto qn̄qꝫ. Plures facti ſunt ſacer dotes. ad hebre. capitulo. vij. quandoqꝫ. Dedit dominus confeſſionem eccleſiaſtici. xlvij. capi tulo. quandoqꝫ. Iuſtus cor ſuum. que eſt eccle ſiaſtici. xxxix. capitulo quandoqꝫ ¶ Sapiencia laudabit animam. eccleſiaſt. xxquarto capitu lo. quandoqꝫ. Iuſtum deduxit dominꝰ. ſapiencie decimo capitulo quandoqꝫ. Hoctrinis varijs. ad hebre. xiij. capitulo quandoqꝫ. Ego enim iā delibor. Alleluia. Iuſtꝰ germinabit. yſa. xxxv. Euangelium vero dicitur quandoqꝫ. Sint lum bi veſtri precincti. luc̄. xij. quandoqꝫ. Figila te. mathei. xxquarto quādoqꝫ. Homo per egre mathei. xxv. quandoqꝫ. Vidēte et vigilate. mar ci. xiij. quandoqꝫ. Homo quidam nobilis. luce. xix. quandoqꝫ. Nemo accendit lucernam. luce. xi. quandoqꝫ. Vos eſtis ſal terre. mathei. v. ca. qn̄qꝫ. Nolite timere puſillꝰ grex lucē. xij. c. Poſtcōmunio ē. Numnqꝫ talēta mathei. xxv. ⁊ qn̄qꝫ. fidelis ſeruus. mathei. xxiiij. c. ⁊ luce. xij. ca. ¶ Per boras ꝟo d̓r capl̓m illud. Ecce ſacer dos. ecc̄i. xliiij. c. ⁊ illud. Sn̄dictioneꝫ omnium genciū. quod eſt ibideꝫ. ⁊ illud. Cognouit euꝫ ibideꝫ. et illud. Iuſtum deduxit ſapiencie. x. c. et illud. Iuſtus cor ſuum. eccleſiaſtici. xxxix. et illud. Aagnificauit eum in ꝯſpectu regum. ec cleſiaſtici. xlv. a. ſed ꝙ hic dicit̉ magnificauit d̓r ibi glorificauit. ⁊ illud. Labia ſacerdotis cū ſtodiūt. malach̓. ij. et illud. Non eſt inuentus ſimil̓ illi. ecc̄i. xliiij. c. et illud. Fungi ſacerdo cio ⁊ habere laudē. ecci. xlv. c. ⁊ illud Talis de cebat vt eſſet nobis pontifex ibid̓. e. et illud. Collaudabunt multi ſapienciam eiꝰ. et vſqꝫ in ſeculum non recedet memoria eius. eccleſiaſtici xxxix. et illud. Honeſtauit illum in laboribus. ſapiencie. x. b. et illud. Tuſtodiuit illum. ab in micis. quod eſt ibidem c ¶ Illud autem no tandum eſt. ꝙ ſi plura feſta in eadem die con currant illius qui inter eos maioris erit nomi nis officium celebretur. de hoc dictum eſt in ꝓ hemio huius partis. De virginibus. R. fificium matutinale maxima ex parte ſumitur de pſalmo epytalamito ſcili cet. Fructauit cor meū. in quo agit̉ de laudibus ſponſi et ſponſe. Virgi nes enim ſunt ſponſe criſti. qui ſecuntur agnuꝫ quocumqꝫ terit in corpore ⁊ in anima ꝓpter in tegritatem corporis ⁊ anime ¶ Notandū aūt eſt ꝙ illud reſponſoriū quod eſt de ſponſo ſcꝫ Audiui vocem de celo ⁊cͣ. qd̓ ī quibuſdaꝫ eccijs d̓r. e pͥmi toni quia vnicus eſt ſponſus animaꝝ criſti. et ſumitur de math̓. xxv. Illud vero quod eſt de contemtū mundi ſcilicꝫ. Regnuꝫ mundi ⁊ omnem ornatum ſeculi contēſi ⁊cͣ. eſt quinti to m. quia ibi oſtenditur conculcacio quinqꝫ ſenſi um. De virginibus eciam cantatur illud. Fulci te me floribus. cantico. ſecūdo ca. quod eſt ex poſitum in. v. parte ſub ti. de ſexta. ¶ In qui buſdam eccleſijs dicunt verſiculum de virgini bus illum. Elegit eam deus. et preelgit eam. Sed alij rectius conſiderantes. ꝙ ſola beata vir go maria preelecta eſt in honorem eius tantuꝫ dicunt illum. pro alijs virginibus dicunt. Ele git eam deus. et dilexit eam. ¶ Per horas eci am dicitur capitulum illud. Qui Gͣloriatur pri ma corinth̓. ſecundo. et primacormh̓. decimo capitulo. et illud. Emulor enim prima cornith̓ vndecimo. et illud. Sapiencia vinicit ſapiencie octauo. et illud. Memorati ſunt domine miſeri cordie tue eccleſiaſtici. li. et illud. Liberaſti me a perdicione. ibidem. et illud. Accinxit fortitu dine lumbos ſuos prouerbiorum triceſimopri mo. ¶ In officio miſſe ſi ſit virgo et martir ꝓ prium officium eſt. Loquebar de teſtimonijs tuis in conſpectu regum et cetera. Alia cōmu ma ſunt. excepto ꝙ de beata agata d̓r ītroitus Gaudeamꝰ oēs ī dn̄o ꝓ eo ꝙ ip̄a excellent̓ le tiſſima venit ad paſſiōēꝫ. ſic de ea ſcriptu ē. A gata letiſſima ⁊ gl̓ianter ibat in carcerē. iō eiꝰ leticie noſtrā leticiam ſociamꝰ ⁊ cum ea in dn̄o

congaudemus. ¶ De beata eciam agnete offi cium miſſe eſt. Me expectauerunt. Racio quare poteſt ex eius legenda haberi ¶ Et nota ꝙ de virginibus dicitur qn̄qꝫ epl̓a. ¶ Confitebor tibi domine eccleſiaſtici. li. c. quādoqꝫ. Qui gloria tur. ij. ad cormith̓. x. quandoqꝫ. Domine deus meus exaltaſti. eccleſiaſtici. ij. quandoqꝫ ſapiē cia laudabit animam. ſcilicet ſapi encie. xxqͣrto quandoqꝫ. Sapiencia vincit maliciam ſapien cie. octauo quandoqꝫ de virginibus pͥma ad co rinth̓. vij. quandoqꝫ. Dominus poſſedit me. ꝓ uerbiorum. octauo. Alleluia et poſtcommumo Quinqꝫ prudentes. mathei. xxv. capitulo. Euā gelium quandoqꝫ dicitur. ¶ Simile eſt regnū celorum thezauro ab. mathei. xxquarto capi tulo quandoqꝫ. Simile eſt regnum celorum. x. virginibus. mathei. xxv. De feſto dedicacionis. Voniam in parte prinia dictuꝫ eſt qͣ liter eccleſia dedicanda ſit reſtat vt hic aliqua de officio quod in feſto d̓ dicacionis eccleſiarum dicitur ſubici amus. Feſtum ergo illud ſolemniter ab eccleſia celebratur. de quo in iohanne habetur. facta ſunt encenia id eſt feſta dedicacionis in hiero ſolimis. et iheſus ambulabat in templo. in por ticū ſalomonis ad confirmacionem illius feſtiui tatis. Et dicitur porticus ſalomonis. quia ſa lomon ſolebat ibi orare. et ibi orauit in die de dicacionis. ¶ Hoc eciam feſtum in veteri te ſtamento fiebat. Vnde legitur in primo libro machabeorum capitulo quarto. Elegit iudas machabeus ſacerdotes ſine macula et mundaue runt ſancta. Eccleſia enim militans poteſt mū dari ſed non triumihans. Auguſtinus dicit in o mel̓. ſuper predicto verbo. Facta ſunt encenia illum diem quo templum dedicatum eſt. iudei ſolemniter celebrant. Celebrauerunt autem iudei encenia octo diebus. quare videtur ꝙ noſ ſimiliter feſtum dedicacionis debemus octo die bus ſolemnizare. Sed mirū eſt. quare octo die bus celebrauerunt encema. cum paſcha et ceno pheiam nō celebrauerint niſi per ſeptem dies tantum. Ad hoc eſt reſponſio quia hec feſtiui tas ſpecialiter ſignificat eternam dedicacioneꝫ in qua eccleſia illa ſcilicet anima ſancta. ita deo dedicabitur id eſt cōpulabitur vt non poſſit ad alios vſus tranſferri. ꝙ erit in octaua reſurrec tionis. et in nouo teſtamento. non habet hoc fe ſtū octauas. ¶ Hec eccleſia conſtruitur in bap tiſma. et in doctrina. et in penitencia. Hic enim auditur ſecuris et omnis generis ferramentuꝫ id eſt omnia genera flagellorum. et diſciplina rum ſcilicet in hac eccleſia militāte. que per ta bernaculum moyſi ſignificatur. Tabernacula ē nim militancium ſunt. Templuꝫ vero illud ſalo monis ſignificat eccleſiam triumphantem. in qͣ hec non audiuntur. ¶ In matutinali officio dicuntur illi pſalmi. in quibus fit mencio de por tis que ſpecialiter ſunt timor et amor. ſicut ha betur in pſalmo illo. Domini eſt terra ibi. At tollite portas principes veſtras ⁊cͣ. Item illi in quibus fit mencio de altari. ſicut in pſalmo illo Iudica me deus et diſcerne. Item illi in quibꝫ fit mencio de ciuitate. vt ſunt illi. Deus noſter refugium ⁊cͣ. Magnus dominus noſter ⁊cͣ. jteꝫ illi in quibus fit mēcio de atrijs et de portis vt ſunt illi. Quamdilecta tabernacula ⁊cͣ. Funda menta eius in montibus ſanctis ⁊cͣ. ¶ Sed que ritur quare tunc dicitur pſalmꝰ ille. Domine de us ſalutis mee ⁊cͣ. ad quod quidam dixerunt ꝙ ideo. quia ibi fit mencio de ſepulcris. ſed hec ra cio non valet. quia ibi non fit mencio de talibuſ ſepulcris. in quibus habitant ſiue ſepeliuntur corpora fidelium iuxta eccleſiam. ſed de ſepul cris malorum vnde dicimus ꝙ ille dicitur pͣs. eo ꝙ eſt pſalmus penitencionalis. et ſpecialiter ibi de oracione habetur que in eccleſia facienda eſt. Vnde ibi dicitur. Intret oracio mea in con ſpectu tuo. Dicit autem dominus de eccleſia. do mus mea domus oracionis vocabitur. Octauus vero pͣs. eſt. Qui habitat in adiutorio altiſſimi id eſt in eccleſia quia ibi dicitur. altiſſimum po ſuiſti refugium tuum quia ſuper omnes mon tes in vertice moncium fundata eſt eccleſia Iltima vero antiphona ſcilicet ad magnificat in veſperis eſt. Pax eterna quia ad hoc celebra tur dedicacio. vt dedicemur et habeamꝰ illam pacem eternam. Per horas autem dicitur capi tulum illud. Vidi ciuitatem apoca. xxi. ca. et il lud. Ecce tabernaculum. ꝙ eſt ibidem et illud. vnuſquiſqꝫ propriam mercedeꝫ prima corinth̓ tercio et illud. Fundamentum aliud nemo po teſt ponere. cormth̓. tercio capitulo. ¶ Sane huic feſto competit. ꝙ iacob vidit ſcalā. et an gelos aſcendentes et deſcendentes id eſt totaꝫ eccleſiam vidit vna viſione. et erexit lapideꝫ id eſt criſtum. qui eſt lapis in ſummo. et eſt lapis angularis et fundamentuꝫ. qui omnia ſuſtinet Erexit inꝙͣ in titulum precōnialem memorialē et triumphalem. fundens oleum deſuper. Siqͥ dem iacob id eſt prelatus. fundit oleum ſuper lapidem id eſt criſtum ad oſtendend̓ eiꝰ criſma ta. Et idem prophetauit iacob dicens. Terribi lis eſt locus iſte. non eſt hic aliud. niſi domꝰ dei et porta celi. vere dominus eſt in loco iſto. et ego neſciebam. ¶ Terribilis eſt enim eccleſia demonibus. propter dei ſimilitudineꝫ quaꝫ ha bet. et propter hoc ad miſſam eſt introitus. Terribilis eſt locus. iſte. geneſis. xx octauo. Sequi tur. Et vocabitur aula dei. hoc appoſuit beatus gregorius. de ſuo. pro eo ꝙ ibi paratꝰ eſt deus exaudiri ſicut dixit dominus ſalomoni iij. regum. xiij. Exaudiui oracionem tuam ⁊cͣ. Quare autem terribilis ſit oſtenditur in verſi culo. Dominus regnauit decoreꝫ induit ſcilicet in membris ſuis. et ideo terribilis eſt eccleſia demonibus. In conſecracione vero altaris eſt

introitus. Dicit dominus ſermones miei. yſa. lix capitulo. et. lvj. c. Epiſtola vero apoca. xxi. capitulo. vidi ciuitatem ſanctam hieruſalem ⁊ cetera. Reſponſorium eſt. Locus iſte ſcilicet ec cleſia materialis ſanctus eſt. quia ſanctificata eſt. ad hoc. vt ibi dominus exaudiat preces. et ideo preſtat orantibus ſanctitatem. Salomon enim orauit. vt dominus orantes ibi exaudiret et dominus dixit. Exaudita eſt oracio tua hoc eciam ſignificatuꝫ eſt tercio. Legum octauo ca pitulo vbi ſalomon dedicato templo ait. Qui cūqꝫ orauerit in loco iſto. exaudies in loco ta bernaculi tui in celo. et cum exaudieris propici us eris. Alleluia ē in quibuſdā eccleſijs. O quā metuendus ē. gen̄. xxviij. c. Euangeliū vero ē Egreſſus iheſus luce. xix. c. eo ꝙ habet̉ hodie ſa lus domui huic facta eſt in quibuſdaꝫ tn̄ eccle ſijs legitur euangeliū de math̓. in quo habetur Et non potuerunt ſubuertere domum illam. Ffū data enim erat ſupra firmam petram. Sequit̉ offertorium de verbis dauid in ꝑalipomēno. i. vlt̓. c. Vel ſecundū alios ſūt verba ſalomonis. Domine deus in ſimplicitate cordis mei. letus obtuli vniuerſa hec. Obtulerat enim ſacrificia ineſtimabilia que ſignificant bonas operacōes ſiue cogitaciones et bona deſideria. que ineſti mabilia ſunt et numero et precio. Sequit̉ poſt communio. Domus mea ⁊cͣ. yſa. lvj. ⁊ math̓. vij capitulo. Nota ſi feſtum dedicacionis eccleſie ocurrerit in paſſione domini. fit in ſequenti eb domada. Si vero in feſto aſcenſionis et de aſcē ſione fieret officum. et officiū dedicacionis dif feretur. Salomon enim dedicauit templū duo decima die menſis. et decima die menſis occurre bat ceno phegia celebrauit autem dedicacionē templi per ſeptem dies. et prorogauit ceno phegiam vſqꝫ poſt dedicacionem. Sequitur octaua pars de cōputo et calēda rio et de pertinentibꝰ ad illa. Voniam ſicut ait bea tus auguſtinus ſacer dotes computum ſci re tenentur alioquin vix in eis ſacerdotis nomen conſtabit ſub ſquo ꝟbo noticiā cur ſus temporis lune ac calendarij intelligi mus. Quoniaꝫ compu tus eſt ſciencia certificandi tempus ſecūdum ſo lis et lune progreſſum. idcirco ad ſimpliciuꝫ ſa cerdotum inſtructionem in hac octaua et finali parte. de hoc aliqua claro compendio perſtrin gemus. prout ad vſum eccleſie dinoſcitur perti nere. Dicitur autem computus a computo. tas quia in ipſo computando procedimus nō quia in ipſo computare doceamur. Et eſt duplex cō putus. ſcilicet aſtronomicus ſeu philoſophicꝰ et vulgaris. ſeu eccleſiaſticus. ſed de aſtrono mico nilad preſens Vulgaris computus eſt ſci encia diſtinguendi tempꝰ certa racione ſiue ſci encia temporis diſcretiua ſecundum eccleſie vſū Tempus vero prout hic ſumitur eſt ſecunduꝫ tulium quedam quantitatis anni. menſurni. di urm ſeu alterius ſpacij. Vel tempus eſt mora motus rerum variabilium cuius partes decēm eſſe dicuntur. ſcilicet annꝰ. menſis. ſeptimana. dies qͣdrans hora. punctū. momentū. vncia et athomꝰ. Annus continet. xij. menſes et. lij. ſep timanas. et diem vnam. et trecentos ſexaginta quinqꝫ dies et ſex horas. mēſis ꝯtinet quatuor ſeptimanas vl̓ pauloplus. ¶ Septimana. vij. dies. ¶ Hies quatuor qͣdrantes. Quadrans ſex horas. ¶ Hora quatuor puncta ¶ Punctum de cem momenta. ¶ Momentum duodecim vncias ¶ Vncia. xlvij. at homos. Athomus indiuiſibi lis eſt. Nam thomos grece diuiſio dicitur. vnde athomos grece indiuiſio latine. Anni ergo ſola ris fere duodecimā pars mēſis eſt. ¶ Septima na vero eſt fere qͣrta pars menſis. Hies natura lis. ſeptima pars ſeptimane. Quadrās qͣrta ꝑs diei naturalis. Hora ſexta pars qͣdrantis. Pūc tum qͣrta pars hore. Momentum decima pars pūcti. Vncia duodecima par momēti. At homoſ xlvij. pars vncie ¶ Eſt ⁊ alia tēporis diuiſio. ſcilicet per euum. per etatem. per ſeculum. per luſtrum per olimpiadem. et per indicionem. de quibus infra dicet̉. ¶ Ceterum tria ſūt tempo ra annorum ſiue triplex eſt annus ſcilicet ſola ris lunaris et magnus. De quibus preuidimus in hac octaua ꝑte tractare. que duas principa liter habet ꝑtes in quarum prima agitur de ā nō ſolari. et de magno. In ſcd̓a vero de lunari. De anno ſolari. A. Nhac prima huiꝰ operis parte de anno ſo lari tractatur. Que in quatuor ſubdiuidit̉ particulas. In quarum prima agitur quid ſit annus. De inicio anni. De multiplici anno. De duodecim ſignis. De biſexto. ¶ De quatuor anni temporibus. et de ieiunijs illorum. De ſol ſticijs. et de equinoctijs. De magno anno. ¶ De era. De olimpiāde. De luſtro. De etate. De ſe culo. et de euo. In ſecunda parte agitur de menſe. De calendario. De nonis. De idubus. Vnde et qualiter dies denominentur. De die bus egypciacis et canicularibus. ¶ In tercia agitur de ſeptimana. et que ſit litera calenda rum cuiuſlibet menſis. in qua die ſeptimane qui libet menſis incipiat. et d̓ literis dominicalibꝫ. De regularibus ſolaribus. De concurrentibus et. De indicione. ¶ In quarta agitur de die. de momento. et. De hora.

Quid ſit lunaris annus. Anus eſt ſolis anfractus cum peractis trecentis ſerginta quinqꝫ diebus. ad eadem loca fideꝝ redit. Dicitur ergo annus quia menſibus in ſe recurrenti bus voluit̉. ab an quod eſt circum. et eo is. quaſi circulariter rediens. Vnde et annꝰ dicitur quaſi annulꝰ ideſt circulus. eo ꝙ in ſe redit. Vnde vir gilius. atqꝫ ni ſe ſua per veſtigia voluitur annꝰ Et ob hoc ante inuentas literas. ſic apud egip cios annus iudicabit̉. Pingebant em̄ draconem. caudam ſuā mordenteꝫ. quia in ſe recurrit. et ſic adhuc a quibuſdaꝫ figurat̉. Alij annū ab inuoca cione dicunt. ſemꝑ em̄ renouatur. ¶ Annus ſcd̓m diuerſos diuerſa habet inicia. quoniaꝫ arabes et egipcij illum inchoant poſt ſolſticiū eſtiuale ſcꝫ a ſeptembri. ꝓ eo ꝙ legit̉ arbores in principio mundi fructū habuiſſe. Quia ergo hoc in ſeptē bri contingit putant tunc mundū factum fuiſſe. ideo ibi incipiunt annū ¶ Numia vero pompiliꝰ et romani. annū a ianuario inceperūt. pro eo ꝙ tunc vel paulo ante. ſol nobis incipit appropin quare ¶ Iudei a marcio inceperūt. quia in eo con ditus eſt mundꝰ. et ideo dicit̉. ꝙ. xviij. dies eius eſt primꝰ dies ſeculi. quos omnes quo ad aliqua computiſte imitant̉. Ipſi nanqꝫ a ſeptembri in cipuit regl̓ares. lunares. et emboliſmos. et epac tas. et omēs annos lunares. Aianuario vero in cipiūt aureum numeꝝ et quaſdaꝫ literas domini cales. A marcio regulares ſolares. et concurren tes. et quaſdam literas dn̄icales. ꝓut in ſecūda ꝑte apparebit. Sane quidā moderni ob reuerē ciam ſaluatoris cōputant annos a natiuitate eiꝰ Alij vero ab eius incarnaciōe ideſta concepcio ne beate marie. quando illa dixit. Ecce ancilla do mini ⁊cͣ. ſtatim em̄ fuit xp̄c homo et plenus ſpū ſancto. Annoꝝ alius eſt naturalis. alius vſualis alius legittimus. alius emergens. alius ſolaris. alius magnus. alius olimpias. alius luſtralis. ali us indictionalis. alius iubileus. alius benignita tis. alius eternitatis et glorie. Annus natural̓ eſt cum luna ſoli opponit̉. vnde ſol eclipſim pati tur. Vſualis ſiue tꝑalis eſt. qui ſcd̓m vſum hoīm ſumit iniciū. vicꝫ a ianuario vſqꝫ ad ſequentem ia nuarium. Legittimus ſiue ceremonialis eſt. qui computat̉ ſecundū lunaciones ab aprili vſqꝫ in aprilem. Aprilis em̄ eſt primus menſis apud he breos. Gmergēs eſt in quo aliqd̓ magnū iudeis vl̓ alijs contingit. a quo facto in illius memoriā annū incipiunt ꝯputare. ſcꝫ a quouis die. Annꝰ ſolaris eſt ſpacium. in quo circuit ſol. xij. ſigna zodiaci. quem circulū facit vt p̄miſſum eſt intre centis. lxv. diebus. et fere. vj. horis. Fere dixi. ꝓpter quedam momenta que adiciunt̉ ſicut infra dicetur. Hec autē ſex hore de quarto in quartū annū faciunt vnum diem naturalē biſextilem. et annus iſte cōis eſt omnibus gentibus. et incipit qualibet die. et qualibet die finit̉. tranſactis pre dictis diebus et iſte poteſt eciam dici naturalis. Signa vero predicta ſunt iſta. Aries. thaurus. gemini. cancer. leo. virgo. libra. ſcorpio. ſagit tarius. capricornus. aquarius. et piſces. Vn̄ ver ſus. Hec ſunt ſigna poli que ſemꝑ ſunt via ſoli. Eſt aries. thaurus. gemini. cancer. leo. virgo. Libraqꝫ. ſcorp. chyron. capricornus. vrnula pi ſcēs. ¶ Et nota ꝙ celi habitacio ſtat circulorum diſtincta zonis. Zone autem ipſe ſunt quinqꝫ. que ideo zone vel circuli appellant̉. quia in circū ductione ſpere exiſtunt. Xodiacus auteꝫ circu lus eſt. qui ex lineaꝝ quinqꝫ angul̓ ex vna linea cōſtat. Aurſus zodīa grece dicit̉ animal ſiue ſig num latine. inde zodiacus. dicit̉ animal ſeu ſigni fer circulus. ex eo ꝙ in medio firmamēti ſūt duo decim ſigna ꝑ tranſuerſū poſita. equaliter ꝑ cir culum diſtincta. que formis et nomībus animaliū deſignant̉. quia ſol intrās in illa. ꝓprietates am malium quodāmodo ſortit̉. vel quia ſtelle in ſig nis diſpoſite ſunt animaliū in figuris. Signum autem dicit̉ duodecima ꝑs zodiaci. Sol quidem intrat in aliquo de p̄dictis ſignis. quolibet mēſe in xv. kal̓. ſecundū eccleſiam. Vnde in marcio in trat in ariete. xv. kal̓. aprilis. ¶ In aprili intrat in thauꝝ. xv. kal̓. maij. et ſic ꝑ ordinem menſiū. et ſignoꝝ. ¶ Primū igit̉ ſignū eſt. Aries in quo ſol dicit̉ eſſe factꝰ. in quo ſigno eſt ſol circa prin cipia veris. ſic dictum. quia ſicut aries eſt animal retro debile. habens ante aliquid roboris. ſic po ſtrema ſolis illo tꝑe debilia ſunt frigore eiꝰ for titudinē minuente. anteriora vero que eſtatē re ſpiciunt aliquid fortitudinis.i. caloris. habent. vel ſicut aries in hyeme cubat in latere ſinſtro. in vere aūt incipit cubare in dextro. ſic ſol ante illud tempꝰ morat̉ in ſiniſtro latere firmamenti ſcꝫ in meridie. Tunc vero intrat latus dextrum ſcꝫ verſus aquilonem. antiqui hoc ſignum ꝓpter amorem iouem vocauerūt. in cuiꝰ capite. que ſi mulacra faciūt arietis cornua fingunt. ¶ Secund̓ ſignū eſt. Thaurus ſic dictū. quia ſicut thaurus forcior eſt ariete. ſic forcioris eſt efficacie ſol in illo tꝑe quo ad nos quā in p̄cedent i. verunitam̄ ante eſt efficacior quam poſt. ſicut thaurus ante forcior eſt quā retro. Antiqui ideo thauꝝ inter fidera in honorē iouis collocauerūt. quia ille fa buloſe fingit̉ in bouen conuerſus quādo europā tranſuexit. Terciū. Gemini ſic dictū quia in illo tꝑe vis ſolis geminat̉. Incipit enim eſſe calidꝰ et ſiccus effectiue. Vel quia tunc p̄cipue res ge minant̉ id eſt multiplicant̉. Aues em̄ et animalia fetus ꝓducunt. vel ꝓpter gemīos ſiue duos gra dus. quibus ſub illo ſigno magis quam ſub alio ſol eleuat̉ a terra. Antiqui aūt hoc ſignū gemini vocauerūt. ꝓpter caſtorē et pollucē. quos poſt mortē inter notiſſima fidera conſtituerūt. Quar tum. Cancer ſic dictū. quia cancer eſt aīal retro gradum. et ſol tunc retrogradit̉. diſcēdens a nō bis. cum prius appropinquauerit nobis. Quintū Leo ſic dictū. qꝛ leo eſt animal crudele. et ſemꝑ febricitans ſic et tp̄s illud crudele. et generans febres. Aurſus quia hercules leonē fortiſſimum in greciā occidit. ideo ꝓpter virtutē ſuam. hūc

inter. xij. ſignā ſtatuerunt. ¶ Sextū. Virgo. quia ſicut virgo nichil generat ſic tēpus iſtud ſterile nichil noui generat. gn̓ata tn̄ matureſcere facit Eſt em̄ tempꝰ caniculariū dierum ¶ Septimum Libra ſic dictū. ab equalitate menſis ipſius. quia ſole ibi exiſtente. dies et nox equepōderata eſt. quoniā tunc eſt equinoxiū autumnale. ¶ Octauū eſt ſcorpius. ſicut em̄ ſcorpius venenoſus eſt. et pungit. ſic et tempꝰ illud inorboſū eſt. ꝓpter me qualitatē aeris. Eſt em̄ mane frigus. pugnas et in meridie calor vrens. Nonum ſagittarius ſic dictū. qꝛ venacio que ꝑ ſagittarios fit. plerūqꝫ tunc ſepe exercet̉. vel ꝓpter fulgura q̄ tunc ſepe cadunt. que ytalici ſagittas vocant. ¶ Decimū ca pricornus. ſicut em̄ capricornꝰ in abruptis mō tibus ſiue in excelſis p̄cipicijs paſcit̉. ſic ſol tunc eſt in altiſſimo gͣdū verſus meridie. vel ſicut ca pricornus mōtes ſolet aſcende̓ ſic ſol tūc ad nos aſcendere incipit. Rurſus antiqui capricorni fi guram inter fidera finxerūt. ꝓpter capraꝫ iouis nutricē. cuiꝰ poſteriore ꝑtem corꝑis in piſcis ef figiem formauerūt. vt pluuias deſignaret quaſ plerūqꝫ idē menſis in extremis ſolet habe̓. Vnde cimum eſt aquarius. ſic dictū. quia tempus illud aquis et ventis abūdat. Quodecimū eſt piſcēs quia ſicut piſcis eſt animal aquaticū. ſic et tp̄us illud ꝓpter multas pluuias aquaticum eſt vl̓ qꝛ tunc aquis reſolutis eſt tp̄s piſcacionis. Verum licet ſic̄ patet ex p̄miſſis ſigna equalia ſint ſcd̓m aſtronomicos. eccleſia tn̄ illa non ponit equalia. Nam qn̄qꝫ plures dies ſunt in vno ſigno. quā in alio. cum vnꝰ menſis plures dies habeat ꝙ alius Vnde plures er̄t gradus vniꝰ quā alteriꝰ ſigni Gradus aūt dicit̉ ſpaciū quo ſol motū ſuo trāſit in zōdiaco die naturali. Ex iam dictis aut ē facile ſciri pōt in quotro gͣdū alicuiꝰ ſigni ſit ſol quo cunqꝫ die Porro annꝰ biſextil̓. de qua dictū eſt dicit̉ biſextil̓. vel ſcd̓m ph̓os quaſi exbiſſe momē toꝝ collecta. qd̓ ſic poterit comp̄hendi. Sol em̄ in quolibet ſigno morat̉. xxx. diebꝫ. et. xxx. trien tibus horaꝝ. et. xxx. biſſe momentoꝝ. Et triens eſt tercia ꝑs alicius rei cōſtantis ex tribꝫ ꝑtibus Siſſe vero ſūt due ꝑtes. Sed multiplicatis duo decīēs. xxx. diebꝫ. habemꝰ. ccclx. dies. xxx. trien tes horaꝝ ꝯſtituunt. x. horas. que multiplicate duodeciēs faciūt quinqꝫ dies. xxx. biſſe momen torum. ꝯtinet. xx. mom̄ta et ita duo puncta. ſed multiplicatis duodeciēs duobꝫ punctis habemꝰ ſex horas ex biſſe momentorum collectas. que de quarto in quartū annū ꝯſtituunt vnū diem q̄ di citur biſextil̓. Aurſus ſcd̓m yſidoꝝ ꝑ ſingulos annos creſcit ꝑs quarta aſſis. ac vbi quartō āno aſſis ꝯpleta fuerit biſextū vnū facit. et ideo per quatuor annos vnus diēs biſextil̓ adiectus eſt. Dictus eſt aūt ſcd̓m eum biſextus quia bis ſexiēs ductus aſſem facit quod eſt vnus dies. ¶ In quo loco kalendarij poni debeat illa dies hijs verſibꝫ continet̉. ¶ Biſextū ſexte martis tenuere kalende Poſteriore die celebrātur feſta mathie. Hoc eſt dicere ꝙ in illa litera vbi dicit̉ in kalēdario. vj. kalend̓ marcij debet poni dies biſextil̓. et tūc ſta mus ſiue ſedemꝰ duobus diebꝫ ſuꝑ illa litera et feſtū ſancti mathie qd̓ deberꝫ illa die celebrari. celebrat̉ tantū in ſequēti. ita tamē ꝙ inter ipſū feſtū et vigiliā nullum ſit mediū. nō intereſt tn̄ vtrū ipſum feſtū in prima vel in ſcd̓a die p̄dicta rum duaꝝ celebret̉. Sed regionis in hoc cōſue tudo ſeruet̉. Yſidorꝰ dicit. ꝙ a. vj no. marcij vſqꝫ in diē kalen. ianuarij lune curſu biſextꝰ apponit̉ atqꝫ inde detrahit̉. Si aūt volumus ſcire quādo ſit annus biſextil̓. debemꝰ diuide̓ annos dn̄i per quatuor quociēs poſſumus et ſi nullꝰ ſuꝑauerit tunc erimꝰ in anno biſextili ſi aūt aliquis reman ſerit. tūc non erit biſextꝰ. Vn̄ verſus. Anni diui ſi dn̄i per quātuor eque Monſtrant biſextū quā racione ſcias. Hoc aūt veꝝ eſt ſcd̓m illos qui di uidunt annos dn̄i incipiēdo a natiuitate. vel aia nu̓ario et non ſcd̓m illos qui incipiūt ab incarna cione. Alia eciā doctrīa ad inueniend̓ biſextū po net̉ infra vbi de ꝯcurrentibus aget̉. ¶ Tꝑa ſiue ꝑtes auni ſolaris ſūt quatuor ſcꝫ ver eſtas autū nus et hiems. vt dictū eſt in. vj. ꝑte ſub quarta feriā tercie ebdomade aduentꝰ. Dicta autē ſunt tꝑa a cōmunionis tꝑamento. eo ꝙ inuicē ſe hu more ſiccitate. calorē et frigore ꝯtemꝑent. Hec et curricule dicunt̉. qꝛ non ſtāt. ſed currūt. Ver dictū eſt qꝛ viret. Eſtas dicit̉ ab eſtu.i. calore. inde eſtas qͣſi vſta et aridā. Autumnꝰ a tempe ſtate vocat̉. qn̄ et folia cadunt et oīa matureſcūt Hienis dicit̉ raciōe emiſperij. qꝛ tunc ſol circulo voluit̉ breuiori. Vnde et hoc tp̄s bruma dicitur quaſi brachi id eſt breue. vl̓ acibo. qꝛ tūc maior eſt veſcendi appetitꝰ. Edacitas em̄ grece bruma appellat̉. Principia aūt ꝑcium anni ſcd̓m eccl̓iaꝫ his oſibꝫ ꝯtinent̉. ffeſtū clem̄tis hiemis caput eſt orientis. Cedit hiems retro cathedrato ſymo ne petro. Ver fugat vrbanus eſtatē ſimphoria nus. Id tibi quod reſtat autūni tꝑa p̄ſtat. Hoc eſt dicere. feſtū clementis qd̓ eſt. viij. kalēd. de cembris eſt principium hiemis. et durat vſqꝫ ad feſtū cathedre ſācti petri. tūc incipit ver et illd̓ feſtū eſt. viij. kalend. marcij. et ver durat vſqꝫ ad feſtū ſancti vrbani. qd̓ eſt octauo kalen. ium tunc incipit eſtas et durat vſqꝫ ad feſtuꝫ ſancti ſimphoriani qd̓ eſt octauo kalen. ſeptēbris. tūc incipit autūnus et durat yſqꝫ ad feſtū clemētis. in quo incipit hiems ¶ In his quatuor ꝑtibus anni triduana ieiunia celebramus. et ideo ieiunia quatuor tempoꝝ appellant̉. Ieiuniū veris eſt in prima ſeptimana qͣdrageſime ſcꝫ in quarta feria poſt cineres. Ieiuniū eſtatis eſt in primo die mer curij poſt penth̓. Ieuiniū autūni eſt in tercia die mercurij ſeptēbris. ſcꝫ in qͣrta feria poſt feſtum ſancte crucis. Ieiunium hiemis eſt in qͣrta feria poſt feſtū beate lucie ꝓut ibi dictū eſt. Vn̄ ver ſus. Vult crux lucia cine̓s cariſmatadia. Vt det vota pia quarta ſequēs feria. Fiunt aūt hec ieiu nia in qͣrta feria. qꝛ in qͣrtaferia xp̄c a iuda tra ditꝰ eſt. et in. vj feria. qꝛ in ea crucifixꝰ eſt et in ſabato qꝛ tūc apl̓oꝝ triſticiā de nece ſaluatoris

rep̄ſentamus nam ſi ꝯpatimur et ꝯregnabimus Aduentꝰ aūt dn̄i quādo celebret̉ dictū eſt in. vj ꝑte ſub ti. de aduentu. Adhuc in anno ſolari cō tingunt duo ſolſticiā et duo equenoctia. Solſti cia in eſtate et in hieme. Equinoctia in vere et in autūno. Eſt autē ſolſticiū maxima meqͣlitas diei et noctis ſiue ingreſſus ſol̓ in capricornū vl̓ can crum. Et dicit̉ ſolſticiū quaſi ſol̓ ſtacio. eo ꝙ tūc ſole ſtāte creſcūt dies vel noctes. Equinoctium eſt maxima diei et noctis eqͣlitas quia tūc equali ſpacio horarū ꝯſiſtunt. ſiue ingreſſus ſol̓ in arie tem vel librā ¶ Vbi auteꝫ ſit locus ſolſticioꝝ et equinoctioꝝ his verſibꝫ cōtinet̉. Solſticiū decī mō xp̄m preit atqꝫ ioh̓em. Equa crucis feſtū dat temꝑa martis et idus. Hoc eſt dicere ꝙ ſolſticiū hiemale eſt ante natiuitatē xp̄i decē diebus vicꝫ xviij. kal̓. ianuarij. quo temꝑe ſol īcipit alſciores circulos petere. Et ſolſticiū eſtiuale eſt ante na tiuitatem. ioh̓is baptiſte totideꝫ diebus vicꝫ. et viij. kal̓. iuilij. quo tꝑe incipit ſol ad inferiores circl̓os remeare. Vn̄ eſtiualis ſolſticij dies maxi mus ſic̄ et hiemalis dies minimus inuenit̉. Sed ſcd̓m egipcios hiemale eſt. xij. kalende ianuarij. Secundū grecos. ix. kalende iulij. Eſtiuale vero eſt ſcd̓m egipcios. xij. kalende. iulij. Scd̓m gre cos. ix. kal̓. Item in feſto crucis. vel ſcd̓um alios xij. kalende octobris eſt equenoctiū autūnale et vbi dicit̉ in kalendario ydus marcij. vel ſcd̓m ali os. xij. kal̓. aprilis eſt equenoctiū vernale. Olim enim annus in duas tantū ꝑtes diuidebat̉. ſcꝫ in eſtiuale et in hiemale ſolſticiū. et in duo emiſpe ria Magnus aūt annus complet̉ reuerſis pla netis omnibꝫ ad loca ſue creacionis qd̓ fit annis non paucioribꝫ. dxxx. Aundanus vero annꝰ erit oībus ſtellis ad prima loca reuerſis qd̓ fit demū poſt qnͥdecimmilia annoꝝ Magiſter dicit in hi ſtoria ſuꝑ gen̄. vbi agit de ebrietate noe ꝙ mag nus annus implet̉ ꝑ curricula ſexcentoꝝ annoꝝ Fra qua vtunt̉ hiſpani ſinguloꝝ annoꝝ eſt con ſtituta a ceſare Auguſto. quādo ad primū cenſū orbem deſcripſit. Dicta eſt autē era ab ere. ex eo ꝙ oīs orbis es redde̓ ꝓfeſſus eſt rei publice ro manoꝝ. Prius aūt fuerūt indictiones et poſtea ere. Olimpias ꝯſtituta eſt apud grecos in elide ciuitate. elijs agentibꝫ agonem et quinquennale certamē quatuor medijs annis vacantibus et ob hoc tempꝰ elidij certaminis. olimpiadē vocaue runt quadriennio in vno olimpiade ſupportato. Luſtrum eſt penteſim..i. quinquenniū qd̓ quinto anno dicitur condi ꝓpter olimpiades a romanis. Nondū em̄ erāt cōſules neqꝫ ere.. Nuinquenale quidem tp̄s ideo ſic vocatū eſt. qꝛ cenſū ꝑ quin quenniū in republica ꝑacto vrbs romana luſtra batur. Apud eoſdē romanus eſt amꝰ indictio nalis. qui ter quinos cōtinet annos vt infra di cetur. et premiſſum eſt. Apud hebreos eſt annꝰ tubileus. id eſt remiſſionis qui ſeptenis cōpletis annoꝝ ebdomadibꝫ celebrat̉ de quo dictū eſt in ſexta ꝑte ſub ti. qͥnͥquageſimē. ¶ Apud xp̄ianos eſt annus benigͥtatis et gracie in quo xp̄c venit. et nos ſola benignitate redemit. ¶ Apud ſāctos ꝯprehenſores eſt annus eternitatis et glorie. in quo exultabūt ſancti in gloria ſine fine. Rurſus ſecula generacionibꝫ cōſtant ſic dicta. qꝛ ſecunt̉ Abeuntibus em̄ alijs. alij ſuccedūt. Hoc tempus quidā quinquageſimū annū dicunt. queꝫ hebrei iubileū vocant. vt iam dictū eſt. Et ob hanc cau ſam hebreus ꝓpter vxoreꝫ et liberos amans dn̄m ſuū. aure ꝑtuſa ſeruicio ſubrugatus. ſeruire iube tur in ſeculū. id eſt vſqꝫ ad annū quinquagēſimū Etas aūt plerunqꝫ dicit̉ ꝓ vno anno. et ꝓ ſeptē et ꝓ centū. et pro quouis tꝑe. Inde et etas eſt quod de multis ſeculis inſtruit̉. et inde dicta eſt etas quaſi euitas quaſi ſil̓itudo eui. Nam euuꝫ eſt etas ꝑpetua cuius neqꝫ inicium neqꝫ finis noſcit̉. deriuatū eſt aūt euum ab eouas qd̓ apud grecos aliquando ꝓ ſeculo. et aliquādo ponit̉ ꝓ eterno Proprie vero etas duobꝫ modis dicit̉ vicꝫ homī nis. ſicut infancia iuuentꝰ et ſenectꝰ. aut mundi cuiꝰ prima etas eſt ab adam vſqꝫ ad no. Scd̓a a noe vſqꝫ ad abraam. Tercia ab abraam vſqꝫ ad dauid. Et quarta a dauid vſqꝫ ad tͣnſmigracionē iude in babiloniā. Quinta de iude vſqꝫ ad aduen tū ſaluatoris in carne. Sexta que nunc agit̉ vſqꝫ quo mundus iſte finiat̉. Quod autē ſunt anni ab origine mundi dictū eſt ſub ti. de ſeptuageſima. De menſe. R. Icto de anno. ſequit̉ videre de menſe. Eſt aūt menſis ſpaciū tꝑis quō a phe furando. eo ꝙ annus per menſes menſurat̉. vel a mene ꝙ eſt defectus. eo ꝙ luna ſingulis menſibꝫ viſu deficit ab humano. Vel ſcd̓m yſidoꝝ a mene g̓ce ꝙ eſt luna latine. apud grecos em̄ menſes legittimi non ex ſolis circl̓o. ſꝫ ex lune curſu ꝯnu merantur qd̓ eſt de noua ad nouā. Diuidit̉ autem annus ꝑ. xij. menſes. quia ſol ꝑagrando zōdiacū duodecim circuit regiones ſignoꝝ. et in his. xij nienſibus cōmoratur. Romulus tamē voluit tm̄ decē eſſe mēſes in anno. incipiens a marcio. que marti deo belli. queꝫ patrem ſuum eſſe putabat dedicauit. Vnd̓ ouidius in primo faſtoꝝ. Tem pora digereret cōditor vrbis in annū. ¶ Iſtituit niēſes quinqꝫ bis eſſe ſuos. Sed numa pompiliꝰ videns ꝙ annus non bene decē menſibus comple batur. ſuꝑaddidit duos principio ſcꝫ ianuarium et februariū. ¶ Ianuarius dicit̉ a ianua. quia ſicut per ianuā intramus domū. ita per ianuariū intra mus annum. ſt em̄ limes anni. Vel dicit̉. a iano deo qui ab antiquis dicebat̉ principium et finis omnium reꝝ. Ei em̄ fuit a gentilibus menſis ille conſecratus. vnde et idem ianus bifrons pingit̉ vt anni introitus et exitus demonſtret̉. de quo dictū eſt in ſexta ꝑte ſub titl̓o. de circumciſione. Februarius dicit̉ a. febribꝫ. que tūc de facili con tingunt. vl̓ a februis ideſt purgacionibꝫ. Sunt autem februe oblaciones facte pro mortuis. Rō mam em̄ illo menſe memoriam animaꝝ habebāt

et eas purgabant celebrando exequias mortuo rum. vel ſecundum yſidorum. dicitur a febrū. plu tōne cui eo menſe ſacrificabat̉. Marcius dicitur a marce patre rōmuli. vel quia eo temꝑe cuncta animancia agunt̉ ad marē et ad ꝯcubendi volun tatem. Appellat̉ eciam quandoqꝫ menſis nouoꝝ quia eſt anni inicium. Etqn̄qꝫ nouum ver. quia in eo viridantibꝫ. fructibus nobis tranſactoꝝ ꝓba tur occaſus. Aprilis dicit̉ quaſi aperilis. qꝛ tūc terra aꝑitur. ad germinandum. flores aperiunt̉ et arbores incipiunt pollulare. Vel aprilis ꝓ ve nere dicitur qꝛ a frodis grece dicit̉ latine venꝰ Laius a maioribꝫ natū dicit̉ qui erāt principes reipublice vel a maia matre mercurij. ¶ Iumus a iunioribus dicit̉. Erant enim olim maiores. ſcꝫ ſeniores qui appellabant̉ patres. et hij in ciuita te ſemper remanebant vrbis regimini conſulen tes. Erant et iuniores qui ibant ad pugnandum pro republica. et ideo maius a maioribus. iumꝰ a iunioribus nomen acceperūt. et in illoꝝ hono rem niſtituti ſūt. vel dicitur a iunonē. Iulius d citur a iulio ceſare. quia tūc natus fuit. vel quia tunc de hoſtibus triumphauit. Vicit enim cleo patram reginam egipti cum anthonio viro ſuo bello nauali. Iulius tamen priꝰ quintilis diceba tur. eo ꝙ eſt quintꝰ a marcio. qui ſecundū romu lum principiū erat anni. Auguſtus eſt dictꝰ ab octauiano auguſto. qui tunc natus fuit. vel quia tunc hoſtes ſuꝑauit. Prius tamen dicebat̉ ſexti lis eo ꝙ ſextus eſt a marcio. Septembris nomen habet a numero et imbre. quia ſeptimꝰ eſt a mar cio et imbres habet. ſic et october. nouēber. atqꝫ december. ex numero et imberibꝫ vocabula acce perunt. queꝫ numeꝝ decurrente december finit pro eo ꝙ denarius numerus p̄cedentes numeros clauſit. Quot autē dies quilibet menſis habeat his verſibus continet̉. ¶ Iunius aprilis ſeptēqꝫ nouemqꝫ tercenos. Plus vnum reliqui ſed habet februs octo vicenos. Cui ſi biſextꝰ fuerit ſuper addit̉ vnus. Hoc eſt dicere. ꝙ iunius aprilis ſep tember et nouember hn̄t. xxx. dies. Reliqui autē menſes habent. xxxj. Sed februariꝰ tantū habet xxviij. et quādo eſt biſextus habet. xxix. ¶ Scien dum autē eſt. ꝙ cuilibet menſi primo dati fuerūt xxx. dies qui multiplicati duodēciēs conſtituunt trecentos quadraginta dies. De quinqꝫ vero re ſiduis datus eſt vnus ianuario. eo ꝙ eſt princi pium anni. et eciā raciōe ip̄ius numeri. qꝛ impar numerus mūdus eſt ⁊ numero deꝰ īꝑare gaudēt Secundꝰ datꝰ eſt marcio ꝓpter eandē imparita tem. Terciꝰ maio. Quartus julio. Quintus octo bri. Ceſar aūt auguſtꝰ volens ſuum menſem eſſe equalem menſe iulij. abſtulit februario vnam diē quia erat menſis triſticie atqꝫ luctꝰ et attribuit eam auguſto. et ita remanſerūt februario tantū xxix. et auguſto. xxxj. Demum aſtrologi romani abſtulerunt aliam diem februario. et addiderūt decembri. ad hoc vt finis principio reſponderet et ſic februario remanſerunt tātum. xxviij. et de cembri. xxxj. Veruntamen ad quandam compen ſaciōem vna dies vicꝫ biſextilis eſt de quarto in quartum annum februario reſtituta. Qua vero die vel qua feria quilibet menſis intrat. iam ſub titulo de ſeptimana dicetur ¶ Sane in quolibet menſe ſunt tres dies celebres qui ſoli ꝓprijs no minibus nominātur et ab eis ceteri denominant̉ ſcꝫ kalende. nōne et ydus qͦs romam ꝓpter dies feſtos. vel ꝓpter officia magiſtratuum inſtitue runt. Hijs enim diebus in vrbibus conueniebāt ¶ Ralende ſunt primi dies menſis. Et dicuntur quaſi colende. quia tūc ſemper erat feſtum iuno nis. Ind̓ ouidiꝰ. Vendicat anſomas ſaturnia iu no kalendas. Vel quia tunc a romano ppl̓o prin cipia menſuum celebrantur. ſicut fit ab hebreis. Vnde ouidius. Salue feſta dies. meliorqꝫ reuer tere ſemꝑ. Apopulo rerum digna potente coli Vel dicūtur a calo quod eſt voco. Primo nanqꝫ die menſis. preco de more populum ad nūdinas vocabat. clamans tociens calo. quod dies erant vſqꝫ ad nonas. Et ideo dicitur pluraliter kalen de a pluribus vocacionibus. Vel a calo quod eſt bonum omnē. per totum mēſem habendū. Tunc enim ſibi mutuo encenia trāſmittebant ¶ Nōne vero ſunt quatuor vel ſex dies in quolibet inēſe qui ſecuntur poſt kalende. Et dicuntur a nundi nis. quaſi nundine. quia tunc romani nundinas colebant. ideo autem in aliquo menſe erant nō ne ſiue inchoacio nundinarum in die quinta et in aliquo. in die ſeptima. ne predones certum tem pus ad inſinuandū mercatoribus haberent. Vel dicuntur nōne a nons. quia dies ille nonus erat ante ydus. Vel a non. quia tunc nullum fiebat fe ſtum. Vnde ouidius. Nonarum tutela deus erat. Ydus vero ſunt octo dies. qui ſecuntur poſt nō nas. Eſt autem ydus ſemper in tredecima vel de cimaquinta die ſcd̓m ꝙ none precedunt Si enim menſis habet p̄tuor nonas ydus eſt intredecima die. Si autē. vj. nonas ydus. eſt. in. xv. die. Qd̓ autē concilium athiocen. dicit ꝙ ydus eſt die. x. hoc alia conſideracione dicit. Et dicuntur ydus. quaſi diuiſio. quia tunc fiebat diuiſio nundinarū. Vel quia iydubus fit diuiſio menſis. ¶ Dicitur eciam ydus ab iduo. as. id eſt ſepero ſeperas. Vn de vidua dicitur quaſi idua. id eſt diuiſa. Pleriqꝫ latinorum putant idus dici ab edendo. eo ꝙ hij dies apud veteres epularum eſſent. ¶ Dies au tem qui ſecuntur ſtatim poſt kalendas ita deno minantur. ¶ Si enim eſt menſis qui habeat qua tuor nonas. debemꝰ dicere in kalendario ſtatim poſt kalen. quarto nonas. in tercio tercio nonas in quarto pridie nonas. in quinto vero nonas di cimꝰ vt patꝫ in ianuario et ſimilibꝫ. Si vero eſt menſis qui habet ſex nonas debemꝰ dicere ſtatim poſt kal̓. vj. nonas in tercio die quinto nonas in quarto quarto nonas. in quinto. iij. nonasnn ſex to pridie nonas in ſeptimo nonas. vt ptꝫ in mar cio et ſil̓ibus. Dies autē qui ſequnt̉ pꝰ nonas ita denominātur. in quolibet menſe. viij. ydus. vij. ydus. vj. ydus. v. ydꝰ quarto ydus. iij. ydus pri die ydus. et ydus. ſic̄ hec apparent in kalendario

Dies vero qui ſecunt̉ poſt idus denominantur a kalend. menſis ſequētis hoc modo ianuariꝰ habet xxxj. dies. de iſtis accipe vnā ꝓ kalend̓ et viij. pro idubꝰ ⁊ iiij. ꝓnonis. et ſic remanēt tm̄ xviij. adde gͦ iſtis xviij. diebꝰ kalen. ſiue di em̄ kalendaꝝ ſequētis menſis. et ſic erūt xix. Vnde in menſe ianuario debemꝰ dicere ſtatim poſt ydus xix. kalen. februarij. in ſequenti die. xviij. kalēde et ſic ꝑ ordinē vſqꝫ ad finē menſis ſꝑ minuendo ¶ Nota tn̄ ꝙ dicit pridie idus. et pridie nonas. et p̄die kalendas. et nō ſcd̓o. qꝛ ſecūdꝰ dicit̉ a ſequor. ſꝫ illa dies nō ſequit̉ ſed precedit Et exponit̉ hec p̄poſicio p̄ ideſt ante. vel prius Vnde p̄die quaſi pͥori die. ſiue p̄. i. an̄ diē. Et cum dicit̉ iiij. nonas intelligit̉ qͣrto die an̄ nonas et ſic de alijs. ¶ Quot autem dies denominentur a nonis quot ab idibus. ⁊ quot a kalen omniū menſiū. hijs verſibꝰ cōtinetur. ¶ Sex nonas maius october iulius et mars. Quatuor ac reliqui tenet ydus quilibet octo Ianus et auguſtus denas nonaſqꝫ decēber. Iu lius october mars maius epta decemqꝫ. Iunius aprilis ſeptember et ipſe nouēber. Ter ſenas retinent februſqꝫ bis octo kalēde Hoc eſt di cere ꝙ maius october et iuliꝰ et marciꝰ habēt dies ſex pro nonis. ſed reliqui menſes habent tantum quatuor. Et quilibet menſis habꝫ oc to dies ꝓ ydubꝰ. Item ꝙ ianuariꝰ auguſtꝰ et december habent xxix. dies pro kalend. iuliꝰ vero marcius october et maius habēt. xvij. Iu mus autem aprilis ſeptember et nouember ha bent xviij. Februarius habet. xvj. et ſi fuerit biſextus ſuperaditur ei vnus. illud autem notandū ꝙ in quolibꝫ mēſe ſunt duo dies egip ciaci. id eſt ab egipcijs deprehenſi. In egipto enim erant quidem aſtrologi. qui quaſdam cō ſtellaciones nociuas humanis actibꝰ in illis di ebus inuenerunt. ideoqꝫ illas notas eſſe homi nibus voluerunt tamē illarum conſtellaconuꝫ pūcta ſcire propter errorem noſtri ꝯputi non valemus. Vel forte inuenerūt illos dies bene conſtellatos. et ideo eos in kalēdario notaue runt. vt in illis diebus pocius quam in alijs. il lis actibus inſiſtatur. quorum errorem. ne ec cleſia ſequi videatur a talibus cauet̉. l̓ dicū tur egipciaci ſecundū quoſdam. quia dominꝰ in illis diebus percuſſit egiptum nouē plagis Quotus autem ſit dies egipciacus a principio vel a fine menſis hijs verſibus continet̉. ¶ Au gurior deciēs audito lumine clangor. Linquit olens abies coluit colus excute gallū. In hijs verſibus. ſūt xij. dictiones xij. menſibus ſeruiē tes. pͥma pͥmo ſecunda ſecundo. et ſic per ordi nem ſumpto incio a ianuario. ita ꝙ quota erit pͥma litera pͥme ſillabe alicuius iſtaꝝ dictionū in alphabeto totus erit dies egipciacꝰ in illo menſe cui ſeruit illa dictio. cōputando a inēſis principio verſus finem. Item quota erit pͥma littera ſecunde ſillabe in alphabeto. totꝰ erit dies egipciacꝰ in illo menſe cui ſeruit illa dicto computādo a fine verſus pnͥcipium verbi gr̄a. augurior eſt prima dictio. et ſeruit primo mēſi ſcilicet ianuario. au. eſt pͥma ſillaba ⁊ a eſt pͥma littera ip̄ius ſillabe. et eſt prima in alphabe to. ergo dies prima ianuarij. ē egipciaca. Itē gu eſt ſecunda ſillaba. et g. eſt pͥma littera ip ſius ſillabe. et g. eſt ſeptima in alphabeto. er goſeptimus dies ianuarij. numerādo a fine ver ſus principiū eſt egipciaca. et ſic in alijs hoc obſeruato. ꝙh. in hͦ loco pro littera nō ponat̉ Quilibet autem p̄miſſoꝝ dieꝝ propter vnicā horam ſui denominat̉ egipciacus ¶ De diebꝰ vero felicibus vel infelicibus. quos quidam a ſtrologi notauerunt in p̄ſenti opuſculo nō agi tur. quia eccleſia prohibet fidem talibus adhi beri. In quibuſdam quoqꝫ menſibus ſūt quidā dies qui caniculares dicunt̉ a cane. vel canicū la ſtella ſita in fronte leonis et an̄ genuā thau ri que eſtiuis menſibus eſt in medio centro ce li. et dum ſol ad eam aſcenderit coniuncta cum ſole vel eī proximā duplicat̉ color ipſius. ex qͦ diſſoluuntur corpora et vaporant̉ Vnde voca tur canis. quia corpora morbis afficit. Et ſunt leptuagintāduo dies in quibus propter tem poris crudelitatem et caloris ſolis intemperi em̄ malum eſt minui et pocōnari. Quando autē illi dies incipiant et finiant̉. hijs verſibus con tinetur. ¶ Incipiunt iulij pridie ydus canicu lares. Et pridie nonas ſeptēbris fine reſultāt Secundū aliquos vero incipiunt decimoquar to kalendas auguſti. De ſeptimana. R. Equitur de ſeptimana. Nempe con tinēt ſeptimana ſeptem dies natura les. quorum repeticione et menſes. et anni ⁊ ſecula peraguntur. Et hoc apud grecos ebdomadas. ſed apud hebreos ſabbatum appellatur. Et dicit̉ ſepti mana a ſeptem et mane. quaſi ſeptem et mane pars pro toto. ſcꝫ mane pro tota die. vel a ſep tem manet. quia manet per ſeptē dies. Vel di citur ſeptimana. quaſi ſeptem luces. Nam ma ne lux eſt ſecunduꝫ yſidoꝝ idem eciam ſpacium vocatur ebdomādā ab epta grece quod ē ſep tem et deos quod eſt dies. vel modos. quod ē menſura. et ſcd̓m hoc ebdomada eſt cōmunius nomen ꝙͣ ſeptimana Vnde daniel pꝰ ſeptuagi ta ebdomadas ⁊cͣ. et ſumunt̉ ibi ebdoinde an noꝝ.i. ſeptuageſieſſeptē anni Septimane aūt nequeunt habere certa nomina. quia neqꝫ hn̄t certa micia. ſingulis nāqꝫ annis variant̉ ꝓpter vnum vel ꝓpter duos dies. qͥ qn̄qꝫ ſunt ſuper integras ſeptimanas. omnes autē dies ſep timanaꝝ inſcribunt̉ ſeptē pͥmis literis alpha beti. ¶ Item dies ſcd̓m gentiles denominatur a pla̓netis. Primus a ſole qui princeps eſt om mum fiderum. ſic ⁊ idē dies caput eſt ceteroꝝ dierum. Scd̓us a luna. que ⁊ ſplēdore ⁊ mag nitudine ſoli proxima eſt. et ex eo mutuat lum Tercius a ſtella martis. que veſper vocatur.

Quartus a ſtella mercurij quam quidā cādidū circulum dicunt. Quintus a ſtella iouis. quam fetontem aiunt. Sextus a ſtella veneris quam lucifer aſſerunt. quia inter cūcta fidera plꝰ lu cis aufert. Septimus a ſtella ſaturni. que ſex to celo locata. xxx. annis fert̉ explere curſū fu um de hoc dictum eſt in ꝓhemio ſeptime ꝑtis Sed querit̉ qͣre dies non ita ordinant̉ in ſepti mana ſicut planēte in celo. qm̄ in celo ordinan tur ſecundū hunc verſū ¶ Sol ve. mer. et luna ſaturnus iupiter et mars. Vel ſic. Saturnꝰ io ue mars ſol cum vene mercurij luna Solucō di cimus ꝙ dies in ſeptimana non ordinant̉ ſcd̓m ordinē planetaꝝ ſed ſcd̓m regimē eoꝝ ī ſingu lis diebꝰ. Vn̄ quia viderūt philoſophi. ꝙ ſol regnabat pͥma hora diei dn̄ice. ideo diem illaꝫ denominarūt a ſole. Item quia viderūt qꝛ lu na regnabat pͥma hora ſcd̓e ferie. ideo die illū denoīauerūt a luna. et ſic de ceteris ſicut patꝫ ex diſtinctōe horarū diei facta inter planetas per ordinē ſucceſſiue. ¶ Rurſus a dictis plane tis ph̓i noīa ſumpſerūt. eo ꝙ a ſingul̓ aliquid in homine eſſe voluerūt. vt a ſat̉no cādidita tem. a ioue temꝑanciā a marte feruorem a ſole ſpūm. a venere voluptatē. a mercurio eloquē ciā. a luna cor. Et qꝛ ordo planetaꝝ vltra nu merum ſeptenariū nō ꝓcedit. ſed ad pͥmum re uertit̉. Ideo tm̄ ſeptem dies in ſeptimana ſunt a ſapientibꝰ cōſtituti. ¶ Nūc videndū eſt qua die ſeptimane quilibet menſis intret. De hͦ du plex racio habet̉. Prima per hos ꝟſus ¶ Alta domat dn̄s gratis beat equā gerentes. Cōtem nit fictos augebit dona fideli. ¶ In iſtis ver ſibus ſūt xij. dictiones xij. menſibꝰ ẜuientes. pͥ nia pͥmo ſcd̓a ſcd̓o. et ſic ꝑ ordinē. ſūpto imcio a ianuario ita ꝙ quecūqꝫ fuerit inicialis litera alicuiꝰ iſtaꝝdictionū eadem erit littera kalē daꝝ menſis cui ſeruit illa dictio. verbi gracia lta eſt pͥma dictio et ſeruit pͥmo menſi. ſcilicꝫ ianuario et a eſt pͥma litera illiꝰ dictionis alta ergo a eſt pͥma litera ianuarij. Item domat eſt ſecūda dictio. que ſeruit ſcd̓o menſi. ſcꝫ febru. et deſt pͥma litera iſtiꝰ dictionis. ergo deſt pͥ ma litera febrū. et ſic de alijs. Item dicit ſeqn̄s verſus ꝑ ſillabas qd̓ p̄cedētes ꝑ dictōes Adā degebat ergo ciphos adrifex. ¶ Habita autē litera kalendaꝝ facile poſſumus ſcire qua fe ria quilibet menſis intret. Per litterā eniꝫ do minicalē illiꝰ anni ꝓcede. cōputādo dies per lr̄as ſubſequentes vſqꝫ ad lr̄am que eſt in kal̓. mēſis cuiꝰ diei introitum ſcire optas in qua fe ria occurret in tali feria intrabit ille menſis. Secundā racio ꝑ ꝙͣ ſcire pōt qͣ feria qͥlibꝫ mē ſis intret eſt ꝑ regl̓ares et cōcurrētes. Nota ꝙ in anno ſolari ſunt qnͥquagītadue ſeptimane. et vnus dies vel duo ſi ſit biſextus. ꝓpter quā diē variant̉ ſingl̓is annis pnͥcipra menſium. Si em̄ hoc āno incipiat ianuariꝰ a die dn̄ico. toto illo anno a. que eſt pͥma lr̄a ianuarij erit dn̄ica lis. Cum ergo ventum fuerit ad finem āmi illd̓ a finale kalendarij. quod inſcribit̉ illi diei que eſt vltra integras ſeptimanas rep̄ſentabit di em̄ dn̄icum. ergo ſequēs a. qd̓ iteꝝ eſt iniciale ianuarij. rep̄ſentabit ſecundā feriaꝫ. ⁊ ſic toto illo āno erit illa variaco. eodem modo ſingulis annis variant̉ micia menſiū ꝑ diuerſas ferias. Et ſi ſit biſextꝰ duplex erit variacio. Prima in kal̓. ianuarij ſecunda in feſto ſancti mathie. vt ergo ꝯputiſte ſcire poſſent. qua feria quolibꝫ anno quilibet menſis inciꝑet. inuenerūt duos numeros vnū inuariabilē. qui vocat̉ regularis ſolaris ferial̓. alium variabilē. qui vocat̉ con currēs. de quibꝰ breuiter eſt dicendum ¶ Vi dendum eſt autē pͥmo. qͥd ſit regl̓aris ſolaris ⁊ vnde dicat̉ et vn̄ habeat ortum. et qͦt regula res quiſqꝫ menſis habeat. Regularis eſt nume rus inuariabil̓ datꝰ mēſi. qui adiūctus ꝯcurrē ti declarat quā feria ſeptimane quilibet menẜ intret. cuiꝰ fuerit illa regl̓aris Dicit̉ aūt regū laris a regula. qꝛ inuariabil̓ eſt ſicut regula. Solaris dicit̉ ad differenciā lunaris de qͦ infra dicetur Habent autē ortum regulares a mat cō. Nam in mēſe marcij. ſūt v. regl̓ares ſeuv. ꝓ regulari. Marciꝰ em nō habuit iniciuꝫ in pͥmo anno mundi ſeu ſeculi. ymo dicit̉ mūdus factus fuiſſe in illo mēſe. in die quō dicit̉. xv. kal̓. ap̄ lis. vel vt alij dicunt viij. kalen. Si enim cōpu tes ordine retrogrādo dies ſeptimane vſqꝫ ad kale nd̓. marcij. inuenies. qd̓ qnͥta feria mūdꝰ incepit. Si tn̄ ante marciū fuit. et hec eſt cauſa quare marcius quinarium numerum habuit ꝓ regulari Regulares vero aliorum menſium ſic formantur. iungas regl̓are s mēſis cum diebꝰ eiuſdem et ab illa ſūma ſubtrahe vij. quociens poteris. ⁊ regularem ſequētis menſis quod re manſit indicabit. verbi gracia. Marciꝰ habet v. regulares. et dies eiꝰ ſūt xxxj. redige in fū niam et ſunt xxxvj. ſubtrahe. vij. quociens po teris et remanet vna dies. q̄ dat̉ menſi ſequēti pro regulari. Item aplis habet xxx. dies. et vnum regularem qui cōſtituūt. xxxj. ſubtrahe vij. quociens poteris et remanebūt iij. que dā tur maio pro regularibus. et ita de alijs vſqꝫ ad marcium Poſſumus eciam ſcire menſiū re gulares per hos verſus ¶ Eſt aſtris clara ful gentibus ara deoꝝ. Grata bonis eſtat gratiſ ſima cūiqꝫ fideli. In iſtis verſibus ſunt xij. dic tiones. xij. menſibus ſeruiētes. prima primo ſe cunda ſecundo. et ſic per ordinem ſumpto in cio a marcio. ita ꝙ quota fuerit littera prima alicuius iſtaꝝ dictionum in alphabeto. tot re gulares habet ille menſis. cui ſeruit illa dictio verbi gracia. Eſt. eſt prima dictio ⁊ ſer. uit pri mo menſi. ſcilicet marcio et ē eſt prima littera iſtius dictionis eſt. et eſt quinta in alphabeto ergo marcius habet v. reguīares Item aſtris. eſt ſecunda dictio et ſeruit ſecūdo menſi. ſcꝫ ap̄. et a eſt prima litera iſtius dictionis. que ē eci am prima in alphabeto ergo aprilis habꝫ vnū regularem. et ſic de alijs ¶ Eunc dicamus de

concurrentibꝰ. Dicitur aūt cōcurrēs. quia ſibi inuicem concurrunt. ſicut videbit̉ in formacō ne vel ideo qꝛ ꝯcurr̄t cum regularibꝰ. ad de monſtrandum inicialem feriam menſium ſingu lis annis. Eſt autem cōcurrēs ſuꝑexcreſcencia vnius diei vel plurium ſuꝑ ſeptuaginta duas ſeptimanas anni ſolaris. ideo dixi. vel pluriū quia in anno biſexſtili ſuꝑexcreſcunt duo dies In alijs vero vnus tm̄. et ab illa ſupercreſcen cia habent originē ꝯcurrentes Alij vero con currentes qui ſecunt̉ poſt primum formantur vno addito ſingulis terminis ſue annis. ſic tn̄ ꝙ ſeptenariū numerum non excedunt. quia nō ſunt niſi ſeptem ferie. et quandocunqꝫ eſt ſep timus concurrens illo anno menſes habent ea dem principia. que in primo āno mundi ſeu ſe culi habuerunt. quelibet em̄ feriā diſtat ꝑ ſep tenarium a ſemetip̄a. Cōcurrentes ecia in hac linea demonſtrantur. i. ij. iij. iiij. vj. vij. j. ij. iiij. v. vj. vij. ij. iij. iiij. v. vij. j. ij. iij. v. vj. vij. ij. iij. iiij. v. vj. Nam primus annꝰ cicli ſolaris ha bet vnum concurrentem ſecundus duo tercius tres. quartus quatuor. quintꝰ ſex ꝓpter biſex tum. ſextus ſeptem. ſeptimꝰ vnum. quia vltra ſeptenarium non proceditur. ſed reuertit̉ ad vnum. ⁊ ita debemus procedere vſqꝫ ad xxvir annos tunc reuertim̉ ad primū annum cicli ⁊ ꝓ cedimꝰ ſicut prius. Inde trāſcurſus xxviij. an noꝝ vocatur ciclus ſolaris. vel cōcurrencium Et dicitur ciclus quaſi circulus per ſimilitudi nem ¶ Si autem volumus ſcire. quotꝰ ſit an nus cicli ſolaris. debemus diuidere annos dn̄i per xxviij. quociens poſſumus. et addere illis ix. antequam diuidamus. quia quādo xp̄s na tus fuit. tantū iam proceſſerat ille ciclꝰ. ⁊ quo tus annus remanſerit ſupͣ diuiſionē annoꝝ to tus erit ciclus. et ſi nullus remāſerit. tūc ſumꝰ in vltimo anno cicli ſolaris. Vnde ver ſus. An nis adde nouem domini ꝑtiri per octo. Vigin ti ciclus ſic tibi notus erit. ¶ Poſſumꝰ eciā ſci re cōcurrentes cuiuſlibet anni ꝑ litterā domi nicalem illius anni. ſicut declarat verſiculi ſub ſequentes. ¶ A ſex. b quinqꝫ. c quatuor ē duo tres d. Primus cōcurrens. f. littera ſeptimꝰ eſt g ¶ Hoc eſt dicere. ꝙ quādo a eſt littera do minicalis. in illo anno ſunt ſex pro cōcurrēte quando b quinqꝫ quando c. quatuor quando e duo. quando d̓ tres. quando f vnus. quādo g ſeptem. Inuento autē concurrēte. debemꝰ iu gere cum ragularibus menſis. cuius feriam ka ledaleni. id eſt introitum ſcire volumus ⁊ quo ta fuerit illa ſūma. ſi non tranſcendat vij. tota. ſiue tali feria ſeptimane ille menſis intrabit. Si vero tranſcendat vij. quotum fuerit reſidu um. tota feria ſeptimane ille mēſis intrabit Si cut autem cōcurrentes. ita et dominicales lr̄e variantur. Nam in primo anno cicli ſolaris eſt f. litera dominicalis. in ſecūdo e. in tercio d. in quarto c. in quinto a. tunc em̄ ꝓpter biſextum pertrāſitur b. quod in hijs verſibꝰ declarat̉. Fert ea dux coramet gens fautor euꝫ coluit bis. Ars genus eſt de corde bono gignit ferꝰ enſis. Dicta beant aqua gens fons dat cunctis bonus auctor ¶ In hijs verſibꝰ ſunt xxviij. dic tiones xxviij. annis cicli ſolaris ſeruiētes. Pri ma primo. ſecunda ſecundo. et ſic per ordinem ſumpto inicio a pͥmo anno cicli. ita ꝙ quecunqꝫ fuerit inicialis littera alicui iſtaruꝫ dictionum eadem erit littera dominical̓ illo anno cui ſer uit illa dictio verbi gracia. Fert eſt prima dic tio. et ſeruit primo anno cicli ſolaris et f. eſt pͥ ma littera ergo f. eſt litera dominicalis. in pri mo anno cicli ſolaris et ſic de alijs ¶ Et nota ꝙ ille annus eſt biſextilis. cui deſeruit aliqua dic tio deſinens in t ⁊ ita primus annꝰ cicli ſemper eſt biſextilis cum ei deſeruiat dictō deſinēs in t ſcilicet fert. et ꝓpter hoc prima littera dictio nis deſinentis in t. non erit littera dominicalis in illo anno cui ſeruit illa dictio. niſi a loco bi ſexti vltra. quia littera dominicalis cum biſex to ſimul mutat̉. Akalend. vero ianuarij prece dentis ipſumbiſextū vſqꝫ ad locuꝫ biſexti erit littera dominicalis illa. que immediate ſequi tur in kalendario poſt illam. que deberet eſſe littera dominicalis. Vnde in primo anno cicli f. eſt littera dominicalis a loco biſexti vſqꝫ ad kalend. ianuarij ſequentis. Akal̓. ian̄. vero p̄ cedentis vſqꝫ ad locum biſexti. g. eſt litera do minicalis. et ita in alijs. Annus autem cui ſer uit illa dictio ſciri poteſt per racionē ſuperius dictam de ciclo ſolari. Nam racio littere domi nicalis tunc currentis racion ſimili incipit et finitur ¶ Nunc aliqua de indictione dicamus. Eſt autem indictio ſpacium temporis quo ro mamus princeps tributum gētibus indicebat ¶ Si ꝯutem volumus ſcire quota ſit indictio. debemꝰ addere tres annos annis domini ⁊ pꝰ modum diuidere annos domini per xv. quoci ens poſſumꝰ. et quotus annus remanſerit fac ta diuiſione tota erit indictio. et ſi nullus ſuꝑe rauerit. in vltimo anno indictionis ſumus. et tunc ad primam indictionem reuertimur. quia indictio non tranſcendit. xv. vnde verſus. Si tribus adiunctis domini diuiſeris annos. Per ter quinqꝫ datur indictio certificata. ¶ De in dictione plemus diximꝰ in ſpeculo iudiciali in tractu de inſtrumentoꝝ edicionē..§. i. ꝟ poſt annos et infra. vbi deciclis agetur. ¶ De era ſupra dictum eſt. De die. Rubrica. Icet iam ſuperius in pleriſqꝫ locis. de die tactum ſit nichilominꝰ hic ſpe cialiter dicendū eſt. ꝙ duplex eſt di es. ſcilicet naturalis et artificialis ſiue vſualis. Naturalis eſt ſpacium quo ſol du citur circa totam terram ab oriente vſqꝫ in oc cidentem. ſcilicet per ſpacium diei ⁊ noctis qd̓ ſemper continet xxiiij. horas. Et dicitur dies iſta a dijs. quorum nomina romani quibuſdam fideribus ſacrificauerunt. Vnde quilibet dies.

ab aliquo deo antiquitus vocata eſt. vt a ioue et alijs prout ſub ſeptimana dictum eſt. Vel a dya quod eſt duo. quia continet duo tempora noctem ſcilicet et diem vſualem Quādo autem incipiat dictum eſt in prohemio vij. partis Ar tifialis eſt ſpaciuꝫ quo ſol morat̉ ſuper noſtrū emiſperium ab ortu ſolis vſqꝫ ad occaſū et hic ſecundū ſolis aſcenſum ⁊ deſcenſum creſcit pa riter et decreſcit. Dicitur autem dies. a dyā qd̓ eſt claritas et dicitur vſualis. ſiue artificialis. quia ſolum hoc tempus aptū eſt vſibus et arti ficijs exercendis. Reliqua pars diei dicit̉ nox a noceo. quia nocet viſui et vſui. ⁊ ideo vocata eſt dies a meliori ꝑte ſine ꝯmemoracōe noctis iuxͣ illud. Et factū eſt veſꝑe ⁊ mane dies vnus. ¶ Rurſus partes diei ſūt tres ſcd̓m yſidorum. Mane meridies ⁊ ſup̄ma. Mane eſt lux matura et plena. nec iā crepuſculū. Meridies dr̄. quaſi medi dies.i. mediꝰdies. vel qꝛ tūc pͥor dies ē. Suprema eſt poſtrema pars diei. Sero dicit̉ a clauſis ſeris. ¶ Noctis vero ꝑtes ſūt. vij. ſcꝫ. veſper. crepuſculū conticimū. intempeſtum. gallicinium. matutinū ⁊ diluculū Veſpm dicit̉ a veſꝑe occidētali ſtella. que tenebras ſequē tes precedit. et dicunt̉ tenebre. q. tenētes vni bram. Crepuſculū dicit̉ dubia lux. ſcꝫ inter lu cem et tenebras. Cōticiniū eſt qn̄ iā omnes ſi lent. Intempeſtū eſt mediu noctis tempꝰ. qn̄ nil agi pōt eſt. et oīa ſilēt qͣſi inoportunū. Gal licimū dr̄ ꝓpter gallos lucis p̄nuncios. Matuti num eſt inter abceſſuꝫ tenebraꝝ et aurore ad uētū. Diluculū dr̄ qͣſi iā incipiēs. ꝑua diei lux et aurora. que ſolē p̄cedat. Eſt em̄ aurorā diei clareſcētis exordiū. Et nota ꝙ dies. alij ſūt ſi derales in quibꝰ fidera mouent̉. et hoīes a na uigacōibꝰ excludunt̉. alij p̄liales de quibꝰ in libro. R. quibꝰ regēs ſolent ad bella ꝓcedere. alij interſcalares quos ſcimꝰ xxij. menſibꝰ ſuꝑ eſſe. alij caniculares. alij ſolſticiales. alij equi noctiales de quibꝰ iā p̄miſſum eſt. alij faſti. in quibus iura fant̉. alij nefaſti eis cōtrarij alij fe ſti i. feſtiui. vt dies azimoꝝ. alij ꝓfeſti. quaſi cul a feſtis. vt feriales. alij mali. Vn̄ apl̓us. Redimētes tempꝰ. qm̄ dies mali ſūt. qꝛ in eis plus ſolito hoīes affligunt̉. et ecōtrario ſunt boni. alij egipciaci. de qͥbus p̄miſſum eſt. Eſt eciam dies ſalutis in qͦ dn̄s venit ad ſaluanduꝫ Eſt eciam dies iudicij in quo dn̄s venit ad iudi candū qui erit bonis dies leticie. malis autem calamitatis et miſerie. ¶ Momentū vero ē mi nimū atqꝫ anguſtū tempꝰ a motū fideꝝ dictū eſt em̄ extremitas hore in breuibꝰ interuallis cum aliquid ſibi cedit atqꝫ ſuccedit ſcd̓m yſido rum. Hora grecū nomē eſt. ⁊ tn̄ latinū ſonat. ē em̄ finis temꝑis. Quot aūt horas cōtinet dies naturalis dictū ē in ꝓhēmio huiꝰ ꝑtis ¶ Et nō ta. ꝙ in mēſe ianuarij nox habet xvj. horas di es viij. In februario nox habꝫ xiiij. horas dies x. In marcio nox habet xij. horas dies totidem In apͥli nox habet x. dies qͣtuordeciꝫ In maio nox habet viij. dies xvj. In iunio nox habet vj. horas dies xviij. In iulio nox habet viij. dies. xvj. In auguſto nox ht̄ x. dies xiiij. In ſeptem bri nox ht̄ xij. dies totidē. In octobri nox ht̄. xiiij. dies x. In nouembri nox ht̄. xvj. dies viij. In decēbri nox ht̄ xviij. dies. vj. ¶ Aſtrologꝰ tn̄ curioſiꝰ pōt horas aliter equare. ſꝫ p̄miſſa. equacio ꝓ vulgaribꝰ et ſimplicibꝰ ſuffice̓ pōt De ſecūda parte anni lunaris. Equitur ſcd̓a pars de anno lunari in qua agit̉. Primo quid ſit annꝰ luna ris. et quot dies cōtineat. Secundo de regularibꝰ lunaribꝰ. Tercio de e pacta. Quarto de emboliſmo. Quinto de aureo numero Sexto de termino paſcali. ⁊ aliaꝝ mo bilium feſtiuitatum. Septimo de ciclis. Quid ſit lunaris. Annus lunaris dicitur tribꝰ modis. Primo modo annꝰ lunaris eſt ſpaciū quo luna circuit totū zōdaicū. quod facit in xxvij. diebꝰ ⁊ ix. horis. Se cūdo mō dr̄ annꝰ lunaris ſpaciū qͦ luna c̓cuit ſo lē ab vna incēſione vſqꝫ ad aliā. ⁊ hͦ facit ī xxix diebꝰ ⁊. xij. horis. Nam cum luna ſeꝑat̉ a ſole ad ꝑagrādū zōdaicū. ⁊ poſtea reuertit̉ ad eun dem puctū in qͦ dimiſerat ſolē. nō inuenit illū ibi. qꝛ ſol iā tm̄ ꝓceſſit ſuo motū ꝙ luna labo rat recurre̓ ad eū. ſiue attinge̓ ip̄m duobꝰ die bus ⁊ t̓bꝰ horis. Tercio dr̄ annꝰ lūaris ſpaciū xij. lunacionū in anno cōmuni. ⁊ xiij. in emboliſ mali. de qͥbꝰ infra dicet̉. Cū gͦ lunacō q̄libꝫ cō ſtet ex. xxix. diebꝰ. ⁊ xij. horis. qꝛ nō curat ec cl̓ia d̓ mīucijs ⁊ ex xij. horis p̄cedētis lūacōis ⁊ ex xij. ſequētis ꝯſtituit̉ vna dies natural̓ q̄ ſem per lunacōni p̄cedēti att̓buit̉. ita ꝙ lunacō p̄ cedētis mēſis ſꝑ habeat xxx. dies ⁊ ſeqn̄tis xxix niſi aliud ſit ꝓpter biſextū vl̓ emboliſmū. vl̓ ſal tū lune. vn̄ ꝟſus. ¶ Luna paris mēſis nunꝙͣ tri ceſima fiet Impar t̓ceno nunꝙͣ niſi fine carebit Temꝑe biſexti febri xxx. luna eſt. Nam iulij lu na tūc eſt xxixͣ. ¶ Par mēſis dicit̉ quia numerā do a ianuario ꝑ ordinē cadit in numerū parem vt febrū. ap̄lis. iuniꝰ. auguſtꝰ. october. decē ber. quoꝝ lunacō ſemꝑ eſt. xxix. dieꝝ. excep to februario. cuiꝰ lunacō xxx. qn̄ eſt biſextus. Impar vero eſt qui in numerum cadit imꝑa. rem. vt. Ianuarius. Marciꝰ Maius. Iulius Sep tember. et Nouember. quorum lunacio ſemper eſt. xxx. dies. excepto iulio. qui in vltimo āno cicli lunaris propter ſaltū lune habet tantum. xxix. Ax hijs autem xij. lunacionibus conſtituū tur trecenti quinqͣgintaquatuor dies in anno lunari. Et ſic annus lunaris in xj. diebus excedi tur a ſolari. ex quo exceſſu omnis varietas eta tis lune conſurgit. ita ꝙ vbicunqꝫ fuerit luna prima in primo anno ſit in ſecundo xj. propter quam varietatem duo numeroruꝫ genera ſunt inuenta. regulares. videlicet et epacte de qui bus breuiter videamꝰ. De regularibus lunaris.

Inc videamꝰ de regularibꝰ. Et qui dem regularis lunaris eſt numerꝰ in uartabilis datꝰ menſi ad inueniendū in kalen̄. lunam menſium ſinguloruꝫ Habent aūt ortū regulares ab illis quinqꝫ die bus qui ſuperſūt in anno ſolari ſupra trecētos ſexaginta dies Vnd̓ quinqꝫ regulares dati ſūt ſeptembri. a quo annus lunaris ſumit inicium. Regulares vero aliorum menſium ſic formant̉ Iunge regulares menſis cuꝫ diebus eius. ⁊ ab ilia ſūma ſubtrahe lunacionem eius. et reſiduuꝫ quod remanſerit erit regularis illiꝰ mēſis ver bi gracia. September habet v. regulares. et dies eius ſunt triginta. qui cōiuncti regulari bus conſtituunt xxxv. ⁊ lunacō ſeptembris eſt triceſima. qua ſubtracta remanet. v. que ſunt regulares ſequētis menſis. ſcꝫ octobris. et ſic de alijs vſqꝫ ad ſeptembrem. Nam egipcij ſuuꝫ annum incipiunt a ſeptēbri. ⁊ ideo nos annum lunarem incipimꝰ a ſeptembri. De regularibꝰ tͣdit̉ iſte verſus. Dic. e. g. bis. i. k.. bis. ⁊ poſt manet ordo quaſi dicat. dic. e. bis que eſt quin ta in alphabeto. id eſt primis duobus menſibꝰ anni lunaris dantur v. pro regularibꝰ. Itē dic bis. g. que eſt vij. in alphabeto. id eſt terciꝰ ⁊ quartus menſis habent vij. pro regularibus. Item dic bis ē.i. que nona in alphabeto..i. vv et vij. mēſis hn̄t ix. ꝓregl̓aribꝰ Item dit bis. k q̄ ē decimā in alphabeto.i. ſextus et octauꝰ mē ſis hn̄t x ꝓ regl̓aribꝰ Et nota ꝙ hic fit trāſitꝰ de qͥnto ad ſeptimū. et de ſexto ad octauū. vt patꝫ in formādo ip̄os regl̓ares qꝛ ianuarius ⁊ marciꝰ ix. ⁊ febru. ap. x. ⁊ hn̄t. ſꝫ pꝰ manet or do. i. maius. xj. iuniꝰ xij. iuliꝰ xiij. auguſtꝰ xiiij. habent. De epacta. Equit̉ de epacta. Eſt aūt epacta nu merꝰ variabil̓ datꝰ āno ad inuenien dū lunā in calen̄. cuiuſlibꝫ mēſis. Et dicit̉ epacta ab ep̄i qd̓ ē ſupͣ ⁊ aucta. qꝛ eſt ſuꝑ excreſcēcia anni lunaris a ſolari Ideo qꝫ annꝰ pͥmꝰ cicli lunaris nll̓aꝫ ht̄ epactā. quia nullꝰ annꝰ p̄ceſſit a quo xj. accepiſſet. Scd̓us ꝟo ht̄. xj. ꝓ epacta. qꝛ epacta orit̉ ab illis die bus quibꝰ ānꝰ lunaris excedit̉ a ſolari Terciꝰ vero annꝰ ht̄. xxij. qꝛ ſꝑ addunt̉ xj. ſi nō trāſcē dat. xxx. Si vero trāſcēdat xxx. abiectis ill̓ xxx reſiduū erit epacta illiꝰ anni. et id̓o in qͣrto an no. qꝛ ſūma aſcēdit ad xxxiij. abiectis xxx. tres ſunt epacte illiꝰ anni. Epacte ꝟo grece dicunt̉ latine adiectōes ānue lunares. q̄ ꝑ numeꝝ vn denariū vſqꝫ ad t̓cenariū ī ſe reuoluūt̉. qͣs egip cij ideo adiciūt. vt lunaris emerſio rōni ſol̓ cōe quet̉. Luna em̄ iuxta curſū ſuū. xxix. ſemis dies luce̓ dmoſcit̉ ⁊ fiūt in annū lunarē dies trecēti qͥnquagīta qͣtuor r̄manēt ad curſū āni ſolaris di es xj. qͦs egipcij adyciūt abſqꝫ hijs nō īueni es lunā quota ſit in quolibet āno menſe et die Epacte oīm annoꝝ cicli lunaris ꝑ hāc tabulaꝫ denotant̉. ita ꝙ hoc verbū nll̓a rn̄dꝫ pͥmo āno et ſingl̓i ſequētis numeri rn̄dent ſingl̓is ānis ci ccl̓i vſqꝫ ad xix vt nll̓a xi. xxij. iij. xiiij. xxv. vj. xvij .xxviij. ix. xxi. xij. xxiij. iiij. xv xxvj. vij. xviij. Sꝫ hoc idē eciā oſtendit̉ ꝑ hos ꝟſus. Annis adde monos dn̄i ꝑtire ꝑ vn̄. Viginti lune ciclis et in̄ patet. Hoc vult dice̓. qͦtꝰ ſit ānus epactal̓ ſi ue cicli debemꝰ diuide̓ ānos dn̄i ꝑ xix. quociēs poſſumꝰ et adde̓ vnū. qꝛ qn̄ xp̄s natꝰ fuit tm̄ ꝓceſſerat ille ciclꝰ. ⁊ qͦta fuerit ſūma q̄ remā. ſerit totꝰ erit ānꝰ cicli epactal̓ verbi gra. hoc āno ꝯputamꝰ ānos dn̄i mille ducētos octogita ſex. quoꝝ mille ducenti ſeptuagintatres. ſunt recte ꝑ xix. diuiſi ſuꝑſūt xiij. de p̄dicto numero addito gͦ vno fiūt xiiij. Vn̄ hͦ āno ē xiiij. ānꝰ ci cli lunaris ī āno ſeqn̄ti erit xv. et ſic vſqꝫ ad xix ꝑ oſtea reddit̉ ad pͥmū. Et hoc veꝝ eſt ſcd̓mil los qͥ incipiūt ꝯputare ānos dn̄i. a natiuitate .xp̄i. vel in calen̄. ianuarij. nō at̄ ſcd̓m eos qui il los immutāt in kal̓. ſeptēbris et faciunt ibi di uiſionē. Nā tūc addēdi ſūt duo āni. pōt eciā ⁊ alit̓ inueniri epacta. vt ſi ſūmā q̄ remanꝫ de p̄ miſſa diuſiōe annoꝝ dn̄i ꝑ tres iūcturas polli cis numeremꝰ. Si em̄ numerꝰ finit̉ in pͥma iūc tura debemꝰ demere vnū de ip̄o numero Si in ſcd̓a debemꝰ adde̓ nouē ſi in t̓cia debemꝰ adde̓ xix. ⁊ ſūma inde ꝓueniēs ē epacta. ⁊ hͦ ſi t̓gin ta nō trāſeat Si ꝟo trāſiret abiectis. xxx. reſi duū ē epacta. vn̄ ꝟſus. heme vnū pꝰ adde nō uēpꝰ dena nouēqꝫ. Inuenta igit̉ epacta debe mus eā iunge̓ cū regl̓aribꝰ mēẜ cuiꝰ lunā volu mꝰ inuenire ⁊ qͦta fuerit ſūma inde ꝓueniēs to ta erit luna in calen̄. illiꝰ menſis dūmō xxx. non Enſeat Si ꝟo xxx. trāſi erit abiectis xxx. reſiduū erit etas lune ⁊ ſi fūma illa fuerit xxx. in ka. mē ſis tūc luna erit xxx. Si aūt epacta nll̓a fuerit. puta in pͥmo āno cicli lunaris. tūc ad inuenien dum lunā ſufficit regl̓aris. Sꝫ qm̄ epactaꝝ rō qn̄ꝫ fallit ꝓpt̓ emboliſmū ſeu ſaltū lune. id̓o de breuit̓ videamꝰ. De emboliſmo. Irca emboliſmū ſiue lune ſaltū notādū eſt ꝙ emboliſmus grece interp̄tat̉ lati ne ſuꝑ augmētuꝫ ſeu ſuꝑ excreſēcia āni ſolaris ſupͣ lunare. Quia gͦ annꝰ ſolaris excedit lunarē in xj. diebꝰ ex illo exceſſu cōſtituūt̉. vij. lunaciones in ill̓. xix. ānis cicli lunaris multipli catis ill̓..xj. diebꝰ. Et dicunt̉ lunacōes emboliſ males qͣꝝ qͥlibꝫ eſt. xxx. dieꝝ ⁊ attribuunt̉. vij annis ēboliſmalibꝰ. ita ꝙ ī qͦlibet ciclo lunari ſūt vij. ēboliſmales ⁊ xij. cōes Appellat̉ aūt an nꝰ ē boliſmalis qͥ a xiiij. Luna p̄cedētis paſche vſqꝫ ad xiiij. ſequētis ht̄ xiij. lunacōes fiue. xiij niēſes lūares.i. trecētos octogintaqͣtuor dies et iſte ē ānus ſcō moyſi diuinitꝰ reuelatꝰ. Cō munis ꝟo ht̄ tm̄. xij. lūacōes.i. trecentos quin qͣgintaqͣtuor dies quoꝝ diſpoſicōes ꝯtinꝫ iſte ꝟſus. Cur fles has lac̓mas odioſū q̄re tiranuꝫ In iſto ꝟſu ſūt ſeptē dictōes ſeptē ānis ēboliſ malibꝰ ſeruiētes pͥma pͥmo. ſcd̓a ſcd̓o ⁊ ſic ꝑ or dinē. ita ꝙ qͦta ē j. lr̄a alicuiꝰ iſtaꝝ dictionū in alphabeto. totꝰ anꝰ cicli epactal̓ erit ānꝰ em boliſmal̓ ꝟbi gr̄a. Cur eſt pͥmadictō et ſeruit.

primo anno emboliſmali. et c eſt pͥma lr̄a illius dictōnis q̄ ē tercia in alphabeto ergo tercius annꝰ cicli lunaris ē ēboliſmal̓. et ita de alijs. hͦ obẜuato ꝙ h̓ has dꝫ ſcribi cū h. Et dr̄ ānꝰ ꝯīs qꝛ ſepe duo ita ꝯiūctiꝫ incedt̉ vt inuicē ſe ī pa ſcali ſolēnitate ſequant̉ Emboliſmalis ꝟo ſꝑ ſo lus eſt. Ordo aūt iſtoꝝ annoꝝ ꝯmuniū et ēbo liſmaliū ptꝫ ī linea ſubſeqn̄t ¶¶ Cōis cōis em boliſmal̓. cōis cōmunis ēboliſmal̓. cōis ēboliſ. cōis cōis emboliſmal̓ cōis cōis ēboliſmal̓ cōis ēboliſmalis cōis cōis ēboliſmal̓ Habito at̄ āno ēboliſmali. poſſumꝰ ſcire in qͦ mēſe lunacō em̄ boliſmal̓ ꝯtingat ꝑ hūc ꝟſum. Mobil̓ cibū mō liber habeto coeuū. In iſto ꝟſu ſūt ſeptē dic ciones. vij. mēſibꝰ ẜuientes in qͥbꝰ ꝯtungūt lu nacōes ēboliſmales in p̄fatis vij. ānis pͥma pͥ mō ſcd̓a ſcd̓o. et ſic ꝑ ordinē. ita ꝙ qͦta erit pri ma lr̄a alicuiꝰ iſtaꝝ dictionū ī alphabeto toto mēſe illiꝰ āni cui ẜuit illa dictio ꝯtingit lunacō emboliſmal̓. Itē qͦta erit pͥma lr̄a ſcd̓e ſillabe ī alphabeto. tota die menẜ incipit lun cō em̄bo liſmal̓ ꝟbi gr̄a. Mobil̓ ē pͥma dc̄io ⁊ ẜuit pͥme lunacōi que ꝯtingit ī tercio āno cicli lūaris. et in. eſt pͥma lr̄a hꝰ dictōis. ⁊ ē. xij. ī alphabetō gͦ in xij. mēſe ꝯtingit lunacio ēboliſmal̓ Itē b. eſt pͥma lr̄a ſcd̓e ſillabe et ē ſcd̓a in alphabēto. gͦ in ſcd̓a die illiꝰ mēẜ incipit illa lunacō et ſic de alijs Si aūt velis pleniꝰ illiꝰ rei veritateꝫ inqͥrere. recurre ad epacta ⁊ regl̓ares illiꝰ āni de qͦ vis ſcire ⁊ īueniēs ita eſſe Nūc videamꝰ vbi fallit epacta iūcta regl̓aribꝰ ꝓpter embol̓. ſeu ſaltū lune Tirca qd̓ no. ꝙ lꝫ in ciclo lunari ſint vij. anni embol̓. vt ſuꝑiꝰ dct̄m ē. nō tn̄ fal lit̓ epacta. niſi in t̓bꝰ.ſ. viij. xi ⁊ xix. vn̄ ꝟſus. Octauo xi. poſtremo fallit epacta In qͦ at̄ loco vel mēſe ⁊ in qͦt locis fallit epacta iucta regū laribꝰ hijs ꝟſibꝰ denotat̉ Iuliꝰ vndeis. ter ma ius octo vicenis. Biſextꝰ niſi ſit mars peccat in vnde t̓cenis. In totidē muiꝰ. auguſtꝰ ꝟo duo bus. hͦ eſt dice̓. ꝙ in viij. āno cicli lunaris fallit epacta cū regl̓aribꝰ in maio et iuīio qꝛ ī calen̄ mai cū luna deberet eſſe xxviij ſcd̓m epactā nō reꝑit̉. niſi xxvij. ꝓpt̓ enibol̓ Itē fallit in kal̓. iu lij eodē āno qꝛ tūc luna debe̓t eſſe xxx. ẜm epac tam. tn̄ nō reꝑit̉. niſi xxix. ꝓpt̓ embol̓. vbi cre dendū ē embol̓. et nō epacte Itē in xi. āno fal lit̓ epacta. qꝛ in kal̓. marci ẜm epactā deberet eſſe lunā xxix. ſ. ꝓpt̓ embol̓ reꝑit̉ tm̄. xxviij. vni tn̄ ſi in illo āno fuerit biſextꝰ tūc corrigit̉ ille error. qm̄ ꝓpt̓ biſextū addit̉ vna diēs Itē ī xix. āno fallit epacta in duobꝰ locis Nā ẜm epactā luna debe̓t eſſe xxix. in ka. mai. ſꝫ ꝓpter embol̓. nō reꝑit̉ niſi xxviij. ⁊ in eodē āno fallit in kal̓ auguſti. qꝛ ſcd̓m epactā lūa deberꝫ ibi eſſe ij. ſꝫ ꝓpt̓ ſaltū lune ibi tercia inuenit̉. qꝛ lunacō iu lij. q̄ debe̓t eſſe xxx. in illo āno eſt tm̄ xxix. ⁊ hͦ ꝯtingit ꝓpter eriorē nr̄i ꝯputi. ⁊ tūc ānꝰ lūa ris in xij. diebꝰ excedit̉ a ſolari. De ſaltu lune tͣdit̉ iſte ꝟſus. Luna facit ſaltū qͥnͥtil̓ luce ſu pͥma. Ret rcc̄ edit em̄ lunā vnā die ſicut diximꝰ propter errorē nr̄i cōputi. vt in ſequenti anno in kal̓. ſeptēbris luna redeat ſic̄ debet. Niſi em̄ ſaltꝰ lune colligeret̉ ꝯtinge̓t error. vt in xiiij. ciclis diceret̉ luna pͥma qn̄ eſſꝫ pleniluniū Col ligit̉ aūt ſic iſte dies. Quelibꝫ em̄ lunacō ad hͦ vt lunacōes ſint eqͣles habe̓t xxix. dies ⁊ dimi diā minꝰ qͣtuor momētis ⁊ vna vncia et vno a thamo. Sūt at̄ in ciclo ducēte t̓gintaqͥnͥqꝫ lūa cōes er̄t. gͦ qͣter tot mom̄ta. q̄ ſūt in vniuerſo nogētaqͣdraginta q̄ diuiſa ꝑ qͣdraginta ꝯſtitu unt xxiij. horas ⁊ dimidiā poſtea ex ducētis t̓ gintaqnͥqꝫ vncijs cōſtituunt̉ xix. momēta et re manēt vij. vncie Et ex ducētis t̓gītaqͥnͥqꝫ atha mis cōſtituunt̉. v. vncie. q̄ vncie cū ſeptē pͥori bus faciūt vnū momentū. qd̓ iunctū ad xix. mō mēta p̄habita facit dimidia horā. q̄ iūcta cum alijs xxiij. ⁊ dimidia facit vnā diē q̄ ſubtrahit̉ vltimo āno a lunacōe iulij. et dr̄ ſaltꝰ lune. Po teſt eciā faciliꝰ hͦ mō colligi. Annꝰ lunaris cō ſtat ex trecētis qͥnͥquagītaqͣtuor diebꝰ minus vna hora et qͣrta ꝑte vniꝰ hore. ⁊ ſeptuagēſi mavij ꝑte qͣrte vniꝰ hore. gͦ ī xix. ānis hat̄. xix hore et xix. qͣrte horaꝝ et xix. octogintaſex ꝑ tes qͣrte vniꝰ hore. q̄ faciūt in xix. anis qͣrtam ꝑtē̓ vniꝰ hore ⁊ ita erūt xx. qͣrte horaꝝ q̄ fa ciūt v̓ horas q̄ iūcte xix. horis p̄habitis faciūt vnā die ¶ Eſt igit̉ ſaltꝰ lune qͥdā dies collectꝰ in xix. ānis ex eo ſuꝑfluo qd̓ dat̉ lunac oībꝰ. Et dr̄ ſaltꝰ lune. nō ꝙ luna magis ſaliat illa die ꝙͣ alia. ſꝫ qꝛ nos lunā ꝯputātes diē illā ſuꝑ quā in alijs ānis lunacō iulij dr̄ t̓ginta ſalimus ſiue p̄termittimꝰ nō cōputātes lunā in vltimo āno cicli decēnouēal̓. niſi vice ſimānonā. Ideo aūt ſubtͣhit̉ dies illa a lunacōe iulij in vltio āno ci cli decēnouēal̓ qꝛ iuliꝰ ē vltimꝰ ī āno epactali inter mēſes hn̄tes. xxx. dies in lunacōe. vn̄ vl timo āno lunācio iulij nō ꝯputat̉ xxx. ſꝫ xxix. et ideo aureꝰ numerꝰ illiꝰ ām.ſ. decēnoueal̓ quā uis creſcat ſequit̉ ſine īteruallo minorē ⁊ ꝑ cō ſequēs in alijs mēſibꝰ ſequētibꝰ vſqꝫ ad ianuā tiū. ſicut infra dicet̉. Saltꝰ gͦ lune facit duas lunacōs ꝑiter eſſe xxix. dieꝝ. Ad p̄fatos gͦ er rores faciliꝰ corrigēdos inuētꝰ ē aureꝰ nume rus de quo breuiter eſt videndum. De aureo numero. R. Vreus numerꝰ ille ē qͥ ponit̉ in kalen. qui in qͦlibꝫ mēſe indicat lunā pͥmā ad puatos errores faciliꝰ corrigēdos in uentꝰ. Et dr̄ aureꝰ numerꝰ ꝑ ſimilitudinē. quia ſic̄ auꝝ ſuꝑat oīa metalla. ita iſte numerꝰ oēs alias racōes lunares excellit. ꝙͣ iuliꝰ ceſar cū tāta diligēciā dr̄ inueniſſe qui incipiēs a quo cūqꝫ āno cicli lunaris. vbicūqꝫ inuenit luna p̄ mā in pͥmo āno cicli poſuit. i. in kal̓. in latere extrinſeco iuxͣ lr̄as feriales.ſ. in qͦlibꝫ mēſe et ī ſcd̓o āno vbi cūqꝫ inuenit j. poſuit nj. ſ. ī qͦlibꝫ mēſe ⁊ in iij. et ſic de alijs. ⁊ ideo in kalen̄. ianu arij ternariꝰ eſt numerꝰ. quia ibi luna inuenit̉ tercio āno pͥma. nec ibi debꝫ poni aliꝰ numerꝰ ꝙͣ ternariꝰ. qꝛ in nullo anno in kalen̄. ianuarij

luna ē pͥma niſi in tercio anno cicli decennoual̓ In qͥbuſdā tn̄ kalēdarijs numeri ipſi deſignant̉ ꝑ lr̄as alphabeti. Nā ꝓ vno ponit̉ ibi a. ꝓ duo bus b. ꝓ t̓bꝰ c. ⁊ ſic de alijs numeris ⁊ lr̄is ⁊ ſe riatiꝫ vſqꝫ ad lr̄aꝫ t. que ē xix. in ordine alpha beti ¶ Format̉ at̄ aureꝰ numerꝰ ab illo terna rio qͥ ponit̉ in kal̓. ianuarij. Nā ill̓ t̓bꝰ addunt̉ viij. ⁊ ꝯſtituunt̉. xj. qͥ numerꝰ debꝫ poni ī ter cia lr̄a ianuarij. Itē ill̓ xj. addunt̉ viij. q̄ ꝯſtitu unt xix. qͥ numerꝰ debet poni cū int̓uallo in qnͥ ta lr̄a ianuarij Item illis xix. addunt̉ viij. et ſic ſūt xxvij Sed qꝛ aureꝰ numerꝰ nō trāſit xxix. et ideo abiectis xix. reſiduū. ſcꝫ. viij. debꝫ poni immediate pꝰ. xix. et ſic ꝑ totū kal̓. Patet gͦ. ꝙ qn̄ maior numerꝰ ſequit̉ minorē. tūc debet inter vtrūqꝫ numeꝝ dimitti vna lr̄a. et qn̄ mi nor ſequit̉ maiorē tūc nll̓a dꝫ lr̄a int̓ mitti. Vn̄ ꝟſus. Dat t̓bus octo cauēs ſuꝑ et ne dena no u emqꝫ. Maior ſit ternus minor aureus eſto ſcd̓s. Verūtn̄ formacio illa fallit in om̄i mē ſe. cuiꝰ lunacio ē. xxix. dieꝝ.ſ. in febrū. ap̄. iunio. auguſto octobri. et decēbri. in quibꝰ pꝰ mino rem numeꝝ maior immediate locatꝰ ſequit̉ cir ca pnͥcipiū menẜ. qd̓ patꝫ hͦ ꝟſu Mēſe breuis lune febrꝰ eſt ars dat cito gāger In iſto ꝟ ſu ſūt ſex dictōes vj menſibꝰ deẜuiētes quoꝝ lu nacio ē xxix. incipiēdo in medio ꝟſu. vbi dic̄ fe brꝰ. ita ꝙ q̄cūqꝫ fuerit inicialis lr̄a alicuiꝰ iſta rū dictionū. ſuꝑ eadē lr̄a in kal̓. maior numerꝰ ſequit̉ minorē ſine ſpacio.i. nll̓a lr̄a dimiſſa in illo mēſe cui ẜuit illa dictō ꝟbi gr̄a. Febrꝰ eſt pͥma dictō ⁊ ẜuit pͥmo mēſi cꝰ lunacō ē xxix. ſcꝫ febrū. et f. ē pͥma lr̄a. gͦ ſuꝑ pͥmū f. mēẜ febrū. maior numerꝰ ſequit̉ minore īmediate. Simil̓r ſuꝑ pͥmū e. apͥ. ⁊ fic̓ de alijs. ſꝫ ſuꝑ pͥmū g. decē bris maior.ſ. xiij. ſequit̉ īmediate mīorē.ſ. ij. ⁊ ſuꝑ eadē lr̄a qꝛ ibi eſt duplex aureꝰ numerꝰ qd̓ deſignat gemiacō hꝰ lr̄e g. in hac dictōe ga ger Itē fallit ī iulio ⁊ reliqͥs m̄ſibꝰ vſqꝫ ad ianu ariū ī quibꝰ c̓ca finē numerꝰ xix. ſequit̉ immedi ate ad xj numerū. vn̄ ꝟſus. iuliꝰ ⁊ reliqͥ qͥ r̄ſtāt dena nouēqꝫ. Iūgunt̉ vndeno ſic ē ratꝰ aureꝰ ordo Itē ſciēdū ꝙ qn̄ xix. īmediate ſeqͥt̉ xi. tūc viij qui ſequit̉ debꝫ tercio loco poni. vn̄ ꝟ ſus Quādo ꝯtinuas vndenis denanouēqꝫ Maiori ternus tunc octonariꝰ eſto. De termino paſchali. R. E termino paſchali t̓plex dat̉ rō. Pri ma ꝑ claues moſaicas. Scd̓a ꝑ etate in lune Tercia ꝑ tabulas manuales de qͣ rū qͣlibet vidēdū ē. Sꝫ pͥmo de clauibꝰ. Et iō videndū ē qͥd ſit clauis et vn̄ dicat̉. ⁊ vn̄ hēat ortū ⁊ ad qͥd inuēta fuerit ¶ Clauis ē numerꝰ variabil̓ datꝰ āno ad īueniendū pnͥcipia qnͥqꝫ mobiliū feſtiuitatū.ſ. ſeptuageſime qͣdrageſi me paſchatis. rogacōm ⁊ penth̓. ⁊īō ſūt qnͥqꝫ clauēs et qd̓libꝫ p̄dictoꝝ feſtoꝝ ht̄ xxxv. dies in quibꝰ ſꝑ celebrant̉. A ſede aūt cuiuſlibꝫ cla uis nūerant̉ dies xj. vſqꝫ ad iniciū ip̄oꝝ xxxv. dieꝝ. ꝓut hec infra patebūt. Et dr̄ clauis. ꝑ ſimilitudinē. quia ſicut ꝑ claues oſtia reſerant̉ ita ꝑ talē numerū pnͥcipia dictaꝝ feſtiuitatū nob̓ denotant̉. Hn̄t at̄ ortū iſte claues t̓mino rū a xix. ānis cicli lunaris ⁊ vij. diebꝰ ſeptīane In̄ pͥma clauis ē xxvj. Claues at̄ alioꝝ annoꝝ ſic formant̉. addamꝰ em̄ ſꝑ claui p̄cedētis ani xix. ⁊ ſūma inde ꝓueniens erit clauis ſequētis āni ſi nō ſuꝑat xxxx. ſi ꝟo ſūma illa ſuꝑat xxxx. abiectis xxx. reſiduū erit clauis ſequētis anni. ꝟbi gr̄a. Clauis pͥmi āni ē. xxvi. cui ſi iūgant̉ xix. erut xxxxv. vn̄ abiectis xxx. remanēt xv. qͥ numerꝰ eſt clauis ſequētis anni. ⁊ ita formant̉ vſqꝫ ad xix. ānos ꝑ ordinē. qꝛ nō ꝓcedit̉ vltra xix. numeꝝ. ſꝫ reuertit̉ ad pͥorē. vn̄ ciclꝰ clauiū aurei numeri et epactoꝝ nō differūt qͣntitate differ̄t tn̄ pnͥcipio. qꝛ ciclus epactaꝝ incipit a ſeptēbri. ciclꝰ at̄ aurei numeri. ⁊ clauiū a ianua rio. vn̄ ſi velimꝰ ſcire quotꝰ ſit annꝰ cicli et au rei numeri et clauiū. poſſumꝰ ſcire ꝑ diuiſiōeꝫ ānoꝝ dn̄i factā ſuꝑius in t. de epacta. Inuen to quotꝰ ſit annꝰ clauiū poſſumꝰ ſcire que ſit clauis illiꝰ āni ꝑ aliā hac rōeꝫ. Numerꝰ em̄ il le qͥ remanet de diuiſione annoꝝ dn̄i numerari debet ꝑ ſūmitates v. digitoꝝ inchoādo a poſ lice. et ſi numerꝰ terminat̉ in pollice debemus adde̓ xxv. ⁊ ſūma inde ꝓuenies erit clauis illiꝰ āni. Si ꝟo numerꝰ finit̉ in īdice debemꝰ ad dere xiij. Si in medio xxxi. Si ī ānulari. xix. Si in auriculari vij. Et ſi ſūma inde ꝓuenies excel ſerit xxxx. abiectis xxx. qd̓ remāſerit eit clauis q̄ addicio hijs ꝟſibꝰ ꝯtinet̉. Vigitiqͥnͥqꝫ tre deciꝫ plus eſſe t̓cenos. vn̄ de vicena ēpacta di gitis ꝓ clauibꝰ apta. Sedes qͥdē clauiū nunꝙͣ inueniunt̉ in kal̓. niſi ſuꝑ hāc ſr̄aꝫ g. Prima. gianuarij ē clauis ſeptageſime vltīa g. eiuſdē menẜ ē clauis xxxx. Et ſcd̓a g. marcij ē clauis pa ſcatis. Tercia g. aplis ē clauis Logacionum vltima g. aprilis eſt clauis pent. vnde verſus Vltīa g. pͥma iam. martiſqꝫ ij. April̓ terna tibi ſignat et vltīa clauē. ¶ Habi tā gͦ claue āmi in cipe ꝯputare a ſedē clauis ⁊ ꝯple illā in diebꝰ kal̓. ꝑ ordine ꝓcedēdo ⁊ vbi t̓minabit̉ ibi erit terminꝰ ſolēnitatis. ita ꝙ in ꝓximo die dn̄ico. ibi ſequēti erit iniciū ſolēnitatis cꝰ eſt clauis ſꝫ rogacōes incipiūt in ſequēti die lune. ⁊ ſi fu erit biſextꝰ cuilibet claui ē vna dies addenda. Poſſumꝰ eciā ſcire paſcales t̓minos ꝑ etatē lu ne cuiꝰ racionē ſequim̉ iuxͣ ꝯſuetudinē iudeoꝝ de qͦ talis dat̉ regl̓a. Accipe lunā q̄cunqꝫ ē in feſto eph̓ie. ⁊ ꝑfice illā ꝓcedēdo ꝑ dies kalen̄. ordinate vſqꝫ ad xxxx. dies et ſi fuerit biſextus vſqꝫ ad xxxxi. ⁊ in ꝓximo die dn̄ico ſubſequēti erit iniciū ſeptuageſime. vn̄ ꝟſus. A feſto ſtel le numerādo ꝑfice lunā. Xxxx. dies poſt lxx. fi et. Biſextꝰ qn̄ fuerit ſuꝑaddit̉ vnꝰ Si cadat ī lucē dn̄i. tūc ſūme ſequēteꝫ. Si cadat in feriaꝫ ſeptenā ſitqꝫ biſextꝰ. Linque diē dn̄i pͥmū ſū maſqꝫ ſcd̓m Habita ergo lxx. terminos aliaꝝ mobiliū feſtiuitatū facile ſcire pōt. Nam a lxx. vſqꝫ ad. xxxx. ſunt tres integre ſeptimane a

qͣdrageſima vſqꝫ ad paſca fūt vl. integre ſep timane a paſca vero vſqꝫ ad diē lune. Rogacio nū ſūt qnͥqꝫ ſeptimane ⁊ vnꝰ dies. a paſca vero vſqꝫ ad penth̓. cōputant̉ quinqͥes decē dies. Terminū qͦꝫ paſcalem hijs verſibꝰ ſcire pōt es poſt nonas martis. vbi ſit luna noua require. Tercia lux dn̄i ꝓxima paſca tenet. Rurſus vbi cunqꝫ pꝰ xij. kal̓. aplis luna xiiij. reꝑit̉ in dn̄i ca ꝓxima paſcha celebrat̉. ¶ Itē qͣliſcūqꝫ lu na fuit in kal̓. ianuarij. tl̓em fac eā in feſto ſāc ti bn̄dicti. ſiue xij. kalen̄ apͥ. Et illā ꝯputes vſ qꝫ ad xxiiij. et ibi erit paſca hebreoꝝ. ¶ Rur ſus ab ydꝰ marcij vſqꝫ ad nonas ap̄lis ſunt di es xxix. quocūqꝫ ergo illoꝝ luna fuerit pͥma. cōputet̉ vſqꝫ ad xiiij. et ibi erit paſca hebreo rum. Eſt eciā et alia racio inueniēdi paſca per etatē lune. qm̄ qn̄ luna currit ꝑ. i. erit paſcha dn̄ica.i. pꝰ nonas ap̄. qn̄ currit ꝑ. ij. erit dn̄ i ca pͥma pꝰ viij. kal̓. apͥ. qn̄ currit ꝑ iij. erit dn̄i ca pͥma pꝰ ydus ap. qn̄ ꝑ iiij. erit dn̄ica prima pꝰ iiij. nonas aplis. qn̄ ꝑ qn̄qꝫ erit dn̄ica pͥma pꝰ xi. kal̓. ap̄. qn̄ ꝑ ſex erit dn̄ica pͥma pꝰ iiij. ydus ap̄. qn̄ ꝑ vij. erit dn̄ica pͥma pꝰ iij. kal̓. aplis. qn̄ ꝑ viij. erit dn̄ica pͥma pꝰ xiiij. kalen̄. mai. qn̄ ꝑ ix. erit dn̄ica pͥma pꝰ vij. ydꝰ ap̄lis qn̄ ꝑ x. erit dn̄ica pͥma pꝰ vj. kal̓. apͥ. qn̄ ꝑ xj. erit dn̄ica pͥma pꝰ xvij. kal̓. mai. qn̄ ꝑ xij. erit dn̄ica pͥma pꝰ p̄die nonas apͥ. qn̄ ꝑ xiij. erit do minica pͥma pꝰ ix. kal̓. ap̄. qn̄ ꝑ xiiij. erit dn̄i capͥma pꝰ ij. ydꝰ aplis. qn̄ ꝑ xv. erit dn̄ica pͥ ma pꝰ kalēde apͥ. qn̄ ꝑ. xvj. erit dn̄ica pͥma pꝰ xij. kalen̄ aplis. qn̄ ꝑ xvij. erit dn̄ica pͥma poſt v. ydꝰ a pͥlis. qn̄ per xviij. erit dn̄ica pͥma poſt iiij. ydus apͥ. qn̄. ꝑ xix. erit dn̄ica pͥma poſt xv. kal̓. ma¶ ¶ Tabulas inſuꝑ manuales. nonnulli ad inueniēdos paſcal̓ terminos ꝯfecere ſicut. dyoniſiꝰ. yſidorꝰ. et quidā alij. qͣs ad p̄ſens dux imus dimittēdas. ne difficultas ſit nimiū onē roſa Ad pn̄s igit̉ ſufficiāt carmīa noſtra infra ſcripta. Eſſe gͣuem nobis bello carnē caueamꝰ Bellū ſepe gerēs eciā puto deicit hoſtē. Mox ānue lucrū inuenis cum religioſo. ¶ In iſtis ꝟ ſibꝰ ſunt xix. dictōes xix. ānis cicli lunaris ſer uientes. pͥma pͥmo ſcd̓a ſcd̓o. ⁊ ſic ꝑ ordinē. ſūp to inicio a pͥmo āno cicli. ⁊ quota fuerit prima lr̄a dictōis in ordīe alphabeti. q̄ nō deſinat in. m. tota die ap̄lis ꝯputādo a menẜ pnͥcipiover ſus finē erit t̓minꝰ paſce hebreoꝝ. i. luna xiiij. Et in ꝓxima dn̄ica ſubſequenti erit paſca nr̄m. ſicūt in parte ſexta ſub tractatu de paſca ple ne dictum eſt. Ibi eciā patet. qͣre ſuꝑ vj. kalen̄ aplis ſcribit̉ in kalēdario. reſurrectio dn̄i. Si vero dictio deſinit in m. quota erit eiꝰ prima litera m alphabeto tota die marcij cōputādo a mēſis fine verſus pnͥcipiū erit terminus pa ſcal̓ iudeoꝝ. et in pͥmo die dn̄ico qͥ poſtea oc currerit deſcēdendoꝟ ſus finē erit paſca nr̄m. hoc cauciꝰ obſeruādo. qꝛ carnē et caueamꝰ in p̄fatis verſibꝰ debēt ſcribi ꝑ k. ⁊ hoſtē debet ſcribi ꝑ h. que in hoc loco pro lr̄a reputatur. ¶Poteſt eciam et aliter paſca facile inueniri. Done em̄ in kalēdario tuo in margine aureum numeꝝ ſequentē. viꝫ iuxta xij. kalende ap̄lis. pone xvj. iuxta. xj. kalen pone v. iuxta ix. kalē xiij. iuxta viij. kalē. ij. iuxta. vi. kalen̄. x. iuxta. iiij. kal̓. xviij. iuxta. iij. kal̓. vij. Item iuxta kal aplis xv. iuxta. iiij. nonas apͥlis. iiij. iuxta. ij. no nas xij. iuxta nonas. i. iuxta vij. ydus ix. iuxta. v. ydus xvij. iuxta iiij. ydus vi. iuxta ij. ydus. xiiij. iuxta ydus iij. iuxta xvij. kalen̄. mai. xi. iuxͣ xv. kalēde. xix. iuxta xiij. kal̓. viij. Volēs gͦ ter minū paſce īuenire adde vnū ānis dn̄i. tūc cur rentibꝰ. poſtea diuide ip̄os qͦciēs poteris ꝑ xix. et ſi diuiſio ꝑficiat̉ in xix. ita ꝙ nil ſuperſit recurre ad kalēdariū tuū. ⁊ in die illa iuxta ꝙͣ inuenies ſcriptū. xix. erit paſcha hebreoꝝ. qd̓ ſemꝑ celebrat in xiiij. luna. et in ſequēti dn̄ica erit paſcā nr̄m. Si vero aliqͥd ſuꝑſit ſuꝑ vltīa. xix. puta v. vl̓ x. vel xv. dies tūc paſca hebr e oꝝ erit in die illa. iuxta ꝙͣ ſcriptū inuenies v. vel x. vel xv. et ſic de alijs p̄miſſis numeris ⁊ di ebus. et in ſequēti dn̄ica erit paſcā nr̄m. qd̓ nō pt̄ eſſe an̄ xi. kal̓. apͥ. nec pꝰ vij. calen̄. mai ꝟbi gr̄a. Hoc āno ꝯputant̉ anni dn̄i milleducenti. octogitaſex. quoꝝ milledūcēti ſeptuaginta tres ſunt recte diuiſi ꝑ xix. ſuꝑſunt ergo. xiij. de p̄miſſo numero. quibꝰ addit̉ vnꝰ et fiunt. xiiij. vbi gͦ īueneris ī tuo kalēdario. hūc nume rū ibi erit ſ āno paſca iudeoꝝ. in ſequēti ꝟo āno erit vbi inuenies ſcriptū xv. et ſic vſqꝫ ad xix. pꝰ ea vero redit̉ ad pͥmū. et ſic ppetuo fiet ¶ Per eundē qͦꝫ modū potei̓s terminū lxx. inue nire. Pone em̄ in kale̓dario tuo in margine iuxͣ xvj. kal̓. februarij hūc numeꝝ viij. Item in ea dem linea pone xvi. iuxta xv. kal̓. fabru. poſe v. iuxta tredecimo. kal̓. x. iuxta. xij. kalen. ij. iuxta x. kal̓. x. iuxta viij. kal̓. xviiii. iuxta. vij. kal̓. vii. iuxta v̓. kal̓. xv. iuxta iiii. kalen̄. iiii. iuxta ii. kal̓. xii. Item iuxta calēde februarij. vnū. Item iuxta i. nonas februarij ix. iuxta nō xvij. iuxta viij. ydꝰ februaij. ſex iuxta. vi. ydus xiiij. iuxta. v. ydus iii. iuxta iij. ydꝰ xi. iuxͣ xix. ¶ Diuiſis ergo annis dn̄i. ꝑ xix. vt p̄miſſuꝫ eſt. vide qͥs numerꝰ ſuꝑ eſt ſuꝑ xix. ⁊ vbi illuꝫ in ip̄o kal̓. inueneris. erit ibi terminꝰ ſeptua geſime. qui ſemꝑ eſt in luna xi. et in ſequēti do minica ſeptuageſimā celebramꝰ. q̄ non poteſt eſſe an̄ xv. kal̓. febrū. nec poſt ix. kal̓. marcij. ſic nec qͣdrageſima pōt eſſe an̄ vi. ydꝰ februa. nec pꝰ ij. ydus marcij. ¶ Eodē eciā mō terminꝰ penth̓. inueniri pt̄. pone em̄ in tuo kalēda. in margine iuxta vij. ydus mai. xvi. iuxta. vi. ydꝰ v. iuxta iiii. ydus xiii. iuxta. iii. ydus. ij. iuxta ydus x. Item iuxta xvij. kal̓. iunij. xviii. iuxta. xv. kalen. vij. iuxta xiii. kalen. xv. iuxta. xij. ka iiii. iuxta x. kal̓. xij. iuxta. ix. kalē. i. iuxta. vij. kalende xi. iuxta v. kalen. xvii. iuxta. iiii. kal̓. vi. iuxta ii. kalē. xiiii. Item iuxta ka. iuiiij. iii. iuxta iij. nonas xi. iuxta nonas xix. iuxta viij idꝰ viii. ¶ Diuiſis ergo annis dn̄i ꝑ xix. numerum

illum qui ſuperit ſuper xix. quere in premiſſis locis kalēdarij. et vbi illum inueneris. ibi erit penth̓. hebreoꝝ. qd̓ ſemꝑ eſt in luna qͣrta. et in ſequenti die dn̄ica erit penth̓. nr̄m. quod nō poteſt eſſe ante vj. ydus mai. nec poſt ydus iu iij. ſic ut nec rogaciones eſſe poſſunt an̄. vj. ka lende maij. nec poſt iij. kalende iunij. Poteſt eciā paſca aliter inueniri ꝑ hāc tabulā. v. xxv xiij. ij. xxij. x. xxx. xviij. vij. xxvij. xv. iiij. xxiiij. xij. i. xxi. ix. xxix. xvij. ¶ Iſti numeri repreſentant quoſdā dies april̓. et marcij. ī quibꝰ ꝯtingit paſca hebreoꝝ ꝯputando dies illos a princi pio ipſoꝝ menſiū. ita ꝙ ipſi numeri a viginti. infra reſpondeant apli. viginti ſupra marcio ¶ Hoc autē vult dicere hec tabula. ꝙ in pͥmo anno cicli lunaris eſt paſca hebreoꝝ in quin ta die intrantis aprilis. in ſcd̓o anno eiuſdeꝫ ci cli eſt xv. die intratis marcij. et ſic de alijs. do nec numeri ip̄ius tabule cōpleant̉. Poſtea redi tur ad pͥmū annū cicli. Qualiter aūt inueniant̉ āni cicli. dictū ē ſupͣ vbi agit̉ de epacta Quare feſta ſaluatoris. excepto feſto natal̓ ſint mobi lia. dictū ē in vi. ꝑte ſub feſto natal̓. Vltīo nō ta ẜm yſidoꝝ. ꝙ int̓ latinos ⁊ grecos eſt varie tas ſuꝑ t̓mino feſtiuitatis paſcal̓ qd̓ ꝓueīt. qꝛ latī a iij. nonas marcij vſqꝫ in iij. nonas aplis pͥmi menẜ lunā requir̄t. et ſi xv. luna dies dn̄ i ca ꝑuenerit ī aliā dn̄icā paſcā protrahūt. vt p̄ miſſum ē. Greci vero obſeruāt pͥmā lunam ab. viij. ydus marcij vſqꝫ in diem nonā aprilis. Le ciclis quid ſit quot ſint. R. Via ī pleriſqꝫ huiꝰ ꝑtis locis d̓ ciclo mencio facta eſt. ideo de ciclo aliqua dicamꝰ. Notandū eſt ergo. ꝙ ciclus eſt ſpaciū aliquoꝝ ānoꝝ in ſe rediēs ſecundū aliquos numeros. ⁊ dicit̉ qͣſi c̓culꝰ per duplicē ſincopā. Eſt em̄ ciclꝰ vocatꝰ. eo ꝙ ī or bē digeſtꝰ ſit. et qͣſi in c̓culū diſpoſitū ordin ē complectat̉ annorū ſine varietatē et ſine arte. Sūt at̄ vi. cicli. Primꝰ ſolaris incipiēs in vi. kalende marcij in feſto mathie. ꝯſtās ex xxvij. annis cōtinens concurrētes et regl̓ares ſola res dn̄icales. et annos biſextiles et cōmunes. Scd̓us ē ciclꝰ decennoual̓. cōſtās ex. xix. ānis et incipit a ianuario ꝯtinēs in ſe aureū numeꝝ et claues treminoꝝ. Terciꝰ ē ciclꝰ lunaris in cipiēs ſil̓r a ianuario hn̄s xix. ānos. Incipit aūt iiij. āno cicli decēnoual̓ hūc inuener̄t romani. vt ſcirēt qͣ hora luna a ſole accēderet̉. ¶ S quia ꝓceſſu tꝑis hͨ inuēcio fl̓ificata eſt. nich il oꝑam ẜm hc̄ ciclū. Quartꝰ ē epactal̓ incipiēs v. kalēde ſeptēbris. hn̄s ſimil̓r annos xix. ꝯti nens in ſe regl̓ares lunares et epactas ⁊ ānos cōmunes et emboliſmales. Quintus eſt ciclus magnus ꝯſtās ex qͥnͥgentis tgintaduobꝰ ānis Vel ſcd̓m alios qnͥgētis t̓ginta ānis. ſcd̓m quē format̉ tabula dyoniſij. Sextꝰ eſt ciclꝰ indicti onalis. ꝯſtans ex xv. ānis. et ꝯtinēs indictōes Romani em̄. qꝛ difficile erat de remotis mun di partibus venire ſingulis annis romam ad ſoluēda t̓buta ꝑ eos ꝓuincijs indicta ſtatuer̄t ꝙ ſaltē ſingl̓is qͥnͥquenijs ſoluerēt̉. ita ꝙ pͥmo qͥnquēnio apportarēt ꝓ t̓buto ferrū ꝓ fabri cādis armis. In ſcd̓o qͥnͥquēnio argentū ꝓ ſti pendijs militibꝰ erogādis In tercio auꝝ ꝓ ſi mulacris fabricādis. et ſic ſꝑ pꝰ auꝝ qd̓ in an nō xv. ferebat̉ incipiebat qnͥquenniū qͦ ferrū iteꝝ ſoluebat̉. ⁊ ſic erat qͣſi qͥdā c̓culꝰ temꝑis Quia gͦ romani ſic fieri indixer̄t. ideo illi anni indictio nn̄cupati ſūt. de quo dictū ē sͣ. Premiſ ſum autē ſpaciū. v. annoꝝ vocatū eſt luſtrum quia veniētibꝰ nuncijs ꝓuinciaꝝ cū t̓buto cū cereis et alijs p̄cioſis ſūptibꝰ vrbē luſtrabāt Finalis concluſio huiꝰ libri. Emo in hoc oꝑe diuina officia ſuffici enter exiſtimet expoſita ne forte opꝰ extollendo humanū diuinū improui de extenuet ſacramentum. In diuinis nanqꝫ officijs p̄ſertiꝫ miſſe tot et tāta ſūt inuo luta miſteria. vt nemo niſi ꝑ vnctionē edoctꝰ ea ſufficiat explicare. Quis em̄ nouit ordinem celi et ponit raciones eiꝰ in terra. Scrutator quippe maieſtatis oppͥmet̉ a gl̓ia Ego ꝟo nō p̄ ualēs lippiantibꝰ ocl̓is ſolē in rota ꝯſpice̓. tāti miſterij maieſtatē. qͣſi ꝑ ſpeculū in eniginate mihi viſus ſum intueri. nec penetrās ad interi ora cenaculi. ſed p̄foribꝰ aſſidēs. in veſtibulo egi diligēter vt potui. nō ſufficiēter vt volui cum in humanis inuencōibꝰ. nil ſit ex om̄i ꝑte perfectū ¶ Nempe ꝓpter innumeras. atqꝫ mne uitabiles negocioꝝ apoſtolice ſedis iniūctas neceſſitudines quotidie more fluctuū emergen tes. que ſtudētis. et ad ſuꝑiora tendētis ob tūdunt animū. qͣſi perplexꝰ atqꝫ varijs et me uitabilibꝰ irretitꝰ nexibꝰ vacare ad plenū ne quiui vt vellem. quinymo vix valui meditata dictare nedū ꝯcipere meditāda. Nā cuiuſqꝫ ani mus ad plura diuiſus fit ꝓfecto ad ſingula mi nor quo c̓ca nō ſolū benignuꝫ ſedulo imploro lectorē. veꝝ eciā liberū deſidero correctorem Gnimuero negare neq̄o. quī plura inſerta ſint in hoc opuſcl̓o q̄ poſſunt iuſto iudicio nulla te meritate culpari Veꝝ ſi qͥd forte laudē dignū reꝑiet̉ in eo diuine gre penitꝰ aſcribat̉. Nam omē datū optimū. et om̄e donū ꝑfectū deſur ſum ē deſcendēs a patre luminum. Si qͥd vero indignū in ſufficiencie deputet̉ humane. Nam corpus qd̓ corrūpit̉ agͣuat aīam. ⁊ depͥmit ter rena inhabitaco ſenſū multa cogitāte. aut ſiqͥ dem ꝓprie aut eorum fortaſſis quoꝝ dicta ple rūqꝫ pociꝰ recitādo ꝙͣ aꝓpbādo h̓ introducta noſcunt̉. Hoc em̄ tā ex diuerẜ alioꝝ libellis ⁊ ꝯmentarijs moe̓ mellificātis apis ꝙͣ ex hijs. q̄ mihi dīna gr̄a ꝓpinauit fructuoſe collegi⁊ hāc doctrinā in t̓no fluē teꝫ nectae̓ velud fauū mell̓ in diunnis officijs ſpeculari volētibꝰ diuino ſuf fultꝰ preſidio ꝓpinaui hāc ſolū apud hoīes ex ingenti p̄peſſo laboe̓ mercedē expectās vt apd̓ miſericordiſſimū iudicē ꝓ peccatis meis deuo. tas oraciones effundāt. ¶ Seo gracias

i