Tertius.
tur autem ut purgetur: purgatur autem: ut extenuetur: extenuatur autem ut ſanetur: oportet ꝙſanitas ſit finis et extenuationis et purgationis ⁊aliorum precedentium: ſed omnia inueniuntur īdiuerſis gradibus bonitatis ordinata ſubuno ſūmo bono: quod eſt cauſa omnis bonitatis: ac perhoc cum bonum habeat rationem finis: omniaordinantur ſub deo ſicut fines precedentes ſub fine ultimo: oportet igitur: ꝙ omnium finis ſit deus ¶ Preterea bonum particulare ordinatur inbonum commune ſicut in finem: eſſe enim partiſeſt propter eſſe totius. Unde et bonum gentis eſtdiuinius ꝙͣ bonum unius hominis: bonum autēſummum quod eſt deus: eſt bonum commune:cum ex eo uniuerſorum bonum dependeat: bonum autem quo quelibet res bona eſt: eſt bonuparticulare ipſius et aliorum que ab ipſo dependent: omnes igitur res ordinantur ſicut in finemin unum bonum quod eſt deus. ¶ Item ad ordinem agentium ſequitur ordo in finibus: nam ſicut ſupremum agens mouet omnia ſecunda agētia: ita ad finem ſupremi agentis oportet ꝙ ordinentur omnes fines ſecundorum agentium: quicquid enim agit ſupremum agens: agit propter finem ſuum: agit autem ſupremuꝫ agens actionesomnium inferiorum agentium mouendo omnesad ſuas actiones et per conſequens ad ſuos fines.vnde ſequitur: ꝙ omnes ſecundorum agentiumactiones ordinentur a primo agente in finem ſuūproprium: agens autem primum rerum omniuꝫeſt deus: vt in ſecundo probatuꝫ eſt: uoluntatꝭ autem ipſius nihil aliud finis eſt ꝙ ſua bonitas queeſt ipſemet: vt in primo probatum eſt: omnia igitur quecunqꝫ ſunt facta uel ab ipſo immediate ulmediantibus cauſis ſecundis in deum ordinēturſicut in finem: omnia autem entia ſunt huiuſmodi. nam ſicut in ſecundo probatur: nihil eſſe poteſt: quod ab ipſo non habeat eſſe: omnia igiturordinantur in deum ſicut in finem. ¶ Adhuc finis ultimus cuiuſlibet facientis in quantum eſtfaciens: eſt ipſemet: utimur enim factis a nobis ꝓpter nos: ⁊ ſi aliquid aliquando propter aliumhomo faciat: hoc refertur in bonuꝫ ſuum uel utile uel delectabile uel honeſtum: deus autem ē cauſa factiua rerum omnium: quorumdam quidemimmediate: quorumdam autem mediate ſiue mediantibus alijs cauſis: ut ex premiſſis eſt manifeſtum: eſt igitur ipſemet finis rerum omnium.Preterea finis inter alias cauſas primatum obtinet: et ab ipſo omnes alie cauſe habent: ꝙ ſintcauſe in actu: agens enim non agit niſi propter finem: ut oſtenſum eſt: ex agente autem materia inactum forme reducitur Unde materia fit actuhuius rei materia: et ſimiliter forma huius reiforma per actionem agentis: et per conſequens
per finem: finis etiam poſterior eſt cauſa ꝙ precedens finis intendatur ut finis. Non enim mouetur aliquid in finem proximum: niſi propterfinem poſtremum: eſt igitur finis ultimus primaomnium cauſa: eſſe autem primam omniumcauſam neceſſe eſt primo enti conuenire: quoddeus eſt: ut ſupra oſtenſum eſt: deus igitur eſt ultimus omnium finis. ¶ Hinc eſt quod dicitur ꝓuerbio. xvi. Uniueria propter ſemetipſū oꝑatuſeſt deus: ⁊ Apoca: ultimo. Ego ſuꝫ alpha ⁊ o primus et nouiſſimus.¶ Quomodo deus ſit finis omnium. XIIII.Eſtat igitur īquirendum quomodo deus ſit omniuꝫE finis: quod quidem ex premiſſis fietmanifeſtum. Sic enim eſt ultimus omnium rerūꝙ tamen eſt prius omnibus in eſſendo: finis autēaliquis inuenitur: qui etiam ſi primatum obtineat in cauſando ſecundum ꝙ eſt in intentione: eſttamnen in eſſendo poſterius: quod quidem contingit in quolibet fine quem agens in ſua actione cōſtituit: ſicut medicus conſtituit ſanitatem per ſuam actionem in infirmo: que tamen eſt finis eiꝰ:aliquis autem finis inuenitur: qui ſicut eſt precedens in cauſando: ita etiam in eſſendo precedit: ſicut dicitur finis id quod aliquis ſua actione uel motu acquirere intendit: ut locum ſurſuꝫignis per ſuum motum: et ciuitatem rex per pugnam: deus igitur ſic eſt finis rerum: ſicut aliquid ab unaquaqꝫ re ſuo modo obtinendum.¶ Adhuc deus eſt ſimul ultimus rerum finis: ⁊primum agens: ut oſtenſum eſt: finis autem peactionem agentis conſtitutus non poteſt eſſe primum agens: ſed eſt magis effectus agentis: nonpoteſt igitur deus ſic eſſe finis rerum: quaſi aliquid conſtitutum: ſed ſolum quaſi aliquid preexiſtens obtinendum ¶ Amplius. Si aliquid agat propter rem aliquam iam exiſtentem et pereius actioneꝫ aliquid conſtituatur: oporter ꝙ reipropter quam agit aliquid acquiratur ex actioneagentis: ſicut ſi milites pugnant propter ducem:cui acquiritur uictoria: quam milites ſuis actionibus cauſant: deo autem non poteſt aliquid acquiri ex actione cuiuſlibet rei: eſt enim ſua bonitas omnino perfecta: ut in primo libro oſtenſumeſt: relinquitur igitur ꝙ deus ſit finis rerum: nonſicut aliquid conſtitutum aut aliquid effectum arebus: neqꝫ ita ꝙ aliquid ei a rebus acquiratur:ſed hoc ſolo modo quia ipſe rebus acquiritur.¶ Item oportet ꝙ eo modo effectuſ tendat ī finēquo agens propter finem agit: deus āt qͥ eſt pͥmūagēs oīuꝫ rerū non ſic agit quaſi ſua actiōe aliqͥd