Tertia pars
56
cenſualiſte. etiā vbi peccaret. quia hoc eētoccultū. aliud manifeſtū. ¶ Addito ꝙ p̄cepta nō obligāt vt fiant ad intētionē p̄cipientis niſi ſub conditōne. hoc eſt ſi debeat finis aſſequi. alioquin honorās parentes propter naturalē pietatē nō referēdo ad deū peccaret Sil̓r ⁊ ieiunans ſi nōefficeret̉ deuotior. ⁊ ita breuiter de quolibet preceptoꝝ ¶ Facit pro hac rn̄ſione textus expreſſus extra de vſuris. c. in ciuitate vbi ſic dicit Alexander tertius/ ſcribēsianuen̄. ep̄o. In ciuitate tua dicis ſepe cōtingere ꝙ quidam piꝑ ſeu cinamonū ſeualias merces cōparant. q̄ tunc vltra. x. libras non valent. ⁊ ꝓmittūt ſe illis a quibus illas merces accipiūt. xi. libras ſtatuto termino ſolūturos Licet autē cōtractꝰhuiuſmodi ex tali forma nō poſſit cenſeri noīe vſuraꝝ. nihilominꝰ tamē venditores pctm̄ incurrūt. niſi dubiū ſit; mercesillas plus minꝰ ve ſolutōis tꝑe valiturasEt ideo ciues tui ſaluti ſue bn̄ cōſulerentſi a tali cōtractu ceſſarēt. cum cogitatiōeshominū/ om̄ipotenti deo nequeat occultari. ¶ Poſſet autē hoc in loco fieri ꝑquiſitio/ cur contractus hic cōmemoratꝰ ex qͦnō eſt vſurarius ſit illicitus? Si dicaturꝙ propter preciū maius et exceſſiuū. hochabet locū in foro conſciētie/ ſicut etiamvidet̉ notare decretalis. ſed nō in exteriori iudicio vbi res tantū valet ẜm legiſtasquantū vendi poteſt. qd̓ intelligit̉ niſi ſitdefraudatio plus medio iuſti p̄cij. qꝛ tūccōtractus reſcindit̉. vt inciuilis/ licet nōvſurarius. Si vero dicat̉ illicitus eſſe qꝛfit in fraudē vſurarū. Rn̄debit venditor.nequaqͣꝫ. ſed in fauorē conſeruatōnis velaugmētatiōis proprie ſubſtantie. ⁊ ſuſtētatōnis domeſticoꝝ oneꝝ. Acce quomōmalignātibus ⁊ volentibus/ iniuſte agere nō ſufficiunt leges poſitiue cōtra vſurarios late. quin potius ſunt incidētalit̓aliqn̄ in damnū reipublice. in laqueū cōſcientie. in offenſiōes ⁊ ſcandalū. Si autem ſentētie iuris/ excōicationū vel interdictoꝝ/ ligent abutētes talibꝰ cōtractibꝰ.dum fiūt in fauorē vſuraꝝ. licet non in ſeſint vſurarij videāt domini iuriſte an pene ſint vſqꝫ ad hoc ampliande. dum nonconſtat de intentione.¶ Tertia attentioAttendat̉ ſuꝑ ſecundo fundamēto cōtra
cenſualiſtā. vbi aſſumit gloſam magnamInnocentij de vſuris. c. in ciuitate. ꝙ prima pars/ eſt euidēter quo ad oēs ſui clauſulas/ pro cenſualiſta. ⁊ pro dictis priꝰ indiuerſis conſideratōibꝰ. Sil̓r ⁊ ſcd̓a ⁊ tertia partes vſqꝫ ibi. Sed certe bene cōſulendū eſt. Attento ꝙ vbi dicit in ſecundaparte. Alijs videt̉ ⁊ forte melius; non negat priores bene dixiſſe ſed ponit ſub dubio ſi ſequētes meliꝰ dixerint qͥ loquūturamplius pro parte cenſualiſte. Et modꝰloquendi cōis/ notat eū ſentire ꝙ meliꝰ licet alij bene. ¶ Deinde cū dicit. Sed certe bene conſulendū eſt. Patet ex modo loquēdi ꝙ conformat ſe verbis decretalis.In ciuitate/ ꝙ nō loquitur niſi ꝓpter dubiū intentōis contrahentiū. Et ex illo ꝙaffirmat ſtatim in qͣrta ꝑte dicens. Illudautē penitus videt̉ illicitū ꝙ idem qͦ dicitur emptor/ in ſe conſtituat redditum. ⁊c̄vbi notet lector/ de correctōne quā tractatus facit. dicens ꝑ viciū ſcriptoris factuꝫeſſe vt dicatur/ emptor pro vēditor. quianon poſſet (inquit) bene exemplificari ꝙemptor cōſtituat redditum in ſe. Sꝫ hiccognoſcit̉ inaduertentia magna. qm̄ emptor ⁊ venditor ſe habēt correlatiue. ⁊ poteſt ille qͥ emit/ cōſtituere ſe venditorē perredditū vel actōnē qua ſe obligat ad plusdandum / vel in pecunia vel in ſpe/ qͣꝫ acceperit. At hoc obſecro tu lector vigilanterattende. ⁊ cognoſces ꝙ affectio nimia impugnandi cenſualiſtas/ fecit aliter ſonareverba Innocētij qͣꝫ ſua fuerit intentio. ſicut de ſonitu cāpanarū vulgarit̓ exꝑimurProinde ſuꝑ reliqͥs concluẜ cōtra cenſualiſtas ad vitā. et de regula iſta. Qui dubio ſtāte agit aliquid/ mortaliter peccatdictum eſt prius propoſitōne tertiadecima ſecunde partis.¶ Quarta attentio¶ Attendat̉ pro rn̄ſione ad tertiū fundamentū ꝙ cenſualiſta bonā habens intentionē ſicut habere p̄ſumit̉ in caſu noſtronō agit in fraudē legis nec contra legem.Nec illud quod inquirit̉ que differentiaſit ſi nō poſſit recipi vnꝰ denarius ex vſura/ ⁊ ex contractu cenſuali recipient̉ plꝰ qͣꝫcentū. cōcludit. Et patet rn̄ſio ꝑ exemplūdatum in materia de ſymonia. quia ſacerdos celebrans miſſas. poteſt reciꝑe centūfrancos pro ſuſtentatōe vite ſue. Et non
U 3