Compendiū Theologie

per debitas circūſtantias. rationabiliterergo ad predictā ſcientiā theologicā ꝑtinet. ipſarū circūſtantiaꝝ conſideratio.Secūda cauſa eſt. quia ipſa etiā ſcientiatheologica cōſiderare habet actus humanos. ẜm quod inuenit̉ in eis bonū ⁊ malum. meliꝰ ⁊ peius. Hec aūt in ip̄is actibꝰhumanis frequētiſſime ex circūſtātijs reperiunt̉. ẜm ꝙ ip̄as circūſtantias vt infradeclarabit̉ diuerſificant̉. ratōnabilit̓ ergoipſarū circūſtantiarū conſideratio ad huiuſmodi theologicā ſcientiā ꝑtinere dicitur et ꝑtinet. ¶ Tertia cauſa quia ip̄a etiam ſciētia theologica cōſiderat actus humanos ẜm qd̓ ſunt meritorij vel demeritorij. quod qͥdem cōuenit actibꝰ hūanisad quod reqͥritur ꝙ ſint volūtarij. Actusautē humani frequētiſſime iudicari hn̄tvoluntarij vel inuolūtarij ẜm cognitiōeꝫvel ignorātiam circūſtantiarū. Rationa.biliter igitur circumſtātiarū cognitio adhuiuſmōi ſcientiā theologicā ꝑtinere dicitur ⁊ ꝑtinet ¶ Ad declaratōem igit̉ materie ꝑticularius deſcendēdo. circūſtātiaſic deſcribit̉. ꝙ eſt accidēs actus humaniEt intelligat̉ iſta deſcriptio nō de accidēti quod ineſt rei vt ſua qͣlitas. ſicut albūdicit̉ accidens rei albe. ſed intelligat̉ accidens quaſi cū alio ſiml̓ in eodē ſubiectocōcurrens ⁊ exiſtēs. extra tamē ſubſtantiāip̄ius cum quo ſic cōcurrit ⁊ exiſtit. Sicenī circūſtantia dicit̉ accidēs actus hūani. quia cū actu humano ſimul in eodemſubiecto cōcurrit ⁊ exiſtere poteſt. Eſt tamen extra ſubſtantiā ip̄ius actus humani nec eſt de eius ſubſtātia. Quod ſatꝭ nōmen de ſe importat ⁊ cōnotat. Dicit̉ eniꝫcircūſtantia quaſi circū aliquid ſtans.Circūſtātie autē ẜm quas vt ſupra tactūeſt; actꝰ hmōi iudicari habēt boni vel mali/ meliores vel peiores/ meritorij vl̓ demritorij. ⁊c̄. ⁊ ꝑ conſequēs ad beatitudinēſalutēqꝫ eternā ordinati aſſignant̉ a tullio in ſua rhetorica ſeptē. que cōtinent̉ iniſto verſu Quis. quid. vbi. quibꝰ auxilijscur. quomō. quādo. Etenī iuxta quod ipſe tulliꝰ dixit. In actibꝰ humanis ad eorūbonitatē ſeu maliciā debite dinoſcēdā p̄dicta conſiderāda veniūt. ſcilꝫ quis eſt qͥfecerit. quid eſt quod fecerit. vbi fecerit. qͥbus auxilijs; inſtrumētis vel medijs fecerit. quare fecerit. quō fecerit. quādo feceritPhiloſophus autē in tertio ethicorū ad-

dit octauā circūſtantiā ſcꝫ circa qͥd Sedtullius eā ſub illa circūſtantia quid; ꝯprehendit. Hic tamen ip̄arum circūſtantiarum fiet declaratio ẜm numerū ⁊ poſitionē philoſophi. ¶ Numerꝰ autē ſeu ſufficiētia iſtarū circūſtantiaꝝ ſic ſumi poteſtCircūſtantia enī vt iam dictū eſt dicit̉ qͣſi extra ſubſtantiā actus exiſtēs. ſed tamēip̄m actū aliquo mō attingens. Tripliciautē modo ſeu reſpectu poteſt circūſtantia actū ip̄m humanū attīgere. Uno mōinquantū attingit ip̄m actū in ſe. Scd̓omodo inquantū attingit cām ip̄ius actꝰTertio modo inquantū attingit effectūip̄ius actus. Reſpectu primi modi dupliciter poteſt ip̄a circūſtātia ip̄m actum ī ſeattingere. vel ꝑ modū ſcꝫ cuiuſdam mēſure ſeu cōmenſuratōis ⁊ ſic erūt circūſtātiereſpiciētes ſeu cōcernētes locū ⁊ tempꝰ. q̄denotant̉ ꝑ hec duo verba in predicto verſu poſita. ſcꝫ vbi. ⁊ quādo. vel ꝑ modū qͣlitatis ip̄ius actus. ⁊ ſic erit circūſtantia reſpiciēs ſeu cōcernēs modū agendi quo .ſ.actus ipſe factus eſt. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbū qūo. Reſpectu vero ſecūdi modi/ ſcilꝫreſpectu cauſe ip̄ius actus. cum oīm actuum ⁊ affectuū humanoꝝ qͣtuor ſunt cauſe principales. ſcꝫ efficiēs. materialis. formalis. ⁊ finalis. quadruplex circa iſtas qͣtuor cauſas accipit̉ ſeu occurrit differentia ſeu qualitas circūſtantiarū. Circa enīcauſam efficientē alias accipit̉ ſeu occurrit circūſtantia ip̄ius agētis que denotat̉per hoc verbū quis Circa cām materialēaccipit̉ ſeu occurrit circūſtantia circa obiectuꝫ que denotat̉ ꝑ hoc verbū quod addit ph̓s. ſcꝫ circa quid. Circa cām formalem accipit̉ ſeu occurrit circūſtantia circacauſam coagētem ſeu cooꝑantem ſeu cōcurrēteꝫ. que notat̉ ꝑ hoc verbū quibꝰ auxilijs. Et intellige vt iam tactū eſt. vel inſtrumētis. ⁊c̄. vel hmōi que faciūt ad formam actꝰ. Circa cauſam finalē accipiturſeu occurrit circūſtantia circa propoſitū⁊ intentōnē agētis que denotat̉ ꝑ hoc verbum. cur .i. propter quid qua de cauſa ⁊c̄.Reſpectu vero tertij modi. ſcꝫ reſpectu effectus ipſiꝰ actus accipit̉ ſeu occurrit circumſtātia. circa illud quod ex tali actu cōtigit ⁊ ſecutū eſt. que denotat̉ ꝑ hoc verbūquid. ¶ He igitur ſunt circūſtantie ex qͦbus vt pluries tactū eſt. actus hūani qͦadbonitatem vel maliciā; meritū vel demeri

H