¶ Epitoma operū ſex dierū de mūdi fabrica Prologus

FoliūI

Um apud doctiſſimos et preſtantiſſimos viros qͥ verā naturaꝫ et hiſtoriaꝫ tradiderūt de mūdi fabrica: ac prima hominū generatione: duplex opinio fert̉: a priſcis enim illis tꝑibꝰ ſumptoinitio: ſcribemꝰ breuiſſime qͣntū in tā remotis (ꝓpter ātiqͥtatē) rebꝰ licebit. Quidā mūdū ingenituꝫ: et incorruptibileꝫ: et genus humanum abeterno extiſſe neqꝫ habuiſſe ortus principiū ſenſere. Quidam genitumcorruptibilemqꝫ arbitrati: ⁊ homines dixerūt generatōnis inicium tempore eſſe ſortitos. Et greci viri clariſſimi qui hiſtorias collegerūt: affirmarūt. Unā ante iniciū omniū celi ⁊ terre cūctis ſimul ꝯfuſis formā fuiſſe: poſtea diſſeparatis: diuiſiſqꝫ molibus cepiſſe mundū hunc ordineꝫquem videmus. Aerem hūc motu ꝯtinuum et igneam ꝑtem cuius ſuperiora loca ꝓpter leuitatē aiūt appetiuiſſe: Qua ex cauſa ſolem ac ſtellarūmultitudine volutōne totius circūferri: Partem autē turbidam atqꝫ terreſtrem vnacum humidis ad infima loca ob grauitateꝫ deſcendiſſe quetum mixta eſſent. ex humidis quidē mare effectū. Ex durioribus vero terram lutoſam euaſiſſe: ⁊ omninomollem. hec primum cum ſolis ardore denſior euaſiſſet: in quibus putredines tenui cōtecte pellicula ſintexcitate. Erupiſſe tandem ab illa colluuie varias animantiū formas quorum ea quo maiorem caloreꝫ ſortita ſunt in ſuperiorē regionem volatilia abierūt: ſicciora ⁊ grauiora: ſerpentia ac terreſtria euaſerunt animantia. Naturam aquoſam nacta in ſui generis elementum delata ſunt. Terra deinceps tum ſolis ardoretum ventis arefacta: mutua ꝯmixtione ſexuū ꝑfectiora generant̉. Hoc Euripides Tragicus Anaxagorephyſici diſcipulus ita ſe habuiſſe teſtatur. Eodem modo homines a principio genitos dicunt. In agrispaſtum querentes. ſilueſtri ⁊ incondita vita vixiſſe quibus herbe ⁊ arborū fructus vltro victum prebuerunt. In huius deniqꝫ enarratōne cum per multos elaboraſſe latinos grecoſqꝫ videmus: preterea chaldeos et hebreos veteres nouoſqꝫ. Relictis igitur antiquis erroribus Archana Moſeos volumina de munIdi fabrica: ⁊ celebratis illis operibus ſex dierum pluſtrabimus. Quibus totius nature ſecreta cōtinent̉.Nam moyſes ꝓpheta ac hiſtoricorum pater deo plenus: ac celeſti dictante ſpiritu totius magiſtro veritatis: excepit hec oīa. Quem cum noſtrorum: tum ſuorum: tum gentium deniqꝫ teſtimonia prorſus humane ſapientie: doctrinarumqꝫ omnium et litterarum cōſultiſſimum prodiderunt. Apud hebreos Salomonis liber: cui ſapīa titulus: in quo vir nature reruꝫ interpres ſe illiuſmodi diſciplinā de moſayce legis penetralibus accepiſſe fatet̉. Sunt apud noſtros Lucas ⁊ philon autores grauiſſimi: illū in vniuerſa egyptiorum doctrina fuiſſe eruditiſſimū. Sed ⁊ hermippus atteſtat̉ Pythagoram de moſayca lege plurimain ſuā philoſophiā tranſtuliſſe. Notū illud Numenij philoſophi: nō aliud eſſe platonē qͣꝫ atticū moyſeꝫ.In primordio deniqꝫ ſui operis de natura: de totius opificio mūdi velut agri cuiuſpiam theſauri: omnisvere philoſophie defoſſi ſunt. Factūqꝫ in primis hoc in hac parte: vbi de reruꝫ omniū emanatōe a deo degradu: de numero: de ordine partium mundanarū altiſſime philoſophat̉. Propterea fuit decretum veterum hebreoꝝ. Cuius etiā meminit Hieronymus: ne hanc mūdi creatōeꝫ quiſqͣꝫ: niſi matura iam etate attingeret. Que aūt ſuꝑ hoc libro viri ſanctiſſimi Ambroſius ⁊ Auguſtinus. Strab̓. item ⁊ Beda ⁊ Remigius. Et ex iunioribus Egidius ⁊ Albertus. Que item apud grecos Philon. Origenes. Baſilius. theodoricꝰ. Appollinarius. Dydimus. Gēnadius. Criſoſtomus ⁊c̄. ſcripſerunt intacta penitus a nobis relinquent̉. De his item que vel Ionethes vel Anchelos vel Symeon antiquus chaldaice tradiderūt: velex hebreis aut veteres Eleazarus. Aba iohannes. Neonius. Iſaac. Ioſeph: aut iuniores Gerſonides.Sadias. Abraam ⁊c̄. ꝯſcripſerunt: nullam nos in p̄ſentia mentōnem habebimus. Afferemuſqꝫ ꝑ moduꝫepitomatis. Ex moyſe ſeriem ſex dierum: de diuina mundi fabrica: de qua in archanis ſancte religionis literis traditur.Exorſus igitur deus fabricam mundi illum primū ⁊ maximū filium prefecit operi immenſo. Eoqꝫ ſimulet cōſiliatore vſus eſt ⁊ artifice: in excogitandis: ornandis: faciendiſqꝫ rebus: qm̄ is prudentia et rōne: etpoteſtate perfectus eſt. Nec querendū ex quibus iſta tam magna: tam mirifica oꝑa deus fecerit. Oīa eniꝫfecit ex nihilo. Quanto igitur rectius eſt omiſſis inſenſibilibus ⁊ vanis: oculos eo tēdere vbi ſedes: vbihabitatio eſt dei veri: qui terram ſtabili firmitate ſuſpendit: qui celum diſtinxit aſtris fulgentibus: qͥ ſolērebus humanis clariſſimū ac ſingulare lumen in argumentum ſue ac vnice maieſtatis accēdit. Terris autem maria circumfudit: flumina ſempiterno lapſu fluere precepit: iuſſit et extendi campos: ſubſidere valles: fronde tegi ſiluas: lapidoſos ſurgere montes: que vtiqꝫ omnia nō iupiter fecit: ſed ille opifex reꝝ mūdi melioris origo: qui vocat̉ deus: cuius pͥncipiū qm̄ nō poteſt comprehendi nec q̄ri debet. Satis eſt homini ad perfectam prudentiam: ſi deum eſſe intelligat: vt ſuſcipiet ⁊ honorificet communem parenteꝫ generis humani: ⁊ rerum mirabilium fabricatorem. Tres mundos figurat antiquitas: ſupremum omniuꝫvitra mundanum: quem theologi angelicum: philoſophi autem intellectualem vocant. Proximum huicceleſtem: poſtremum omniū ſublunarem: hūc quem incolimus: hic tenebrarum mundus: ille aūt lucis: ceium ex luce ⁊ tenebris temperat̉. Eſt et preter tres quartus alius mundus: in quo ⁊ ea omnia inueniāturque ſunt in reliquis: hic ipſe eſt homo. Tritum in ſcolis verbum eſt eſſe hominem minorem mundum: inquo mixtum ex elementis corpus: ⁊ celeſtis ſpūs: ⁊ plantaꝝ anima vegetalis: ⁊ brutoꝝ ſenſus: et ratio etangelica mens: ⁊ dei ſimilitudo conſpicit̉. De his quatuor mundis moyſes ſufficienter diſſeruit: vt deusbpirex diſpoſuit: vt vere ſcriptura hec Moſeos imago mundi expreſſa ſit: quemadmodum legimus etiaꝫet preceptum in monte: vbi hec didicit: vt oīa faceret ẜm exemplar quod in monte viderat. Quid tandemmoſaica littera de celebratis operibus ſex dierū edocet: curſim abſoluemus.