Druckschrift 
Biblia latina : Mit der Glosse des Walafridus Strabo u.a. und Interlinearglosse des Anselmus Laudunensis
Einzelbild herunterladen
 

Iudith.CI

E xex cigIſuperbi.Iphaxatquo tempore hyſtoriaiudith prenotatur.itaqꝫ rex medoruꝫI ſuperbi eniꝫ ſuꝑ omēsſubiugauerat muleſſe cupiunt.pͣ̄tas gētes imperio21 Zſ amplificauit deiocꝰ enīſuo et ipſe ędificacondidit.uit ciuitatem potentiſſimā quā ap

¶Prologus in libruꝫ iudith.Incipit.Hud hebreos liber iudith īter agiographa legit̉: cuiꝰautoritas ad roborāda illa q̨̄ in cōtentōe veniūt. minusydonea iudicat̉. Caldęo tamen ſermone cōſcriptus: inter hyſtoriascōputatur. Sꝫ qꝛ hūc librū ſynodus nicena in numero ſcāꝝ ſcripturaꝝ legit̉ cōputaſſe. acquieui poſtulatōi veſtrę. ymmo exactōi. ⁊ ſepoſitis occupatōibus quibꝰ vehemēter artabar. huic vna lucubratiunculaꝫ dedi: magis ſenſū ē ſenſuqͣꝫ ex verbo verbū trāſferēs. Multoꝝ codicū varietatē vitioſiſſimaꝫāputaui: ſola eniꝫ q̨̄ intelligētia ītegra in verbis caldęis inuenire potui. latinis exp̄ſſi. Accipite iudithviduam. caſtitatis exemplū. ⁊ triūphali laude ꝑpetuiſ ea p̨̄conijs declarate. Hac enī non ſolū fęminiſſꝫ et viris imitabilē dedit: qͥ caſtitatis eiꝰ remunerator. virtutē ei talētribuit. vt īuictū oībus hominibꝰvinceret: ⁊ inſuꝑabilem ſuperaret.

2ſ fortitudopellauit egbathanis Ex lapidibuſſtabilibus omne enim quadrum eſt ſtabile.ſpulcritudo in longitudine. lxx.quadratis ⁊ ſectis fecit muros eiꝰenim oē quadratum ſtabile vt fortis vt pulcrain altitudine cubitoꝝ ſeptuagintavt īexpugnabilis eſſet.et ī latitudine cubitoꝝ trigīta: turres vero eius poſuit in altitudinemagnitudocubitorū centum. Per quadrumvero earum latuſ vtrūqꝫ vicenoꝝpeduꝫ ſpacio tendebatur: poſuitqꝫportas eius in altitudine turriumex hoc oꝑeſ nō vere qꝛ ſolus depotens ſicut ſolus bonus.Et gloriabatur qͣſi potens in potēFnon dei a quo omnis poteſtas. ſnon dei ſuntenim quadrige dei. de quibus dicit̉. quadrigastia exercitꝰᶠ ſui. ⁊ ī gl̓a quadrigaꝝaminadab. et alibi quadrige ſalomonis de quibus d̓r in cāticis.ſuarum. Anno igitur duodecimoſ quem alij cambiſem putātſdyaboluſregni ſui. nabuchodonoſor rex aſſ fortis armatus cuſtodit atriūdemonum. aſſyria enī dirigens vel coarguēsſyrioruꝫ qui regnabat ī niniue ciuitate magna. pugnauit cōtra arphaxat. ⁊ obtinuit eū ī campo magnoqui appellat̉ ragau circa eufraten⁊ tygrim ⁊ iaſodon ī campo eriochregis elicorum. Tunc exaltatuꝫ eſtregnuꝫ nabuchodonoſor ⁊ cor eiꝰſ turbā malignorū ſpirituūeleuatum ē. Et miſit ad oēs qͥ habitabāt in cilicia ⁊ damaſco ⁊ libano⁊ ad gentes quę ſunt in carmelo ⁊cedar. ⁊ inhabitantes galileam: incampo magno eſdrelon. ⁊ ad om̄snec fideles quietes eſſe patitur.qui erat in ſamaria etſtranſflumē

Ra. Querit̉ quo tꝑe quibꝰ ve regibꝰ hyſtoria iudith fuerit. ob hoc p̨̄cipue qꝛ reges qui ibi erāt notati arphaxat ⁊ nabuchod̓. apud hyſtorias aſſirioꝝ ⁊ medoꝝ in ordine regum nō reperiunt̉. Apud aſſirios enim rex primus magni noīs ninus fuit. qui ī regione aſſirioꝝ ninum ꝯdidit quā nininen vocant hębrei. hic poſt gentes plurimas zoroaſtem bactrianoꝝ regemqui primus magicas inueniſſe artes d̓r bello cecidit ⁊ ipſe deceſſit. Cui ſuccedens vxor ſemiramis totius aſye regna tenuit. babiloniam inſtaurauit caputqꝫ aſſirij regni inſtituit qd̓ diu inconcuſſapotētia ſtetit. Sed cūarbatꝰ qui ⁊ zarbatesp̨̄fectus medoꝝ natōemeditis ſardanapallum regē ſuum babilonie interfecit. regni nomen ⁊ ſummam in medos trāſtulit. Ita nun⁊ babilonis regnū inmedos tranſlatū quādo apd̓ latinos ꝓchaſpater amulij ⁊ numitoris. auus autē retheſiluie matris romuli regnare cępit. Partemaūt regni tenuere chaldei qui babiloniā contra medos ſibi vendicauerunt. cuiꝰ poteſtaapud medos ꝓprietasfuit apud chaldeos.chaldei aūt ꝓpter antiquā vrbis dignitateꝫnō illam ſuā ſed ſe illiꝰmaluerint dicere. vn̄.Nabuchodo noſor ⁊cęteri vſqꝫ ad cyrumqͣꝫuis viribus potētes⁊ nomine clari legant̉in numero regū nō habent̉ illuſtrium. Eo autē tꝑe quo azarias qui⁊ ozias ſuꝑ duaſ tribꝰin hieruſalē regnabat⁊ ieroboam filius ioaſſuꝑ. x. tribus in ſamaria regnum aſſyrioꝝ ꝑarbatuꝫ ē deſtructū atqꝫ ad medos tranſlatum. ⁊ interim ſine prī⁊cipibus res agebat̉ vſqꝫ ad deiocū regeꝫ medorū qͥ et bathanamcōdidit ciuitatem. Inmedio auteꝫ tꝑe chaldei p̨̄ualebant. Deniqꝫ theglafalaſſar ⁊ ſalmanaſar ⁊ ſennache ºrib reges aſſirioꝝ ijſdētēporibus iudęos vaſtauer̄t atqꝫ captiuauerunt anteqͣꝫ deiocusapud medos regnaret. poſtea autem nabuchodonoſor ieroſolimam vaſtauit. Inuenimustamē inter arbatū ⁊ deiocū aliquoꝝ regum medoꝝ introducta in cronicisnomina. vbi refert̉ poſt arbatū xxviij. annis regnantē ſoſarmū annis. xxx.in medis regnaſſe. poſt eū medirnū annis. xl. cui ſucceſſit chalduceas annisxxxi. illi. deiocus. liiij. poſt eū regnauit frabates annis. xx. deinde ſciarſaresſiue diocles ānis. xxxij. qͥ moriēs imꝑium aſtriagi dedit quē cyrus rex ꝑſarum ipſius ex filia nepos regno priuauit ac regnum medoꝝ in ꝑſas trāſtulit̓ qui babiloniā vaſtauit occidens balthaſar abnepotē nabuchodonoſorregis babilonis iuuāte dario vt teſtat̉ ioſephus ꝓpinquo ſuo aſtiagi filioannos ętatis. lxiiij. habēte. Hijs regū ſucceſſionibꝰ cognitis diligēs lectorfacilius indagabit. cui p̨̄dictoruꝫ regum maxime ꝯueniat ordo narratōnis

ſed euſebius in cronicis ſuis aſſerit cambiſem filiuꝫ cyri qui poſt patrē. xxt̄.annis regnantē. viij. annis in ꝑſide regnauit ab hębreis nabuchodonoſorvocari ſub quo iudithhyſtoria ſcripta ſit. Sed qꝛ iſta hyſtoria dicit arfaxath regem medoꝝ nō inuenio quomō regnū aſſyriorum a medis vaſtatūatqꝫ deſtructū rurſus ipſis medis p̨̄ualuerit. ſi cambiſes nabuchodonoſorintelligit̉ niſi forte dicat̉ ꝙ cambiſes qui gētes finitimas impugnaſſe ⁊ ęgyptum ſuꝑaſſe d̓r. cū regnū aſſyrioꝝ atqꝫ ꝑſarum vnum eſſet aliquē rege nomine arphaxat in media repugnātem vicerit atqꝫ ſuo imꝑio ſubiugauerit. C. FI. Arpharat Ra.Myſticꝭ. Per arphaxat ſuꝑbi exprimūturquoꝝ conatus ⁊ laborq̄ ꝑ vaſtum tumoris ⁊elationis agit̉ facile inpoteſtatem nabuch̓ .i.dyaboli cadit. ipſe eſtem̄ rex ſuꝑ omēs filiosſuperbie. HethbathanisQuę medie prouinciemetropoliſ ē quā deiocus medoꝝ rex ꝯdiditſꝫ arphaxat mirabiliterāplificauit ſic̄ danielꝓph̓a ẜm ioſephū ſubdario rege in eadē ciuitate medie manſoleuꝫvalde p̨̄clarum ꝯſtructū mira arte poſuit ꝙquacūqꝫ die cernit̉ eadē conſtructū putaturqꝛ ſic pulchritudo noua ⁊ materia ſolida.Ibi vſqꝫ hodie regesꝑſarum atqꝫ medorūſepeliunt̉. ⁊ cui hęc cura ꝯmittit̉ ſacerdos iudęus eſt. In gloria qua.Hi in curribus. et hiin equis. ⁊cͣ. Sed d̓scurrū pharaonis et excitū eiꝰ ꝓiecit in mare.ergo qui gl̓atur: ī dn̄oglorietur. In campo maNoībꝰ locoꝝ notant̉regiōes gentiū. Sic̄ eīcōſmoſgraphi ſcribūta fluīe yndo qͥ ē ab oriente vſqꝫ tigrin qͥ aboccaſu. he regiones ſūtaracuſia. ꝑthia. aſiriaꝑſida. ⁊ media. ⁊ montuoſe ⁊ aſꝑe. Aſeptemtrione hn̄t caucaſū mōtem. a meridie mare rubrū ⁊ ſinū ꝑſicū. In medio ſui fluīa p̨̄cipua ydaſpem ⁊ ardinū. In his enī ſūt gētes. xxij. ſꝫ general̓rd̓r ꝑthia ſępe ⁊ media a tygri vſqꝫ eufratē. Meſopotamia ē īcipiēs a ſeptētrione īter mōtē taurū ⁊ caucaſū. cui a meridie ſuccedit babil̓. dein̄ chaldeanouiſſime arabia. q̨̄ īter ꝑſicū ⁊ arabicū. anguſto t̓rę tractu orientē ꝟſus exͣtendit̉. In his ſunt gētes xxij. Sicqꝫ factū ē vt duo potētiſſima regna īterſe cōfligētia pl̓imas gētes ex cōfinijs cōꝑarēt ⁊ demū victoriaſ ad chaldeos Tunc exalta. Cū dyabolꝰ ꝑditoꝝ multitudi vl̓ aſſyrios cōceſſeritnē ſue volūtati ſubijcit eleuat̉ cor eiꝰ ꝓprie illud aſſignās ꝟtuti n̄ diuine ꝑmiſſioni ⁊ eo magis ardeſcit ad plurimoꝝ ꝑditoꝝ deſtructionē qͦ ſe uidet qͥbuſdā p̨̄ualere ꝑ prauā ſuggeſtionē. vn̄ ſequit̉ Et miſit ad omnes. Et miſit ⁊cͣ. Dyabolus ꝑ diuerſas ꝓuincias legatos mittit cū turbaꝫ