Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

Primo probat ꝑ ſimile in illis qui poſt cibū immediate dormientes ſomnia non vident vel non habēt Secūdo ꝓbat ꝑ ratōnem. Et pͥmo qͣre ī puerinon fit ſomniū. ratō huius eſt multa euaporatō aſcendens ī ſuꝑiorem locum que iterū lata deorſumfacit multū mouere. Et quibuſcūqꝫ tale contingitnullū apparet fantaſma. qꝛ magno motū deletur.Nnde illi qui ꝓfundo et graui ſomno dormiūt oppreſſi a ſomnio. eo ꝙ multa et ſpiſſa et permuxta ēuaporatō continue et ꝑ totam dormitōnem aſcen.dit in ſuperiorem locum capitis que iterū in ſeipſareflexa ſpiſſam multitudinē motuū facit ad vigilādum pͥncipiū. Ratō aūt quare non eſt incōueniēsꝙ ſomnin̄ quibuſdam accidit in ſenectute quibꝰ n̄accidit in iuuentute. eſt ꝓpter mutatōnem aliquāfactam circa etateꝫ vel paſſionē. Ex eo em̄ ꝙ ſeneˢmutantur ꝑ calorem et humiditate non eſt incon.ueniens ſi mutet̉ accidens ſomniorū. ita ꝙ tūc appareant in eis ſomnia. Quidam vero alij ſunt quimultū ſomniant et continue ſomniorū ſuorū patiuntur obliuionem. Quod duplicit̓ ꝓbo. ſcꝫ ratōeet ſimilitudine Primo ratōne. Nam ꝙ aliqui ſōniorū que continue hn̄t in ſomno obliuiſcant̉ cauſa vel ratō eſt. qꝛ motus fortiores alqui excluduntp̄ceptōnem imaginū apparentiū in ſomnijs. ⁊ id̓oque quottidie ꝑ ſomnū fortit̉ mouent̉ corꝑe precipue ſi ſomniū in fine ſomni viderant. omnino ſomniorū obliuiſcūtur. Hec albertꝰ in comento ſuperſcd̓m librū de ſomno et vigilia. capi. qͥnto de his qͥbus non accidūt ſomnia. et de his qui obliuiſcuntur ſomniorū. Secūdo hoc idem ꝓbo ſimilitudīeNam ſimilitudines fantaſmatū que in ſomno accidunt ſūt ſimiles illis ydolis vel ſimilitudinibꝰ q̄ ſūtin aqua. In aqua em̄ ſi multus fiat motus tunc velnulla figura ibi apparet: ⁊ ſi que apparent tn̄ conſuſe et inordinate et indiſcrete apparent. vt ille qui reſpicit ī aqua multū mota ydola vel figuras que ibiapparent non clare videt. nec clare poteſt dicere ꝙhec eſt figura hominis hec equi vel huiuſmodi. ſꝫ cōfuſe. qꝛ partes illarū formarū confuſe repn̄tant.ſed poſtqͣꝫ aqua fuerit quietata huiuſmodi figureclare repn̄tantur et ibidem conſpiciūtur. Sic̄ a ſimilimotus in interioribꝰ. ſcꝫ vaporū et fumoſitatūin ſomnio aſcendentiū ad cerebꝝ vel omnino impedit ſomnū vel impedit diſcretōnem et recordatōnoſomniorū. ſicut vehemens motus in aquis impeditcomprehenſionē ſimulacrorū in aquis vt dixi. Etſicut ille qui proſpicit in aqua poteſt iudicare hoc ēydolum hominis. et hoc eſt equi. vt videns ſignuꝫiudicet deſignato. ſic in ſomnijs intuentes ſimulacra prompti ſūt inſpicere ⁊ determinare ea quoꝝſūt. et determinare ea que ſunt ſimulachra vel ſimilitudines dummō qͣtuor p̄cipue attendant̉. ſcꝫ tēpora et loca et complexiones et mores ſomniantiūque ſolū ſapientes et experti et nō ideote interp̄tari pn̄t vt que in ſomnijs cōfuſe et diſtorte apparētrecte et clare cōſpiciant et alios inſtruāt. Hec alb̓Sompinain cōmento ſuper terciū librū de ſomno et vigilia.capi. ix. et vltimo de arte interptandi ſomnia. De deceptōne et falſitate ſomniorū. Ca. v.Ercio circa ſomnia nota falſitateꝫ ſeu deceptōnem. Nam in ſomnio eſt deceptō.eo ꝙ forma ſenſū efficiens accipit̉ vt resip̄a. Cauſa aūt huius in communi vna eſt. videlicet ꝙ anima non iudicat ẜm eandeꝫ potentiā id qd̓eſt principale ſic̄ res et id quod eſt ſecundariū. ſcꝫid quod ſumit fantaſmata. Primū em̄ ſcꝫ res ani.ma iudicat ratōne. Secundū vero anima iudicatnon ſenſu proprio qui circa ꝓpria ſenſibilia nunqͣꝫdecipitur. īmo ſemꝑ eſt verus. eoꝙ de ꝓprio ſenſibili ſemꝑ iudicat et enūciat id quod eſt ſenſu cōmuni vel extimatōne imiaginatōne ſeu fantaſia ſenſibili. Quod tribꝰ exemplis probo Primū exempluꝫeſt qūo ẜm id qūo fantaſmata fiūt id eſt ẜm motūvel iudiciū factū a ſenſu ꝓprio. puta a ſenſu viſusſol videtur eſſe monopedalis id eſt vnius pedis. ethoc propter diſtantiā inter ſolem et oculū. ſed aliapars anime que eſt in ſcientibꝫ ſcꝫ. rato contradicit ad fantaſiam. et dicit ſolem maiorē eſſe tota terra. Secundū exemplū eſt. ꝙ ſicut terra videturmoueri aſpicientibꝰ quorū viſus propriꝰ ab alio ēmotus. Vnde tales decipiūtur ex hoc ꝙ viſus nit̉dum uidetur moueri qui nō mouet̉ ab aliqua re ſēſibili extra ſed eſt forma motus in eo ip̄o. et hanciudicat videns eſſe meſſe rebus. vt patet in eo quiexiſtens in naui mouet̉ velociter. cui terra aſpicienti videt̉ moueri. cuius viſiis eſt ab aliquo priꝰmotus et non a terra que immobilis perſeuerat.Terciū exemplum eſt. ꝙ ſi globulus ex terra vel qͣiuis alia materia format̉. et poſtea digitus ſuꝑ digitum collocet̉. ita ꝙ vtriqꝫ digiti extremitate ſimul tangant̉. globulus videt̉ duo eſſe qui vnicꝰeſt. et ſic tnͣſpoſitis digitis duos tactus annunciat: ⁊ ſic videtur vnū eſſe duo cū tn̄ hoc non ſit niſiin tangente et non in re tacta. quod patet. qꝛ aliꝰſenſis qui dignior eſt in certificando de rebꝰ et numero earū tactui contradicit. In omni em̄ certificatōne dignior eſt viſus qͣꝫ tactus. Si vero nō haberemus niſi factū et talem tactū qui eſt cū tranſpoſitōne digitorū et non aliū. tūc proculdubio iudicaremꝰ duo eſſe quod vnū eſt. ⁊ mentiendi cauſa eſſet. qꝛ non eſſet aliquid tactū dignius tactui ꝯtradicens. ſed qꝛ eſt aliquid digniꝰ tactū. ſcꝫ viſꝰqui tactui contradicit. ideo ꝑ ſenſum viſts huiuſmodi diſcernimꝰ deceptōnem et falſitatem ꝙ globulus qui tnſpoſitis digitis ẜm tactū apparꝫ duoeſſe qui eſt vnus. Similiter eſt in ſomnio. ꝙ in veritate nec vidit nec audiuit nec ſentit realiter ⁊ ẜmveritatem rem aliquā. ſed hec tm̄ ſūt in ſomnianteꝑ formas abintus defluentes ad pͥncipiū ſenſitiuūet ideo ſentire tunc videt̉. Vt aūt liquidē hoc intelligatur oportet ſcire ꝙ cauſa deceptōnis in ſōnijsꝓuenit ex vno pͥncipaliter. et ex tribꝰ alijs ſecūdario. Principalis cauſa deceptōnis in ſomnijs eſt.