Prologus ſancti hieronymi in librum heſter

¶ Incipit prologus ſanctihieronymi in librū Heſter.Ibrum heſter varijs trāſlatoribꝰ cōſtat eſſe vitiatum:tquem ego de arciIluis hēbręorum red leuans verbum e verbo expreſſius tranſtuli. Quem liᵉbruꝫ ęditiō vulgata lacinioſis hincinde verborum funig bus trahit: addens e̓a quęh ex tempore dici poterant etiaudiri: ſicut ſolitum eſt ſcholaribus diſciplinis/ ſumptothemate/ excogitare quibusverbis vti potuit qui iniurikam paſſus eſt: vel illē qui iniuriam fecit. Uos autem oi paula et euſtochium/ quoniam et bibliothecas hebręorum ſtuduiſtis intrare: et inin terpretum certamina comn probaſtis: tenētes heſter he̓braicum librum/ per ſingulaverba noſtram tranſlationē

aſpicite/ vt poſſitis agnoſcere/ me nihil etiam augmētaſo ſe addendo: ſed fidēli teſtiꝑmonio ſimpliciter ſicut in hebręo habetur/ hiſtoriam hebraicam latinę linguę tradiq̄ diſſe. Nec affectamus laurdes hominū: nec vituperationes expaueſcimus: Deoenim placere curantes/ minas hominū penitus non timemus: quoniam deus diſſipat oſſa eorum qui hominibus placere deſiderant. ets ẜm apoſtolū: qui huiuſmodi ſunt/ ſerui chriſti eſſe nonpoſſunt. Rurſum in libroheſter alphabetuꝫ ex minyovſqꝫ ad thetam litteramfecimus diuerſis in locis: volentes ſcilicet ſeptuagīta interx pretum ordinē per hęc inſinuare ſtudioſo lectori. Nosenim iuxta morem hebraiciyordinem proſequi etiam inꝫ ſeptuagīta ęditiōe maluimꝰ.¶ Explicit prologus.

pretes quędam addiderāt de ſuo: et etiam ordinem libri cōfuderant. quem hieronymꝰ reduxit ad ordinem per litteras albhabeti gręci/ ſcriptas de minyo. Primam litteram alphabeti/ primo capl̓o pręſcribens: ſcd̓am/ ſecundo: et ſic de alijsvſqꝫ ad thetam litteram: vt quota eſſet littera in alphabetotottum ſciremꝰ eſſe capitulum illud in ęditione ſeptuagīta/ cui p̨̄ſcripta erat in hebraica. Liber iſte ſcriptuseſt intus ⁊ foris. Unde Rabanꝰ: Et liberheſter quem hebręi inter agiographa memorant: chriſti ⁊ eccleſię continet ſacramenta. Uirtus nanqꝫ ſacreeloquij ſic aliquandotrāſacta narrat/ vt vētura exprimat: ſic factorem approbat/ vt eiin myſterio contradicat: vt patet in dauioet vria: ſic geſta damnat/ vt hęc myſtice gͦrenda ſuadeat. Huiclibro Hieroꝰ. pręmittit prologuꝫ/ oſtēdēcauſam tranſlationiset moduꝫ. Librū iſtūexpoſuit Rabanus/oſtendēs in pͥmis ſubquo rege ⁊ quo tempore hęc hiſtoria geſta fuerit/ dicens: Hiſtoriam heſter tempere aſſueri non dubitamus fuiſſe: ſed qͥ fuerit aſſuerꝰ/ ignoramꝰIoſephus enim hūcmemorat xerxen/ darij filium: qui apud gręcos artaxerxes dictus eſt: cognomētolongiamꝰ. Sꝫ non videtur verum hoc: Non enim eſdras quiillius temporis hiſtorias ſcripſit/ hanc hiſtoriaꝫ trāſmiſiſſet.Unde dicit Euſebius in chronicis ſuis: cui aſſentit Rabanꝰ/hūc aſſuerum fuiſſe artaxerxen/ qui cognoīatꝰ mnenmon/ darij et phariſtidis filiū. Nam mortuo cambyſe/ ſub quo factafuit hiſtoria iudith regnauit ſumerdis/ vnus de ſeptē magisqui iudicabāt regnum perſarum/ ſeptem menſibus: poſtea qͥdam frater eius de ſumerdis/ iuuenis elegans/ fere qͥnqꝫ menſibus: Poſtea regnauit dariꝰ filiꝰ hyſtaſpis trigtīaſex anniſ:poſt quem xerxes annos triginta: poſt quem artabanus mēſibus ſeptem: qͦs chronographi poſuerūt pro vno āno: poſthunc artaxerxes annis qͣdragīta: Poſt hunc regnauit xerxesduobus menſibus: poſtea ſogdianus ſeptem menſibus: poſtea darius/ cognoīatus nothus: ſub quo ęgyptus receſſit aperſis: poſtea aſſuerus iſte ſub quo facta eſt hiſtoria p̨̄ſens:Poſt quē etiaꝫ regnauit artaxerxes ochus: qͥ reuocauit ęgyptum ad ſuū imperium: Poſt ochum regnauit filiꝰ eius arſamus: poſt quem regnauit darius filius eius: qui ab alexādromacedone ſuperatus eſt ⁊ victus: et tranſlata eſt monarchiaperſarum ad macedones. Myſteriū autem planū eſt. Aſſuerus eſt chriſtus: vaſthi/ ſynagoga: aman/ diabolus: heſter/ eccleſia: mardocheus/ paulus et cęteri prędicatores euāgelij.¶ Explicit Proemiū auctoris.¶ Eiuſdem reuerendiſſimi patris ⁊cͣ. prologi ſancti Hieronymi in librū Heſter Expoſitio.

Ibrū heſter varijs traſlatoribꝰ ⁊c̄. quia ſentuaginta tranſtulerunt de hebręo in gręcum: eqͥdam alij: et poſtea alij d̓ gręco in latinū: vtroII.erat corruptio/ ꝓpter diuerſa exemplaria corrupb De arciuis .i. armarijs: c Hebreoꝝ: nōgręcorupta. d xp.ſius tranli: idvalde expreſſe.expreſſius/ qͣꝫ atuliſſent. evulgatatu.ita ipretūf LLacinioſisbus: id eſt lortractionibus verboꝝ.Septuagīta enimdaꝫ addiderunt d̓ ſuoquę non erant de ſubſtantia libri: ſicut lacinia: id ē ꝑhibula nōeſt d̓ ſubſtantia pallij.Uel lacinia dicit̉ extremitas pallij: Et dicitur a lacio lacꝭ/ qd̓ ētraho: In qua perpēditur lōgitudo pallij:ideo ponitur lſis pro longis. Undlex moyſi dicitur lacinioſa reſpectu euāgelij: qd̓ ē verbū abbreuiatuꝫ. Quia ꝟo ſeptuaginta ī medio poſuerūt hebraicā veritatē ⁊ in pͥncipio: et infine ſuas lōgas additioneſ: idcirco diciturhic: hincīde. g Eaquę ex. id eſt ea quęnon erant in hebraicaveritate h ¶ Dici poterant: id eſt videri dicta fuiſſei ¶ Sicut ſolitum: id eſt ſicut faciunt ſcholares ī cauſis ſuis vbi multa fingunt de ſuo. k ¶ Ille: id eſt actor vel reus.l ¶ Qm̄ et bibliothecas hebręorū ſtuduiſtis: id eſt q̄hebraicum idioma didiciſtis: vt in libris hebraicis poſſetisſtudere. m ¶ Certamina: id eſt quę ęditio eſſet verior.n¶ Hebraicum librum: id eſt tranſlatū a nobis/ ẜm ſiueiuxta hebraicam veritatem. o ¶ Fideli teſtimonio: idēfideli interp̄tatione. p ¶ Simpliciter: id eſt ſine addiuone ⁊ ſubtractione. q ¶ Nec affectamꝰ laudes. Hoc dicit contra ęmulos. r ¶ Nec vituperationes expaueſcimus. Ideo dictū eſt ezechieli: et ī ipſo cuilibet p̄dicatōri: Vt adamātem et vt ſilicem dedi faciem tuam: id eſt talemte feci: vt nec capiaris blandimētis: nec frangaris aduerſis.Tunc enī facies prędicatoris ē vt adamas/ quando biandimenta non quęrit nec recipit: Vt ſilex/ quando vituꝑationescontemnit. s. ¶ Scd̓m apoſtolum. Gal̓. j. b. Si adhuchominibꝰ placereꝫ/ chriſti ſeruus non eſſem. t¶ Rurſum.Hic oſtendit quomodo ordinem confuſum ẜm ſeptuagiſusreduxit ad rectitudinem. v¶ In libro heſter: ẜm ediuonem ſeptuaginta. x. ¶ Ordinem/ prępoſterumi conſuuuey ¶ Ordinem proſequi in noſt ra tranſlatione. ⁊lahaluimus. q. d. hieroꝰ: Ordinem hehręoꝝ ſeruaui in ęditione mea: et etiam oſtendi quis ordo debet eſſe in ęditione ſeptuaginta. Prępoſuit enim hieronymꝰ alphaminyo ſcriptuilli capitulo qd̓ debet eſſe primū. b. ſecūdo: ⁊ ſic de alijs. Eſic per ordinem litterarū ſciebatur quotū erat capitulum inpliby peſahebraica veritate.

Exittajb.