¶ Clariſſimo ac prudētiſſimo uiro Antonio koburger Ciui Nurmbergēſi. Ioannes de Amorbach Baſiliēſis ciuis: S. p. d.Si incredibilis mihi uirtus tua qua cæteris omnibꝰ antecellis ciuibus: ex mutua inter nos conſuetudine clariſſimiſqꝫ morum & uitæ tuæ argumentis perſpecta minime foret: potuiſſem tamen ex accuratiſſimis latino charactere exculptis uoluminibus/ animi tui ptobitatem conſequi: At ob hoc te uirum/ non modo non improbū ſed & integerrimū atqꝫ iuſtiſſimū contemplari. Equidem ſi beneficiorū tuorum in chriſtianā ipſam religionē eſtimationē facio: te illius ſtudioſiſſimūeſſe arbitror amatorem. Imprimis etenim libros non obſœnos/ non Iudicros nec facetiarū plenos: Verum pudicos & græuiſſimis ſententijs refertos: non mēdoſos/ ſed caſtigatos atqꝫ cōſummatos: Deniqꝫ non nouos/ aut inuentorū ipſorū nominibus orbatos: ſed uetuſtos & a clariſſimis atqꝫ ſanctiſſimis fidei noſtræ indagatoribꝰ & inuētos & æditos. Qui ut inlucem reuocarent̉ ad hos ipſos imprimēdos/ abs te permultis demādata eſt prouincia. Et profecto ita ſe res habet/ ut necHugo theologus Cardinaliſqꝫ digniſſimꝰ infimū illorū teneat locum: quando is & ueterem & nouam legem/ tum hiſtorico/ tum myſtico ſenſibus exactiſſima diligētia adeo ſit interpretatus: ut nec quippiam inexpoſitum modo reliquit/ ſedmodo plura/ etiam ab alijs prætermiſſa addidit. Extant multifaria etiam quæ ad concionandum atqꝫ exhortādum populum chriſtianū accōmodatiſſima ſunt illic adiecta. Quare uirorū accuratiſſime/ egregiā nauaſſe uiſus es operam: ꝙ ſapientiſſimi Cardinalis uolumina/ tot & tanta per uniuerſam illam Germaniam percontata e multis & diuerſis hincindebibliothecis grandiſſima impēſa comportaſti: ne nobiliſſimꝰ ille theſaurus paſſim diſperſus/ longius in tenebris uerſaret̉.Niſi onīuero tu folus ipſe tātū æris/ deinde uero operæ impertitꝰ eſſes: uix aliꝰ ſagacior cogitaſſet tam ampliſſimū Hugonis opus/ in lucē æditū iri. Quo tuo inſtituto/ ꝗd meliꝰ/ ꝗd honeſtiꝰ/ ꝗd beatiꝰ fieri unqͣꝫ potuit: nemo ē ꝗ neſciat. Siquidēex hoc tuo officio/ partes librorū quæ locorum interuallis ſeiunctæ/ in ordinem unū redigentur: utriuſqꝫ inſtrumenti plena perfectaqꝫ extabit interpretatio. Lex præterea uetus clareſcet/ at noua deniqꝫ cunctis mortalibꝰ innoteſcet: Chriſti religio nunc demū aperta ſolidiſſima futura eſt. Adde iam etiam multa quæ doctos & quæ uirtute præſtantes latuere: nūcuulgo palam fient: quando Clerus nedum ipſe doctior & quiuis gymnoſophiſta acutior: Verū deo etiam deuoti ardētiꝰinflamment̉: Vt deniqꝫ eccleſia ipſa catholica moribus/ diſciplinis & uirtutibus omnibus uberrimos indies fructus eſtꝑceptura. Quo fit Antoni Clariſſime/ ut chriſtū optimū/ maximū/ adeouſqꝫ conciliabis ut te/ etiam omēs neceſſarios &chariſſimos liberos tuos cœleſti paradiſo cōdonabit. ¶ At ob hoc alterū eſſe uideo/ ꝙ me ad laborioſiſſimū illud onushortatus es: quo & Hugonis noſtri uolumen imprimendū putem. Cum igit̉ catholicos atqꝫ imprimis ueteres ipſos ſcriptores quos eccleſiæ arbitrabar futuro emolimento: hos in lucem ædere mirum me deſideriū tenebat/ tenet/ ſemꝑ quoqꝫtenebit: Eo fit ut haud mediocri poſſum exilire gaudio: Hugonem & opera mea & induſtria uti perſuaſiſti in lucem prodire poſſe: quando nulla de ſpe decidam quin a ſummo illoipſo maximo creatore munus haud mediocre ſim adepturꝰ.Nouit is ingeniū: nouit & naturā ipſam/ qua me nō meis/ ſed ſuis potiꝰ dedicauit: ꝙ non tam meū quæſtū qͣꝫ ſuū diuinūcultū quærere ſolitꝰ ſum. Etſi qd̓ hortaris ꝑgraue durū difficile factuqꝫ incredibile ſit: Attamē eiꝰ ꝗ oīa nouit ope frætꝰaccingā me operi & aceruatā interpretationē aggrediar imprimēdā: Sperās nimiꝝ illi noſtro officioſiſſimo negocio præſtātiſſimoꝝ cōſilia mīme defutura. Vaſe uiroꝝ obſeruātiſſime. Ex Baſilæa. IIII. Cal̓. Nouēbris. M. CCCC. XCVIII.¶ Ioannes de Amorhach ad lectorem¶ Scio te haud parum admirari candide lector: cum in hac operis noſtri exaratiōe/ uarios multoſqꝫ introſpexeris characteres: ſignaqꝫ & notas non uſqꝫquaqꝫ forte omnibus aliunde cognitas: Qua ut te leuemus ambiguitate/ dabimus operā.¶ Quattuor eſſe modos ſiue ſenſus ſacram exponendi ſcripturā/ reor te haud ignorare: Hiſtoricū uidelicet ſiue litteralēprimo: per quem res geſta ad litterā recitat̉. Eſt deinde allegoricus: per quem alius ex alio ſumit̉ intellectus/ diciturqꝫ myſtica uel interpretatiua locutio. Tertiꝰ ē ſenſus tropologicus id eſt moralis: per quē mores ornant̉/ & dicit̉ ſermo conuerſiuus. Quartus eſt anagogicus/ ab ana qd̓ ſurſum ſignificat: per quem ad cœleſtia aſcendimꝰ: Et de ipſis tractatū habemus. His quattuor modis: quaſi quattuor rotis diuina ſcriptura tota reuoluit̉. Auctor autē huius oꝑis poſtillando bibliam: nō ſingula capitula omnibus his exponit ſenſibus: ſed aliqua dūtaxatuno: plæraqꝫ pluribus interpretat̉ intellectibus. ¶ Nos uero cū auctoris poſtillationē textui bibliæ applicare aggreſſi ſumꝰ: enixiꝰ obſeruare curauimꝰ: ut in qͣlibet facie ſiue aſpectu folij/ ſiue uno ſiue pluribꝰ textꝰ exponat̉ ſenſibꝰ: tantū tamē ſemꝑ de poſtiſta/ quātū de textu ipſo repoſuimus. Et ſi quādo uno ſolo textꝰ exponit̉ ſenſu/ nullū ſpeciale cōperies ſignū: eo ꝙ textꝰ & expoſitio conſequenter de latere folij uniꝰ in aliud latꝰ cōtinuent̉. Sin uero pluribꝰ exponit̉ ſenſibꝰ: diligētiꝰ aīaduertendū eſt/ In cōtinuatiōe ſenſus hiſtorici ſiue litteralis: tale X apponi ſignum: cum uerbo uidelicet in quo talis ſenſus in alio latere folij cum eodem Sſignocontinuatur. Porro ubi ſenſus allegorici denotat̉ cōtinuatio: talem, ⁊ lector comperies notam: & ea quidem pariformiter/ cum uerbi in quo talis ſenſus in alio folij latere continuatur repetitione. Ꝙ ſi myſticus continuandus ueniat ſenſus:huiuſmodi haud dubio comperies &: ſignum: & id quidem ſimiliter ut prædiximus cum uerbo cōtinuatiōis in alio latere æquali ſigno & notato. Poſtremo ſi quādo tropologicā ſiue moralē auctor cōperit̉ feciſſe expoſitionem: talem offendes Xindicem: denuo cū uerbo in quo idem ſenſus in alio folij latere cū cōſimilis ſigni X repetitione.¶ Neqꝫ id te lateat uelim/ ꝙ ſi quādoqꝫ eueniat aliquā cōcordātiā ſiue auctoritatē ſumptam ex biblia/ decretoꝝ libro/ autalijs auctoribꝰ poni in loco ubi ſimul textꝰ & apparatꝰ cōcurrūt: ſi tūc ante talem cōcordātiā ſiue auctoritatem cōperit̉huiuſmodi ſignū τ: ſcito illā cōcordātiā ad apparatū ſpectare. Sin uero nullū appoſitū cōcordātiæ fuerit ſignū: ipſam adtextū ꝑtinere nō diffides: Niſi quādo textꝰ huiꝰ noſtræ bibliæ/ ab alijs cōmunibꝰ biblijs diſcrepet: tūc etenim conſimile ⁊ſignum circa uerbū in textu diſcordās: & cōſimile in margine cū hac adiectiōe Al̓ ⁊ poſitum reperitur.¶ Neqꝫ demū illud notatu indignū reputaueris: auctorē uidelicet noſtrū ad probādū ſua dicta plærūqꝫ auctoritatē ſiue cōſonātiā ex capitulis bibliæ allegare. Verū ut ſciat̉ an talis auctoritas in principio/ medio/ ſiue fine allegati capituli ſit cōperibilis: Nos ut promptiꝰ & propemodū ad manū hæc ſingillatim inueniri poſſint: ut plurimū circa eādē auctoritatē ſiue cōcordātiā aliquā appoſuimꝰ alphabeti litterā/ ab a uſqꝫ g: & nō ultra progrediēdo: prout ex maioribꝰ cōcordātijs circa eandē litterarū poſitionē haud grauatim inſtruimur. Ꝙ ſi cōtingat (ut ſæpe) duas inueniri eodē in loco litteras: facileerit intelligēdū: primā quidē litterā ad cōcordātiā ſiue auctoritatē allegatā ꝑtinere: ſequentē uero eſſe notam ſiue indicemdictionis textus ſiue ſentētiæ exponēdæ/ quæ eam ſequit̉. ¶ His quidē ſummarijs noſtris traditiōibꝰ/ lector amiciſſime leuiter breuiterqꝫ edoceris: ut tu te/ nullo etiam aliter docente: totiꝰ huius operis & annotatiōis litterarū ſignorumqꝫcallere poſſis intelligentiā. Proinde tu noſtro fauebis labori Iamqꝫ Valeto.