DICtA.l.¶ Littera

mentis alumnorum iuris poni conſueuit. quare hic ſuperſedeo.Ius vero ciuile diuiditur in quatuor libros prīcipales ſcꝫ ff. C. inſti. ⁊ auten.Quibus additur collatio decima ſeu liber feudorum. Primus ergo liber iurꝭciuilis eſt. ff. qui continet leges ⁊ ſtatuta romanorum. Et diuiditur in tres libros principales ſcꝫ. ff. vetus quod habet libros partiales vigintiquatuor Infortiatum quod habet libros partialesquatuordecim. ⁊. ff. nouum quod hētlibros partiales duodecim. Quibusconnumeratis erunt libri partiales quīquaginta. ff. veteris infortiati. ⁊. ff. nōni. Et vocatur. ff. etiam pandecta vel liber pandectaruꝫ. vide ſupra de. D. Secundus liber ciuilis vocatur Codex. quicontinet ſtatuta ſanxtiones ⁊ precepta īperatoris. Et fuerunt tempore Iuſtiniani imperatoris tres Cōdices ſcꝫ Codex gregorianus. Permogenianus. ⁊Theo doſianus. de quibus codicibꝰ extrauagantibus diuus Iuſtinianus animum ſuum ad imperiales conſtitutiōesdirigens vnum C. fieri fecit: quem ſuofelici nomine intitulauit. Codicem Iuſtiniani. vt in rubrica ꝓhemij cōdicumEt diuiditur iſte liber in duodecī libroſpartiales: quorum nouem primos doctores legere ſolent. Sed vltimi tres qͥlōge poſt prīoſ nouē ꝯpoſiti ſunt. raro legi conſueuerunt. In quorum allegationibꝰ hoc eſt ſpeciale ꝙ ad ti. ⁊ ad. l. cuꝫ§. additur numerus libri. vicꝫ li. xij. li.xi. ⁊cͣ. vt. C. de manu ⁊ muli. l. ⁊ ceteta. li. xi. Et. C. de digni. l. ſi vt propoīsli. xij. Tercius liber principalis diciturautenticum vel autenticorum. ⁊ ſunt qͣdam exerpta quaſi predictorum libroꝝſummula. Et diuiditur iſte liber in nouem collationes Quarum quelibet ſubdiuiditur in titulos ⁊ tituli nō in leges.

ſed in paragraphos. ⁊ differunt autenticum ⁊ autentica. quia autenticum voſumen eſt per ſe. ſꝫ autentica eſt lex vnavel. §. incorꝑatus. li. C. ⁊ antiquo iureſuperadditus. ⁊ allegatur ſic. C. de epiſco. ⁊ cle. aut̓. generalit̓. C. de ſacroſāc.eccle. autꝭ. multomagis. Sed in autētico ſimpliciter allegatur ti. ⁊. §. vt ī autentico. vt iudices ſine quoquo. ſuff. §.tali ſufficit vel tali. Item. x. collatio intitulatur liber feudorum. ⁊ habet duoslibros partiales qͦꝝ qͥlibꝫ ſubdiuiditurin ti. ⁊ iſti in c. ⁊. §. Quartus liber prīcipalis legum dicitur inſtitutiones velinſtituta. ⁊ ille diuiditur in quatuor libros partiales. ⁊ eſt introductorius inius ciuile ⁊ canonicuꝫ. maxime quo addeclarationem terminoruꝫ in vtroqꝫ iure vſitatoꝝ: qui tanqͣꝫ oſtium in domuꝫprebet introitum ī ſapientiā iuris Quare ꝯſulit̉ ōnibus quaſi modo genitꝭ iurꝭalūnis lac iuris ꝯcupiſcētibꝰ ꝑ inſtitutōneꝫ documēta ſua p̄mordialia capeſcer̄nutrimēta. vt tali doctrina primitus informati: ſecuriꝰ mereant̉ inherere ſanxtioni iuſtiniani imꝑatoris xp̄ianiſſimi.Nullꝰ ergo preſumptuoſe ſine inſtitutionū doctrina iuris maxīe ciuilis ſublimitates tēꝑtet aſcēdere ne corruat ex altoqui ſatagit volare ſine pēnis. ⁊ hec d̓ nominibꝰ diuiſionibꝰqꝫ libroꝝ principalium iuris vtriuſqꝫ ſufficiāt. Quoꝝ modū allegādi in ſingul̓ cū exēplis ſuis vide in fundam̄to iuris. Et nota ꝙ ius ciuile triplicit̓ ſe hꝫ ad ius naturale ⁊ treſoꝑatiōes circa ip̄ꝫ ⁊ eiꝰ materiā exercet.alit̓ tn̄ ⁊ alit̓. Nā ius ciuile prio addit ſuꝑ naturale determīatiōes ꝑ ꝯgruos modos vt ē videre ī delictꝭ vbigr̄a Ius naturale ⁊ eiꝰ rectitudo dictat delicta punire inſti. de obli. qͥ ex de lict. naſ. in prī. ff.de fur. l. i. ⁊ ita oīa precepta declogi ſūta iure naturali ſuꝑ illiſ prīcipijs fūdata