De iudicibꝰ et teſtib
Ntequaꝫ dicamde ꝓceſſu iudicij. Notandū eſt q̇dſit iudiciū. qͦt ſūt ſpecies iudicij. etq̄ ſint ꝑſone q̄ debet ꝯſiſtere ī iudicio. Un̄ iudiciū ē actꝰ triū ꝑſonaꝝ .ſ. iudicis. actoris. etrei in iudicio ꝯſiſtentiū. Alie ꝑſone etiā qn̄qꝫ ſūt neceſſarie ī iudicio. vt ſūt teſtes. aduocati. aſſeſſores. et procuratores. ⁊ auditores.Iudex eſt q̇ iudicat de cā. Et d̓r qͣi ius dansvl̓ dictās vel dicēs Et d̓r a iuſticia. qꝛ dꝫ eē iuſtus alias nō eſt iudex.Tres ſunt ſpēs iudicis.¶ Ordinarij ſūt q̇ habēt ꝓpriā iuriſdictōeꝫvt decani prepoſiti et ep̄i. ¶ Delegati ſunt q̇vtunt̉ iuriſdictōe aliena. et q̇ iudices ſūt datia papa vel legato ip̄iꝰ. Delegatꝰ aūt a pͥncipe ſubdelegare poteſt. ¶ Arbitri ſūt ī quosꝑtes de ꝯſenſu cōmuni cōpromittūt.Tria ſunt que impediūt aliquemeſſe iudicem.Natura prohibet ſurdum mutū ⁊ furioſum eſſe iudicem.¶ Lex prohibet irregularem excōmunicatu hereticū paganū eſſe iudicem.Sexus et mores ꝓhibent mulieres eē iudices ꝓpter earū inconſtantiam.¶ Conditōnes iudicis. Iuſtꝰ. veridicꝰ. diſcretꝰ. eloquioſus.Cautꝰ cauſabilis debet iudex fore talis.Actor eſt q̇ agit cauſam contra aliquemin iudicio.Reus eſt ꝯͣ quē agit̉ in iudicio. Et d̓r reꝰnō a reatu ſꝫ a re ſuꝑ qua agit̉.Item excōicatꝰ nō p̄t eē actor l̓ ꝓcuratorqꝛ nō hꝫ ꝑſonā ſtandi in iudicio ꝑ ſe. ſed peraliū in reſpondēdo ſꝫ nō in agendoTeſtis ē q̄ teſtimoniū ꝑhibet in iudicio.Unde nota ꝙ ſunt ſeptē qͥ ꝓhibēt aliquē eſſeteſtem.Conditio. vt ſi aliqͥs eſt ſeruilis ꝯditōis.talis nō p̄t eē teſtis in cacriminali. vt vbi defurto vel homicidio agit̉.Sexus. ergo mulier non poteſt eē teſtisin cauſa criminali.Ętas. ergo puer nō p̄t eſſe teſtis.¶ Diſcretio. ergo fatuꝰ non p̄t eſſe teſtis in
cauſa criminali. nec furioſus.Fama. ſic infamis non poteſt eſſe teſtisnec vicioſus.Fortuna. ergo in fortunatꝰ vel pauꝑ nopoteſt. qꝛ p̄ſumit̉ ꝙ ꝓpter ip̄iꝰ pauꝑtatē permunera ſit corruptꝰ Et hͦ intelligendū eſt d̓vilibꝰ hominibꝰ pauperibꝰ. qꝛ pauꝑ honeſtus poteſt eſſe teſtis.Fides. ergo infidelis nō poteſt eſſe teſtisvt hereticus vel paganus. Uerſus.Conditio. ſexus. etas. diſcretio. fama.Et fortuna. fides. in teſtibꝰ illa requires.Adhuc ſūt aliq̇ modi p̄ter iā dictos q̇bꝰaliqͥs repellit̉ a teſtimonio. qui patēt in hismetris.Et clericus laicum fugiat et viceuerſo.Et ꝯſanguinei pariterqꝫ domeſtica turbaEt locus et tempꝰ annumerant̉ eis.Unde ꝯſanguinei īter ſe nō pn̄t teſtificari.Serui et ancille ſiue familiares teſtimoniūꝑ dn̄o dare nō pn̄t. Laicꝰ ꝯclericū n̄poteſtItem teſtes debent deponere .i. teſtificari dealiqͦ loco vel tꝑe. Aduocatꝰ ſiue ꝓcurator ēq̇ defendit cauſam pro p̄cio.Plura impediūt aliquē eſſe procuratorem.Infamia. ſeruitus. cecitas. puericia. monachus. irregularitas. Monachꝰ tn̄ poteſtaduocare ſi abbas ſuꝰ ſibi imperat. vel ſi eſtcauſa ſue eccleſie. Idem eſt iudiciū de canonico regulari. Unde. Surdꝰ. cecꝰ. mutꝰ. vl̓ꝑpetuꝰ furioſus. Femina. vel ſeruꝰ. infans.vel minorennis. Publicꝰ atꝫ pugil. male credens. religioſus. Pactꝰ ⁊ abnegans nō abneganda ſacerdos. Item ſacerdos n̄ poteſtaduocari niſi in cauſa propria vel in cauſaſue eccleſie. vel in cauſa ꝯiuncte perſone. id ēfratris. ſororis. vel nepotis. ⁊cͣ. In cā miſerabilis ꝑſone vel vidue. orphani vel ceci.Item qui ꝓcurare nō poſſunt.Actor. ⁊ auditor. cōmēdator. ſil̓ iſta requireTeſtis. aſſeſſor. paciſcens. reus. et iudex.Procuratores. doctores. ſiml̓ iſta ſociabis.Ruſticꝰ. nͤ miles. ml̓ier. necno minorenis.Pauper. bannitus. nō ꝓcurare debent.Aſſeſſor q̇ aſſidet in iudicio iudicis. ⁊ īſtruiteum ſi forte iudex eſt imperitꝰ. Procurator
G