De libris legum

vt ſupra dictum eſt Et diuidunt̉ clementineeodē modo in qͥnqꝫ libros. Iuxta materiaꝫiſtius verſus. Iudex iudiciū clerus ſponſalia crimen. De qua tractant ſicut decretales⁊ ſextus. licet pauciores ꝯtineant titulos. Ettituli pauciora capitula. in quos ⁊ que rurſum diuidunt̉ Sunt autē exempla taliter inhis accipienda. Ubi ſic allegat̉. De hereticiſad noſtrū. in clementinis. hoc ſic breuiatur.De here. ad noſtrum. in cle. id eſt. in cōſtitutionibus clementinis ſub titulo de hereticis⁊ manicheis. in ca. quod incipit ad noſtruꝫ.Aliud exemplū. de reli. ⁊ ve. ſan. ſi dominuꝫ.in cle. i. de reliquijs ⁊ veneratione ſanctoruꝫ.in capitulo ſi dominū. in clementinis. Et ſicde alijs. Nam hic allegatur ꝑ omnia ſicut indecretalibus eo dempto ꝙ additur hic in cle.ſicut in ſexto additur libro ſexto. propter rationem ibi dictam Et poteſt hec additio p̄mitti. vt ſic allegando. Cle. paſtoralis. §. rurſus.in fine. id eſt. in clementinis. in. c. paſtoralis. ī§. rurſus. in fine illius. §. vbi dicitur. Qui falcem mittit in meſſem alterius perperaꝫ agit.Et hec de allegatōnibus ⁊ exemplis iuris canonici quo ad quattuor libros ſufficiantEt vt dicti libri cognoſcātur ſciendum. ꝙdecretū ſic incipit. Humanu genus duobꝰregitur naturali videlicet iure et moribusDecretales incipiūt. Gregorius epiſcopusſeruus ſeruoꝝ dei. Sextus incipit. Bonifacius epiſcopus ſeruꝰ ſeruorū dei. Clementine diuerſimode ſolent incipi. Quādoqꝫ ſic.Iohanes epiſcopus ſeruꝰ ſeruoꝝ dei. Quoniam nulla iuris ſanctio. Quādoqꝫ ſic. Clemens epiſcopus ⁊cͣ. Fidei catholice fūdamēto ⁊cͣ. ¶ Et anteqͣꝫ veniā ad materiā decretiī diſtinctiōibꝰ ⁊ cauſis ⁊ ad rubricas ī decretalibꝰ. de libris legum ⁊ allegationibus ī eispremittoUs enim ciuile ulimperatoriū quod leges appellaturItraditu eſt nobis in multis. ⁊ generaliter in quattuor voluminibꝰ que dicunt̉libri legales. vt ſunt Digeſtū. Codex. Inſtituta. ⁊ Autenticū. quibꝰ additur liber feudorum. ¶ Primus ergo liber iuris ciuilis eſt

digeſtū. ⁊ continet leges ⁊ ſtatuta romanoꝝ⁊ continet in ſe quinquaginta libros partiales. qui in tribus voluminibꝰ comprehēdūtur. Primū volumen eſt digeſtuꝫ vetus. qd̓habet. xxiiij. libros partiales. Secundū Inforciatū. ⁊ habet. xiiij. libros partiales. Tertium digeſtū nouū. qd̓. xij. habet libros partiales. quibꝰ cōnumeratis erunt quinquaginta libri partiales. Et vocat̉ digeſtū alio noīePandecta. vel liber pandectaꝝ. a pan grece.id eſt. totū latine. ⁊ decta doctrina quaſi ibiſit tota doctrina omniū iuriſconſultoꝝ. omnes diſputatiōes ⁊ deciſiones legitimas ī ſecontines. vt dicit̉ in li. ij. C. de ve. iu. enu. §. cūomnia. Et iſte liber digeſtū eſt collectꝰ ex veteri iure quod ab vrbe romana conditum eta temꝑe Romuli vſqꝫ ad tempus Iuſtiniani imperatoris. fere ꝑ mille annos ⁊ tricētosconfuſe ſtatutū fuit. ⁊ extendebat̉ in duo pene milia libroꝝ ⁊ decies centena milia verſuum. id eſt. paragraphorū vel reſponſorum.vt habetur in. §. cum omīa preallegato. Uocatur autē hoc nomine digeſtū. quia omniadecidenda ibi digerunt̉ ⁊ ſoluunt̉. Scribit̉etiā per duplex. ff. contra morē omniū librorum legaliū cū nulla littera f. ponatur ī hocnomine digeſtū. Ideo vt aīunt quidā. quiaper duos imperatores quorū q̇uis Fridericus nominabat̉ poſtea maturius ruminatum eſt ⁊ digeſtū. a quorū imperatoꝝ quolibet noīe ſumpta eſt primalrā f. ⁊cͣ. Alij dicūteſſe arbitrariū nec omniū rationē eſſe reddēdam. vt in. l. non omniū. ff. de legi. ⁊ ſenatuſconſul. ¶ Inforciatū autē dicit̉ ab in. id eſt.valde ⁊ forte. quia multū fortes leges ī eo ſūtvel quia diſpoſitiones vltimaꝝ voluntatuꝫin illo ſūt. Unde. Sum liber en fortis diſpōnens ſpolia mortis. Et clauſis portis me diſcat lector in ortis. vt habet̉ ī principio inforciati in gloſa pͥma. vbi etiā dicit̉ de nominibus diſputare relinquit̉ pertinacibꝰ ẜm Tulium. ⁊ nomina magiſtralia ſunt. ideo d̓eisnon eſt diſputandū. Sufficit ſaltem ꝙ attēdatur quid in libris dicatur ẜm Senecam.Unde Qui vult ſeruare ſanctoꝝ ſingula feſta. Non poterit clare cum cōdice ſcire digeſta. ¶ Et nota ꝙ quando in digeſto veteri