SecūdiPoſitiones
aliquod organum tactus percipit omnia talia ſenſibiliaMinor probatur. quia ſi eſſꝫ aliquis alius ſenſus exterior reſpectu cuius ſenſibilia communia eſſent propriatunc oporteret ꝙ communia ſenſibilia nō ſentirentur abiſtis ſenſibus niſi per accidens. Tenet ꝯſequentia. quiaquandocūqꝫ aliquod ſenſibile eſt proprium vnius. tuncreſpectu alterius eſt ſolum per accidens ſenſibile Sicutpatet de dulcedine lactis. quia illa eſt per accidens viſibilis. eo ꝙ accidit alicui per ſe viſibili ſcꝫ colorato. Et indeeſt ꝙ ſenſibile per accidens dicitur dupliciter. quia alitercleon eſt ſenſibile per accidens ⁊ aliter dulce vel album.Conſtat autem ex ſupradictis ꝙ ſenſibilia communiaſunt. ſenſibilia per ſe Concluſio patet. quia vna via eſtex numero obiectorum ⁊ conditione organi quod ꝯgnoſcit omnia ad ipſum pertinentia. Secūda via eſt ex modo immutationis ſenſuum a ſenſibilibus. quia quedameſt immutatio ꝑ contactum ſine extraneo medio. ſicut ēimmutatio tactus ⁊ guſtus. Alio modo immutatur ſenſus ꝑ medium extraneum. ⁊ cum alteratione ſenſibilisſicut odor immutat ſenſum cum aliqua reſolutōne odorabilis. Aut cum motu locali. ⁊ ſic ſonꝰ immutat. Autabſqꝫ immutatione ſenſibili per ſolam ſpiritualeꝫ immutationem medij ⁊ organi. Tercia via eſt ex parte ſentiētium. nam ſenſatio ordinatur ad bonum ipſorū animalium. ⁊ per conſequens omnia perfecta animalia debenthabere omnes ſenſus exteriores Et cum quilibet ſenſusrequirat organum. nec ſunt plura organa in animalibusperfectis qͣꝫ quinqꝫ. ergo ſequitur ꝙ non ſunt ponēde plures exteriores potentie ſenſitiue qͣꝫ quinqꝫ. Correlarium pͥmum. ad deſtructionem ſenſibilium communiumet propriorum: fuit conueniens fieri pluralitatem ſenſuum. Patet quia ſi eſſet ſolus viſus tunc nō fieret diſtinctio inter colorem ⁊ magnitudinē. qꝛ ſemꝑ ꝯſequunt̉ ſeinuicem. ⁊ ergo viſus diſtinctōem nō ꝑpenderet. Correlarium ſcd̓m. Quatuor elemēta: diuerſimode concurrunt ad organa ſenſuum exteriorum ꝯſtituenda. Patetcorrelarium primo ꝙ om̄ia ꝯcurrant. qꝛ in quolibet mixto ꝯcurrunt quatuor elemēta vt hic ſupponit̉. ſed organaſenſuum ꝑtinent ad naturā mixtoꝝ. igitur Sed ꝙ diuerſimode ꝯcurrunt. quia ignis ⁊ terra non poſſunt cōſtituere illa organa a dominio. nō ignis qui eſt vehementeractiuus. ſed ꝯditio ſenſuum eſt magis de natura paſſiuorum. eo ꝙ ſenſus eſt virtus paſſiua. Neqꝫ terra. qꝛ ſenſus recipit formas ſenſibilium immaterialiter. ſed ſi terra dominaret̉ tunc ꝓhiberet talem ꝑceptōem. ⁊ ergo plāte ⁊ oſſa propter nimiam terreſtreitatem nō ſentiūt. Eſttamē verum ꝙ guſtus ⁊ tactus magis declināt ad naturam terre qͣꝫ alij ſenſus. ⁊ ideo ſunt inferioris ꝑfectōisin ordine ſenſuum. Sed alia duo elementa concurruntper dominiū ad conſtitutionem organorum ſenſuum exteriorum qui ſentiunt per media extranea. quia viſus ponitur de natura aque. auditus de natura aeris. ⁊ olfactꝰde natura aeris vel aque. Dicit̉ autem notanter ſenſuūqui ſentiunt per medium extraneum. quia de guſtu ⁊ tāctu non eſt opus facere mentionem. ex quo tanqꝫ ſine medio extraneo habent ſuam immutationem. Ad rationes. ad primam dicitur ꝙ nō omnia accidentia ſunt ꝑ ſeſenſibilia. ſed ſole qualitates de tercia ſpecie qualitatis aquibus aiterantur ſenſus. Ad ſecundā dicitur ꝙ ſenſibilia cōmunia nō alterant ſenſum ꝑ ſe pͥmo. ſed ratōeſenſibilis proprij ⁊ ꝑ alterum. ⁊ ideo diſtinctio eoruꝫ nōfacit diſtinctionem ſenſuum.
¶ Utrum preterQueritur lecuV quqꝫ ſenſus etteriores: ſint ponēde tm̄ quatuor interiores ſenſitiue vires. Pro parte affirmatiua eſt philoſophus in litteraqui ex triplici apparentia probat ꝙ neceſſe ſit ponere aliquos ſenſus interiores. Prima eſt ad ponēdum differētiam inter ſenſibilia diuerſorum ſenſuum exteriorum .ſ.ꝙ album differt a dulci. Secunda quia nō ſolum ſentiūtur exteriora ſenſibilia. ſed etiam actus ſentiendi exteriorum ſenſuum. quod fit per ſenſum interiorem. Sicut animalia vident colorem ⁊ percipiunt ſe videre colorē Tercia eſt. quia habemus cognitionem de exterioribus ſenſibilibus non ſolum in eorum preſentia ſed etiam in eoruꝫabſentia. quod nō p̄t fieri ꝑ ſil̓es ſenſus exteriores. ergoneceſſarium eſt ponere aliquos ſenſus interiores. Sꝫ ꝙſint tm̄ quatuor. ſcꝫ ſenſus communis. ymaginatiua. eſtimatiua. ⁊ memoria. patet autoritate ſancti Thome qͥ iudicat ſuperfluum ponere fantaſiā ſenſum ab alijs diſtinctum. quia iſti quatuor ſenſus ſunt principia omniuꝫ operationum que ſunt neceſſarie ad vitam animalis ꝑfectipreſuppoſitis ſenſibus exterioribus. Pro parte negatiua arguitur. quia commune non diſtinguitur cōtra ꝓprium. ergo ſenſus communis non debet poni diſtinctapotentia. Secundo ſic. fantaſia videtur eſſe potentiainterior nobiliſſima ab alijs diſtincta. igitur. Antecedēsꝓbatur. qꝛ habet diſtinctam operationem q̄ eſt cōponereet diuidere formas ymaginatas.Maior. Preter ſenſus exteriores ſentiētesper ſe ſenſibilia: ponendus eſt duplex interiorſenſus tanqͣꝫ interior potentia cognitiua.Minor. Preter has duas vires cognoſcitiuas: neceſſe eſt ponere duas alias potentiasreſeruatiuas Cōcluſio. Ad interiores actiones anime ſenſitiue ſaluandas: oportꝫ ⁊ ſufficit ponere qͣtuor ſenſitiuas potētiasQaior patet. quia oportet ponere ſenſum commimēet virtutem eſtimatiuam. licet differēter. quia ſenſus cōmunis ponitur ad cognoſcendum ꝯuenientiam ⁊ differentiam inter ſenſibilia ſenſuū exterioꝝ ⁊ ad iudicanduꝫde actibus ſentiēdi ſenſuum exteriorum. quia ad dictasoperationes nō extendit ſe aliqua potentia ſenſitiua exterior. quia pro regula tenendum eſt ꝙ ponere conuenientam aliquorum aut differentiam ꝑtinet ad eum qui habcognitionem vtriuſqꝫ. Sed virtus eſtimatiua ideo ponitur. quia videmus ꝙ animalia fugiunt vel proſequuntur ea que nō immutant ſenſus exteriores. neqꝫ eas delectant vel contriſtant. ſꝫ propter aliquas cōmoditates vl̓nocumenta. Uerbi gratia ouis videns lupum fugit nōpropter indecentiam coloris aut figure. ſed quaſi inimicum nature. Et ſimiliter auis colligit paleam non quiadelectat ſenſum. ſed quia eſt vtilis ad nidificandum. exquo manifeſte apparet ꝙ oportet ponere vnum ſenſuminteriorem cognoſcentem intentiones elicitas a ſenſibilibus ſenſatis per ſenſus exteriores. ſicut ouis videns lupum elicit ſpeciem inimicicie. ⁊ videns agnum elicit ſpeciem amicicie. Et talis ſenſus eſt virtus eſtimatiua inbrutis. que vocatur cogitatiua in hominibus.Qior patet. quia oportet ponere ymaginatiuamcuius eſt reſeruare ſpecies ſenſatas per quas cognoſcit