C.Queſtio primaFpl̓.

quis habet conſcientiā. ergo conſcientia non eſt habitus4 ¶ Pre. Conſcientia eſt pena in dānatis. vt habet̉. i. Corinth̓. iij. in gloſa. ſed habitus nō eſt pena ſed magis ꝑfectio habētis. ergo nō eſt habitus¶ Sꝫ ꝯtra. videt̉ ꝙ ꝯſcīa ſit habitꝰ ꝯſcīa em̄ ẜm Dam̄.eſt lex noſtri intellectus. ſed lex intellectus eſt habitꝰ vniitus uerſaliū pͥncipioꝝ. videt̉ ergo ꝙ ꝯſcīa ſit habitus ¶ Pre.Ro. ij. ſuꝑ illud. cū em̄ gentes que legē. d̓t glo. et ſi gentiles nō habēt legem ſcriptā. habet tamē legem naturalemqua quiſqꝫ intelligit. ⁊ qua qͥſqꝫ ſibi cōſcius eſt qͥd ſit bonū ⁊ quid ſit malū. Ex quo videt̉ ꝙ lex naturalis ſit quaaliqͥs ſibi cōſcius eſt. ſed qͥlibet ſibi ꝯſcius eſt ꝑ cōſcientiāͣ ergo ꝯſcīa eſt lex naturalis. ⁊ ſic idē qd̓ pͥus ¶ Pre. Scīanominat habitū cōcluſionis. ſed ꝯſcīa q̄daꝫ ſcīa eſt. ergo4 eſt habitus ¶ Prete. Ex actibꝰ multiplicatis generat̉ aliquis habitus. ſed aliqͥs oꝑatur frequenter ẜm ꝯſcīam. gͦex talibꝰ actibꝰ generat̉ aliquis habitus qͥ ꝯſcīa dici poteſtc ¶ Pre. i. Thimo .i. finis p̄cepti eſt charitas de corde puro cōſcīa bona. ſpe ⁊ fide nō ficta. glo. de ꝯſcīa bona. id eſtſpes ſed ſpes eſt habitus qͥdam. gͦ et ꝯſcīa ¶ Pre. Illudquod ineſt nobis ꝑ immiſſionē a deo videt̉ eſſe habitusinfuſus. ſed ẜm Dam̄. in. viij. li. ſicut eſt fomes ꝑ immiſſionē a demone. ita ꝯſcīa ꝑ īmiſſionē a deo. gͦ ꝯſcīa eſt ha7 bitus infuſus. ¶ Pre. Sꝫᵐ ph̓m in. ij. ethi. om̄e qd̓ eſt inaīa eſt habitus vel potētia vel paſſio. ſed ꝯſcīa nō eſt paſſio. qꝛ paſſionibꝰ non meremur neqꝫ demeremur nec laudamur nec vituperamur. vt ibidē ph̓s d̓t. Nec iteꝝ eſtcōſcientia potentia. quia potētia non poteſt deponi. ꝯſcīaaūt deponitur. ergo cōſcientia eſt habitus¶ Sed cōtra. videt̉ ꝙ ſit actus. cōſcīa em̄ d̓r excuſarevel accuſare. ſed nō excuſat̉ aliqͥs vel accuſat̉ niſi ẜm ꝙ actu aliqͥd ꝯſiderat. gͦ conſcientia eſt actus aliqͥs ¶ PreteScire qd̓ ꝯſiſtit in collatōe eſt ſcire in actu. ſed cōſcientianominat ſcīam cū collatione. d̓r em̄ cōſcire qͣſi ſimul ſcireergo cōſcientia eſt ſcientia actualis¶ Rn̄ſio dd̓m ꝙ qͥdam dicūt ꝯſcīam tripl̓r dici. Quā17K doqꝫ em̄ ꝯſcīa ſumit̉ ꝓ ipſa re ꝯſcita. ſicut etiā fides acciinlo pit̉ ꝓ re credita. qn̄qꝫ ꝓ potētia q̄ cōſcimus. qn̄qꝫ etiā prohītū. a qͥbuſdā etiā d̓r qn̄qꝫ pro actū. Et huiꝰ diſtinctōnis videt̉ hec eſſe rō. qꝛ cū ꝯſcire ſit aliqͥs actus ⁊ circa actum ꝯſideret̉ obiectum potentia habitus ⁊ ipſe actus. inuenit̉ em̄ qn̄qꝫ aliqd̓ nomē qd̓ ad illa qͣttuor eqͥuocatur. ſicut hoc nomē intellectus qn̄qꝫ ſignificat rem intellectā. ſicut noīa dicunt̉ ſignificare intellectus. qn̄qꝫ vero ip̄am intellectiuā potentiā. qn̄qꝫ vero habitū quendā. qn̄qꝫ veroactū. in hmōi tn̄ noīationibꝰ ſequēdus eſt vſus loquēdi.qꝛ noībus vtendū eſt vt plures. vt d̓r. ij. topi. illud qd̓ ẜmvſum loquentiū eſſe videt̉ vt ꝯſcīa qn̄qꝫ ꝓ re ꝯſcita accipit̉. vt cū d̓r. dicā tibi ꝯſcīam meā .i. qd̓ ē in ꝯſcīā mea Sꝫpotētie vel habitui ꝓprie hoc nomē attribui nō p̄t. ſed ſolū actui. in qua ſignificatōe ſolū cōcordant oīa q̄ de cōſcīadicunt̉ ¶ Sciendū eſt em̄ ꝙ nō ꝯſueuit idē nomē eſſe ac-beā tus potētie vl̓ habitus niſi qn̄ actus eſt ꝓprius alicuiꝰ potentie vel alicuius habitus. ſicut videre eſt ꝓpriū potētieviſiue. ⁊ ſcire in actu habitus ſcīe. vn̄ qn̄qꝫ viſus nomīatpotentiā. qn̄qꝫ actū. ⁊ ſcīa ſil̓r. Si aūt ſit actus aliqͥs qͥ cōueniat pluribꝰ aut om̄ibus habitibus vel potētijs nō cōſueuit a tali nomine actus aut aliqua potētia vel aliquishabitus denoīari. ſicut patet de hoc noīe vſus. ſignificatem̄ actū cuiuſlibet potētie ⁊ habitus. vſus em̄ eſt illiꝰ poratētie cuiꝰ eſt actus ¶ Un̄ hoc nomē vſus ita ſignificat actum ꝙ nullo mō potentiā vel habituꝫ. ⁊ ſil̓r videt̉ eſſe de

conſcīa. nomē em̄ cōſcientie ſignificat applicatōem ſciētiead aliquid. vn̄ ꝯſcire d̓r quaſi ſimul ſcire. q̄libet em̄ ſcientiaad aliquid applicari p̄t. vnde cōſcientia nō p̄t noīare aliquē habitū ſpecialē vel aliquā potentiā. ſed noīat ip̄m actum qͥ eſt applicatio cuiuſcūqꝫ habitus vel cuiuſcūqꝫ noticie ad aliquē actum ꝑticulare. ¶ Applicat̉ aūt aliqͣ noti Ycia ad aliquē actū dupl̓r. vno mō ẜm ꝙ ꝯſiderat̉ an̄ actꝰ plꝰſit vel fuerit. Alio mō ẜm ꝙ conſideratur an actus ſit re­ adctus vel nō rectus. Et ẜm qͥdē primū modū applicatōisdicimur habere ꝯſcīam alicuius actus inquantū ſcimusillū actū eſſe factū vel non factum. ſicut eſt in cōmuni vſuloquentiū quādo d̓r. hoc nō eſt de ꝯſcientia mea factumid eſt neſcio vel neſciui an hoc factū ſit vel fieret. ⁊ ẜm hūcmodū loquendi d̓r Gen̄. xliij. nō eſt in ꝯſcientijs noſtrisquis pecuniā poſuerit in ſaccis Et Eccl̓iaſtes. vij. ſcit cōſcientia tua qꝛ et tu crebro maledixiſti alijs. et ẜm hoc d̓rcōſcientia teſtificari aliqͥd Roma. ix. teſtimoniū mihi prohibente cōſcientia mea. Secundū vero aliuꝫ modū applicationis quo noticia applicatur ad actuꝫ vt ſciatur an rectus ſit actus vel non. duplex eſt via. vna ẜm quā ꝑ habitum iuſticie dirigimur in aliqͥd faciendū vel nō faciendūAlio mō ẜm ꝙ actus poſtqͣꝫ factus eſt examinat̉ ad habitū ſciētie an ſit rectus vel nō rectus. Et hec duplex viā inoperatiuis diſtinguit̉ ẜm duplicē viam que eſt in ſpeculatiuis. ſcꝫ viam inueniēdi ⁊ iudicādi. illa aūt via qua ꝑ cōſcientiā inſpicimus qͥd agendū eſt. quaſi ꝯſiderantes ē ſimilis inuentioni ꝑ quā inueſtigamus ꝯcluſiones ex pͥncipijs. illa aūt via ꝑ quā ea que iam facta ſunt examinamꝰet diſcutimus an recta ſint. eſt ſicut via iudicij ꝑ quā concluſiones in principia reſoluunt̉. Sꝫᵐ aūt vtrūqꝫ applicationis modū nomine conſcientie vtimur. ẜm autem ꝙcōſcientia applicatur ad actum vt dirigens in ipſum. ẜmhoc dicitur conſcientia inſtigare vel inducere vel ligare.ẜm autem ꝙ applicatur ſcientia ad actum per modū examinationis eorum que iam acta ſunt. ſic d̓r cōſcientia accuſare vel remordere. quando illud quod factum eſt inuenitur diſcordare a ſcientia ad quā examinatur. defendereaut excuſare qn̄ inuenitur id qd̓ factum eſt proceſſiſſe ẜmformā ſcientie ¶ Sed ſciendū ꝙ in pͥma applicatōne quaapplicatur ſcientia ad actum vt ſciatur an factū ſit eſt ap ᵐplicatio ad actū ꝑticularē noticie ſenſitiue. vt memorie ꝑquā eius qd̓ factum eſt recordamur. vel ſenſus ꝑ quē hūcparticularē actum quē nunc agimus ꝑcipimus. ſed in ſecūda ⁊ tercia applicatōe qua ꝯſiliamus qͥd agendū ſit velexaminamus iam facta applicant̉ ad actu. habitus rationis oꝑatiui .ſ. habitus ſyndereſis vel habitus ſapiētie. qͦperficitur ratio ſuꝑior. ⁊ habitus ſcīe quo perficitur ratōinferior ſiue ſimul om̄i applicentur ſiue alicui eorum tm̄.Ad hos enim habitus examinamus que fecimus. et ẜmeos reconſiliamur de faciendis. examinatio tamen nō ſolum eſt de factis. ſed etiam de faciendis. conſilium autēde faciendis tantū.¶ Ad primū ergo dicendū ꝙ cum d̓t Iheronimus p̄cipitari hanc cōſcientiam videmus non demonſtrat̉ ip­ Aſa ſyndereſis quā dixit eſſe conſcientie ſcintillam. ſed demonſtratur ipſa conſcientia de qua ſupra fecerat mentionē ¶ Uel poteſt dici ꝙ tota vis conſcientie examinantisvel cōſiderantis ex iudicio ſyndereſis dependet. ſicut tota veritas ratōnis ſpeculatiue pendet ex pͥncipijs pͥmis.ideo ꝯſcīa ſyndereſim nominat inquantū ex vi eius agitet precipue qn̄ volebat exprimere defectū quo ſyndereſisdeficere p̄t. nō em̄ deficit in vniuerſali. ſed in applicatōne

Opīo r.

Inſtāti.ꝙͣ ſit conſcia hitus

17℟Opinio

Conti.

Nota

A

5

Ad .j.

Nota

Aia diſtīc.