Diſtinctio

VIII.

Diſtinctio. viij.Iffert etiaꝫª ius nature a conſuetudine et ꝯſtitutione. am iuremunia omnibus. Qd̓nature ſunt omnia cōnon ſolum inter eosſeruatum creditur de quibus legit̉.multitudinis credentium erat corvnum et anima vna ⁊cͣ. verum etiāex precedenti tēpore a philoſophiſtraditum inuenit̉. Unde apud platōnem. illa ciuitas iuſtiſſime ordinata traditur. in qua quiſqꝫ ꝓpriosneſcit affectus. Iure vero cōſuetudinis vel conſtitutioniſ hoc meumeſt. illud vero alterius.¶ Unde aug. ait ſuper iohannem.Iure diuino omnia ſunt cōmuniaomnibus. iure ꝯſtitutionis. hoc meum eſt. illud vero alteriusA Uo iureᵍ defendiſ villas eccleſie. diuino an hūano. Diuinum ius in ſcripturis diuinis habemus. humanum in legibuſreguꝫ. Unde quiſqꝫ poſſidet quodpoſſidet. nonne iure humano. Naꝫiure diuino. domini eſt terra ⁊ plenitudo eius. Pauperes et diuitesdominus de vno limo fecit. et pauperes ⁊ diuites vna terra ſupportatIure igit̉ humano dicitur hec villa mea eſt. hec domus mea eſt. hicſeruus meus eſt. Iura autem hūana iura imperatorum ſunt. quare.quia ipſa iura humana per imperatores et reges ſeculi deus diſtribuitgeneri humano Item tolle iura imperatoris et quis audet dicere. hecvilla mea eſt. meus eſt iſte ſeruus.mea eſt hec domus. Si autem vt teneantur iſta ab hominibus iura regum fecerunt. vultis vt reticeamuſleges vtᵏ gaudeatis. Iteꝫ relegant̉leges vbi manifeſte preceper̄t imperatores eos qui p̄ter eccl̓ie catholice ꝯmuniōem vſurpant ſibi nomēxp̄ianum. Nec volunt in pace colere pacis auctorem. nihil noīe eccl̓ieaudeāt poſſidere. Sꝫ dicitis quid

nobis ⁊ imꝑatori. Sed iam vt dixide iure hūano agit̉ apl̓us voluit ſeruiri regibꝰ. honorari reges. ⁊ dixitregē veneremini. Noligͦ dicere qͥdmihi et regi. Quid tibig ⁊ poſſeſſioni. Per iura regū poſſident̉ poſſeſſiones. dixiſti quid mihi ⁊ regi Noli dicere poſſeſſiones tuas. quia ipſa iura renunciaſti humana quibuspoſſeſſiones poſſident̉ ¶ Dignitati vero ius naturale ſimiliter preualet ꝯſuetudini ⁊ ꝯſtōni. Quecunqꝫem̄ vel moribꝰ recepta ſunt vel ſcriptis ꝯp̄henſa ſi naturali iuri fuerītaduerſa. vana et irrita hn̄da ſuntUnde aug. ait ꝯfeſſionum li. ij.duerſus naturaīe ius nulli quicꝙͣagere licet.Ue ꝯtra mores hoīm ſuntFlagicia ꝓ morū diuerſitate ſūt vitanda vt pactū inter ſe gentis aut ciuitatis ꝯſuetudine vel lege firmatū nulla ciuis autꝑegrini libidine violet̉. Turpis eſtem̄ oīs pars vniuerſo ſuo nō ꝯgruens. Cum aūt deus aliquid contramorē aut pactū quorūlibet iubet. etſi nunꝙͣ ibi factū eſt tn̄ faciendū eſtet ſi omiſſum inſtaurandū. ⁊ ſi ſtatutum nō erat inſtituenduꝫ eſt. Si em̄regi licet in ciuitate cui regnat iubere aliquid. qd̓ neqꝫ ante ip̄m quiſqͣꝫnec ipſe vnꝙͣ iuſſerat ⁊ ſi nō eſt contra ſocietatē ciuitatis eiuſ obtꝑat̉ eiīmo ꝯtra ſocietatē ē ſi nō obtꝑat̉ei. generale quippe pactū ē ſocietatis hūane obtꝑare regibus ſuis. qͣnto magis d̓o regnatori vniuerſe creature ſue ad ea q̄ iuſſerit ſine dubitatione ſeruiēdum eſt. Sicut em̄ inptātibꝰ ſocietatiſ hūane maior poteſtas minori ad obediendū preponit̉ ita deus oībus hoībus. ¶ Itēnicolaus papa bigmaro remenſi archiepiſcopo. Uala conſuetudoradicitus eſt euellenda.Alia hſuetudo n̄minꝰ ꝙͣpernicioſa corruptela vitanda eſt. Que niſi ciciusradicitus euellatur. in priuilegioꝝ

poſtea duas tabulas addiderūt. ⁊ appellate ſunt ille leges duodecimtabulaꝝ. qui aūt fuerūt illi decē viri ſtatī determīat yſi. dicēs. fuer̄t rīconueniq. ꝟ. mandatur .i. ibi dic aliquod verbum in deum et moVerunt. metu. ar. ꝙ metus verborū excuſat. ar. jͣ. xxiij. q. viij.rere et ar. ff. de acquirē. here. l. vi. in fi. ar. ꝯtra exͣ ꝙ me. cauſa ſacrisb ¶ Neceſſaria. ſed ſi nullus eſt eaꝝ vſus. vt quid mēbranas occupātvt. xix. di. ſi romanoruꝫſed ideo noticia eſt neceſſaria: vt ſciat̉ cā quaretolerant̉. C. de eaduc.tol. l. vna. quia et ip̄e papa argumentatur ex abrogato iure. vt extra deiudi. nouit. vel eſt neceſſaria non vt probentur.ſed vt reprobentur maledicta. vt. xxxvij. diſ. legimus. et. c. qͦ de menſa.c I Vocauit. hunc tamēpoſtea immutauit iuſtīanus. et fecit vnū codiceꝫex tribus. C. de no. co.comꝑo. verſus. prin.Diſtinctio. viij.Iſfertaūtius. ī hac otaua diſ. oſtēdit magiſterqualiter ius naturale excellat alia iura amplitudine. qꝛ ẜm hoc ius omlia ſunt cōmunia.e ¶ Eos .i. apl̓os. xij. q. i.dilectiſſimus.f ¶ Neſcit. quiſquis tm̄diligit aliuꝫ vt ſe. finxienim plato quandam rēpublicam in qua oīa ſūtcoīa. xij. q. i. c. ij.Vo iure. defendis. id eſt petis defendendo retines.h ¶ Iure diuino. ex hͦvidetur ꝙ tantum iurehumano aliqua poſſideantur et non diuino. etſic obſtat. jͣ. xxiij. q. vij. c.i. vbi dicitur ꝙ iure diuino aliquid poſſidetur.ſed non eſt contrariumimmo potius concordātia. quia dicitur ibi. ꝙiuſtoꝝ ſunt omnia ꝯmunia iure dīno. ⁊ bene poteſt eſſe ꝙ iure dīno aliquid fit ꝓprium. ſꝫ ideodicit hic ꝙ iure humanopoſſidentur poſſeſſioneſquia iura humana potiſſime tractantur de poſſeſſionibus. ſed ius canonieum principaliter dedecimis et primicijs. veldic ꝙ ſtricte ibi ius diuinum ſumitur ꝓ iure canonico. ſed hic ius canonicū comprehendit̉ ſub iure humano. ⁊ habeshic ꝙ petenti reſtōnem obſtat exceptio hereſis. hereticis enim nihil ēlicitum poſſidere vt. xxiij. q. v. ſi vos. ⁊. q. vij. c. i. ⁊. ij. Iteꝫ eſt hic ar.ꝙ a petente reſtōem poſſumus querere quo iure petat. an per interdictum. vel iudicis officium. Item ꝙ cauſam petendi tenetur explicare⁊ ẜm iura canonica actio ſit ꝓponenda. habes extra de iud̓. examīatavt extra de lib. dilecti. nec ob. extra de iud̓. dilecti. Sol̓. ego credo ꝙcauſa et modus ſufficiens agendi ſit ꝓponendus. vt ẜm illum modumiudex ferat ſnīam extra de ſy. licet hely. ꝙͣuis non cogat̉ actōem ꝓpoue

re. qꝛ etiam ẜm leges ſola cauſa ſufficit. C. de edic. di. ad̓. toll̓. l. iij. b.i¶ Mea eſt. hec verba meum ⁊ ſuum ſpectāt ad dn̄m. non ad bone fidei poſſeſſorem. vt. ff. de rel̓. l. ij. §. i.k ¶ Gaudeatis. retinendo poſſeſſiones vel eas recuperandol ¶ Leges. conſtōnes imꝑatoꝝ ſuper rebus eccl̓iaſticis non valuiſſentniſi poſtea ꝯfirmate fuiſſent ab eccleſia. vt. xcvi. di. bene quidem.m ¶ Poſſidere. hic canones precipiunt. xxij.q. vij. c. i. ⁊. ij.n ¶ Dignitate. hic oſtēdit qualiter ius naturale ſit digniꝰ qͣꝫ alia iuraNā quecūqꝫ conſtō velconſuetudo ꝯͣ iſtud ē irrita eſt ad hͦ īducit oīacapl̓a ſequētia.De contra mores. bonos.¶ Flagicia .i. quaſiflagitia. xxxij. q. vij. flagicia.q ¶ Diuerſitate. id eſtaduerſitate.r ¶ Conſuetudine ar.eſt hic ꝙ qui vnuꝫ dicitet oīa que ſequunt̉ ex illo. vt. xi. q. iij. eſtimant.et. c. ſe. ⁊ extra de do. etꝯtu. cum dilectus filiuſin fi. et. ff. ꝙ metꝰ cā. l. i.Item. ar. ꝙ idem iuriseſt in vno ꝯnexoꝝ qd̓ inreliquo. vt. i. q. iij. ſi qͥsobiecerit et. iij. q. vi. hecquippe. Item ar. ꝙ quirenūciat vni renūciat oībus que ſequunt̉ ex illovel etiam oībus coherentibus vt. lxxxi. di. ſi quiſſacerdotum. et .i. q. i. ſiquis ep̄us et. ix. q. ij. nullus primas.s ¶ Peregrini. nunquidergo ꝑegrini et ſcolarestenent̉ ſequi ꝯſuetudinēilloꝝ inter quoſ commorant̉. ar. vid̓r hic ꝙ ſic.vt. xij. di. illa. ⁊. xli. diſ..c. i. ar. ꝯͣ. quia viatoresnon ſorciuntur foꝝ illiꝰloci per queꝫ tranſeunt.vt. ff. de tud̓. heres. §. ijꝟ. nunquid. et eſt ar. ꝙſoli ꝑpetuo hītantes ciuitatem obligātur legeciuitatis. vt. ff. de pig.debitor.t ¶ Immo. q. d. non ē ꝯͣpactum ſocietatis hūane regibꝰ obtꝑare. īmoẜm pactū loci. qꝛ in omīpacto intelligit̉ maiorꝭexcepta aucͣtas. vt exͣ d̓iureiurā. venientes.v ¶ Benerale .i. gn̄alisIex ſic in hoc facit ad ꝓpoſitum. qꝛ id qd̓ deꝰ p̄cepit cum ſit de iure naturali p̄fertur ꝯſuetudini vel conſtōni.x ¶ Malor. gͦ magis obedit monachus ep̄o ꝙͣ abbati. qd̓ falſuꝫ eſt. vtlviij. di. c. i. ⁊. ij. Sed de hͦ dic vt no. xi. q. iij. qui reſiſtit. Io.CAla conſuetudo. ar. ꝙ id quod alias eſt illicitum ratione ꝯſuetudinis non ſit licitū. ar. ꝯͣ. s. di. iiij. deniqꝫ. ar. ꝯͣ. exͣ de conſue. c. vl. etiam minꝰ rōnabilis ꝯſuetudo inducit ius vt exͣ. de in inte. reſti. ꝯſtitutus. Itē eſt ar. ꝙ honeſta ꝯſuetudo inducit pͥuilegiuū. vt. ix.z ¶ Non minus. hec ſeptem ¶ q. iij. ꝯqueſtus. ⁊. lxxxij. di. plurimos.capitula de mala ꝯſuetudine loquuntur.