Arbitrium eſt trinꝰ actus perſonaꝝ ſuꝑ ciuili q̄ōne in quaſi iudicio cōtendēciū. Nam ⁊ iudex laborare dꝫ ad inueſtigandā veritate.vt xxx. q. v. Iudicantē. actor ad ītencōeꝫ ⁊ ad amplificandā cauſāReꝰ ad extenuacōeꝫ ad cauſam diminuendā. vt iiij. q. iiij. c. i. vel ſicdiffinit̉ Arbitriū ẜᵐ 4zo Arbitriū eſt cā in dicendo iure volūtarieꝓſita cū certaꝝ perſonaꝝ interpoſicione .ſ. arbit̓ actoris ⁊ rei. ¶ Arbiter eſſe p̄t qui non ꝓhibet̉ a iue̓vtputa liber homo. prfamil̓. ſed ⁊filiuſfa. arbit̓ eſſe p̄t. eciaꝫ iure patris. vt. ff. e. t. l. ſed ⁊ filiꝰ ⁊. l. qm̄eciam. Itē libertus ſed non ſeruꝰla. vt. fx. ib.vt ff. e. t. l. pediꝰ in pn̓. ⁊. F in ẜuūIſi quia aliItē non refert an arbit̓ ſit īdegrefame. vel īfamis vt iij. q. vij. §. triain v̓ẜ. ꝯgnitores ⁊. ff. e. ti. l. periti.Sed ſecꝰ in iudice vt. Ede digͥ. l.neqj famoſis. Cd̓ infamibꝰ. l. vnali. xi. ⁊i. jͣ. de exceſ. p̄la. interdilectoProhibet̉ autē eſſe arbiter ſeruꝰ.vt dictū eſt. Item mulier. vt jͣ. e.ti. dilecti. Ce. t. l. vlt̓. quia nec iunt. vt. fj. iij.dicare pn̄t. vt. iij. q. vij. §. tria. ff. d̓iudic̓. l. Cum pretor. §. i. ⁊ xxxiij.q. v. mulierē. Hoc tn̄ fallit in quibuſdā excellentibꝰ feminis. que racione ſue excellencie ⁊ cōſuetudīsiuriſdictione ordinaria ⁊ arbitraria vtunt̉. vt in predicta dec̓ jͣ. e.ti. dilecti. ⁊ aliquociens delegata.vt. xij. q. ij. Cū deuotiſſima viij. q.vereor. Item in laycū ꝯpromittivrbi hxeh̓non p̄t ſuper rebo ſpūalibꝰ. vt. jͣ. cti. cōtingit. quia nec de rebo eccleſiaſticis layci iudicare valēt directavel eciam incident̓. vt. jͣ. ti. ꝓx. decnimꝰ jͣ. qui fi. ſūt ſegͣ lator. niſi aucͣtoritate ſuꝑioris ſuſcipiant cōpromiſſum. vt jͣ. e. t. ꝑ tuas. ſeu iudiciū. vt xxxij. di. §. veꝝ. vel nnfi hͦ humilitas ſuꝑioris inducat. vt. ij. q.vij. nos ſi incōpetēter. vel niſi hocfiat ad tollendā omnē ſuſpiconemcontra clericū exorta. vt ij. q. v. hꝫet. c. menam Et notabis ꝙ ī cauſainrioniali. nec in laycūi nec in clericum cōpromitti p̄t. vt s de init̓. xſ.Cauſa. Et hoc veꝝ eſt in cauſa mr̄imonij carnalis. nā in cauſa mr̄ionij ſpūalis cōpromitti p̄t ī clericū.vt jͣ. e. t. Ex ꝑte s d̓ elec. Cū nntͣ dilectos. Itē prohibet̉ cōpromitti infurioſū ſurdum aut mutū. ſeruumItē minor xxv. anis maior autenviginti. ſed minor xxv. ānis p̄t ſumi in arbitrū. ſed reſtituitur ſi deinere auditoriū recepit cum int̓ſiteius litibꝰ non vexari. vt. ff. e. t. l.ſed ſi in ſeruū. §. i. ⁊. l. cum lege. ⁊ff. de minoribꝰ. l. minoribus xxvannis ſubuenit̉ ¶ Item prohibetur cōpromitti in iudicem ordinarium. lege dn̄te ſi quis iudex ſit arbitrium recipere eiuſdeꝫ rei de quaiudex eſt in ſe ve cōpromitti iubereprohibetur. l. iul̓. ⁊ ſi ſentēcia dixerit non ē dāda pene perſecucio vtff. e. ti. l. ſed ⁊ ſi in ſeruū. §. ij. ⁊ iij.q. viij. §. tria. v̓. ſi quis iudex Et ej v