Proemium

Incipiunt cōſtitutiones Clemētis pape quinti edite in cōcilio apud Uiennā anno domini. M. cccxi. ⁊ .xij. celebrato: vna cum apparatu domini IohannisAre.iOH INESepiſcopus ſeruꝰ ſeruorum dei: dilectꝭifilijs: doctoribus ⁊ſcholaribus vniuerſis Bononie cōmorantibus: ſalutem ⁊ aꝑoſtolicambbenedictionem. ¶ QuoniSam nulla iuris ſanctio: quantūcunqꝫ perpenſo digeſta cōsſilio: ad humane nature vari

hetatem ⁊ machinationes eiiopinabiles ſufficit: nec adeciſionem lucidam ſue nodoſe ambiguitatis attingit:ī eo p̄ſertim ꝙ vix aliqͥd adeocertū clarumqꝫ ſtatuitur: qͥnex cauſis emergentibus: quimibus iura iam poſita mederinon poſſunt: in dubium reuocetur. ¶ Quia etiā ab adonleſcētia viri procliuis ad maolum ſenſualitas humana declinat: per qd̓ morum ſubuerſio in clero ⁊ populo frequēpͦter obrepit: neceſſaria ē ſuꝑiq̄ oris aucͣtas: vt tā ꝑ determinationis oportune ſuffragiūtollet ambigua: liteſ auferat:r altricationes dirimat: et ob-

Ohannes. Gratioſum hoc nomē ꝑ interp̄tationes deriuationes vel etymologias extollere: nōeſt meū ſuſpitiōis ratio patet. Eſſet etiā hoc refricare notiſſima. in apoſtolatu tn̄ hoc nomē ſuper cetera vlgult viceſim iſecud. eſt enī ip̄e qͥ loquit̉: cūtamē reliqua romanorum pontificum nomīa .xj.non tranſcenderunt numerum:ad quem etiā ſolius bn̄dicti nomen aſcēdit. Inter canōiſtas etiam cōmentarioſhoc nomen vigult. Habuimꝰ enīIohannē theutonicum preferēdum non ex ordine: ſed ex fructuIohannem galen̄. vulteranum.Ioh̓eꝫ hiſpanū.Ioh̓eꝫ fauētinūIoh̓em de fautona. Iohannē deanchona. Ioh̓eꝫd̓ deo etiā hiſpanum: Iohanneꝫde langucella ceſeraten̄. Iohannem monachum cardinalē. Ego etiā qui minor ſum īter. xij. doctores collegij Bononien̄. me quartuꝫ fuiſſeIohannē: nunc inter eos cōmentatores ſolus: ſed intercōmentatorios decimus: ⁊ de nigro forte papyrum: nōdignus occupare membranā. Et qꝛ ꝓut patet hic ī exordio etiā cōpoſitores iurium vix poſſunt tam clarumcertūqꝫ ſtatuere: quin dubia multa relinquāt: excuſabilis ero: ꝙ in hac prima lectione vel gloſatione ſingulanon perfecte rimātur. Nam etiam in rebus experimurque naturaliter generant̉ ꝙ in eis paulatim de imperfecto ad perfectu venitur. ſic ⁊ qui de veritatis cognitione a principio parum attingūt: poſtea quaſi pedetentim ad quandā pleniorē veritatis menſurā perueniūt.Igitur ſub hoc excuſatoris clypeo: licet varijs occupatus: per fiduciā clementie diuine has Clemētinas gloſandas aggredior. Eſt aūt ſciendū ꝙ iſte dn̄s Iohannes .xxij. pontifex induſtrioſus ⁊ mūdus: ſimoniam fugans: iuſticiā amans: ſciētia magnus: ſtatura puſillꝰ:cōceptū magnanimus: prius Iacobus vocabatur Dehac vero mutatione nominis ⁊ alijs que ad ſalutationem hanc reſpiciunt. dic vt no. in ſalutatione glo. li. vjbluldo aūt hoc proemiū preter datam ī quattuor partes: aut in duas. ⁊ ſecundā in tres: vt ibi. In pͥma ponitur ſalutatio vſqꝫ ibi: Quoniā. ibi exordiuꝫ vſqꝫ ibi:Hec ſane. ibi narratio vſqꝫ ibi: Uniuerſitati. ibi ꝯcluſio vſqꝫ in fi. b ¶ Qm̄ nulla. Exordium. Eſt ſciendūꝙ Cle. ſuo exordio ad inſtar Innocentij. iiij. ⁊ Greg. x.narrabat quomodo conſtitutiones quaſdam ante cōciſſum: ⁊ in cōcll̓. vien̄. ⁊ poſt cōciliū ꝓmulgauerat. qͥbusprecſplebat vti in iudicijs ⁊ in ſcholis. Iohānes auteꝫdeciſo ſub bulla illo proemio Clementis: ponit proemium ſuū cum exordio. Sed cum habeamus tria exordiaSrego. ix. Bonifa. viij. ⁊ Iohan xxij. in quo differantvideamus. Et dico ꝙ Gregorius in ſuo exordio prindpaliter oſtendit qualiter emanauerit ius poſitiuū. et

ipſius luris effectum: vt ibi plenius dixi. Bonifaciusī ſuo exordio recognouit: ꝙ ex debito regiminis ſibi cōmiſſi habet intēdere ſublectoꝝ cōmodis. qͥ dicit ſe ſollicite facere noua iura cōdendo ⁊ antiqua declarandovt tollat ipſoꝝ lites ⁊ ſcandala. Ioh̓es aūt in hoc exordio volens excuſare multiplicationem conſtitutionum ⁊ voluminum quibus ꝓuidit Eccleſiaſtesvlti. c. ſic dicens:Faciendi ꝯſtitutiones ⁊ volumīna ⁊ libros nullꝰeſt finis. Et dic̄ꝙ principis auctoritas neceſſaria eſt ꝓpt̓ duo.Primo quia ſuspoſitiuū qͣꝫtum/cūqꝫ mature certe ⁊ clare compoſitum: nō ſufficitad caſuſ emergētes. ꝓpter quodoportuna ē ⁊ neceſſaria declaratio pͥncipis. Secūdo quia hō ꝓnus ad malū facile mores ſubuertit: propter quod eſt neceſſarla principis poteſtas:ad inſerendas virtutes: ⁊ vitia extirpāda. Patꝫ ergoꝙ in his tribus exordijs nulla eſt inculcatio: ſuperfluitas vel repetitio. quomodo autē ex ordinantium ꝓpoſito predicta conueniant per ſe patet. c ¶ Iuris. Humani poſitiui ſit canonicum vel cluile: ſynodale vl̓ municipale: naturale vero vel diuinum: morale eſt immutabile. v. diſt. in princi. Et eſt perfectū: quia manauitab illo qͥ ē ꝑfectꝰ ⁊ nō nouit īꝑfectū opꝰ. d̓ bap. maioreſver. ſed adhuc. d ¶ Sanctio. Hic ⁊. jͣ. ver. hec ſane.late ſumitur. nam ponitur ſtricte pro conſtitutionē penali: vt no. iij. diſ. in ſumma. e ¶ Perpenſo. Quaſi ꝑfecte penſato ⁊ deliberato. habet̉ ſimile ꝟbū. sͣ. de pac.c. vlti. circa mediū. li. vj. f ¶ Digeſta. Alibi dicitur decocta .xxxv. q. ix. apoſtolice. ⁊ hec bene conuenſunt. deconſe. diſt. v. ne tales. g ¶ Barietatem. Sumi potuit de cor. aucͣ. de re. eccle. nō alie. §. vt autem in pͥn. col.ij. ⁊ de inſtru. ca. poſt pͥnci. coll̓. vj. h ¶ Machinationes. Quaſi aſtuta ingenia. Quid eſt enī ꝙ homo ſemel deditus malicie nō adinueniat: in aucͣ. vt hi qͥ ſeob. phi. poſt pͥn. col. vj. i ¶ Nodoſe. de ꝟ. ſig. cū olim⁊ de reliqui c. vno. in pͥn. li. vj. k ¶ Ambigultatis.De triplici ambiguitate iuris facti ⁊ ꝑſone. no. xxxiij.di. c. fi. l ¶ Dix. īnuit fieri poſſe. de cog. ſpi. c. ij.m ¶ Mederi. fac̄ in aucͣ. hec ꝯſtitutio Inno. ꝯſti. inpͥn. col. viij. n ¶ Procliui. xx. q. iij. ꝓcliuꝰ. fac̄. xij. q. j.c. j. ⁊ ī aucͣ. de mō. §. ſi qͥs igit̉ ad fi. col. j. ⁊ d̓r ꝓcliuusquaſi p̄ceps: ꝓmpta: facilis: vel inclinabilis.o ¶Senſualitas. De hoc de ſacra vnc. c. j. ver. ī vertice. ⁊ ꝑ hāc appetimꝰ delectabilia corꝑi: ⁊ fugimꝰ nociua: nec oīa pōt extingul: vt dicā. jͣ. d̓ her. ad nr̄am. ꝟ. ij.p ¶ Obrepit. Quaſi latēter ſb̓intrat. ⁊ idē ꝟbū. lxj. di.nullꝰ inuitꝭ. ⁊ de cele. miſ. cn creatura. ⁊. jͣ. d̓ ſta. mo. nein agro ī pͥn. q ¶ Determinatiōis. Fac̄. jͣ. de elec. ne rōmani ī pͥn. r ¶ Altrica. iōes. qͦ ad vboꝝ ce12

Eccl̓laſces

Nota

Sanctio

Penſo

Ambiguiia s

Procliuis

Obrepere

AA ij