De pena temere litigantium QuartusDe officio iudicis

7 4

ſe bona inſtantia vti ad cōtradicendūª ꝑuēit. ¶ At aduerſꝰ inficiātesex quibuſdā cauſis dupli vl̓ tripliꝰactio ꝯſtituit̉. vl̓uti ſi damni iniurieaut legatoꝝ locis venerabilibus relictoꝝ noīeˣ agatur. ſtatiꝫ aūt ab initio pluris qͣꝫ ſimpli eſt actioᵈ veluti furti māifeſti quadrupli: nec manifeſti dupli. nā ex his ⁊ alijs ꝗbuſdā cauſis ſiue quis neget ſiue fateatur pluris qͣꝫ ſimpli eſt actio. Itemactorisᵉ quoqꝫ calūnia coercetur:nā ēt actor ꝑ calumniā iurare cogit̉ex nr̄a ꝯſtitutiōe. vtriuſqꝫ etiā ꝑtisaduocati iuſiurādū ſubeūtᶠ: qd̓ alianr̄a cōſtitutione cōprehenſum eſt.¶ Hec aūtᵍ oīa pro veteris calumnie actione ītroductaʰ ſunt: q̄ in deſuetudinē abierunt: que in parte decima litis actores mulctabant: qd̓nuſqͣꝫ factū eſſe īuenimꝰ: ſꝫ pro hisītroductū eſt ⁊ p̄fatum iuſiurandūvt ⁊ īprobus litigator etiā dānuꝫ ⁊īpenſas litis īferre aduerſario ſuocogatur. ¶ Ex quibuſdā iudicijsdānatiⁱ ignominoſi fiūt: veluti furti: vi bonoꝝ rap. iniuriaꝝ: de doloItē tutele: mādati: d̓poſiti: dir̄ctisnō ꝯtrarijs actiōibꝰ. Itē pro ſocioq̄ ab vtraqꝫ parte directaᵏ eſt: ⁊ obid ꝗlibet ex ſociis eo iudicio dānatus ignominia notatur: ſꝫ furtiⁱ quidē: aut ui bonoꝝ raptoꝝ: aut iniuriaꝝ: aut d̓ dolo nō ſolū dānati no

tant̉ ignominia: ſꝫ ⁊ pacti. ⁊ recteᵐ.plurimū enī intereſt vtꝝ ex delictoaliꝗs aut ex contractu debitor ſit.¶ Oīum autē actionū inſtituendarū pͥncipiū ab ea parte edictiⁿ ꝓficiſcitur: quā p̄tor edicit de in ius vocando. vtiqꝫ enī in primis aduerſarius in ius vocandus eſt .i. ad eū uocandus eſt: qui ius dicturꝰº ſit. quaparte p̄tor parentibus ⁊ patronis.Itē parentibus liberiſqꝫ patronorū ⁊ patronaꝝ hūc p̄ſtat honoreꝫ:vt nō aliter liceat liberis libertiſqꝫeos in ius vocare qͣꝫ ſi id ab ipſo pͥtore poſtulauerint ⁊ impetrauerint⁊ ſi quis aliter vocauerit in eum penaꝫ ſolidorumᵍ quinquaginta conſtituit.¶ De officio iudicis.IApereſtq vt de officio iudicisdiſpiciamꝰ. Et quidem inʳ primis illud obſeruare dꝫ iudex vt aliter non iudicet qͣꝫ qd̓ legibꝰ aūt conſtitutionibusᶠ aut moribusᵗ ꝓditūeſt. Iōqꝫ ſi noxaliꝰ iudicio aditusˣeſt obſeruare dꝫ: vt ſi ꝯdemnādusvidetur dn̄s ita debeat cōdēnare.Publium Meuiuꝫ Lucio Ticioin decē aureos condēno aut noxāʸdedere. ¶ Et ſi in rē actum ſit cōram iudice ſiue ꝯͣ petitorē iudicauerit. abſoluere dꝫ poſſeſſorē: ſiue cōtra poſſeſſorē: iubere euꝫᶻ debet vtrem ipſamª reſtituat cuꝫ fructibusᵍ

actor aut priuſꝙͣ reus iuret: vt. C. de iura. calū. l. ii. in prin. que eſt cōtra.a ¶ Ad contraq̄ter capitula huius ſacramenti. actorenim iurat ꝙ bonat. C. de iura. ca. l. ii. Iteꝫꝙ non dabit vl̓ dedit aſe ſnīa. vt inic̄. ut liti.iurent in exor. litis colabationē calūnioſam: ut in auc̄. d̓qui ingre. ad appel. §.fi. coll̓. v. econtra reꝰ inrat hec eadē niſi ꝙ ī pͥmo capl̓o iurat ſe vti bona cōtradictione.b ¶ Tripli. vt. sͣ. de actionibus. §. tripli.c ¶ Noīe agat̉. itē alibivt. C. d̓ nō nu. pe. auc̄.cōtra qui propriaꝫ. Iteꝫ⁊ alibi. vt ſi creditor negat ſibi debitum ſolutūnā poſtea ꝙ ſit debituꝫꝓbare cogit̉: ut. ff. de ꝓba. l. cū de īdebito. Ipoſſeſſor negans ſe poſſidere ſi ꝓbat̉ ꝑdit poſſionē: vt. ff. de rei ven.l. pe. ⁊ in aucͣ. de triē. ⁊ſe. §. ad hec. Iteꝫ al̓s vde iudi. l. eū.d ¶ Actio. ēt a prīcipioum inficiationenonvt hic. ⁊ sͣ. d̓ actio. §. ae aIrē actoris. q. d. nōſolū reus iurat de calūnia. ut. sͣ. e. §. i. ſed etiaactor vt in cōſtitutionenoſtra dicit̉: vt. C. d̓ iu.calū. l. ii. in prin.f ¶ Subeunt .ſ. qd̓ iuſtū⁊ fidele patrocinium pͥſtent vt in cōſtitutiōibdicit̉. ſed tn̄ in cōſuetudine non habet̉ ꝙ iuret̉lꝫ. l. caueat̉ ut. C. d̓ iudi. rē nō nouā. §. patroni. ⁊ facit in auc̄. de teſtbus. §. fi. coll̓. vij.¶ Hec aūt omnOliꝫ actor calumnioſelitigās in decima parte litis puniebatur. hodie v̓o periurij ⁊ uictori cōdēnabitur ī expenſis. hocdicit. aretinus.g ¶ Pec aūt oīa .ſ. que de ſacramento calūnie dicta ſunt. sͣ. e. §. i. ⁊ sͣ. e.h ¶ Introducta. actio .n. quedā erat qua tenebatur actor ꝗ ꝑ calūniā liti.§. itē actori. ⁊. §. proximo.gabat in decimā ꝑtē litis quod hodie corrigitur. ſed ⁊ hec hodie iure aucͣ.in antiquum reddit ſtatū: lꝫ non iure illius actionis. ſꝫ ꝑ iudicis officium.vt in auc̄. de litig. §. ad excludendas. coll̓. viij. ⁊ no. ex hoc. §. ⁊ ex dictaauc̄. d̓ litig. ⁊ ex. l. ff. de re iu. l. qui in ius. §. nemo. ⁊ ex. l. ff. de pe. here. l.illud. ꝙ niſi improbe ⁊ calumnioſe litigauerit ꝙ non debeat cōdēnari inexpēſis: ut. ff. de iudi. l. eum qui. ⁊. C. de fruc. ⁊ lit. expē. l. non ignoret. lꝫin. C. de iudi. l. ꝓperandum. §. ſinaūt. indiſtincte dicat victuꝫ cōdēnarivictori in expenſis. ſed eſt intelligendū cū iā dicta determinatione ſi calūnioſe hoc faciat vt in auc̄. de iudi. §. oportet. coll̓. vi.¶ Ex quibuſdam Cōdemnatus vel pactus ex criminibus q̄ hic numerantur. Uel cōdēnatus actionibus directis vel cōtrarijs deſcendentibus ex ꝯtractibus hic enumeratis erit infamis. h. d. are.i ¶ Dānati .ſ. ſuo nole. non ſi procuratorio. vt. ff. de his qui no. infa. l.furti. ⁊ hoc ſi a iudice ordinario vel delegato ſit cōdēnatus. ſecūs ſi ab arbitro: ut. ff. de his qui no. īfa. l. ꝙ ergo. §. ex cōpromiſſo.k ¶ Directa. ⁊ ob id tutor ꝯuētus a pupillo ⁊ damnatus īfamatur. ideꝫin alijs directis. ſecus ſi econtra tutor pupilluꝫ faciat cōdēnari: vt h̓ ⁊. ff.de his quiⁱ no. infa. l. i. Et no. qꝛ in caſu etiā cōtraria īfamat vt hic ⁊. ff.de his qui no. infa. l. furti. §. mādati. Itē no. ꝙ quattuor h̓ ponunt̉ exēpla de maleficijs ⁊ quattuor de contractibus vel quaſi.l ¶ Sed furti. ēt pacti .i. pretio eris ſiue iuſſu pͥtoris: vt. ff. de his q̄ no. infa. l. in actionibus. ⁊. l. furti. ⁊. §. pactū.m ¶ Recte. vt. ff. de his qui no. infa. furti. §. fi.¶ Omnium auteꝫ. Citatio prīa pars iudicij dicit̉ cuiꝰ reſpectu ēt ſitpunitio. Nā ſi filius ⁊ libertus in ius vocauerit parētes vel patronos ſine venia punitur in quinquaginta aureis. h. d. are.n ¶ Edicti .i. edictum ꝓponit de in ius vocā: ut. ff. de in ius vo. l. iij. §. pͥtor. ⁊ per totū titu.o ¶ Dicturus. vt. ff. de in ius vo. l. i.

p ¶ Solidorū. alias quaſi inofficioſus caſtigatur ſi inopia penā ſoluere nō poſſit. ut. ff. de in ius vo. l. pe. ⁊ fi. Et intellige hoc ī emācipatis filijs. alias nō poſſit eſſe inter patrem ⁊ filiū: vt. C. de in ius vo. l. fi. ⁊ diximus. sͣ. de actio. S eumquoqꝫ. Item no. qꝛ pꝫ hic ꝙ aureusſolido accipitur. cū in. ff. de inius vo. l.libertus. ⁊. l. iii. dicat. l. auredorum. Itē no. ꝙ. lxxii. aurei faciunt libram auri: vt. C. de ſuſcep. ⁊ archa. l. quotienſcunqꝫ.ibro. x.¶ De officio iudicis. Iſta rubrica cōtinuatur ẜm Io. fab.Quia viſum eft. sͣ. de actiōibꝰveruꝫ qꝛ officium iudicis locoactionis aliquādo habetur: ut.l. actionis verbo. ff. d̓ actio. ⁊obli. iō poſt actiōes ponit de officio iudicis. Uel pōt continuari ꝙ iudiciū conſiſtit ex tribusperſonis. videlicet ex perſonaactoris rei. ⁊ iudicis: ut in. c. forus. de ver. ſigni. Sꝫ. sͣ. dictūeſt de actiōibus. ⁊ ſic de ꝑſonaactoris. de exceptionibus. ⁊ ſicde reo. ſequitur neceſſario videre de tertio ⁊ ſic d̓ iudice. ⁊ iſtāꝯtinuationem infert glo. ⁊ hic:in ni gro. h. d. are.Mtulus diuiditur in ſex parUpereſt Totus iſte tites. Primo ponit generaliter/quid ſpectat ad officium iudicis circa ſnīam. Secūdo quidac ipſum ꝑtinet circa cōdēnationē malorum ſeruorū. Tertioꝗd in actione in rem. Quartoꝗd in actiōibus vniuerſalibꝰ.Quinto ꝗd in ꝑſonalibꝰ. Sexto quid in iudicijs diuiſorijs.Secunda ibi. Ideoqꝫ. Tertiaibi. Et ſi in rem. Quarta ibi.Et ſi hereditas. Quinta ibi.Si ad exhibēdum. Sexta ibi.Si familie herciſcūde. ⁊. h. d.Iudex debet iudicare ẜm iusſcriptum vel cōſuetudinarium⁊ ſnīam ſuā ẜm naturā actionis ꝓpoſite ferre. are.q ¶ Supereſt. ſed vn̄ ſupereſt?rn̄. qꝛ de actoribꝰ diximus ⁊ dereis. ſequitur vt de iudice ꝗ ſedet in iudicio dicamus: ⁊ eiꝰ officio circa q̄ v̓ſat̉.r ¶ In primis .i. in principalibus vel inter principalia. nā primo libellus dādus eſt: ut. C. de lit. ꝯte. aucͣ.offeratur. ⁊ cauſe examinatio p̄cedere dꝫ hāc obſeruātiam que circa ſnīam adhibetur: ut. C. de iudi. l. iudices. vel dic in primis .ſ. obſeruantijs .ſ. circa ſententiāadhibendis. nam ⁊ alia ſunt obſeruanda ſcilicet ꝙ detur in ſcriptis: ut. C. de ſenten. ex ꝑi. reci. l. fi. ⁊ ſedēdo: ut in aucͣ. vt ab illuſ. ⁊ ꝗ ſupra. §. ſancimus. coll̓. v.ſed hoc eſt principale ꝙ ẜm legē iudicet: ut hic ſeꝗtur.s ¶ Cōſtitutionibus .ſ. imperatoꝝ.t ¶ Aut moribus .i. cōſuetudine que pro lege ſeruatur: ut. sͣ. deiur. na. §. ex nonſcripto. Sed ꝗd ſi vnum eoꝝ alteri contradicit; rn̄. cōſtitutio legi antique preiudicat: ut. ff. de le. ⁊ ſe. con. l. non eſt nouū. ⁊ conſuetudo preiudicat vtriqꝫ ſiue ſitgeneralis: ut. ff. de leg. ⁊ ſena. con. l. de ꝗbus. ſiue ſit ſpālis in illo loco .ſ. tm̄ pͥiudicat vtriqꝫ: ut. ff. cōia predio. l. venditor. §. ſi cōſtat.u ¶ Noxali .i. ſuꝑ noxali. x ¶ Aditus eſt .ſ. iudex.y ¶ Noxam .ſ. promitto. nam dāni eſtimatio tm̄ eſt in obli. ⁊ in ꝯdēnatiōe: ut. ff.de re iudi. l. miles. §. i. ⁊ ii. al̓s eēt incerta ſnīa qd̓ eē nō dꝫ: ut. sͣ. de ac. §. curare.¶ Et ſi in rem. Iudex in actione reali reū ad reſtitutioneꝫ rei cū fructibꝰ condēnat. In quo ſtatim fiet executio niſi reus nō habeat facultatē rei reſtituēde. nātunc datis fideiuſſoribus executio differetur. h. d. are.z ¶ Eum .ſ. poſſefforem.a ¶ Ut rem ipſam. ideꝫ ⁊ ſi in perſonā: ut ſi res petatur vi poſſeſſa ꝑ actionē qd̓metus cau. vel ex ſtipulatu ad rē tradendam. ſi aūt in quātitate vel in genere aliquid petatur: tunc a petitione actoris abſoluitur vl̓ ꝯdēnatur ī re petita.b ¶ Cum fructibus. ſed de quibus fructibꝰ loꝗtur;? nunquid d̓ naturalibꝰ: vt depomis ⁊ cereſis ⁊ ſil̓ibus. an v̓o de induſtrialibus; rn̄. de naturalibus non. quiailli aut extant. ⁊ tunc per rei vendi. petuntur ſicut res ipſa cū nullus ēt bo. fi. poſ.facit ſuos: vt. ff. de vſur. l. fructus. aut non extāt. ⁊ tunc non tenetur cū nec habeat nec dolo fecerit quominus haberet: ſed conditione ſine cā eſtimatio debetur:vt. ff. ſi cer. p e. l. ſi ⁊ me. ⁊ vtroqꝫ caſu ceſſat officiū iudicis de quo h̓ agitur cumiure actionis petantur. Item de induſtrialibꝰ nō: ſi a bo. fi. ꝑcepti ſunt: qꝛ ꝑcipiēdo eos ⁊ ſeparando a ſolo ſuos facit ⁊ lucrat̉: vt. ff. de re. di. §. ſi ꝗs a nō dn̄o. ſiue hēat ti. ſiue nō: vt. ff. qui. mo. vſufr. a. l. ſi vſuffuctꝰ. ⁊. ff. fi. regū. l. iiij. §. pe.ſi aūt non ſeperauit adhuc ipſius fundi ſunt: vt. ff. de rei vē. l. fructus. ſed dic d̓