Proemium

¶ Incipiunt conſtitutiones Clementis pape quinti vna cum apparaIoannis andrce.Bānesʳ ep̄s ẜuſeruoꝝ dei: dileetis filijs: doctoribꝰ ⁊ ſcholaribꝰvniuerſis bononie cōmorantibꝰſalutē ⁊ apl̓icambenedictionem. ¶ Qm̄ᵇ nulla iurisᶜ ſanctioᵇ quantūcūqꝫ perpenſoᵉdigeſtaᶠ conſilio ad humane nature varietatemᵍ ⁊ machinationesʰeius īopinabiles ſufficit: nec ad deciſionem lucidam ſue nodoſeⁱ ambiguitatisᵏ attingit: eo preſertiꝫ ꝙvixˡ aliquid adeo certuꝫ clarumqꝫſtatuitur: quin ex cauſis emergentibus: quibus iura iam poſita mederiᵐ non poſſint: in dubiuꝫ reuocetur. ¶ Quia etiaꝫ ab adoleſcentia viri procliuiⁿ ad maluꝫ ſenſualitasº humana declinat: per qd̓ mo-

ruꝫ ſubuerſio in clero ⁊ populo frequenter obrepitᵖ: neceſſaria eſt ſuperioris auctoritas: vt tam per determinationisᵈ oportune ſuffragium tollat ambigua: lites auferat: altercationesʳ dirimat: ⁊ obſcura ſuccidatᵍ: quam per cultorisprouidi ſarculumᵗ extirpet vitia: ⁊virtutes īſeratʸ: corrigat exceſſusmoreſqꝫ reformetˣ. ¶ Hecʸ ſanefelicis recordationis Clemens papaʳ. v. predeceſſor noſter prudenter attendens ⁊ prouide cupiensdeformatorum reformationē proſpicere ſoluere difficilia: ac ſanctiones queſtionibus ac negocijs īminentibus conſonasˣ promulgare.¶ Dudum neduꝫ in concilio vienenſi quintiam anteᶻ ⁊ poſt ipſumconcilium conſtitutiōes plurimasedidit: in quibus multa vtilia ſtatuit atqꝫ ſalubria: ⁊ nonnulla dubia in iudicijs ⁊ extra frequentatadeciditʳ. ¶ Et licet eas collectas īvnumª volumen ⁊ ſub congruis

Proemium¶ Sannes: gratioſuꝫ hoc nomē per īterpetratiōes deriuationes vel etymologias extollere nō eſt meum: ſuſpitionis ratio patet. Eſſet etiam hoc refricare notiſſima: ī apoſtolatuVtamen hoc nomen ſuper cetera viguit. xxij. eſt eniꝫ ipſe quiMoquit̉: cum tamē reliqua romanoꝫontificū noīa. xi. nōtranſcenderunt numeruꝫad quem etiam ſolius benedicti nomen aſcendit:inter canoniſtas etiaꝫ cōmentarios hoc nomē viguit. Habuimus enimIoannem theotonicumpreferendū: nō ex ordineſed ex fructu: Ioanneꝫ galen̄. vulteranum. Ioannem hiſpanum. Ioannēfauentium. Ioannem defaucona Io. de anchonaIoannem de deo etiamhiſpanum Ioannem delanguicella ceſenenaten̄.Ioannē monachū cardinalem. ego etiam qui minorſum inter xij. doctores collegij bononie. mequartuꝫ fuiſſe Ioānem:tunc īter eos commentatores ſolus: ſed īter commentatores decimus etdenigro forte papirumnon dignum occuparemembranaꝫ. Et quia ꝓut patet hic ī exordio etiācompoſitores iurium vixpoſſunt tam clarum certumqꝫ ſtatuere: quin dubia multa relinquant excuſabilis ero: ꝙ in hac prima lectione vel gloſatione ſingula non perfecte rimantur. Nam etiam inrebus experimur que naturaliter generantur: ꝙin eis paulatim de imperfecto ad perfectum venitur: ſic ⁊ qui de veriatiscognitione a principioparum attingunt poſteaquaſi pedetentim ad quādam plenioremmenſuram peruerIgitur ſuꝑ hoc excinis clypeo: licet varijcupatus: per fiduciaꝫ clementie diuine has clemētinas gloſandas aggredior. Eſt autem ſcienduꝫꝙ iſte dominus Ioannes pontifex induſtrioſus ⁊ mundus: ſimoniam fugans ⁊ iuſticiam amans ſcientia magnus ſtatura puſillus: conceptu magnanimus: prius Iacobus vocabatur. De hac vero mutatione nominis⁊ alijs que ad ſalutationem hanc reſpiciūt: dic vt no. in ſalutatiōe glo. lib.vi. Diuido autem hoc proemium preter datam in quattuor partes: aut īduas ⁊ ſecundam in tres: vt ibi. In prima ponitur ſalutatio: vſqꝫ ibi: quoniam. ibi exordium: vſqꝫ ibi: ſane. ibi narratio: vſqꝫ ibi. vniuerſitati. ibi cōcluſio: vſqꝫ in fi.h ¶ Quoniam nulla exordium. Eſt ſciendum ꝙ cle. ſuo exordio ad inſtarInnocentij. iiij. ⁊ Greg. x. narrabat quomodo cōſtitutiones quaſdam an̄concilium: ⁊ in conci. vien̄. ⁊ poſt concilium promulgauerat quibus precipiebat vti in iudicijs ⁊ in ſcolis. Ioannes aūt deciſo ſub bulla illo proemio clementis: ponit proemium ſuum cū exordio. Sꝫ cuꝫ habeamus triaexordia Greg. xi. bonifa. vij. ⁊ Ioan. xxij. in quo differant videamus. etdico ꝙ Grego. in ſuo exordio principaliter oſtendit qualiter emanaueritius poſitiuum: ⁊ ipſius iuris effectum: vt ibi plenius dixi. Bonifacius inſuo exelio recognouit: ꝙ ex debito regiminis ſibi cōmiſſi habet intendet̉ſubiectoꝝ cōmodis: qui dicit ſe ſollicite facere noua iura cōdēdo ⁊ antiquadeclarando: vt tollat ipſoꝝ lites ⁊ ſcandala. Io. autē in hoc exordio volēsexcuſare multiplicationeꝫ conſtitutionum ⁊ voluminum quibus prouideteccleſiaſtes vlti. c. ſic dicens: faciendi conſtitutiones ⁊ volumina ⁊ librosnullus eſt finis: ⁊ dicit ꝙ principis auctoritas neceſſaria eſt propter duo.Prio qꝛ ius poſitiuum quātūcunqꝫ mature certe ⁊ clare compoſitū: nōſufficit ad emergentes: ꝑꝑ quod oportūa eſt ⁊ neceſſaria declaratio principis. Secūdo qꝛ homo pronus ad malū facile mors ſubuertit: ꝓpter qd̓

eſt neceſſaria principis poteſtas ad inſerendas virtutes ⁊ vitia extirpanda. Patet ergo ꝙ in his tribus exordijs nulla eſt inculcatio ſuꝑfluitas vel repetitio: quomodo autem exordientium propoſito predicta conueniant: per ſe patet.c ¶ Iuris: humani: poſitiui ſit canonicum vel ciuile: ſynodale vel municipale: naturale vero vel diuinum: morale eſt immutabile. v. diſtin. in prin. Et eſt perfectum quia manauit ab illo quinon nouit imperfectum opus:de bap. maiores verſi. ſed adhuc.d ¶ Sanctio: hic ⁊. jͣ. v̓. hic ſane. late ſumitur: nam poniturſtricte pro conſtitutione penali.vt no. iij. di. in ſumma.e ¶ Perpēſo: quaſi perfecte pēſato ⁊ deliberato: habetur ſimile verbum de pac. c. vlti. circamedium lib. vi.t ¶ Digeſta. alibi dicitur decocta. xxxv. q. ix. apl̓ice. ⁊ hec bene conueniunt: de conſe. di. v.ne tales. c. pe.¶ Uarietatem: ſumi potuit d̓cor. auc̄. de re. ec. non alie. §.vt aūt in prin. col. ij. ⁊ de īſtru.cau. poſt prin. col. vi.h ¶ Machinatiōes qͣſi aſtutaingenia: quid eſt eniꝫ ꝙ homoſemel deditus malicie non adinueniat: in auc̄. ut hi qui ſe ob.phi. poſt prin. col. vi.¶ Nodoſe: de ver. ſigni. cumolim. ⁊ de reliqui. c. vno. ī pͥn.lib. vi.k ¶ Ambiguitatis: de tripliciambiguitate iuris facti ⁊ perſone. no. xxxiij. di. c. fi.l ¶ Uix īnuit fieri poſſe: d̓ cog.ſpi. c. ij.m ¶ Mederi. facit in aucͣ. h̓ cōſtitutio Inno. con. in prin. colla. viij.n ¶ Procliui. xx. q. iij. ꝓcliuꝰfacit. xij. qōe .i. ca. i. ⁊ in auc̄. demo. §. ſiquis igitur. ad fi. col..i. ⁊ dicitur ꝓcliuus: quaſi preceps prompta facilis vl̓ inclinabilis.o ¶ Senſualitas. de hac de ſacra vncti. c. vno. v̓. ī v̓tice. ⁊ ꝑhanc appetimꝰ delectabilia corpori: ⁊ fugimus nociua. nec oīnō pōt extingui: vt dicam. jͣ. d̓hēre. ad noſtraꝫ. v̓. ij.¶ Obrepit. quaſi latenter ſubint̓rat: ⁊ idem verbum. lxi. diſ.nullus inuitis. ⁊ de cele. miſ.cum creatura. ⁊. jͣ. de ſta. mo.ne in agro. in prin.q ¶ Determinationis. facit. jͣ. de elec. ne romani. in princi.r ¶ Altercationes. quo ad verborū certamina.Succidat. reſpicit qd̓ prius dixerat vſqꝫ ad v̓. qꝛ etiā. qd̓ dr̄ in ipſo. v̓. quia.t ¶ Sarculum. inſtrumentum quo euellunt̉ male ⁊ inutiles herbe que naſcunt̉ īter bonas. quod bon̄. vocāt roncare. Eſaias. vij. in fi. Ueſpres ⁊ ſpine in vniuerſa terra: ⁊ oēs montes ſarculo ſarcientur. ⁊ primo regum. xiij. in fi. Deſcenditomnis iſrael: vt acueret vnuſquiſqꝫ uomerem ſuum ligonem ſecuriꝫ ⁊ ſarculuꝫdifferentia inter fullonem ⁊ ſarcinatorem: inſti. man. in fi.u ¶ Inſerat. hiere .i. de maio. ⁊ obe. ſollite. v̓. potuiſſes.x ¶ Reformet. de accu. ſicut olim.Hec ſane. narratio ponēs ⁊ cōmendans actum clementis: illius etiam proiam tarditatem excuſans.z ¶ Papa .i. admirabilis: ⁊ dicit̉ a pape qd̓ eſt interiectio admirantis: ⁊ vere admirabilis: qꝛ vices dei in terris gerit: inde dixit ille angelicus ī poetria noua. papa ſtupor mundi: ⁊ circa finem. Qui maxima reruꝫ. nec deus es nec homo: quaſi neuter eſt inter vtrunqꝫ. Etymologia vero nominis eſt .i. pater patrum.⁊ ¶ Conſonans. iiij. di. erit aūt.ꝯ ¶ Ante. iſte ſole emanauerunt ante concilium. de iudi. dudum. de immu. ec.quoniam de ſen. excō. ex frequentibus. relique omnes in concilio vel poſt concilium: vt in ipſarum ſubſcriptionibus patebit.Decidit concor. proemium grego. ix.a ¶ In vnū volumen. nō tamen ſub nomine libri: vnde male dicunt qui allegāt.vij. librum: nam ſi ſub nomine libri compoſuiſſet cōſtitutiōes que emanauerūtpoſt compillationem ſerti: iuxta morem in ſerte fuiſſent. Item hoc expreſſiſſet: vt

Z

A ij