Arijntusis iur

De regulis iuris.

9 9

On debet̉ aliquis alteriusodio pregrauari. TDem.Ine culpaᵇ niſi ſubſit cā nō eſtQ aliquis puniendus.I. Dem.

Uod ꝗs mādatoᶜ facit iudicis dolo facere nō vr̄: cū habeatᵈ parere neceſſe T Deꝫ.Oraᵉ ſua cuilibet eſt nociua.A que fiuntᶠ a in. T Dem.5

Arijntusceditur per ſequens mateo. lib. de vo. ⁊ vo. redē. c. vno. ratioibi. Itē a voto de certa religla receditur per ingreſſum etiaꝫregule laxioris. sͣ. eo. li. de regula. qui poſt votum. itē fallit in caſu quo lꝫinfra triduū penitere. sͣ. de regula. ad noſtram. ⁊ eodem lib. eo. ti. conſtitutionem in fi. item in electo qui conſentit electioni de ſe facte: qui propriaauctoritate penitet antecōfirmationem. de trāſlatio. īter corporalia ẜmBer. in his igit̉ ⁊ ſimilibus caſibus qd̓ ſemelplacuit adhuc poterit diſplicere. Et īcidit in hācregulaꝫ illud generale:ra ractū ſuum. de quo dic: vt no. lv. di. penitentes d̓ elec. noſti. ⁊ d̓ cleri.pulus pſt verite. 16cōiug. diuerſis fallacijs. Et no. ꝙ hec regula non habet locuꝫ in his queimprobantur a iure vt in predi. c. penitētes. lv. di. sͣ. de pactis. c. vlti. sͣ.de fo. compe. ſi diligenti. C. de arbi. l. pe. vbi licet partes faciant pactuꝫ d̓nō recedendo ab arbitrio ⁊ ap. renūcient nihilominus recedere poſſunt.Item habet locuꝫ in his que ſcienter placent. ⁊ nō per errorem facti. xxx.viij. diſti. quāuis. xxij. q. ij. in quibus. sͣ. de elec. cum in cūctis. ⁊ de ſolu.c. vlti. de coniug. ſer. c. ij. ⁊ vlti. ff. de iuriſdi. omniū iudi. ſi ꝑ erroreꝫ. itērequiritur ꝙ non placeant ſola mente: ſed verbo vel facto: de ſpon. tue..c. ꝙ alterius interſit. facit. jͣ. eo. mutare: ⁊ quod ibi dicaꝫ. Ioan. andree.a NOn debet aliquis: Pone caſum in filio qui nō excommunicaturL6pro peccato patris. xxiiij. q. iii. ſi habes. in compromittentibus ꝗnon puniuntur dolo compromiſſarij. sͣ. eo. lib. de elec. ſi compromiſſariꝰ.§. i. idem. C. de inofficioſo teſtamē. ſi quis ſuo verſus finem. vbi reuocat̉lex antiqua que permittebat filium exheredari a matre propter paternuꝫodiuꝫ ad idem .i. q. iiij. iudei de ſimo. nobis. ⁊. c. ſicut tuis. sͣ. e. lib. de iniur. ⁊ dā. da. ⁊ ſi pignorationes. C. de penis ſancimus. cuꝫ ſimi. Cōtra.ij. q. vi. biduuꝫ. ver. ſi aduerſus abſentem. de cau. poſ. cum olim. ff. detributo. procuratoris. vbi negligentia: vt in primo: factuꝫ. vt in ſecundodolus: vt in tertio procuratoris nocet domino. Sed dic ꝙ ratiōe mandati ipſe dominus videtur id facere: vnde eius odio grauatur in quantuꝫ fines mandati patiuntur in eo quod excedit. nota. de offi. deleg. cum oliꝫ:intelligas hoc vt plene no. sͣ. vt. lit. nō conte. c. i. in fi. idem dic in heredequi grauatur pro defuncto ⁊ in fideiuſſore qui grauatur pro principalivt no. de hoc per gar. in predi. decre. ⁊ ſi pignorationes. iteꝫ contra. lxx.di. neminem. vbi in odiū ordinantis deponitur ordinatus. Sed ibi nonſolū fuit odiū ordinantis: ſed delictum ordinati qui ſe permiſit ſine tituloordinari: vt ibi nota. item contra. lvi. di. per totum. i. q. iiij. §. item peccato. vi. q. i. ſi quis cū. xv. q. vlti. cum multe. xxiiij. q. iij. in princi. xxv. q. ii.ita nos: de cōſe. di. i. ī ſancta ibi perit iuſtus ſepe pro impio. sͣ. de fi. pͥſby.per totuꝫ. sͣ. de ſpon. non eſt vobis. de here. uergentis. sͣ. eo. ti. eo. lib. c..ij. §. ij. cum multis ſi. Sol. triplex eſt pena: eterna ſpiritualis ⁊ temporalis: quod proſequere. vt no. i. q. iiij. in ſumma. ⁊ xxiiij. q. iij. in ſūma. dehis que fi. a ma. par. ca. queſiuit. pena ergo temporali vel ſpirituali aliaab excōmunicatione ſepe punit̉ vnus pro alio ⁊ ſpeciale eſt ⁊ rationē uidere potes: vel in odiū criminis: puta leſe maieſtatis hereſis vel ſciſmatisad hoc. sͣ. eo. li. de ſciſma. c. vno. vel quia incontinentia paterna timetuin filio. ⁊ facit quod dixi. sͣ. eo. ſemel in fi. item contra. ff. de inſtitutio. ſed⁊ ſi pupillus. §. ceterum in fi. ſed ibi fuit culpa preponentis: ⁊ eodeꝫ modo ſoluitur. ff. de offi. procōſul. obſeruare. §. i. quia ibi culpa fuit proconſulis ſecū ducentis vxorem. item contra. C. in quibus cau. pig. ta. ꝯtra. l.ſatis. ubi bona mulieris in caſu mariti primipilarij ſunt tacite obligata:ita ꝙ ſi ipſius bona exhauſta ſunt bona vxoris diſtrahunt̉. Sed illud eſtſpeciale: facit ad hanc regulam. jͣ. eo. damnum quod quis. ⁊ qd̓ ibi dicā:⁊ ſatis ꝯtinuat̉ h̓ regula cū. jͣ. ꝓxi. ꝑ quā ēt reſpondet̉ ad ꝯͣria. sͣ. ſignata.Ine culpa: hic ponit̉ regula ⁊ eius exceptio: ī regula. Po. ca. lxv.di. ſatis ꝑuerſum. sͣ. de conſti. cognoſcentes. ff. ad. l. acqui. ſi putator. in exceptione pone caſum in marito corrupte: qui a promotione ſineculpa repellitur. tamen ex cauſa propter ſacramenti defectuꝫ. xxxiiij. diſt.ſi cuius. In clerico leproſo qui ſine culpa propter ſcandalum priuatur eccleſia. de cleri. egro. tua. Item in domino ſerui qui noxam dedit qui cōpellitur emandare noxam vel dare ſeruum pro noxa. inſtitu. de noxa. inp̓nci. Regulariter ergo nullus punitur ſine culpa. xvi. q. vij. inuentum.de homi. Io. ⁊. c. vlr. C. de pen. ſancimus. sͣ. de ꝯſue. c. pen. ⁊ sͣ. regulaꝓxi. cū ſuis cōcor. ⁊ eſt ratio: quia pena eſt menſura culpe. de offi. delegſane. ij. de tranſac. c. vlti. de homi. ſicut dignum. vbi autem nō extat mēſurandum menſura locū non habet: ergo vbi nō eſt culpa nec pena: benetamen ex cauſa punit̉ quis ſine culpa. sͣ. vt. lit. nō conteſta. qm̄ frequēter.§. ſi vero in fi. Et hec materia plus glo. non indiget: ꝓſequere enim eaꝫvt̓ no. xxij. di renouantes. sͣ. de conſti. cognoſcentes. de priuile. antiqua.Uod ꝗs mandato: Hec regula ſumpta eſt ex. l. ff. eo. ti. l. nō vidēAtur data. §. qui iuſſu. Po. ca ī milite qui d̓ mādato iudicis occidit.xxiiij. q. v. miles. in laico vel clerico qui de mādato epiſcopiꝰ capit clericū.s. eo. li. de ſen. excō. ſi clericos. ⁊ in eo qui iuſſu pretoris corrupit albumqui excuſatur a pena. ff. de iuriſdi. om. iudi. ſi quis id. §. doli. mali. ⁊ hecvera cuꝫ iudex aliquid mandat officium ſuū exercendo. ff. ad. trebel. ẜuo.§. cum pretor. Et cauſa quare tunc excuſatur parens eſt iudicialis auctoritas. vt ibi: ſecundo ne contra publicā vtilitatē impediat̉ punitio malefi-

ciorum: vt. ff. ad. l. aquil. ita vulneratus. ſi vero exercet officiū ſuū: nō eſt parendum niſi ec reuerentie exhibitiōe. ff. de in ius vocan. l. generaliter. nā interdū reſiſtere debent officiales de pe. di. i. nemo. sͣ. de elec. fundamenta. §. iudices. C. d̓appel. quoniā. ⁊ hoc verū in atrocioribus in ꝗbus potius deo ꝙͣ hominibꝰ obediendū eſt. xi. q. iij. ſi dominus. de ſen. excō. inquiſitiōi. ff. eo. titu. ad ea. In hisaūt que ſine dolo cōmitttūturetiā extra officiū parens excuſatur. ff. ad. l. aquil. liber hō. ij.vbi de hoc plene no. Et no. ꝙſicut dolo caret qui iudicis obtemperat p̄cepto: ita econuerſodolo non caret qui iudicis nonobtēperat p̄cepto. ff. eo. ti. l. nōCpoteſt dolo carere qui imperiomagiſtratus non obtemperauit. d ¶ Cum habeat: redditū cauſe in his exgo in quibus non habet neceſſe parere. vt in atrocioribus que ad ſuū nō ſpectantofficium: dolo non caret: vt. ſupra dixi. ⁊ facit de ſen. excommuni. vniuerſitatis.vbi verberans monachum: ſi eſt laicus licet faciat hoc de mandato abbatis ſuiexcōmunicatus eſt. Et nota ꝙ dicit ꝙ habeat parere neceſſe: ſicut eniꝫ neceſſitasexcuſat a furto: vt de con. diſt. v. diſcipulos. sͣ. de furtis. c. iij. ad h̓. ff. ad. l. rho.de iac. l. ij. §. cuꝫ in eadem naui. ſic ⁊ a dolo: vt hic vides. cum ergo nulluꝫ maleficium ſine dolo vel lata ſaltem culpa que dolo comparatur. xv. q. i. aliquos.de ſentē. excō. c. i. ff. de iniu. l. illud. ergo ⁊ a quolibꝫ maleficio excuſat neceſſitas.quod ītelligas vt ſupra dixi. Eſt autem regula hec in argumēto ad queſtionemde eo qui ad mandatum eccleſie reddit debitum vxori pendente lite adulterij velconditionis. de hoc notatur. xxxiiij. diſtinctio. ſi cuius. ⁊ de coniu. ſer. propoſuit.¶ Ora ſua. Hec regula ſumpta eſt ex. l. ff. eo. titu. in condēnatione. §. vniZcuiqꝫ. Po. ca. in eo qui eſt in mora ſoluēdi decimas: qꝛ pereunt periculo ſuo etiā caſu fortuito. xvi. q. i. decime. Idē in cōmodatario vel depoſitariofuit in mora: de cōmo. c. vno. de depoſi. bona fides. Idē in fure qui ſtatim eſt inmora. C. de fur. l. ſubtractio. Circa hanc tamē regulā nota ꝙ ad hoc ꝙ quis dicatur moroſus requiritur ꝙ ſciat ſe debere vel ſcire debeat ꝙ interpellatus fuerita die: vel homine: ⁊ ꝙ habuerit poſſibilitatē dandi: hoc habes. ff. d̓ rebꝰ credi. l.qd̓ te. ⁊ tunc tenetur moroſus de caſu fortuito: etiā ſi eodeꝫ modo fuiſſet res apuddn̄m peritura ẜm Accur. lꝫ Mar. cōtra: vt no. in dicta. l. quod te. ⁊ probat̉. ff.de lega .i. cū res. §. vlt. fortaſſis enim dn̄s rem vendidiſſet: ⁊ apud aliū perijſſet:⁊ hoc tenet Ber. sͣ. de cōmo. c. vno. ⁊ de depo. bona fides. Et nota ꝙ dicit moraſua. nā in duobus reis debendi altero interpellato alter liberatur īteritu ſpeciei:ſed interpellatus tenetur. ff. de vſur. l. mora in fi. Item mora fideiuſſoris ſibi nocet non reo quominus liberetur interitu ſpeciei: ſecus ecōuerſo. ff. de verbo. obli..l. cum filius. ⁊. l. mora. ⁊ hoc qꝛ fideiuſſor habet cauſam a reo: non reus a fideiuſſore. Unū nota ꝙ ſi debitor primo fuit in mora ſoluendi: ⁊ poſtea creditor inmora recipiēdi: vel ecōtra: ꝙ vltima mora nocet: vt. ff. de vſuris. l. creditor: ⁊ vide ꝙ nota. de deci. cū homines. De mora autē ⁊ multiplici eiꝰ effectu: plene nota. ff. de vſur. l. mora. Sed nūquid mora ſemel cōmiſſa purgari poteſt. ⁊ videỉꝙ non. xij. q. ij. longinquitate. xij. q. ij. puella. de elec. cū in cūctis. ibi elapſo tꝑede ſupplē. neg. prela. lꝫ. ⁊. c. vlt. ff. de ac. ⁊ obli. l. traiecticie. C. de cōtra. ⁊ cōmit.ſtipula. magnā. Cōtra. ꝙ poſſit purgari. xviij. di. c. i. vbi de hoc. ⁊. c. di. qm̄. deſup. negli. prela. litteris. de elec. ꝙ ſicut in fi. de rebus eccle. non alie. ſi ꝗs pͥſbyterorū. de loca. ⁊ cōdu. propter. in fi. ⁊. c. potuit. in fi. vbi de h̓. ⁊ de elec. c. vlt. ff.ſi ꝗs cau. l. ⁊ ſi poſt tres. ff. de peri. ⁊ cōmo. rei vē. l. i. C. de fideiuſ. ſancimus. sͣ.eo. lib. de preben. ſi tibi. So. dic ꝙ vbi dies prefigitur a canone vel lege penamimponente mora purgari nō poteſt: pena enim ſemel commiſſa nō purgatur: ⁊ſic intelliguntur prima iura ⁊ hec regula: ⁊ hoc eſt verum niſi eadē lege vel aliavel canone caueatur in eo caſu morā poſſe purgari ⁊ penā euitari: ⁊ ſic ītelligātur contraria. Lex autem illa ⁊ ſi poſt tres loquitur de preparatorijs iudicioꝝ: inquibus mora bene purgat̉. vt ibi cum ſuis ſimilibus: ſed poſt litem conteſta. nōpurgat̉. ff. de v̓b. obli. l. ſi īſulam. multo ergo minus purgatur pena ſemel commiſſa niſi forte fingeret̉ non fuiſſe mora. ij. q. vi. biduum de re iudi. cum bertoldus. ff. de in īteg. reſti. l. diuus. ſicut enim a pena canonis nō appellat̉. sͣ. de ap.cōſuluit. iij. ⁊. c. qꝛ nos. nec pena legis: vt. ff. de v̓b. ſig. ſi qua pena. ſic nec purgatur: vt. sͣ. dictū eſt: ⁊ hoc no. gar. sͣ. eo. lib. de electio. cupiētes. §. ꝙ ſi per. xx.¶A que fiunt. Hec regula ſumpta eſt ex. l. ff. eo. tit. factum a iudice. Po.ca. lxviij. di. quoꝝ vices. vbi ſimplex preſbyter ordines cōferdo. virgines ꝯſecrando: nil agit. sͣ. e. lib. de pe. ⁊ re. induigentie. vbi nō tꝫ īdulgentia data ab epiſcopo vltra tenorem ꝯcilij generalis. ad idem. ff. de iuriſ. om.iudi. l. vlt. vbi dicitur extra territorium ius dicenti non pareatur impune: idemſi ſupra iuriſditionē ſuā velit ius dicere. Et habet hec regula locuꝫ etiā cum bonum eſt id quod facit iudex: tamen ex quo ad eius non ſpectat officiū viribus nōſubſiſtit: pone exemplum: xcvi. di. bene quidem. bonū enim eſt ſtatuere res eccleſie alienari non poſſe. xij. q. ij. per totum. de rebus eccle. non alie. per totum. tn̄ſtatutū imperatoris ſuper hoc non valuit quia ad eius non pertinebat officiū: vtibi. ad idem de appella. dilectus. ibi enim officialis archiepiſcopi bonū ⁊ equumdecreuerat. tamē quia id ad ſuū non pertinebat officium ratione appellatiōis interpoſite ad papam non valuit quod fecit. generale enim eſt ꝙ non ſufficit bonūfacere niſi ⁊ bene id fiat. xvi. q. i. monachi. ij. de poſtu. c. ij. ff. de re. mili. l. iij. §. ībello. ⁊ facit. xxiij. q. v. relegentes. ⁊ de colluſi. c. i. ⁊ quod ibi no. Et qd̓ dicit regula ea que fiunt a iudice alias ſubaudi: nam in eo ꝙ facit non pertinens ad ſuūofficiū nō dicit̉ iudex: ſicut ergo procurator fines mandati nō debet excedere: ſicnec iudex fines iuriſditionis. ⁊ hoc dico ſiue ſit ordinarius ſiue delegatus ſiue arbiter: ſaluo eo quod de prorogatione no. sͣ. de offi. delegati. P. ⁊. G. Queri ſolet ſi iudex ꝗ de. x. tantū pōt iudicare: iudicat. de. xx. an̄ valeat ſenece: vi-

n ii