Liber
ſed magis a ſubſtātia intelligente. Item ōi motuiqͥ eſt a naͣ ſicut a principio actiuo oꝫ ꝙ ſi acceſſusad aliquid ē naͣlis: ꝙ receſſuſ ab eodē ſit innaͣlis ⁊ꝯͣ naͣm: ſic̄ graue accedit deorſū natural̓r: receditat inde ꝯͣ naͣm: ſi igitur motus celi eſſet naturaliscū tendat ad occidentē naͣliter: ꝯͣ naͣm ab occidente recedens ī orientē rediret: hoc āt eſt īpoſſibile:in motu .n. celeſti nihil eſt uiolentū ⁊ ꝯͣ naturam:īpoſſibile eſt igitur ꝙ pͥncipiū actiuum motus celeſtis ſit natura: eſt igitur pͥncipium actiuū eiꝰ aliqua uis apprehēſiua ⁊ per intellectū: vt ex predictis pꝫ: mouetur igitur corpus celeſte a ſubſtātia ītellectuali. Non tn̄ eſt negandū motum celeſtē eēnaturalē: dr̄ .n. eſſe aliquis motus naͣlis nō ſolumꝓpter actiuū pͥncipiū ſed ēt ꝓpter paſſiuū: ſic̄ pꝫī generatione ſimpliciū corpoꝝ: q̄ quidē non pōtdici naturalis rōne pͥncipij actiui: mouetur .n. idnaͣliter a principio actiuo cuius principiū actiuūeſt intra: natura .n. eſt principiū motus ī eo ī quoeſt pͥncipium āt actiuum generatiōe ſimplicis cōporis eſt extra: nō ē igitur naͣlis rōne principij actiui: ſed ſolum rōne principij paſſiui: quod ē maͣcui ineſt naturalis appetitus ad forma naturalē:ſic ergo motus celeſtis corꝑis ꝙͣtum ad actiuumpͥncipium non ē naturalis ſed magis uolūtariꝰ etītellectualis: ꝙͣtum uero ad pͥncipiū paſſiuum eſtnaturalis: nā corpus celeſte hꝫ naturalē aptitudinē ad talē motū: hoc āt manifeſte apparet ſi hītudo ꝯſideretur celeſtis corꝑis ad ſuuꝫ ubi: patit̉ .n.⁊ mouetur unūquodqꝫ ſcd̓m ꝙ ē ī potentia: agituero ⁊ mouetur ſecūdū ꝙ ē actu: corpꝰ āt celeſteẜm ſuam ſubſtātiam ꝯſideratum inuenitur ut inpotētia īdifferēter ſe hn̄s ad quodlibet ubi: ſic̄ maͣpͥma ad quālibet formaꝫ ſicut p̄dictum eſt: aliterat ē de corꝑe graui ⁊ leui: quod ī ſua natura ꝯſideratum non eſt īdifferens ad oēm locū ſed ex rōneſue forme determinat̉ ſibi locꝰ: natura igit̉ corꝑisgrauis ⁊ leuis ē principium actiuū motus eius natura uero corꝑis celeſtis ē motus ipſius paſſiuuꝫpͥncipium. vn̄ non dꝫ alicui uideri ꝙ uiolēter moueatur ſic̄ corꝑa grauia ⁊ leuia q̄ a nobis mouēt̉ꝑ ītellectum: corꝑibus .n. grauibus ⁊ leuibus īeſtnaturalis aptitudo ad ꝯtrariuꝫ motū ei quo mouentur a nobis: ⁊ iō a nobis mouētur ꝑ uiolentiam: lꝫ motus corꝑis aīalis quo mouetur ab aīa n̄ſit ei uiolentus in ꝙͣtum ē aīatum: ⁊ ſi ſit ei uiolētus in quantum eſt graue quoddam: corꝑa āt celeſtia non hn̄t aptitudinē ad motum ꝯtrarium:ſed ad illum in quo mouentur a ſubſtantia intelligēte: vn̄ ſil̓ ē uoluntarius ꝙͣtum ad pͥncipium actiuum: ⁊ naturalis ꝙͣtum ad pͥncipium paſſiuū.Ꝙ āt motus celi ē voluntarius ẜm actiuum pͥncipiū non repugnatunitati ⁊ conformitati celeſtismotus: ex hoc ꝙ uoluntas ad multa ſe hꝫ: ⁊ nō ēdeterminata ad unum: qꝛ ſicut natura determīa
tur ad unum per ſuā uirtutem: ita uoluntas det̓minatur ad unum per ſuā ſapīam: qua uoluntasdirigitur infallibiliter ad vnū finē. ¶ Pͣꝫ ēt ex p̄miſſis ꝙ ī motu celeſti non ē cōtra naturam neqꝫacceſſus ad aliquod ubi neqꝫ receſſus ab eo: hocn. accidit in motu grauium ⁊ leuium ꝓpter duo:pͥmo quidē qꝛ intentio nature ē determīata ī grauibus ⁊ leuibus ad unū locū: vn̄ ſicut naturalitertēdit ī ipſum: ita ꝯtra naturā recedit ab eo. Secūdo qꝛ duo motus quoꝝ uno accedit ad mediū: etaltero recedit ſunt ꝯtrarij. Si āt accipiatur ī motu grauium ⁊ leuium nō ultimus locus ſed mediꝰſicut ad ipſum acceditur naturaliter: ita ab ipſonaturalit receditur: qꝛ totum ſtat ſub vna ītentione nature: ⁊ non ſūt motus cōtrarij ſed unus ⁊ cōtinuus: ita āt eſt ī motu celeſtiū corꝑuꝫ: qꝛ natureintētio nō ē ad aliquod: vbi determinatū ut iamdictū ē: motus ēt quo recedit corpus circularitermotū ab aliquo ſigno non ē ꝯtrarius motui quoilluc accedit: ſꝫ ē unus motus ⁊ ꝯtinuus: vn̄ quodlibet ubi ī motu celi ē ſicut mediū: ⁊ non ſicut extremum ī motu recto. Nō differt āt quātū ad pn̄tē intentionē utrum corpus celeſte moueat̉ a ſubſtātia ītellectuali ꝯiuncta q̄ ſit aīa eius: vel a ſubſtātia ſeparata: ⁊ utrū unūquodqꝫ corꝑum celeſtium moueatur a deo uel nullum īmediate ſed mediātibus ſubſtātijs ītellectualibus creatis: aut primū tm̄ īmediate a deo: alia uero mediātibus ſubſtātijs creatis: dūmō hēatur ꝙ motus celeſtis ē aſubſtātia ītellectuali.¶ Ꝙ oīa appetunt bonū ēt que cognitiōe carent. XXIIII.I autē corpus celeſte a ſubſtantia intellectuali mouet̉:vt on̄ſum ē: motuſ āt corporis celeſtisordinatur ad generationē ī īferioribus: ncc̄e eſt ꝙgeneratiōes ⁊ motꝰ iſtoꝝ īferioꝝ ꝓcedāt ex intentiōe ſubſtātie intelligētis. In idē .n. fert̉ finis ⁊ ītentio pͥncipalis agētis ⁊ inſtr̄i: celū āt eſt cā īferiorūmotuū ẜm ſuū motū qͦ mouet̉ a ſubſtātia ītellectuali: ſeqͥtur gͦ ꝙ ſit ſic̄ inſtr̄m ītellectual̓ ſubſtātie:ſt̓ igr̄ forme ⁊ motꝰ īferioꝝ corꝑuꝫ a ſubſtātia ītellectuali cāte ⁊ ītēte ſic̄ a pͥncipali agēte: a corporevero celeſti ſicut ab inſtrumento: oportet autemꝙ ſpecies eoꝝ que cauſantur ⁊ intendūt̉ ab intellectuali agēte p̄exiſtāt ī intellectu ipſius ſicut for̄eartificiatoꝝ preexiſtunt in intellectu artificis et exeis deriuentur in effectus: omnes igitur forme ꝙ̄ſunt in iſtis inferioribus et omnes motus deriuantur a formis intellectualibus que ſunt in intellectu alicuꝰ ſubſtantie vel aliquarum: ⁊ propt̓ hocdīc Boetiꝰ ī li. d̓ trini. ꝙ for̄e q̄ ſt̓ ī maͣ venerūt a fōmis q̄ ſt̓ ſine maͣ: ⁊ ꝙͣtū ad hoc v̓ificat̉ dictū pl̓ōis