Secundus
eſt ab ipſo īmediate ꝓducta eſſe oꝫ quecūqꝫ a ſuacā ꝓduci non poſſunt niſi. per modū creationis:hmōi autē ſūt oēſ ſubſtantie ſeꝑate que non ſūtcompoſite ex materia et forma qͣs eē nūc ſuppōat̉⁊ ſil̓r oīſ maͣ corporalis: hec igitur diuerſa exn̄tiap̄dicte uirtutis immediate effectus ſunt. nulla autē v̓tus producēs īmediate plures effectuſ: nō exmateria eſt determinata ad unū effectum dico atīmediate: qꝛ ſi ꝑ media ꝓduceret poſſet prouenirdiuerſitas ex parte mediaꝝ cāꝝ. dico etiā non exmateria qꝛ idē agens ⁊ eadem actiōe cāuſat diuerſos effectꝰ ẜm materie diuerſitatē: ſicut calor igniſqui indurat lutū ⁊ liquefacit cerā: dei igitur v̓tusnon eſt determinata ad unū effectū ¶ Item oīsv̓tuſ perfecta ad ea omnia ſe extendit̉ ad que ſuuſꝑ ſe et proprius effectus ſe extendere poteſt: ſicutedificatiua ad oīa ſe extendit ſi perfecta ſit q̄ poſſunt rationē habere domꝰ. v̓tus autem diuīa eſt ꝑſe cā eſſendi et eſſe eſt eius proprius effectus ut exſupradictis pꝫ: gͦ ad oīa illa ſe extendit que ratiōientis n̄ repugnant: ſi .n. in quendā tm̄ effectū v̓tꝰeius poſſet nō eēt per ſe cā entis in ꝙͣtū hmōi: ſꝫhuius entis. rōi autē entis repugnat oppoſitū entis quod eſt non enſ. oīa igitur deuſ poteſt que īſe rōeꝫ nō entis nō includūt. hec āt ſunt que ꝯͣdictione inplicāt. relinquitur igit̉ ꝙ qͥcqͥd ꝯdictionē nō īplicat deus poteſt. ¶ Ad hoc oē agēs agitī ꝙͣtū actu ē: ẜm igitur modū actus vniuſcuiuſqꝫagentis ē modꝰ ſue v̓tutis in agēdo. hō .n. gene̓athoīem ⁊ ignis ignē: deꝰ āt eſt actus ꝑfectus ī ſe oīum ꝑfectiones hn̄s ut ſupra on̄ſū eſt. Eſt igit̉ ſuauirtus actiua perfecta ad oīa ſe hn̄s quecūqꝫ nonrepugnant ratōni eius qd̓ eſt eē in actu: hoc autēeſt ſolū qd̓ contradictionē implicat: omnia igiturpreter hoc deus poteſt. ¶ Amp̄. oī potētie paſſiue reſpondet potentia actiua: potentia enim propter actū eſt ſicut materia ꝓpter formā. nō pōtautem ens in potentia ꝯſeqͥ ꝙ ſit actu niſi per virtutē alicuius exn̄tis in actu: ocioſa eēt igit̉ potētianiſi eſſet v̓tus actiua agentis: que eā in actu reducere poſſit cū tn̄ nihil ſit ocioſū in rebus naͣe: ⁊ ꝑhūc moduꝫ uidemus ꝙ oīa que ſūt ī potētia maegenerabiliū et corruptibiliū poſſūt reduci ī actūꝑ v̓tutē actiuā que ē ī corpore celeſti qd̓ ē pͥmū pͥncipiū actiuū ī naͣ: ſicut āt corpus celeſte eſt primuꝫagēs reſpectu corpoꝝ īferioꝝ: ita deꝰ ē pͥmū agēsreſpectu totiꝰ entis creati: qͥcqͥd igit̉ ē ī potētia entis creati: totū hoc deus per ſuā v̓tutē actiuā face̓pōt: ī potētia āt entis creati eſt omne qd̓ enti creato nō repugnat ſicut ī potētia naͣe hūane ſūt oīaq̄ natura humanā nō tollūt. oīa igitur deus pōt.¶ Preterea ꝙ effectus aliqͥs nō ſubſit potētie alicuius agētis pōt ex tribꝰ continge̓. Uno mō per h̓ꝙ nō hꝫ cū agente affinitatē uel ſil̓itudinē: agensenim oē agit ſibi ſil̓e aliqͦ modo. vnde v̓tus que ē
ī ſemine homīs non poteſt producere brutū uelplanta: hominemꝫ autem poteſt qui tamen predicta excedit. Alio modo ꝓpter excellētiaꝫ effectꝰqͥ tranſcēdit ꝓportionē v̓tutis actiue: ſicut v̓tꝰ actiua corꝑalis nō pōt ꝓducere ſubſtātiam ſeparatam ¶ Tertio mō ꝓpter maͣm determīatam adefectum ī queꝫ agens agere nō poteſt: ſicut carpentarius nō pōt facere ſerram quia ſua arte nō pōtagere in ferrū ex quo fit ſerra: nullo aūt iſtorummodoꝝ pōt aliquis effectus ſubtrahi diuine v̓tuti: neqꝫ enim ꝓpter diſſimilitudinē effectus aliqͥdei impoſſibile eſſe pōt: cum oē ens in ꝙͣtum habꝫeſſe ſit ei ſimile ut ſupra oſtenſū eſt: nec etiā ꝓptereffectus excellentiā cū oſtenſuꝫ ſit ꝙ deus ē ſupraomīa entia ī bonitate ⁊ ꝑfectione: nec iteꝝ ꝓpterdefectum materie: cū ip̄e ſit cauſa materie q̄ noneſt poſſibilis cauſari niſi ꝑ creationē: ipſe etiaꝫ inagendo nō requirit materiā cū nullo p̄exiſtēte reꝫin eē ꝓducat: ⁊ ſic ꝓpter materie defectū eiꝰ actioī pederi nō poteſt ab effectus ꝓductione: reſtat igr̄ꝙ diuina virus non determīet̉ ad aliqueꝫ effectuꝫſed ſimplicit̓ omīa pōt: quod ē euꝫ eſſe omnipotētem. ¶ Hinc eſt etiā ꝙ diuina ſcriptura fide tenēdū hoc tradit. Gicit̉. n. Gen̄. xvij. ex ore dei. Egodeus omīpotens ambula coraꝫ me ⁊ eſto ꝑfectuſꝫ⁊ Iob xlij. Scio quia oīa poteſt: ⁊ Luce .i. ex oreangeli. Non erit īpoſſibile apud deum omne v̓būPer hoc aūt euacuatur quorūdā ph̓oꝝ error qͥpoſuerūt a deo ī mediate ꝓduci vnuꝫ effectuꝫ tantuꝫ quaſi virtus eius ad illius ꝓductionē determinata eſſet: ⁊ ꝙ deus nō pōt aliquid facere niſi ẜmꝙ curſus reꝝ naturalium ſe hꝫ: de quibus diciturIob. xxij. Quaſi nihil poſſit omnipotens eſtimabant eum.¶ Ꝙ deus nō agit ꝑ ncc̄itateꝫ naͣe. XXIII.X hoc autem oſtēdit̉ ꝙ deꝰ agit in creaturis nō ex neceſſitate ſꝫ ꝑ naͣe arbitriū volūtatis. Oīsn. agetis ꝑ neceſſitatem nat̉e virtus determīat̉ advnū effectum: ⁊ inde eſt ꝙ omīa naͣlia ſemꝑ eueniunt eodē modo niſi ſit impedimētū: nō aut volūtaria: diuina v̓tus aūt nō ordinatur ad vnū effectum tantū ut ſupra oſtenſum eſt: deꝰ igit̉ nō agitper ncc̄itatem nature ſed per volūtatem. ¶ Adh̓quicqͥd nō īplicat ꝯtradictionē ſub eſt diune potētie vt oſtenſum eſt: multa aūt nō ſunt ī rebus creatis que tn̄ ſi eſſent cōtradictiōem nō implicarent:ſicut patet precipue circa numeruꝫ ⁊ quātitates⁊ diſtantias ſtellarum ⁊ alioꝝ corporū ī quibus ſialiter ſe haberet ordo reꝝ: ꝯtradictio nō īplicaretur: multa igitur ſubſūt diuine potētie que ī rerūnatura nō īueniūt̉: quicūqꝫ aūt eorū que pōt face̓quedam facit ⁊ quedam nō facit: agit ꝑ electionē