paucos excuſat/ iuxta regulam ignorantia facti non iuris excuſat. vt delat ideſt ſua iura cuilibet miniſtrātes. ff. de iuſticia ⁊ iure. l. i. ꝝ. ii. Eſt auſeu ordinatio principantis vel domini circa ſuboitos. Et ſic ius triplextunc dicitur ius humanū ſcilicet gentium vel ciuile ſeu poſitiuum. Ius nacommunis omni poſſeſſio. Quia iure naturali omnia ſunt communia. ideſt cōmunicanda tempore neceſſitatis. Hemo enī proprium dicat quodſuſcipies vocem mendacii. Exo. xxi. Et xxiiii. Deutro. v. c. Ozee. vii. cacanonum. ⁊ imperator legū ex quo iā patet cauſa efficiēs vtriuſqꝫ iurisregulis iuris. c. ignorantia. li. vi. que regula duos habet articulos principales. Primus ꝙ ignorantia facti quēlibet excuſat maxime dū ē ignorātia facti probabilis. Tunc enim in toto excuſat ignoranter vt in. l. errorfacti. C. de iuris ⁊ factim ignorantia. quod enī per me nō ſtat mihi imputari non debet. vt in. c. Imputare de re. in. l. vi. Secundus articulꝰ eſt ꝙignorantia iuris neminem excuſat. quia ius quilibet ſcire tenet̉. ⁊ neminilicꝫ ipſuꝫ ignorare. vt ī. l. regula. ff. d̓ iuris ⁊ fac. ig. Debemꝰ ergo ſciētiāiuris om̄s appetere. ne ī ꝯtēptū dei nos īcidere cōtīgat. Hā tēptores canonum peccant ī ſpiritū ſanctum cuius inſtinctu. Hiſu ⁊ gratia ipſi ſacricanones editi ſunt vt xxv. q. i. violatores ⁊ ca. nulli phas. ¶ Pro quo ſciendū ꝙ ius eſt ars boni ⁊ equi cuius merito quis nos ſacerdotes appeltem ius nomen generale. Et lex eſt ſpecies iuris. Etiam ius dicit̉ preceptūdiſtinguitur. quia talis ſuperior principaus. Aut ē deus. ⁊ tunc dicit̉ iusdiuinum. Aut eſt natura/ ⁊ dicitur ius naturale primeuum. Aut eſt homoturale ē cōmune omni nationi. eo ꝙ vbiqꝫ inſtinctu nature non aliquaconſtitutione habetur. vt maris ⁊ femine coniunctio puerorū educatio.cōmune eſt vt di. xlvii. ca. ſicut hi in medio ⁊ illud ius equiſſimū eſt. qͥaeius precepta in lege ⁊ in euangilio continentur. vt quod tibi vis fieri mihi fac. quod nō tibi. noli. Sic potes in cerris viuere iure poli. vt di. i. Inprin. di. l. ponderet alias conſideret. ii. q. vi. decreto. de maio. ⁊ obe. dilecti. vbi includitur. Hon furtum facies. Hō mechaberis. Hō occides. HōCum multis ſimilibꝰ. Hoc ius cepit ab exordio rationalis creature. Hecvariatur tempore. Sed eſt immutabile plenū ⁊ perfectum. di. v. in prin. ⁊di. viii. in prin. Sed ius poſitiuum eſt conſtitutio hominis variabilis ⁊imperfecta. Et ſubdiuiditur in canonicum ⁊ ciuile. Ham ſicut ex duobusꝯponit̉ hō. ſcilicet materia ⁊ forma. Sic due ſunt dignitates ī eccleſia militante. ſcilicet pontificalis autoritas. Et imperialis poteſtas. vt de maio⁊ obe. ca. ſolite. ex quibus iura duplicia prodierunt. Papa enī conditorSed cauſa materialis iuris poſitiui/ ē leges ⁊ canones. Decreta ſeu decretales epiſtole. circa que omnia verſatur ipſum ius. Et cōincidit cōmuniter cauſa materialis cum ſubiecto. ¶ Vnde ſubieccū iuris canonici ē. Bonum eccleſiaſticū fidelium directiuū deciſionē ſingulorum negociorum cōtinens rerū eccleſiaſticarū vtilitatem conſeruans. vel ē bomo katholicus