Septimus liber.
Manifeſtū gͦ eſt ex iaꝫ dictꝭ ꝙ illud qd̓ in ſuꝑlatiuo dr̄dꝫ eſſe vnū nūero. ⁊ ſic nō ꝓbat̉ ꝑ hāc ꝯſideratiōeꝫ ꝙ ſitidem/ id qd̓ optimū ⁊ maximū dr̄. qꝛ opꝫ ꝙ on̄dat̉ ꝙ ſitidem ſimpl̓r qd̓ ē idem nūero. ꝓpter qd̓ etiā Xenochrates nō idem eē aſſignauit ſiue ꝓbauit ſtudioſam ⁊ bonāvitā eſſe. ꝙ vtraqꝫ eſt maxīe eligēda. qꝛ p̄t eſſe vt vnuꝫ ſb̓altero ꝯtineat̉ vt bonū ſb̓ ſtudioſoRurſū ꝯſiderādū ſi cui alterū ⁊ alterū. nāſi nō ſt̓ ambo eidē eadē: palā qm̄ nec ſibi īuicem ſunt eadem.Hic ponit aliqͣs ꝯſideratōes ſpēales ⁊ ꝓprias. Et pͥºpoʳ aliqͣs abſqꝫ hypotheſi. 2º poᵗ aliqͣs cū ſuppōne ⁊ hycotheſi Primo adhuc poᵗ aliqͣs ꝯſideratōes circa eēntialia2º circa accn̄talia. Circa pͥmū poᵉ qͣttuor ꝯſideratōnes.duas ꝯſtructiuas / ⁊ duas deſtructiuas. Prima ꝯſideratio ē. Si volumꝰ on̄dere aliqͣ duo eſſe idem / ꝯꝑando eaad aliqd̓ 3ᵐ/ tūc ſi t̓tiū eſt idem alicui/ ⁊ reliquū etiā eidit̓tio eſt idē. ſeqͥtur ꝙ iſta ſibi inuicē ſt̓ idem. Quecūqꝫ eieidē ſūt eadē int̓ ſe/ ip̄a ſt̓ eadē. Et/ q̄cūqꝫ eidē nō ſt̓ eadēneqꝫ ipſa int̓ ſe ſunt eadem.Ampliꝰ ex his q̄ ſibi accidūt ꝯſiderāduꝫnaꝫ q̄cūqꝫ alteri accidūt/ ⁊ alteri oꝫ accidere⁊ qͥbꝰ alteꝝ eoꝝ accidit/ ⁊ alteꝝ oꝫ accidereſi āt aliqͥd hoꝝ diſſonet: palā qm̄ nō eademHic poʳ ſcd̓am ꝯſiderationē q̄ ē iſta Si aliqͣ duo ſintvnū nūero ſimpl̓r / tūc oꝫ ꝙ qͥcqͥd accidet vni / accidet ⁊ alteri. ⁊ gꝰſideradū eſt in ill̓ q̄ his accidūt. Nā q̄cūqꝫ ſūteadeꝫ nūero qͥcqͥd accidit vni/ accidit alteri. ſi vo alteꝝeoꝝ diſſonat. ita ꝙ vni aliqͥd accidit qd̓ nō accidit alteri/ palā eſt / qꝛ nō ſt̓ idem. qꝛ tūc nō ſt̄ eiuſdē ſb̓iecti. ſꝫ ſb̓iecto differunt.Uidendū āt ⁊ ſi nō ī vno genere predicamenti vtrūqꝫ. ſed hoc qͥdem qͣle. illud aūt qͣntū. vel ad aliqͥd in dicereHic poᵗ t̓tiā ꝯſiderationē q̄ eſt iſta Si aliqͣ duo vidētur eē eadē/ vidēdū eſt vtꝝ ſint in eodē gn̄e ꝓximo vel nōSi ſic ſe hn̄t ꝙ vnū ſit qͣle ⁊ alteꝝ qͣntū tūc manifeſtū ēꝙ nō ſt̓ eadē genere. ⁊ ꝑ ꝯn̄s nec eadē nūero. vl̓ definitōe.qꝛ pͥmū qd̓ poʳ in definitōe ē genꝰ. ⁊ gͦ ſi in illo drn̄t/ nonpoſſunt in alijs ꝯuenireRurſū ſi genꝰ vtriuſqꝫ nō idem/ ſed hoc qͥdem bonū. illud āt malū. aut hoc qͥdem virtus. illud āt ſcīa. Aut ſi genꝰ qͥdē idem. dr̄neāt nō eedē de vtroqꝫ p̄dicant̉. ſed de hoc qͥdēqm̄ ꝯtemplatiua ſcīa. de illo autē qm̄ actiuaSil̓r aūt et in alijsHic poᵗ qͣrtā ꝯſideratiōeꝫ q̄ eſt iſta Si duo ꝯꝑent̉ adgenꝰ morale/ ſi vtriuſqꝫ nō ſit idē genꝰ / ſꝫ genꝰ vniꝰ ſit bonū. ⁊ alteriꝰ malū. vl̓ ſi genꝰ vniꝰ ſit ꝟtꝰ. alteriꝰ ꝟo ſcīamanifeſtū ē ꝙ talia nō ſt̓ eadē nūero cū ſint in diuerſisſiue diſꝑatis gn̄ibꝰ. Cōſiderādū etiā eſt ſi genꝰ duorū ſitidem / definitōes ꝟ̓o ſb̓ales ꝯſtituētes ea nō ſt̓ idem/ tūcenī māifeſtū eſt ꝙ nō ſt̓ idē/ q̄ idē nūero noīe ⁊ definitōeidē eē dicebant̉. Adhuc āt qn̄ idē genꝰ de vtroqꝫ p̄dicat̉ſꝫ diuerſimode acceptū. Exᵐ ē vt ſi ſcīa ſit illud genꝰ tūccū ſcīa ſit duplex .ſ. ꝯtēplatīa ⁊ actīa / q̄ ē prudētia vl̓ arsde vno p̄dicat̉ ſcīa ꝓut ē ꝯtēplatīa. ⁊ de altero ꝓut ē actiua/ tūc palā eſt qm̄ nō ſt̓ idem q̄ idem eē dn̄r. Eodeꝫ
mō eſt in alijs. Hic enī iuſticia ⁊ grāmaticaſt̓ in eodē glſcꝫ boni ⁊ tn̄ nō ſt̓ eadē. qꝛ nō ſt̓ in eodē gͦ ꝓxīo/ ſꝫ in diuerſis gn̄ibꝰ ꝓxīs. qꝛ vnū illoꝝ ē in gn̄e v̓tutꝭ/ q̄ ordinaʳad opꝰ ⁊ ad actū. et reliquū in gn̄e ſcie. q̄ ad cognitionē ⁊ſpeculationē ordinat̉Ampliꝰ āt ex magꝭ ſi hoc qͥdē ſuſcipit magis. illud āt nō. Aut ſi ambo ſuſcipiūt qͥdemſed nō ſil̓. velut qͥ magis amat: nō magꝭ ꝯcupiſcit coitū. qͣre nō idē amor ⁊ ꝯcupīa coitꝰHic poᵗ p. ꝯſideratōes alias reſpiciēdo ad accn̄a. Etcirca hͦ tres poʳ ꝯſideratōes. Prima eſt Si aliqͣ duo dicant̉ in eē eidē / ⁊ vnū ſuſcipiat magꝭ ⁊ minꝰ ⁊ reliquū nō.manifeſtū ē ꝙ illa nō ſūt eadē noīe ⁊ definitōe. Exᵐ ē vtnō eſt ncāriū ꝙ qͥ magꝭ amat amore amicicie ꝙ etiā plꝰꝯcupiſcat coitū. qꝛ n̄ ē idē amor amicicie qd̓ ꝯcupīa coitꝰAmpliꝰ ex appōne ſi idē ad vtrūlibet appoſitū nō facit totū idē. Aut ſi idem ab eodēablato qd̓ relinqͥt̉ alteꝝ. vt ſi duplū dimidij⁊ multiplex dimidij idem dixit eſſe. ablato eīab vtroqꝫ dimidio: reliquū idē oꝫ ſignificare. nā multiplex duplū nō eadē ẜcantHic poʳ ſcd̓aꝫ ꝯſideratōeꝫ q̄ eſt iſta Si aliqͣ duo dicāt̉idē / ꝯſiderādū ē ſi idē ad vtrūqꝫ appoſitū nō facit totuꝫidem/ ita ꝙ pꝰ appōneꝫ toᵐ ſit idē ſicꝭ pͥus. palā ē ꝙ illanō ſint idē. Aut ſi eodē vtrobiqꝫ ab vtroqꝫ ablato qd̓ relinqͥtur nō remanet idē. planū eſt ꝙ illa nō ſt̓ eadē. Cuius exᵐ eſt vt ſi ꝯparent̉ ad idē vtriqꝫ additū. vt ſi dicat̉duplū dimidij dn̄plū. ⁊ dicat̉ aliqͥd ml̓tipl̓r eē dimidij.ablato ab vtroqꝫ eo qd̓ ē dimidij/ opꝫ ꝙ duplex ⁊ ml̓tiplex erūt idē ẜcatia. qꝛ multiplex ad dimidiuꝫ nō potuitſe hr̄e niſi in ſpē ml̓tiplicꝭ. q̄ eſt duplū. nihilo minꝰ tn̄ nōſt̓ idem. qꝛ ablato vtroqꝫ dicimꝰ ꝙ nō idē ẜcant. ſꝫ vnū ēſpēs ſcꝫ duplū. ⁊ alteꝝ genꝰ .ſ. multiplex. qꝛ nō ſunt ideꝫnoīe et definitioneCōſiderādū āt nō ſolū ſi aliqͥd alicui accidit impoſſibile eſt pōnem. Sꝫ ſi poſſibile exhypotheſi fieri velut is qͥ vacuū ⁊ plenū aere dem dicūt. palā enī ſi exeat aer vacuū nōminꝰ ſꝫ magꝭ erit. plenū āt aere n̄ iō erit. qͣrepoſito aliquo ſiue vero ſiue fl̓o. nihil eī dr̄t ſialterū qͥdeꝫ interimat̉. alteꝝ nō. qͣre nō ideꝫ.Hic. p. poʳ vnā ꝯſideratōeꝫ reſpiciēdo ad hypotheſim.q̄ ē. Si aliqͥs vult deſtruere ꝓblēa de eodē ⁊ diuerſo/ nōſolū ꝯſiderare dꝫ ſi ad aliqua pōnē ſeqͣt̉ falſū ⁊ impoſſº. ſꝫetiā ſi ꝑ hypotheſim ſeqͣt̉ impoſſᶜ ex vno r nō ex alio. ⁊ ſiſic/ tl̓ia nō ſt̄ eadē. Exᵐ poᵉ p. ī hypotheſi eoꝝ qͥ dicūt vacuū ⁊ plenū aere eē idē. ſicꝭvulgꝰ coīr dicit/ palā eniꝫ ē ſide pleno aere exeat aer qͥ ī eo erat/ adhuc non minꝰ eritvacuū ſꝫ etiā magꝭ qͣꝫ priꝰ. ſꝫ iā pꝰqͣꝫ exiuit aer. nō erit plenū aere. gͦ plenū ⁊ vacuū nō ſt̓ eadem. qꝛ vnū exit ⁊ alteꝝmanet. gͦ impooſſibile eſt plenū ⁊ vacuū eſſe eadē. quēadmodū dicit vulgus.Uniuerſalit̓ āt dd̓m ex his q̄ quolibꝫ mōde vtroqꝫ p̄dicant̉. ⁊ de qͥbꝰ hec p̄dicāt̉ cōſiderādū ſi alicui diſſonet. Nā q̄cūqꝫ de altero p̄dicant̉/ ⁊ de altero oꝫ et de qͥbꝰ alterū p̄dicat̉ alterū p̄dicari oportet.