Primus Tractalus
Aut ſi ſemper vniuerſale eſt ꝓpoſitū ⁊ cauſa quidem totū eſt et cuius eſt cauſa vniuerſaliter. vt folio fluere in toto quodam determinatū ē. et ſi ſpēs eius ſint multe. vniuerſaliter igit̉ aut plantis. aut hmōi plātis. Quare mediū equale oportet eſſe in his ⁊ cuiꝰ cauſa eſt. vniuerſaliter et ꝯuerti. vt ꝓpter quid arbores fluūt folio. Si igit̉ ꝓpter denſitatemhūidi ſui folio fluit arbor / oꝫ eē denſitatē. ſiꝟo dēſitas ē nō in qͣlibet. ſꝫ ī arbore fluenteHic p. on̄t in qͥbus neceſſe eſt cām et cauſatū ſeſe cōſequi di. Si aliqͥd querat̉ in vl̓i ſiue in cōi. et accipiant̉tam cauſa qͣꝫ cauſatū in vl̓i et cōi: tūc oꝫ ꝙ ad cām in cōmuni ſeqͣtur effectus ſiue cauſatuꝫ. et intelligit̉ iſtud decauſis ꝑ ſe et cauſatis ⁊ adeqͣtis. ⁊ nō ꝑ accidens. Exⁿeſt vt folio fluere: eſt qͥdā effectus qui adeqͣte ꝯuenit alicui cōi. ſcꝫ plante. ficubꝰ. vitibus. ⁊ pluribꝰ ſpēbus plante. et nō ſolū ꝯuenit viti. Si gͦ ꝯparet̉ tal̓ effectꝰ ad cāꝫꝑticularē: nō valet. vt nō ſequit̉ Arbor eſt folio fluens.gͦeſt vitis. Sꝫ bn̄ ſeqͥtur ſi ꝯparet̉ ad cām vl̓eꝫ ſiue cōeꝫ.vt bn̄ ſeqͥtur. eſt folio fluens. gͦ in eo fit ꝯdenſatio hūidi.vel exiccatio humidi. Et econ nō valetUtrū aūt ꝯtingit non eandē eſſe cauſameiuſdem in oībus ſed alteram aut non.Hic ph̓s mouet ſcd̓am qōnem. inqͥrendo an ad vnitateꝫ cauſe: ſequat̉ vnitas effectꝰ. ⁊ e cōuerſo. Et duo facit Primo on̄t quō ad vnitatē effectꝰ: ſeqͣtur vnitas cauſe. Scd̓o manifeſtat ꝯſecutionē cauſe ⁊ effectꝰ. ibi Mꝫāt) Circa pͥmū ponit qōnem d. Utrū ad vnitatē cauſati: ſeqͣtur vnitas cauſe. ⁊ econ. Et orit̉ iſta qō ex dictꝭ. qͥadcm̄ eſt ꝙ eſſe vituꝑabile eſt qͥdam effectus. qͥ reperiturī diuerſis .ſ. audace ⁊ timido. dubiū igit̉ eſt. vtꝝ eiꝰ qd̓ eſtvituꝑabile ẜm ꝙ eſt in audace ⁊ timido ſit vna cauſaAut ſi quidē ꝑ ſe demonſtretur. ſed nō ẜꝫſignū aut ẜm accn̄s non p̄t eſſe. Ratio eniꝫvltimi termini mediū. Si ꝟo nō ſic ꝯtingatHic ſoluit iſtā qōnem. diſtinguēdo. qꝛ ꝯtingit aliqͦaſſignari ꝓ cauſa alicuiꝰ effectꝰ tripl̓r. Uno mō accirendo cām ꝑ ſe. ⁊ ſic demr̄atiue ꝯcludit effectū. 2º accipiēdo ꝓ cā ſignū alicuiꝰ effectꝰ. 3º accipiēdo aliqd̓ accidensIſtꝭ ſuppoſitꝭ rn̄det pͦ. ad q̄ſitū. Si accipiatur ꝓ cā illd̓qd̓ eſt ꝑ ſe mediū demr̄atōis: nō p̄t eē niſi vna cā vniꝰ effectꝰ. in qͥbuſcūqꝫ etiā tal̓ effectꝰ reꝑit̉. Cuiꝰ rō eſt. qꝛ talis cā ē mediū demr̄atōis potiſſime. ſꝫ mediū demr̄atōiseſt definitio. ⁊ vniꝰ rei ē ſolū vna definitio. gͦ vniꝰ rei eſtſolū vna cā. illa ſcꝫ q̄ ē mediū demr̄atōis. Si ꝟo nō accipiat̉ qͣi cā inferēs illud qd̓ eſt ꝑ ſe mediū demr̄atōis potiſſime. ſꝫ accipia ꝓ medio aliqd̓ ſignū vel aliqd̓ accn̄s. tūcꝯtingit qͣi vniꝰ effectꝰ accipi pl̓es effectꝰ in diuerẜ. ſicꝭ pꝫin exº ſuꝑiꝰ poſito. Per ſe enī cā ꝙ aliqͥd ſit vituꝑabile:eſt. qꝛ ip̄m eſt p̄ter rectaꝫ rōneꝫ. ſꝫ ꝙ aliqͥd ſit vituꝑabileeo ꝙ eſt abundans aut deficiens: hͦ eſt ſignū eiꝰ ꝙ eſt p̄ter rōnem rectā. ⁊ gͦ talia multa pn̄t eſſeEſt aūt et eius cauſa. et in quo ē cauſa cōſiderare ẜm accn̄s: non tn̄ vident̉ propoſitaeſſe. Si aūt nō ſil̓iter ſe habebit medium. ſi
qͥdem eſt equiuo cū. Equiuocū medium eſt.Si ꝟo ſit ī genere: ſic ſil̓r ſe habebit. vt propter quid ꝯmutabiliter eſt analogū. alia enīcauſa eſt in nūeris et in lineis. ⁊ eadē. In qͣntū enī linea eſt/ alia eſt. In qͣntū āt eſt habēsaugmentū hmōi eadē ſicut in oībus. Sil̓eꝫaūt eſſe colorem colori et figurā figure aliaꝫcauſaꝫ eſſe. Equiuocū enī ſil̓e in oībus Hicqͥdem enī fortaſſis eſt ẜm analogiaꝫ haberelatera et equales angulos. In coloribꝰ aūtſenſū vnū eſſe aut aliud aliqd̓ hmōi. Scd̓ꝫaūt analogiā eedem ſūt et mediū habent ẜꝫanalogiamHic p. māifeſtat ꝓpoſitā ſol̓onē. on̄dēs mēbra diuiſionis poſite eē poſſibilia. d. ꝙ poſſibile ē qn̄qꝫ on̄di effectū ꝑ mediū. qd̓ eſt cā ꝑ accn̄s eiꝰ. vt cū dr̄ Muſicꝰ edificat domū. ibi muſicꝰ eſt cāꝑ accn̄s domꝰ. cuiꝰ ꝑ ſe cā eſtedificator. qͥ tn̄ eſt cā receptaculi latronū ꝑ accn̄s: ſi hꝰꝯtingat in domo fieri. ⁊ ſic etiā ipſa ꝓblemata vident̉ fieri ꝑ accn̄s. Et ſb̓dit. ſi cā ⁊ cauſatū nō accipiant̉ ꝑ accidēs: nō oꝫ ꝙ mediū qd̓ eſt cā ſe habeat ſil̓r cū effectu cuius demr̄atio q̄rit̉ vt ſi aliqd̓ cauſatū ſit eqͥuocum oꝫ ꝙmedia coīa q̄ accipiunt̉ etiā ſint eqͥuoca. Si aūt ꝯueniunt in genere: tūc mediū erit cōe ſicut genꝰ. Si aūt mediū eſt analogū: ẜm ꝓportionē ad vnuꝫ in multis gn̄ibꝰvel ſpēbꝰ acceptū: tūc etiaꝫ effectꝰ vel cā erit analogice inmultis. ſicut in paſſiones poſita in pͥº libro. ꝓportionabile. qd̓ ꝯmutabilit̓ eſt in multis .ſ. in nūeris. lineis. tꝑemotu. ponderibꝰ. ⁊ multꝭ alijs. ⁊ eſt in nūeris pͥmo. ⁊ inalijs ẜm ꝓportionē ad nūeꝝ. Si gͦ querat̉ Propt̓ qͥd cōmutabiliter ꝓportio eſt in iſtis. Mediū quod eſt cā inhac cauſa ꝑ demr̄ationē termināda: eſt analogū. oībusiſtis ẜm analogiā ad numeꝝ ꝯueniens. Alia enī cauſain ꝑticulari accepta hꝰ demr̄ationis eſt in nūeris. ⁊ aliaꝑticularit̓ aeccpta in lineis. lꝫ in cōi ꝓportio ſit ad vnūIn qͣntū tn̄ eſt linea ẜm ſe ꝑticularit̓ accepta: alia eſt cāet diuerſa. In qͣntū āt linea eſt qͣntitas ꝑ diuiſionē numeri accipiens/ id eſt ſuſcipiēs / ꝓportōnale augmentuꝫ.ſic ẜm analogiā eadē eſt cauſa talis paſſionis et in numeris in lineis. ſicut et in oībus alijs in qͥbus attendit̉cōicatio ꝓportionis. Aliud exᵐ ponit p. in equiuocis dicēs ꝙ alia cām oportet ponere in ſil̓ibus coloribꝰ. et aliam in figuris ſil̓ibꝰ. qꝛ ſil̓itudo in figuris ⁊ coloribus diuerſa eſt. nō analoga ſꝫ eqͥuoca. ⁊ iō aliud ⁊ aliud medium oportet dare. nec habebit hͦ equocū nomē nō eqͥuocum mediū. et qꝛ illud mediuꝫ eſt cauſa: ideo cauſa eritequiuoca. Sicut ſil̓itudo eſt eqͥuocuꝫ in oībus diuerſisſil̓ibus. quia in figuris vel figuratis eſſe ſil̓e nihil aliudeſt qͣꝫ latera hr̄e analogiā .i. ꝙ latera ſint ad inuicē ꝓportionabilia. ⁊ ꝙ anguli ſint eqͣles. Sed in coloribꝰ eſſeſil̓e: eſt habere ſenſū vnū ſibi formalem ẜm vnuꝫ ⁊ idemſpecie ſubiectū. aut aliquid aliud hmōi in vna qualitateacceptū. Et iō ſil̓e in coloribꝰ ⁊ ſiguris eſt eqͥuocum. etque paſſiones ẜm analogiaꝫ ſunt eedem: plerūqꝫ ſūt eēdem in demonſtratione. qua demōſtrari debent de cōmuni illoꝝ ſubiecto. et mediū habent cōmune ẜm analogiā. Hec āt ideo dcā ſt̓ vt ſciatur q̄ paſſio vniuoca vl̓analoga. de qͦ ſb̓iecto ⁊ ꝑ quā cām habeat demr̄ari.