Druckschrift 
Commentaria in quattuor libros nove logice se[cundu]m processus burse laurentiane Coloniensis
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Nonus Tractatus

Iobiecta in oppoſitum Ad pͥᵐ eſt dicendū ẜm dn̄m. A.bertum ꝙ demōſtratio eſt eius qd̓ eſt frequēter ẜm ꝙ reducit̉ in id qd̓ eſt ſꝑ ẜm intentionē ſicut in ſcd̓o de generatione cauſa generationis ⁊ corruptionis q̄ frequentereſt reducit̉ in circulū obliquū in quo ſolis acceſſus ⁊ receſſus ſꝑ eſt. Alij dicūt ꝙ ꝓprie loquēdo ſcīa eſt eoꝝ q̄ n̄ꝯtingit alit̓ ſe habere. naturaliū tn̄ eſt ſcīa nō adeo ꝓprieſicut mathematicaliū q̄ ſunt in pͥº gradu certitudīs inqͣꝫtum tn̄ de rebus naturalibꝰ eſt ſcīa nō ꝯtingit eas aliterſe habere. Non aliter āt ſe habere ꝯtīgit dupl̓r. Unoᶜnegationē ⁊ hͦº metaphyſica ⁊ mathematica nō pn̄t ſe alithabere. Alioº ẜm p̓uationē. ⁊ hͦº nō ꝯtīgit naturalia alitſe habere. qꝛ de ſui natura nō pn̄t alit̓ ſe habere. ſꝫ ꝑ admixtionē p̄uatōis q̄ eſt īſeꝑabilit̓ materie ānexa. Adſcd̓m eſt dd̓ꝫ. Ꝙͣuis dialecticꝰ accipiat verā definitōemrei accipiēdo eius veꝝ genꝰ ⁊ drāꝫ. tn̄ accipit ea vt ſtꝭ opinabilia ⁊ ꝓpter hoc nō hꝫ dialecticꝰ ſciaꝫ ꝑ definitionem.quia licet accipiat vera definitionē rei ꝓ medio nō tn̄ accipit eā ẜm veritatē ſuā ⁊ inqͣꝫtum ē cā definiti. ſꝫ ſoluꝫ ẜmopinionē ⁊ ſub cōi ītentōne medij inqͣꝫtū ꝑ ipſam p̄t vniri vnū extremū alteri Ad t̓tiū eſt dd̓m ꝙ nō ſolū drn̄tpenes ꝑfectū ⁊ imꝑfectū. quia oꝑio d̓r hītꝰ nutās ⁊ infirmus cū formidie de oppoſito. Sꝫ ſcīa d̓r hītꝰ ſine formidīe de oppoīto. Etiā qn̄ īꝑfectū ⁊ ꝑfectū diſtīguūt̉ ſpecietūc nō p̄t tm̄ ītendi ꝙ efficiat̉ ꝑfectū. ⁊ ergo opio non p̄eeē ſcīa. nec eꝯͣ Ad qͣrtū ē dd̓ꝫ ꝙ id p̄t eē ſcibile ⁊ opīabile materialit̓. ſꝫ nō formalit̓. quia nō ꝑ idem mediumQueſtio ſecūda. Vtꝝ quinqꝫ tātū ſūt habitꝰ ītellectuales quibꝰvero aſſentit noſter intellectus.Et videt̉ ꝙ nō. qꝛ ſapiētia ē q̄dā ſcīa gͦ videt̉ ꝙ nō diſtiguat̉ a ſcīa. An̄s ꝓbat̉ ꝑ ph̓m ſexto ethicoꝝ. Scd̓oſic ītellectꝰ nō ſolū ē circa nccāria ſꝫ etꝭ ꝯtīgētia igit̉ nonptīgit ſolū aſſentire vero ꝑ ip̄m. An̄s pꝫ qꝛ ītelligimusnedū nccāria. ſꝫ etiā ꝯtīgētia Terº ſollertia videt̉ eſſehabitꝰ intellectualis. Pro veritate q̄ſiti eſt ſentētia ph̓iſexto ethicoꝝ ⁊ ponitur iſte diſcurſus.Maior. Habitꝰ eſt obiecti ꝯgniti effectꝰꝓprius ẜm drn̄tē pon̄e ꝯgnitīe facultatē multimodꝰ. Mīor. Om̄e ꝯgnoſcibile aut eſtpͥncipiū aut pͥncipiatū. ꝯplexū l̓ īcōplexumſpeculabile agibile l̓ factibile ꝯtīgēs l̓ nccm̄ꝑ ſue forme ſil̓itudinē facultatꝭ ꝯgnoſcēdi diſtīctiuū. Cōcl̓o. Igit̉ ſtꝭ quīqꝫ p̄ncipales habitꝰ qͥbꝰ ꝟo aſſētit nr̄ ītellectꝰ. ſcꝫ ſapīa. prudētia. ſcīa. ars. ⁊ ītellectꝰ. p̄ter quos ſtꝭ opīo⁊ ſuſpitio qͥbꝰ ꝯtīgit etiā aſſentire falſoMaior ꝓʳ. qꝛ obiectū ꝯgnitū ē cā exēplarꝭ ad ſui ſil̓itudinē notionalē ip̄iꝰ pon̄e formatm̄ ergo hītꝰ ꝯgnitōis ⁊ noticie app̄hēſiue ē ꝓpriꝰ effectꝰ obiecti ꝯgniti eoº quo imago ē effectꝰ ſigilli ſcd̓o de aīa. hic habitꝰ ꝑficiēs pon̄aꝫ eātin eo facultatē id ē facilem ptātem ita ꝙ pon̄a ſtans ſubhītu reddit̉ facil̓ ad oꝑandū ⁊ dicitur facultas. Scd̓mdifferentem igitur facultatem hmōi potentie cognitiuehabitus iſte eſt diuerſus. qꝛ multiplicato effectu multiplicat̉ ⁊ cauſa. Et intelligitur iſta ꝓpō de hītu ꝯgnitōis

de nouo in nobis genito q̄ eſt pon̄e paſſiue ẜm ſuā naturam ꝑ habitū ꝑfectibil̓ ⁊ ita ad hītū ꝓxīe diſpoſite ad cuius generationē ſufficit imp̄ſſio ſil̓itudīs ab obiecto ī potentia. habitꝰ aūt pon̄e actiue generātur ex actibus ſepiꝰfrequētatꝭ. quō ex ſepe pugillare vel ſcribere ſeqͥt̉ ars ſcribendi vel pugillandi quō ꝟtutes mor ales generātur innobis. Hinc ꝯſueuerūt qͥdā dicere ꝙ habitꝰ ꝯgnitiui ſiuev̓tutes ītellectuales pn̄t ex vno actu generari. ſꝫ ad gn̄ationē ꝟtutū moraliū reqͥrunt̉ pl̓es actꝰ. veꝝ tm̄ ē ꝙ frequētatio actuū ſpeculādi ſeu ꝟ̓tutꝭ aut habitꝰ intellectualis ip̄m hītū magis ac magꝭ in ſb̓iecto radicat ſtabilit atqꝫ firmat. ita ꝙ hn̄s habitū ſcīe nō p̄t eūd̓ amittere ſine grandi ꝑmutatione vt d̓t ph̓s in p̄dicamētis huiꝰ ātradix ē. nā in actu cognitionis duo ſunt ſcꝫ ſimilitudinis ſeu ſpeciei ab obiecto app̄henſio ⁊ ſupͣ ſpeciem ꝑ ꝯſiderationē actualē ꝯuerſio ſcꝫ de app̄henſo iudicādo. pͥᵐ ēpati. ſcd̓m ē agere. Quo ad pͥᵐ ſufficit obiecti pn̄tatio etpotētie app̄henſiue diſpoſitio. ⁊ ſic p̄t hmōi ſpecies ſeu cognitionis forma q̄ eſt forma ſiue formalis quodāmodohabitus vnico actu generari. ſꝫ quo ad ſcd̓m actū ꝑficitfrequētatio actuū. nā qui frequēter circa aliquē habituꝫcogitando vel ſpeculando ſe exercitat potentiā cognitiuā ad talis vel talis facilem cognitionē ſe abilitat. ⁊ itain diuerſis ſcientijs vel facultatibꝰ inſtructi ſunt in vnaqͣꝫ in alia magis prompti Minor ꝓbat̉ qꝛ eadē ſuntpͥncipia ꝯſtitutionis ⁊ diſtīctionis ex quo ꝑ ſuam formā ꝑ quā ineſſe ꝯſtituitur ꝑ aliam formā ꝯſtituto incēdiſtinguitur teſte ph̓o (actus ſeꝑat ⁊ diſtīguit) ſꝫ vt dctm̄eſt in maiore obiectū eſt generatiuum habitus cognoſcendi. ⁊ hoc ꝑ ſue forme ſimilitudinē ergo eſt eiuſdē diſtinctiuū eo ꝙ illa ꝑ ſui vnionē cum potentia cauſat habitum qui habitus potentie ꝯiunctus facit ipſam eſſe facultatē ſeu facilē poteſtatem. ſed a multiplici cauſa ⁊ diſtinctis cauſātibꝰ diſtīctus generatur effectus. Dicit̉ notant̓ (ꝑ ſue forme ſimilitudinē) Quia ſola forma eſt pͥncipiū cognitionis. Dicitur āt (om̄e cognoſcibile) ſiue fuerit ad intellectū imaginationē vel ſenſum hͦ vel eſt pͥncipium vel pͥncipīatū id eſt originaliter ſimplex ⁊ vnū vl̓originatū qd̓ eſt ꝯplexum l̓ incōplexum ſcꝫ ẜm actum vl̓potentiā ex diuerſis ꝯpoſitū. qꝛ pͥncipiatū omne licꝫ actu fuerit ſimplex eſt tn̄ potentialiter habitudinibꝰ ⁊ diuerſis reſpectibus diuerſis ꝯcretū. ⁊ ita pon̄alit̓ ꝯpoſituꝫSubditur (ſpeculabile) ſcꝫ ab ītellectu app̄henſiuo ſiueſpeculatiuo (Agibile) ſcꝫ ꝑ ītellectum ꝑ habitum prudētie formatū ⁊ ad oꝑationē īmanentem ipſius volūtatisextenſum. Additur (vel factibile) ſcꝫ ab ītellectu practico extenſo ꝑ artem ad opus extrinſecum. ſicut iſtud latius in pͥncipio tertij de anima ⁊ ſexto ethicoꝝ dicet̉.Concluſio ſeqͥtur ex p̄miſſis ⁊ patet ꝑ ſufficiētiā. Quiaiſti quīqꝫ dicūtur virtutes quia importāt rectitudinē rationis. Quia tres eoꝝ ſcꝫ ſapientia ſcientia ⁊ intellectimportant rectitudinem cognitionis circa neceſſaria ſꝫdifferenter. quia ſcientia circa cōcluſiones neceſſarias.intellectus circa pͥncipia nccāria. ſapīa circa altiſſimascauſas ſicut ſunt cauſe diuine. Alij āt duo ſcꝫ prudētia ⁊ars īportāt rectitudinē rationis circa ꝯtingentia. Prudentia qd̓ circa agibilia hͦ ē circa actꝰ qui ſunt in oꝑāte.vt amare eligere odire qͥ ꝑtinēt ad actꝰ morales quorūetiam prudentia eſt directiua dicta ab hoc auriga virtutum. Sed ars importat rectitudinem rationis circa factibilia id eſt circa ea q̄ aguntur circa exteriorem mate-

R H iij