ConſtitutionesClementis pape quinti

Incipiūt cōſtitutiones clemētis pape quīti vna cū apparatu domini johannis andree.Vym MMMOannes. epiſcopus ſeruuſſſeruorum dei.Dilectis filijſdoctoribus etAſcholaribꝰ vniCuerẜ bononiecōmorantibꝰ ſaluteꝫ ⁊ apoſtolicam benedictionē. ¶ Quoniaꝫᵇ nulla iurisᶜ ſanctioᵍ qͣꝫtūcunqꝫ perpenſioᵉ digeſtaᶠ cōſilio ad hūan nature varietatemᵍ ⁊ machinationesʰ eius in

opinabiles ſufficit. nec ad deciſionem lucidam ſue nodoſeambiguitatisᵏ attingit. eo preſertim ꝙ vixˡ aliquid adeo certum clarumqꝫ ſtatuitur. qͥn excauſis emergentibꝰ quibꝰ iura iam poſita mederiⁿ nō poſſunt. in dubiū reuocet̉. ¶ Qꝛetiam ab adoleſcētia viti ꝓcliuiꝰ ad malum ſenſualitasº humana declinat per qd̓ morumſubuerſio ī clero ⁊ populo frequenter obrepitꝰ neceſſaria eſtſuꝑiorꝭ auc̄tas vt tā ꝑ det̓mīatiōisᵈ oportūe ſuffragiū tollatābiguā. liteſ auferat. ali̓catōſdirimat ⁊ obſcura ſuccidatᵍ qͣꝫ

Dannes gratioſum hoc nomen per interp̄tationes deriuationes vel ethymologias extollerenon eſt meum. ſuſpitiōis ratio patet. Eſſet etiaꝫhoc refricare notiſſima. in poſtolatu tamen hocInomen ſuper cetera viguit. xxij. Eſt enī ipſe quiloquit̉. cum tn̄ reliq̄romanoꝝ pontificuꝫnoīa. xi. non trāſcenderūt nūerū. ad quēetiā ſoliꝰ bn̄dicti nomen aſcendit. Int̓ canoniſtas ⁊ cōmentarios hoc nomē vigūit. Habuimꝰ enī Ioannem theutonicump̄ferendū nō ex ordine ſed ex fructu. Ioannem galen̄. vultaranū. Io. hyſpanū.Io. fauentinū. Ioh̓.de faucona. Ioan. d̓ancona. Ioh̓. de deoetiam hyſpanū. Io.de langucella ceſanaten̄. Io. monachumcardinalē. ego etiamqͥ minor ſum int̓. xij.doctores collegij bononiē. me quartū fuiſſe ioannē. nunc int̓eos cōmētatores ſolus. ſed int̓ cōmentatores decimꝰ. ⁊ d̓ nigro forte papyrū nōdignū occupare mēbranā. Et qꝛ ꝓut patet h̓ in exordio etiaꝫcompoſitores iuriuꝫvix poſſunt tam clarum certumqꝫ ſtatere. qͥn dubia multa relinquant. excuſabil̓ero. ꝙ in hac prima lectione vel gloſatiōe ſingula non ꝑfecterimantur. Nam etiam in rebus exꝑimur. que naturalit̓ generantur ꝙ in eis paulatim de imꝑfecto ad ꝑfectum venit̉. ſic. etqͥ de veritatis cognitione a principio parū attingūt. poſtea qͣſi pedetentim ad qͣndam pleniorē veritatis menſurā ꝑueniūtIgitur ſub hͦ excuſatiōis clypeo. licet varijs occupatus ꝑ fiduciam clementie diuine has clemētinas gloſandas aggredior. Eſt autem ſciendū ꝙ iſte dn̄s Ioānes pontifex induſtrioſus ⁊ mūdus ſymoniam fugans ⁊ iuſticiā amans. ſcientia magnus. ſtatura puſillus. ꝯceptū magnanimꝰ prius iacobꝰ vocabat̉. De hac ꝟo mutatione noīs ⁊ alijs que ad ſalutationēhanc recipiunt. dic vt no. in ſalutatione glo. lib̓. vi. Diuido āthoc ꝓhemiū p̄ter datam in qͣttuor ꝑtes. aut in duas. ⁊ ſcd̓aꝫin tres vt ibi. In prima ponit̉ ſalutatio vſqꝫ ibi. Qm̄. ibi exordium vſqꝫ ibi hec ſane. ibi narratio vſqꝫ ibi. vniuerſitati. ibiconcluſio vſqꝫ in fi.b ¶ Quoniā nulla. exordiū. Eſt ſciendū ꝙ cle. ſuo exordio adinſtar Innocentij. iiij. ⁊ Greg. x. narrabat quomodo conſtitutiones quaſdam ante conciliū ⁊ in cōcil̓. Uien̄. ⁊ poſt ꝯciliuꝫꝓmulgauerat. quibꝰ p̄cipiebat vti in iudicijs ⁊ ī ſcholis. Ioannes autem deciſo ſub bulla illo ꝓhemio clemētis ponit ꝓhemiū ſuū cum exordio. Sed cū habeamꝰ tria exordia. Gre.lx. bonifa. viij. ⁊ Io. xxij. in qͦ differant viderimus. Et dico ꝙPreg. in ſuo exordio pͥncipalit̓ oſtēdit qͣlit̓ emanauit ius poſitiuū ⁊ ipſius iuris effectū. vt ibi pleniꝰ dixi. Bennifa. in ſuo exordio recogͦuit. ꝙ ex debito regimīs ſibi cōmiſſi hꝫ intendereſubiectoꝝ cōmodis. qui dicit ſe ſollicite facere noua iura condendo ⁊ antiqua declarando. vt tollat ipſorum lites ⁊ ſcan-

dala. Io. autem in hoc exordio volens excuſare multiplicationem ꝯſtitutionū ⁊ voluminū quibꝰ ꝓuidet eccleſiaſtes vl.c. ſic dicens faciēdi ꝯſtitutiōes ⁊ volumīa ⁊ libros nullus eſtfinis ⁊ dicit ꝙ principis aucͣtaſ neceſſaria ē ꝓpt̓ duo. pͥmo qꝛius poſitiuū qͥntumcūqꝫ mature certe ⁊ clare compoſituꝫ nōſuffic̄ ad caſus emergentes. ꝓpter quodoportuna eſt ⁊ neceſſaria declaratio pͥncipis. ſecundo qꝛ homo pronus ad malūfacile mores ſubuertit ꝓpt̓ qd̓ eſt neceſſaria principis poteſtas ad inſerendasvirtutes ⁊ vicia extirpāda. Patꝫ ergoꝙ in his tribus exordijs nulla eſt incultatio ſuꝑfluitas velrepetitio quō autemexordiētiuꝫ ꝓpoſitopredicta conueniantper ſeipſum patet.c ¶ Iuris hūani poſitiui ſit canonicū vl̓ciuile ſynodale l̓ municipale naturale vero vel diuinū morale eſt īmutabile. v. diſtin. in prin. Et eſt ꝑfectum. quia manauit ab illo qͥ non nouit imꝑfectū opus d̓ba. maiores. ꝟ. ſedadhuc.d ¶ Sanctio. hic ⁊. jͣ.ꝟ. hec ſane. late ſumitur. nam poniturſtricte pro conſtitutiōe penali vt no. iij. di. in ſumma.e ¶ Perpenſo. quaſi perfecte penſato ⁊ deliberato. habeturſimile verbum de pac. c. vlti. circa medium li. vi.f ¶ Digeſta. alibi dicit̉ decocta. xxxv. q. ix. apoſtolice. ⁊ hecbenę ꝯueniunt. de ꝯſe. di. v. ne tales. ⁊. c. penul. Io. an.g ¶ Uarietatē. ſumi potuit d̓ cor. auc̄. de re. ec. nō alie. §. vtautem in prin. coll̓. ij. de inſtru. caute. poſt prin. coll̓. vi.h ¶ Machinationes. quaſi aſtuta ingenia. quid eſt enī ꝙ homo ſemel deditus malicie non adueniat. in aucͣ. vt hi qͥ ſe ob.ꝓhi. poſt prin. col. vi.i ¶ Nodoſe. de ꝟ. ſig. cum olim. ⁊ d̓ reliqͥ. c. vno ī prin. li. vi.k ¶ Ambiguitatis. de triplici ambiguitate iuris facti ⁊ ꝑſone no. xxxiij. di. c. fi.l ¶ Uix. innuit fieri poſſe. de cog. ſpi. c. ij.m ¶ Mederi. facit in aucͣ. hec ꝯſtō Inno. cō. in pͥn. coll̓. viij.n ¶ Procliui. xx. q. iij. ꝓcliuus. facit. xij. q. i. c. i. ⁊ in aucͣ. demo. §. ſi quis igitur ad fi. col. i. ⁊ dicitur ꝓcliuis quaſi p̄cepsꝓmpta facilis vel inclinabilis.o ¶ Senſualitas. d̓ hac d̓ ſacra vnc. c. vno. ꝟ. in ꝟtice. ⁊ perhanc appetimꝰ delectabilia corꝑi ⁊ fugimꝰ nociua. nec oīnopoteſt extingui vt dicā. jͣ. de hereti. ad noſtrum. ꝟ. ij.p ¶ Dbrepit. quaſi latenter ſubintrat ⁊ idem verbum. lxi. di.nullus inuitis. ⁊ de cele. miſ. cum creatura. ⁊. jͣ. de ſta. mo. nein agro in prin.q ¶ Determīatiōis. facit. jͣ. de ele. ne romani in prin.r ¶ Alt̓cationes. quo ad verboꝝ certamina.g ¶ Succidat. reſpicit quod prius dixerat vſqꝫ ad ꝟ. qꝛ etiāquod dicitur in ipſo ꝟ. quia.

a 2