DleanteI

urgogas cōponit̉ a ius ⁊ garrio vel ago. ⁊ dicit̉ iurgarei. iure agere vel iure garrire: qꝛ ibi qui cauſam dicunt iure diſceptant. Et accipit̉ iurgare in duabus ſignificationibus. Iurgare enī eſt rixari: litigare: ⁊ proprie in cauſisagendis. Et iurgare eſt reprehendere: caſtigare: corriperecorrigere: culpare: ⁊ impugnare verbis. vel litigando verberare. ⁊ ẜm hͦ conſtruit̉ cū actō. Et cōponit̉ vt obiurgogas .i. ꝯtra aliquē vl̓ fortiter iurgare ⁊ ſūt neu. ⁊ abſolutaꝓ litigare. In alia v̓o ſignificatiōe ſūt actiua. Et nota ꝙin eodē ſenſu inueniunt̉ deponētia iurgor iurgaris gatꝰſuꝫ. ⁊ obiurgor garis iurgatus ſū. Itē nota ꝙ iurgamus⁊ obiurgamus verbis. ſed caſtigamus dum cedimus.nridicialis a ius ⁊ dico cis cōponit̉ h̓ ⁊ hͨ iuridicial̓ ⁊ hͦle. qui de iure tractat. vn̄ ⁊ quedā ꝯſtitutio in arte rhetorica dicitur iuridicialis: quia de iure tractat.uridicus ca cū .i. rectus qͥ dicit ius: ⁊ cōponit̉ a ius ⁊ dicocis xi: ⁊ cor. di: ſicut dixi cor. di naturaliter.uriſconſultus .i. iuriſperitus ẜm Pap̄.uriſdicio onis cōponit̉ a ius ⁊ dicio onis qd̓ eſt ptās. ⁊or̄ iuriſdicio .i. iuris poteſtas ſuꝑ aliquē: ⁊ ſcribit̉ ꝑ c ſolam ſicut dicio.uro ras raui ratū a iure dicit̉. Et cōponit̉ vt adiuro rascōiuro ras in eodē ſenſu ſcꝫ exorcizare: ⁊ ꝯiurare .i. ſimuliurare: conſpicere: cōiurationē facere: deiero ras .i. valdeiurare: vel peierare. Reg. j. ca. xx dr̄: Addidit Ionathasoeierare Dauid. i. valde vel firmiter iurare. peiero ras. .i.ꝑiuriū cōmittere. Et nota ꝙ in iſtis duobus v̓bis ſcꝫ deiuro ⁊ periuro qͥbꝰ vtebant̉ antiquī nos mutamus u ine correptā ſubtractara ſecundo verbo: ⁊ dicimus deieroras: ⁊ peieroras ꝓ periuro ras: ⁊ deiuro ras. Lucanꝰ invj. Uos eſtis o ſuperi ſtigias qui peierant vndas. Iuroras neu. eſt cū oībus ſnīs cōpoſitis preter adiuro. ⁊ cōiuroras ꝓ exorcizare que ſunt actiua. vide etiā in iuratus:⁊ in mentior. Et ſcias ꝙ iurare ẜm Aug. eſt ius veritatisdeo reddere. Iuramentū aūt a iuriſtis ſic diffinit̉. Iuramentū eſt affirmatio vl̓ negatio de aliquo ſacre rei affirmatione firmata. Tria aūt requirunt̉ ad hoc ꝙ iuramētū ſit rectū. vnū ex parte ipſiꝰ rei de qua iurat̉: ⁊ ſic requiritur veritas ꝑ quā vox ſiue dictum rei adequat̉: alias dictū nō eſſet confirmatione dignū. ⁊ h̓ ſumit̉ veritas ẜmꝙ eſt adequatio vocis ad rem. vn̄ veritas debet eē in cōſcīa: vt firmiter ſciat ita eſſe: alias ſi tm̄ credat nō debetde conſcientia: ſed tm̄ de credulitate iurare. Aliud requirit̉ ex parte cauſe ꝓ qua iurat̉: ⁊ ſic reqͥrit̉ iuſticia: aliasnō eſt debita neceſſitas. debet enī id qd̓ iurat̉ eſſe licitū⁊ honeſtū. Tertiū requirit̉ ex parte iurantis: ⁊ ſic requirit̉ vt cū diſcretione iuret: alias nō adhibet̉ debita cautela: ⁊ ſic eſt iudiciū ⁊ ꝯtinet̉ in iudicio ꝙ ſit diſcretio iurātis: debita forma ⁊ euentus: ⁊ tp̄s: ⁊ oīa que ex ꝑte iurantis ꝯſideranda occurrunt. De his dr̄ Hiere. iiij. Iurabūtdicit dn̄s in veritateⁱ ⁊ iuſticia ⁊ iudicio. Uel dic ꝙ veritas requirit̉ qͣꝫtū ad iurantē: ꝙ ſcꝫ dicat qd̓ hꝫ in ꝯſcīaIuſticia quo ad rem iuratā: ꝙ id qd̓ iurat̉ ſit licitū ⁊ honeſtū. Iudiciū requirit̉ quo ad cām que inducit ad iurādū: vt nō iuret etiā fine neceſſitate ⁊ vtilitate ꝓximi. Itēnota ꝙ qn̄ iuramentū vergit in deteriorē exitū nō debetſeruari. Poteſt aūt iuramentū in deteriorē exitū vrgeredupliciter. Uno modo qꝛ ab ip̄o principio habet peiorēexitum: vel qꝛ ẜm ſe eſt malū: ſicut qum aliquis iurat ſeadulteriū patraturū: ſiue qꝛ eſt maioris bonitatis impedimentū: puta qum aliquis iurat ſe nō intraturū religione: vel ꝙ nō fiet clericus: aut ꝙ nō accipiet prelationē incaſu in quo expedit eum accipere: vel ſiquid aliud eſt huiuſmodi. Tale enī iuramentū eſt a principio illicitū. difrereter tn̄. qꝛ ſiquis iuret ſe facturū aliqd̓ pcm̄: ⁊ peccatiurādo: ⁊ peccat iuramentū ſeruando. Siquis aūt iuratſe nō facturū aliqd̓ melius bonū: qd̓ tn̄ facere non tenet̉peccat quidē iurando inquantū ponit obicem ſpirituiſancto qui eſt boni propoſiti inſpirator: tn̄ nō peccat iu-

ramentum ſeruando: ſed multo melius facit ſi nō ſeruetAlio modo vergit ad deteriorē exitum ꝓpter aliquid qd̓de nouo emergit qd̓ nō fuit p̄meditatū: ſicut patet in iuramēto herodis qui iurauit puelle ſaltanti ſe daturū qd̓petiſſet. hoc eni iuramentū poterat a principio eſſe licitūintellecta debita conditiōe ſcꝫ ſi peteret qd̓ dare deceretſed impletio iuramenti fuit illicita. vn̄ Ambro. dicit in libro de officijs: Eſt ꝯtra officiū nōnunqͣꝫ ꝓmiſſum ſoluere ſacr̄m: ſicut Herodes qui necem ſancti Ioannis baptiſte preſtauit ne ꝓmiſſum negaret. Uolo etiam te ſcireꝙ qn̄ nō eſt eadem iurantis intētio ⁊ eius cui iurat̉: ſi hͦꝓuenit ex dolo iurantis: debet iuramentū ſeruari ẜm ſanū intellectū eius cui iuramentū preſtat̉. vn̄ Iſido. dicitQuacūqꝫ arte verboꝝ quis iuret: deus tn̄ qui conſcīe teſtis eſt ita hͦ accipit: ſicut ille cui iurat̉ intelligit: ⁊ qd̓ idintelligat̉ de doloſo iuramento patet ꝑ id qd̓ ſubdit̉ Duplicit̓ reuꝫ fit: ⁊ ꝙ nomē dei inuanū aſſumit: ⁊ ꝓximū dolo capit. Si aūt iurans dolū nō adhibeat: obligat̉ ẜm intentionē iurātis. vn̄ Grego .xxvij. mora. Humane aurestalia verba noſtra iudicant qualia foris ſonant. diuinav̓o iudicia talia foris audiunt qualia ex intimis ꝓferuntur: vide in periurus.us iuris dicit̉ a iubeo bes qꝛ iubet: ⁊ eſt ius lex humanaphasⁱ lex diuina. trāſire enī ꝑ agrū alienū phas eſt ius v̓onō eſt. Item ius dicit̉ eſſe lex ſcripta. Item leges humane ſunt. iura diuina ſunt. Item ius generale eſt. lex eiusſpecies. ⁊ caret hoc nomen ius genitiuo datiuo ⁊ ablatiuo pluralibus quantū ad vſum ẜm Hug. ⁊ differt ius aiuſticia: vt dicam in iuſticia. Et ſcias ꝙ ius inuenitur inalijs ſignificationibus. vnde verſus: Ius aqua: ius rectūius dicitur eſſe poteſtas. Item ius prophanum diciturbrodium vel aqua in qua coquunt̉ carnes porcine: queprophane ſunt iudeis. Et dicunt quidam ius iuris prolege: vel poteſtate: vel ratione per ris. ſed ius iutis per tꝓaqua vel brodio. ſed Priſcia. non facit iſtam differentiāvnde in ſexto libro dicit: Ius ablatas ⁊ addita ris fit genitiuus vt ius iuris: vt neutra monaſyllaba in us deſinētia. Mihi autem videtur ꝙ pro brodio facit genitiuumin tis: vt ius iutis. ſicut ex vulgari aliquoruꝫ ſonat. vndeverſus: Ius iutis mando: ius iuris in agmine pando.uſiurandū di neutri. ge. i. iuriſiuratio.uſta a iuſtū deriuat̉ pluraliter hec iuſta iuſtorū .i. exeqͥemortuoꝝ: qꝛ iuſtū eſt vt hō hominē: cinis cinerē ſepeliatvn̄ Qui. Iniuſta iuſte peregi.uſticia a iuſtus iuſti addita cia fit hec iuſticia cie. Et eſtiuſticia conſtans ⁊ perpetua voluntas reddens vnicuiqꝫqd̓ ſuū eſt. ⁊ differt ius a iuſticia: qꝛ ius eſt ars equi ⁊ boni. ſed iuſticia eſt cōſtans ⁊ ꝑpetua voluntas. vel eſt virtus tribuens vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt. Itē omne ius eſt iuſticia: ſed nō ecōuerſo. Item ius dr̄ in re. ſꝫ iuſticia in actu⁊ exercitio vel oꝑatione. vn̄ ⁊ dr̄ iuſticia qͣſi iuris ſtatusvel ſtatio: qꝛ ꝑ iuſticiā ſtat ius .i. exercet̉: ⁊ eſt etymo. Etſicut dixi in formido facile deuiat a iuſticia qui in cauſisnō deū ſed hoīes formidat.uſtifico cas caui care verbū actiuū .i. iuſtū facio. ⁊ cōponit̉ a iuſtus ⁊ facio cis: ⁊ cor. fi.uſticiū a ius ⁊ taceo componit̉ hoc iuſticiū cij .i. taciturnitas iuris ⁊ ceſſatio. vnde iuſticium componitur a ius⁊ ſtatio: inde iuſticiū qͣſi iuris ſtatio .i. iuris ceſſatio. tuncenī ius ſtat .i. ceſſat cū nō exercet̉. vel iuſticiū qͣſi iuris ſtatio .i. iuſticia que eſt iuris ſtatio: qꝛ ꝑ iuſticiā ius ſtat .i.nō exercet̉. Lūca. in. ij. Ferale ꝑ vrbē iuſticiū.uſtus a ius dr̄ iuſtus ſta ſtū: ⁊ dr̄ iuſtus qͣſi ius tuēs veltenēs ſcꝫ qͥ ius cuſtodit: ⁊ ẜm legē viuit ⁊ eſt etymo. ⁊ cōparat̉ iuſtus tior ſimꝰ vn̄ iuſte ſtius ſime aduer. Iuſtuscōponit̉ vt iniuſtus .i. nō iuſtus. vn̄ hͨ iniuſticia cie. ⁊ differt iuſtus ab equo: qꝛ iuſtus ex lege eſt: qͣſi ius cuſtodiens: equus ex naͣ eſt. Et ſcias ꝙ qͥ negligit damnū ꝓpteramicū .i. xp̄m iuſtus eſt. Prouer. xj. vide in ſeuerus.

II

ſ