Incipit liber ſextus decretaſiuꝫ dn̄i Bonifacij pape. viij.
Onifacius epiſcopus ſeruusſeruorum dei. Dilectis filijs
Uia prepoſterus eſt ordo prius humana ſubſidia peterevt illis deficientibus diuini fauoris gratiā poſtuletur: deLꝯſe. di. j. omnis chriſtianus. ī fi. Idcirco ego Iohānesandreē bonon̄. in oībus iuuenis: inter decretoꝝ doctoreslicꝫ minimꝰ: tamē indignus: cupiens huius oꝑis mei fore pͥncipiūad inuocatiōꝫ honoreꝫ⁊ laudem nomīs ih̓uchriſti: qd̓ quādo recolo flectere d̓beo genuaſaliē corde. jͣ. de īmu.eccle. decet: pͥus ad eūinqͣtū poſſum hūilesporrigo preces: vt nōponderatis humanisdemeritis ſui ſola clementia in me ſui celeſtis irrigui gratiā influat ſciētie ⁊ eloquentie ſupplendo defectuꝫaugendo ingenij modolū ⁊ memorie quantitateꝫ: vt poſſim ſcripturaꝝ huiꝰ libri veritatem pādere: erroresfugare. enigmata reſerare: nodos ſoluere:obſcura dilucidare: etdubia declarare. jͣ. dereliqͥ. c. j. Uel vt ſic cōſeruet̉ ⁊ augmentet̉ ſcientia: virtus ⁊ gratiain meipſo: vt iuxta verbum psͣ. cum de virtute ambulem in v̓tutē.de pe. di. ij. dum ſanctam. plantet̉: edificet̉: roboret̉: ⁊ ꝯſeruet̉ huiꝰiuris ſcientia in mentibus deſiderantiū auditoꝝ. xxiiij. q. j. aduocauit. in fi. vt ꝑ eam ipſorum honorificata ⁊ ditata ſint corpora. sͣ. dep̄ben. d̓ multa. ī fi. ipſorūqꝫ corpoꝝ mēbra reddāt̉ iuſticie ſeruitura.vt. xlvij. di. omnes. vt ſic erudite ſint anime ⁊ a deo picte induteqꝫiuſticia beatitudinem mereant̉: de pen̄. di. ij. illa anima. ⁊. ca. ſe. ſuautem hoc opus memoriale ꝓuectis: iuuenes inſtruat: cū paribusconferat: ⁊ deſides excuſſo negligentie ſomno. jͣ. d̓ homī. ꝓ hūani.aſſiduos ⁊ vigilantes reddat ad ſtudiuꝫ: vt ſermo meus ſcintillam.amoris huius ſcientie in eis inueniens in illam fluat ⁊ nutriat: vtcum creuerit flammā digniſſimaꝫ faciat: de pe. di. ij. ſi ſermo. Laudantes igitur hoc opus melioribus ratōnibus roborātes ⁊ merito ?reprehendentes amplector: detrahentibus autem nō reſiſto: ſꝫ velutagnus coram tondente non aperiam os meum: de pe. di. ij. ſi eniminquit. ad fi. pͥme colūne. paratꝰ ab anniculo doceri. xxiiij. q. iij. c. j.Aſſcribat̉ igitur inſufficientie mee quicqͥd in hoc oꝑe rep̄hendendūexiſtit: me tamen reddant aliqualiter in his excuſatuꝫ cognoſcendeveritatis affectus: ⁊ non debilis amor quem corde gero fixū ad ſtudium ⁊ ſtudentes: quibus attrahor ⁊ abſolute compellor manū accalamū mittere: lꝫ ad id inſufficientiſſimū me cognoſcam. Siquidautem ibi fuerit nota dignū ⁊ vtile: prius diuine potentie: ſecundoreuerendiſſimo patri ſub cuius vmbra quieſco ⁊ doctor ſedeo lꝫ indignus: dn̄o Guidoni de Abayſio archidia. bon̄. ex cuius ſcriptis⁊ dictis que non in gloſas recipio ſed in textum: ⁊ maxime lecturaper ipſum ſuꝑ libro decretoꝝ nouiter compilata infraſcripta collegiEt licꝫ omniū ꝑitoꝝ huiꝰ iuris dicta vel ſcripta ſuo iudicio putemeſſe ſummiſſa: vt qd̓ approbat approbatum: ⁊ qd̓ reprobat habeat̉ aſingulis reprobatum: filiali tamē audacia huius operis ſcripta ſuecorrectōni ſubijcio: ⁊ ꝓfiteor me tenere quod approbat: ⁊ non tenerequod reprobat. Et ſi qua in hoc opere ſuis dictis vel ſcriptis eſſentcontraria habere cogito illa pro nō ſcriptis: ⁊ per hoc cūctis pateatme reprehendi non poſſe: vt. xxiiij. q. j. hec eſt fides. de ſum. trini.dānamus. in fi.Onifacius ep̄s. ea ratione motus qua in principio ſe¶cundi tercij quarti ⁊ quinti libri decre. Querere nonprincipro auendenda: ſꝫ in pͥncipio voluminis ſufficitſolemus: de his. v. q. vj. que ſunt in cuiuſlibet libriqueſiuiſſe: in principio huiꝰ ſexti libri: licꝫ nō idem ſit auctor: querere p̄termitta. vt ſic breuitatiſ cauſa ad ea ſufficiat remiſiſſe que inprincipio Greg. compilationis ꝑ Ber. notata fuerunt. Et lꝫ antiqͣſu rethoricoꝝ altricatio: an ſalutatio ſit pars epiſtole: id eoꝝ diſputationi ⁊ ſolutōni relinquens hoc ꝓhemiū in quatuor diuido ꝑtes.In quaꝝ prima ſalutatio ponitur vſqꝫ ibi: ſacroſancte. In ſecūdaexordium: vſqꝫ ibi: ſane. In tercia narratio: vſqꝫ ibi: vniuerſitati.In quarta ꝯcluſio: vſqꝫ ī fi. Primo igit̉ dn̄s Bonifacius doctores⁊ ſcholares morantes bonon̄. ſalutat ⁊ hn̄dicit. Secūdo exordiēdodicit ꝙ intēdit ſollicite circa cōmoda ſubditoꝝ ⁊ volūtarie laborat:⁊ interdum totis noctibus vigilat antiqua iura declarando: ⁊ noua
condendo: vt ipſoꝝ ſcandala tollat: ⁊ lites reprimat: ad quod ſe tenerifatetur ex officio diſpenſatiōis ſibi credite: eo ꝙ preeſt ſancte romaneeccleſie: que a deo prelata fuit cūctis eccleſijs: ⁊ effecta totius orbis magiſtra. Tercio narrat ſe a multis requiſitum inſtāter vt elucidare deberet q̄ extrauagantibus editis poſt compilatōnē Greg. ix. ab ipſo vl̓alijs ro. pon. teneri: ⁊ q̄refutari deberent: ⁊ quifuerint auctores ipſarū.Quod efficere deſiderāsꝑ tres noīatos ī litteraextrauagātes ipſas fecudiligentius recenſeri: qͣꝫmulte reſecate fuerūt: q̄temporales vel iuri contrarie vl̓ ſuꝑflue: reliqͣsin meliꝰ reformatasvtilibus conſtitutionib.per ipſuꝫ nouiter editismandauit in vnū librūredigi: ⁊ ſub debitis titulis col cari. Illumqꝫ librum vult adiūgi qͥnqꝫlibris decretalium ⁊ vocari ſextuꝫ: cum ſenariꝰnumerus ſit perfectus.Dicit demū: ꝙ ideo nonmādauit has ꝯſtitutīesin compilatione Gr. g.ſub ſuis titulis poni: quia oportuiſſet multos libros deſtrui ⁊ nouofieri cum maximis laboribus ⁊ expenſis. Quarto ꝯcludendo mādaipſis doctoribus ⁊ ſcholaribus: ꝙ ipſum librum mature cōpoſitū: quēeis ſb̓ bulla trāſmittit: affectuoſe recipiant illo vſuri ī iudicijs ⁊ ſchol̓⁊ precipit ꝙ vlterius nō recipiant nec ꝓ decretalibus habeāt aliquasconſtitutōnes romanoꝝ pon. editas poſt compilatōnem Greg. ix. quein ipſo ſexto libro inſerte vel reſeruate non ſint. hoc dicit ꝓhemiū.a Bonifacius. ex predeceſſoribus ſuis eiuſdem noīs licꝫ ipſe fueroctauus: credo ꝙ vnicam decre. habuimus. ſcꝫ sͣ. d̓ preſump. nullus.Et dicitur Bonifacius quaſi bona faciens: ⁊ vere eſt ꝯſonans nomērei: ꝓut eſſe debet. xxj. di. cleros. de preben. cum ẜm. inſti. de dona. §.eſt ⁊ aliud. Bonum igitur īmo optimū opus fecit: noſtꝝ ius can̄. illuminando: ⁊ ꝑ declarationes antiquoꝝ iuriū ⁊ per editōnes nouoꝝ: vtjͣ. ſequitur. Sed ſolent iuuenes dubitare qua ratione mutet̉ nomenin creatione ro. pon. cum nominis mutatio ꝓhibita ſit. C. de mu. no.l. j. hic em̄ prius vocabat̉ Benedictus modo Bonifacius ē noīatus.Innocentius. iiij. prius Sinibaldus. Greg. x. prius Theobaldus.Celeſtinus. v. prius Petrus. Reſpondet̉ hoc fieri ad oſtendendum ꝑmutationem nominis factam mutationem hoīs. cum em̄ prius eſſetpurus homo: nūc vicem veri dei gerit ī terris. sͣ. vt ec. bene. vt noſtꝝvel ideo quia omnis actio chriſti noſtra eſt inſtructio. sͣ. de elec. ſignificaſti. ij. q. j. deus omnipotens. ſꝫ in ꝓmotōne Petri mutatum eſt ſibinomen: cum primo vocaret̉ Simon. xxj. di. in nouo. ſꝫ ro. pon. viceꝫPetri gerit: sͣ. qui fi. ſint le. per venerabilem. vnde ad eius inſtar primeuū mutandū eſt nomen. Preterea equū fuit mutationeꝫ fieri: quipoſſet ꝓmotꝰ turpe originale nomen habere: pone exemplū. sͣ. de eloꝑ inquiſitōnem. vnde nō eſſet equū ipſum illo nomine vocari. lex ade mutatione nominis fraudulenta intelligit̉b Epiſcopus. ante ꝯſecrationem ⁊ coronatōnem ſic ſcribit̉:facius electus epiſcopus. ⁊ adde qd̓ dicam in fi. li. ſuꝑ data. Et qꝛ areſe vocet epiſcopū: cum ſint ī eccleſia dei dignitates epiſcopali maioresdubitari ſolet: dic nouem ordines ī eccleſia. xxj. di. cleros. ⁊. xxiij. di.epiſcopus. ⁊. c. ſe. Iſtoꝝ autem ordinū epiſcopalis eſt maior: qꝛ willūipſo eſt īuenire maiorem vel parem: non ergo a dignitate: ſꝫ ab ordinevolens nūcupari ſe vocat epiſcopū. ⁊ eſt ꝯtra theologos: qui dicūt huīeſſe ſeptem ordines. dicunt em̄ ꝙ epiſcopalis ⁊ pſalmiſtatus nōordines: ꝓ eo ꝙ certum officium circa confectōnem eūchariſtie non eillis ordinibus deputatum. nos iuriſte ꝯͣ: ꝑ iura predicta: de hoc sͣ. depur. ca. quotiens.c Seruus ſeruoꝝ dei. non ſimpliciter ſe dicit ſeruū: ſꝫ ſeruū ſeruoꝝdei: quaſi de his que ſunt foris nihil ad eum. ij. q. j. multi. vel qꝛ hisnon ſeruit qui deo non ſeruiūt: ſꝫ illos iudicat. his autem qui ſeruiūtſeruit: vt. jͣ. de offi. lega. officij. vel dic ſeruoꝝ dei. ſcꝫ apoſtoloꝝ petri ⁊pauli: quoꝝ vices gerendo ſeruire ipſis dicit̉. vel ex nimia humi litatehoc dicūt ẜm quā negat ſe vniuerſalem papā. xcix. di. ecce. ⁊ ſubmutitſe iudicio ſeculari. ij. q. vij. nos ſi. ⁊ volutarie purgatōi. ij. q. v. mandaſtis. vel dic vt no. in ꝓhemio gregd Filijs. quos papa vocet filios: ⁊ quos fratres. dic vt sͣ. de cri. fal.ꝙͣ graui. Et licꝫ aliquis epiſcopus eſſet in ſtudio bonon̄. ſcholaris vl̓