gredi ſpeluncam tenebroſam. que lumen diei penitus nō habebatSed in ingreſſu marie. cepit tota ſplendere. quaſi eēt ibi hora dieiſexta. nec defecit illa lux die vel nocte. donec maria peꝑit maſculuꝫſuū. Quem naſcentē circūdederunt angeli. et natum ſtatim adorauerunt dicentes. Gloria in excelſis deo ⁊cͣ.De cronicis ab initio mundi vſqꝫ ad illud tp̄us. .lxxxviij.Comeſtor.Atus eſt dominꝰ anno regni auguſti. xlij. nocte dn̄ice diei. Quia ſi tabulā com-puti retro ꝑcurras. innenies eius anni ꝯcurrentē. v. regularem ianuarij tercij. Quibꝰ iūctis et ſublatis. vij. vnū remanet.Itaqꝫ. viij. kal̓. ianuarij in dn̄ica die inuenies qd̓ ꝯcurrit. Nam eadie qua dixit. Fiat lux et facta eſt. viſitauit nos oriens ex alto. Inchoata ē vero ẜm quoſdā. vj. etas a natiuitate chriſti. ẜm apl̓m qdicit. Cū venerit ple. t. ⁊cͣ. Scd̓m aūt alios a die quā baptizatꝰ eſtꝓpter vim regeneratiuā datā aquis. Porro ẜm alios a paſſiōe. qꝛtūc aperta ē porta. et inchoata ē quaſi quodāmodo ſeptima qͥeſcētium. ¶ Actor. Ex cronicis. Hic igitur fuit annus etatis quint.q̄ hic terminat̉ quingēteſimꝰ circiter. xc̄. ab initio regni dauid milleſimus. ciiij. ab exitu egipti et datiōe legis. milleſimꝰ quingēteſimꝰnonus. a pͥma ꝓmiſſione facta abrahe. milleſimꝰ noningēte ſimuſtriceſimuſnonꝰ. a natiuitate ipſiꝰ abrahe ſecūdi milleſimꝰ decimuſqͥntus. A diluuio ſecūdi milleſimus. tricenteſimuſſextus. Ab initiovero mundi tercij milleſimus. dccccꝰ. lxiijꝰ. ⁊ hoc dūtaxat ẜm nosqͥ ab adam vſqꝫ ad abraham ex diuina hiſtoria iuxta beati hieronimi tranſlationē annoꝝ numeꝝ accepimus. ab abraham qͦꝫ vſqꝫad chriſtū iuxta eiuſdē hieronimi. ac ceſariēſis euſebij. et ipſoꝝ hobreoꝝ computationē. qui oēs hiſtorijs gentiliū ꝯcordāt. minoresnumeros ſecuti ſumꝰ. ea nimiꝝ rōne qua ſuꝑius in annis iudicumexpoſuimus. Ueꝝ an̄ temꝑa abrahe tam an̄ diluuiū qͣꝫ poſt. multōplures anni ī editōe. lxx. legunt̉ qͣꝫ in noſtra reꝑiunt̉. etenī vt aiteuſebius. qui antiquā tranſlationē ſequit̉. ab adā vſqꝫ ad diluuiūfluxerūt anni duo milia.ccxlij. et a diluuio vſqꝫ ad abrahaꝫ non ingenti. xl. qui ſimul fiūt tria milia. clxxxiiij. cuꝫ in editiōe noſtra legūt̉tm̄. M. dcccc̄. xlviij. Itaqꝫ ſi maiorē illum numeꝝ ſequi voluerꝭ. ⁊iuxta libꝝ iudicum ab exitu de egipto vſqꝫ ad edificationē templiſexingentos annos nūeraueris. inſuꝑ et in regno. Amon regꝭ iudaxij. annos. quoꝝ. x. tm̄ apud hebreos habent̉ acceꝑis. his omnibꝰcomputatis inuenies ab initio mūdi vſqꝫ ad natiuitatē chriſti. annos. v. milia. excix. et hūc numeꝝ aſſignat beda. quē etiaꝫ vſualitertenet eccleſia. Un̄ verſus. Unū tolle datis ad milia ꝗnqꝫ ducentis. Naſcenti dn̄o tot beda dat a ꝓthoplaſto. Nos tn̄ iuxta mīorem numeꝝ quem hucuſqꝫ ſecuti ſumꝰ cetera ꝓſequemur.De duobꝰ animalibꝰ eum adorantibꝰ in preſepio. lxxxix.Iacohus.Aſtores quoqꝫ ouiū aſſerebāt ſe angelos vidiſſe in media nocte. hymnū dicentes deo. et ab eis audiſſe ꝙ natus eēt ſaluator hominū.In qͦ reſtitueret̉ ſalus iſrahel. Tercia aūt die natiuitatis dn̄i egreſſa ē maria de ſpelunca. et ingreſſa ſtabulū poſuit in p̄ſepio pueꝝ. ⁊bos atqꝫ aſinus genuflectētes adorauerūt eū. et ipſa aīalia in medio eū habentia. ſicut predictū eſt ꝑ abacuc. et in medio duoꝝ animaliū innoteſcerꝭ. inceſſanter adorabant eū. ¶ Comeſtor. Mariagͦ infantē pannis inuolutū reclinauit in p̄ſepio. qꝛ nō erat ei locus īdiuerſorio. Difficile erat pauꝑibꝰ ꝓ frequētia ml̓toꝝ. qͥ ob idip̄mꝯuenerāt vacuas inuenire domos. vn̄ ī cōi trāſitū qͥ erat int̓ duasdomos. oꝑimētū hn̄s qḋ diuerſoriū dr̄ ſeſe receperūt. ſub qͦ ciuesad colloquēdū vel ꝯuiſendū in diebꝰ ocij. vel ꝓ aeris intemꝑie diuertebāt. forte ibi ioſeph p̄ſepiū fecerat boui et aſino. qͦs ſecū duxerat. in qͦ repoſitꝰ ē hieſus. Ad qḋ qͥdā referūt illud Iſa. Cognouit bos poſſeſſorē ſuū. et aſinꝰ p̄ſepe dn̄i ſui. Et ī picturis eccl̓iaꝝq̄ ſunt.i libri laicoꝝ h̓. repn̄tant̉ nob̓. ¶ Bern̄. Exce ꝟbū abbreuiatū fecit deꝰ pat̓ ſuꝑ terrā vultis noſſe qͣꝫbreue. qͣꝫ longum fecit.Celū inqͥt hͦ verbū ⁊ terrā ego impleo. Nūc aūt caro factū ī anguſto locatū eſt preſepio. A ſeculo etiā ait ꝓpheta. et in ſeculum tu esdeus. et ecce factus eſt infans diei vnius. Ut quid ſe ſic abbreuiare voluit dn̄s maieſtatis. niſi vt nobis formam daret humilitatis.hic enī ait. Diſcite a me ⁊cͣ. ¶ Comeſtor. Et trāſeuntes paſtoresvſqꝫ bethleem. inuenerunt verbū qd̓ factū eſt ad eos. et qui audiebant mirabant̉ ſuꝑ his que dicebāt̉ a paſtoribus ad eos. Mariaquoqꝫ ꝯſeruabat oīa verba hec conferens in corde ſuo. ¶ BedaQuia ſanctas ſcripturas legebat ⁊ ſciebat ꝓphetias. cōferebat eaque ſecū ſunt acta a dn̄o. cum his que nouerat a ꝓphetis ſcpͥta ⁊dn̄o. et collata adinuicē. cognouit inſtar celeſtium cherubin ſociaſui vultus luce ꝯcordia.De circūciſione eiuſdem..xc.Comeſtor.
Ctauo aūt die circūciderūt pueꝝ. et declarauer̄t nomē eiꝰ eē hieſum qd̓ impoſitum erat ei ab angelo priuſqͣꝫ ꝯciperet̉. ¶ Bern̄hardus. Ecce verbū abbreuiatū in carne amplius abbreuiatū eſt. ſuſcepta etiā carnis circūciſione. Die natiuitatis minoratus eſt paulominus ab angelis. ſed nūc multominus ab angelis. quia infixꝰ eſvelut quodā cauterio latronis. ꝓ totius corporis putredine. cauterium factū eſt in capite. quid aūt miꝝ ſi pro nobis voluit circūcidi. qui pro nobis voluit crucifigi. totus ſiquidē mihi datus eſt. totus in meos vſus expēſus. ¶ Actor. Chriſtus dn̄s non indigebatcuratione. quia nullū peccatū contraxit in ſua generatione. voluittn̄ circūcidi ꝓpt̓ ſeptē cauſas. Prima fuit vt in nobis fidē humtatis ſue roboraret. qꝛ in hoc on̄dit ſe veram carnē aſſumpſiſſe nōfantaſticā vt dixerunt quidā heretici. Secunda vt ſpem in nobiserigeret. ſcꝫ ſpūalis circūciſionis que in nobis futura eſt in. viij. reſurrectionis. ab om̄i corruptiōe culpe et pene. Tercia vt charitatēꝯfirmaret. qꝛ tantillus infans. ſcꝫ octo dieꝝ iam incepit ſanguineꝫſuū pro nobis fundere. Quarta vt nobis exemplum humilitatisp̄beret. et maxime p̄latis qui leges inſtituūt. ne ſcꝫ alijs preſumantimponere onera. q̄ ip̄i importare nolūt. ſicut illi quos rep̄hēdit deminus in euangelio. Alligāt inqͥt onera grauia ⁊cͣ. Quinta vt nosalioꝝ int̓ quos habitamus ſcādala vitare doceret. ſcꝫ ꝯformancnos eis. oēs enī alij infantes in illo ppl̓o circūcidebant̉ vt dīc auin libro ꝯfeſſi. iij. ꝙ turpis eſt oīs ꝑs vniuerſo ſuo nō ꝯgruens.et paulꝰ circūcidit thimotheū vt euitaret ſcandalū iudeoꝝ. Sextevt nobis luxurie viciuꝫ qḋ in iſto mēbro dn̄at̉. aboleret. Un̄ ſicutprimo paſſus eſt in illo membro. ſic vltimo in lingua. ī ſignū ſcꝫ deteſtatōis luxu̓ie ⁊ gule. ꝗbꝰ fere oīs hūana vita īfecta ē. Septia vtmyſteriū deitatis celaret̉. tū ꝓpt̓ dyabolū. tū ꝓpt̓ hoīes indͥDe ſtella magoꝝ duce. et ꝟginis purificatiōe.xcj.Comeſtor.Erciadecima vero die. ecce magi venerūt ab oriēte hieroſolimā dicētes. Ubi ēqui natus eſt rex iudeoꝝ. Uidimus ſtellā eius in orierte. et venimus adorare eū. Succeſſores fuerūt iſti balaā. qui ſtellānouerūt eiꝰ vaticinio. ⁊ a magnitudine ſcīe nūcupati magi. Quosenī greci ph̓os ꝑſe magos appellāt. Uenerūt aūt de finibꝰ ꝑſaꝝ ⁊chaldeoꝝ. vbi fluuiꝰ ē ſaba. ⁊ a qͦ ſabea regio dr̄. Criſoſtomus dīſtellā an̄ ml̓to tꝑe qͣꝫ chriſtꝰ naſce̓t̉ apꝑuiſſe. et ita multo an̄ tꝑe delonginqͦ venerūt. Potuit tn̄ fieri vt ī. xiij. diebꝰ ſuꝑ dromedarioslōga terraꝝ ſpacia trāſmearēt. Audiēs magos herodes rex turbatus ē. ⁊ oēs qͥ erāt cū illo. Timuit ꝗdē rex. ne qͥs d̓ ſeīe hyrcani. autariſtoboli natꝰ eēt: regnaturꝰ. ſe tāqͣꝫ alienigena deſtituto. Turbatur aūt ciuitas. nouitate miraculi ꝑcuſſa. Dicit enī fulgentius. ſtellam tūc creatam notabilē et diſcretā a ceteris. Et in loco. qꝛ nec infirmamēto cū ſtellis minoribꝰ erat. nec in ethere cū planetꝭ. ſꝫ ī aerevicinas terre tenebat vias. Et ī motu. qꝛ pͥus immobilis ſuꝑ iudeam magis dederat ſignū veniēdi in eā q̄ ex deliberatōe ſua hieruſalem tāqꝫ caput iudee adierūt. Quibꝰ egreſſis. tūc pͥmo motu notabili p̄ceſſit eos. Quo ꝑacto officio mox eē deſijt. reuertēs in p̄iacētem materiā vn̄ ſumpta fuerat. Tn̄ qͥdā tradūt bedā voluiſſeputeum bethleemiticū ceciderit. et poſt in diebꝰ paule et euſtochquaſdā ꝟgines deodicatas. miraculoſe eā vidiſſe. Ingreſſi ꝟo domū magi. quā diuerſoriū lucas nomīauit. obtulerūt puero ſinguauꝝ thus et mirrā ẜm ꝯſuetā ſabeis oblationē. tn̄ ſignificantes eūeē deū. regē. ſꝫ mortalē. Et poſtqͣꝫ impleti ſunt dies purificationimarie. tulerūt pueꝝ ī hieruſalē. vt ſiſterēt eū dn̄o .i. pn̄tarent. ⁊ dederūt hoſtias ꝓ eo par turtuꝝ. et duos pullos colūbaꝝ. inſuꝑ redemerūt eū qͥnqꝫ ſiclis argēti. Et erat in hieruſalē ſymeon ſenex. qͥſpū venit in templū. et accipiēs pueꝝ ī vlnas ſciēs eū eē chriſtū ait.Nūc dimittꝭ ⁊cͣ. et ꝓphetizās de paſſiōe chriſti. ait ad mariā. ⁊ tuāaīam ꝑtrāſibit gladiꝰ .i. paſſio ipſius. Nō enī ſine materno dolorepotuit vide̓ crucifigi filiū. et ſi ſurrecturū ſꝑaret. eadē hora ſuꝑuenit et anna ꝓphetiſſa. et loquebat̉ de illo om̄ibꝰ qui expectarēt redemptionē iſrahel.De cultū ⁊ religiōe magoꝝ ac ceteroꝝ orientaliū. .xcij.Criſoſtomus ſuꝑ matheū libro. j.Agi quoqꝫ ꝯfeſtim vt natus ē chriſtꝰ magnū in hoīe ꝑuulo deū on̄derūt. ex verbis. ⁊ actibꝰ ⁊ mūeribꝰ. Uerb̓ qͥdē dixerūt. Ubi ē qͥ natus ē rex iudeoꝝ ⁊cͣ. Actibꝰ vero. qꝛ cū vidiſſent eū adorauerūt. etinuenta ē in eis fides acutior qͣꝫ aſpectꝰ. humilia nimiꝝ vidētibꝰ. etalta intelligētibꝰ. Muneribꝰ aūt. qꝛ obtulerūt ei auꝝ thus ⁊ mirrā.Legi apud aliquem iſtos magos ex libris balaam diuinatoris. appariture ſtelle eius accepiſſe ſcientiam. cuius diuinatio poſita eſt īvete. teſta. oriet̉ ſtella ex iacob. et exurget hō ex iſrahel. ⁊ domin a-