XIoportꝫ quod ꝯſonet legi nat̉ali. et legi diuine. alit̓ enīnō ꝯgrueret religioni nec ꝯueniret diſcipline quod requirit̉ ut dicit yſi. i. di. ꝯſuetudo. Sꝫ in. l. nat̉ali et diuina. nll̓ꝰ homo pot̄ diſpenſare. ergo nec in. l. humana. Sꝫ ꝯtra hoc eſt quod dicit apl̓ꝰ. i. ad cor̓. Diſpenſacio michi credita eſt. et. j. q. vij. §. niſi rigor. cū. c. ibiſequentibꝰ. Et ad hoc dicendū eſt ẜm tho. ꝙ diſpenſacio ꝓprie importat ꝯmenſuracōꝫ alicuiꝰ ꝯīs ad ſingl̓aVnde eciā gubernator familie dicit̉ diſpēſator. inqͣꝫᵐvnicuiqꝫ de familia cū ponde̓ et menſura diſtribuit. ⁊oppōnes et neceſſaria vite. ſic ergo et in quacūqꝫ ml̓titudine ex eo dicit̉ aliquis diſpenſare. quia ordinat qͣliter aliquod ꝯmūe p̄ceptū ſit a ſingulis ad implendūꝯtingit aūt qn̄ꝫ ꝙ aliqd̓ p̄ceptū quod eſt ad ꝯmodū ml̓titudinis ut in pl̓ibꝰ nō eſt huic ꝑſone ꝯueniens. uelin hoc caſu. qꝛ ul̓ ꝑ hoc impedit̉ aliquod meliꝰ. uel ec̄induceret̉ aliqd̓ malū. ꝑiculoſū aūt eſſet. ꝙ hoc iudiᵗcuiꝰ libet ꝯmitteret̉. nͥ forte ꝓpter euidens et ſubitū periculū. ⁊ ideo ille qui habꝫ rege̓ ml̓titudinē habꝫ poteſtatē diſpenſandi in. l. hūana que ſue aucͣti innitit̉.ut ſcꝫ in ꝑſonis uel caſibꝰ in quibꝰ lex deficit. tribuatlicenciā vt p̄ceptū legis nō ẜuet̉. Si aūt abſqꝫ hac rōeꝓ ſola volūtate licenciā tribuit nō erit fidelis in diſpēſacōe. Aut erit imprudens infidelis quidē ſi n̄ habeatintencōꝫ ad bonū ꝯmūe imprudens aūt ſi rōm diſpenſandi ignoret. ꝓpter quod dn̄s dicit in luca quiſputas eſt fidelis diſpenſator et prudens. quē ꝯſtituit dn̄sſuꝑ familiā ſuā. Ad pͥmū ergo dicendū. ꝙ qn̄ cū aliqͦdiſpenſat̉ ut legem ꝯmunē nō obẜuet non debet fieriin p̄uidiciū boni ꝯmuīs. Sꝫ ea intencōe ut ad bonū cōmune ꝓficiat. Ad ẜm dicendū. ꝙ nō eſt acceptio ꝑſonaꝝ ſi non ẜuent̉ equalia in ꝑſonis inequalibꝰ. Nāqn̄ ꝯditio alicuiꝰ ꝑſone requirit ut rōnabilit̓ aliquidin eo ſpālit̓ obẜuet̉ nō eſt ꝑſonaꝝ accepcio ſi ſibi aliqͣſpālis gracia fiat. Ad terciū dicendū ꝙ lex nat̉alis inqͣꝫtum ꝯtinet p̄cepta ꝯmunia que nūqͣꝫ fallūt diſpenſacōeꝫ reciꝑe non pot̓. In alijs vero p̄ceptis que ſūt qͣſiꝯcluſiones p̄ceptoꝝ ꝯmuniū. qn̄qꝫ ꝑ hoīeꝫ diſpenſat̉.puta ꝙ mutuū non ſoluā ꝓditori pr̄ie. uel aliquidhuiōi. Ad. l. aūt diuinā ita ſe habet quilibet homo ſic̄yſona pͥuata ad legem publicā cui ſubicit̉. Vn̄ ſic̄ in.l. hūana publica non pot̄ diſpenſare niſi ille a quolex hūana aucͣtem habet. ul̓ hijs cui ip̄e ꝯmiſerit. itain p̄ceptis legis diuine que ſūt a deo nullꝰ pot̄ diſpenſare. n̄ deus. ul̓ ſi cui ip̄e ſpālit̓ ꝯmitte̓t. ẜm tho. ergoẜm p̄miſſa vim facias ꝙ hec lr̄a dic̄ ꝓprias tm̄ ſeq̄ꝫdovolūtates ⁊cͣ quaſi dice̓t. vbi iuſta cauſa ſubeſt. hoc n̄dicimꝰ. et hic adde quod dicam .i. q. vij. §. pro tꝑe fumus .i. firmiter. ¶ In. g. i. in fi. adde dic ꝙ plena auctoritas dicit̉. qn̄ ꝯtinet p̄ceptū et gn̓alitatē ⁊ obẜuācie neceſſitatē. ſic̄ romani pontificis. neceſſitatē et nōgeneralitatē habet. ut minoꝝ p̄latoꝝ qui ſtatuūt aliquid inter ſuos vocati enī ſūt ī ꝑtem ⁊cͣ. ut ſupͣ dicit̉in glo. gn̓alitatē et non neceſſitatē. vt ſc̄oꝝ patꝝ. nōhabenciū iuriſdictionē. Si ergo penes papā ſūt hec triapenes quēlibet ep̄m ſūt pͥmū et terciū. ut. xvij. di. c.iij. ⁊ iiij. ſꝫ nō mediū. ſꝫ penes qͣꝫlibet doctorē terciumẜm. M. hū. et lau.¶ mOlite errare ſcꝫa ꝯſuetudine romane eccl̓ie. h.extraneis ad hebreos. xiij abdiici .i. a ueritateſeꝑari. h. et expone et pro ſꝫ h. habeatis ẜuādo ea h.hijs ad h̓. xx. di. ſi decreta. jos redarguit papa. quiaſūptis canonibꝰ ꝑ alia iura ul̓ ꝯſuetudīes judicabātẜm jo. de ſatis. v. ij. ꝑs refutare .i. recuſare h. ſeqͥin ſe. h. doce̓ ab oībꝰ eſſe ẜuandā. de ꝯſe. di. i. baſilicasẜm hū. ſic extͣ de ſpon. dudū. c. vlt̄ que ſcꝫ eccleſia h.inde ſcꝫ ab eccl̓ia romana poſuit Math̓. xvj.c Onſuetudinis ſcꝫ ꝑticular̓ h. que non tollit̉ pernouam ꝯſtitucōꝫ a papa editam. nec eciā ſtatuta rōnabilia ṅ ibidē caueat̉ de ip̄a. et eſt racio. qͥa fc̄iſūt et ī fc̄o ꝯſiſtūt ut hodie hec habent̉ exͣ li. vj. et ꝯſti.llicet romanꝰ. vſusqꝫ ꝓ. i. longeui ex hoc loco colligit̉quod ad hoc ꝙ ꝯſuetudo ſit. exigit̉ ut ſit ẜuata tantotempore. qd̓ non extat memoria ut hic. et. ff. de legi.de quibꝰ. §. inueterata. et. l. diut̉na. exͣ de hijs que fi. ap̄la. c. ea noſcit̉. ix. qͥ. iij. ꝯqueſtꝰ. quia in tl̓ibꝰ in quibus nō eſt ꝯtinuacō tꝑis. nō ſufficit tempꝰ longiſſiᵐ.ſic̄ dicit̉ in ẜuitutē. quia nō habꝫ ꝑpetuā ⁊ ꝯtinuā cām.ff. de ꝓ bac̄. ſi arbiter. ff. de ẜuitu. l. ẜuitutes. ẜm can̄ſufficit tempꝰ p̄ſc̓ptū. exͣ de ꝯſue. c. vlt̄. et de cā poſ. cūeccl̓ia. ẜm vinc̄. qui ita no. exͣ de ꝯſue. cū ꝯſuetudīs n̄vil̓. auctͣs. quia tenet vicem legis i. di. ꝯſuetudo. et h̓adde quod ibi dixi in. g. puta quia ⁊cͣ ibi videas. Etnota ꝙ cū ꝯſuetudo dicat̉ tacitꝰ ꝯſenſꝰ. ff. de legibꝰ dequibꝰ equiꝑat̉ pacto. ut v̓ pactū pōt̄ nale̓ ꝯtra legemvaleat ꝯſuetudo ꝯtra. l. ff. ꝯīa p̄di. l. venditor. §. ſi cōſtat. Vnde cū nō valeat ꝯſenſꝰ ul̓ pactū ꝯtra legem.vt clericꝰ reſpondeat in alteriꝰ foro. exͣ de fo. ꝯpe. ſig̓.et. c. ſi diligenti. nec valebit ibi ꝯſue. nec eciā ꝓrogatio ut. e. ti. ſigͥficaſti. et de off. del̓. p. et. g. nec valꝫ ibiꝯſuetudo vt clericꝰ verberādꝰ. ſubiciat ſe laico ſua ſpōte exͣ de ſen. ex. ꝯtingit. ẜm vinc̄. qui ita no. exͣ de ꝯſuetudine. cū ꝯſuetudīs. Sꝫ certe hoc nō videt̉ veꝝ. qꝛ ẜmhoc furioſis. et infantibꝰ qui ꝯſentire non pn̄t. nō obeſſet. ff. loc̄. quia certū. Sꝫ forte dices ⁊ male. quia cūmaior ꝑs ꝯſenſerit om̄s ꝯſenſiſſe vident̉. ff. de admiꝙ maior. Sꝫ illa regula vera eſt in obligacōibꝰ. ⁊ vtvniuerſitas poſſit ꝯueniri. talis aūt ꝯſuetudo inducit̉nō tm̄ ad hoc ſꝫ eciā detrahit ſinguloꝝ pr̄imonio. et ꝑeam ec̄ ſinguli ꝯueniūt̉. qd̓ ꝑ pactū eſſe nō pot̄. namſi milleſies paciſcent̉ extranei ꝙ ꝯueniat vel a̓d nonobeſt michi. ff. de v̓. ob. ſtipl̓o iſta. §. alteri. et. §. ſi ſtipuler̓. ẜm jnno. qui ita no. exͣ de ꝯſue. c. vlt̓. al̓ pe. etnoͣt ꝑ accͣ. in hac. l. ꝯſuetudīs/ momēto .i. firmitate ⁊robore ẜm h. rōne hoc ſemꝑ eſt veꝝ. viij. di. fruſtrajo. de f. et expone rōn .i. ius nat̉ale ẜm h. legē .i. iusciuile ſcriptū h. ¶ jn. i. glo. ibi uicit adde ſub. ymmoequiꝑat̉ ei. j. e. in hijs. ¶ In. e. glo. ibi / que dixi addeidem ſentit jo. de ¶ jn. e. glo. in fi. adde dic ẜm go. ꝙhic loquit̉ de bona ꝯſuetudīe. que ꝯſuetudo in ꝑte in qͣviget. derogat iuri ſc̓pto. non abrogat gn̓alit̓ vbi n̄viget. ff. de v̓. ſig̓. l. derogare. derogat inqꝫ ſi fu̓it rationabil̓. et p̄ſcripta. extͣ de ꝯſuetudine. c. vlt̓. et de hacmateria no. copioſe in pͥ. c. sͣ. fruſtra. ẜm go. qui itano. in pͦ. c. extͣ de ꝯſue. c. vltͣ. Vel dic ẜm b̓. 9. ꝙ pṅhuiꝰ. c. loquit̉ de bona ꝯſuetudine non p̄ſcripta. cui iusaliquod non obuiat directe. ymmo eſt iuri ꝯſona. ethec dꝫ ẜuare eciā ſi p̄ſcripta non ſit. Scd̓a ꝑs loquit̉ deꝯſuetudine iuri ꝯtraria. et in tali requirit̉ p̄ſc̓ptio. adhoc ꝙ iuri p̄iudicat poſitiuo. exͣ de ꝯſue. c. vlt̄. et elec̄.cumana. et de cā poſſ. cū eccl̓ia. ẜm b̓. 9. Qui dic̄ ꝙ cōſuetudo vincit legem ſi legem inſequat̉. Sed ſi p̄cedet.vincit̉ a lege. ff. de ſepul. vio. l. iij. requirit̉ tn̄ qd̓ nōſit a. l. ꝓhibita. C. de vſuris eos. §. p. exͣ de elec. c. maſſana. et exͣ de ꝯſue. c. qͣꝫto. ẜm b̓. 9. qui ita no. exͣ de cōſue. c. vltͣ. Vbi eciā no. phi. ꝙ ſi ꝯſuetudo iuri ꝯmuīnon eſt ꝯtraria. tūc ſufficit ꝯſuetudo. x. an. quia dicitlex qd̓ longa ꝯſuetudo vicē legis optinet. C. que fit lō.ꝯſue. l. i. et ea p̄ſc̓pcio dicit̉ longa. que eſt. x. an. inſti.de vſuc. §. i. Quidam tn̄ dicūt illam ꝯſuetudinē eē longam tm̄. que excedit hoīm memoriā. ff. de aqua pluuiali ar. l. ij. ff. de aqua co. et eſti. hoc iure. §. ductꝰ aqͦꝙ non placꝫ ẜm can. ph̓i. et hoc ꝓbat̉. j. xij. di. ꝯſuetudo in glo. ij. Et ꝙ dictū eſt sͣ. ꝓxi. de bona ꝯſuetudine non p̄ſcripta ẜuanda. obtinuit in cā mediol̓. vbiꝓbatū fu̓it obẜuatum fuiſſe ꝑ. xxv. annos. in eccl̓iamediol̓. ꝙ prior canonicꝰ poſſit optare domū vacantē. dimiſſa ſua. et papa ſecutꝰ eſt hanc ꝯſuetudinē. licet non ꝑueniſſet ad legittimā p̄ſcripcōeꝫ. xl. annoꝝ.laudabil̓ enī erat conſuetudo et iuri cōſona. cū in bn̄ficijs racio ꝓlixior̓ tꝑis ſit habenda. C. de off. ma. off.l. nemo. exͣde ma. et obe. ſtatuimꝰ. ẜm b̓. 9. qui h̓ eciāno. exͣ de ꝯſue. c. vltͣ. et talis ꝯſuetudo aꝓpbat̉ exͣ li. vjextͣ de cōſue. cum in tua. dic ut ibi. cū diuerſi. et varij