¶ Capitulum¶ Quartum
aliā eqͥtaturā ſumere. vn̄ vident̉ teneri de tali bāno. qn̄ ꝑ īcuriā eoꝝ hoc ꝯtīgit. Iſti maniſcalli. ſolēt ſe intromitte̓ ī medicatōe ip̄oꝝ iumentoꝝ equoꝝ ⁊ alioꝝ: qd̓ de ſe licituꝫ eſt dūmodo ſciāt artē. ⁊ diligent̓ exerceant. ſeq̄ſtratis tn̄ oībꝰ incātatōibꝰ. qꝛ hoc oīno illicitū. etiuſte mercedē inde petunt. qꝛ dignꝰ ē oꝑariuſmercede ſua. lu. x. c. Hij aliqn̄ ſolent eſſe mediatores ad vendendū ⁊ emendū talia aīalia.tales tn̄ vulgarit̓ dicunt̉ cozoni: qui ſi commendāt ⁊ ꝯſilio ⁊ ꝑſuaſionē inducūt ad emēdum aīal defectuoſū ꝓ ſano. ⁊ in p̄tio notabilit̉ decipiūt plus iuſto exiſtimantes ſcient̓.tenentur leſo de omni bāno. recte aūt ꝓcedēdo licite recipiunt p̄tiū ſue mediatōnis. ⁊ iſtivel alij quicunqꝫ qͥ locant equos ad vecturaꝫoffendūt: cū ꝯmodāt eqͦs defectuoſos ꝓ bōiſvn̄ ꝯducenti ſequit̉ dānū in ꝑſona vel rebuſ.vel cū nimiū de hoc p̄tiū exigunt̉. qꝛ vltͣ cōmunem eſtimatōꝫ. ¶ Alij ſunt fabri ferrarijfacientes diuerſa artifitia ex ferro l̓ alijs metallis. vt armaioli facientes galeas. thoracesloricas. pectoralia. brachialia ⁊ hmōi. lāceasſagittas. baliſtas bōbardas ⁊ hmōi. Et quiahoꝝ oīm pōt eſſe licitꝰ ꝑſus: de ſe talis ars nōeſt illicita. qꝛ ī bello iuſto ſi licꝫ occide̓. ml̓tomagis et his vti. xxiij. q. ij. dn̄s deꝰ. xxiij. q. j.qͥd culpat̉. Nec obſtat extͣ d̓ ſagit. c. j. qꝛ illudexponit̉ ꝯmūiter. qn̄ in bello īiuſto his vtit̉.Ex his ergo iuſtū ꝑtium pete̓ de hmōi artificijs de ſe n̄ eſt illicitū. Sꝫ cū māifeſtū eſt aliqd̓ bellū eſſe illicitū ⁊ iniuſtū: tunc talibꝰ īiuſte manifeſte bellantibꝰ vēdentes talia. videntur cooꝑari peccato eoruꝫ. ⁊ p̄cipue qͦ ad arma offenſiua. vt gladeos. lāceas baliſtas bōbardas ⁊ hmōi. xj. q. iij. qͥ ꝯſentit. forte nō ſicde defenſiuis tm̄. vt galea thorace lorica ⁊ hꝰmōi: vbi etiā dubiū eſſꝫ de iuſticia belli: fortepoſſent excuſari. ¶ Alij ſūt fabri ad alia oꝑadediti. vt inſtrumēta apta ad culturā. vomeres ſappas vangas ſarculos falces ſecures ⁊hmōi. Alia ꝑtinētia ad coqͥnā. vt cachabos.patellas vrceolos tripodes calbarias catīos⁊ hmōi. Alij ꝑtinētia ad fabricā vel carpentariam. vt malleos incudes forcipes terebraſerras leuigas aſcias celtes ⁊ hmoi: q̄ omnesfraudē facere pn̄t in faciēdo oꝑa debilia. ꝓpt̓malam materiam vel nimio pretio vel diminuto pondere.¶ De carpentarijs ſeu .§. x.lignaiolis. Hij in faciendo ligna incidere ẜmaugmētū vel d̓crementū lune ſine alia obſeruatōe dieꝝ nō peccāt. qꝛ cū luna vt ꝓpinqͥorplaneta multū influat in corꝑa īferiora ẜmratōꝫ naturalē eſt. ꝙ potius incidant̉ cū luna eſt in decremēto. ꝙͣ in augmento. In faciēdo autē diuerſa oꝑa ex lignis licitum ē ex tai exercitio lucꝝ expetere ẜm quātitatē laboris. ⁊ induſtriam oꝑis ⁊ morem pr̄ie: ſꝫ frau-
de vtuntur: cum ligna paꝝ durabilia tradūtpro ſolidis et diu per manſuris. Ex his aliqͦtharſias ſeu tharſiata lignamina faciunt: qd̓magis pertinere videtur ad quendam ornatū ſeu oſtētatōeꝫ ꝙͣ ad vtilitatē. Qui vero ligna ſecāt cū ml̓tū laborant. digni ſunt mercede: bona fideliter operando. Huiꝰ artis fuit ioſeph marie ſponſus. Dicit enim criſo. inſermone de epiphania. ꝙ fuit carpentarius.Ad hoc genus mīſterij ſpectat galeas facerenaues ⁊ nauiculas. ⁊ alia per que nauigat̉:qd̓ opus multū eſt neceſſarium humane conuerſatōi ad negotiandū. Qui tn̄ iſta oꝑarētur pro eis quos vti ad pirreriam ſciunt velle .i. ad predandum quoſcunqꝫ per mare. velad deferenduꝫ ipſas ſarracenis grauiter peccarent. quia cooperarētur ī malo. ¶ Marinarij autem ⁊ alij qui ſunt ductores taliū lignorum per mare ſcienter vtiqꝫ peccant mortaliter: cum ſciunt ad predam ſeu iniuſtum belluꝫ ſe duci. vel vtiqꝫ ſunt excommunicati: cūdeferunt victualia ad terras infideliuꝫ. vt habes infra tit. de excommunicatis. al̓s ⁊ opuslicitum. ⁊ merces licita. Et cum ſuſtineāt ibiimmenſos labores et peſſimaꝫ vitā: tn̄ dimittere neſciunt tale exercitium. et ita periculoſum: nec tenentur dimittere. Et communiter ſunt homines peſſimi blaſphematores frequentes dei ⁊ ſanctorum. et ſine aliquo dei timore. In periculis tamen videntur ad deumdeuotiſſime recurrere. quos etiam deus mirabiliter iuuat. ſed timore ſeruili magiſꝙͣ amore ſiliali. apparet eos moueri: cum quaſi ſemper ad fomitum reuertantur. et non curantes de deo et ſalute ſua. De piratis et penis illorum habes ſupra in ſecunda parte titu. deauaritia. c. de furto. et infra ti. de excommunicatione. ibi vide diffuſius ⁊ clarius.¶ De artificibus.§. xj.circa ſcripturas et picturas ⁊ cartas: quidāfacientes bombicinas: qui dicuntur cartarij. non valent committere multas fraudes.quia cito appareret defectus carte. vel de ruditate eius et groſſitie. vel de inſufficiētia cole. Unde aliquando attramentum non ſeruatſed diffunditur fugando. Cartas autem facientes de pergameno vel pellibus animaliumqui dicuntur pellachani. plures fraudes committere valent: que non cito deprehendi poſſunt: ſꝫ in ꝓceſſu. vt cum lr̄a extinguit̉. qd̓ exꝑte etiam attramenti ꝓuenire pōt: ſꝫ magisex defectu ſiccitatis taliū cartaꝝ vel raſure.Et quia ex hoc ſequitur notabile damnum libris: ideo cum hoc perpendunt grauiter peccant. Et ſimiliter dicuntur cartularij: quihuiuſmodi cartas reuendunt cum ſciunt illos defectꝰ. extͣ de iniur. ⁊ dāno. c. fi. In ligādo libros etiā cartularij frequētiꝰ oꝑant̉: quidiligenter agēdo digni ſunt mercede ſua com