De excuſationibus ⁊ tem. eaꝝ.XXVII.

4 l

⁊ domicius vlpianꝰ verticesª legūprudētū ſcribūt dicētes: ita oportēhec obſeruare: ut nūqͣꝫ alicui minꝰdet̉ ꝗnqͣginta dieꝝ ſpaciū. tūc autēlōgiꝰ cū annumeratio eoꝝ: ꝗ ī viaſt̉ dieꝝ adiectis. xxx. diebus: quosad excuſationē lex dat: excedit ꝗnqͣgīta dies: vtputa ſi aliquē dixerimꝰ a qͣdrīgētis. xl. miliarijs habitare hic .n. uie ꝗdē hēant dies. xxij. adexcuſationē aūt alios. xxx. ¶ Obſeruabūt aūt hoc tꝑis ſpaciūᵇ oēs:qui qͣlitercūqꝫ excuſant̉ a tutela vl̓cura vel ꝑte eiusᶜ. ¶ Cōſequēs āteſt credere: ꝙ ſi aliqͣ ſpecie excuſatōis fuerit ꝗs vſus: n̄ aliter audiet̉:niſi obſeruauerit ꝯſtitutū tp̄sᵇ: ſi n̄forte aliꝗs alteriꝰ ciuitatisᵉ ciuis ē:ita v̓o neceſſe eſt cuſtodire cōſtitutū tp̄s/ Ꝙ ſi excuſatusᶠ fuerit dimiſſus: nō liberari eū diuꝰ ſeuerus⁊ anto. on̄dūt: in ꝯſtitutiōe iubētesnō detineri eū: ꝗ in locū eiꝰ creatuseſt: tāqͣꝫ nō liceat dari ī locū exn̄tistutoris. ¶ Sufficit aūt ītra ꝯſtitutū tp̄s excuſar̄ ſe ſolū. Si .n. poſteaei nolēs deſierit nō ei nocebitᵍ. Iōqꝫ ſi repn̄tauerit quis ſe ſolū: nō ꝑmāſerit āt poſtea ut ſe excuſet: poſtꝯſtitutū tp̄s exceptiōe repellet̉. ⁊ dicit hec ꝯſtō īperatoꝝ ſeueri ⁊ anto.¶ Si .n. ꝗs ꝑꝑ egritudineꝫ vel ꝑꝑaliā neceſſitatē puta maris vl̓ hyemis: vl̓ incurſus latronū aūt aliāaliquā ſimilē inſtituto tꝑe nō poterit venire: ei ē ignoſcēdū. cuiꝰʰ fidēſufficit firmare ēt ex ip̄a naturali iuſticia: verūtn̄ ⁊ conſtitutio eſt imꝑatorū ſeueri ⁊ anto. hoc dicentium.¶ Scire aūt oꝫˡ: quoniā nō ſufficitaccedere ad iudicē: ſꝫ oꝫ eū de ſpecie remiſſionis teſtariᵏ. Et ſi multahꝫ que ad remiſſionē ſunt iuſta oīanoīare: ſi aūt nōˡ: ſil̓is eſt ei ꝗ nequaquāᵐ acceſſit. aut acceſſit ꝗdē: iuſtuꝫaūt ꝗd remiſſionis nō nominauit.¶ Quinquaginta v̓o dies cōtinuinumerant̉ incipiētes a tꝑe cognitō

nis in quo ꝗs cognouitª ſeip̄m datū eſſe. ¶ O portet autē vnāᵇ teſtari an̄ tribunalᵖ aliter in ſubmemorationibꝰ. ¶ Pōt aūt ⁊ libellosq dare vt ijdem ip̄i aiunt imperatores.¶ Hec de his ꝗ obẜuare ꝯſtitutūtp̄s debēt. de his aūt ꝗ nō ſubiectiſūt ꝯſtitutis tꝑibus age̓ʸ ſcrutemur¶ Qui n̄ iuſte dati ſt̄ tutores: hoceſt a ꝗbusˡ nō oꝫ: aut hi quos nonoꝫᵗ: aut ꝗbusª non oꝫ: aut quo nonꝰoportet mō. ſi neqꝫ ꝯfirment̉ neqꝫadmīſtrauerintʸ ſūt īmunes: neqꝫopponet ꝗs eis: quoniam ꝯſtitutatꝑa excuſationū non obẜuauerint.neqꝫ .n. habēt excuſatiōis neceſſitatē vt on̄ditur in ſubiectis ꝯſtitutionibꝰ qͣs exēpli gr̄a ſubiecit: adaptātur vtiqꝫ aūt oībus. ¶ Diuiᶻ ſeuerus ⁊ antoni. augu. narciſſo ab auomr̄no tutor datꝰ. neceſſe nō hūiſtiexcuſari: cū ip̄o iur̄ nō tenearis. Siigit̉ admīſtratiōi te non īmiſcuiſtipotes eē ſecurus. ¶ Sil̓iterª aūt etſi eū ꝗ nō ſuppoſitus eſt iuriſditiōicreabūt magiſtratꝰ tutorē vl̓ curatorē: neqꝫ hic neceſſitatē hꝫ obẜuare ꝯſtitutatꝑa: vt puta eū ꝗ neqꝫ cilis neqꝫ incola eſt.I Dem.Ibertumᵇ in rōne de excuſatione tutorum ⁊ curatorumſcire oꝫ quoniā non ſolum patrisⁱpupilli ſed ⁊ matris intellige̓ decet¶ Sed ⁊ ſi cū queſierimus de liberis patōni ſcire oportet: quoniamappellationē hāc nō in primo gradu ſiſtemus: hoc eſt filiū ⁊ filiam: ſꝫ⁊ nepotes ex vtroqꝫ latere: ⁊ eosqui ſunt deincepsᵇ. Sed ⁊ ſi iusanulorum aureoruꝫ impetraueritadhuc cuſtodit libertoruꝫ ordineꝫin hec qͦ reſcripſit diuus magnusantoninus. ¶ Qui ꝓpria pecuniaemptus ⁊ manumiſſus eſt nequaqͣꝫᶠ ꝯnumerat̉ reliꝗſ libertis. ¶ Siplures liberti fuerint: vnusᵍ oīuꝫ liberisᵇ tutor dabitur: ⁊ a tribus tutelisⁱ nō abſoluetur. IDem.

a ¶ Uertices. id eſt intes. erant enim quaſi capitanei legum. ac.b ¶ Obſeruaſtatutum .ſ. sͣ. hac lege. ac.c ¶ Uel ꝑte eiuscuſet̉ a tutela in ꝑpetuuū: ſiue in ꝑtē .i. adtpͥs vt. sͣ. e. l. ſꝫ iel. i. cū vnus ſolus datus eſt tutor ⁊ ſe excuſat vel cū duo. ⁊ ſicſe excuſat ꝗ dr̄ excuſari a ꝑte tutele: vel cumforte excuſat ſe ad aniſtratione rerū alteriꝰꝑuincie: vt. jͣ. e. l. illud.¶Conſequens.Tria ſunt que ipſo iure poſt terminuꝫ datuma lege nō valēt .ſ. ꝓpoſitio ꝓbatio ⁊ ſnīa. bal.d ¶ Conſequēs. tp̄s. .ſ.ſquaginta diey. ac.e ¶ AAlterius ciuitatis.cui maius tp̄s qn̄qꝫ datrōne itineris: ut. sͣ. haclege. §. ꝗ aūt. ⁊. §. ſe. uelforte qꝛ non hꝫ neceſſe ſeexcuſare: qꝛ nō tenuit datio: uel forte qꝛ n̄ fuit datus a magiſtratu ſue ciuitatis: vt. sͣ. e. l. n̄ ſolū.§. ⁊ ꝗ in teſtō. ⁊. §. diuiſeuerꝰ. ⁊ sͣ. de tu. ⁊ cur.da. ab his. l. pupillo.¶ Qd̓ ſi excuſatus. perambitionē. vel qꝛ obrepſit falſas allegationesinducēdo vel falſas probationes: vt. C. ſi ex fal.al. l. i. ⁊ fi. ⁊ sͣ. d̓ trāſac..l. cū hi. ⁊. §. ſi pͥtor. ſecꝰin alia ſnīa: vt. jͣ. ad tre.l. ſeruo. §. cuꝫ pͥtor. ⁊ dico hic ſnīaꝫ ipſo iure nullam: vt inſti. e. §. fi. vbide hoc ipſo iudicio pendente cā fuerit mota vt.C. de fide inſtru. l. fi. ſꝫal̓s lata ſnīa ꝑ falſum inſtrumētū vel teſtes dicoipſo iure valere: ſꝫ reſcindit̉ poſtea per reſtitutionē. vt. jͣ. de re iudi. l. diuus. ſed ſi p̄cio fuerit iudex corruptꝰ vtiqꝫ dicoipſo iure nullā: vt. C. qn̄ꝓuoca. non eſt ne. l. venales. azo. ſꝫ certe hoc ſolum velle vr̄ ꝙ poſt tp̄svēit n̄ al̓s ſalſo vſus eſt.¶ Sufficit. Sufficitin termino facere id adquod terminꝰ ſtatuiturnec reqͥrit̉: nō tn̄ ſufficitvēire ſiꝗs non ſtetit. necſufficit cōparere in termino dato ad excuſandū vel excipiendū niſi exceptio vel excuſatio imponat̉ noīatim. Iteꝫ ſuccurit̉ impedito. Bal.¶ Nocebit. deſiſtentiab accuſatione quin poſſit penitere vt. C. de ap. l. ſiquis libellos. vel aliter leges .i. non ei nocebit quominus poſſit adhuc proponere excuſationēſuam ⁊ ꝓbare ⁊ hic ſic nolens deſijt eſſe: ⁊ cōtra voluntatem ſuā ob aliquam iuſtam ⁊ ꝓbabilem cām vt dixit poſt ſtatim. ſi .n. affectaſſet abſentiam ſecus eſſet: vt. sͣ. ſiꝗs cau. l. ij. in fi. ac.h ¶ Cuiꝰ .ſ. neceſſitatis ẜm py. vel ꝯſtōis. ⁊ facit. sͣ. d̓ aucͣ. tu. l. tutor qui.i ¶ Scire aūt oportet. ꝗdam hn̄t hic. §. ſed nō dꝫ eſſe qꝛ que ſequūtur ſuntverba cōſtitutionis ſeue. ⁊ antoni.k ¶ Teſtari .i. ꝓteſtari .i. ꝓponere corā iudice vel coram pluribus in preſentia iudicis: ut. jͣ. e. §. ij. ac.l ¶ Si aūt nō .i. acceſſit: ſed nō oīa noīauit cum plures hꝫ excuſationes.m ¶ Nequaꝙͣ. quātum ad nō noīatas. ſicut .n. qui nihil noīauit nihil ꝓvel acceſſit ad iudicem ſed nullas ꝓpoſuit excuſationes. ac.deſt: ⁊ ita ei qui q̄dā noīauit q̄dam nō: nō ꝓdeſt quo ad non noīata. ⁊ eſtad legē iſtam inſti. e. §. qui aūt. ⁊. jͣ. de excep. l. nemo ꝓhibet̉. ⁊ sͣ. de trāſac. l. cum hi. §. ſi pretor aditus. ibi ſed ⁊ ſi non de oībus ⁊cͣ. Item contra.C. de inoff. teſt. l. cōtra maiorespn̄t oēs excuſationes ſimul ꝓpo

nere ibi nō. al̓s ſibi eēt cōtrarius ⁊ ſic repellendus: ut. jͣ. qn̄ ap. ſit. l. ij. §. i. Itemcōtra. jͣ. e. l. ꝑꝑ litem. ſed ex predictis patet ſo.n ¶ Quinquaginta. cognouit. ꝗs hoc ꝓbare debeat noͣ. sͣ. de admi. tu. l. i. ī pͥn.⁊. .l. ꝗdā decedēs. in fi. ⁊. l. ſe. Itē ad tpͥs cōtinuū eſt ſic. jͣ. de vſuca. l. nunꝙͣ. §. i.⁊ .jͣ. e. l. ꝗnquagīta. ⁊ īſti. e. §. ꝗ āt. ⁊. C. e. l. ꝗnquagīta. ⁊ sͣ. e. l. n̄ ſolū. §. ānis.¶ Oportet. Excuſatio eſtp̄ponēda cōiter iudice ſedēte ꝓtribunali. ⁊ examinatio teſtiuꝫpōt per iudicem cōmitti. ⁊ defēſio uel allegatio pōt fieri viuavoce ⁊ ꝑ ſcripturā. Bal.o ¶ Oportet autem vnam .ſ.excuſationem. ac.p ¶ Tribunal. tria noͣ. ꝗa propoſitio excuſationis dꝫ fieri coram iudice ſedente ꝓ tribunalivel viua voce ab eo ꝗ ſe excuſat vt h̓: vel ꝑ libellum a ſeipſodatū vt ſubijcit. pōt aūt ⁊cͣ. uelẜm noͣ. qꝛ ꝓductio teſtiuꝫ in cāexcuſationis pōt fieri ēt non corā iudice ſed apud alium volūtate iudicis: ⁊ hoc dic̄ aliter ⁊cͣ.uel ēt poterit per procuratoremabn̄te illo ꝗ ſe excuſat. Tertiumeſt quia ip̄a cā ⁊ ſnīa ſuper excuſatione delegari non pōt: qꝛ cācognita ⁊ iudicis offō non iureactionis expeditur hec cā: ut. sͣ.de of. ꝓcon. l. nec ꝗcꝙͣ. §. i. ac.q ¶ Et libellos .i. ſcripturamꝯtinentem excuſationem. ſꝫ conra. jͣ. e. l. excuſare. ſo. ibi.¶ Hec de his. Terminusdatus ad oēm defenſionem faciendam nō excludit allegationes nullitatis. h. d. bal.r ¶ De his agere. cū precedentibꝰ. ⁊ dic agere .i. excuſare. uelcū ſequēti ⁊ tunc .i. dicere.s ¶ A ꝗbus. iudicibus vel teſtantibus.t ¶ Non oꝫ. minores vel feminas. ⁊ caue qꝛ nō cōprehendohn̄tes excuſationeꝫ: ſed eos tm̄ꝗ citra excuſatiōes nō pn̄t eē.u ¶ Quibus. vt maioribus: utsͣ. d̓ tu. ⁊ cu. da. ab his. l. ſcire.x ¶ Quo nō. ſi hēas quō beneal̓s ſub. vel dic: quo .ſ. loco.y ¶ Neqꝫ adminiſtrauerint. qꝛtūc ſecus: ut. sͣ. de admi. tu. l.tutores ꝗ. §. i. ⁊. ij. ⁊. §. curatores. ⁊. §. pr̄onus. Iteꝫ fa. sͣ. detu. ⁊ cu. da. ab his. l. i. ⁊. iij. et.l. pupillo. ⁊ sͣ. de cōfirma. tu.l. naturali. ⁊. l. vt neqꝫ. Iteꝫ vide hic que notāt̉. sͣ. de adminiſtra. tur. l. quidam dece. §. exquo. ac.g Diui. latinum eſt.a ¶ Sil̓r. grecuꝫ eſt. nā hec lexmodeſtini ē ꝗ tranſtulit: vt. sͣ.e. l. i. ī pͥn. ⁊ fa. sͣ. d̓ iu. om. iu. lIbertuꝫ. Hoc v̓bū filius nō ſolū deſignat deſcendētes ſed gradum prifi. ⁊. C. ꝗ da. tu. poſ. l. neqꝫmum ⁊ nepotes ſcd̓m: ſꝫ nomē libertorū nō coartat̉ ad certū gradum. bal.b ¶ Libertum. greca eſt qꝛ nō pōt ſe excuſare a tutela pr̄oni: vt. sͣ. de tu. ⁊ cu. da.c ¶ Patris. paternos libertos dicimus noſtros. ſꝫ libertos liberorū noſtroruꝫab his. l. libertus. ⁊. C. e. l. libertos. azo.nō dicimus noſtros: vt. jͣ. de verb. fig. l. lꝫ. §. paternos.d ¶ Deinceps. ſic. sͣ. de in ius vo. l. ſꝫ ⁊ ſi. §. liberos. ⁊. jͣ. de ver. ſi. l. liberoruꝫ.e ¶ Sed ⁊ ſi ius. ſic. jͣ. de iure aure. anu. l. i. ⁊ de bonis liber. l. iij. in prin. ſed conf ¶ Qui ꝓpria. nequaquā. nec ille qui ꝑ fideicōmiſ. ut. jͣ. eo. l. nequaquam.tra. jͣ. e. l. cum ex oratione. ſo. ibi.g ¶ Si plures. vnus oīum. libertorū .i. vnus de numero oīum liberiorū.i ¶ Tribus tutelis. id eſt lꝫ hi liberi patroni ſint vltra tres qꝛ pro vna habet̉. nuLiberis .ſ. patroni.meroſitas enim pupillorum non plures lutelas facit: ſed pr̄imoniorū ſeparatiovt. sͣ. e. l. tria. ⁊ lꝫ habeat tres tutelas uel quattuor liberos nō ꝓdeſt vt h̓. ⁊. C. e.l. libertos. ⁊ ẜm hoc eſt cōtra. C. e. l. nec ſenatoꝝ. ſol. nouas reiecit vt ibi. non pͥteritas ut hic. uel aliter vt ibi. ⁊ facit. jͣ. e. l. libertus.