Capitulum.II.
Ttendite popule meꝰlegē meā: inclinate aurē veſtrā in v̓ba orismei pͣs. Congruēter dn̄s inuitās ad obſeruationē legis: populū vocat. Nō em̄ ꝓprie dat̉ lex niſi populo. quē Augꝰ. in lib. iij. de ciui. dei diffinit eſſecētum multitudinis. viris ꝯſenſu ⁊ vtilitate coītatisſociatis. Unde Abrahe non fuit data lex a dn̄o. necIſaac vel Iacob: ſed aliqua p̄cepta domeſtica. vt decircūciſionē. qꝛ nō adhuc creuerat in populū. Sꝫ multiplicatis eoꝝ filijs. ⁊ deſcēdentibꝰ in gentē copioſaꝫ.⁊ liberatis a ẜuitute Pharaonis. qꝛ ſeruis nō ꝯgruitlex. data fuit a deo ꝑ Moyſen populo iudeoꝝ. qꝛ eratpopulꝰ dei. Sed nūc populꝰ dei. eſt populꝰ xp̄ianꝰ: cuiꝯgruit oīs lex iuſta q̄ dei ē bene intellecta. Et ideo attēdite. Ubi tria pn̄t notari in ipſis verbis de lege deiquacunqꝫꝘ eſt diligēter intuēda. ibi. Attēdite po.m.Ꝙ eſt reuerēter ſuſcipiēda. ibi. legem meā.Ꝙ eſt ꝯgruēter adimplēda. ibi. incli. au. ⁊cͣQuatū ad primū di .§. j.cit. Attēdite .i. diligēter ꝯſiderate. Clerꝰ debet attēdere vt poſſit ſine errore alios docē̓. Dicit̉ eī Malach̓.iij. Labia ſacerdotis cuſtodiūt ſcīaꝫ ⁊ legē requiruntex ore eiꝰ .ſ. populi. Unde Hiero. ad Paulinū. Sacerdotis ē interrogatū de lege rn̄dere. Non inqͥt de poeſivel ph̓ia vel rethorica. ſꝫ de lege ⁊ ideo attēdite. Populi aūt ſeu layci debēt attēdere cū docent̉. vt intelligāt ⁊ mēte retineāt. ſicut de ppl̓o antiqͦ legit̉ .j. Eſdreiij. ꝙ Eſdras ſacerdos legit in libro legis dn̄i aꝑte. demane vſqꝫ ad veſꝑam. in ꝯſpectu viroꝝ ⁊ mulieꝝ ⁊ ſapientū. ⁊ aures oīs populi erāt recte ad libꝝ. ⁊ leuiteſilentiū faciebāt in populo ad audiēdam legē. ⁊ legerūt in libro legis dei diſtincte ⁊ aꝑte. Ergo ⁊ voſip̄i.Attendite ad legis quidditatem.Attendite ad eius actualitatem.Attendite ad eius effectualitatem.Ꝙͣtū ad pͥmū .ſ. qͥd ſit lex in cōi. Beatꝰ Tho. pͥmaſcd̓e. q. xc. ſic diffinit. Lex ē quedā ordinatio rōnis adbonū ꝯmune. ab eo qͥ curā habet coītatis ꝓmulgata.Ubi ponūtur quatuor ꝯditōes legis.Ꝙ lex eſt rōnis practice ordinatio.Ꝙ eſt boni ꝯmunis ꝓcuratio.Ꝙ eſt populi vel principis conſtitutio.Ꝙ de eius ratione eſt ꝓmulgatio.¶ Ꝙ lex eſt rōnis practice ad actōes ordinatō. ꝓbat̉noīs interp̄tatōne. diffinitōne. ⁊ autoritate. Dicit em̄Iſido. ꝙ lex dr̄ a legēdo. qꝛ ſcripta eſt: vel dr̄ a ligando qꝛ ligat .i. obligat. p̄ceptis affirmatiuis ad agendūnegatiuis ad cauendū. Uel dr̄ lex ab eligēdo ẜm Augu. qꝛ debet qͥlibet eligē viuere ẜm legē. Iſti aūt actꝰl. eligere. legere. ⁊ ligare. ſunt actꝰ rōnis. ¶ Probaturhoc idē ratōne vel diffinitōe ſic. Lex eſt quedā mēſura directiua humanoꝝ actuū. ẜm quā inducit̉ hō adaliquid agendū. vel retrahit̉ ab agendo .ſ. mala. Regula aūt pͥma humanoꝝ actuū ē ratio. q̄ eſt pͥmū pͥncipiū humanoꝝ actuū. Ratōnis eſt ordinare ad finēqui eſt primū principiū in agēdis. In vno qͦꝫ aūt genere id qd̓ eſt pͥncipiū ſeu primū. eſt regula ⁊ menſuraalioꝝ illiꝰ generis. Et ſic ptꝫ ꝙ lex ꝑtinet ad rationē.¶ Tercio ꝓbatur autoritate legis canonice ⁊ ciuilisNā Iſido. dicit in li. ethy. di. iij. oīs. Ꝙ lex habet p̄cipere ⁊ ꝓhibere. Hi aūt actꝰ ſunt actꝰ rōnis. Iuris etiāperitꝰ dicit ī lege. Qd̓ placuit pͥncipi hꝫ legis vigorē.qd̓ intelligendū eſt. cū volūtas eiꝰ eſt ratōe regulata.Nam volūtas principis nō regulata ratione. magiseſt iniquitas ꝙͣ lex. ¶ Secūdo de ratōne legis eſt boni ꝯmunis intētio vel ordinatio. Nam lex ad bonuꝫꝯmune oīm tanꝙͣ ad finē ordinat̉ ſemꝑ. Un̄ Iſidorꝰ
dicit. ꝙ lex nullo pͥuato comodo. ſed ꝓ ꝯmūi vtilitateciuiū debet eſſe ꝯſcripta. diſ. iiij. erit aūt. Ratio huiꝰeſt ẜm Tho. vbi ſupra. qꝛ primū pͥncipiū in oꝑatiuiseſt vltimꝰ finis. Finis autē vltimus humane vite. eſtfelicitas ſeu beatitudo. Unde oportet ꝙ maxime reſpiciat ordinem qui eſt in beatitudine. cū ſit lex regula directiua humanarū actionū. Rurſus cum omnispars ordinetur ad totū. ſicut imꝑfectum ad ꝑfectumvnus autem homo ſit pars ꝯmunitatis perfecte. neceſſe eſt. ꝙ lex reſpiciat proprie ordinem ad cōmuneꝫfelicitatem. quodcūqꝫ autem p̄ceptū fiat ad aliquemde aliquo particulari opere intantū habet rationemlegis inquātuꝫ ordinat̉ ad bonū ꝯmune. Naꝫ ꝑticularia oꝑa pn̄t referri ad bonū ꝯmūe. ꝯūitate cauſe finalis. ẜm ꝙ bonuꝫ cōe dr̄ coīs finis. Et oīs quidē lexiuſta dei eſt. ⁊ ad felicitatē ordinat. Sed ſi fiat aliqualex hūana ob vtilitatē priuatā aliquoꝝ ſine rōne. nōerit ꝓprie lex. ¶ Tercio lex ē ppl̓i vel principis ꝯſtitutio. Un̄ dicit Iſido. vj. ethy. ꝙ lex eſt ꝯſtitutio ppl̓i.qͣ maiores natu ſimul cū plebibꝰ aliqͥd ſanxerūt. di. ijRatio huiꝰ eſt ẜm Tho. qꝛ lex pͥncipalit̓ ⁊ ꝓprie ordinat̉ ad bonū cōe. Ordinare aūt ad bonū cōe aliquideſt pͥncipis vel totiꝰ multitudinis. Et ideo cōdere legem ꝑtinet ad totā multitudinē. vel ad pͥncipem quicurā hꝫ multitudinis. Nam intētio legiſlatoris ē vthoīes ad v̓tutes inducat ⁊ a vitijs retrahat. Sꝫ ꝑſona p̄uata pōt quidē inducere monitōne aut ſuaſionebene diſpoſitos. ſꝫ efficaciter inducere .ſ. ꝑ vim coactiuam metu penaꝝ ꝓteruos ⁊ male diſpoſitos nō pōt:niſi ꝑſona publica ad quā ꝑtineat penas infligere. Etqꝛ layci nullā iuriſditionē habent ſuꝑ ꝑſonas eccl̓iaſticas. ideo nullā legē cōdere pn̄t ꝓpria autoritate deꝑſonis vel rebꝰ eaꝝ. Un̄ dicit Nicolaꝰ papa. Lege imperiali non pn̄t eccleſiaſtica iura diſſolui. diſ. x. lege.¶ Quarto de rōne legis ē ꝓmulgatio. Un̄ dic̄ Gratianꝰ in decre. diſ. iiij. ꝙ leges inſtituūt̉ cū ꝓmulgant̉.Ratio huiꝰ ē. qꝛ ad hoc ꝙ lex obliget. oportet ꝙ ī noticiam deducat̉ alioꝝ. Hoc aūt fit ꝑ ꝓmulgatōeꝫ. Etlex qͥdē naturalis ꝓmulgata ē a deo. ẜm qd̓ deus eammētibꝰ hoīm inſeruit naturalit̓ cognoſcēda. Lex aūtexterior hūana. ꝓmulgat̉ qͦ ad pn̄s verbo. ſꝫ in futurūſcripto. Un̄ legis ꝓmulgatio q̄ fit v̓bo in futurū. extēditur ꝑ ſcripture firmitatē q̄ quodāmodo ſꝑ legem ꝓmulgat. Illi aūt corā qͥbꝰ lex nō ꝓmulgat̉. obligāturad legē ſeruādā. inquātuꝫ ad eoꝝ noticiā deuenit veldeuenire potuit ꝑ alios ꝓmulgatōe facta. Un̄ dr̄ diſ.xj. qd̓ dicitis ꝙ nō oꝫ ꝙ ſinguloꝝ auribꝰ inculcet̉ .ſ. lexAttēdite gͦ ppl̓e meꝰ legē meā. q̄ hꝫ oēs has cōditōes⁊ ſic oīs lex illas debet hr̄e vt vere ſit lex.Quātū ad ſecūdū .ſ. .§. ij.actualitatē legis. Sciēdū ẜm Iſido. v. ethy. ꝙ qͣdrūplex ē actꝰ legis. dicit em̄ oīs lex aūt ꝑmittit aliqͥd. vtvir fortis petat p̄miū: aut vetat. vt ſacraꝝ v̓ginū nuptias nulli liceat appetere: aut punit. vt qͥ cedeꝫ fecerit capite plectat̉. eiꝰ em̄ p̄mio vel pena vita moderat̉humana: aut p̄cipit. vt diliges dominū deū tuum. di.iij. in decretis. Pro quoꝝ declaratōe dicit Tho. j. ſcd̓eq. xciij. arti. ij. ꝙ cū lex ſit directiua humanoꝝ actuū.tres ſunt dr̄e hūanoꝝ actuū. Quidā em̄ ſunt actꝰ boni ex genere. vt ſunt actꝰ virtutū. ⁊ reſpectu hoꝝ ponitur actꝰ legis p̄cipere. Precipit em̄ lex oēs actꝰ virtutū. vt dicit ph̓s in. v. ethicoꝝ. Quidā alij actꝰ ſūt mali ex gene̓. ſicut ſunt actꝰ vitioꝝ. ⁊ reſpectu hoꝝ ponit̉actus legis prohibere. Quidā alij ſūt indifferētes exgenere. ⁊ reſpectu hoꝝ dr̄ lex promittē. Pn̄t etiaꝫ diciindifferētes. qui paꝝ habēt boni vel mali vt venialiaOportet aūt qd̓ aliqͥd ſit ꝑ qd̓ inducat lex ſubditosvt ei obediat̉. hͦ autē ē timore pene. ⁊ reſpectu huiꝰ dr̄actꝰ legis punitio. Nō aūt ponit̉ cōſiliū actꝰ legis. qꝛ