Titulus.IX.

peccatum voluntariuꝫ vſqꝫadeo malum eſt. vt nl̓ſi ſitvoluntarium. nullo modo ſit peccatum. Et in ca. aliquos dicit Augu. ꝙ reus nō conſtituit̉ qui neſcit qd̓fecerit. ⁊ loquitur de ſtulto. ¶ Poteſt attendi terciadiuerſitas grauitatis in peccato. ex actu ipſius cumenim cauſa propria peccati ſit voluntas. vt dictuꝫ eſt⁊ peccatum conſiſtat in actu eius inordinato. quantomagis actus eſt inordinatus. tanto grauius ē peccatum. Magis autem eſt actus voluntarius ⁊ inordinatus cum opere perpetratur. ꝙͣ ſolum mentis cōſenſu. ceteris paribus. ⁊ grauius ex conſuetudine peccatur ꝙͣ vnica operatione. ¶ Et nota ſcd̓m Petrumꝙ cum voluntas ⁊ opus peccati ſunt ſeparata. vtputa ſcd̓m aliud et aliud tempus: ſunt diuerſa peccata.quia diuerſe aduerſiones ⁊ cōuerſiones. vt ſiquis habens voluntatem deliberatam ad fornicandum. furandū. occidendum ⁊ cetera. diuertit protunc ad aliadimittens exequi illam voluntatem inde ad horam.oportunitate ſe ingerentē cōmittit illa peccata. et ſicſunt diuerſa. Sed ſi voluntas ⁊ opus ſint coniunctavt cauſa ⁊ effectus. ſic ſunt vnum peccatum formaliter. ſed plura materialiter. quia eſt vna ratio deordinandi. licet plura ſint deordinata. Grauius tamē eſtpeccatum actu exteriori cōmiſſum. ꝙͣ ſola voluntate.Nam ipſe actus exterior cōmuniter adauget voluntatem in malis operibꝰ ſicut ⁊ in bonis. Unde Aug.de peni. di. ij. ſic dicit. Sicut tribus gradibꝰ ad peccatum peruenit̉. Suggeſtione. delectatione. conſenſu.ita ip̄ius peccati tres ſunt differentie. in corde. in facto. ⁊ in conſuetudine. tanꝙͣ tres mortes. Una quaſiin domo cum in corde conſentitur libidini. Altera qͣſi prolata iam extra portam. cuꝫ aſſenſus procedit infactum. Tercia cum conſuetudinis male tanqͣꝫ moleterrena premitur animus. quaſi in ſepulcro iaꝫ fetēſqꝫ tria genera mortuorum dominum reſuſcit aſſe qͥſquis euangelium legit: agnoſcit. hec ille. Et extra deconſuetu. capi. vltimo dicitur. ꝙ tāto ſunt grauiorapeccata. quanto diutius animam infelicem detinentalligatam. ¶ Attenditur quarto diuerſitas grauitatis in peccatis ſcd̓m qualitatem circūſtantiarum.Ubi eſt ſciendum ſcd̓m Tho. prima ſecūde. q. lxxiij.ꝙ cum vnūquodqꝫ ex eodem natum ſit augeri ex quocauſatur. Sicut dicit ph̓us de habitu virtutis. ⁊ peccatum cauſetur ex defectu alicuius circūſtantie. quiaex hoc receditur ab ordine rationis. ꝙ aliquis in operando non obſeruat debitas circūſtantias. ſequiturꝙ peccatuꝫ per circumſtantias natum eſt aggrauari.Sed hoc contingit tripliciter. Uno modo inquātūcircūſtantia tranſfert peccatū in aliud genus vel ſpeciem peccati. Sicut peccatum fornicatōnis conſiſtitin hoc. ꝙ homo accedit ad non ſuam. Sed ſi addaturhec circūſtantia. vt illa ad quam accedit ſit vxor alterius. tranſfertur iam in aliud genus peccati .ſ. in iniuſticiam. inquantum homo vſurpat rem alterius. Etẜm hoc adulterium eſt grauius qͣꝫ fornicatio. Sed talis circūſtantia que mutat ſpeciem ꝙͣuis per reſpectūad actum in ſe .i. actum nature poſſit dici circūſtantia. non tamen proprie per reſpectū ad ip̄m peccatūꝙͣtum ad ſuam ſpeciem ſeu actum moralem. nam circūſtantie peccati ꝓprie ſunt accidentia. que reperiuntur circa ip̄am eſſentiam actus peccati. ſeu ſpeciē adquam perducitur per predictam circūſtantiam. Secundo modo circūſtantia non aggrauat peccatū. itaꝙ trahat ipſum in aliud genus. ſed ſolū quia multiplicat rationē peccati. Sicut ſi prodigus det quādonon debet ⁊ cui non debet. multiplitius peccat eodeꝫgenere peccati. ꝙͣſi ſolum det cui non debet. et ex hocipſo peccatum fit grauius. Sicut etiam egritudo eſtgrauior que plures ꝑtes corporis inficit. Tercio mōcircūſtantia aggrauat peccatum. ex eo ꝙ auget defor

mitatem prouenientē ex alia circūſtantia. Sicut accipere alienum cōſtituit peccatum furti. Si autē addatur hec circūſtantia vt multuꝫ accipiat de alieno:eſt grauius peccatū. ꝙͣuis accipere multum vel parūde ſe non dicat rationem boni vel mali. hec ibi. Excepto illo modico quod dictum eſt in primo membro.vbi incipit. Sed talis. vſqꝫ ad ſcd̓m membruꝫ. Et exhis habes declarationem et determinationem gloſeque habetur di. iiij. ſuper. cap. homo. vbi ponitur duplex opinio de circūſtantijs peccati. quorūdam .ſ. dicentium ꝙ circūſtantie non aggrauant peccatuꝫ. ſedſolum contemptus. qui deprehenditur maior vel minor ſcd̓m omiſſionem plurium vel paucorum circumſtantiarum debitarum. Alia opinio eſt ꝙ circūſtantie ip̄e habeant aggrauare ip̄am. Et iſtam ſecundaꝫtenet Tho. ⁊ alij theologi prima reiecta. ¶ Inter ceteras autem circūſtantias que peccatum habent aggrauare. eſt conditio perſone in quam peccatur. ſi habeat aliquā excellentiam. Pro cuius declaratōne eſtſciendum ſcd̓m Tho. prima ſecunde. vbi ſupra. ꝙ cuꝫprima grauitas peccati attendatur ex parte obiecti.ex hoc ſequitur ꝙ tanto attenditur maior grauitasin peccato. quanto obiectū eſt principalior finis. Fines autem principales humanorum actuum ſunt deus. ipſe homo. et proximus. Quicquid enim facimuspropter aliquod hoꝝ facimus. ꝙͣuis etiam hoꝝ triuꝫvnum ſub altero ordinetur. Poteſt igitur ex ꝑte hoꝝconſiderari maior vel minor grauitas in peccato ẜmconditionem perſone in quā peccatur. Primo quidēex parte dei. cui tanto aliquis homo magis ꝯiungit̉.quāto eſt deo virtuoſior. vel deo ſacratior. ⁊ ideo iniuria illata tali ꝑſone magis redundat in deum. ſcd̓m illud Zacha. ſecūdo. qui vos tangit quaſi pupillā oculi mei tangit. Unde peccatum fit grauius ex hoc. ꝙpeccatur in perſonam magis deo ꝯiunctam. vel ratōne virtutis. vel ratione officij. Ex parte v̓o ſuipſius.manifeſtum eſt ꝙ tanto aliquis grauius peccat. quāto in magis coniunctam. ſeu naturali neceſſitudineſeu beneficijs. ſeu quacunqꝫ cōiunctione peccauerit.Ex parte v̓o proximi tanto grauius peccatur. quātopeccatum plures tangit. Et ideo peccatum quod fitin perſonam publicam. puta regem. vel principē. velrectorem. eſt grauius peccato quod ꝯmittitur cōtravnam perſonam priuatam. Et ſimiliter iniuria quefit alicui perſone famoſe. videtur eſſe grauior ex hocꝙ in ſcandalum ⁊ turbationem plurimoꝝ redundat¶ Magnitudo etiam ip̄ius perſone peccantis que ꝑtinet ad circūſtantiam. habet ſepe grauare peccatuꝫ.Unde Criſo. di. iiij. dicit. Homo xp̄ianus fortiter cadit in peccatum aut propter magnitudinem peccati.aut ꝓpter altitudinem dignitatis. ſed hoc nō eſt ſemper. Pro cuius declaratōne dicit Thomas prima ſecunde (vbi ſupra) ꝙ duplex eſt peccatū. Quoddaꝫ .ſ.ex ſurreptione ꝓueniens ꝓpter infirmitateꝫ humanenature. et tale peccatum minus imputatur ei qui eſtmaior in virtute. eo ꝙ minus negligit hmōi peccatareprimere. que tamen omnino ſubterfugere infirmitas humana non ſinit. Quedam ſunt ex deliberatione ꝓcedentia. ⁊ iſta peccata tantomagis alicui imputantur. quātomaior eſt. Et hoc poteſt eſſe ꝓpter quatuor. Primo quidem quia facilius poſſunt reſiſterepeccato maiores. puta qui excedunt in ſcientia ⁊ virtute. Unde dn̄s dicit Luce. xij. ꝙ ſciens ſeruus voluntatem dn̄i ſui ⁊ non faciens: plagis vapulabit multisSecundo propter multitudinem. quia omne bonumquo quis magnificatur eſt dei beneficiū. cui homo fitingratus peccando. inquātuꝫ ad hoc quelibet maioritas etiam in temporalibꝰ bonis peccatū aggrauat.ſcd̓m illud Sap̄. vj. Potentes potēter tormēta patiētur. Tercio ꝓpter ſpecialem repugnātiam actus pec-