Capitulum.VI.

ſubditos. vt .ſ. non ſuꝑbe cōtemerēt: ⁊ opprimerēt: ⁊a iuſticia declinarēt. Qd̓ aūt dixit dn̄s popl̓o ꝑ Samueleꝫ. j. Reg. viij. hoc erit ius regis. filios vr̄os tollet ſibi in ſeruos: tribunos ⁊ centuriones. Illud iusnon acquirit̉ regi ex inſtitutōe diuina: ſed magis ibip̄nunciat̉ vſurpatio regū: qͥ ſibi iniquū ius cōſtituūtin tyrānideꝫ degenerātes ⁊ ſb̓ditos dep̄dantes.De ratōe ⁊ cōueniᵐ. §. iij.entia iudicialiū p̄ceptoꝝ ꝙͣtuꝫ ad ppl̓ariū hoīm cōuictū illiꝰ populi. Om̄ia em̄ talia p̄cepta inueniunt̉ eſſe ẜm ratōeꝫ. ⁊ plena equitate ⁊ charitate. Et hec eſtintētio legis: aſſuefacere hoīes ꝑ eius p̄cepta: vt ſintbene cōmunicatiui adinuicē ⁊ faciliter. vt ſic conſeruetur amicicia ⁊ pax inter eos. Unde in cōmendationem taliū preceptoꝝ dr̄ in Pſal̓. Nō fecit talit̓ om̄inatōi .ſ. deꝰ qualia fecit populo iſrahel. ⁊ iudicia ſuai. p̄cepta iudicialia: nō manifeſtauit eis. Pro cuiꝰ declaratōe dicit Tho. prima ſecūde. q. cv. arti. ij. ꝙ ẜmAugꝰ. in. ij. de ciui. dei Tulliꝰ diffiniēs qͥd ſit populꝰdicit ꝙ eſt cetus multitudinis iuris ꝯſenſu ⁊ vtilitate cōmunitatis ſociatꝰ. Unde ad ratōem populi ꝑtinet vt cōmunicatio hominū adinuicē iuſtis p̄ceptislegis ordinetur. Eſt autē duplex cōmunicatio hoīmadinuicē. Una q̄ fit auctoritate prīcipū. alia q̄ fit ꝓpria auctoritate priuataꝝ ꝑſonaruꝫ. Et qꝛ volūtatevniuſcuiuſqꝫ diſponi pōt qd̓ eſt ſb̓ditū eiꝰ ptāti. ideoaucͣte pͥncipū qͥbꝰ ſb̓iecti ſūt hoīes oꝑtꝫ ꝙ iudicia int̓hoīes exerceant̉ ⁊ pene malefactoribꝰ inferant̉. Poteſtati aūt priuataꝝ ꝑſonaꝝ ſubdūtur res poſſeſſe. ⁊ iōꝓpria volūtate in his poſſunt ſibinuicē cōmunicare.puta emēdo: vendēdo: donando ⁊ alijs hmōi modisCirca autē cōmunicatōem lex ſufficiēter ordinauit.Statuit em̄ iudices: vt pꝫ Deut̓. xvj. Iudices ⁊ magiſtros cōſtitues in oībus portis tuis: vt iudicēt populum iuſto iudicio. Inſtituit etiā iuſtū iudicij ordinē⁊ ſine acceptiōe ꝑſonaꝝ. Unde dicit̉ Deut̓ j. Qd̓ iuſtum eſt iudicate. ſiue ciues ille: ſiue peregrinꝰ: nullaerit ꝑſonaꝝ diſtātia. Et qꝛ iudices ad hoc inter homines cōſtituūtur: vt determīet qd̓ ambiguū eſt īterhomīes. cū ambiguuꝫ ſit duplex. qꝛ vel apud ſimplices: vel etiā apud ꝑitos et doctos. ideo vtriſqꝫ ꝓuiditlex. Nā ad dubia cōmunia tollēda mādauit. Deut̓.xvj. vt iudices ⁊ magiſtri ꝯſtituerētur ꝑ ſingulas tribus ad iudicandū populū. Ad tollendū ſecundū dubiū .ſ. qd̓ eſt apud peritos: ſtatuit lex vt oēs recurrerent ad locū principalē a deo electū: in quo ſummusſacerdos erat qͥ determīaret dubia circa ceremōiasdiuini cultus. Et ſummꝰ iudex populi rex vel iudex.qͥ determīaret quo ad iudicialia: ſicut etiā nūc ꝑ appellatiōem ab inferioribꝰ iudicibꝰ ad ſuꝑiores cauſedeferūtur. Unde Deut̓. xvij. dr̄. Si difficile apud te⁊ ambiguū iudiciū ꝓſpexeris: ⁊ iudicū qͥ ītra portastuas ſunt videris verba variari: aſcēde ad locū queꝫelegerit dn̄s deus tuus. Suſtulit etiā occaſiōes iniuſti iudicij .ſ. ꝑ munera dū ait. Nō accipiat munera .ſ.iudex. qꝛ mūera excecāt ocl̓os ſapiētū: ⁊ ꝑu̓tūt v̓ba iuſtoꝝ Deut̓. xvj. Ꝙͣuis em̄ ſit poſſibile duos vl̓ tres teſtes in mēdacio cōuenire: non tn̄ eſt facile vel ꝓbabile ꝙ ꝯueniāt ⁊ p̄cipue ſi eoꝝ teſtimonia nō vacillent.nec al̓s ſint ſuſpecti. Et ad hoc ꝙ defacili teſtes a veritate nō declinarēt: inſtituit lex vt diligētiſſime examinarētur. ⁊ ideo accipitur teſtimonioꝝ tanqͣꝫ verū.Nam in negocijs hūanis ẜm ph̓m non poteſt haberi ꝓbatio demōſtratiua ⁊ infallibilis: ſed ſufficit ꝯiecturalis probabilitas: ẜm ꝙ rector ſuadet. Etiā lexinſtituit certas penas pro certis delictis: vt infra dicetur. Circa res v̓o poſſeſſas optimū eſt ẜm ph̓min. ij. pollit̓. ꝙ poſſeſſiōes ſint diſtincte: ⁊ vſus ſit ꝑtiꝫcōmunis: partim ꝑ voluntatē poſſeſſoꝝ cōmunicet̉.

Et hec tria fuerunt in lege ſtatuta. ¶ Primo em̄ ip̄epoſſeſſiōes erāt diuiſe ꝑ ſingulos. Dicit̉ em̄ Numerixxxiiij. Ego dedi vobis terrā quā ſorte diuidetis vobis. Et qꝛ ꝑ poſſeſſionū irregularitatē plures ciuitates deſtruūtur: vt dicit ph̓us in. ij. pollit̓. Ideo circapoſſeſſiōes regulādas triplex remediuꝫ lex inſtituit.Unū .ſ. vt ẜm numeꝝ hoīm diuiderētur eqͣl̓r. Undedicit̉ Nume. xxxiiij. Pluribꝰ dabitis latiorē ⁊ paucioribꝰ anguſtiorē. Aliud remediū fuit vt poſſeſſionesin ꝑpetuū non alienarētur: ſed certo temꝑe redirentad ſuos priſtinos poſſeſſores. vt .ſ. non cōfunderēturſortes poſſeſſionū. Sic ergo cōceſſit lex: vt neceſſitatibus occurrētibꝰ poſſent ſibi homīes ꝓuidere ꝙ adcertū tēpus alienari poſſent. Sꝫ ne cōfunderent̉ ſortes tribuū: in iubileo ſaltē oportebat ꝙ reuerterent̉ad priores poſſeſſores. Excipiebātur domus vrbaneqꝛ in perpetuū poterāt vendi. Et ratio eſt. quia nonerant domus ita ſorte diſtincte vt poſſeſſiōes. Tercium remediū erat ad tollendū hmōi cōfuſionē vt ꝓximi ſuccederēt moriētibus. Et primo quidē gradu filius. ſecūdo filia. tercio fratres. quarto patrui. quinto quicūqꝫ ꝓpinqui. Et ad diſtinctōem ſortiū cōſeruandam vlteriꝰ lex ſtatuit vt mulieres que ſunt heredes nuberēt homībus ſue tribus: vt habet̉ Numerixxxvj. Non autē ſtatuit lex ꝙ mulieres ſuccederēt inbonis paternis: niſi in defectu maſculoꝝ. Tūc aūt fuit neceſſariū vt mulieres ſuccederēt in cōſolatōeꝫ patris: cui fuiſſꝫ graue ꝙ ad extraneos hereditas deuolueretur. ſed (vt dictū eſt) nō poterāt nubere niſi ī tribū ſua. ¶ Secūdo ſtatuit lex vt ꝙͣtuꝫ ad aliqͣ vſus rerum eſſet cōmunis. Et primo ꝙͣtuꝫ ad curam. Preceptum eſt em̄ Deut̓. xxij. Non videbis ouē ⁊ bouē fratris tui errantē et p̄teribis: ſed reduces fratri. Et ſicde alijs. Secūdo qͣꝫtum ad fructū. Cōcedebatur enīcōueniēter ꝙͣtuꝫ ad om̄es. vt ingreſſus ī vineaꝫ amicipoſſet comedere licite: non aūt extra ferre. Intendebat em̄ lex aſſue facere homīes vt ſibīuicē defacili ſuacōmunicarēt. Non autē eſt defacili ſuoꝝ excoīcatiuꝰqui nō ſuſtinet ꝙ ꝓximus modicū quid de ſuo accipiat abſqꝫ magno detrimēto. ſecus autē cuꝫ magno dāno. Et ideo ꝓhibebat lex extra portare: ſed non in vinea comedere. Ꝙtuꝫ aūt ad pauꝑes mādabat lex vtrelinq̄rētur manipuli obliti: et racemi remanētes inip̄is. vt ptꝫ Leuit̓. xix. ¶ Tercio ſtatuit lex cōmunicationem factā per eos qui ſunt dn̄i rerum. Et vnā quidem cōmunicatiōeꝫ pure gratuitā. vnde dicit̉ Deut̓.xiiij. Anno tercio ſeꝑabis aliam decimā: veniētqꝫ leuites ⁊ ꝑegrinus ⁊ pupillus ⁊ vidua ⁊ comedent ⁊ ſaturabūtur. Aliam v̓o cōmunicatōem cum recōpenſatōe vtilitatis. ſicut per emptōem. venditōem. locationē. mutuū. depoſitū. de quibꝰ om̄ibꝰ inueniūtur ordinatōes in lege. Intētio legis erat vt ſibinuicē homines in neceſſitatibꝰ defacili ſubuenirēt. quia hoceſt maxime amicicie fomentū̄. Et hanc facilitatē ſb̓ueniendi non ſolū ſtatuit in his que gratis ⁊ abſolute donātur: ſed etiā in his que mutuo cōcedūtur. qͥahmōi ſubuētio freq̄ntior eſt ⁊ pluribꝰ neceſſaria. Huiuſmodi aūt ſubuentōis facultatē multiplicit̓ inſtituit. Primo quidē vt faciles ſe p̄berēt ad mutuū exhibendū. ⁊ ne a tali retraherēt ſe āno remiſſiōis appropinquāte. vt habet̉ Deut̓. xv. Secūdo ne euꝫ cui mutuū cōcederent: grauarēt. vel vſuras vel etiā aliqͣ pignora om̄ino vite neceſſaria accipiēdo. Etſi acceptafuerint ꝙ ſtatim reſtituerētur. Dicit̉ etiā Deut̓. xxiij.Non fenerabis fratri tuo ad vſurā. Et. xxiiij. Nō accipies loco pignoris inferiorē ⁊ ſuꝑiorē molam. quiaanimā ſuam appoſuit tibi. Et Exo. xxij. dicit̉. Si pignus a ꝓximo tuo acceꝑis veſtimentū: ante ſolis occaſum reddes eis. Tercio vt nō importune exigerentvt dr̄ Exo. xxij. Si pecuniaꝫ mutuo dederis populo