Capitulum.VII.

dinatur in deum. in ꝓximū ⁊ in ſeipſum. Qd̓ patet.Oam per virtutes theologicas hō ordinat̉ in deumTemꝑantia ⁊ fortitudine ordinat̉ in ſeip̄ꝫ. Iuſticiaaūt ad ꝓximū. Ergo ꝑ oppoſitū. Qui peccat in hisque excedūt humanā rōnem. ſicut ſunt ea q̄ ſunt fidei peccat in deū. Sicut hereticus. ſacrilegꝰ. et blaſphemus. ⁊ hmōi. Qui autē peccat in his in quibꝰ qͥsordinat̉ ⁊ dirigit̉ in ſeip̄m. dicit̉ peccare in ſeip̄m: ſic̄patet in guloſo. luxurioſo. prodigo. et hmōi. Qui v̓opeccat in his ꝑ que ordinat̉ ad alterū ſeu ad ꝓximū.dicit̉ peccare in ꝓximum: ſicut pꝫ in homicida. fure.adultero. ⁊ hmōi. ¶ Et notandū. ꝙ iſta diuiſio ſeudiſtinctio ſumit̉ ẜm id in qd̓ directe peccat̉. ⁊ principaliter nō ꝯſequenter. Verbigratia. cum quis facithomicidiū vel furtū ⁊ hmōi iſte directe ⁊ principaliter peccat in ꝓximum eū ledendo. Ex ꝯſequenti autēpeccat in deuꝫ. qꝛ in hoc mandata eiꝰ tranſgreditur.Et in ſeip̄m qꝛ occidit ꝑ pctm̄ aīam ſnam. Similiterqui peccat in ſeip̄m. vt in gula. luxuria. ⁊ hmōi. directe ⁊ principaliter peccat in ſe. ⁊ ex ꝯſequenti in deuꝫ.ꝯtra mandata eiꝰ faciendo. Et ſic qui peccat in deuꝫex ꝯſequenti peccat in ſeip̄m. priuando ſe lumīe gratie ⁊ virtutibꝰ. Et in ꝓximū aliqn̄ ꝑ malū exempluꝫvel alio modo. Hec. b. Tho. prima ſcd̓e. q. lxxij. et ſuper. ij. ien.Quarta diuiſio pecᵐ. §. iij.catoꝝ eſt reſpectu nominis. Et ſic diuidit̉ peccatumin delictū ⁊ ꝯmiſſum. ſiue in pct̄m omiſſionis ⁊ tranſgreſſionis qd̓ idem eſt. Quā diſtinctōeꝫ ponit Aug.iij. q. leuitic̄. dicēs. Ꝙ pctm̄ qd̓ dicit̉ delictū. ē omiſſioboni. qd̓ etiā ip̄m nomē oſtendit. Dicit̉ em̄ delictum.quaſi derelictū. Peccatū v̓o qd̓ dicit̉ ꝯmiſſum eſt ꝑpetratio mali. Uel ẜm mgr̄m ſen. in. ij. li. di. xlij. Delictū eſt qd̓ ignoranter fit. Cōmiſſuꝫ qd̓ ſcienter cōmittit̉. Ubi notandū ꝙ hec diſtinctio ẜm noīa .ſ. delictum ⁊ ꝯmiſſum. attendit̉ ẜm p̄cepta legis. ex quibꝰregulant̉ actus nr̄i. Inter ipſa aūt p̄cepta. quedā ſt̄affirmatiua. Qn̄ fit ꝯtra affirmatiua p̄cepta. dicituromiſſio. Qn̄ fit autem ꝯtra p̄cepta negatiua. diciturꝯmiſſio vel tranſgreſſio. Item qꝛ ꝯtra p̄cepta fit qn̄qꝫ ſcienter. qn̄qꝫ igͦranter. Si ſcienter dr̄ cōmiſſio. ſiignoranter dr̄ omiſſio. Tho. ſuꝑ. ij. ſen. ¶ Eſt aūt ſciendū ꝙ priꝰ ē omiſſio ꝙͣ ꝯmiſſio. Rō hꝰ eſt. qꝛ cum ẜmph̓m tria ſint in actibꝰ virtutuꝫ. q̄ requirunt̉ .ſ. ſcire.velle ⁊ īmobiliter ſeu firmit̓ oꝑari. Ignorātia eſt cōtra primū actū .ſ. ſcire. Omiſſio ꝯtra ſcd̓m. qn̄ .ſ. tenetur qͥs aliquid velle ⁊ nō vult. Sic ꝯmiſſio eſt contraoꝑari qn̄ .ſ. aliquis facit aliqd̓. ad qd̓ obligat̉ nō facere. Et ſic patet ex ipſo ꝓceſſu. ꝙ priꝰ eſt omiſſio ꝙͣ cōmiſſio. hec alexan. ij. ꝑte ſumme. Sed pctm̄ ꝯmiſſionis eſt grauius peccato omiſſionis .ſ. ꝯmiſſio mali. ꝙͣomiſſio boni. tum qꝛ in pctō ꝯmiſſionis eſt maior deordinatio ⁊ effrenatio volūtatis. tum qꝛ maiꝰ nocumentū vel iniuriā facit (ceteris paribꝰ) in pctō ꝯmiſſionis. tum qꝛ magis ꝯtra iuſticiā. Sicut pꝫ ꝑ exempla. qꝛ grauius eſt occidere hominem. ꝙͣ ſibi in extrema neceſſitate nō ſubuenire: ⁊ deum blaſphemare ꝙͣeum nō honorare temꝑe debito ⁊ hmōi. ¶ Notandum etiam. ꝙ peccatū omiſſionis alicuius boni. proeo temꝑe alicui imputat̉ ad culpam. qn̄ non facit qd̓debet ſcilꝫ eo temꝑe quo debet. Cuius ratio eſt. quiaomiſſio boni opponitur p̄cepto affirmatiuo. quod licet obliget ſemꝑ. non tamen ad ſemꝑ. Uerbigratia.non obligatur homo ꝙ ſemꝑ actu inſiſtat parentibꝰhonorandis. Sed tn̄ ſemper obligatur ꝙ tꝑe debitohonoret parentes. Tamdiu ergo durat peccatū obmiſſionis. ꝙͣdiu durat tempus quo obligatur. ad qd̓obligatur per preceptum affirmatiuum. Quo trāſeunte tempore tranſit actu peccatum ⁊ remanet rea

tu. Et iterum redeunte tempore tali. iteratur omiſſio. Sicut enim tranſeunte actu v̓tutis. remanet meritum premij: ita tranſeunte actu peccati. remanetreatus pene. hec beatꝰ Tho. ſuper. ij. ſenten. diſ. xlij.Si autem queratur. Utrum in quolibet peccatoſit aliquis actus. Reſpondet̉ ꝙ quidam opinati ſūtꝙ in omni peccato eſt aliquis actus. vel interior. ſcilicet actus voluntatis: ſicut cuꝫ aliquis nō dans elemoſynam peccat. quia vult non dare. ⁊ ſic ibi ē actꝰinterior voluntatis ſcilicet velle non dare. vel etiamaliquis actus exterior. ſiue ille actus exterior ſit ſimui cum omiſſione: puta. cum facit aliquid quo retrahitur ab actu debito ſicut cum aliquis ludit: ⁊ ꝓpter hoc dimittit ire ad eccleſiam. Siue ille actꝰ ſitprecedens omiſſionem. vt cum aliquis impeditur neſurgat ad matutinas. quia nimis vigilauit ī ſero. circa aliqua ſe occupando. ¶ Tamen. b. Tho. tenet cōtrarium .ſ. ꝙ non requiritur aliquis actus in peccato omiſſionis. ꝑ ſe loquendo: ſed in ipſa ceſſatōne debiti actus. pec catum omiſſionis ꝯſiſtit. Et hoc probat quatuor modis .ſ. auctoritate. ratōne. diſtinctione ⁊ ꝯꝑatione. Auctoritate quidem ꝓbatur ꝑ illud:Iacō. iiij. Scienti bonum ⁊ nō facienti peccatuꝫ eſtilli. Sed nō facere. quod homo debet non importataliquem actum: ergo pctm̄ omiſſionis eſt abſqꝫ omni actu immo ceſſare ab actu. ¶ Scd̓o ꝓbat̉ idē ratione ſic. Iudicium dandū eſt de rebꝰ. ẜm id qd̓ eſt ꝑſe. ⁊ nō ẜm id qd̓ eſt per accidens. Sed actus per accidens ſe habet ad peccatum omiſſionis quod patet:quia omittens aliquid ad qd̓ tenetur aliquid faciateſt ꝑ accidens: ergo non debet dici ꝙ peccatum omiſſionis conſiſtat in actu ꝓpter aliquem actum adiunctum. quia actus ille adiunctꝰ ꝑ accidens ſe habꝫ adpeccatum omiſſionis vt dictum eſt. Tercio ꝓbaturhoc ꝯꝑatione: quia etiam in peccato tranſgreſſioniscōtingit aliquem actum adiungi qui tamen ad peccatum tranſgreſſionis ꝑ accidens ſe habet. Sic̄ cuꝫcōtingit aliquem furantem loqui vel videre. Et ſimiliter nullus actus ꝑtinet ad peccatū omiſſionis:ſed ipſa ſola ceſſatio ab actu debito. Confirmat̉ idē⁊ alia rōne: videlicet. qꝛ nō punit̉ hō iuſte niſi ꝓ peccato. ſed ꝓ ſola omiſſione boni qd̓ tenet̉ facere: punitur. ẜm illud. Om̄is arbor que nō facit fructū bonūexcidet̉ ⁊ in ignem mittetur Math. vij. Et ſeruus qͥcognouit voluntatē dn̄i ſui ⁊ nō fecit plagis vapulabit Luce. xij. IQuarto ꝓbatur diſtinctōne. Nā differentia iſta eſt ꝙͣtum ad hoc. inter peccatū trāſgreſſionis ⁊ omiſſionis: quia peccatuꝫ tranſgreſſiōis nōeſt ſola priuatio: ſed etiā actus priuatꝰ debito ordīerationis. Sicut furtum vel adulterium eſt quidamactus inordinatus. Et ratōne actus. peccatū ē quedam res vel natura. Ratōne priuatōis ordinis: peccatum dicit̉ nihil ẜm aug. ſuꝑ Io. Et. b. Tho. pͥmoquodlibeto dicit. ꝙ peccatum maxime tranſgreſſionis eſt actus inordinatus. Et ratōne actus. pctm̄ eſtaliqua res ſeu natura. Sꝫ illa inordinatō eſt priuatio. ⁊ ẜm hanc peccatū dicit̉ nihil ab Aug. Sꝫ pctm̄omiſſionis ẜm veritateꝫ loquendo. eſt ſola priuatioactus debiti. cuiꝰ ſubiectum non eſt aliquis actus: ſꝫpoteſtas voluntatis: ſicut ſubiectum cecitatis non ēviſio: ſed id qd̓ aptum natum eſt videre. Unde qꝛ volūtas eſt cauſa effectiua. et ſubiectiua omiſſionis: iōomiſſio habet rationem culpe: quia omiſſio eſt volūtaria. quoniā in poteſtate noſtra eſt. nō vtlle ſicut ⁊velle. ⁊ nō facere ſicut ⁊ facere ⁊ ideo ipſa boni omiſſio debiti eſt peccatum. ¶ Et ſi arguat̉ ſic in cōtrarium. Sicut meritū ꝯꝑatur ad virtutē ita demerituꝫſeu peccatū ad viciū. Sed meritū non pōt eſſe abſqꝫactu: ergo nec demeritū. Rn̄det̉ ꝙ differentia ē intermeritū ⁊ demeritū. Naꝫ meritum non pōt eſſe abſqꝫ