Titulus.IIII.

ſupplicium eternum. liuſti autem in vitam eternam.Ergo liberum arbitrium demonum et damnatorū.eſt ita firmatum in malum. ꝙ ad bene volendum reuerti non poſſunt. ¶ Et ſi arguatur ſic incōtrariuꝫ.Fortior eſt charitas ꝙͣ cupiditas ad peccatum ꝑtrahens. Iuxta illud quod dicit glo. ſuꝑ illud. Bonuꝫmihi lex oris tui ſuper milia auri et argenti. Sed demones vel homines a charitate in peccatum ceciderūt. Ergo multo fortius a peccato redire poſſunt adcharitatem et a malo ad bonum. Rn̄deo ꝙ charitaseſt fortior ꝙͣ cupiditas vel peccatuꝫ ſi fiat comꝑatioẜm eundeꝫ modū habendi. vt ſcilicꝫ vtrūqꝫ accipiat̉.vel in via vel in termino vie. Sed ſi vnum accipiaturin via. aliud in termino vie. non ſic eſt: quod ſic patꝫ.Quia charitas viatoris eſt fortior ꝙͣ cupiditas viatoris. Sed exiſtens in termino malicie. firmius ſe hꝫet firmius inheret. Poteſt etiā dici. ꝙ demones nunꝙͣ habuerunt charitateꝫ ẜm quoſdam. ad qd̓ facit depene. diſ. ij. principium. Uel ſi babuerunt nunꝙͣ eamniſi ſicut in ſtatu vie habuerūt. Homines autē damnati ſimiliter cadere non potuerunt. niſi a charitateſeu gratia viatoris hec. b. Thomas in queſtio. de verita. Raynerius.Notandū inſuperᵐ. §. vij.ꝙ libertas arbitrij. Excludit coactōnem. Includitelectionem. Admittit variatōnem. ¶ Ꝙͣtum ad primum .ſ. ꝙ liberum arbitrium excludit coactōnem declarandum. notanda eſt diſtinctio quam facit magiſter ſenten̄. ij. libro diſ. xxv. de libertate. Dicit em̄ ꝙ ētriplex libertas arbitrij .ſ. a neceſſitate. a peccato. ⁊ amiſeria. Ratio huius diſtinctōis ẜm. b. Tho. ē iſta.quia coactio quā excludit libertas eſt duplex. Quedam eſt perfecta et ſufficiens. que dicit̉ compulſio. etſic prima libertas eſt a neceſſitate vel coactōne. que libertas a coactōne per ſe et ſemꝑ ſequitur liberuꝫ arbitrium. Unde dicit mgr̄ ſenten̄. ibidem ꝙ liberū arbitrium et ante peccatum et poſt eque liberū eſt a coactione: quia ſicut ante peccatum cogi non poterat.ita nec modo. Ideoqꝫ voluntas merito apud deū iudicatur que ſemper a neceſſitate libera eſt et cogi nōpoteſt. Ubi neceſſitas ibi libertas nō eſt. Ubi libertas non eſt. nec voluntas eſt: et ideo nec meritum. hecmagiſter ibidem. Quedā vero coactio ē imꝑfecta etinſufficiens. que potius impulſio ꝙͣ coactio dicitur. ⁊hec eſt duplex. Una eſt impulſio que ꝑ ſe liberū arbitrium impellit vel impedit. ſicut habitus et diſpoſitiones que ſunt in anima. Et ſic eſt libertas a peccato. de qua. ij. Corinth̓. iij. dicit apl̓us. Ubi ſpūs dn̄iibi libertas. ⁊ veritas in euangelio Ioh̓. viij. Si filiꝰvos liberauerit: vere liberi eritꝭ. Que libertas a peccato. ⁊ ſi poſt peccatū non tollitur. tamē debilitatur.Scd̓a coactio imꝑfeata que impulſio dicitur. impellit vel impedit liberum arbitriū per accidens. ſicutimpotentie et penalitates: que ſunt ex parte corporꝭvſum liberi arbitrij impedientes: et ſic eſt libertas amiſeria. De qua apoſtolus Ro. viij. Ipſa creaturaliberabatur a ſeruitute corruptionis in libertatemglorie filiorum dei. Ubi notandum ꝙ nulla miſeriavel penalitas corꝑis. libertateꝫ illā que ē a neceſſitate coactōnis excludit: eo ꝙ nunqͣꝫ ad tantā miſeriamvel penalitatem corporis deuenitur. ꝙ liberum arbitrium cogi poſſit. h. Tho. in ſcrip. ſuꝑ. ij. ſen. diſ. xxv.Raynerius. ¶ Contra predicta occurrit triplex obiectio. Prima eſt talis. Greg. dicit. ꝙ peccatuꝫ quodper penitentiā non diluit̉. mox ſuo pondere ad aliudtrahit. Cum ergo tractio ſit quidam motus violentus ẜm philoſophū. ergo videtur quis cogi ad peccatum. Reſpondeo ẜm. b. Tho. in queſtionibꝰ de veritate. ꝙ peccatuꝫ cōmiſſum non trahit cōgendo volū-

tatem: ſed inclinando. inꝙͣtum priuat gratia ꝑ quaꝫfortificabatur cōtra peccatū. ⁊ inꝙͣtum etiam ex actupeccati relinquitur diſpoſitio ⁊ habitus in anima.¶ Scd̓o arguitur ſic. Quicunqꝫ vincitur ab aliquocogitur. Sed ẜm philoſophū incontinens vincitur apaſſionibꝰ. ergo paſſiones cogūt voluntatē. Rn̄deoꝙ incontinēs dicitur vincia paſſionibꝰ. nō ꝙ paſſiones cogāt. ⁊ immutent neceſſario voluntatē. alioqͥnincontinēs nō eſſet puniēdus. Sed dicitur talis vinci a paſſionibꝰ. inꝙͣtum earū impulſu voluntarie cedit. ¶ Tercio arguitur ꝑ hoc ꝙ dixit pater familiasLuc. xiiij. cōpelle intrare. Intratur aūt ad cenā patrie ꝑ voluntatē. ergo ꝑ angelum qui eſt miniſter dei.volūtas poteſt cogi ad aliquid. Reſpondeo ꝙ illa cōpulſio non eſt coactōnis: ſed efficacis ꝑſuaſionis peraſpera vel leuia. Un̄ Gregorius. Qui huius mundiaduerſitatibus fracti ad dei amorem redeunt. cōpelluntur intrare Raynerius. Ad hoc etiaꝫ pulchre facit quod habet̉. xxiij. q. iiij. diſplicꝫ. Et. q. vj. §. vltīo.¶ Scd̓o libertas arbitrij includit electōnem. tanꝙͣimmediatum et ꝓprium actum eius. Et ẜm hͦ Bern̄.diſtinguit libertatē in li. de libero arbitrio ſic dicēs.Eſt triplex libertas .ſ. arbitrij. conſilij. ⁊ complaciti.Ratio huius eſt: quia cum liberum arbitrium includat electionem. ⁊ nihil ſub electione cadat niſi ẜm ꝙhabet aliquam rationē boni. ẜm diuerſos gradꝰ bonitatis in humanis actibꝰ. Bern̄. diuerſos gradꝰ libertatis ſeu diuerſas libertates diſtinguit. Ut v̓bigratia. ¶ Primo in humanis actibꝰ eſt aliquid bonum: quia licitum. quod .ſ. nulla lege prohibetur. etreſpectu iſtius boni liciti. dicit libertateꝫ arbitrij. qꝛin iudicio noſtro conſiſtit vt hoc ſequamur vel non.Ubi nota. ꝙ liberum arbitrium habet officium iudicis et arbitrij. Primo habet officium iudicis. et hͦquo ad rationem. quia ſicut iudex in iudicando debꝫſequi leges. et artatur ad ſequendum eas. Sic libeꝝarbitrium habet officium iudicis. quo ad rationem:quia inqͣꝫtum deliberat debet ſequi leges. Scd̓o inqͣꝫtum liberum arbitrium libere vult. tenet formam arbitri. Hoc enim ad voluntatem ꝑtinet. libere hoc vl̓illud velle vel eligere. Et ideo magis dicitur liberuꝫarbitrium ꝙͣ iudicium. ¶ Scd̓o eſt aliquid in humanis actibꝰ. qd̓ non tm̄ eſt licitum. ſed etiaꝫ vtile. Quiaomnia mibi licent: ſed nō omnia expediunt. vt dicitapl̓us .j. Corīth. vj. Et ẜm hoc aſſignat et diſtinguitBern̄. libertatem conſilij. Nam conſilium eſt de meliori bono. quod eſt expediens ad ſalutem. ¶ Tercioin humanis actibus eſt aliquid bonum eligendū qd̓delectat. Et reſpectu huius aſſignat Bern̄. libertatem cōplaciti. Unde dicit ibidem Bern̄. ꝙ libertatarbitrij habet diſcernere quid liceat. Libertas arbitrij habet probare quid expediat. Libertas arbitrijhabet exꝑiri quid libeat. hec. b. Thomas ſuꝑ. ij. ſen.diſ. xxv. ¶ Tercio dico ꝙ libeꝝ arbitriū admittit ideſt habet variationē. Et cū ſit triplex libertas vt dictum eſt. liberum arbitrium qͣꝫtum ad libertatē quea neceſſitate ſeu coactōne compulſiua. per ſeon augetur vel minuitur. ſed equaliter habetur: quia hoceſt naturale et eſſentiale libero arbitrio. vt ſufficientnon cogatur coactōne compellente. Et hoc .ſ. nō poſſe ſufficienter cogi et compelli. ſequitur liberum arbitrium in quolibet ſtatu .ſ. ante peccatū et poſt pctm̄.Non ergo per ſe augetur vel minuitur libertas arbitrij. ſed per accidens tm̄ .i. ratione nature in qua inuenitur. et quam liberum arbitrium cōſequitur. Et hͦſic probatur. Omnis proprietas que conſequit̉ aliquam naturam. ꝙͣto illa natura in aliquo inueniturnobilius. tanto etiam illa proprietas perfectius participatur ab illo. ẜm quem moduꝫ homo dicitur minus intelligens qͣꝫ angelus. Vnde quia libertas ar-