Capitulū.II.

tali rōne. Liberū arbitriū preſupponit tria naturā.vim cognitiuam. et volitiuā. Sed hec tria ꝑfectiueſūt in deo ꝙͣ in angelis et hominibꝰ. ergo ⁊c̄. Et ꝙͣtūad pͥmum .ſ. ꝙ natura ſit ꝑfectius in deo qͣꝫ angelis ⁊hominibꝰ patet ex hoc. quia natura diuina eſt increata. et eſt ſuū eſſe et ſua bonitas. Unde in eo non pōteſſe defectus aliquis. Nec corruptibilitatis: quia cūſit increata non eſt ex nihilo. ⁊ ideo non eſt vertibilisin nihil. Nec defectus ꝑmixtibilitatis quia cum natura diuina ſit ꝑ eſſentiam talis. non eſt alicuius admixtionis vel cōpoſitōnis ſuſceptibilis. Nec defectꝰculpabilitatis: quia cuꝫ eius bonitas ſit eſſentialis.nō eſt in malū flexibilis. Liberū aūt arbitrium hoīsvel angeli in ſuis naturalibꝰ cōſideratū. eſt defectuoſum ꝙͣtum ad iſta tria. Scd̓o liberū arbitriū p̄ſupponit virtutem intellectiuam. vbi auteꝫ ꝑfectius inuenitur ⁊ nobilius virtus intellectiua. ibi et ꝑfectius liberum arbitriū. ſed ꝑfectius natura intellectiua inuenitur in deo ꝙͣ in alijs quia deus intelligit ꝑ vnumſolum qd̓ eſt idem cum ipſo .i. per eſſentiam ſuā. Angelus aūt ꝑ cōuerſionē ad ſuū ſuꝑius .ſ. deum. Homomediante fantaſmate a rebꝰ inferioribꝰ. gͦ ⁊cͣ. Tercioliberum arbitrium p̄ſupponit v̓tutem volitiuā tāqͣꝫpͥmam cauſam eius. Et ꝙͣtum ad hoc etiam ꝑfectiuseſt in deo. quia in maluꝫ omnino tendere non poteſtarbitrium eius ſicut angeli et homīs. ¶ Si aūt obijciatur ſic. liberū arbitriū in vtrāqꝫ parteꝫ flecti pōſcilicet in malum et in bonū. ⁊ viam habet ad oppoſita. ſꝫ deus ad maluꝫ flecti non poteſt. Dicit em̄ Adamantius. Non peccare ſolius dei eſt. emendare ſapientis. de peni. diſ. iij. inter hec. Quod intelligit̉. nōꝙ omnis creatura peccauerit. vt Hiero. dicit. Sed qꝛnulla eſt que peccare non poſſit. de peni. diſ. ij. §. vlti.Ad hoc reſpondetur. ꝙ cum malū culpe dicat̉ ꝑ auerſionem a bonitate diuina. ꝑ quam deus omnia vult:ma nifeſtū eſt ꝙ ē impoſſibile deū velle malum culpeEt tamen ad oppoſita ſe habet eius volūtas. inqͣtūpōteſt velle hoc eſſe vel nō eſſe. Ubi notanduꝫ. ꝙ adrationeꝫ liberi arbitrij nō ꝑtinet ꝙ quis indeterminate ſe habeat ad malum et bonū. cuius ratio eſt. qꝛliberū arbitrium ꝑ ſe eſt ordinatū in bonū. cum bonum ſit obiectum voluntatis. nec in malum tendatniſi ꝓpter aliquem defectum. qui apprehendit̉ vt bonum: cuꝫ electio que eſt actus ꝓprius volūtatis. nonſit niſi boni vel apparentis boni. Et ideo vbi liberūarbitrium eſt ꝑfectiſſimum: vt in deo. in malum tendere nō pōt. Sed hoc ad libertatem arbitrij ꝑtinet.vt actionem aliquaꝫ facere vel nō facere poſſit. ⁊ hocdeo cōuenit: quia bona que facit. pōt nō facere. Nectamen poteſt malum facere ratione predicta. Cumergo dicitur. ꝙ liberum arbitriuꝫ viam habet ad oppoſita. pōt intelligi tripliciter. Primo quia pōt velle bonum ⁊ malum. ⁊ ſic non cōuenit deo: quia hͦ importat defectibilitatem. Scd̓o vt pͥus aliquid velitet poſtea illud nolit. Et hoc etiam deo non cōuenit:quia repugnat immutabilitati diuine. Tercio pōtintelligi viam habere ad oppoſita: quia poteſt vellehoc et non velle. Et hoc cōuenit deo: quia ip̄e habetliberam electōnem volendi aliquid vel non volendi.quia multa ita libere vult. ꝙ poteſt ea velle ⁊ nō velle abſqꝫ eius defectibilitate ⁊ mutabilitate. hec beatus tho. in qͣſtionibꝰ de veritate. Rayneriꝰ. ¶ Liberum arbitrium eſt in angelis ⁊ ꝑfectius ꝙͣ in homībꝰ.Et ꝙ ſit in angelis ꝓbatur autoritate Damaſ. qͥ dic̄libro. ij. Ꝙ angelus eſt ſubſtātia intellectualis. ſemꝑmobilis. arbitrio libera ⁊cͣ. Probatur etiā tali rōne.Omne creatū eſt vertibile vel ẜm eſſe vel ẜm electionem. Sed angelus eſt creatus. ergo eſt vert ibilis. nōẜm eſſe cum ſit immortalis. ergo eſt vertibilis ẜm electionē q̄ pertinet ad liberū arbitriuꝫ. hec Alexander

in ſumma. Oſtenditur etiam hoc ex hoc quod habetde pe. diſ. ij. principium. ¶ Ꝙ angeli liberuꝫ arbitrium ſit ꝑfectius ꝙͣhominis. patet ex hoc. quia cum liberum arbitrium ſit facultas voluntatis ⁊ rationis.vbi eſt ꝑfectior ratio ſeu intellectꝰ et maior facultasvoluntatis: ibi eſt maior libertas arbitrij. Sed ꝑfetius eſt virtus intellectiua in angelo ꝙͣ in homīe. qd̓patet. quia apprehēdit cognitionem veritatis abſqꝫdiſcurſu ⁊ inquiſitōne: vnde nō accidit dubitatio veldifficultas in eo. Homo aūt intelligit cum diſcurſu ⁊inquiſitōe. vnde accidit dubitatio et difficultas. Similiter maior facilitas vel facultas voluntatis eſt inangelo ad exeundū in actum qͣꝫ in homine. quod patet. quia qͣꝫcito angelus eſt habet poteſtateꝫ volēdi.eligendi. amandi. homo autem non ſic. vt patet in ꝑ.uulo qui habet impedimentum a carne. ⁊ expectat tēpus vt habeat vſum rationis. Ergo ꝑfectius eſt liberum arbitrium in angelo ꝙͣ in homine. ¶ Si autemobijciatur ſic. Ubi eſt maior libertas ibi ꝑfectius liberum arbitrium. Sed in homine maior libertas videtur: quia homo poteſt conuertī a bono in malum.⁊ inde a malo in bonuꝫ. Sed angelus ſemel vertit̉ inbonum vel malum ſine reuerſione. ergo ⁊cͣ: Reſpondetur ꝙ vtiqꝫ maior vertibilitas eſt in homine qͣꝫ inangelo: ſed nō maior libertas. Liberum v̓o arbitriūattenditur penes libertateꝫ. non vertibilitatē. Aliaenim ratione eſt libertas in creatura. alia vertibilitas: quia libertas eſt dignitas exiſtens in creaturarationali vel intellectuali per conuenientiam ⁊ conuerſioneꝫ ad primum ſcilicet deuꝫ. Uertibilitas aūtſequitur ipſam naturam creature rationalis ẜm ſe.Et ideo nō ſequitur. ꝙ vbi eſt maior vertibilitas ſitmaior libertas. Hec Alexander in ſcd̓a parte ſumme¶ Item ꝙͣuis electio que ꝑtinet ad liberum arbitrium. ſit eorum que ſunt ad finem: ⁊ angelis adueneritfinis eorum: quia ſcilicet coniuncti ſunt ipſi deo inſeperabiliter. ac etiam ſancti in patria: non tamen ſedtur ꝙ ceſſet in eis electio. nec per conſequens liberuꝫarbitrium. Et ratio eſt. quia id quod eſt ordinatumad finem eſt duplex. Quoddam vt diſtans a fine: ⁊ inhuiuſmodi adueniēte fine. ceſſat electio eiꝰ quod ordinatur ad illuꝫ finem. Sicut nunc quis eligit vellecredere ⁊ ſperare. que electio ceſſabit in patria. Alid̓ordinatum ad finem eſt vt coniunctum fini. Et huiuſmodi electio non ceſſat adueniente fine. ſꝫ manetcum fine. beatus Tho. ſuꝑ. ij. ſententiarum. ¶ Itemſciendum. ꝙ hoc ꝑtinet ad ꝑfectōnem libertatis arbitrij. ꝙ poſſit diuerſa eligere ſeruato tamen debito ordine finis. Sed ꝙ eligat aliquid deuiando ab ordine finis: vt fit in peccando: hoc ꝑtinet ad effectum libertatis: ⁊ ideo maior libertas eſt in angelis et ſanctis qui peccare non poſſunt. qͣꝫ in viatoribꝰ. b. Tho.prima parte. q. lix. ar. iij. ¶ In homine eſt liberū arbitrium. ⁊ ante peccatum et poſt peccatum: aliter tn̄et aliter. Unde Hiero. ad damaſū. Nos dicimus hominem ſemper peccare et non peccare poſſe. vt ſemꝑnos liberi confiteamur arbitrij. Si enim poſt peccatum mortale cōmiſſum. non poſſet quis vitare peccatum. iam non peccaret: quia Aug. dicit. ꝙ nullꝰ peccat in eo qd̓ vitare nō poteſt. Greg. etiam dicit. ꝙ debilis eſt hoſtis. qui non poteſt vincere niſi volenteꝫ.ergo non neceſſitatur exquo eſt volens. Et ꝙͣuis habens habitum neceſſario faciat ẜm habituꝫ. non tn̄oportet ꝙ peccator ſemper faciat ẜm habitum peccatum. Sed per liberum arbitrium poteſt vti habitu.et non vti. Et facere poteſt aliquando contra ipſuꝫhabitum peccati. licet cum difficultate. Tamen manente habitu. non poteſt cōtingere ꝙ diu maneat nihil agens ẜm habitum. ¶ Item videtur ꝙ peccatornon habeat liberum arbitriū quia liberū arbitrium