Capitulū.XI.

ſulerēt niſi bene: illi iudicio ſe poteſt ꝯformare. Secꝰauteꝫ eſſet: ſi eſſet certus de oppoſito. Idem videturſentire goff. de fontibus. In his .ſ. opinionibus ꝯtrarijs que tolerātur ab eccieſia vt dictum eſt. Et ꝙ debet proponere ꝯfitenti. ꝙ bene ſtudeat de hoc. ſeip̄mper prudentes informare. eo ꝙ alij tenent contrariaꝫopinionem. maxime ſi illius contrarie opinionis cōfeſſor ſit inordinarius eius: et ſic eū abſolueret. Ideꝫſentit richardus claromō. Non diſtinguēdo vtrumconfeſſor eius ſit ordinarius. vel non ordinariꝰ. Idēpoteſt haberi ex decretali extra. de ſen. exco. inquiſitōni tam in tex. qͣꝫ in glo. Ubi declaratur quando mulier vxorata incipit per nouam informationem dubitare. an̄ attineat viro gradu prohibito. quomō ſe debeat habere in tali dubio circa exactionem vel redditionem debiti coniugalis. Probatur et hoc ideꝫ taliratione ẜm cancellarium. Non plus nocet homini errare in articulo fidei. qui nō ē declaratꝰ adhuc ab eccleſia ꝙ ſit articulus de neceſſitate credendus. ꝙͣ neceſſe poſſit actus moralis contra aliquod agibile ꝑpetratus. quia actus nō dicitur eſſe certus ex ſcriptura aut determinatione eccleſie. ꝙ ſit illicitus. Patethoc ex eo. ꝙ fides eſt tam neceſſaria ſicut virtutes morales. et ſi nō amplius. Sed conſtat cōmuniter apudtheologos. ꝙ in materia fidei dum doctores ſentiūtcontraria. licitum eſt ante determinationem eccleſietenere vnam partem vel alteram ſine periculo peccati vel fidei. vt patet in abbate ioachim. qͥ tenebat cōtrarium ad id quod magiſter ſententiarum dixerat īprima diſti. primi li. pro quo magiſtro ſententiarū eocleſia poſtmodū determinauit. extra. de ſum. tri. c. dānamus. Nec tamen dictus ioachim incidit in hereſim aut perfidiam. propter hoc ꝙ dicta ſua omnia ſb̓iecit correctioni eccleſie. Ergo a ſimili licꝫ vnam opinionem in moralibus tenere. iuxta limitata ſuperiusvbi ſaltem magis ſapientes non ſentiunt contrariuꝫet vbi paratus eſt obedire eccleſie et ſcripture: ſi ei errorem explanauerit. ¶ Solet autem mouere ſcrupuloſus et detinere illud dictum aug. Tene certuꝫ etdimitte incertuꝫ de pen. diſ. vij. ſiquis. Sed vbi in eadem materia morali ſunt contrarie opiniones doctorum: illa videtur tutior que eſt rigidior: et ſic potiusamplectenda. ad quod inſtigantur ſcrupuloſi. Sedad hoc reſpōdetur ꝙ aug. loquitur in dicto. ca. ꝓpriede eo qui differt penitentiaꝫ vſqꝫ ad extremū vite. cuius ſaluatio dubia eſt et incerta. non quia vera penitentia non poſſit eſſe in extremis: et deus indulgeat.vt patet in latrone cum chriſto crucifixo. Sed quiaincertum eſt et dubium vtrum talis vere peniteat. qꝛvidetur moueri principaliter timore gehenne magisꝙͣ reſpectu diuine offenſe et diuine glorie. quod reqͥritur ad verā penitentiam ẜm aug. de peni. di. vij. Nullus. Sed extendatur illa auctoritas aug. ad alias materias morales. ¶ Notandum ẜm cancellariū. ꝙ certitudo que requiritur in materia morali: non eſt certitudo euidentie: ſed probabilis coniecture. Et prohuiꝰ declaratōe ſciēdū. ꝙ triplex eſt certitudo. Unaſupernaturalis. alia naturalis. tercia ciuilis ſeu moralis. Et certitudo ſupernaturalis ita ſe habet ꝙ nōſtat aliquem certa ſentire et falli. Et ipſa eſt triplex.Prima euidentie intuitiua. qualis eſt beatorum ſuꝑne patrie. Alia eſt euidentie reuelate. vt in ꝓphetarūilluſtratione. Tercia eſt ſolius adherentie in ſpeculo et in enigmate. qualis eſt certitudo fidei. que nō innitit̉ euidentie rationis hūane. Sꝫ auctoritati diuine. que continet̉ in ſacra ſcriptura. Eſt autē quelibettriū certitudinuꝫ ſupernaturalium tanta. ꝙ per nullam potentiaꝫ etiam diuinam et abſolutam fallax eſſe poterit: alioquin deꝰ negaret ſeip̄m. Certitudo v̓onaturalis ita ſe habet. ꝙ nō ſtat per naturā aliquam

taliter aſſentire ⁊ falli. quam ph̓i nobis poſuer̄t poſſibileꝫ in principijs per ſe notis. cognitis ſcilicet ex ſola apprehenſione terminoruꝫ. vt quodlibꝫ eſt vel nōeſt. Poſuerunt etiam in concluſionibus demonſtratiuis et in ꝯſequentia euidenti deductis per talia pͥncipia. quemadmodum dixerunt ſcientiam mathematicam eſſe ſcientiam certiſſimaꝫ. Tercia certitudo .ſ.moralis ſeu ciuilis: tangitur vnacū precedenti in pͥncipio ethicorum. Ubi dicitur ꝙ diſciplina eſt in vnaquaqꝫ re: certitudinem querere iuxta exigentiam materie. Eque enim vitioſum eſt per ſuadentem querere mathematicum et moralem demonſtrantē. Nonem̄ conſurgit certitudo moralis ex euidentia demonſtrationis. ſed ex probabilibus coniecturis groſſis ⁊figurabilibus. magis ad vnam partem ꝙͣ ad aliaꝫ ſehabentibus. Dicitur autē probabile quod pluribus⁊ maxime ſapientibus apparet verum. Ex his igiturſequitur ꝙ in humanis agibilibus q̄ tantam habentvarietatem. teſte areſtotele et experientia: ſufficit tal̓certititudo que non ſemꝑ ſcrupulos omnes abijtiatſꝫ ſufficit vt cōtemnat ſeu ſuperet eos. Ad quod etiāoptime facit illud leonis pape dicentis. In his quedubia fuerint aut obſcura. id nouerimus ſequenduꝫquod nec preceptis euāgelicis contrarium nec decretis ſanctoruꝫ patrum inueniatur aduerſum. diſ. xiiij.c. ſicut quedam. Iſta autem certitudo moralis colligitur ex vno trium modorum videlꝫ. Ex alterius auctoritate quod pertinet ad incipientes. qui .ſ. erudiūtur per alios in doctrinis: et addiſcunt et obediunt.Iuxta illud deutro. xxxij. Interroga patrem tuum ⁊anūnciabit ⁊cͣ. Secundus modus eſt ex ꝓpria eruditione quod congruit proficientibus ſtudendo in ſcripturꝭ. Iuxta illd̓ ꝓuer. jͣ. Stude ſapīe ⁊cͣ. Terciꝰ modus eſt ex circūſpectione circūſtantiaruꝫ: et hoc qͦ adperfectos.¶ De actu intellectus. Capitulum vndecimum.Eactu intellectus. etprimo qūo cognoſcit aīa in corꝑe. Et ꝙͣtuꝫad hoc cōſideratio erit triꝑtita. Primo decognitōe eoꝝ que ſunt infra ſe. Secundo de cognitōeeorum que ſunt in ipſa anima ⁊ de ſe. Tercio de cognitione eorum que ſunt ſupra ipſam.Anima cognoſcit.§. j.corꝑa ꝑ intellectū. Pro cuiꝰ declaratōe dic̄. b. tho. inpͥma ꝑte. q. lxxxiiij arti .j. ꝙ pͥmi ph̓i qͥ de naturis reꝝinquiſier̄t: putauer̄t nil eē in mūdo niſi corpꝰ. Et qꝛvidebāt oīa corꝑa eſſe mobilia et putabāt eſſe in ꝯtinuo fluxū: extimabāt ꝙ nulla certitudo de reꝝ varietate haberi poſſit a nob̓. Quod em̄ eſt in cōtinuo fluxu. ꝑ certitudinē apprehendi non p̄t. qꝛ prius labiturꝙͣ a mēte diiudicet̉. Sic̄ Eraclitꝰ dixit ꝙ nō erat poſſibile aquā fluuij currētis bis tangere. vt recitatꝭ ph̓sin. iiij. metaphi. His aūt ſuꝑueniens plato vt poſſetſaluare certam cognitōeꝫ a nobis veritatis ꝑ intellectum poſſe haberi. poſuit p̄ter iſta corꝑalia quaſdamſubſtantias ſubſiſtētes ſeꝑatas a materia et a motu.qͣs nominauit ſpēs vel ydeas. ꝑ quaꝝ ꝑticipationemvnū qd̓qꝫ ſingulariū ⁊ ſenſibiliū iſtoꝝ dr̄ hō vl̓ equusvel aliqͥd hmōi. Sic gͦ dicebat ſcīas et diffinitōes. etqͥcquid ad actū intellectus pertinet: non ad iſta materialia ⁊ ſenſibilia referri: ſꝫ ad illa īmaterialia et ſeꝑata. vt ſic aīa nō intelligat iſta corporalia: ſꝫ intelligat horum corporalium ſpecies ſeparatas. Quod apparet eē falſum. qꝛ cū ille ſpēs ſeꝑate ſint immaͣles ⁊īmobiles. ẜm ip̄m excluderet̉ aſſciētijs cognitio ⁊ motꝰ materie. qd̓ ē ꝓpriū ſciētie naturalis ⁊ demōſtratio