Titulus.II.Capitulū
.I.
peccato Adā. tercia in pctō legis nature. qͣrta ī pctōlegis ſcripture. qͥnta fuit in peccato habito cōtractoꝯtra lege gratie. Et pͥma nō fuit in recto qꝛ nō damnauit naturā humanā. Ul̓ prima diminutio fuit qn̄de Adam fuit coſta extracta: qꝛ tūc diminutꝰ eſt hō.Alie v̓o qͣtuor fuer̄t qn̄ ꝑ pctm̄ qͣtuor elemēta ex qͥbꝰꝯponit̉ hō facta ſunt alterabilia inter ſe. et ex eorumactiuitate totus corrūpit̉. et venit ab eſſe ad nō eſſe ꝑmortē corꝑis. Igit̉ ſi vis ſcire qͥd ē hō. factorē ſequere et ꝯſiderab̓ factōeꝫ. ꝙ de aliqͣ materia ſis creatꝰ vl̓factus et videbis eſſe tūc vanū. Un̄ Bern̄. in ſuis cōtēplatōibꝰ ſic ait. Attēde hō quid fuiſti an̄ ortū. et qͥses ab ortu vſqꝫ ad occaſum: ⁊ quid eris poſt hāc vitā.ꝓfecto fuiſti qd̓ nō eras ex vili materia poſtea factus.⁊ viliſſimo pāno inuolutꝰ. mēſtruali ſanguine in vtero materno fuiſti nutritus. tunica tua fuit pellis ſecūdina. ſic indutus ⁊ ornatꝰ ad nos veniſti ⁊cͣ. multaibi. Et. b Ambro. in exameron de oꝑe ſexti diei ait.Nōne hec oīa ſicut vmbra p̄tereūt? Nōne domꝰ tuahec puluis eſt et ruina? None hec oīa fabula? Nō ueſeculi theſaurus vanitas ē? Nōne tuip̄e vermis? Reſpice in puluerē hoīm. ⁊ vide qͥd de te niſi cinis ⁊ oſſaremanebūt hoc ē ex corꝑe tuo. Reſpicę inꝙͣ. dic mihiquis ibi diues qͥs ibi pauꝑ ſit. diſcerne in opes ac potentes: nudi omnes naſcimur. nudi morimur. nulladiſcretio inter cadauera mortuoꝝ: niſi qꝛ grauius ſetēt diuitū corꝑa dedita gule et luxurie. ꝙͣ pauꝑis quēaudiſti crudelit̓ defunctū .ſ. Lazaꝝ. Si ergo ꝯſiderabis te factū: videbis qͥd eſt hō. qꝛ quid vanū. hͨ omīaibi. PMacrobiꝰ etiā de ſomno ſcipionis dic̄. Aīe incluſe corꝑibꝰ ip̄m corpꝰ velut carcerē fetidū. tenebrishorridū ſordibꝰ et cruore patiunt̉. Et. xiij. q. ij. ī eccl̓iaſtico dr̄. Terrā geris. terrā teris. in terrā reuerterisqui de terra ſumeris. ẜm aūt Aug. nihil informiꝰ terra. Hinc et virgiliꝰ in .vj. eneidos. Nō mihi ſi lingueſint centū ſi corꝑa centū. Si eneā vox oēs ſcelerū dep̄hēdere formas. Omnia penaꝝ ꝑcurrere genera poſſūpͣs. Uniuerſa vanitas oīs homo viuēs. Caro inſuꝫ(ait apl̓s) ꝯcupiſcit aduerſus ſpiritū et ſpūs aduerſcarnē. Et ſic ꝯtinuū bellū inteſtinū. Qd̓ bellū repn̄tatur in motibꝰ celoꝝ ſibi ꝯtrarijs. Sicut em̄ ſūt duoceloꝝ motꝰ .ſ. motus primi mobil̓ (qd̓ theologi appellāt celū criſtallinū. alij firmamētū) qui eſt ab oriētein occidētē vniformis et ꝯtinuus. Aliꝰ eſt motꝰ planetaꝝ ad oppoſitū .ſ. de occidēte in orientem ꝑ ſignazodiaci. Ita in hoīe eſt duplex motus in appetēdo .ſ.motus ſenſualitatis. et motus rōnis ex ſpū qui ſuntoppoſiti. Un̄ et Alanus de cōplāctu nature. Sic̄ cōtra raptā firmamēti volubilitatē motu ꝯtrario exercitus militat planetaꝝ: ſic in hoīe ſenſualitatis ratōniſqꝫ hoſtilitas ꝯͣria reꝑitur. Rationis em̄ motus abortu celeſtium oriens. occaſuꝫ ꝑtrāſiēs. terrena ꝯſiderādo regyrat in celū. Ecōtrario motꝰ ſenſualitatisplanetaꝝ. contra rōnis firmamētū in terreſtria occidēs aliqn̄ labūt̉. Et no. ꝙ hō vltͣ ꝓpͥaꝫ acceptōeꝫ aliqn̄ ſumit̉ ꝓ parte rōnali. et dr̄ hō interior. aliqn̄ ꝓ ꝑteſenſuali ſeu corꝑe ⁊ dicit̉ exterior hō. Et de vtroqꝫ. ij.Corin. iiij. Licet noſter exterior hō corrumpat̉. tn̄ isqͥ intūs eſt hō noſter renouat̉ de die in diē. Itē de primo. hoīes ⁊ iumēta ſaluab̓ dn̄e .i. rōnabilit̓ viuētes⁊ beſtialit̓ ſalute nat̉ali ⁊ ſalute ſpūali cū beſtie ꝯuertūt̉ ī hoīes. ſic̄ Nabucho. ꝑ pn̄iaꝫ. De ſcd̓o .j. Corin.iij. Cū ſint īter vos zelus ⁊ ꝯtētio nōne ẜm hoīeꝫ ambulatis: Aliqn̄ ſumit̉ hō ꝓ dyabolo. et dr̄ malus hōpͣs. Nō timebo qͥd faciat mihi homo et alibi. Eripeme dn̄e ab hōie malo .i. a dyabolo vl̓ meip̄o ẜm Ber.Titulus ſcd̓us de potentijs anime.Capitulū primū. de potētijs anime ī cōmuni.
N hoīe non ſūt plures anime ꝑ eſſentiā differentes .ſ. nuSltritiua. ſenſitiua. et intellectīa. ſꝫ vnatm̄ .ſ. intellectiua. ꝯtinēs in ſe illā triAb Rplicē virtutē .ſ. nutritiuū. ſenſitiuū. ⁊intellectiuū. Un̄ in li. de eccl̓ia ſticispogmatibꝰ dr̄. Neqꝫ duas aīas dicimꝰ eſſe in vno homine. ſicut Iacobꝰ et alij ſiroꝝ ſcribūt. vnā aīalem qͣaīatur corpꝰ et immixta ſit ſanguini. Alterā ſpūaleꝫq̄ rōeꝫ admīſtret. Sed dicimus vnā et eādē eſſe aīaꝫin hoīe: q̄ et corpus ſua ſocietate viuificat et ſe ipſamſua rōe diſponit. ¶ Pro huius maiori declaratōe dic̄b Tho. in. j. ꝑte. q. lxxvj. art. iij. ꝙ Plato poſuit diuerſas aīas eſſe in corꝑe vno etiaꝫ ẜm organa diſtinctasquibꝰ diuerſa vite oꝑa attribuebat: dicens. Uim nutritiuā eſſe in epate. ꝯcupiſcibilis in corde. cognitiuāī cerebro. Quā opinionē Areſto. reprobat ī li. de aīa.Apꝑet auteꝫ hoc eſſe īpoſſibile .ſ. plures aīas in 7vno corꝑe eſſe differētes ꝑ eſſentiā ꝑ iſtd̓. qꝛ vna oꝑa.tio aīe cuꝫ fuerit intēſa. impedit aliā: qd̓ nullo modoꝯtingeret. niſi prīcipiū actōnū eſſet ꝑ eſſentiaꝫ vnumPonit et alias duas rōnes qͣs ibi potes videre. Dicēduꝫ eſt ergo ꝙ eadeꝫ numero eſt aīa in hoīe nutritiuaſenſitiua. ⁊ intellectiua. Qūo at̄ hoc ꝯtingat. defaciliꝯſiderari poteſt. ſiqͥs differētias ſpecieꝝ et formaruꝫattēdat. Inueniunt̉ .n. ſpēs reꝝ ⁊ forme differre abinuicē. ſicut ꝑfectū et minus ꝑfectū. Sicut in reꝝ ordīeaīata ſunt ꝑfectiora inaīatis. et aīalia plantis. et homines brutis. Et in ſingulis hoꝝ geneꝝ ſunt gradusdr̄ſi. Ideo Areſto. in. viij. metaph̓. aſſil̓at reruꝫ ſpēsnūeris qͥ differ̄t ſpē ẜm additōeꝫ vl̓ ſubtractōeꝫ vnitatis. Et ī. ij. de aīa ꝯꝑat dr̄ſas aīas ſpēbꝰ figuraꝝ qͣꝝvna ꝯtinet aliā. Oētagonꝰ cōtinet tetragonū et excedit. Sic aīa intellectīa ꝯtinet in ſe ſua v̓tute qͥcquidhabet aīa ſenſitiua brutoꝝ. et nutritiua plātaꝝ. Sic̄ſuꝑficies q̄ habet figurā pētagonā non ꝑ aliā figurāē tetragona et ꝑ aliā pētagona. qꝛ ſuꝑefflueret tetragona exqͦ ī pētagona ꝯtinet̉. Sic nō ꝑ aliā aīaꝫ ſortesē hō. et ꝑ aliā ſortes ē aīal ſꝫ ꝑ vnā et eandeꝫ. Et licetembrio priꝰ hēat aīaꝫ ſēſitiuā. tn̄ hͨ abijcit̉ adueniēteꝑfectōri .ſ. rōnali q̄ ē ītellectīa ⁊ ſēſitīa ſil̓. Hec Tho.¶ Ꝙuis aūt in hoīe nutritīa et ſēſitīa cōius et ꝓpriꝰdicāt̉ potētie ꝙͣ aīe: tn̄ aliqn̄ aīe dicunt̉. Et de aīa nutritiua pōt intelligi illd̓. qd̓ dixit Petrus xp̄o. Aīammeā ꝓ te ponā .i. vitā q̄ ꝑtinere videt̉ ad nutritiuam.Alienatꝰ em̄ ab intellectu actu pn̄ti et ab oī ſenſatōeadhuc pōt viuere vt fuit ī Paulo. ſꝫ nō alienatꝰ a nutritīa. De aīa ſenſitīa dr̄ Ioh̓. xij. Qui amat aīaꝫ ſuāꝑdet eā. Ibi ī eā ē relatō ſimplex. Et ē ſenſꝰ. Qui āataīaꝫ ſuā rōnalē. vere ꝑdit .i. mortificat aīaꝫ ſenſualeꝫſuā .ſ. qͦ ad illicita ad q̄ īclinat̉. vt a viſu. auditu. ab appetitu illicitoꝝ venereoꝝ. ⁊ hmōi. De aīa intellectiaītelligit̉ illd̓ Iob. xiij. aīaꝫ me. ī ma. me. porto. Et pͣs.Aīa mea ī manibꝰ meis ſꝑ .i. diſcuſſio rōis q̄ ꝑtinꝫ adaīaꝫ ītellectīaꝫ ī maībꝰ .i. ī oꝑbꝰ meis ad ꝯſiderādū ſilicita ſūt vl̓ illicita. Et de hac triplici ſil̓ pt̄ exponi illud Io. x. Bonꝰ paſtor aīaꝫ ſuā poīt ꝓ oubꝰ ſuis. Siue ītelligat̉ illud de p̄lato qͦ ad ſb̓ditos. Siue moralit̓de qͦcūqꝫ v̓tuoſo qͦ ad greges cogitatōnū. affectōnū ⁊oꝑationū. vt tanꝙͣ oues ſint cogitationes ⁊ actionesinnocentie et obediētie manſuetudinis ⁊ patiētie acbeneficientie et huiuſmodi. Talis em̄ ſi eſt bonus. ponit ſi expedit pro conſeruationē ouiū et aīam nutritiuam .i. vitā ſenſitiuā. aīam reſpitiendo. audiendo admonēdo. diſcurrendo ꝓ ſalutē eorū. Aīam intellectiuam orādo. meditādo. ſtudēdo. predicando et huiuſmodi. Figura in Iacob qͥ virgas populeas ⁊ amigdalinas ponebat ꝑtim decorticatas in aquis ante oues