Prologus in li. Heſter9o. -

Incipit ꝓlogꝰ ī libꝝ heſterIbꝝ heſter varijs trāſlatoribꝰꝯſtat eē viciatūbquē egoᵇ d̓ archiuisᶜ heb̓ oꝝreuelās v̓bū ē v̓bo exp̄ſſitrāſtuli. queꝫ libruꝫ editiovulgataᵍ lacinioẜʰ hincidevboꝝᵗ finibꝰ trahit:ᵏ addēsea q̄ ex tꝑe dici poterāt ⁊ audiriᵐ ſicut ſolitū ē ſcolaribꝰdiſciplinisⁿ ſumpto themate excogitare: quibꝰ verb̓ vtipotuit qui iniuriā paſſus ēvel ille qͥ iniuriā fecit. Uosaūtᵇ o paula ⁊ euſtochium:l quoniā ⁊ bibliothecas hebreorum ſtuduiſtis intrare⁊ interpretū/ certamina cō-

probaſtis: tenentes Heſterhebraicū libꝝ ꝑ ſingula v̓ba nr̄am tranſlatōem aſpicite: vt poſſitꝭ agnoſce me:nihil etiā augmētaſſe addēdo: ſꝫˢ fideli teſtimonioᵗ ſimplicit̓: ſicut in hebreo hr̄ hyſtoriā hebraicā latine līguetradidiſſe.ˢ Nec affectamꝰlaudes hoīm: nec vituꝑatōnes expaueſcimꝰ: deo .n. placere curantes: minas hoīmpenitꝰ n̄ timemꝰ: qm̄ deꝰ diſſipat oſſa eoꝝ qͥ hoībꝰ placere deſiderant:ˣ ⁊ ẜm apl̓m qͥeiuſmodi ſunt: ẜui chriſti eēnon poſſunt.ʸ Rurſum in libro heſterᶻ alphabetum exminioª vſqꝫ ad theca lr̄aꝫ: fecimꝰᵇ diuerſis ī locis: ᶜ volē

Incipit ꝓlogus in libꝝ Heſter.brum heſter ⁊c̄. Sicut ſcribit̉ in hyſtorijsſibꝝ heſter tranſtulit hiero. ad petitōeꝫ paule ⁊ euſtochij de hebreo in latinū. ⁊ qꝛ in greco corruptus erat ꝑ varias editōes releuauit euꝫ de archiuis hebreoꝝ: etdiligēter trāſtulit de ꝟbo ad ꝟbum: premittitaūt ꝓlogū quatuor ꝑtici̓as cōtinenteꝫ. qꝛ .ſ. liber iſte a diuerẜdiuerſimod̓ corruptus erat quimulta ſuꝑaddiderant hebraiceveritati vn̄ dicitLibrū heſter vrijs trāſlatoribꝰvel tranſlatōnibus cōſtat eē viciatū. In ſecunda parte excitatPaule ⁊ euſtochij attentōemvt diligenter cōſiderent ꝙͣfideliter trāſtulit librū iſtū: vn̄ dicitUos aūt o paula ⁊ euſtochium⁊cͣ. ne aūt iactādo ſe dicere crederet̉ ꝙ hunc librum fideliter tranſtuliſſet: tercio loco humiliter ſe excuſat dicens. Nec affectamꝰ laudes hoīm ⁊cͣ. vltīo dicit ꝙ ſecutus hebraicā veritatē ꝯfuſum in tranſlatōeꝫlxx. ordinē deſignauit ꝑ quarundā lr̄arum oppoſitōeꝫvn̄ dicit. Rurſum in libro heſter. His viſis lr̄e inſiſtamus. ¶ b ¶ De archiuis .i. de armarijs: archiuū ab archa d̓r armariū ſiue librariū. vel ab arche grece: principiū vel initiū latine. vn̄ archeos dr̄ antiquus ⁊ archeotis .i. antiqͥtas hīc archeon d̓r armariū in qͦ res antiq̄ſeruāt̉. Ic ¶Hebreoꝝ nō grecoꝝ q̄ erāt corrupta.d Reuelās. qd̓ bn̄ neceſſe erat: qꝛ penitus a veritataceciderat. Uel reuelās .i. poſt. lxx. leuās. e ¶ Exp̄ſſi.i. valde exp̄ſſe. vel: Exp̄ſſius. qͣꝫ. lxx. tranſtulerant.¶f ¶ Editio vulgata .i. tranſlatio. lxx. que per oēs eccīasiam erat diuulgata. In ꝓpria ſignificatōe: vulgata editio appellat̉ illa tranſlatio cuius auctor ignorat̉. et ꝓp̄ter hoc ſine nomine interp̄tis quinta editio nuncupatur: vide in opuſculo de vocabulis biblie vbi exponitur interpres cōſtrue ſic. Quā vulgata editio trahit.i. ꝓlixiorē facit qͣꝫ exigit hebraica veritas. ⁊ loquit̉ metaphorice ad ſimilitudinē rei que trahitur vt longiorfiat. h HHincinde .i. in principio ⁊ in fine: qꝛ ſcꝫ. lxx.poſuerunt editiones ſuas in principio ⁊ fine: vel melius. Hincinde .i. ex om̄i parte. FFinibus .i. terminis hebraice veritatis. g ¶ Lacinioſis .i. laceratis vl̓diſcontinuatis per additiones a. lxx. factas. Nota ꝙlacinia dicitur veſtis lacerata: vel ora veſtimenti velnodus clamydis. vnde verſus. Dicitur a lacero lacerata lacinia veſtis. Itē greciſmus. Aucupis ē laqueclamydiſqꝫ lacinia nodus. ⁊ inde dicitur lacinio lacinias .i. lacerare. ⁊ lacinioſus ſa. ſum .i. laceratus vl̓ pānoſus: ita dicit papias ẜm Iſido. Finis dicit̉ a fune:eo ꝙ fines agroꝝ funiculis menſurant̉: ⁊ ẜm hoc poſntimus exponere. Finibus .i. verboꝝ ꝓtractionibus.Laciſioſis .i. pannoſis .ſ. ad modum aſſumentoꝝ panſti hebraice veritati appoſitis: ſicut qui aſſueret aliqͦspanniculos integro panno: vel legatur Sinibus. ẜm

cōmuniorē literam: nam ſinus gremiuꝫ vel collectio veſtis dicit̉: ⁊ ſic ꝯueniētiori mō venit ad determīatōeꝫ eiꝰqd̓ ē lacinioſis vt ſic ſinibꝰ lacinioẜ ex tranſſūptōe ꝓ ꝯfuſa diſcontinuataqꝫ verborum ⁊ ſententiarū congerie ponatur: ⁊ redit in idem cuꝫ expoſitione priori: vbi finibuslegitur. cetera queſupra ſunt expoſita nō mutant̉.k Addens eā helbraica veritati.¶ Que extempore dici poterāt. .i. videri dicta fuiſſe.m Sicut ſolituꝫeſt ſcho. diſciplinisid eſt ſicut conſueuerūt ſcholares facere in cauſis ſuis:vbi multa finguntde ſuo.In Sumpto themate modo loquēdi. verſus. Dico genus ſtema: ſꝫ materiā voco thema. ſtigmnaqꝫ ltorturam ſignat ſcema figurā.Et ſimul ornatumdicas ꝑ ſcema notatum.o O paula ⁊ euſtochiū. d̓ his inuenies ſupra in ꝓlogo ſuper ioſue verſus finem.Quoniā ⁊ bibliothecas hebreoꝝ ſtuduiſtis intrare.id eſt quoniam hebraicum idioma didiciſtis: vt poſſitisſtudere in libris hebraicis.q ¶ Et interp̄tum certamina comprobaſtis .i. nouiſtis q̄editio vicinior ſit hebraice veritati d̓ omnibus interp̄tationibus que appellantur interp̄tum certamina: eo ꝙ aſeinuicem diſcrepant ⁊ in pluribus locis ſibi contrariāt̉r ¶ Hebraicum librum .i. iuxta hebraicam veritatē a nobis tranſlatam. Vs Fideli teſtimonio .i. fideli aſſertōehebraice veritatis. Vt ¶ Simpl̓r .i. ſine additione ⁊ ſubtractione. ¶ v ¶ Nec affectamus laudes hoīm ⁊cͣ. vn̄. ij.Reg. xiiij. dicebat ml̓ier thecuites ad regē dd̓. Sicut angelus dn̄i ſic eſt dn̄s meꝰ rex: vt nec bn̄dictōe: nec maldictōe moueat̉. x ¶ Et ẜm apl̓m. ad Gal̓. j. Si .n. hoībusplacerē xp̄i ſeruus non eſſeꝫ. y Rurſum in li. heſter.in tranſlatione. lxx. nos fecimꝰ. ¶ z Alphabetū ex minio .i. ex colore rubeo. ¶ b ¶ Diuerſis in locis. vbi .n. incipit primū capl̓m in trāſlatōe. lxx. poſuimus a: ⁊ vbi ſecūdum incipit poſuimus b: ⁊ ſic de alijs. a ¶ Uſqꝫ ad theca lr̄am q̄ eſt octaua lr̄a greci alphabeti: ſed nona in nūeris: qꝛ poſt epſilon ponit̉ epiſſimō q̄ eſt nota tm̄ nūeri. ſicem̄ ſcribit̉ grecū alphabetum. alpha vitha gāma delthaepſilon epiſſimō zitha itha theca. figure lr̄arū ſunt hevolens ergo Hiero. on̄dere qualiterlxx. hebraice ꝟitatis ordinē cōfuderūt appoſuit lr̄as hasꝑ quas on̄dit ordinē capituloꝝ ẜm. lxx. Naꝫ ſicut Iſid̓in. j. Ethymol̓. dicit. Oes lr̄e apud grecos ꝟba cōponūt⁊ numeros faciunt. nam alpha lr̄a apud eos vocatur innumeris vnum: vbi aūt ſcribunt vitha vel betha vocat̉duo ⁊cͣ. Appoſuit auteꝫ vitha vel betha grece figure: queapud eos duo in numeris facit correſpondens apud latinos litere b: ibi. In diebus aſſueri ⁊c̄. capitulo. jͣ. a. Itēgamma grece figure apud eos nota ternarij: cui apud latinos correſpondet g: litera appoſuit: ibi. Summa epiſtolarum hec fuit. iij. capitulo g. Item epiſſimon grece̓ figure cuꝫ ſit apud eos nota tm̄ numeri: vtpote ſenarij nōhn̄s corrn̄dentiaꝫ litere alicuius apud nos appoſuit: ibi.