¶ Prologus

h rior erat vniuerſe terre iſrl̓.r̄ erat ēt ꝟtuti caſtitas adiūcta: ita vt n̄ cogͦſceret virūoībꝰ diebꝰ vite ſue: ex qͦ defunctus ē manaſſes vir eiꝰs Erat aūt diebꝰ feſtis ꝓcedens cū magna gl̓ia. Māſit aūt in domo viri ſui annos centū qͥnqꝫ: ⁊ dimiſitabram ſuā liberā. ⁊ defuncta ē ac ſepulta cū viro ſuoin bethulia: luxitqꝫ illā omnis ppl̓us diebus ſeptemt In omī aūt ſpacio vite eiꝰnon fuit qͥ ꝑturbaret iſrl̓. etpoſt mortē eiꝰ ānis multꝭv Dies āt victorie hꝰ feſtiuitatꝭ ab hebreis in numeroſanctorū dieꝝ accipitur: etcolitur a iudeis ex illo tempore vſqꝫ in pn̄tē diem.¶ Explicit liber Iudith.Incipit ꝓlogꝰ ī libꝝ heſterIbꝝ heſter varijstranſlatoribꝰ conſtat eē viciatū quēego d̓ archiuis hed breoꝝ releuās verbū ē veebo expreſſius trāſtuli. quēlibrū editio vulgata lacini

oſis hincinde verborū finifbus trahit. addens ea queextem pore dici poterāt etmaudiri ſicut ſolitū eſt ſcolanribꝰ diſciplis ſumpto themate excogitare quibꝰ verbis vti potuit qui iniuriāpaſſus eſt vel ille qͥ iuiuriāo̓ fecit. Uos aūt o paula etꝑ euſtochium. quoniam ⁊ bibliothecas hebreorum ſtuduiſtis intrare ⁊ interpretum certamina comprobafſtis: tenentes Heſter hebraicū librū ꝑ ſingula verba nr̄aꝫ trāſlatiōꝫ aſpicitevt poſſitꝭ agnoſcere me. nihil etiā augmentaſſe addēx do. ſꝫ fideli teſtimonio ſimplicit̓ ſicut in hebreo hr̄ hiſtoriā hebraicā latīe līguevtradidiſſe. Nec affectamꝰlaudes hoīm nec vituꝑatōnes expaueſcimꝰ. deo enīplace̓ curātes. minas hoīꝫpenitꝰ n̄ timemꝰ qm̄ deusdiſſipat oſſa eoꝝ qͥ hoībusx place̓ deſiderāt ⁊ ẜm apl̓mqͥ eiuſmodi ſt̓ ẜui chriſti eēy non poſſunt. Rurſum in liz bro heſter alphabetum ex

p ¶ Uniuer. terre .ſ. mulieribus. q ¶ Erat etiā v̓tuti .i. cōſtantie qͣ deiecerat holo fernem. r ¶ Caſtitas adiuncta .ſ.vidual̓. iō ſubdit̉. Ita vt nō cognoſceret viꝝ ⁊cͣ. s ¶ Erataūt feſtis die. ꝓce. cū ma. gl̓ia .i. in decenti apparatu. ⁊ bonoꝝ comitiua. cetera patēt vſqꝫ ibi. t ¶ In oī aūt ſpa. vi.eiꝰ nō fuit qͥ ꝯtur. iſrl̓hoc addit̉ ad on̄dendū ꝙ bonū pacis inpopulo redudauit ꝑlongū tēpus ex meritis ip̄iꝰ v ¶ Diesaūt victo. ⁊cͣ. colit̉ adlaudē dei. cꝰ virtutefacta fuit hec victoria. cui ē honor ⁊ gloria in fecula ſeculoꝝAmen.Poſtilla fr̄is nicolai de lyra ſuꝑ librūiudith Explicit.Incipit ꝓlogꝰ inlibrū Heſter.Ibruꝫ heſter⁊cͣ. Sicut ſcribit̉ in hiſtoriis libꝝ heſter trāſtulit hiero. ad petionēpaule ⁊ euſtochei dehebreo in latinum ⁊qꝛ in greco corruptꝰerat ꝑ varias editiones releuauit eū dearchiuis hebreoꝝ etdiligenter tranſtulitde v̓bo ad v̓bū. premittit aūt ꝓlogū qͣtuor ꝑticl̓as cōtinentem. qꝛ .ſ. liber iſte adiuerſis diuerſimod̓corruptꝰ erat qͥ multa ſuꝑaddiderāt hebraice veritati vn̄ dicit. Librū heſter varijs tranſlatoribꝰ vl̓tranſlationibꝰ cōſtateſſe viciatū. In ſecūda ꝑte excitat Paule ⁊ euſtochij attentionē vt diligent̓ conſiderent qͣꝫfidelit̓tranſtulit librū iſtū. vn̄ dicit. Uos aūt o paula ⁊ euſtochium ⁊cͣ. ne autē iactando ſe dicere crederet̉ ꝙ hunc libruꝫfideliter tranſtuliſſet. tercio loco humiliter ſe excuſat dicens. Nec affectamus laudes hoīm ⁊cͣ. vltimo dicit ꝙ ſecutus hebraicā veritatē confuſum in tranſlationē. lxx. ordinē deſignauit ꝑ quarundā lr̄arum oppōnem. vn̄ dicit.Rurſum in libro heſter. His viſis lr̄e inſiſtamꝰ. b ¶ Dearchiuis .i. de armarijs. archiuū ab archa d̓r armariū ſiuelibrariū. vel ab arche grece principiū vel initiū latine. vn̄archeos d̓r antiquus ⁊ archeotis .i. antiqͥtas hinc archeōd̓r armariū in quo res antique ſeruant̉. c ¶ Hebreorumnō grecoꝝ q̄ erāt corrupta. d ¶ ℟eleuans. qd̓ bn̄ neceſſeerat. qꝛ penitꝰ a veritate ceciderat. Vel releuās .i. pꝰ. lxx.leuās. e ¶ Exp̄ſſius .i. valde exp̄ſſe. vel. Exp̄ſſius. qͣꝫ. lxx.tranſtulerant. f ¶ Editio vulgata .i. tranſlatio. lxx. q̄ peoēs eccl̓ias iā erat diuulgata. In ꝓpria ſignificatiōe. vulgata editio appellat̉ illa tranſlatio cuiꝰ auctor ignorat̉. ⁊ꝓpt̓ hoc ſine noīe interp̄tis quinta editio nūcupat̉. vide īopuſculo de vocabulis biblie vbi exponit̉ interp̄s ꝯſtrueſic Quā vulgata editio trahit .i. ꝓlixiorē facit qͣꝫ exigit hebraica veritas. ⁊ loquit̉ methaphorice ad ſil̓itudinē rei ētrahit̉ vt longior fiat. h ¶ Hincinde .i. in principio ⁊ ī fine. qꝛ .ſ. lxx. poſuerunt editiones ſuas in principio ⁊ fine.

vel melius. Hincinde .i. ex omni ꝑte i ¶ Finibꝰ .i. terminis hebraice veritatis. g ¶ Lacinioſis .i. laceratꝭ vel diſcontinuatꝭ ꝑ additiones a. lxx. factas. Nota ꝙ lacinia d̓rveſtis lacerata. vel ora veſtimenti vel nodꝰ clamydis. vn̄verſus. Dicit̉ a lacero lacerata lacinia veſtis. Itē greciſmus. Aucupis ē laqueꝰ clamydiſqꝫ lacinia nodus. ⁊ inded̓r lacinio lacinias .ilacerare. ⁊ lacinioſuiſa. ſum .i. laceratꝰ velpannoſus. ita dicitpapias ẜm Iſid̓. FFinis d̓r a fune. eo ꝙ fines agroꝝ funiculismenſurant̉. ⁊ ẜꝫ hocpoſſumꝰ exponere.Finibꝰ .i. verboꝝ ꝓtractionibꝰ. Iacinioſis .i. pannoſis. ſad modū aſſumētorū panni hebraice veritati appoſitis ſicutqͥ aſſueret aliqͦs panniculos integro pāno vel legat̉ Sẜm cōiorē lr̄am .nſinus gremiū vl̓ collectio veſtis d̓r: ⁊ ſicōueniētiori mō venit ad det̓mīationēeiꝰ qd̓ eſt lacinioſisvt ſic ſinibus lacinioſis ex tranſſumption ꝓ confuſa diſcōtinuataqꝫ verborū ⁊ſententiarū cōgerieponatur. et redit inidem cum expoſitione priori. vbi finibꝰlegit̉. cetera que ſupra ſūt expoſita nmutantur. k ¶ Addens ea hebraica veritati. l ¶ Que extempore dici poterāt .i. videri dicta fuiſſe. m ¶ Sicut ſolitū eſt ſcho. diſciplinis .i. ſicut ꝯſueuerunt ſcholares facere in cauſis ſuis. vbi multa fingunt deſuo. n ¶ Sumpto themate modo loquendi. verſus. Dico genus ſtema. ſꝫ materiam voco thema. ſtigmaqꝫ torturam ſignat ſcema figuram. Et ſimul ornatum dicas ꝑ ſcema notatum. o ¶ O paula ⁊ euſtochium. de his inuenies ſupra in prologo ſuper ioſue verſus finem.p ¶ Quoniā ⁊ bibliothecas hebreorum ſtuduiſtis intrareid eſt quoniam hebraicum idioma didiciſtis. vt poſſitisſtudere in libris hebraicis. q ¶ Et interpretum certamina comprobaſtis. id eſt nouiſtis que editio vicinior ſit hebraice veritati de omnibus interpretatōnibus que appellantur interpretum certamina. eo ꝙ a ſeinuicem diſcrepant ⁊ in pluribus locis ſibi contrariant̉.r ¶ Hebraicum librum .i. iuxta hebraicam veritateꝫ a nobis tranſlatam. s ¶ Fideli teſtimonio .i. fideli aſſertiōehebraice veritatis. t ¶ Simplicit̓ .i. ſine additione ⁊ ſubtractione. v ¶ Nec affectamꝰ laudes hoīm ⁊cͣ. vn̄. ij. Regū. xiiij. dicebat mulier thecuites ad regē dd̓. Sicut angelus ꝑomini ſic eſt dominus rex: vt nec benedictiōe necmalidictione moueat̉ x¶ Et ẜm apl̓m. ad Gal̓. j. Si .n.hominibus placerem xp̄i ſeruus non eſſem. y ¶ Aurſūin li. heſter in tranſlatione. lxx. nos fecimus. z ¶ Alphabetum ex minio .i. ex colore rubeo.