autem bello et ꝑempto furre cū tribꝰ milibꝰ rediens karolus ad oratoriū repperit eos quos īcluſerat examinatos. ¶ .XV. ¶ De feracutogigante et conflictū rolandi contra eum.Oſt hoc nunciatū eſt karolo ꝙ apud nageram erat gigas quidā nomine feracutus de genere goliath quem admiraldꝰbabilonie miſerat cum. xx. milibꝰ turcoꝝ ad karolum debellandum. hic lanceā aut ſagittam nō formidabat. v̓tutem. .xl. fortiū poſſidebat. mox karolus nageram adijt. egreſſus gigas ab vrbe petijtſingulare certamen. mittit̉ contra eū ogerius dacus. quem mox vt ſolū in campo aſpexit iuit ſuauiter iuxta illū et ilico cuꝫ euꝫ armis ſuis brachiodextro fuit āplexatus portauit leuit̓ quaſi ouē cūctis videntibus in opidū. erat autē ſtatura eiuſ.xij. cubitorū. facies eius longa. q. vniꝰ cubiti. naſus vnius palmi. et brachia et crura eius quattuor cubitorū. digiti trium palmorū. Poſt hoc miſſus eſt contra eum renaldus de albaſpina. et portauit eum ſolo brachio in carcerē opidi. poſt hocduo ſimul mittunt̉ ꝯſtantinꝰ romanus rex. et oellus comes. et portauit eos in carcerē ſimul. vnuꝫad dexteram et alterū ad leuā. Poſt hoc mittuntur bini alij. et illos ſimiliter miſit in carcerē. Pꝰhoc karolus neminē eſt auſus mittere. Rolandusautem princeps exercitus vix impetrata a rege licentia. qui adhuc iuuenis erat. iuit contra eū. q̄mgigas ſtatim rapuit ſola manu dextera ſicut priores. et miſit eum ante ſe ſuꝑ equū ſuum. cunqꝫ illum portaret verſus opidum rolandus collectisviribus in domino cōfiſus arripuit eum ꝑ mentūet euertit eum fortiter retro ſuꝑ equū. et ceciderunt ambo ſimul ad terrā d̓ equo. ſtatimqꝫ amboꝑiter eleuant̉ de terra et aſcenderūt equos. Moxrolanduſ euaginata ſpata que durenda dicebaturgigantē putanſ occidere equū eius vno ſolo ictutrucidauit ꝑ medium. Cunqꝫ gigas ſtans pedeseleuaſſet et ſpatam ſuam vt eū ꝑcuteret. feſtināsrolandꝰ ꝑcuſſit eum in brachio quo tenebat ſpatam et nichil euꝫ leſit. ſed tamen ſpatā ei excuſſittunc feracutus amiſſo gladio putans eū ꝑcuterepugno ſolo. ꝑcuſſit equū eius in fronte. qui ſtatīcorruens mortuus eſt. Dehinc ambo ſine gladijset pedites vſqꝫ ad nonā pugnis et lapidibus pugnauerunt. Die autē adueſpaſcēte impetrauit gigas a rolando treugas vſqꝫ in craſtinū. et diſpōſuerūt inter ſe vt craſtina die in belluꝫ ſine equiset lanceis ꝯuenirent. et ſic vterqꝫ ad hoſpiciū ſuūreuerſus eſt. C XvI. ¶ De iterato cōflictuet nece feracuti.Itera die ſummo diluculo redierūt. feracutus tamen attulit gladiū ſed nichilei valuit. quia rolandus ſecū bacl̓m quēdam retortum et lōgum attulit cū quo tota dieiſtum ꝑcuſſit ſed minime leſit. Percuſſit etiā eummagnis et rotūdis lapidibus qui in campo abundanter erant vſqꝫ ad meridiem et ledere nō potuit. Tunc impetratis treugis a rolando gigas ſomno p̄grauatus dormire cepit. Rolandus vero viralacer et nobilis aīo tulit lapidem et ſuppoſuit capiti eius vt libentius dormiret. Feracutus itaqꝫpoſtquā ſomno refectuſ eſt euigilauit. et ſedit iuxta eum rolandus et cepit eum interrogare quomodo tam fortis eſſet ꝙ gladium vel baculumvel lapidem nō formidaret. Ad quem ille. vulnerari inquit non poſſum niſi ꝑ vnibilicū. Quo au-dito rolandus tacuit. et quaſi n̄ intellexiſſet aurēauertit. Tunc cepit eum gigas interrogare de lege xp̄iana. et cum optime ꝑ omnia reſpōdiſſet rolandus. ait gigas. Tali pacto tecum pugnabo. ꝙſi vera ē hec fides quā aſſeris ego victꝰ ſim. et ſifalſa tu victus ſis et ſit gēti victi iugiter opprium. victoris autem laus et honor ineternū. Fiatinquit rolandus. Iunc vterqꝫ ꝑatur ad pugnamet rolandus illū aggredit̉. Gigas aūt iecit ictū d̓ſpata ſua ſuꝑ rolandum. ſꝫ rolandus ſaltās ad leuā excepit ictum in bacl̓o ſuo. quo abſciſo irruit.in eum gigas et arripiens eū leuiter inclinauit adterram. Tunc rolandus inuocato in auxilium xp̄odomino filio dei et beate virginis marie. deo donante erexit ſe paululum et reuoluit eum ſubterſe et miſit manum ad mucroneꝫ eius et punxit eūparum in vnibilico et euaſit ab eo. tunc ille excelſa voce cepit inuocare machomet dicenſ. Machomet ſuccurre michi deus meus quia iam moriorAd hanc vocem occurrentes ſaraceni rapiunt eūportantes manibus verſus opidum. rolandus autem iam ad ſuos incolumis redierat. tūc chriſtiani vna cum ſaracenis qui feracutū ferebāt ingenti impetu ingrediunt̉ vrbeꝫ. Sicqꝫ ꝑempto gigāte vrbs et caſtrum capitur et pugnatores de carcere eripiunt̉. ¶ XVII. ¶ Qualiter karolus cordubam. cepit et totam hiſpaniam eccleſiebeati iacobi ſubiecit.Oſt hoc iuit karolus cordubam vbi euꝫad pugnam expectabāt rex ſibilie et rexcordube. Cunqꝫ iubente karolo aꝓpinqͣret prima turba militum noſtrorū contra primaꝫpaganorum. venerūt ante ſingulos equos eoruꝫſinguli pedites habentes laruas barbatas et cornutas ſimiles demonibꝰ. tenentes ſinguli ſingulatimpana. que manibus fortiter ꝑcutiebāt. Quorum ſonitus mox vt equi noſtrorum audieruntet terribiles eorum ſimilitudines viderūt. exterriti fugere ceperunt. et retineri nullomō valebantMane facto karolus p̄cepit vt omnium equoruꝫcapita lintheis et pannis velarent̉ et aures obturarent̉. Sicqꝫ ꝓcedentes ad pugnam occiderunteos vſqꝫ ad meridiem. ſed non vſqꝫ ad internetōꝫNam omnes ſaraceni coadunati erant circa plauſtrum quod octo boues trahebant ſuꝑ quod vexillum eorum leuatum erat. Aoſqꝫ illis erat ꝙ nemo de bello fugiebat ꝙͣ diu ſignum erectum vid̓ret. Quod cum karolus agnouiſſet ingreſſus eſtin medias acies vſqꝫ ad vexillum quod ſpata ſuaabſcidit. et mox illi fugerunt quorum octomiliaceſa ſunt. In craſtinum altu maior cordube reddidit vrbem karolo tali pacto ꝙ ipſe baptiſaret̉ etvrbem de illo teneret. Tūc karolus diuiſit terrashiſpanie pugnatoribꝰ ſuis vt ſupradictum eſt etnemo poſtea in hiſpania auſus eſt illum īpugnare. Poſt hoc karolus dimiſẜ maioribus ſuis exercitibus in hiſpania iuit ad ſanctū iacobū. et quoſī illa patria xp̄ianos repꝑit edificauit. apoſtotasautem aut ꝑemit. aut in exiliuꝫ in galliam miſit.Et ꝯſtituit ꝑ ciuitates ep̄os et p̄ſbiteros. et fecitconcilium in vrbe compoſtella. et inſtituit amoreſancti iacobi vt om̄s preſules principes et regesxp̄iani hiſpani et galeciani epiſcopo ſancti iacobiobedirent. In illo ꝯcilio ego turpinus cū. ix. ep̄iseccleſiam beati iacobi et altare rogatu karoli kl̓. iulij dedicaui. et ſubiugauit rex eideꝫ eccleſie totāterrā hiſpaīe et galecie. et dedit ei in dotē p̄cipiēs