Tunc em̄ primus conſenſꝰ habet effectū. Si veroip̄a non vult. non eſt matrimoniū. LXXXII.¶ De diſpari cultu.E diſpari cultu diſtingue. ꝙ aut fideliscontrahit cum infideli. iudeo ſcꝫ paganovel heretico. Aut infideles inter ſe. Autfideles. & poſtea labit̉ alter eoꝝ in hereſim. In pͥmo caſu nullū eſt matrimoniū. Sponſalia tam̄ poteſt fidelis cum infideli cōtrahere ſub conditōnevt infidelis cōuertatur ad fidem. In ſecundo caſu.ſcꝫ cum ꝯiuges ſint infideles. veꝝ eſt matrimoniūSed ſi alter cōuertat̉ ad fidem. alter vero remaneat in iudaiſmo vel in gentilitatis errore. ſi infid̓lisnon vult cohabitare fideli. vel ſi vult cohabitare.non tamē ſine iniuria & blaſfemia nomīs chriſti.vel vt eum ꝑtrahat ad īfidelitatē vel ad alid̓ mortale peccatū. In iſtis tribus caſibꝰ ꝯtumielia creatoris ſoluit ius matrimonii circa fideleꝫ. & iō poteſtcōtrahere cum alia. Si vero infidelis vult cohabitare fideli ſine aliquo predictoꝝ. fidelis ſi vult eicohabitare bene facit. quia hoc monet apoſtolusad chorinteos. Si autē non vult non eſt ꝯpellēdustamē illa viuente nō poterit ꝯtrahere ꝙͣdiu duratmatrimoniū. Quid ſi iudei vel paganī cōtraxerītcum ꝯſanguineis ẜm ritus ſuos. nunqͥd poſt ꝯuerſioneꝫ remanebūt taliter cōpulati Dicas ꝙ ſic. niſicontraxerint in gradibus. diuina lege prchibitisꝘ ſi infidelis plures habens ſimul vxores ꝯuertit̉prima tm̄ eſt rxor eius. Et ideo illam ſolam poteſtretinere. Ꝙ autē dicit apoſtolꝰ ꝙ ſi quis frater. ideſt fidelis habet vxorem in cōiugio infidelē. et hecꝯſentit habitare cum illo non dimittat illā. non eſtp̄ceptum. ſed cōſiliū ẜm gloſam. Poſſet em̄ eam licite dimittere ꝓpter fornicatōnē ſpūaleꝫ. ſed apoſtolus cōſulit non dimittere ꝓpter duo. ſcꝫ vt pervirum fidelē mulier infidelis lucrifieret. Et ne gentiles ꝓpter ſeꝑatōnem cōiugij doctrinaꝫ chriſti abhorrerent. Ꝙ autē dicit̉ hic. & hec ꝯſentit habitare cum illo. intellige cum ſuppletōne. id eſt ſine iniuria & blaſfemia chriſti. nec vt eum trahat ad infidelitatē vel mortale peccatū. In tali em̄ caſu dēteam dimittere & poteſt etiam cōtrahere cum aliaQuia vt dicit ambroſiꝰ. non debet̉ reuerētia cōiugū ei qui abhorret auctorē coniugij. Contumeliainquit creatoris ſoluit ius matrimonij circa eum qͥrelinquit̉. vt non poſſit accuſari ſi alij cōpulet̉ Irfidelis aūt diſcedens & in deum et in matrimoniūpeccat. Itaqꝫ non eſt fides cōiugij ſeruanda ei quiideo receſſit ne audiret nomē chriſti. Si vero ambocrediderint ꝑ cognitōnem dei cōfirmat̉ coniugiūIn tercō caſu. ſcꝫ quando fideles cōtrahunt int̓ ſe& poſtea alter labit̉ in hereſim vel etiam in infidelitatis errorem non poteſt cōtrahere qui relinquit̉non diſtincto an interuenerit carnalis copula annon. quia matrimoniū fideliū eſt ratuꝫ. & id̓o nullo caſu ſuꝑueniēte poteſt diſſolui. LXXXIII.¶ De mētu vel coactōe.Si vero metus vel coactō intercedit. nōpoteſt conſenſꝰ locū habere. & ꝑ conſequens nec matrimoniū. Vis eſt maiorisrei impetꝰ qui repelli non poteſt. Metus eſt inſtātis vel futuri ꝑicula mentis repudiatio. Coactioſeu vis alia leuis. alia violenta. Leuis non excluditꝯſenſum matrimonialē ſed violenta. ſcꝫ cum quiscapit̉ vel trahit̉ inuitus. ducit̉ vel ligat̉. Item metus alius cadit in ꝯſtantem virum. alius non. ille qͥcadit in conſtantē virū excuſat & excludit conſenſum matrimonii. vt metꝰ mortis & corꝑis cruciatus. item metus ſtupri & ſeruitutis. iſtos quattuor metus duobꝰ verſibus ꝯprehendas. Excuſaremetus hos poſſe puta quia neſcis. Stupri ſiue ſtatus verberis atqꝫ necis. Item nota ꝙ talis metuscaderet in vnum qui non diceret̉ cadere in alium.quia non veriſimile homīem clare dignitatis ī vrbe timuiſſe. vel ꝙ rex parui militis mētū timeat.item ſi aꝑtiſſimas ꝓbatōnes habeat repellit̉ p̄ſumptio que contra euꝫ eſt. & ſic iudex ẜm diuerſitatēꝑſonaꝝ & locoꝝ iudicabit qualis ſit metus. & iudicabit matrimoniū aliquod vel nullū. item mulierque ſtetit ꝑ annū & dimidiū cum marito. vel conſenſit in carnalē copulā non debet poſtea audiri.ſi allegat metū vel violentiā. Clerici ī quattuor minoribus ordībus conſtituti. niſi ſint ī aliqua religione que continentiā ꝓfitet̉. licite poſſunt contrahere. ſi vero in ſacris ordinibus. non poſſunt. Et ſiꝯtraxerīt ſeꝑabunt̉. LXXXIIII. ¶ De ligatione & publica honeſtate.nꝙͣ vero alligatꝰ vxori poteſt vel potuit aliam ducere. niſi cui diuīa reuelatione & inſtinctū ſpūſſancti reuelatuꝫ fuerit ſicut patriarchis. Tamē ſi vxor credit virū mortuum & contrahit cum alio. dic ꝙ ꝙͣdiu ita creditnec ille reuertit̉ excuſat̉ ab adulterio & fornicatōeꝓpter ignorantiā facti. Et filii (ſi quos ex ſecundoconcepit) iudicātur legitimi. ſed ſtatim cum reuertitur primꝰ. debet recedere a ſecundo & redire adprimū. Ꝙ ſi non reuertit̉. credit tamē eum viuerenon exigat debitū a marito queꝫ accepit. ſed ei exigenti reddat. Sed pone ꝙ vir iuit in exercitū contra ſaracenos vel in regionem longinꝙͣ & non reuertitur. ac neſcit̉ vtꝝ ſit mortuꝰ vel viuus quidfaciet vxor. Dic ꝙ quātumcunqꝫ iuuencula ſit. contrahere non poteſt donec ſit certa de morte maritiSed qualiter certificabit̉ Rn̄deo ꝑ iuramentum illius ſub quo militauit vel etiā ſocioꝝ qui morteꝫeius bn̄ nouerūt. Cum aūt dicit apoſtolꝰ. mortuoviro liberata ſit a lege uiri. videt̉ ꝙ uxor lazari nōtenebat̉ ei quando fuit reſuſcitatꝰ. Sed contra adhebreos. xj. Acceꝑunt mulieres d̓ reſurrectōe mortuos ſuos. Reſpondeo non tenebant̉. quia in morte ſolutū fuit uinculū matrimonij. Ꝙ autē d̓r acceperunt &cͣ. Hoc factū eſt de honeſtate non d̓ neceſſitate. & oꝑtebat īteruenire nouū cōſenſum. &ſic nouum erat matrimoniuꝫ. Sed ẜm hoc uideturꝙ ſi aliquis religioſꝰ qͥ fecit ꝓfeſſionē uſqꝫ ad mortem ſuſcitaret̉. a ꝓfeſſione ſolueret̉. & poſſꝫ manere in ſeculo Contra. donum gratie dēt ꝓuocare inmeliꝰ. Rn̄deo non eſt ſimile. quia uinculum matrimonij eſt ad homines. ſed uinculum ꝓfeſſionis addeum. Eſt enim ſpūs creati ad increatum. Et quiaextrema indiſſolubilia ſunt. id̓o & uinculuꝫ īdiſſolubile. Vnd̓ tenetur ad iſtud r̓ligioſꝰ ꝙͣdiu poteſtPublice hoēſtatis iuſticia cōtrahitur ex deſponſatōne. puta ſi aliquis deſponſauit puellā ſeptē ānorum uel ultra. & licꝫ eam non cognoſcat. tamē nullus de cōſanguītate eius poterit eam habere ī uxorem nec ip̄e aliquā eiꝰ oſanguineā LXXXV¶ De affinitate.Ffinitas eſt ꝓximitas ꝑſonaꝝ ex carnalicōpula ueniēs omī carēs parētela. Ex copula carnali id̓o dixi. quoniam tam perfornicariā copulā ꝙͣ ꝑ legitimā ꝯtrahitur affinitasEx ꝑſona igitur addita conſanguītati per carniscōpulam contrahitur. quia oēs mariti ꝯſāguīeaꝝ